ವೀರಪ್ಪನ್

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kn">
  <siteinfo>
    <sitename>ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</sitename>
    <dbname>knwiki</dbname>
    <base>https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ಮೀಡಿಯ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ವಿಶೇಷ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ಸದಸ್ಯ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ಚಿತ್ರ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ಮೀಡಿಯವಿಕಿ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟು</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ಸಹಾಯ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ವರ್ಗ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ಸಂಪುಟ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ಕರಡು</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ಮಾಡ್ಯೂಲ್</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ವೀರಪ್ಪನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>945</id>
    <revision>
      <id>1431154</id>
      <parentid>1375652</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12362" sha1="kioi6l3wms9akrv34rrbym6638rw0nb" xml:space="preserve">{{Infobox criminal
| name          = Veerappan&lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;{{cite web
    | url         = http://www.nndb.com/people/494/000026416/
    | title       = Saravanan Jayabalan
    | publisher   = nndb.com
    }}&lt;/ref&gt;
| image_name    =Koose Muniswamy Veerappan.jpg
| image_size    =
| image_caption =
| birth_date    = {{Birth date|df=yes|1952|01|18}}
| birth_place   = [[Gopinatham]], Karnataka&lt;ref name=gua&gt;{{cite news
    |url       = https://www.theguardian.com/world/2004/oct/19/india.markoliver
    |title     = Death of a 'demon'
    |publisher = The Guardian
    |first     = Mark
    |last      = Oliver
    |date      = 2004
    }}&lt;/ref&gt;
| death_date    = {{Death date and age|df=yes|2004|10|18|1952|1|18}}
| death_place   = [[Papparapatti, Dharmapuri|Papparapatti]], Tamil Nadu
| death_cause   = Firearm
| resting_place = Moolakadu, Tamil Nadu.
| alias         =
| nationality   = Indian
| charge        = Murder &lt;br/&gt; [[Kidnapping]] &lt;br/&gt; [[Poacher|Poaching]] &lt;br/&gt; [[Smuggling]]
| occupation    =
| known_for = Sandalwood smuggling
| capture_status = Killed
| reward_amount = INR 50 million
| escaped = 1986
| escape_end = 2004
| beginyear = 1962
| endyear =   2002
| victims       = 184 people (97 of them are police officials &amp; forest officers),&lt;br&gt;900 elephants&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.telegraphindia.com/1050515/asp/look/story_4725697.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-07-23 |archive-date=2016-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507055056/http://www.telegraphindia.com/1050515/asp/look/story_4725697.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| spouse        = [[Muthulakshmi]] (m. 1990)&lt;ref name=hindu1&gt;{{cite news | last =Shiva Kumar | first =M T | title =Muthulakshmi to bring out book on ‘police atrocities' | newspaper =The Hindu | date =26 April 2011 | url =http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/article1769694.ece | accessdate =23 February 2013}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| states = Tamil Nadu, Karnataka
| children      = 3
| comments = INR 734 Crore spent to capture
| footnotes = 
}}
'''ಕೂಸೆ ಮುನಿಸ್ವಾಮಿ ವೀರಪ್ಪನ್''' (ಜನವರಿ ೧೮, ೧೯೫೨ - ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೮, ೨೦೦೪) - [[ಭಾರತ | ಭಾರತದ]] ಕುಖ್ಯಾತ ದಂತಚೋರ, ನರಹಂತಕ. [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಹಾಗೂ [[ಕರ್ನಾಟಕ | ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಸುಮಾರು ೬,೦೦೦ ಚದುರ ಕಿ.ಮೀ. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಜೀವನಪರ್ಯಂತ ವಾಸಿಸಿದ ಇವನು, ಅಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ಕಾರುಬಾರು ನೆಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ. ಸುಮಾರು ೧೨೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರ ಕೊಲೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದ ಇವನು ಪೋಲಿಸರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಚಳ್ಳೆ ಹಣ್ಣು ತಿನ್ನಿಸುತ್ತಾ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಆನೆಗಳ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡುತ್ತಾ, ದಂತವನ್ನು, ಹಾಗೂ [[ಶ್ರೀಗಂಧ | ಶ್ರೀಗಂಧವನ್ನು]] ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಇವನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು ೫ ಕೋಟಿ ಬಹುಮಾನವಿದ್ದರೂ ೨೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ಪೋಲೀಸರ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕದೆ ಹೋದನು. ಕೊನೆಗೆ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್]] ೧೮, [[೨೦೦೪]] ರಂದು ಪೋಲೀಸರ ಗುಂಡಿಗೆ ಬಲಿ ಯಾದನು.ಆಗ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದವರು ಜಯಲಲಿತಾ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದವರು ಎಸ್.ಎಂ.ಕೃಷ್ಣ. ಆ ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬಾನುಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದ ಸುದ್ದಿ ಭಾರೀ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿಸಿತ್ತು.

==ಜೀವನ==
ಕರ್ನಾಟಕದ ಗೋಪಿನಾಥಂನಲ್ಲಿ ವೀರಪ್ಪನ್ ಹುಟ್ಟಿದವನು. ೧೮ನೇ ವಯಸ್ಸಿಗೇ ಅಕ್ರಮ ಶಿಕಾರಿಗೆ, ಪ್ರಾಣಿ ಹತ್ಯೆಗೆ ತೊಡಗಿದನು. ತನ್ನ ವಿರೋಧಿ ಪಂಗಡಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದ ಇವನು ವರ್ಷಗಳು ಉರುಳಿದಂತೆ ಇಡೀ ಕಾಡಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡನು. ದಂತ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಗಂಧದ ಕಳ್ಳಸಾಗಾಣಿಕೆಯಿಂದ ದುಡ್ಡು ಮಾಡಿದನು. ೨,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆನೆಗಳನ್ನು ಕೊಂದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ವೀರಪ್ಪನ್ ಬಗ್ಗೆ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಬರೆದ ಸುನಾದ ರಘುರಾಮ್‌ರವರ ಪ್ರಕಾರ ೨೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆನೆಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿರಲಾರ.

==ಕ್ರೂರಿಯ ಕಾಲಚಕ್ರ==
* ೧೯೭೦ - ಕಳ್ಳಸಾಗಾಣಿಕೆದಾರರ ಗುಂಪೊಂದನ್ನು ಸೇರಿದನು.
* ೧೯೮೬ - ಬಂಧಿಸಿ ಬೂದಿಪಾಡ ಕಾಡಿನ ಗ್ಯೆಸ್ಟ್ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೂಡಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ನಿಗೂಡವಾಗಿ ಪರಾರಿಯಾದ. (ಲಂಚ ಕೊಟ್ಟು ಪರಾರಿಯಾದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ)
* ೧೯೮೭ - ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಆಫೀಸರ್ ಚಿದಂಬರಮ್ ಅವರನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಕೊಲೆಗೈದ. ತನ್ನ ವಿರೋಧಿ ಗುಂಪಿನ ೫ ಜನರನ್ನು ಕೊಲಗೈದ.
* ೧೯೮೯ - ಬೇಗೂರು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೩ ಜನ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕೊಲೆಗೈದ.
* ೧೯೯೦ - ತನ್ನ ತಂಡದ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಕೊಂದದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಸೇಡಿನಂತೆ ಇಬ್ಬರು ಪೋಲಿಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕೊಲೆಗೈದ.
** ಇನ್ನೂ ೪ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಕೊಲೆಗೈದ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯವು ವೀರಪ್ಪನ್‌ನ ಹಿಡಿಯಲು [[ಸ್ಪೆಷಲ್ ಟ್ಯಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್]] (ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಪಡೆ) ಅನ್ನು ರಚಿಸಿತು. 
** ಕರ್ನಾಟಕದ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರ್ [[ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]] ಅವರನ್ನು ಗುಂಡಿಟ್ಟು ಕೊಂದು ತಲೆ ಕಡಿದು ಹಾಕಿದ (ತನ್ನ ತಂಗಿಯ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ತೀರಿಸಿಕೊಂಡ ಸೇಡು ಇದಾಗಿತ್ತು). ೩ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್‌ರವರ ತಲೆಯು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು.
* ೧೯೯೨ - ರಾಂಪುರದ ಪೋಲಿಸ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ಐದು ಜನರನ್ನು ಪೋಲಿಸರನ್ನು ಕೊಲೆಗೈದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಮದ್ದು, ಗುಂಡು ಮತ್ತು ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ದೋಚಿದ. ಎಸ್ ಟಿ ಎಫ್ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರವಾಗಿ ವೀರಪ್ಪನ್ ತಂಡದ ೪ ಜನರನ್ನು ಗುಂಡಿಟ್ಟಿ ಕೊಂದಿತು.
** ಎಸ್ ಟಿ ಎಫ್ ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಹರಿಕೃಷ್ಣ ಹಾಗೂ ಷಕೀಲ್ ಅಹ್ಮದ್ ಮತ್ತು ೨೫ ಕಾನ್ಸ್ಟಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸುಳ್ಳು ಮಾಹಿತಿದಾರನ ದೆಸೆಯಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಸಲು ಬಲೆ ಬೀಸಿದ. ಈ ತಂಡದ ಆರು ಜನರನ್ನು ಕೈ ಬಾಂಬುಗಳಿಂದ, ಗ್ರೆನೇಡ್‌ಗಳಿಂದ ಕೊಂದನು.
* ೧೯೯೩ - ಪೋಲಿಸರು ಹಾಗು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಂದ ಕೂಡಿದ ೨೨ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿದ್ದ ಬಸ್ಸನ್ನು ನೆಲ ಬಾಂಬಿನಿಂದ ಉಡಾಯಿಸಿದನು.
** ಎಸ್ ಪಿ ಗೋಪಾಲ್ ಹೊಸೂರ್‌ರ ವಿಶೇಷ ತಂಡದ ೬ ಪೋಲೀಸರನ್ನು ಕೊಂದನು.
** ತಮಿಳುನಾಡು ಸರಕಾರವು [[ಬಾರ್ಡರ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಫೋರ್ಸ್‌ಅನ್ನು]] ವೀರಪ್ಪನ್‌ನ ಹಿಡಿಯಲು ಗೊತ್ತು ಮಾಡಿತು.
** [[ಬಿಎಸ್‌ಎಫ್]] ಹಾಗೂ [[ಎಸ್‌ಟಿ‌ಎಫ್|ಎಸ್‌ಟಿಎಫ್‌ನ]] ಮಿಶ್ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಪಡೆ ೧೯ ವೀರಪ್ಪನ್ ಸಹಚರರನ್ನು ಹಿಡಿದು ೬ ಜನರನ್ನು ಕೊಂದಿತು. ೩ ಜನ ಪೋಲಿಸರು ಹತರಾದರು.
** ವೀರಪ್ಪನ್ ಶರಣಾಗತನಾಗಲು ಹಲವು ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟ. ಆದರೆ ಹುತಾತ್ಮರ ಸಂಬಂಧಿಕರು ವೀರಪ್ಪನ್‌ನ ಷರತ್ತಿನನುಗುಣವಾಗಿ ಸರಕಾರ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮ ತೆಗುದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು.
* ೧೯೯೬ - ಒಬ್ಬ ಪೋಲೀಸ್ ಮಾಹಿತಿಗಾರನನ್ನು ಕೊಂದನು.
** ಇನ್ನೂ ಹತ್ತು ಪೋಲೀಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದನು.
** ಪೋಲೀಸ್ ಕಸ್ಟಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಮ್ಮ ಅರ್ಜುನನ್ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡದ್ದಕ್ಕೆ ಸೇಡೆಂಬಂತೆ ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ತಮಿಳ್ಸೆಲ್ವನ್‌ನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ಒಬ್ಬ ಕಾನ್ಸ್ಟಬಲ್‌ಅನ್ನು ಕೊಂದನು.
* ೧೯೯೭ - ತನ್ನ ಮಗುವನ್ನು ಕೊಂದನು.
* ೨೦೦೦ - [[ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಅವರನ್ನು ಅವರ [[ಗಾಜನೂರು]] ಮನೆಯಿಂದ ಅಪಹರಿಸಿ ೧೦೯ ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ ಬಿಟ್ಟನು (ಹಣ ಪಡೆದ ಬಳಿಕ).
* ೨೦೦೨ - ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಂತ್ರಿಯೋರ್ವರಾದ ನಾಗಪ್ಪರವರನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಕೊಂದನು.
* ೨೦೦೪ -  ಕರ್ನಾಟಕ ಟ್ಯಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ.

==ನೋಡಿ==
*[[ವೀರಪ್ಪನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]]

==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [https://web.archive.org/web/20121013084233/http://www.hindustantimes.com/news/specials/veer/rise1.html &quot;ವೀರಪ್ಪನ್, ೧೨೦ ಕೊಲೆಯ ಹಿಂದಿರುವ ನರಹಂತಕ&quot;]: ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್.
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3754662.stm ವೀರಪ್ಪನ್ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಬಿಬಿಸಿ ವರದಿ]
* [http://sify.com/news/othernews/fullstory.php?id=13592540 ಸಿಫಿ - ಕಾಲ ಚಕ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ]
* [http://newsarchives.indiainfo.com/spotlight/rajkumar ಡಾ|| ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅಪಹರಣದ ವರದಿಗಳ ಆರ್ಕೈವ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041020225425/http://newsarchives.indiainfo.com/spotlight/rajkumar/ |date=2004-10-20 }}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

&quot;killing veerappan&quot; the kannada movie

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ನರಹಂತಕರು]]
&lt;!-- [[Category:ರಾಜಕೀಯ]] veerappan no.--&gt;
[[ವರ್ಗ:೧೯೫೨ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:೨೦೦೪ ನಿಧನ]]</text>
      <sha1>kioi6l3wms9akrv34rrbym6638rw0nb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>987</id>
    <revision>
      <id>1431056</id>
      <parentid>1359198</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T04:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22960" sha1="qvag9xpohkus7rao7bt77v2iazcmkw0" xml:space="preserve">{{Infobox writer &lt;!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --&gt;
| name        =  ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ &lt;br&gt; (MASTI VENKATESHA IYENGAR)
| image       = Masti.jpg
| caption = ಶ್ರೀ ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್
| pseudonym   = 
| birth_date  = {{Birth date|df=yes|1891|6|6}}
| birth_place = ಹೊಂಗೆನಹಳ್ಳಿ, [[ಮಾಲೂರು]], [[ಕೋಲಾರ]], [[ಮೈಸೂರು]] ರಾಜ್ಯ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ. (ಈಗಿನ ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ) 
| death_date  = ೬ ಜೂನ್ ೧೯೮೬
| death_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ
| occupation  = ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ, ಪ್ರೊಫೆಸರ್, ಲೇಖಕ
| nationality = ಭಾರತೀಯ 
| genre       = ಕಾದಂಬರಿ
| subject     = ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ
| movement    = ನವೋದಯ
| influences  = 
}}

'''ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರರು''' ([[ಜೂನ್ ೬]] ೧೮೯೧ - ಜೂನ್ [[ಜೂನ್ ೬|೬]] [[೧೯೮೬]])-[[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡದ]] ಒಬ್ಬ ಅಪ್ರತಿಮ ಲೇಖಕರು. [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಾಸ್ತಿ ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತರಾಗಿರುವರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ&lt;ref&gt;{{cite web
 |title       = Jnanapeeth Awards
 |url         = http://ekavi.org/jnanpeeth.htm
 |publisher   = Ekavi
 |access-date  = 31 October 2006
 |url-status     = dead
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20060427081930/http://www.ekavi.org/jnanpeeth.htm
 |archive-date = 27 April 2006
 |df          = dmy-all
}}
&lt;/ref&gt;  ನೀಡಲಾಗುವ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಗೌರವವಾದ [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]&lt;ref&gt;{{cite web
 |title       = Jnanapeeth Awards
 |url         = http://ekavi.org/jnanpeeth.htm
 |publisher   = Ekavi
 |access-date  = 31 October 2006
 |url-status     = dead
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20060427081930/http://www.ekavi.org/jnanpeeth.htm
 |archive-date = 27 April 2006
 |df          = dmy-all
}}
&lt;/ref&gt; ಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಇವರು ನಾಲ್ಕನೆಯವರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾಸ್ತಿ ಕನ್ನಡದ ಆಸ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಅಂದರೆ &quot;ಮಾಸ್ತಿ ಕನ್ನಡದ ಸಂಪತ್ತು&quot; ಎಂದರ್ಥ. ಇವರು ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=letter/&gt; ಇವರನ್ನು ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳ ಜನಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂದಿನ [[ಮೈಸೂರು]] ಮಹಾರಾಜರಾದ [[ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರು|ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರ್]] ಅವರಿಗೆ ರಾಜಸೇವಾಸಕ್ತ ಎಂಬ ಬಿರುದು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದ್ದರು.

==ಬಾಲ್ಯ ಜೀವನ==
ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರರು [[ಕೋಲಾರ]] ಜಿಲ್ಲೆ [[ಮಾಲೂರು]] ತಾಲೂಕಿನ ಹುಂಗೇನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳು]] ಮಾತನಾಡುವ ಶ್ರೀ ವೈಷ್ಣವ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ [[ಜೂನ್ ೬]] [[೧೮೯೧]] ರಂದು ಜನಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite book|last1=Iyengar|first1=Masti Venkatesha|url=https://books.google.com/books?id=e6VqgWouUmUC&amp;pg=PA11|title=Masti|last2=Sharma|first2=Ramachandra|date=August 2019|publisher=Katha|isbn=978-81-87649-50-2|language=en}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಹುಟ್ಟುವ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಡು ಬಡತನವಿತ್ತು. ಒಂದು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯಿಂದ ವಿಜೃಂಭಿಸಿದ ಕುಟುಂಬ ಅವರ ಪೂರ್ವಿಕರದು.  ಅವರ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಬಹಳ ಕಷ್ಟದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಜರುಗಿತು. ಅವರ ಹಿರಿಯರು ಬಹು ಜನಕ್ಕೆ ಅನ್ನ ಹಾಕಿ ಹೆಸರು ಗಳಿಸಿದ್ದರಾದರೂ ಅವರು ವಾರದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಊಟಮಾಡಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಹೊಂಗೇನಳ್ಳಿ, ಯಲಂದೂರು, ಶಿವಾರಪಟ್ಟಣ, [[ಮಳವಳ್ಳಿ]], [[ಮೈಸೂರು]], ಕಡೆಗೆ [[ಮದರಾಸು]] ಹೀಗೆ ನಾನಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬಂಧುಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ಎಂ.ಎ ಪದವಿ ಗಳಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಸ್ತಿ ಯಾವ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲೂ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ ವನ್ನು ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲಿಲ್ಲ.
ಮದ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಮಾಡಿಕೊಂಡು [[ಚಿನ್ನ|ಚಿನ್ನದ]] ಪದಕ ಗಳಿಸಿದ ಮಾಸ್ತಿಯವರು ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದೂವರೆ ತಿಂಗಳು ಉಪಾಧ್ಯಾಯರಾಗಿದ್ದು.&lt;ref name=masti1&gt;{{cite book|last=Ramachandra Sharama Ed.|first=Masti Venkatesha Iyengar|title=Masti|year=2004|publisher=Katha|location=New Delhi|isbn=9788187649502|url=https://books.google.com/books?id=e6VqgWouUmUC&amp;q=masti+venkatesh+iyengar}}&lt;/ref&gt;  [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ]] ಬಂದು ಸಿವಿಲ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕುಳಿತು ಅಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಥಮರಾಗಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾದರು. ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಸಿಸ್ಟೆಂಟ್ ಕಮೀಶನರಾಗಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref name=masti1/&gt;

ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆ ಅವರ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್([[೧೯೦೭]]), ಎಫ್.ಎ ([[೧೯೦೯]]), ಬಿ.ಎ ([[ಮದರಾಸು]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ [[೧೯೧೨]]), [[ಮೈಸೂರು]] ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ವಿಸ್ ([[೧೯೧೩]]), ಎಂ.ಎ ([[ಮದರಾಸು]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ [[೧೯೧೪]]) ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅಂಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗಿ, [[೧೯೧೪]] ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಸಿಸ್ಟೆಂಟ್ ಕಮಿಷನರಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
[[೧೯೧೪]] ರಿಂದ [[೧೯೪೩]] ರವರೆಗೆ ವಿವಿಧ ಉನ್ನತ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. [[೧೯೨೦]] ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು.&lt;ref name=masti1/&gt;  ಸಣ್ಣಕತೆ, ನೀಳ್ಗತೆ, ಕಾದಂಬರಿ, ಕಾವ್ಯ, ನಾಟಕ, ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ, ಪ್ರಬಂಧ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಸಂಪಾದನೆ, ಅನುವಾದ - ಹೀಗೆ [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೂ ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
[[೧೯೮೩]] ರಲ್ಲಿ [[ಚಿಕವೀರ ರಾಜೇಂದ್ರ]] ಕಾದಂಬರಿಗಾಗಿ [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಿಂದ ಪುರಸ್ಕೃತಗೊಂಡ ಮಾಸ್ತಿಯವರು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕನೆ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟರು. ಜೀವನ ಪರ್ಯಂತ ಕನ್ನಡ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮಾಸ್ತಿಯವರು [[ಜೂನ್ ೬]] [[೧೯೮೬]] ರಂದು ನಿಧನ ಹೊಂದಿದರು.

[[ಚಿತ್ರ:ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರರು.png|೨೦೦px|thumb|right|ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರರು ತಮ್ಮ ಮಧ್ಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವಾಗ ಇರುವ ಚಿತ್ರ]]

== ಸಾಹಿತ್ಯ ==
ಮಾಸ್ತಿಯವರು ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಒಂದು ಆದರ್ಶವಾಗಿದ್ದರೆ. ಎಂಥ ಕಷ್ಟ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಅವರು ಜೀವನವನ್ನೆದುರಿಸಿದ ರೀತಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರು ಕಲಿತುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿರುವಂತದ್ದು. ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚಿಸಿದಂತೆಯೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪೋಷಕರಾದರು. [[ಜಿ ಪಿ ರಾಜರತ್ನಂ]], [[ದ ರಾ ಬೇಂದ್ರೆ]]ಯಂತಹವರಿಗೆ ಮಾಸ್ತಿಯವರು ಆದರ್ಶರಾಗಿದ್ದರು. [[೧೯೧೦]] ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ರಂಗನ ಮದುವೆ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅವರು ನಿಧನರಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಕಟವಾದ 'ಮಾತುಗಾರ ರಾಮಣ್ಣ'&lt;ref name=letter/&gt; ಎಂಬ ಕೃತಿಯವರೆಗೆ ಅವರು ರಚಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೨೩.&lt;ref name=letter&gt;{{cite news|title=Man of letters|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/man-of-letters/article805272.ece|access-date=3 October 2013|newspaper=The Hindu|date=1 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005100349/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/man-of-letters/article805272.ece|archive-date=5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
ಇದರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಕತೆಗಳು, ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ನಾಟಕಗಳು, ವಿಮರ್ಶೆಗಳು, ಪ್ರಬಂಧಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೃತಿಗಳು, ಅನುವಾದ, &quot;ಜೀವನ&quot; ಎಂಬ ಅವರೇ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಲೇಖನಗಳು, ಕವಿತೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ, ಕಾವ್ಯ ಸೇರಿವೆ. ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವಂಥ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಾಷೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೆಲಸವಾಗಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಸ್ತಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು.


ಸಣ್ಣ ಕತೆಗಳ ರಚನೆ ಅವರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಲ್ಲಿ ಮಾಸ್ತಿ ನೂರಾರು ಸಣ್ಣ ಕತೆಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ಹಲವಾರು ಕಥಾ ಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅವರ ಒಂದು ಸಣ್ಣಕಥೆಯನ್ನು ರಾಜಾಜಿಯವರು [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳಿಗೆ]] ಅನುವಾದಿಸಿದರು. ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಹಾಗೂ ಇತರ [[ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು|ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ]] ಮಾಸ್ತಿ ಅವರ ಸಣ್ಣ ಕತೆಗಳು ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ. ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕತೆಗಳು ಅಭಿನಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಪ್ರಸಾರವಾಗಿವೆ. *ಕಥೆ ಹೇಳುವುದರಲ್ಲಿ ಮಾಸ್ತಿ ಎತ್ತಿದ ಕೈ. ಅವರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅವು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದಂತಿರುತ್ತವೆ. &quot;ಸುಬ್ಬಣ್ಣ&quot; ಅವರ ಒಂದು ಖ್ಯಾತ ನೀಳ್ಗತೆ. ಅಪಾರ ಮಾನವೀಯ ಅಂತಃಕರಣವನ್ನು ಕತೆಯಲ್ಲಿ ತುಳುಕಿಸಿದ ಅವರು ಕಥೆಗಳ ರಚನೆಗೆ ಬಳಸಿದ ತಂತ್ರ ಅಪರೂಪದ್ದಾಗಿದೆ. ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳ ಜನಕರೆಂದೇ ಅವರಿಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ರು. ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೂ ಅವರ ಕಥೆಗಳ ಸಂಕಲನಗಳಿಗೆ ಲಭಿಸಿತು. ಕಥೆ ಹೇಳುವುದು ಒಂದು ಪುಣ್ಯದ ಕೆಲಸವೆಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು.ಮಾಸ್ತಿ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಬರೆದಂತೆಯೇ ಕಾದಂಬರಿ, ಕವಿತೆ, ಪ್ರಬಂಧ ಇವುಗಳನ್ನೂ ಬರೆದರು, ನಾಟಕಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸಿದರು. ಅವರ ಎಲ್ಲ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲೂ ಕುಶಲತೆ, ಸೌಮ್ಯತೆ, ಜೀವನ ದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. &quot;ಭಾರತತೀರ್ಥ&quot;, &quot;ಆದಿಕವಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ&quot; ಇವು ಭಾರತ ರಾಮಾಯಣಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಬರೆದಿರುವ ಗ್ರಂಥಗಳಾದರೆ &quot;ಶ್ರೀರಾಮ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ&quot; ಅವರ ಒಂದು ಕಾವ್ಯ.[[ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಕೂರ್]], [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸ|ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸರ]] ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನೂ, [[ಪುರಂದರದಾಸ]], [[ಕನಕದಾಸ]], ಅನಾರ್ಕಳಿ, ತಿರುಪಾಣಿ, ಶಿವಾಜಿ ಮೊದಲಾದ ನಾಟಕಗಳನ್ನೂ, ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರನ ನಾಟಕಗಳ ಅನುವಾದಗಳನ್ನೂ ಮಾಸ್ತಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮಾಸ್ತಿ ಬರೆದ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಎರಡು. [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದ ಕೃತಿ [[ಚಿಕವೀರ ರಾಜೇಂದ್ರ]] - [[ಕೊಡಗು|ಕೊಡಗಿನ]] ಕಡೆಯ ರಾಜ ಚಿಕವೀರ ರಾಜೇಂದ್ರನನ್ನು ಕುರಿತದ್ದು, ಮತ್ತೊಂದು &quot;ಚನ್ನಬಸವನಾಯಕ&quot;.
&quot;ಭಾವ&quot; - ಮಾಸ್ತಿ ಅವರ ಆತ್ಮಕಥೆ ಇರುವ ಮೂರು ಸಂಪುಟಗಳ ಗ್ರಂಥಮುಖ್ಯ ಕೃತಿಗಳು,

==ನಿಧನ==
ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಅವರು ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ೯೫ ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದಂದು ನಿಧನರಾದರು.

==ಸ್ಮರಣಾರ್ಥಗಳು==
೧೯೯೩ ರಿಂದ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ &quot;[[ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್|ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಶ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]&quot; ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬರಹಗಾರರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=award&gt;{{cite news|title=Masti Venkatesh Iyengar Award presented to Nisar Ahmed|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/masti-venkatesh-iyengar-award-presented-to-nisar-ahmed/article3124604.ece|access-date=3 October 2013|newspaper=The Hindu|date=26 June 2006}}&lt;/ref&gt; [[ಮಾಲೂರು]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ (ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ) ಮಾಸ್ತಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಮನೆಯನ್ನು [[ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು|ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=award/&gt;  [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಅದರ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=library&gt;{{cite news|title=Jnanpith writer Masti's house made into a library|url=http://www.deccanherald.com/content/30842/content/215869/F|access-date=3 October 2013|newspaper=Deccan Herald|date=16 October 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=library/&gt; ಮಾಸ್ತಿ ವಸತಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ೨೦೦೬-೦೭ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=school&gt;{{cite news|title=Masti school bereft of building, staff|url=http://www.deccanherald.com/content/72193/masti-school-bereft-building-staff.html|access-date=3 October 2013|newspaper=Deccan Herald|date=28 May 2010}}&lt;/ref&gt;

==ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ==
{{div col}}
===ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು===
*ಶ್ರೀರಾಮ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ

===ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು===
* ಸಣ್ಣಕತೆಗಳ(೫ ಪುಟಗಳು)
* ರಂಗನ ಮದುವೆ
* ಮಾತುಗಾರ ರಾಮ

===ನೀಳ್ಗತೆಗಳು===
* ಸುಬ್ಬಣ್ಣ ([[೧೯೨೮]])
* ಶೇಷಮ್ಮ([[೧೯೭೬]])

===ಕಾವ್ಯ ಸಂಕಲನಗಳು===
* ಬಿನ್ನಹ, ಮನವಿ([[೧೯೨೨]])
* ಅರುಣ([[೧೯೨೪]])
* ತಾವರೆ([[೧೯೩೦]])
* ಸಂಕ್ರಾಂತಿ([[೧೯೬೯]])
* ನವರಾತ್ರಿ(೫ ಭಾಗ [[೧೯೪೪]]-[[೧೯೫೩]])'''
* ಚೆಲುವು, ಸುನೀತ
* ಮಲಾರ
* ಶ್ರೀರಾಮ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ (ಖಂಡಕಾವ್ಯ)

=== ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳು ===
* [[ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಕೂರ್]]([[೧೯೩೫]])
* [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸ|ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ]]([[೧೯೩೬]])

=== ಪ್ರಬಂಧಗಳು ===
* ಕನ್ನಡದ ಸೇವೆ([[೧೯೩೦]])
* [[ವಿಮರ್ಶೆ]] (೪ ಸಂಪುಟ [[೧೯೨೮]]-[[೧೯೩೯]])
* ಜನತೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ([[೧೯೩೧]])
* ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯ([[೧೯೩೭]])
* ಆರಂಭದ ಆಂಗ್ಲ ಸಾಹಿತ್ಯ([[೧೯೭೯]])

=== '''ನಾಟಕಗಳು''' ===
* ಶಾಂತಾ, ಸಾವಿತ್ರಿ, ಉಷಾ ([[೧೯೨೩]])
* ತಾಳೀಕೋಟೆ([[೧೯೨೯]])
* ಶಿವಛತ್ರಪತಿ([[೧೯೩೨]])
* ಯಶೋಧರಾ([[೧೯೩೩]])
* ಕಾಕನಕೋಟೆ([[೧೯೩೮]])
* ಲಿಯರ್ ಮಾಹಾರಾಜ
* ಚಂಡಮಾರುತ, ದ್ವಾದಶರಾತ್ರಿ
* ಹ್ಯಾಮ್ಲೆಟ್
* ಶೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್ ದೃಶ್ಯಗಳು ೧,೨,೩
* ಪುರಂದರದಾಸ
* ಕನಕಣ್ಣ
* ಕಾಳಿದಾಸ
* ಅಜ್ಜನದಾರಿ, ಭಟ್ಟರಮಗಳು, ವಿಮಲಾ ಮರಿಯಾನ್
* ಬಾನುಲಿ ದೃಶ್ಯಗಳು

=== ಕಾದಂಬರಿಗಳು ===
* [[ಚೆನ್ನಬಸವ ನಾಯಕ]]([[೧೯೫೦]])
* [[ಚಿಕವೀರ ರಾಜೇಂದ್ರ]]([[೧೯೫೬]])

{{div col end}}

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
* [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ|ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ([[೧೯೮೩]]) (ಚಿಕವೀರ ರಾಜೇಂದ್ರ ಕೃತಿಗೆ)
* [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ]] ಡಿ. ಲಿಟ್([[೧೯೭೭]])
* [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ]] ಡಿ. ಲಿಟ್([[೧೯೫೬]])
* [[ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]([[೧೯೬೮]])
* [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು|ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿ([[೧೯೫೩]])
* ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳ ಸಮ್ಮೇಳನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿ([[೧೯೪೬]])

== ಗೌರವಗಳು ==
*ಮಾಸ್ತಿ ಅವರಿಗೆ ಸಂದ ಗೌರವ, ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅಪಾರ. &quot;ಮಾಸ್ತಿ ಕನ್ನಡದ ಆಸ್ತಿ&quot; ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆ ಒಂದು ನಾಣ್ಣುಡಿಯಾಗಿದೆ.''' 
*ಎಲ್ಲ ಸಾಹಿತಿಗಳಿಗೂ ಅವರು &quot;ಅಣ್ಣ ಮಾಸ್ತಿ&quot;ಯಾಗಿದ್ದರು. ವರಕವಿ [[ದ ರಾ ಬೇಂದ್ರೆ]] ಮಾಸ್ತಿಯವರನ್ನು ಹಿರಿಯಣ್ಣ ಎಂದು ಗೌರವಿಸಿದ್ದರು.''' 
*[[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು|ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮಾಸ್ತಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.''' 
*[[೧೯೨೯]]ರಲ್ಲಿ [[ಬೆಳಗಾವಿ|ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ|ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.''' 
*[[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.''' 
*[[ಮೈಸೂರು]] ಮಹಾರಾಜರು &quot;ರಾಜಸೇವಾ ಪ್ರಸಕ್ತ&quot; ಎಂದು ಗೌರವಿಸಿದ್ದರು.''' 
*[[೧೯೭೨]]ರಲ್ಲಿ &quot; ಶ್ರೀನಿವಾಸ &quot; ಎಂಬ ಅವರ ಅಭಿನಂದನಾ ಗ್ರಂಥ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.'''

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}


{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]]</text>
      <sha1>qvag9xpohkus7rao7bt77v2iazcmkw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1076</id>
    <revision>
      <id>1431068</id>
      <parentid>1383424</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T05:54:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52741-76</username>
        <id>102077</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ ಕರ್ನಾಟಕ</comment>
      <origin>1431068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152808" sha1="4piw9zvlvuifzplqxnbbj3m3rontmi1" xml:space="preserve">'''ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ''' ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಕರಾವಳಿ]] [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದು. ಈ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಗೋವ|ಗೋವಾ]] ರಾಜ್ಯ, [[ಬೆಳಗಾವಿ]], [[ಧಾರವಾಡ]], [[ಹಾವೇರಿ]], [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಹಾಗೂ [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ]] ವಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಬುಹುತೇಕ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ತನ್ನ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸುಂದರ ಜಲಪಾತಗಳಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಜಾನಪದ ಕಲೆ &quot;[[ಯಕ್ಷಗಾನ]]&quot; ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೆಸರು ಮಾಡಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ನಡೆಸಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಾಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳೂವ [[ಅಂಕೋಲಾ]] ಕೂಡ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿದೆ.ಇಲ್ಲಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ ೧೪,೩೭,೧೬೯ ಇದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ೭,೨೬,೨೫೬ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರು ೭,೧೦,೯೧೩).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Census of India: Primary Census Abstract |url=https://www.censusindia.gov.in/pca/default.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20130615020622/https://www.censusindia.gov.in/pca/default.aspx |archive-date=2013-06-15 |website=www.censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;
[[File:Uttara Kannada District.png|thumb|ದನು ತೆರು 💐✅.😘...🫂.🫂ಪ್ರ🟢 ನ ಸ ..🫂 🟢 🐖

==ಇತಿಹಾಸ==
ಇಲ್ಲಿನ ಇತಿಹಾಸ [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೌರ್ಯ]]ರ ಕಾಲದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ (ಪ್ರ.ಶ.ಪು.೪-೩ನೆಯ ಶತಮಾನ). ಈ ಪ್ರದೇಶ ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿತ್ತೆಂದೂ [[ಬನವಾಸಿ ಅಥವಾ ಇಂದಿನ ವನವಾಸಿ]]  ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತೆಂದೂ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಷುಗಳನ್ನು ಧರ್ಮಪ್ರಸಾರಕ್ಕಾಗಿ [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕ]]ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಳಿಸಲಾಗಿತ್ತೆಂದೂ ಮಹಾವಂಶ, ದೀಪವಂಶ ಮೊದಲಾದ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಪ್ರ.ಶ.ಪು. ೨ ರಿಂದ ಪ್ರ.ಶ.೩ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಾತವಾಹನರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೆಂದು ಬನವಾಸಿಯ ಉತ್ಖನನಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಶಾತಕರ್ಣಿಯ ಕೆಲವು ನಾಣ್ಯಗಳು ದೊರಕಿವೆ. ೨ ಮತ್ತು ೩ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಾತವಾಹನರ ಸಂಬಂಧಿಗಳಾದ ಚಟುಕುಲದವರು ಇಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ೪ ರಿಂದ ೬ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಕದಂಬರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಕದಂಬರ ಅನಂತರ ಬಾದಾಮಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯರು (೬-೮ನೆಯ ಶತಮಾನ), [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರೂ (೮-೧೦ನೆಯ ಶತಮಾನ) ಆಳಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಮತ್ತು ಅನಂತರ ಕಲ್ಯಾಣದ [[ಚಾಲುಕ್ಯರು|ಚಾಲುಕ್ಯರ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ [[ಜಿಲ್ಲೆ|ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಬಹುಭಾಗ [[ಬನವಾಸಿ]] ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಅಂದಿನ ಆಳರಸರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಬನವಾಸಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಂತೀಯ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ೧೧ ಮತ್ತು ೧೩ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ [[ಹಾನಗಲ್|ಹಾನಗಲ್ಲು]] ಮತ್ತು ಗೋವೆಯ ಕದಂಬರು ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮಂತರಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುಮಟ್ಟಿಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. 14ನೆಯ ಶತಮಾನದಾರಭ್ಯ ಸು.೧೬ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಹುಭಾಗ [[ವಿಜಯನಗರ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತ್ತು. ೧೭-೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೆಳದಿ]]ಯ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಬಿಳಗಿ, ಸ್ವಾದಿ, ಗೇರುಸೊಪ್ಪೆ ಮೊದಲಾದ ಪಾಳಯಗಾರ ವಂಶದವರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಹೈದರಾಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್|ಟಿಪ್ಪುಸುಲ್ತಾನ]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಭಾಗವಾಯಿತು.

[[ನಾಲ್ಕನೆಯ ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ]](೧೭೯೮ – ೧೭೯೯)ದಲ್ಲಿ, [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]]ದ ಪತನವಾದ ನಂತರ, ೧೭೯೯ರ ಜುಲೈ ೮ರಂದು ಈಸ್ಟ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿ ಆಡಳಿತ  ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕಾರವಾರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಕಾಂಞಿಂಗಾಡು (ಕೇರಳದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ) ಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, &quot;ಕೆನರಾ&quot; ಜಿಲ್ಲೆಯೆಂದು ಹೆಸರನ್ನಿಟ್ಟಿತು. ಮಂಗಳೂರು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ಪಿ.ಆರ್ |first=ಹರ್ಷವರ್ಧನ |title=ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಈಗ 220 ವರುಷ |url=https://www.prajavani.net/news/karnataka-news/dakshina-kannada-district-649675.html |access-date=2026-03-08 |website=Prajavani |language=kn}}&lt;/ref&gt; ಸರ್ ಥಾಮಸ್ ಮುನ್ರೋ &lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Sir_Thomas_Munro,_1st_Baronet]&lt;/ref&gt; ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಆದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ೧೯೫೭ರವರೆಗೆ ಈಸ್ಟ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿ ಆಡಳಿತ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ೧೮೫೭ರ ಸಿಫಾಯಿ ದಂಗೆ ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನೇರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ನಾರ್ತ್ ಕೆನರಾ ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಕೆನರಾ ಎಂಬ ೨ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ, ನಾರ್ತ್ ಕೆನರಾವನ್ನು ಮುಂಬೈ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೂ, ಸೌತ್ ಕೆನರಾವನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೂ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಮುಂಬೈ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹತ್ತಿ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೊಸ್ಕರ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಮುಂಬೈ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಸಮಜಾಯಿಶಿ ನೀಡಿದರು. ಸು.೧೫೦ ವರ್ಷ ಆ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಭಾಷಾನುಗುಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ರಚನೆಯ ಅನಂತರ (1956) ಕರ್ನಾಟಕ (ಅಂದಿನ ಮೈಸೂರು) ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು.

==ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಮರ==

೧೮೯೦ರಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರಿಂದ ಜಂಗಲ್ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ೧೯೧೪-೧೫ರಲ್ಲಿ ರೈತರ ಮೇಲೆ ವಿಪರೀತ ಕರ ಹೇರಲಾಯಿತು. ಮಾರಕ ರೋಗಗಳಾದ ಮಲೇರಿಯ, ಪ್ಲೇಗನಂತಹ ರೋಗ ಹಬ್ಬಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಇಳಿಯಿತು. ೧೯೦೧ರಲ್ಲಿ ೫೩,೦೭೧ ಇದ್ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೯೩೧ರ ವೇಳೆಗೆ ೩೭,೦೦೦ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಜನ ಬೇಸರಗೊಂಡಿದ್ದರು.

ಮೂಲತಃ ಲೋಕಮಾನ್ಯ ತಿಲಕರ ಕೇಸರಿಯ ಅಗ್ರಲೇಖನದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯ ಜನ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದರು. [[ಕನ್ನಡ ಸುವಾರ್ತೆ]] (೧೮೮೨), [[ಹವ್ಯಕ ಸುಬೋಧ]] (೧೮೯೫), [[ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಕಾನಡಾವೃತ್ತ]] (೧೯೧೬), [[ಕಾನಡಾ ಧುರೀಣ]], [[ಬಾಂಬೆಕ್ರಾನಿಕಲ್]] ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಂದ ಜನರು ದೇಶವಿದೇಶದ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಸಿಡಿದೆದ್ದರು. ಮೊದಲು ತಿಲಕರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಜನ ತಿಲಕರ ಮರಣಾನಂತರ (೧೯೨೦) ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ನೇತೃತ್ತ್ವವಹಿಸಿದಾಗ ಅವರ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಸ್ವದೇಶಿ ಚಳವಳಿ (೧೯೦೬), ಅಸಹಕಾರ ಆಂದೋಲನ, ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ, ಅರಣ್ಯ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ, ಕರನಿರಾಕರಣೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಇವುಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಜಾತಿಮತಗಳನ್ನೆಣಿಸದೆ ಸಾವಿರಾರು ಜನ ಬೀದಿಗಿಳಿದು ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು. ಅನೇಕರು ಶಾಲೆ ಕಾಲೇಜು ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಆಸ್ತಿ ಪಾಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಜೈಲು ಸೇರಿದರು, ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಸಿರ್ಸಿ, ಸಿದ್ದಾಪುರ, ಅಂಕೋಲ ಹೋರಾಟದ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ನಾರಾಯಣ ಚಂದಾವರಕರ, ತಿಪ್ಪಯ್ಯ ಮಾಸ್ತರ, ಕಡವೆ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ, ವಾಮನ ಹೊರಿಕೆ, ಶಂಕರರಾವ್ ಗುಲ್ವಾಡಿ, ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ನಾಯಕ, ನಾರಾಯಣ ಮರಾಠೆ, ಶಿರಳಗಿ ಸುಬ್ರಾಯಭಟ್ಟ, ಶೇಷಗಿರಿ ನಾರಾಯಣರಾವ್‌ ಕೇಶವೈನ್‌ (ಮೋಟಿನಸರ), ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ಹೆಗಡೆ, ದೊಡ್ಮನೆ ನಾಗೇಶ ಹೆಗಡೆ, ಭವಾನಿಬಾಯಿ ಕಾನಗೋಡು, ಸೀತಾಬಾಯಿ ಮಡಗಾಂವಕರ, ಜೋಗಿ ಬೀರಣ್ಣ ನಾಯಕ, ಎನ್.ಜಿ.ಪೈ., ನಾರಾಯಣ ಪಿ ಭಟ್ಟ ಮೊದಲಾದವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಧನೆಗೆ ಚರಿತ್ರೆಯ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನ ಮಾಡಿದ ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ, ಕರನಿರಾಕರಣೆ ಚಳವಳಿ ಇವು ಹೊಸ ಇತಿಹಾಸ ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದಮೇಲೂ ಕರ್ನಾಟಕ ಏಕೀಕರಣ ಚಳವಳಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ೧೯೫೪ರಲ್ಲಿ ದಿನಕರ ದೇಸಾಯಿ ಮತ್ತು ಪಿ.ಎಸ್.ಕಾಮತರು ಮನವಿಯೊಂದನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ರಾಜ್ಯ ಮರುವಿಂಗಡಣೆ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದರು.

೧೯೪೦ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಉಳುವವನೆ ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯ ಎಂಬ ಘೂೕಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಚುಟುಕು ಬ್ರಹ್ಮ ದಿನಕರ ದೇಸಾಯಿ ಅವರ ಧುರೀಣತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಅದನ್ನು ಒಂದು ಬಲಿಷ್ಠ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರ ಗಾಬರಿಗೊಂಡು ೧೯೪೦ರಿಂದ ದಿನಕರ ದೇಸಾಯಿಯವರು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಗಡಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ಆಜ್ಞೆ ಹೊರಡಿಸಿತು. ಆಗ [[ದಿನಕರ ದೇಸಾಯಿ]]ಯವರು ಸರ್ವೆಂಟ್ಸ್‌ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಆಗ ಶೇಷಗಿರಿ ಪಿಕಳೆ ಮತ್ತು ದಯಾನಂದ ನಾಡಕರ್ಣಿಯವರು ರೈತಕೂಟದ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡರು. ದಿನಕರ ದೇಸಾಯಿಯವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಚಳವಳಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ರೈತರು ಬಲಿಷ್ಠಗೊಳ್ಳಲೂ ಸ್ವತಂತ್ರ್ಯರಾಗಲೂ ಇದು ಕುಮ್ಮಕ್ಕು ನೀಡಿತು. ಈ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಸಾವಿರಾರು ರೈತರು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಒಮ್ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ದುಡಿದು ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನೇ ಮಾಡಿದರು

==ಭೌಗೋಳಿಕ==
[[ದಿನಕರ ದೇಸಾಯಿ|ದಿನಕರ ದೇಸಾಯಿಯವರು]] ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ ಬರೆದಿರುವ ಚುಟುಕ:
&lt;poem&gt;
ಒಂದು ಬದಿ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ, ಒಂದು ಬದಿ ಕಡಲು
ನಡು ಮಧ್ಯದಲಿ ಅಡಕೆ ತೆಂಗುಗಳ ಮಡಲು
ಸಿರಿಗನ್ನಡದ ಚಪ್ಪರವೆ ನನ್ನ ಜಿಲ್ಲೆ
ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಹುಟ್ಟುವೆನು ನಲ್ಲೆ
&lt;/poem&gt;
ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಎರಡು ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು. ಸಮುದ್ರದಂಚಿನಿಂದ 10-15ಕಿಮೀ ಅಗಲ ಮತ್ತು ಸು.130ಕಿಮೀ ಉದ್ದವಾಗಿರುವ [[ಕರಾವಳಿ]] ಘಟ್ಟದ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗ. ಅದರ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಗೋಡೆಯಂತೆ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದ ಜಂಜುಕಲ್ಲಿನ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಶ್ರೇಣಿ. ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಿಂದ ಹರಿದು ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವ ಕಾಳಿ, ಗಂಗಾವಳಿ, [[ಅಘನಾಶಿನಿ]], [[ಶರಾವತಿ]] ನದಿಗಳು ಸುತ್ತಲೂ ಹಸುರು ಹಾಸಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಬೆಳೆಸಿವೆ. [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಶರಾವತಿ, [[ಗೇರುಸೊಪ್ಪೆ]]ಯ ಬಳಿ 252ಮೀ ಕೆಳಗೆ ದುಮುಕಿ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜೋಗ್ ಜಲಪಾತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಅಘನಾಶಿನಿ ನದಿಯ ಉಂಚಳ್ಳಿ, ಗಂಗಾವಳಿ ನದಿಯ ಮಾಗೋಡು, ಕಾಳಿನದಿಯ ಲಾಲಗುಳಿ, ಗಣೀಶಪಾಲ ಹೊಳೆಯ ಶಿವಗಂಗಾ ಜಲಪಾತಗಳೂ ನಿಸರ್ಗ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಇವಲ್ಲದೆ ಸುಸುಬ್ಬಿಯಂಥ ಅನೇಕ ಚಿಕ್ಕಪುಟ್ಟ ಜಲಪಾತಗಳಿವೆ. ಜೋಗದ ಶರಾವತಿ ಕಮರಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಿದೆ (1948). ಇಲ್ಲಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಶರಾವತಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರ (1965) ಏಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರ.

ಕಾರವಾರದಿಂದ ಭಟ್ಕಳದವರೆಗೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡ ಕರಾವಳಿ ಮರಳುಮಯವಾಗಿದೆ. ಘಟ್ಟದ ಕೆಳಗೆ [[ಕಾರವಾರ]], [[ಅಂಕೋಲಾ|ಅಂಕೋ]]ಲಾ, [[ಕುಮಟಾ]], [[ಹೊನ್ನಾವರ]], [[ಭಟ್ಕಳ]] ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಿವೆ. ಘಟ್ಟದ ಮೇಲೆ [[ಸಿರ್ಸಿ]], [[ಯಲ್ಲಾಪುರ]], [[ಸಿದ್ಧಾಪುರ]], [[ಹಳಿಯಾಳ]], [[ಜೋಯ್ಡಾ|ಜೊಯ್ಡ]] (ಸುಪ), [[ಮುಂಡಗೋಡು|ಮುಂಡಗೋಡ]] ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಿವೆ. ಕರಾವಳಿಯ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ತೆಂಗು ವಿಪುಲವಾಗಿ ಬೆಳೆದರೆ ಘಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಹವಾಮಾನ ಹಿತಕರ. ಕರಾವಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸೆಖೆ ಹೆಚ್ಚು. ಘಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ತಂಪಾದ ವಾಯುಗುಣವಿದೆ. ಮಳೆಗಾಲ ಜೂನ್ ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ವರೆಗೂ ಇರುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ 2,836 ಮಿಮೀ. ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ 3,500mm ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ  5,000mm ಮಳೆ ಹೆಚ್ಚು. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ಮಳೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶೇ.80ರಷ್ಟು ನೆಲ ಅರಣ್ಯಾವೃತ. ಅರಣ್ಯದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 8,15,057 ಹೆಕ್ಟೇರ್. 10,325 ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳಲ್ಲಿ ತಾಳೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಾಗುವಾನಿ, ಮತ್ತಿ, ಹೊನ್ನೆ, ನಂದಿ ಮೊದಲಾದ ಗಟ್ಟಿ ಮರಗಳಲ್ಲದೆ ಬೆಂಕಿಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಮೃದು ಮರಗಳೂ ಶ್ರೀಗಂಧದ ಮರವೂ ಇವೆ. ಬಿದಿರು ಹೇರಳವಾಗಿದೆ. ತೈಲಯುತ ಸಸ್ಯಜಾತಿಗಳೂ ಇವೆ. ಅಳಲೆ, ಸೀಗೆ, ಜೇನು, ಅರಗು, ಗೋಂದು, ಹಾಲ್ಮಡ್ಡಿ ಇವು ಅರಣ್ಯೋತ್ಪನ್ನಗಳು. ರಾಜ್ಯದ ಅರಣ್ಯೋತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಿ ಶೇ.65 ಭಾಗ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್, ಕಬ್ಬಿಣ, ಸುಣ್ಣದಶಿಲೆ ಜೇಡಿಮಣ್ಣು, ಇಲ್ಮನೈಟ್, ಗಾಜು, ಸಾಬೂನು, ಅಭ್ರಕ, ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಖನಿಜಗಳು. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಡೆ ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಜೋಯ್ಡ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕೊಡ್ಲಿಗವಿಗಳು ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ ಹೊನ್ನಾವರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅಪ್ಸರಕೊಂಡದಲ್ಲೂ, ಕುಮಟ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಯಾಣದಲ್ಲೂ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿನ ನಿಕ್ಷೇಪವಿದೆ. ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪಾದಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣವಲ್ಲದೆ ಇತರ ಲೋಹನಿಕ್ಷೇಪಗಳುಂಟು. ಯಾಣ ಮತ್ತಿತರ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಣ್ಣಶಿಲೆದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಹಲವೆಡೆ ಸ್ವರ್ಣಮಕ್ಷಿಕೆ ಬಿಳಿ ಜೇಡು ಇವೆ.
== ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ವಿಭಜನೆ ಹೋರಾಟ==
{{multiple image
| border = infobox
| total_width = 300
| image_style =
| perrow = 2
| image1 = UK district without Sirsi.png
| image2 = Proposed Sirsi District.png}}
ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಿರ್ಸಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಚನೆಗಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ದಶಕಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಹೋರಾಟವು 1980ರ ದಶಕದಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ (ಮಲೆನಾಡು) ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಳಲು ಏನೆಂದರೆ, ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿಯು ಕರಾವಳಿಯ ಕಾರವಾರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಘಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾದ ಸಿರ್ಸಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 144 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಘಟ್ಟದ ವಿಭಾಗದ ಸವಾಲಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶದಿಂದಾಗಿ ಈ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಯಾಣದ ದೂರವು ಸಿರ್ಸಿ, ಸಿದ್ದಾಪುರ, ಯಲ್ಲಾಪುರ, ಮುಂಡಗೋಡಿನಂತಹ ಒಳನಾಡಿನ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತವನ್ನು ತಲುಪಲು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;Tug-of-war over creation of new Sirsi district | Mangaluru News - Times of India, [https://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/tug-of-war-over-creation-of-new-sirsi-district/articleshow/78372804.cms]&lt;/ref&gt; ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರವು, 10,000 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ್ದು, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಧಿಯ ಸಮಾನ ವಿತರಣೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.
[[File:Sirsi Educational District.png|centre|150px]]
ಸಿರ್ಸಿಗೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಬೇಡಿಕೆಯು, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, 1990ರ ದಶಕದ ಮಹತ್ವದ ಜಿಲ್ಲಾ ಮರುಸಂಘಟನೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಪರಿಗಣನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಆಗ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಿರ್ಸಿಗೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಮುಂದೂಡಿತು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು: ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಯಕರ ರಾಜಕೀಯ ಒಮ್ಮತದ ಕೊರತೆ, ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ಇರುವ ಕರ್ನಾಟಕ-ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಗಡಿ ವಿವಾದ. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಉತ್ತರದ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದೊಂದಿಗೆ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೂ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಕಾರವಾರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಯಾವುದೇ ವಿಭಜನೆಯು ಭೂರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದು, ಸರ್ಕಾರ ಅದನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಷ್ಟಪಡಲಿಲ್ಲ.
ಸಿರ್ಸಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಹೋರಾಟದ ವೈಚಾರಿಕ ನೆಲೆಯನ್ನು 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಡಾ. ವಿ.ಎಸ್. ಸೋಂಡೆ ಅವರಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹಾಕಿದರು. ಎನ್.ಎಸ್. ಹೆಗಡೆ ಮಲೆನಳ್ಳಿ ಅವರಂತಹ ನಾಯಕರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು 2000ದ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವೇಗ ಪಡೆದುಕೊಂಡವು.&lt;ref&gt;Separate Sirsi District : ಮತ್ತೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಿರಸಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಹೋರಾಟ! - Asianet Suvarna News, [https://kannada.asianetnews.com/karnataka-districts/preparing-again-for-separate-sirsi-district-in-uttara-kannada-grg-slgh2b]&lt;/ref&gt; ಈ ಚಳುವಳಿಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಸಿರ್ಸಿ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸ್ಪೀಕರ್ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಹೆಗಡೆ ಕಾಗೇರಿ ಅವರು, 2008 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಿರ್ಸಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಕಾರವಾರದಿಂದ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲಾ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕಗೊಳಿಸಲು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಳಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಕಾರವಾರ ಪರವಾಗಿದ್ದ ಸಚಿವರಾದ ಆರ್.ವಿ. ದೇಶಪಾಂಡೆ (ಹಳಿಯಾಳ ಶಾಸಕ) ಅವರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಯ ನಂತರ ಈ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರತಿರೋಧ ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣದ ರಾಜಕೀಯ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನವೆಂಬರ್ 3, 2010 ರಂದು, ಮಲೆನಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಎಂ.ಎಂ. ಭಟ್ ನೇತೃತ್ವದ ನೂತನ ಜಿಲ್ಲಾ ಹೋರಾಟ ಸಮಿತಿಯು, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಕಾರವಾರ ಕೇಂದ್ರಿತ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಸಿರ್ಸಿ ಕೇಂದ್ರಿತ ಮಲೆನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಸಹಾಯಕ ಆಯುಕ್ತರ ಮೂಲಕ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ಶಿರಸಿ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿ ಬಂದ್‌ : ಎರಡು ದಶಕದ ಬೇಡಿಕೆ | Demands For separate sirsi Distrcits snr - Asianet Suvarna News, [https://kannada.asianetnews.com/karnataka-districts/demands-for-separate-sirsi-distrcits-snr-qp0g3i]&lt;/ref&gt;
ಈ ಚಳುವಳಿಯು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಘಟನೆ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ರಾಜಕೀಯ ಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್‌ನಿಂದಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಆಂತರಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸಿರ್ಸಿಯು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಮಲೆನಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಭಾಷಾ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಾ, ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ವಿಭಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಬೇಡಿಕೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹಳಿಯಾಳ, ಜೋಯಿಡಾ ಮತ್ತು ದಾಂಡೇಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹ ವಿರೋಧವಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಕಾರವಾರಕ್ಕೆ ಒಲವು ತೋರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ, ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಧಾರವಾಡ ನಗರಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಾಮೀಪ್ಯವು ಹಳಿಯಾಳ, ದಾಂಡೇಲಿ, ಜೋಯಿಡಾ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿತ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ತಕ್ಷಣದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಸಿರ್ಸಿ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಹಳಿಯಾಳದ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಹಾಲಿ ಶಾಸಕರಾದ ಆರ್.ವಿ. ದೇಶಪಾಂಡೆ ಅವರಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿರೋಧವು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಅವರು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.
[[File:Yellapur-Mundagod-Banavasi.png|centre|150px|Yellapur-Mundagod-Banavasi]]
ಸಿರ್ಸಿ-ಸಿದ್ದಾಪುರ ಶಾಸಕರು ಹೊಸ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಲವಾದ ಬೆಂಬಲಿಗರಾಗಿದ್ದರೆ, ಯಲ್ಲಾಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಶಾಸಕರಾದ ಶಿವರಾಮ್ ಹೆಬ್ಬಾರ್ ಅವರು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ತಟಸ್ಥ ನಿಲುವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಮುಂಡಗೋಡ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಯಲ್ಲಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮಂಚಿಕೇರಿ ಹೋಬಳಿ, ಮತ್ತು ಸಿರ್ಸಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಬನವಾಸಿ ಹೋಬಳಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೇ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಿರ್ಸಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಭಲ ಬೆಂಬಲಿಗರು, ಇದರಿಂದ ಯಲ್ಲಾಪುರ ಶಾಸಕರ ತಟಸ್ಥ ನಿಲುವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳಗಳ ಗಣನೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಭಾವವು ಯಲ್ಲಾಪುರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಶಾಸಕರನ್ನು ಈ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನ ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;toi_tug_of_war&quot;/&gt;
[[File:Proposed Sirsi District.png|thumb|centre|150px]]
ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಜಡತ್ವಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಪರಿಷ್ಕೃತ, ವಾಸ್ತವಿಕ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರವಾದ ಹೊಸ ಸಿರ್ಸಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಸಿರ್ಸಿ ಉಪವಿಭಾಗದಿಂದ ಸಿರ್ಸಿ, ಸಿದ್ದಾಪುರ, ಮುಂಡಗೋಡ, ಮತ್ತು ಯಲ್ಲಾಪುರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನೆರೆಯ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಸೊರಬ ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಹೊಸ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗಿಂತ ಮಹತ್ತರವಾದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಹಳಿಯಾಳ, ದಾಂಡೇಲಿ ಮತ್ತು ಜೋಯಿಡಾ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು — ಇವು ಕಾರವಾರವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಗಡಿ ವಿವಾದದ ಕಾಳಜಿಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿವೆ — ಈಗಿರುವ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ಗಡಿ ಸಮಸ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಿಷ್ಕೃತ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಸಾಮೀಪ್ಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ದಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸಿರ್ಸಿಯನ್ನು ಹೊಸ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿಗೆ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಅನುಕೂಲಕರ ಸ್ಥಳವಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಿರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಭಾವ್ಯ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿಗಳ ನಡುವಿನ ಕಡಿಮೆ ರಸ್ತೆ ದೂರಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡುವಂತಿವೆ. ಸಿದ್ದಾಪುರ ಕೇವಲ 38 ಕಿ.ಮೀ., ಸೊರಬ 47 ಕಿ.ಮೀ., ಯಲ್ಲಾಪುರ 49 ಕಿ.ಮೀ., ಮತ್ತು ಮುಂಡಗೋಡ 55 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸಂರಚನೆಯು, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿಗಳು ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು 55 ಕಿ.ಮೀ. ತ್ರಿಜ್ಯದೊಳಗೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವುದು, ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪಬಹುದಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.
{{multiple image
| border = infobox
| total_width = 300
| image_style =
| perrow = 3
| image3 = Proposed Shikaripur district.png
| image1 = Proposed Sirsi District.png
| image2 = Soraba Taluk.png}}
ಸೊರಬವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಇರುವ ತರ್ಕವು ಅದರ ಹೋಬಳಿಗಳಾದ — ಜಡೆ, ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ, ಮತ್ತು ಕುಪ್ಪಗಡ್ಡೆ — ಬಲವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸಾಮೀಪ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಇವು ಸಿರ್ಸಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ತಕ್ಷಣದ ನೆರೆಹೊರೆಯವರಾಗಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಸಿರ್ಸಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ. ಈ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ನಡೆಗೆ, ಬಿಜೆಪಿಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದಾಗ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅನಿವಾರ್ಯ ವಿಭಜನೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಸಂಕೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ರಾಜಕೀಯ ಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. 2009 ರಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎಸ್. ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ ಅವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದಾಗ ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಿಸಿದ ಶಿಕಾರಿಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೇಡಿಕೆಯು ನೆರೆಯ ಹಿರೇಕೆರೂರು ಮತ್ತು ರಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ (ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ), ಮತ್ತು ನೈಮತಿ ಮತ್ತು ಹೊನ್ನಾಳಿ (ದಾವಣಗೆರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ) ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ಸೊರಬವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ, ಬಿಎಸ್‌ವೈ ಅವರ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಮೂಹದಾದ್ಯಂತದ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬಲವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;Shikaripur TP demands formation of new district - The Hindu, [https://www.hindu.com/news/national/karnataka/shikaripur-tp-demands-formation-of-new-district/article29975100.ece]{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shimoga: ಶಿಕಾರಿಪುರ ಬಂದ್ ಗೆ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ - Udayavani, [https://udayavani.com/shimoga-news/Good-response-to-Shikaripura-Bandh-839603?lang=kn]&lt;/ref&gt; ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಪ್ರತೀ-ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಶಿಕಾರಿಪುರ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಬಲವಾದ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಅಥವಾ ವೈಚಾರಿಕ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;Karnataka: Locals urge State govt. to declare Sagar a district centre - The Hindu, [https://www.hindu.com/news/national/karnataka/karnataka-locals-urge-state-govt-to-declare-sagar-a-district-centre/article70066328.ece]{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಈ ಸಾಗರ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ನೆರೆಯ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳ ಒಲವು: ಹೊಸನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳು ಸಾಗರಕ್ಕಿಂತ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ನಗರಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ; ಶಿಕಾರಿಪುರವು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವದೊಂದಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಬಲವಾದ ಜಿಲ್ಲಾ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದೆ; ಮತ್ತು ಸಿದ್ದಾಪುರವು ಸಿರ್ಸಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ದುರ್ಬಲತೆಯು, ಸಾಗರದ ಒಟ್ಟಾರೆ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವು ಬಿಎಸ್‌ವೈ ಅವರದಕ್ಕಿಂತ ದುರ್ಬಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸೊರಬ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನವು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿನೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಶಿಕಾರಿಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕು ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಬಿಜೆಪಿಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದಾಗ ಶಿಕಾರಿಪುರ ಹೊಸ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದರೆ, ಸೊರಬವು ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಯಾವುದೇ ಆಯ್ಕೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಸೊರಬದ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಶಿಕಾರಿಪುರ ಅಥವಾ ಸಿರ್ಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಸೊರಬದ ಜಡೆ, ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ ಮತ್ತು ಕುಪ್ಪಗಡ್ಡೆ ಹೋಬಳಿಗಳ ಬಲವಾದ ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಜಾತಿ ಸಮೀಕರಣ ಮತ್ತು ನೇರ ಭೌಗೋಳಿಕತೆಯು ಅವುಗಳನ್ನು ಸಿರ್ಸಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು ತೋರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಾರೇಕೊಪ್ಪ ಬಂಗಾರಪ್ಪ ಮತ್ತು ಬಿ.ಎಸ್. ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ ಕುಟುಂಬಗಳ ನಡುವಿನ ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದ, ತಲೆಮಾರುಗಳ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸೊರಬದ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಬಲವಾದ ಬಂಗಾರಪ್ಪ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಿಎಸ್‌ವೈ ಬೆಂಬಲಿತ ಶಿಕಾರಿಪುರ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಿಂತ ಸಿರ್ಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬಿಎಸ್‌ವೈ ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸೊರಬ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;Bangarappa vs BSY: Face-off for fiefdom - The New Indian Express, [https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2009/Apr/29/bangarappa-vs-bsy-face-off-for-fiefdom-44981.html]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Battle for supremacy between feuding families of Shimoga - The New Indian Express, [https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2024/May/07/battle-for-supremacy-between-feuding-families-of-shimoga]&lt;/ref&gt;
ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022 ರ ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಗಳು ಸಿರ್ಸಿಯನ್ನು ಹೊಸ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿ ಎಂದು ತಕ್ಷಣ ಘೋಷಿಸುವ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದಿವೆ.&lt;ref&gt;Sirsi New District: ಶಿರಸಿ ಜಿಲ್ಲೆಆಗಲೇ ಬೇಕು! ಹೋರಾಟದ ಮೂಲಕ ಜನತೆಯ ಹಕ್ಕೊತ್ತಾಯ - Vijay Karnataka, [https://vijaykarnataka.com/news/uttara-kannada/sirsi-people-urges-to-declare-taluk-as-new-district-apart-from-uttara-kannada/articleshow/96494302.cms]&lt;/ref&gt;
2023 ರ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರದ ಅತ್ಯಂತ ಅನುಕೂಲಕರ ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣದಿಂದಾಗಿ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವು ಪ್ರಸ್ತುತ ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸಿರ್ಸಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭರವಸೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದ ಹಾಲಿ ಸಿರ್ಸಿ ಶಾಸಕ ಭೀಮಣ್ಣ ಟಿ. ನಾಯ್ಕ (ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್) ಅವರು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಹಾಲಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಹೆಗಡೆ ಕಾಗೇರಿ (ಬಿಜೆಪಿ) ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಗಳಿಸಿದ ವಿಜಯವನ್ನು, ವಿಭಜನೆಗೆ ಒಂದು ಚುನಾವಣಾ ಆದೇಶವೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;Sirsi - Assembly Seat Details - Chanakyya, [https://chanakyya.com/Assembly-Details/Karnataka/Sirsi]&lt;/ref&gt; ಇದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಸಿರ್ಸಿ ಶಾಸಕ (ಭೀಮಣ್ಣ ನಾಯ್ಕ) ಮತ್ತು ಸೊರಬ ಶಾಸಕ, ಮಧು ಬಂಗಾರಪ್ಪ (ನಾಯ್ಕ ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಸಂಬಂಧಿ), ಇಬ್ಬರೂ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಅಂತರ-ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜಕೀಯ ಸಮನ್ವಯವನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;Cabinet clears projects for Sorab and Bhadravati taluks, says Madhu Bangarappa - The Hindu, [https://www.hindu.com/news/national/karnataka/cabinet-clears-projects-for-sorab-and-bhadravati-taluks-says-madhu-bangarappa/article69768605.ece]{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 ರಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಸಿರ್ಸಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜಿಲ್ಲಾ ಹೋರಾಟ ಸಮಿತಿಯ ಸಂಚಾಲಕರಾದ ಎಂ.ಎಂ. ಭಟ್ ಕರೆಕೊಪ್ಪ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಅನಂತಮೂರ್ತಿ ಹೆಗಡೆ ಸೇರಿದಂತೆ, ಘಟ್ಟದ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಾದ್ಯಂತ ಆಂದೋಲನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೂಪರ್ ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಂತಹ ಅಗತ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕಡೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಅಸಡ್ಡೆ ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಈ ನವೀಕೃತ ಒತ್ತಡವು ಭಾಗಶಃ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಡಳಿತ ಘಟಕದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿತು. ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಹೋರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಏಕೀಕೃತ, ಪಕ್ಷಾತೀತ ರಂಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಹಾಲಿ ಶಾಸಕ ಭೀಮಣ್ಣ ನಾಯ್ಕ, ಸಂಸದ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಹೆಗಡೆ ಕಾಗೇರಿ ಮತ್ತು ಜೆಡಿ(ಎಸ್) ನಾಯಕ ಉಪೇಂದ್ರ ಪೈ ಅವರನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರತಿ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;ಶಿರಸಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜಿಲ್ಲೆ ಹೋರಾಟ ಪ್ರಬಲ - Vijayavani, [https://www.vijayavani.net/shirsi-separate-district-struggle-strong]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಶಿರಸಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಾಗಿ ಹೋರಾಟ: ಸಿದ್ದಾಪುರ ಸಾಗರ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡದಂತೆ ಉಪೇಂದ್ರ ಪೈ ಒತ್ತಾಯ - Vijay Karnataka, [https://vijaykarnataka.com/epaper/renewed-momentum-for-shirsi-district-movement-upendra-pais-compelling-statements/articleshow/123915841.cms]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
ಡಿಸೆಂಬರ್ 2024 ರಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಚಿವರಾದ ಶಿವರಾಜ್ ತಂಗಡಗಿ ಅವರು ಈ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಜನರ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಕಂದಾಯ ಸಚಿವರು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಮನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು.&lt;ref&gt;State govt. will consider demand for creation of Kadamba Kannada district, says Minister, [https://www.hindu.com/news/national/karnataka/state-govt-will-consider-demand-for-creation-of-kadamba-kannada-district-says-minister/article68992926.ece]&lt;/ref&gt;
ನವೆಂಬರ್ 2025 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ರಾಜಕೀಯ ಒತ್ತಡಗಳು, ವಿವರವಾದ ಭೂರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರ, ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ರಾಜಕೀಯ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಒಮ್ಮುಖದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಸಿರ್ಸಿಗೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಈ ಚಳುವಳಿಯ ಇತಿಹಾಸವು ನಿರಂತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯು ಸಂಕೀರ್ಣ, ಭೌಗೋಳಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಕಥೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.
==ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ==
[[ಶಿರಸಿ]]ಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 118996 ಹೆ. ನಿವ್ವಳ ಬಿತ್ತನೆ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 22,421 ಹೆ. ಗಳಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ಭತ್ತ, ತೆಂಗು, ಕಬ್ಬು, ಅಡಕೆ, ಮೆಣಸು, ಏಲಕ್ಕಿ, ಬಾಳೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ಬೆಳೆಗಳು. ಇವಲ್ಲದೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಗೋಡಂಬಿ, ಮಾವು, ಹುಣಸೆ, ನಿಂಬೆ, ಅನಾನಸು, ಹಲಸು, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಬಟಾಟೆ, ಬದನೆ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಜೋಳ, ಶೇಂಗಾ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಭತ್ತ 82197 ಹೆ, ಜೋಳ 290 ಹೆ, ಕಬ್ಬು ೮೭೨ ಹೆ, ಅಡಕೆ 11160 ಹೆ, ತೆಂಗು 5907 ಹೆ, ಗೋಡಂಬಿ 1827 ಹೆ, ಮೆಣಸು 135 ಹೆ, ಮಾವು 1140 ಹೆ, ಬಾಳೆ 7245 ಹೆ, ಏಲಕ್ಕಿ 369ಹೆ, ಅನಾನಸ್ 315 ಹೆ, ಹಲಸು 206 ಹೆ, ಪರಂಗಿ 114.9 ಹೆ, ಹತ್ತಿ ೭೨೪೫ ಹೆನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಅಡಕೆಯ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಏಲಕ್ಕಿ, ಕಾಳುಮೆಣಸು, ಬಾಳೆ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ ಮೊದಲಾದ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.ಪಶುಪಾಲನೆಯೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ.
  
[[ಭಟ್ಕಳ]]ವು ಮಲ್ಲಿಗೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬೆಳೆಗೆ ಅನುಕೂಲ ವಾತಾವರಣವಿದೆ.ಭಟ್ಕಳ ಮಲ್ಲಿಗೆಯು ದೇಶ ವಿದೇಶಗಳಿಗೂ ರಫ್ತಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯೋಗ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹರಿಕಾಂತ, ತಾಂಡೇಲ, ಖಾರ್ವಿ, ಗಾಬಿತ, ಅಂಬಿಗ, ಮೊಗೇರ, ಆಗೇರ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ದಾಲಜಿಗಳಷ್ಟೇ ಈ ವೃತ್ತಿಯನ್ನವಲಂಬಿಸಿದ್ದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಜಾತಿಯವರೂ ಮೀನು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದ 118 ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಮೀನು ಹಿಡಿಯುವ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅರ್ಗಾ, ಭಟ್ಕಳ, ಬಿಣಗಾ, ಚೆಂಡಿಯೆ, ಗಂಗಾವಳಿ, ಕಾರವಾರ, ಹೊನ್ನಾವರ, ಖಾರವಿ, ಕೇಣಿ, ಕೋಡಾರ್, ಕುಮಟ, ಹೊಲನಗದ್ದೆ, ಮಾಜಾಳಿ, ಮಂಕಿ, ಮುರ್ಡೇಶ್ವರ, ಶಿರಾಲಿ,ಮತ್ತು ತದಡಿ. ಸಾಗರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ 30094 ಟನ್ ಹಿಡಿದರೆ, ಸಿಹಿನೀರಿನಲ್ಲಿ 249ಟನ್ ಮೀನು ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ (2001).

ಮರ ಕೊಯ್ಯುವ ಗಿರಣಿ, ಹಂಚಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ನೇಯ್ಗೆ, ಮೇಣದಬತ್ತಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಸಾಬೂನು ತಯಾರಿಕೆ, ವಾಹನ ದುರಸ್ತಿ, ಮುದ್ರಣ, ಕೆತ್ತನೆಯ ಕೆಲಸ, ಚಿನ್ನ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಕೆಲಸ, ಬುಟ್ಟಿ, ಚಾಪೆ ಹೆಣೆಯುವಿಕೆ, ಬೆತ್ತದ ಹೆಣಿಗೆ, ಜೇನು ಸಾಕಣೆ, ಕೋಳಿ ಕುರಿ ಸಾಕಣೆ, ರೇಷ್ಮೆ, ಚರ್ಮದ ಉದ್ಯೋಗ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಏಜೆನ್ಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಜುಗೆಡ್ಡೆ ತಯಾರಿಕಾ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು 52 ಇವೆ. ದಾಂಡೇಲಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಗದದ ಕಾರ್ಖಾನೆ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ದಿಮೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ಲೈವುಡ್, ಫೆರೋಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಉದ್ದಿಮೆಗಳೂ ಇವೆ. ಕಾರವಾರ, ಬೆಲೆಕೇರಿ, ತದಡಿ, ಕುಮಟ, ಹೊನ್ನಾವರ, ಭಟ್ಕಳ-ಇವು ಮುಖ್ಯ ಬಂದರುಗಳು. ಕಾರವಾರದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಋತು ಬಂದರನ್ನು ಬೃಹತ್ತಾಗಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಬಳ್ಳಾರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಕಾರವಾರ ಬಂದರು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

==ಉದ್ದಿಮೆ==
ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಉದ್ಯಮ 15, ರಾಸಾಯನಿಕ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು 3, ಬಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ 2, ಇತರ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು 66, ಈ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು 13,243. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬೃಹತ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಉದ್ದಿಮೆಗಳಿವೆ. ವೆಸ್ಟ್‌ಕೋಸ್ಟ್‌ ಪೇಪರ್ ಮಿಲ್ಸ್‌, ದಾಂಡೇಲಿಯ ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ಲೈವುಡ್ ಮ್ಯಾನ್ಯುಫ್ಯಾಕ್ಚರಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ, ಜೈಹಿಂದ್ ಸಾಮಿಲ್, ಬಳ್ಳಾಪುರ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಸ್ ಲಿ., ಬಿಣಗಾದ, ದಾಂಡೇಲಿ ಫೆರೊ ಅಲಾಯ್ಸ್‌ ಪ್ರೈ.ಲಿ. ಇವು ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು. ಇವಲ್ಲದೆ ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳು, ಖಾದಿ ಗ್ರಾಮೋದ್ಯೋಗ ಕರಕುಶಲ ಘಟಕಗಳು ಹಾಗೂ ಕೈಮಗ್ಗದ ಘಟಕಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿವೆ, ಹೆಂಚು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿವೆ. ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಘಟಕಗಳು, ದೋಣಿ ಕಟ್ಟುವ ಘಟಕಗಳು, ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣ ಘಟಕಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕ ಘಟಕಗಳು ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ರಬ್ಬರ್ ಘಟಕಗಳು, ಗಂಧ ಚಂದನ ಕೆತ್ತನೆಯ ಘಟಕಗಳು, ಮುದ್ರಣ ಘಟಕಗಳು, ನೂಲುವ ನೇಯುವ ಘಟಕಗಳು, ಜೇನು ಸಾಕಣೆ, ಬೆತ್ತ ಬಿದಿರುಗಳಿಂದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಘಟಕಗಳು, ಎಣ್ಣೆ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳು, ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಉದ್ಯಮಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗುಡಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು.

==ಸಾರಿಗೆ-ಸಂಪರ್ಕ==
ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 329 ಕಿ.ಮೀ ಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ, 863 ಕಿ.ಮೀ ಗಳ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಗಳು 1039 ಕಿ.ಮೀ. 24 ಭಾರೀ ಸೇತುವೆಗಳಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]]ಯವರೆಗೆ, ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ಕಾಶ್ಮೀರ]]ದವರೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾರವಾರದಿಂದ [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ]]ಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ಹೆದ್ದಾರಿ ಅನೇಕ ನಗರಗಳ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ರಸ್ತೆಗಳೂ ಇವೆ. ಘಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಸಿದ್ದಾಪುರದಿಂದ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಗೆ, ಕಾರವಾರಕ್ಕೆ, ದಾಂಡೆಲಿಗೆ, ಯಲ್ಲಾಪುರಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ದೊರಕಿಸುವ ರಸ್ತೆಗಳಿವೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ಮುಂಬೈಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ಕೊಂಕಣ ರೈಲ್ವೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 179ಕಿಮೀ ಉದ್ದದ ರೈಲು ಮಾರ್ಗವಿದೆ. 16 ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು-ಭಟ್ಕಳ, ಹೊನ್ನಾವರ, ಕುಮಟ, ಗೋಕರ್ಣ, ಅಂಕೋಲ, ಕಾರವಾರ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 497 ಅಂಚೆ ಕಚೇರಿಗಳು 152 ದೂರವಾಣಿ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು 90,234 (2006) ದೂರವಾಣಿ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಜಲಮಾರ್ಗದ ಸಂಪರ್ಕವೂ ಇದೆ.

==ಜನಸಂಖ್ಯೆ==
ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೩,೫೩,೬೪೪ ಇದರಲ್ಲಿ ೯,೬೫,೭೩೧ ಜನ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ೪,೮೯,೯೦೮ ಗಂಡಸರು, ೪,೭೫,೮೨೩ ಹೆಂಗಸರು. ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಪ್ರತಿ ಚ.ಕಿಮೀ.ಗೆ ೧೩೨ ಜನರು, ಲಿಂಗಾನುಪಾತ ಸಾವಿರ ಪುರುಷರಿಗೆ ೯೭೦ ಮಹಿಳೆಯರು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಗಳೂ (ಶೇ. 83.6) ಮುಸಲ್ಮಾನರೂ (ಶೇ.11.9) ಕ್ರೈಸ್ತರೂ (ಶೇ.3.3) ಇದ್ದಾರೆ. ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರು ಹಿಂದುಗಳು. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ, ಜೈನ ಧರ್ಮಗಳೂ ಪ್ರಚಾರವಾದವು. ೧೦-೧೨ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಾಥಪಂಥವೂ ೧೬-೧೮ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ವೀರಶೈವ ಪಂಥದ ಪ್ರಚಾರವೂ ನಡೆದವು. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮಂದಿರಗಳೂ ಮಸೀದಿಗಳೂ ಸ್ಮಾರ್ತ, ಜೈನ, ವೀರಶೈವ, ವೈಷ್ಣವ ಮಠಗಳೂ ಇವೆ. ಹಿಂದುಧರ್ಮದ ಹಲವು ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ನೂರಾರು ದೇವಾಲಯಗಳು ಇವೆ. ನಾಥಪಂಥದ ಅವಶೇಷಗಳು ಅಂಕೋಲ, ಬೆಳಂಬರ್, ಹೊನ್ನೆಬೈಲ, ಅಘನಾಶಿನಿ, ಲಿಂಗೆ, ಮಾಜಾಳಿ, ಯಾಣ, ಕವಳೆಯಲ್ಲಿವೆ.

==ಶಿಕ್ಷಣ==
ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ. 84.64: ಪುರುಷರು ಶೇ. 89.63, ಮಹಿಳೆಯರು ಶೇ. 78.39. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಜೈನ, ವೀರಶೈವ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಅದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಅಗ್ರಹಾರಗಳು ಪ್ರಚಲಿತವಿದ್ದವು. ಅವುಗಳೆಲ್ಲ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಬಂದು ೧೮೬೬ ಸುಮಾರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಹಳಿಯಾಳ, ಕುಮಟ, [[ಶಿರಸಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲೊವರ್ನಾಕ್ಯುಲರ್ ಶಾಲೆಗಳಿದ್ದವು. ೧೮೬೬ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉರ್ದು ಶಾಲೆ ಹಳಿಯಾಳದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.

1864ರಲ್ಲಿ ಕಾರವಾರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೈಸ್ಕೂಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 1935-36ರಲ್ಲಿ 853 ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿದ್ದವು. 23,465 ಮಂದಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ 5776 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರು. ಆ ವರ್ಷದಿಂದ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯ, ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಲು ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಜಿಲ್ಲಾ ಸ್ಕೂಲ್ ಬೋರ್ಡ್ 1944ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಶಾಲೆಗಳು ಸ್ಕೂಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಶಿಸ್ತು ಬಂತು. ಸ್ಕೂಲ್‌ಬೋರ್ಡಿನಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಣಗೊಂಡ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯ ಖರ್ಚು ಪುರೈಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಳು ವಿದ್ಯಾ ಕರ ಸಂಗ್ರಹಿಸತೊಡಗಿದವು. ಕಡ್ಡಾಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾನೂನು (1918) ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಹಳಿಯಾಳ ಮತ್ತು ಹೊನ್ನಾವರ ಪುರಸಭೆಗಳು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದವು. 1947ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಧಿನಿಯಮದಂತೆ 7-11 ವರ್ಷದ ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಯಿತು. ರಾಜ್ಯ ಪುನಾರಚನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 969 ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳೂ 71779 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೂ 1759 ಶಿಕ್ಷಕರೂ ಇದ್ದರು. 1900ರ ವೇಳೆಗೆ ಘಟ್ಟದ ಕೆಳಗೆ ಐದು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳೂ ಘಟ್ಟದ ಮೇಲೆ [[ಸಿರ್ಸಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯೂ ಇದ್ದವು. 1947ರ ವರೆಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಒಂದು ತೀವ್ರ ಆಸಕ್ತಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲವೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದುವರೆಗೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿಯ ಮಟ್ಟದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ಮನಗಂಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು 1947ರಲ್ಲಿ ಕುಮಟದಲ್ಲಿ ಕೆನರಾ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 1919ರಲ್ಲಿ ಭಟ್ಕಳದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಅಂಜುಮನ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‌, 1952ರಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದಾಪುರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಹಕಾರಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಸಾರ ಸಮಿತಿ, 1954ರಲ್ಲಿ ಯಲ್ಲಾಪುರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಶಿವಾಜಿ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿ, 1961ರಲ್ಲಿ [[ಸಿರ್ಸಿ]] ಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾದ ಮಾಡರ್ನ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿ, 1962ರಲ್ಲಿ ಅಂಕೋಲದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾದ ನೂತನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಭಾ ಟ್ರಸ್ಟ್‌, 1970ರಲ್ಲಿ ದಾಂಡೇಲಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದ ದಾಂಡೇಲಿ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿ, 1964ರಲ್ಲಿ ಹೊನ್ನಾವರದಲ್ಲಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮಲ್ನಾಡ್ ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸಿವ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸೊಸೈಟಿ, 1953ರಲ್ಲಿ ದಿನಕರದೇಸಾಯಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಕೆನರ ವೆಲ್ಫೇರ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದವು.

1949ರಲ್ಲಿ ಕುಮಟದಲ್ಲಿ ಕೆನರಾ ಕಾಲೇಜು ಆರಂಭವಾಗಿ ಅನಂತರ ಅದು ಎ.ವಿ.ಬಾಳಿಗಾ ಕಾಲೇಜ್ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಗೊಂಡಿತು. 1961ರಲ್ಲಿ ಕಾರವಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಲೇಜು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಮುಂದಿನ ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 13 ಪದವಿ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, 3 ವೃತ್ತಿಪರ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, 3 ಬಿ.ಇಡಿ. ಮಹಾ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, ಒಂದು ಕಾನೂನು ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ ಆರಂಭವಾದವು. 1984-85ರಿಂದ [[ಸಿರ್ಸಿ]] ಕುಮಟ ಮತ್ತು ದಾಂಡೇಲಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. 1958ರಲ್ಲಿ ಕಾರವಾರದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಾಲೇಜು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈಗ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಟ್ಕಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್ ಇದೆ. ಸಿದ್ದಾಪುರದಲ್ಲೊಂದು ಆಯುರ್ವೇದ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯವಿದೆ. [[ಸಿರ್ಸಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಕಾಲೇಜು ಇದೆ.

1937ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅನುದಾನಿತವಾದ ವಯಸ್ಕರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಮಿತಿಯ ರಚನೆಯಾಗಿತ್ತು. 1947-56ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ 4 ತಿಂಗಳ ಮತ್ತು ಆರು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಗಳ ಸಾಕ್ಷರತಾ ವರ್ಗಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. 1980ರಲ್ಲಿ [[ಸಿರ್ಸಿ]]ಯಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಕರ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಯೋಜನಾ ಕಚೇರಿ ತೆರೆದ ಅನಂತರ ವಯಸ್ಕರ ಶಿಕ್ಷಣದತ್ತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಹರಿಯಿತು. ಈಗ 150 ವಯಸ್ಕರ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರಗಳೂ 150 ಸಾಕ್ಷರೋತ್ತರ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆಯಡಿ ನವೋದಯ ಶಾಲೆಯೂ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವೃತ್ತಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಸಿಗುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಖಾತೆ 1981-82ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ 65 ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ತರಬೇತು ನೀಡಿ ಅವರನ್ನು ಕೆರಿಯರ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಎಂದು ಕರೆದುದಲ್ಲದೆ ಬಿ.ಎಡ್. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೂ ಈ ವಿಷಯ ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 2292 ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, 231 ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳೂ 63 ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜುಗಳೂ 28 ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾಲೇಜುಗಳು, 5 ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ಗಳು, 168 ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಇವೆ (2000). ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 11 ಅಲೋಪತಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, 3 ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, 61 ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು, 120 ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಇವೆ.

==ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ==
[[File:FullPagadeYakshagana.jpg|right|250px|ಯಕ್ಷಗಾನ ವೇಷ]]
ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನ ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುವವರು. ಕೊಂಕಣಿ, [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮಾತನಾಡುವವರೂ ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಮಲಯಾಳಂ, [[ತುಳು]], ರಾಜಸ್ತಾನಿ, ಕೊಡವ, ಹಿಂದಿ, ಗುಜರಾತಿ, ಸಿಂಧಿ, ನೇಪಾಳಿ, ಬಂಗಾಳಿ, ಪಂಜಾಬಿ, ಒರಿಯ, ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವವರನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಜನಪದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬೀಡಾಗಿದೆ. ಹಾಲಕ್ಕಿ, ಹಸಲರು, ನಾಮಧಾರಿ, ನವಾಯತರು, ಸಿದ್ಧಿ, ಹವ್ಯಕ, ಗೊಂಡರು, ಮುಕ್ರಿ, ಸಾರಸ್ವತ, ಪಟಗಾರ, ಭಜಂತ್ರಿ, ದೈವಜ್ಞ (ಜನಿವಾರರು), ಗವಳಿ, ಮೀನುಗಾರರ ಉಪಸಂಸ್ಕೃತಿ ಗಳು ಇವೆ. ಇವರ ಹಾಡು-ಕುಣಿತ-ಹಬ್ಬಗಳು ಮನಮೋಹಕ. ಇಲ್ಲಿ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖರಲ್ಲಿ ವಿ.ವೆ.ತೊರ್ಕೆ, ಮ.ಗ.ಶೆಟ್ಟಿ, [[ಜಿ.ಆರ್.ಹೆಗಡೆ]], ಎಲ್.ಆರ್.ಹೆಗಡೆ, ಎನ್.ಆರ್.ನಾಯಕ, ಫಾದರ್ಸಿ.ಸಿ.ಎ.ಪೈ, ಎಲ್.ಜಿ.ಭಟ್ಟ, ಶಾಂತಿನಾಯಕ, [[ವಿ.ಗ.ನಾಯಕ]] ಮೊದಲಾದವರು ಪ್ರಮುಖರು.
ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಂಗಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದೆ. ಕರ್ಕಿ ಪರಮಯ್ಯ ಹಾಸ್ಯಗಾರ, [[ಕೆರೆಮನೆ ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ]], [[ಕೆರೆಮನೆ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ]], [[ಕೆರೆಮನೆ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ]] [[ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ರಾಮಚಂದ್ರ ಹೆಗಡೆ]], ಎಕ್ಟರ್ ಜೋಶಿ, [[ಕೆರೆಮನೆ ಗಜಾನನ ಹೆಗಡೆ]], [[ಪಿ.ವಿ.ಹಾಸ್ಯಗಾರ]], [[ನಾರಾಯಣ ಹಾಸ್ಯಗಾರ]], [[ಕೃಷ್ಣ ಹಾಸ್ಯಗಾರ]], [[ಕೊಂಡದಕುಳಿ ರಾಮ ಹೆಗಡೆ]], ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಹೆಗಡೆ, ಮುರೂರು ದೇವರು ಹೆಗಡೆ, [[ಗೋಡೆ ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆ]], ಡಿ.ಜಿ.ಹೆಗಡೆ, ಶಿರಳಗಿ ಭಾಸ್ಕರ ಜೋಶಿ, ಬಳ್ಳುರ ಕೃಷ್ಣಯಾಜಿ, ವೆಂಕಟೇಶ ಜಲವಳ್ಳಿ, [[ಕಡತೋಕ ಮಂಜುನಾಥ ಭಾಗವತ]], [[ನೆಬ್ಬೂರು ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತ]] ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾವಿದರು. ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ರಾಮಚಂದ್ರ ಹೆಗಡೆಯವರಿಗೆ ಜಾನಪದ ಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಂದಿದೆ (೨೦೦೪). ತಾಳಮದ್ದಳೆಯ ಕಲಾವಿದರು ಅನೇಕರಿದ್ದಾರೆ. ನಾಟಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹುಲಿಮನೆ ಸೀತಾರಾಮ ಶಾಸ್ತ್ರೀ ಜಯಕರ್ನಾಟಕ ನಾಟಕ ಮಂಡಳಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ನಡೆಸಿದರು. ಸುಗ್ಗಿಕುಣಿತ, ಗುಮಟೆಯ ಪಾಂಡು, ದೋಣಿಯ ಹಾಡು, ಬೆಸ್ತರ ಪದ, ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳು, ಸಿದ್ಧಿಯರ ಕುಣಿತ- ಹಾಡುಗಳೂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರನ್ನು ಮನರಂಜಿಸುತ್ತ ಬಂದಿವೆ.
==ಸಾಹಿತ್ಯ==
[[ಚಿತ್ರ:YashwantVithobaChittal.jpg|right|150px|thumb|ಯಶವಂತ ಚಿತ್ತಾಲ]]
ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು [[ಕರ್ಕಿ ವೆಂಕಟರಮಣಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸೂರಿ]], ಜಿ.ಆರ್.ಪಾಂಡೇಶ್ವರ, [[ಗೌರೀಶ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ]], [[ಯಶವಂತ ಚಿತ್ತಾಲ]], [[ಬಿ.ಎಚ್.ಶ್ರೀಧರ]],[[ಶಾಂತಿನಾಥ ದೇಸಾಯಿ]], [[ಸು.ರಂ.ಎಕ್ಕುಂಡಿ]], [[ಅರವಿಂದ ನಾಡಕರ್ಣಿ]], ಸ.ಪ.ಗಾಂವಕರ್, [[ಕೃಷ್ಣಾನಂದ ಕಾಮತ್]], [[ಪ.ಸು.ಭಟ್ಟ]], [[ಸುಂದರ ನಾಡಕರ್ಣಿ]], ವಿ.ಜಿ.ಭಟ್ಟ, [[ದಿನಕರ ದೇಸಾಯಿ]], ವಿ.ಜಿ.ಶಾನಭಾಗ, ಶಾ.ಮಂ.ಕೃಷ್ಣರಾಯ, [[ಗಂಗಾಧರ ಚಿತ್ತಾಲ]], ಜಿ.ಜಿ.ಹೆಗಡೆ, ಜಿ.ಎಸ್.ಭಟ್ಟ, [[ಜಯಂತ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ]], ನಿರಂಜನ ವಾನಳ್ಳಿ, ರಾಜೀವ ಅಜ್ಜಿಬಳ, [[ವಿಷ್ಣು ನಾಯ್ಕ]],[[ಶಾಂತಾರಾಮ ನಾಯಕ ಹಿಚಕಡ]], ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಗುಂದಿ ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ [[ಶಿವಲೀಲಾ ಹುಣಸಗಿ ಯಲ್ಲಾಪುರ]] ಅನೇಕ ಕವಿಗಳೂ ಲೇಖಕರೂ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹವ್ಯಕ ಸುಬೋಧ (1885), ಕಾರವಾರ ಚಂದ್ರಿಕೆ (1885), ಮಕ್ಕಳ ಪತ್ರಿಕೆ ಹಿತೋಪದೇಶ (1888), ಸರಸ್ವತಿ (1900), ವಿನೋದಿನಿ (1904)- ಇವು ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಗಳು. 1919ರಲ್ಲಿ ಕುಮಟದಿಂದ ಕಾನಡಾ ಧುರೀಣ (1922), ನಂದಿನಿ (1925) ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ ಮೊದಲು ಗೋಕರ್ಣದಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಕೆಲಕಾಲ ನಿಂತು 1937 ರಿಂದ ಸಿರ್ಸಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗತೊಡಗಿತು. ಶರಣ ಸಂದೇಶ (1931), ನವಚೇತನ (1941), ಸಾಧನ (1949) ಹೊನ್ನಾವರದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಲಯವಾಣಿ (1955) ವಾರ್ಷಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ. 1956ರಲ್ಲಿ ಭಾಮಾ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ ಸಿರ್ಸಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗ ತೊಡಗಿತು. 1957ರಲ್ಲಿ [[ಸಿರ್ಸಿ]]ಯಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ನಗರವಾಣಿ ಅಲ್ಪಾಯುವಾಯಿತು. ಸಹಕಾರಿ ಸಮಾಜ (1979), ಯಕ್ಷಗಾನ (1959), ಗೋಕರ್ಣ ಗೋಷ್ಟಿ (1959), ಸ್ವತಂತ್ರವಾಣಿ (1960), ಮಧುವನ (1960), ಗ್ರಾಮಜೀವನ, ಸಮಾಜ (1965), ಸಂಘಟನೆ, ರಮಣ ಸಂದೇಶ, (1971), ಸಿರ್ಸಿ ಸಮಾಚಾರ, ಸಹಚರ, ಸಮನ್ವಯ (1975) ಇವಲ್ಲದೆ ಕಡಲಧ್ವನಿ (1983), ಆಚಾರ (1980), ಕರಾವಳಿ ಗ್ರಾಮ ವಿಕಾಸ (1987), ಗ್ರಾಮ ಭಾರತಿ ಅಭಯ (1965), ನುಡಿಜೇನು (1968), ಗಿರಿಘರ್ಜನೆ, ಯುಗವಾಣಿ (1964), ಸಮಾಜವಾಣಿ (1965), ಚುನಾವಣೆ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ ಜೀವೋತ್ತಮ ಉಲ್ಲೇಖನೀಯ. ಮುನ್ನಡೆ (1988) ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿ 2000ದಲ್ಲಿ ನಿಂತುಹೊಯಿತು. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೊದಲ ದೈನಿಕ ಲೋಕಧ್ವನಿ (1983), ಜನಮಾಧ್ಯಮ (1988), ಧ್ಯೇಯನಿಷ್ಠ ಪತ್ರಕರ್ತ (1991), ಕರಾವಳಿಯ ಮುಂಜಾವು (1994) - ಇವು ಇಂದಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು.

ದೀರ್ಘಕಾಲ ನಡೆದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನಡಾವೃತ್ತದ ಸ್ಥಾನ ಅದ್ವಿತೀಯ. ಇದು 1916ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಈಗಲೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. 1946ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ನಾಗರಿಕ ಈಗಲೂ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದೆ. 1960ರಲ್ಲಿ ಜನತಾ, 1955ರಲ್ಲಿ ದಿನಕರ ದೇಸಾಯಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಜನಸೇವಕ 1972ರ ವರೆಗೆ ನಡೆದು ಅನಂತರ ನಿಂತಿತು. ಶೃಂಗಾರ ಹೊನ್ನಾವರದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
==ಶಿರಸಿ ಜಾತ್ರೆ==
{{Infobox recurring event
|name              = Shirasi Fair
|native_name       = ಶಿರಸಿ ಜಾತ್ರೆ
|native_name_lang  = kn
|nickname          = 
|logo              = 
|logo_alt          = 
|logo_caption      = 
|logo_size         = 
|image             = Sirsi Marikamba Devi.png
|image_size        = 
|alt               = 
|caption           = 
|status            = ಸಕ್ರಿಯ
|genre             = ಜಾತ್ರೆ 
|date              = &lt;!-- {{start date|YYYY|mm|dd}} &quot;dates=&quot; also works, but do not use both --&gt;
|begins            = &lt;!-- {{start date|YYYY|mm|dd}} --&gt;
|ends              = &lt;!-- {{end date|YYYY|mm|dd}} --&gt;
|frequency         = ಪ್ರತಿ 2 ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ
|venue             =  [[ಸಿರ್ಸಿ]]
|location          =
|coordinates       = &lt;!-- {{coord|LAT|LON|type:event|display=inline,title}} --&gt; 
|country           =
|years_active      ={{age|1688}}
|first             = {{start date|1688}}
|founder_name      = ಸಿರ್ಸಿ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು
|prev              = 2020
|last              = 2022
|next              = 2024
|participants      = 
|attendance        = 
|capacity          = 
|area              = 
|budget            = 
|activity          = 
|leader_name       = 
|patron            = 
|organised       = ಸಿರ್ಸಿ ಮಾರಿಕಾಂಬಾ ದೇವಸ್ಥಾನ
|filing            = 
|people            = 
|member            = 
|sponsor           = &lt;!-- | or sponsors = --&gt;
|website           = &lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;
|current           = 2022
|footnotes         = ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಾತ್ರೆ
}}

====ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಾತ್ರೆ &lt;br&gt;&lt;br&gt;ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಿರ್ಸಿ ಶ್ರೀ ಮಾರಿಕಾಂಬಾ ದೇವಿಯ ಜಾತ್ರೆ====

ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಸರ್ವತ್ರ ಸುಭಿಕ್ಷಾರ್ಥವಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಂತೆ ಪೂಜಾ-ಉತ್ಸವಗಳಿಂದೊಡಗೂಡಿದ ಶ್ರೀ ಮಾರಿಕಾಂಬಾ ಜಾತ್ರೆಯನ್ನು ಅತೀ ವಿಜ್ರಂಭಣೆಯಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಅತೀದೊಡ್ಡ ಜಾತ್ರೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಗೆ ದೇಶದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಿಂದ ಭಕ್ತಸಾಗರ ಹರಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಮನರಂಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ರಸ್ತೆಯ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಗೆ ಬಗೆಯ ಅಂಗಡಿ ಮುಗ್ಗಟ್ಟುಗಳು, ಝಗ ಝಗಿಸುವ ದೀಪದ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಜಾತ್ರೆಯ ಸೊಬಗನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sirsi.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=49:shri-marikambe&amp;catid=30:the-community&amp;Itemid=66|title=ಮಾರಿಕಾಂಬಾ ಜಾತ್ರೆ|access-date=2022-11-15|archive-date=2022-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20221114125537/http://sirsi.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=49:shri-marikambe&amp;catid=30:the-community&amp;Itemid=66|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

*'''ವಿಧಿ ವಿಧಾನಗಳು'''

ಶಿರಸಿಯ ಜಾತ್ರೆ ೯ ದಿನಗಳು ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆ ಯ  ವಿಧಿ ವಿಧಾನಗಳು ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ.  ಪುಷ್ಯ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ಸಭೆಯನ್ನು ಕರೆದು ಜಾತ್ರೆಯ ಮುಹೂರ್ತ ನಿಶ್ಚಯಿಸುತ್ತಾರೆ.ಈ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಊರಿನ ಗಣ್ಯರು, ಸಾರ್ವಜನಿಕರು,ಬಾಬುದಾರರು, ಧರ್ಮದತ್ತಿ ಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಜಾತ್ರೆಯ ದಿನ ನಿಗದಿಯಾದ ನಂತರ ಐದು ಹೊರಬೀಡುಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ ಅಂದರೆ ಜಾತ್ರೆಯ ಪೂರ್ವದ ಮೂರು ಮಂಗಳವಾರ ಮತ್ತು ಎರಡು ಶುಕ್ರವಾರದ ದಿನಗಳು.

ಹೊರಬೀಡು ಎಂದರೆ ರಾತ್ರಿ ಗಡಿ ಗದ್ದುಗೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಜಗನ್ಮಾತೆಯ ಸೇವೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಆಯುಧಗಳು ವಾದ್ಯಗಳು, ಕಹಳೆ, ಹಲಗೆ, ದೀವಟಿಗೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ದೇವಿಯ ಎದುರಿಟ್ಟು ಪೂಜಿಸಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದು. ಐದು ಹೊರಬೀಡಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮಂಗಳವಾರಗಳಂದು ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡು ಮೆರವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ಕಡೆಗೆ ಹೋದರೆ, ಉಳಿದೆರಡು ಶುಕ್ರವಾರ ಪಡಲಿಗೆಯು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ಗಡಿಯ ನಿಶ್ಚಿತ ಗದ್ದುಗೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಹೊರಬೀಡಿನಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಶ್ರೀ ದೇವಿಗೆ ಉಡಿ ತುಂಬಿದ ನಂತರ ಮರ್ಕಿ ದುರ್ಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೊಗುವವು ಅಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಉಡಿ ಸಮರ್ಪಣೆಯಾದ ನಂತರ ಜಾತ್ರೆಯ ಗದ್ದುಗೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಹೊರಬೀಡಿನನುಗುಣವಾಗಿ ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡಲಿಗೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಂಗಳವಾರದ ಹೋರಬೀಡುಗಳಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯು ಪುರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ಕೊನೆಯ ಗದ್ದುಗೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಮೆರವಣಿಗೆಯು ಪೂನಃ ಮರ್ಕಿ ದುರ್ಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಮಾರಿಗುಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಪೂಜೆ ನೆರವೇರಿಸಿ ವಿಸರ್ಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ  ಅಮ್ಮನವರು ಸವಾರಿ ಮಾಡುವ ರಥವನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು ತುಂಬಾ ವಿಶೇಷ. ನಾಲ್ಕನೆ ಹೊರಬೀಡಿನ ಮರುದಿನ 
ಮಂಗಳವಾದ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮೊದಲೆ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ 'ತಾರಿ' ಮರವನ್ನು ಕಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಐದನೇ ಹೊರಬೀಡಿನ ದಿನ ಮುಂಜಾನೆ ರಷ್ಮಿ ಮೂಡವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ
ಮಂಗಳವಾದ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಮುಕಾಂತರ ಮರವನ್ನು ತಂದು ದೇವಾಲಯದ ಎದರು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಾತ್ರೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಏಳು ದಿನಗಳ ಮೊದಲೆ ರಥ ಕಟ್ಟಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ ಬಾಬುದಾರರು ಬಡಿಗೆರರು ಆಚಾರಿಗಳು ಉಪ್ಪಾರರು ರಥ ಕಟ್ಟುವ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಹೊರಬೀಡಿನ ನಂತರ ಮಾರಿ ಕೋಣವನ್ನು ಮೆರೆವಣಿಗೆ ಮುಖಾಂತರ ಮರ್ಕಿ ದುರ್ಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ನಂತರ ಅಲ್ಲಿಂದ ಗದ್ದುಗೆಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲಿ ಅಸಾದಿಯರು ಮತ್ತು ಮೇತ್ರಿಯರು ರಂಗವಿಧಾನ ನೆರೆವೆರಿಸಿ ಪಟ್ಟದ ಕೋಣಕ್ಕೆ ಕಂಕಣ ಧಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಇದನ್ನು ಅಂಕೆ ಹಾಕುವುದು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅಂಕೆ ಹಾಕಿದ ದಿನ ಅಮ್ಮನವರ ವಿಗ್ರಹ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇರುತ್ತದೆ.

ಜಾತ್ರೆಯ ಗದ್ದುಗೆಯಲ್ಲಿ ನಾಡಿಗ ಬಾಬುದಾರರಿಂದ ಮಂಗಳಾರತಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಈ ಮಂಗಳಾರಾತಿಯಿಂದ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಹಣತೆ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ ಈ ಹಣತೆಯನ್ನು ಜಾತ್ರೆ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೆ ಶಾಂತವಾಗದಂತೆ ಕಾಯಬೇಕು ಮೇಟಿಯವರು ದೀಪ ಆರದಂತೆ ಕಾಯುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಮೇಟ ದೀಪ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ

ಅಂಕೆ ಹಾಕಿದ ನಂತರ ಬರುವ ಮೊದಲ ಮಂಗಳವಾರ ಶ್ರೀದೇವಿಗೆ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಹೋತ್ಸವ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೆ ದಿನ ರಥಕ್ಕೆ ಕಳಸಾರೋಹಣ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ದೇವಿಯ ಮದುವೆಯ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಶೆಷವಾಗಿ ನಾಡಿಗರು, ಬಾಬುದಾರರು ಊರ ಗಣ್ಯರು ಸಕಲ ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ  ಶ್ರೀದೇವಿಯು ಸರ್ವಾಲಂಕಾರ ಭುಷಿತಳಾಗಿ ರಾರಜಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಶ್ರೀ ದೇವಿಯ ಮದುವೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಂದತೆ ಶ್ರೀ ದೇವಿಗೆ ಮಂಗಳ ಸೂತ್ರ ಧಾರಣೆ, ಗುಡಿಗಾರರ ದ್ರಷ್ಟಿ ಪೂಜೆ, ನಾಡಿಗರ ಪೂಜೆ, ಚಕ್ರಸಾಲಿ ಪೂಜೆ,ಕೇದಾರಿಮನೆತನದ ಪೂಜೆ ಹಾಗು ಪೂಜಾರರ ಪೂಜೆಗಳು ನೆರವೇರುತ್ತವೆ. ಈ ಕಲ್ಯಾಣೊತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಘಟ್ಟದ ಕೆಳಗಿನ ಜನರು ಹಾಗು ಬಯಲು ಸೀಮೆಯ ಲಂಬಾಣಿ ಜನಾಗಂದ ಜನರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಉಡುಗೆ ಧರಿಸಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವುದುದು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ  ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವುದು ಮದುವೆಯ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮೆರಗು ತಂದು ಕೊಡುತ್ತದೆ.
 
ಬುಧವಾರ ಮುಂಜಾನೆ ಶ್ರೀದೇವಿಯನ್ನು ರಥದ ಮೆಲೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ದೇವಾಲಯದ ಮುಂಭಾಗದ ಭೂತರಾಜನಿಗೆ ಸಾತ್ವಿಕ ಬಲಿ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಥೋತ್ಸವದೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀದೇವಿಯ ಶೋಭಾಯಾತ್ರೆ ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ಮಾರಿಗುಡಿಯಿಂದ ಊರ ಮದ್ಯದ ಬಿಡಕಿ ಬೈಲಿನ ಜಾತ್ರಾ ಗದ್ದುಗೆಗೆ ಬಂದು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ದೇವಿಯ ಉ ಶೋಭಾಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವಾಗ ಭಕ್ತರ ಭಕ್ತಿಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಜೋಗತಿಯರು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಸಾದಿಯರ ಕೋಲಾಟ, ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ವಾಲಗ ಕಹಳೆಯ ನಿನಾದ ಝೇಂಕರಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.

ಇತರ ಭಕ್ತರು ರಥಕ್ಕೆ ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ಹಾಕುತಿದ್ದರೆ ಇನ್ನೂ ಕೆಲ ಭಕ್ತರು ಹಾರುಗೋಳಿ ಅಂದರೆ ಕೋಳಿಯನ್ನು ಹಾರಿ ಬಿಡುತ್ತರೆ. ಶೋಭಾಯಾತ್ರೆ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಅಮ್ಮನವರನ್ನು ಜಾತ್ರಾ ಗದ್ದುಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ‌. ೮ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಜಗನ್ಮಾತೆ ಸಕಲ ಸರ್ವಾಲಂಕಾರ ಭುಷಿತಳಾಗಿ ನಗರ ಮದ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಗದ್ದುಗೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಜನರಿಗೆ ದರ್ಶನ ಭಾಗ್ಯ ಕರುಣಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಶ್ರೀದೇವಿಗೆ ಭಕ್ತರು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾದ ಸೇವೆಗಳೆಲ್ಲವು ಮರುದಿನ ಗುರುವಾರದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ೮ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಜಾತ್ರೆಗೆ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯವು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನ ಬರುತ್ತಾರೆ.

ಜಾತ್ರೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ೮ ದಿನಗಳ ನಂತರ ಬುಧವಾರ ಜಾತ್ರಾ ವಿಸರ್ಜನಾ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು ನೆರವೇರುತ್ತವೆ ನಾಡಿಗ ಬಾಬುದಾರರಿಂದ ಕೊನೆಯ ಮಂಗಳಾರತಿ, ಶ್ರೀದೇವಿಯನ್ನು ಗದ್ದುಗೆಯಿಂದ ಇಳಿಸಿ ಮಂಟಪದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಡಿಸಿದಾಗ ಅಸಾದಿಯರು ಹುಲುಸು ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ  ರೈತರಿಗೆ ವಿತರಿಸುತ್ತಾರೆ ರೈತರು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತುತ್ತಾರೆ.
ಶ್ರೀ ದೇವಿಯು ಜಾತ್ರೆಯ ಮಂಟಪದಿಂದ ರಥದಲ್ಲಿ ಮರಳುವುದಿಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ವಿಶೆಷವಾಗಿ ಸಿದ್ದಗೊಳಿಸಿದ ಅಟ್ಟಲಿನಲ್ಲಿ ಮರಳುತ್ತಾಳೆ. ಜಾತ್ರೆ ಕೊನೆಯ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತಂಗಿ ಚಪ್ಪರ ಸುಡುವುದು ಒಂದು, ದೇವಿ ಗದ್ದುಗೆಯಿಂದ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುವಾಗ ಮಹಿಷಾಸುರನ ಸಂಹಾರ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಮಾತಂಗಿ ಚಪ್ಪರ ಸುಡುತ್ತಾರೆ‌. ಜಾತ್ರೆಯ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ವಿಧಾನ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ಗಡಿಯ ಗದ್ದುಗೆಗೆ ಹೋಗಿ ಮುಕ್ತಾಯದ ವಿಧಿ ನೆರೆವೆರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೀದೇವಿಯ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಜಾತ್ರೆ ಸಂಪನ್ನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಈ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ಮನರಂಜನೆಗೆನು ಕೊರತೆ ಇಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳು ಯುವಕರಿಂದ ಹಿಡಿದು ವೃದ್ದರಿಗೆಲ್ಲರಿಗು ಇಲ್ಲಿ ಮನರಂಜನೆಯ ಮಹಾಪೂರವೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಕಲಾಸಕ್ತರಿಗೆ ವಿವಿಧ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ನಾಟಕ, ಯಕ್ಷಗಾನ, ಸರ್ಕಸ್ಸುಗಳು‌ ಇರುತ್ತವೆ, ದೈತ್ಯ ತೊಟ್ಟಿಲು ಜೋಕಾಲಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಆಟಿಕೆಗಳು, ಜಾದು ಚಮತ್ಕಾರಗಳು, ಶ್ವಾನ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಬೋಟಿಂಗ್, ತಿಂಡಿ ಪ್ರಿಯರಿಗೆ ವಿವಿಧ ಭಗೆಯ ತಿನುಸುಗಳು, ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ ವರ್ಧಕ ಆಭರಣ ಬೆಳೆಗಳ ಮಳಿಗೆಗಳು, ಬಟ್ಟೆ ಬ್ಯಾಗು ಮಕ್ಕಳ ಆಟಿಕೆಗಳ ಮಳಿಗೆಗಳು, ಮಹಿಳಿಯರಿಗೆ ಗೃಹೊಪಕರಣಗಳ ಮಳಿಗೆಗಳು ಹೀಗೆ ಸಕಲ ರೀತಿಯ ಮನರಂಜನೆ ಈ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.

[[File:Fair@night.jpg|thumb]]
 
ವಿಶೆಷವಾಗಿ ಈ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೂ ಪ್ರಾಣಿ ಹಿಂಸೆ ಇಲ್ಲ,ಬಹುಶಃ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆ‌ ಈಗ ಇಡಿ ನಾಡಿಗೆ ಅಧಿದೇವತೆ ಆಗಿರೋದನ್ನ ನಾವು ಸಿರ್ಸಿ ಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಬಹುದು.

ಶಿರಸಿಯ ಪರ ಊರಿನಿಂದ ಬರುವ ಭಕ್ತಾದಿಗಳಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕುಂದಾಪುರ, ಬೈಂದೂರು, ಕಾರವಾರ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ, ಸಾಗರ, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಧಾರವಾಡ, ಬೆಳಗಾವಿ, ಹಾವೇರಿ ದಾವಣಗೆರೆಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಸ್ ಕಲ್ಪಿಸಿರುತ್ತದೆ, ಬಂದ ಭಕ್ತಾದಿಗಳಿಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಊಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನಗರದ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರಿಂದ ಉಚಿತ ಮಜ್ಜಿಗೆ ಪಾನಕಗಳು ಮತ್ತು ದಾಸೋಹ ಸೇವೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid02JLmHw9Pbe7xeGA65bniMVUin4Sg1az8TGaM8wQSn1uxZMGVP22ddSpwjBSd1xnQLl&amp;id=419842938157984&amp;sfnsn=wiwspwa:the-community&amp;Itemid=66|title=ಮಾರಿಕಾಂಬಾ ಜಾತ್ರೆ}}&lt;/ref&gt;

==ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು==

* [[ಶಿರಸಿ]] : 
ಈ ಜಾಗವು ಪ್ರಶಾ೦ತ ಪರಿಸರ ಹಾಗೂ ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಾದ ಕಾಡುಗಳ ರಮ್ಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ.&lt;br&gt;
ಮಾರಿಕಾಂಬಾ ದೇವಾಲಯ :ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಶ್ರೀ ಮಾರಿಕಾಂಬ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸಹ ಇದೆ.ಶ್ರಿ ಮಾರಿಕಾಂಬೆಯ ಜಾತ್ರೆ [[ಸಿರ್ಸಿ]] ಮಾರಿಕಾಂಬಾ ಜಾತ್ರೆ ಎರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಎ೦ಟು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಊರಿನ ಸನಿಹ ಇರುವ ಕೆಲವು ರಮಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು ಯಾಣ, ಬನವಾಸಿ, ಸೊಂದಾ ಮಠ, ಸೊದೆ (ವಾದಿರಾಜ ಮಠ), ಸಹಸ್ರಲಿ೦ಗ, ಹೊನ್ನಾವರ ಮತ್ತು [[ಸಿರ್ಸಿ]]ಗೆ ಹೊಗುವಾಗ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ದೇವಿಮನೆ ಘಟ್ಟ ನೊಡಲು ಬಹಳ ಪ್ರೇಕ್ಶಣಿಯವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಸೊಬಗು ಕ೦ದಕದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಶರಾವತಿ ನದಿ,ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಝರಿಗಳು ಮತ್ತು ತ೦ಪನೆಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಹೊಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಸಮಯ ಕಳೆದದ್ದೆ ಗೊತ್ತಾಗುವದಿಲ್ಲ. ಇ೦ತಹ ಒಂದು ಸು೦ದರವಾದ ದ್ರಶ್ಯವನ್ನು ನೋಡಲು ಎರಡು ಕಣ್ಣು ಸಾಲದು. ಇದು ಕಾಡಿನಿ೦ದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಜನ ಅಡಿಕೆ ಬೆಳೆಗಾರರು. ತೆ೦ಗು, ಭತ್ತ, ವೆನಿಲ್ಲಾ, ಕೋಕಾಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ಸಿರ್ಸಿ]]ಯ ಮಾರಿಕಾಂಬಾ ದೇಗುಲವು ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ.

* [[ಸಹಸ್ರ ಲಿಂಗ|ಸಹಸ್ರಲಿಂಗ]] [[ಸಿರ್ಸಿ]]ಯಿಂದ ೧೭ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸಹಸ್ರಲಿಂಗದಲ್ಲಿ, ನದಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ನೂರಾರು ಶಿವಲಿಂಗಗಳಿವೆ. ಕಾಡಿನ ಮಧ್ಯ ಇರುವ ಸಹಸ್ರಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಶಿವರಾತ್ರಿಯಂದು ಬಹಳ ಜನ ಬರುತ್ತಾರೆ.
ಸೊಂದಾ [[ಸಿರ್ಸಿ]]ಯಿಂದ ೧೫ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸೊಂದಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾದಿರಾಜ ಮಠವಿದೆ.
*[[ಉಂಚಳ್ಳಿ ಜಲಪಾತ]] ೧೧೬ ಮಿಟರ್ ಎತ್ತರದಿಂದ ಧುಮುಕುವ ಈ ಜಲಪಾತ ರಮಣೀಯವಾಗಿದೆ. [[ಸಿರ್ಸಿ]]ಯಿಂದ ೩೦ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಜಲಪಾತದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಬಹು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀರು ಇರುತ್ತದೆ. ಯಾಣ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಷ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು [[ಸಿರ್ಸಿ]] ಇಂದ ೪೫ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
ಜನಸಂಖ್ಯೆ೨೦೧೧ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಊರಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೧೦,೨೧೫. ಇವರಲ್ಲಿ ೭೯ ಶೇಕಡಾ ಜನರು ವಿದ್ಯಾವಂತರು. ಇವರು ಕನ್ನಡ (ಹವ್ಯಕ ಕನ್ನಡ), ಕೊಂಕಣಿ, ಉರ್ದು, ಮರಾಠಿ ಮಾತಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಜನ ಬಹಳ ಸೌಹಾರ್ದಶೀಲರು.ಇಲ್ಲಿಯ ಜನರ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಭಾಷೇ ಕೊ೦ಕಣಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ.
* [[ಅಪ್ಸರಕೊಂಡ]] : ಆಪ್ಸರ ಕೊಂಡ ಇದು ಹೊನ್ನಾವರ ತಾಲೂಕಿನ ಕಾಸರಕೋಡದಲ್ಲಿದೆ. ಹೊನ್ನಾವರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೭ ಕೀ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರದ ತಟದಿಂದ ೫೦೦ ಮೀ ಪೊರ್ವಕ್ಕಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೫೦ ಅಡಿಯಿಂದ ಧುಮುಕುವ ಸಣ್ಣದಾದ ಮನಮೋಹಕ ಜಲಪಾತ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಮುದ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಪ್ಸರೆಯರು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿರುವರೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿ. ಅದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅಪ್ಸರಕೊಂಡ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಸಮುದ್ರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ ನೋಡುವದೆ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಅನುಭವ.
*ಬನವಾಸಿ ಮಧುಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ : ಬನವಾಸಿ ಪಟ್ಟಣವು ವರದಾ ನದಿಯ ಎಡದಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಪಟ್ಟಣ. ಇದು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯ [[ಸಿರ್ಸಿ]] ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಬನವಾಸಿಯ ಅಕ್ಷಾಂಶ : ೧೪೦ ೩೨’ ೧೦’’ (ಉ) ಹಾಗು ರೇಖಾಂಶ : ೭೫೦ ೦೦’ ೫೮”(ಪಶ್ಚಿಮ). ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಎತ್ತರ : ೫೭೦.೮೯ ಮೀಟರುಗಳು. ಬನವಾಸಿಯು [[ಸಿರ್ಸಿ]]ಯಿಂದ ಸೊರಬಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩೦ ಕಿ.ಮಿ.ಅಂತರದಲ್ಲಿದೆ. ಪೌರಾಣಿಕಪುರಾಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೈಜಯಂತಿ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮಧು ಹಾಗು ಕೈಟಭ ಎಂಬ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಮಹಾವಿಷ್ಣುವು ಸಂಹರಿಸಿದನಂತೆ. ಶಿವಭಕ್ತರಾದ ಈ ದೈತ್ಯರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬನವಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಮಧುಕೇಶ್ವರ ಹಾಗು ವರದಾ ನದಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಆನವಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಟಭೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದವು. ಧರ್ಮರಾಜನ ಅಶ್ವಮೇಧಯಾಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಹದೇವನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ದಿಗ್ವಿಜಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವನವಾಸಿಕಾ ಎಂದರೆ ಬನವಾಸಿ ನಗರವನ್ನು ಗೆದ್ದನೆಂದು ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಕದಂಬ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಥಮ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪಕ ಮಯೂರವರ್ಮ ( ಕ್ರಿ.ಶ. ೩೨೫-೩೪೫). ಈತನ ರಾಜಧಾನಿ ಬನವಾಸಿ.

ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕಳುಹಿಸಿದ ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಷು ರಖ್ಖಿತನು ಬನವಾಸಿ ಪ್ರಾಂತಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದನೆಂದು ಮಹಾವಂಶ ಎಂಬ ಬೌದ್ಧಗ್ರಂಥ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದೆ.
ನಾಗಾರ್ಜುನಕೊಂಡದ ಒಂದು ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ ಸಿಂಹಳದ ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಷುಗಳು ಧರ್ಮಪ್ರಸಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬನವಾಸಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದರಂತೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ ಗ್ರೀಕ್ ಪ್ರವಾಸಿ ಟಾಲೆಮಿ ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು “ಬನೌಸಿ” ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿಕನ್ನಡದ ಆದಿಕವಿ ಪಂಪ ತನ್ನ ಕಾವ್ಯ ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯದಲ್ಲಿ ಬನವಾಸಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತ “ ಆರಂಕುಶವಿಟ್ಟೊಡಂ ನೆನೆವುದೆನ್ನ ಮನಂ ಬನವಾಸಿ ದೇಶಮಂ ” ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಕವಿ ಚಾಮರಸ ಬರೆದ ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ ಕಾವ್ಯದ ರಂಗಸ್ಥಳವೇ ಬನವಾಸಿ. ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಮಧುಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಮಧುಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವೇ ಬನವಾಸಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಹಾಗು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಸ್ವಾದಿ ಅರಸರು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಶಿಲಾಮಂಟಪ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಉಮಾ ದೇವಿ, ಶಾಂತಲಕ್ಶ್ಮಿ ನರಸಿಂಹ ಅಲ್ಲದೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ದೇವತೆಗಳ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಕಾಣಸಿಗುವುದು. ದೇವಾಲಯದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಪುರುಷಾಮೃಗವನ್ನು ಅಧ್ಭುತವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ.
ಬನವಾಸಿಯ ಕೋಟೆ ಬಹಳ ಪುರಾತನವಾದದ್ದು. ಚಾಲುಕ್ಯ ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಕೇಶಿಯ ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ ೧೦೦೦ ವರ್ಷದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಿರಬಹುದಾದ, ಚಂದ್ರವಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಚಪ್ಪಟ್ಟೆ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಈ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಯ ಅತೀ ಕೆಳಗಿನ ವರಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಜಂಬಿಟ್ಟಿಗೆಯ ದಪ್ಪ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಜಯನಗರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದದ್ದು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.
 
ಕದಂಬೋತ್ಸವಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ ಬನವಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಕದಂಬೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಬನವಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಸರಕಾರಿ ಪ್ರವಾಸಿ ಬಂಗಲೆ ಇದ್ದು, ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಇಂಜನಿಯರರು, [[ಸಿರ್ಸಿ]] ವಿಭಾಗ, ಲೋಕೋಪಯೋಗಿ ಇಲಾಖೆ,[[ಸಿರ್ಸಿ]] ಇವರ ಮುಖಾಂತರ ವಸತಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಬಹುದು. ಬನವಾಸಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕದಂಬೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಾಧಕರಿಗೆ [[ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ನೀಡಿ ಸನ್ಮಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 
* [[ಮಾಗೋಡು ಜಲಪಾತ]] : ಮಾಗೋಡು ಜಲಪಾತ ಯಲ್ಲಾಪುರದಿಂದ ೨೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಬೇಡ್ತಿ ನದಿಯು ಸುಮಾರು ೨೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಿಂದ ಎರಡು ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಧುಮುಕುತ್ತದೆ. ಈ ಜಲಪಾತದ ಮೂಲ ಬೇಡ್ತಿ ನದಿ.ಮಳೆಗಾಲದುದ್ಡಕ್ಕೂ ಹಸಿರು ಕಾವ್ಯ ಮೈದಳೆಯುತ್ತದೆ.ಯಲ್ಲಾಪುರದಿಂದ ೨೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರ.ಜಲಪಾತದ ಬಳಿಯವರೆಗೂ ವಾಹನವನ್ನು ಒಯ್ಯಬಹುದು.ತಂಗುವ ವಿಚಾರವಿದ್ದರೆ ಮತ್ತೆ ಯಲ್ಲಾಪುರ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕು.ಈ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಬಂದ್ರೆ,೬೦ ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಅದ್ಭುತ ಕವಡೆಕೆರೆ,ಪ್ರಸಿದ್ಡ ಚಂದಗುಳಿ ವಿನಾಯಕ ದೇವಸ್ತಾನ,ಬೇಡ್ತಿ ಯೊಜನೆಯ ನೋವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ರೆಡ್ಡಿ ಕೆರೆ,ಕುಳಿಮಾಗೋಡು ಜಲಪಾತ,ಜೇನುಕಲ್ಲು ಗುಡ್ಡ.... ಹೀಗೆ ಹತ್ತಾರು ಜಾಗಗಳಿಗೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದು.
* [[ಉಂಚಳ್ಳಿ ಜಲಪಾತ]] : ಉಂಚಳ್ಳಿ ಜಲಪಾತ ಅಥವಾ ಲುಷಿಂಗ್ಟನ್ ಜಲಪಾತ ಅಘನನಾಶಿನಿ ನದಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಜಲಪಾತ. ಇದರ ಎತ್ತರ ಸುಮಾರು ೧೧೬ ಮೀಟರ್. ಈ ಜಲಪಾತವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಸಿರ್ಸಿ]]ಯಿಂದ ೩೦ ಕಿಮಿ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ೧೮೪೫ರಲ್ಲಿ ಈ ಜಲಪಾತವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಜೆ.ಡಿ. ಲುಷಿಂಗ್ಟನ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಜಲಪಾತವು ನೀರು ಬೀಳುವಾಗ ಮಾಡುವ ಶಬ್ದದಿಂದ, ಸ್ಥಳೀಯರು ಇದನ್ನು ಕೆಪ್ಪ ಜೋಗ ಎಂದೂ ಕೂಡ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
* [[ಯಾಣ]] : ಯಾಣ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಷ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು [[ಸಿರ್ಸಿ]] ಇಂದ ೪೫ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.&quot; ರೊಕ್ಕಿದ್ದರೇ ಗೋಕರ್ಣ ಸೊಕ್ಕಿದ್ದರೆ ಯಾಣ” ಎಂಬ ಮಾತು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.ಏಕೆಂದರೆ ಯಾಣಕ್ಕೆ ಯಾತ್ರೆ ಕೈಕೊಳ್ಳುವದು ಹಿಂದೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಸಾಹಸದ ಮಾತೇ ಆಗಿತ್ತು. ಇಂದು ಯಾಣದ ಹತ್ತಿರದವರೆಗೂ ಬಸ್ಸಿನ ರಸ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ ದೂರವನ್ನಷ್ಟೇ ನಡೆಯಬೇಕಾಗುವದು. ಕುಮಟೆಯಿಂದ ಹರೀಟಾ ಬಳಿಯ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಅಂಕೋಲೆಯ ಬದಿಯಿಂದ ಅಚವೆ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ [[ಸಿರ್ಸಿ]]ಯಿಂದ ಹೆಗಡೆಕಟ್ಟೆ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹಾದು ಯಾಣವನ್ನು ತಲುಪಬೇಕು. ವಡ್ಡಿ, ಮತ್ತಿ, ದೇವಿಮನೆ ಘಟ್ಟಗಳು ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟದ್ದರಿಂದ ಯಾವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದರೂ ದುರ್ಗಮ ಬೆಟ್ಟದ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದ್ದಲ್ಲ.
[[Image:Yana.jpg|thumb|right|ಯಾಣ]] 
ಯಾಣದ ಶಿಖರ (ದೇವಾಲಯ) ವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹಿರಿಬಂಡೆ ೧೨೦ ಮೀಟರ ಎತ್ತರವಾದ ಸುಮಾರು ಅಷ್ಟೇ ಅಗಲವಾದ ನೆಲಮುಗಿಲನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಕರೆ ಪರದೆಯಂತೆ ಬೃಹದಾಕಾರದ ಭಯಂಕರವಾದ ಶಿಲಾ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೊದಲೊಮ್ಮೆ ಕಂಡಾಗ ಎಂಥವನಾದರು ನಿಬ್ಬೆರಗಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಮಹಾಕೃತಿಗೆ ತಲೆ ಮಣಿಯಲೇ ಬೇಕು. ಈ ಬಂಡೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೀಳು ಇದ್ದು ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಜಲ ಸಂಚಯವಿದೆ! ಈ ಭೀಮ ಬಂಡೆಯ ಸೀಳಿನ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ತಾನಾಗಿ ಮೂಡಿನಿಂತ ಭೈರವೇಶ್ವಲಿಂಗ ಎರಡು ಮೀಟರ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು ಈ ಲಿಂಗದ ಮೇಲೆ ಸದಾ ಅಂಗುಲ ಗಾತ್ರದ ನೀರು ಮೇಲಿನಿಂದ ಒಸರುತ್ತಿರುತ್ತದೆ! ಸ್ಕಂದಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಯಾಣದ ಕತೆ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಭಸ್ಮಾಸುರನು ಈಶ್ವರನಿಂದ ಉರಿಹಸ್ತದ ವರ ಪಡೆದು ಕೊನೆಗೆ ಈಶ್ವರನನ್ನೇ ಸುಡುವದಾಗಿ ಅಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ನಡೆದಾಗ ಭೈರವೇಶ್ವರನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಮಹಾವಿಷ್ಣುವು ಮೋಹಿನಿಯಾಗಿ ಬಂದು ಭಸ್ಮಾಸುರನನ್ನು ಒಲಿಸಿ ಕುಣಿಸಿ ಅವನ ಹಸ್ತವನ್ನೆ ಅವನ ತಲೆಮೇಲಿರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಭಸ್ಮಾಸುರನನ್ನು ಭಸ್ಮ ಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳವಿದೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಸುತ್ತಲಿನ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವೆಲ್ಲ ಕಪ್ಪಾದ ಭಸ್ಮಮಯ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುವದರಿಂದ ಈ ಹೇಳಿಕೆಗೊಂದು ಪುಷ್ಠಿಯೊದಗಿದೆ. ಯಾಣದ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆಲ್ಲ ಸಾವಿರಾರು ಹಿರಿಜೇನು ಹುಟ್ಟುಗಳು ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಹೆಬ್ಬಂಡೆಯಿಂದ ಇಳಿದು ಬಂದ ಪ್ರವಾಹವೆ ಮುಂದೆ ಚಂಡಿಕಾ ನದಿಯಾಗಿ ಅಘನಾಶಿನಿ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ಬಂಡೆಯಿದ್ದ ಬೆಟ್ಟದ ಕೆಳಗಡೆ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಮೇಲೇರಿ ಹೋಗುವಾಗ ಇನ್ನೊಂದು ಕಿರಿಗಾತ್ರದ “ಹೊಲತಿ ಶಿಖರ” (ಮೋಹಿನಿ ಶಿಖರ) ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಹಲವಾರು ಮಹಾಮಹಾ ಬಂಡೆಗಳು ಯಾಣದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿವೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಭವ್ಯತೆಯ ದಿವ್ಯದರ್ಶನದಿಂದ ಪುನೀತನಾದ ಪ್ರವಾಸಿಗೆ ಪ್ರವಾಸದ ಪ್ರಯಾಸದ ಅರಿವಾಗುವದಿಲ್ಲ. ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾಣದ ಪ್ರದೇಶ ಸಮೃದ್ಧ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು “ಯಾಣದ ಎಪ್ಪತ್ತು ಹಳ್ಳಿ” ತುಂಬಾ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿತ್ತು. ಶಿವರಾತ್ರಿಯ ದಿನ ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ದಂಡಿತೀರ್ಥದ ನೀರನ್ನು ತಂದು ಗೋಕರ್ಣದ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ಮಹಾಪುಣ್ಯವಂತೆ. ಕೌಶಿಕ ರಾಮಾಯಣ ಬರೆದ [[ಬತ್ತಲೇಶ್ವರ]] ಕವಿ ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದನಂತೆ.ಪ್ರವಾಸದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರ ಗಿಡಗಳ ದಟ್ಟ ವಿಸ್ತಾರ ಕಾಡು ತನುಮನದ ಆಯಾಸವನ್ನೆಲ್ಲ ಮರೆಸುತ್ತದೆ.&quot;ನಮನ
* [[ಮುರುಡೇಶ್ವರ]] ಸಮುದ್ರತೀರ, ದೇವಾಲಯ : ಮುರುಡೇಶ್ವರ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಟ್ಕಳ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಮುರುಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುಣ್ಯ ಸ್ಠಳವಗಿದ್ದು, ಐತಿಹಾಸಿಕವಗಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಊರು, ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಶಿವನ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಮುರುಡೆಶ್ವರ ಕೆವಲ ಧಾಮಿಱಕ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಾತ್ರ ಻ಲ್ಲ. ಜಗತ್ತಿನ ೊಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣ ಮುರುಡೇಶ್ವರ ಕನಾಱಟಕದ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ ುತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಭಟ್ಕಳ ತಾಲೂಕಿನ ೊಂದು ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಹಿಂದೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರೀಯ ವಾಗಿರಲಿಲ್ಲಾ ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಇ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಸನ್ಮಾನ್ಯರಾದ ಶ್ರೀ ಆರ.ಎನ್.ಶೆಟ್ಟಿಯವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಮುರುಡೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಲಿಂಗವಿದ್ದು. ಜೊತೆಗೆ ೆಷ್ಯಾದಲ್ಲಿಯೆ ೨ನೇ ಎತ್ತರದ ಶಿವನ ಪ್ರತಿಮೆ ಇದೆ. ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಎತ್ತರವಾದ ರಾಜಗೋಪುರವಿದೆ. ಇದು ಧಾಮಿಱಕ ಾಸಕ್ತರನ್ನು ಮಾತ್ರ ತನ್ನತ್ತ ಸೆಲೆಯದೆ ವಿಹಾರಿಗಳನ್ನು ಆಕಷಿ್ಸುತ್ತಿದೆ. ಇತ್ತಿಚೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ರಾಮ,ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಸೀತಾ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು ಶನಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ದರದಲ್ಲಿ ಜಲಕೀಡೆ ಆಡುವುದೆ ಒಂದು ಅನನ್ಯ ಻ನುಭವ.
ಪುರಾಣದ ಕತೆ : ಗೋಕರ್ಣದ ಆತ್ಮಲಿಂಗ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗಲೇ ರಾವಣನಿಂದಲೆ ಇನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಲಿಂಗಗಳು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಎಂಬುದು ಪುರಾಣದ ಕತೆ. ಇನ್ನಿತರ ನಾಲ್ಕು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೆಂದರೆ ಮುರುಡೇಶ್ವರ, ಗುಣವಂತೇಶ್ವರ, ಧಾರೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಸಜ್ಜೇಶ್ವರ. ಮುರ್ಡೇಶ್ವರವು ಕಡಲದಂಡೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಿಂದಲೂ ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕತೆಗಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಅಂತೆಯೆ ಇಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲ ಹಾಡುವಳ್ಳಿಯ ಸಾಳ್ವ ದೊರೆಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಸದಿ, ತೀರ್ಥಂಕರರ ಮೂರ್ತಿಗಳು, ಹಲವು ದೇವಾಲಯಗಳು, ಕೆರೆ, ವೀರರಮನೆ, ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು, ಮರದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ೧೬ ಮಾಸತಿಯರ ಕುರುಹುಗಳು ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಕಿರೀಟವಿಟ್ಟಂತೆ ಸುಂದರ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಶೋಭಿಸುತ್ತಿರುವ ಮುರುಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ ದೇವಾಲಯಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕಾಣಬಹುದು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಿಂದ ಊರನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ಮಹಾದ್ವಾರವು ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದು ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿಸಾರಿದಂತೆ ಎರಡು ಆನೆಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಕರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವವು. ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಒಳಸೇರಿದ ಕಂದುಗಿರಿ ಎಂಬ ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ಮುರುಡೇಶ್ವರನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ದಾಕ್ಷಿಣಾತ್ಯ ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸುತ್ತಲೂ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಚಂದ್ರಶಾಲೆಯಿದ್ದು ಗಣಪತಿ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ, ಹನುಮಂತ, ಪಾರ್ವತಿಯರ ಪೀಠಗಳಿವೆ. ಮುರ್ಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರ ಹಾಗು ಸುತ್ತಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿದ್ದು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ. ಸುತ್ತಲಿನ ಸಮುದ್ರ ನಾಡಿನ ಪ್ರವಾಸಿಗಳನ್ನು ತನ್ನಡೆಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ನೇತ್ರಾಣಿ ದ್ವೀಪ ಹತ್ತಿರವೆ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕಡಲ ಸಂಜೆಯ ಸೊಗಸನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿಯೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗಾಗಿ ಸಮುದ್ರಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ನವೀನ ಉಪಹಾರ ಗೃಹ, ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲಿರುವ ವಸತಿಗೃಹಗಳು, ರಮ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಉಚಿತ ಅನ್ನದಾನಸೇವೆ ದೇವಾಲಯ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ತಿರುಪತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇನ್ನೆಲ್ಲೂ ಈ ವರೆಗೆ ಇಲ್ಲದ ೩೫ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಚಿನ್ನದ ವರ್ಣದ ಭವ್ಯ ಧ್ವಜಸ್ಥಂಬ ಈ ಮಾದರಿಯದ್ದು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೆ ಅತಿ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು ಮನಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಇಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಖ್ಯಾತಿಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮುರ್ಡೇಶ್ವರದ ನಿಸರ್ಗದ ಹಾಗು ಕಲೆಯ ವೈಭವವನ್ನು ಕಂಡೇ ಆನಂದಿಸಬೇಕು,.&quot;ನಮನ&quot;
* [[ಗೋಕರ್ಣ]] ಸಮುದ್ರತೀರ, ದೇವಾಲಯ : ಗೋಕರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಡಲತೀರದ ಒಂದು ಊರು. ಭೂಕೈಲಾಸ; ಪರಶುರಾಮ ಭೂಮಿ ಎಂಬ ಐತಿಹ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶ ವಾಯವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಕಾರವಾರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೬೫ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

ಮಹಾಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯ, ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳು ಇದ್ದು ಗೋಕರ್ಣ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ಸುಂದರ ಕಡಲ ತೀರಗಳಿದ್ದು ನೋಡಲು ತುಂಬಾ ಆಕಷ೯ಣೀಯವಾಗಿದೆ. ಇದೊಂದು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳಿಂದಲೂ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಬರುತ್ತಾರೆ.ಗೋಕರ್ಣದಲ್ಲಿ ೩ ಸಮುದ್ರ ತೀರಗಳಿದ್ದು ನೋಡಲು ತುಂಬಾ ರಮಣೀಯವಾಗಿದೆ.

# ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದ ಸಮುದ್ರ ತೀರ
# ಸಮುದ್ರ ತೀರ
# ಆಕಾರದ ಸಮುದ್ರ ತೀರ
* [[ಕಾರವಾರ]] ಸಮುದ್ರತೀರ : ಕಾರವಾರ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ. ಕಾರವಾರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಗೂ ಗೋವೆಯ ಗಡಿಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 15 ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಕಾರವಾರವು ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೫೨೦ ಕಿ.ಮೀ. ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ಕಡಲ ಕಿನಾರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ನಗರವು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ತಾಣವೂ ಹೌದು. ಇಲ್ಲಿನ ಕಡಲು ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಥಳಗಳಾದ ಗೋಕರ್ಣ, ಮುರುಡೇಶ್ವರ ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ಚಿಕ್ಕ, ದೊಡ್ಡ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳು, ಹತ್ತಾರು ಸುಂದರ ಕಡಲ ಕಿನಾರೆಗಳು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಕೈಬೀಸಿ ಕರೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಸುಂದರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಶಾಂತ ವಾತಾವರಣ ರಷ್ಟ್ರಕವಿ ಶ್ರೀ ರವೀಂದ್ರ ನಾಥ್ ಠಾಕೂರ್ ರವರ ಮೊದಲ ಕೃತಿ ರಚನೆಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಯಿತು.&quot;ಕಡಲ ತೀರದ ಕಾಶ್ಮಿರ&quot; ಕಾರವಾರ.ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರದ ಬಂದರಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಕಾರವಾರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಎರಡನೆ ಪ್ರಮುಕ ಬಂದರು.ದೇಶದ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ನೌಕಾನೆಲೆ ಕಾರವಾರ.ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಕೈಕ ಅಣು ವಿದ್ದುತ ಸ್ತಾವರ ಕೈಗಾ ಕಾರವಾರದ ಸನಿಹದಲ್ಲಿದೆ. ಕಾರವಾರವು ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸು೦ದರ ತಾಣ.
* [[ದಾಂಡೇಲಿ]] ಅಭಯಾರಣ್ಯ : ದಾಂಡೇಲಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಸಾಂದ್ರಿತ ಊರು. ಕಾಳಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಪುಟ್ಟ ಪಟ್ಟಣ ಎಂದೂ ಹೇಳಬಹುದು. ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯದ ಮಧ್ಯೆ ಹಲವು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಕಾಗದ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಕಬ್ಬಿಣದ ವಿವಿಧ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಮೆದು ಮರ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 
ಜನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಭಾಷೆದಾಂಡೇಲಿಯು ಜನಜೀವನದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಒಂದು ಮಿಶ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ದ್ವೀಪದಂತೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹಲವು ಕೆಲಸಗಾರರು ಇರುವುದರಿಂದಾಗಿ, ಹಿಂದಿಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಪರ್ಕಭಾಷೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ,ಕೊಂಕಣಿ,ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗಳು ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿವೆ.

ಸಂಪರ್ಕ- ಈ ಊರು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯು ಹತ್ತಿರದ ಪಟ್ಟಣ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಿಂದ ನೇರ ಬಸ್ ಸಂಪರ್ಕ ಸುಲಲಿತವಾಗಿದೆ. ಅತ್ತ ರಾಮನಗರದ ಮೂಲಕ ಗೋವಾದ ಕಡೆಗೂ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ.

ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು- ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಲವು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ನೋಡಲು, ದಾಂಡೇಲಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಳವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳೆಂದರೆ, ಉಳವಿ ಸಿಂಥೇರಿ ರಾಕ್ಸ್ ಅಣಶಿ ಅರಣ್ಯಧಾಮ [[ಜೋಯ್ಡಾ|ಸೂಪಾ]] ಅಣೆಕಟ್ಟು

ವಸತಿ - ಈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಖಾಸಗಿ ಹೋಟೆಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಸತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ.

* [[ಇಡಗುಂಜಿ]] ಮಹಾ ಗಣಪತಿ ದೇವಾಲಯ : ಇಡಗುಂಜಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೊನ್ನಾವರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಒಂದು ಹಿಂದೂ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಬರುವ ಇಲ್ಲಿನ ಗಣೇಶ ದೇವಾಲಯ ಬಹು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ. ಇದು ಹೊನ್ನಾವರದಿಂದ ೧೪ ಕಿ.ಮಿ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು, ನವಿಲುಗೊಣದಿಂದ ೨೮ ಕಿ.ಮಿ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
* [[ಸೋಂದಾ]] ಶ್ರೀ ವಾದಿರಾಜ ಬೃಂದಾವನ : ಸೋಂದಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶದ ಜನರಿಂದ ಸೋಂದಾ, ಸೋದೆ, ಸ್ವಾದಿ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಸ್ಥಳವು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಸಿರ್ಸಿ]]ಯ ಸಮೀಪವಿದೆ. ಇದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ 450 ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ  [[ಸಿರ್ಸಿ]] ಪಟ್ಟಣದಿ೦ದ 25 ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[ಸಿರ್ಸಿ]]ಯಿಂದ ತಲುಪಲು ಸಾಕಷ್ಟು ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಬಸ್ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳ ಸೌಕರ್ಯ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ವ ಯತಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬರಾದ ಮತ್ತು ದಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕೊಡುಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿರುವ ವಾದಿರಾಜರ ಬೃಂದಾವನವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಜೈನಮಠ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಸ್ವಣ೯ವಲ್ಲಿಮಠಗಳೂ ಇವೆ. ಇದು ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯ ವೀಕ್ಷಣಿಗೂ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವಾದಿರಾಜರ ಬೃಂದಾವನವಲ್ಲದೆ, ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ ದೇವರ ಮತ್ತು ಭೂತರಾಜರ ಗುಡಿಗಳಿವೆ. ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ ದೇವರ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ವಾದಿರಾಜರು ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾದಿರಾಜರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ಕೃತಿ, ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಈಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಭೂತರಾಜರ ಗುಡಿಇಲ್ಲಿರುವ ಭೂತರಾಜರ ಗುಡಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ದಂತಕಥೆಗಳಿವೆ. ತನ್ನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಾದಿರಾಜರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಉಪದ್ರ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಬಂದ ಭೂತಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಉತ್ತರ ಕೊಟ್ಟು ವಾದಿರಾಜರು ಅದನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಭೂತ ವಾದಿರಾಜರ ಸೇವಕನಾಗಿ, ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯರ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈಗಲೂ ಮಾನಸಿಕ ರೋಗಗಳಿಂದ ನರಳುತ್ತಿರುವ( ದೆವ್ವ ಹಿಡಿದವರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವವರು) ಜನರನ್ನು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕರೆತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಭೂತರಾಜರಿಗೆ ಹರಕೆ,ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವುದರಿಂದ ಅವರ ಮನೋವಿಕಾರಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜನರ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
ವಾದಿರಾಜರ ಬೃಂದಾವನದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಧವಳ ಗಂಗಾ ಎಂಬ ಸರೋವರವಿದೆ. ಈ ಕೊಳದ ಒಂದು ಮೂಲೆಯನ್ನು ಭೂತರಾಜರ ಸ್ಥಳ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಜನರು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಾದಿರಾಜರು ಧವಳ ಗಂಗೆಯ ಗಂಗಾಧರ ಮಹಾಲಿಂಗ ಎಂದು ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿರುವ ಕೀರ್ತನೆಯು ಇದೇ ಸರೋವರದ ಕುರಿತಾಗಿದೆ. ತಪೋವನದಟ್ಟ ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ ಇರುವ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾದಿರಾಜರು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಹರಿಯತ್ತದೆ. ನದಿ ತೀರದ ಬಂಡೆಯೊಂದರೆಲ್ಲಿ ವಾದಿರಾಜರ ಇಷ್ಟ ದೈವವಾದ ಹಯಗ್ರೀವ ದೇವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.
ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು [[ಸಿರ್ಸಿ ಮಾರಿಕಾಂಬಾ ದೇವಸ್ಥಾನ]], ಸಹಸ್ರಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಯಾಣ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು.
* [[ಗೇರಸೊಪ್ಪಾ]] ಚರ್ತುಮುಖ ಬಸದಿ, ಶರಾವತಿ ಕಣಿವೆ : ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅಂಬುತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಶರಾವತಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಹೊನ್ನಾವರದಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವ ಶರಾವತಿ ಹರಿಯುವ ಉದ್ದ ಸುಮಾರು ೧೨೦ ಕಿ.ಮೀ. ಹೊನ್ನಾವರದಲ್ಲಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುವ ಸೇತುವೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಉದ್ದದ ಸೇತುವೆ. ಶರಾವತಿ ಕಣಿವೆ ನೋಡಲು ಬಹು ಸುಂದರ. ಜೋಗದಲ್ಲಿ ಶರಾವತಿ ೯೦೦ ಅಡಿ ಧುಮುಕಿ ಜೋಗ ಜಲಪಾತವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಸಾಗರದ ಬಳಿ ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಶರಾವತಿಗೆ ಆಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಆಣೆಕ‌ಟ್ಟಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶರಾವತಿ ಜಲವಿದ್ಯುದಾಗಾರ ಯೋಜನೆಯು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಕರ್ಣಾಟಕದ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಡಿಕೆಯ ಬಹು ಪಾಲನ್ನು ಈ ಯೋಜನೆಯೇ ಪೂರೈಸುತ್ತಿತ್ತು
* [[ಮುಂಡಗೋಡ]] ಟಿಬೇಟಿಯನ್ ದೇವಾಲಯಗಳು : ಮುಂಡಗೋಡು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರ. ಇದು [[ಸಿರ್ಸಿ]]ಯಿಂದ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು - ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ವಸಾಹತು
ಬಚನಾಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು
ಅತ್ತಿವೇರಿ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ
*[[ಸಿರ್ಸಿ]] ಸಹಸ್ರಲಿ೦ಗ : ಇದು [[ಸಿರ್ಸಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಣಿಯ ಸ್ಟಳವಾಗಿದೆ. ಶಾಲ್ಮಲಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಲಿಂಗಗಳು. ಸಹಸ್ರ ಎಂದರೆ ಸಂಸ್ಸ್ಕತದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಸಾವಿರ ಲಿಂಗಗಳು ಕಂದುಬರುತ್ತದೆ.
*[[ಶಿವಗಂಗಾ ಪಾಲ್ಸ್]], ಜಡ್ಡಿಗದ್ದೆ, [[ಸಿರ್ಸಿ]] : [[ಸಿರ್ಸಿ]]ಯಿಂದ ೪೫ ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಜಲಪಾತದ ಸುತ್ತಲೂ ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಈ ಜಲಪಾತವು [[ಸಿರ್ಸಿ]], ಯಲ್ಲಾಪುರ ಹಾಗೂ ಅಂಕೋಲಾ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ೭೪ ಅಡಿ ಎತ್ತರದಿಂದ ದುಮುಕುತ್ತದೆ. ಈ ನದಿಯ ಮದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ ದೇವಾಲಯವು ಕಾಣ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಸ್ಟಳಕ್ಕೆ ಗಣೇಶ್ಪಾಲ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಿದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
*ಈಶಾನೆ /ಕಲ್ಯಾಣಿ ಗುಡ್ಡ ಕಾನಮುಸ್ಕಿ, [[ಸಿರ್ಸಿ]] : 
*ಕೊಂಕಿಕೋಟೆ, ಜಡ್ಡಿಗದ್ದೆ, [[ಸಿರ್ಸಿ]]
===ಪ್ರಮುಖ ಎಜುಕೇಶನ್ ಸ೦ಸ್ಥೆಗಳು===
# ಅಂಜುಮನ್ ಹಾಮಿಯೆ ಮುಸ್ಲಿಮೀನ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಭಟ್ಕಳ(೧೯೧೯)
#
# ತರಬಿಯತ್ ಎಜ್ಯುಕೇಶನ್ ಸೂಸೈಟಿ ಭಟ್ಕಳ
# ಭಟ್ಕಳ ಎಜುಕೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್
# ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಎಜ್ಯಕೇಶನ್ ಸೂಸೈಟಿ ಮುರುಢೇಶ್ವರ
#ಎಮ್.ಇ.ಎಸ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ 
#ಆವೆ ಮರಿಯಾ ಎಜುಕೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ 
#ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ಸಿವ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ 
#ಡೊನ್ ಬೊಸ್ಕೊ ವಎಜುಕೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ 
#ಆರ್.ನ್.ಸ್ ಪೊಲಿಟೇಕ್ನಿಕ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ 
#ಶ್ರೀ ಮಾತಾ ವಿದ್ಯಾನಿಕೇತನ, ಶಿರ್ಸಿ
# ಕೆನರಾ ಎಜುಕೇಶನ ಸೊಸೈಟಿ
# ಕೆನರಾ ವೆಲ್ಫ಼ೇರ್ ಟೃಸ್ಟ್, ಅಂಕೋಲಾ
# ಎಮ್.ಪಿ.ಇ ಸೊಸೈಟಿ ಯ ಎಸ್.ಡಿ.ಎಮ್ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು.
#ಸಿದ್ದಾಪುರ : ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಸೆರಗಿನಲ್ಲಿದ್ದು ಮಲೆನಾಡಿನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಸಿದ್ಧಾಪುರದ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಕಾಡುಗಳೂ, ಬೆಟ್ಟ ಗುಡ್ಡಗಳೂ ವಿಪುಲವಾಗಿದ್ದು ಚಾರಣ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜಲಪಾತಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವುಗಳೆಂದರೆ
#* [[ಜೋಗ ಜಲಪಾತ]] - ಸಿದ್ಧಾಪುರದಿಂದ ೨೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
#* [[ಹೊನ್ನೇಮರಡು]] - ೨೫ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ತಾಳಗುಪ್ಪಾದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ.
#* [[ಬುರುಡೆ ಜಲಪಾತ]] - ೩೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾದಗಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ.
#* [[ಉಂಚಳ್ಳಿ ಜಲಪಾತ]] (ಕೆಪ್ಪ ಜೋಗ) - ೨೮ ಕಿ.ಮೀ ದೂರ
#* ವಾಟೆಹಳ್ಳ - ೩೪ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರ  ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು.
#* ಶಂಕರಮಠ,ಭುವನಗಿರಿ, [[ಇಟಗಿ]] ಮತ್ತು [[ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ]], ಬಿಳಗಿ  ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಳ : ದೊಡ್ಮನೆ ದೊಡ್ಮನೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ದಿ.ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆಯವರ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ.ಇದು ಸಿದ್ಧಾಪುರ ತಾಲೂಕು ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೩೦ಕೀ.ಮಿ. ದೂರವಿದೆ

==ತಾಲೂಕುಗಳು==
[[Image:Karwar.jpg|thumb|right|150px|ಕಾರವಾರ ಸಮುದ್ರತೀರ]]
* [[ಅಂಕೋಲಾ]]
* [[ಭಟ್ಕಳ]]
* [[ಹಳಿಯಾಳ]]
* [[ಹೊನ್ನಾವರ]]
* [[ಜೋಯ್ಡಾ|ಜೋಯಿಡಾ]]
* [[ಕಾರವಾರ]]
* [[ಕುಮಟಾ]]
* [[ಮುಂಡಗೋಡು]]
* [[ಸಿದ್ಧಾಪುರ]]
* [[ಸಿರ್ಸಿ]]
* [[ಯಲ್ಲಾಪುರ]] 
* [[ದಾಂಡೇಲಿ]]

== ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ==
* ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರು: [[ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ]], [[ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ]], [[ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ರಾಮಚಂದ್ರ ಹೆಗಡೆ]], ತೋಟಿಮನೆ ಗಣಪತಿ ಹೆಗಡೆ
* ಸಾಹಿತಿಗಳು: [[ದಿನಕರ ದೇಸಾಯಿ]], [[ಗೌರೀಶ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ]], [[ಯಶವಂತ ಚಿತ್ತಾಲ]], ಗಂಗಾದರ ಚಿತ್ತಾಲ, ಅರವಿಂದ ನಾಡಕರ್ಣಿ, ಜಿ.ಎಸ್.ಅವಧಾನಿ, ಜಿ.ಎಚ್.ನಾಯಕ, [[ಜಯಂತ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ]], [[ವಿವೇಕ ಶಾನಭಾಗ]], ಅಶೋಕ ಹೆಗಡೆ, ಶ್ರೀಧರ ಬಳಗಾರ, ಸುನಂದಾ ಕಡಮೆ, ಸಂದೀಪ ನಾಯಕ, ವಿಷ್ಣು ನಾಯ್ಕ, ಆರ್.ವಿ.ಭಂಡಾರಿ, ನಾ.ಸು.ಭರತನಹಳ್ಳಿ, ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ ಹೆಗಡೆ (ಹೊನ್ನಾವರ), ಗೀತಾ ವಸಂತ, [[ಶಿವಲೀಲಾ ಹುಣಸಗಿ ಯಲ್ಲಾಪುರ]]   ಸುಧಾ ಶರ್ಮಾ ಚವತ್ತಿ, ಅರವಿಂದ ಕರ್ಕಿಕೋಡಿ, ಆರ್.ಎನ್.ನಾಯಕ, ಫಾಲ್ಗುಣ ಗೌಡ, ಉಮೇಶ ಮು೦ಡಳ್ಳಿ,ಭಟ್ಕಳ, ಪಿ.ಆರ್.ನಾಯ್ಕ್, ಹೊಳೆಗದ್ದೆ,  ಎನ್.ಆರ್.ಗಜು, ಕುಮಟಾ, ಶ್ರೀಮತಿ ರೇಷ್ಮಾ ಉಮೇಶ ಭಟ್ಕಳ, ಎಸ್.ಜ಼ಡ್, ಷರೀಪ್ ಭಟ್ಕಳ, ಎಮ್.ಐ. ಹೆಗಡೆ ಮಾಳ್ಕೋಡ್, ಪ್ರೊ. ಆರ್. ಎಸ್. ನಾಯಕ (ವಿಮರ್ಶೆ), ರವಿ ಮಾಗರ್ ಮಂಕಿ, ಹೊನ್ನಾವರ (ಕವನ), ಹುಳಗೋಳ ನಾಗಪತಿ ಹೆಗಡೆ (ಕಥೆ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ನಾಯಕ ( ಕಾಂತ್ ಮಾಸ್ತರ್ ), ಶಾಂತರಾಮನಾಯಕ ಹಿಚ್ಕಡ,ಜೆ.ಪ್ರೇಮಾನಂದ 
* ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು: [[ಗಣೇಶ ಹೆಗಡೆ]],[[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ]], [[ಜುಕಾಕೋ ಶಮ್ಸುದ್ದೀನ್]], [[ಎಸ್.ಎಂ.ಯಾಹ್ಯಾ]], [[ಆರ್.ವಿ.ದೇಶಪಾಂಡೆ]], [[ಅನಂತ ಕುಮಾರ ಹೆಗಡೆ]], [[ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಹೆಗಡೆ ಕಾಗೇರಿ]],[[ಅರಬೈಲ್ ಶಿವರಾಮ ಹೆಬ್ಬಾರ]][[ಶಿವಾನಂದ ನಾಯ್ಕ]],[[ಇನಾಯತುಲ್ಲಾ ಶಾಬಂದ್ರಿ]], ಜಿ.ಎನ್.ಹೆಗಡೆ ಮುರೇಗಾರ್, ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ವೈದ್ಯ ಕಕ್ಕಳ್ಳಿ, ವಿವೇಕಾನಂದ ವೈಧ್ಯ, ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಆಳ್ವ.ಪರ್ವೇಝ್ ಕಾಶಿಮಿಜಿ, ಡಿ.ಎಚ್.ಶಬ್ಬರ್, ಮುಝಮ್ಮಿಲ್ ಕಾಝಿಯಾ, ಕೆ.ಎನ್.ನಾಯ್ಕ
* ಪತ್ರಕರ್ತರು: [[ನಾಗೇಶ ಹೆಗಡೆ]], ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ಭಟ್, ಪರಮೇಶ್ವರ ಗುಂಡ್ಕಲ್, ಹರಿಪ್ರಕಾಶ್ ಕೋಣೆಮನೆ, ರವಿ ಹೆಗಡೆ, ನಿರಂಜನ್ ವಾನಳ್ಳಿ, ಶಿವಾನಂದ ಕಳವೆ, ಮಹಾಬಲ ಸೀತಾಳಭಾವಿ,ಬಿ.ಗಣಪತಿ.
*ಚಲನಚಿತ್ರ: ಶಂಕರ್ ನಾಗ್, ಅನಂತ್ ನಾಗ್, ಜಯಂತ್ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ, ರಾಧಿಕಾ ಪಂಡಿತ್, [[ದೀಪಕ್ ಗಂಗಾಧರ್]]

== ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು&amp; ಟಿ.ವಿ ಮಾಧ್ಯಮ ==
'''ದಿನಪ್ರತಿಕೆಗಳು'''

* ಕರಾವಳಿ ಮುಂಜಾವು
* ಲೋಕಧ್ವನಿ
* ಜನಮಾದ್ಯಮ
* ನುಡಿಜೇನು

'''ಟಿ.ವಿ ಮಾಧ್ಯಮ'''

* ಸುಮುಖ ಟಿವಿ
* ಶ್ರೀ ಮಾರಿಕಾಂಬಾ ಟಿವಿ
* ವಿಸ್ಮಯ ಟಿ.ವಿ

==ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕಗಳು==
*{{Official website|http://uttarakannada.nic.in/}}
{{geographic location
|Centre = ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ
|North= [[ಬೆಳಗಾವಿ|ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]
|Northwest = [[South Goa|ದಕ್ಷಿಣ ಗೋವಾ ಜಿಲ್ಲೆ]]
|West = [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ|ಅರಬೀ ಸಮುದ್ರ]]
|Southwest = [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ|ಅರಬೀ ಸಮುದ್ರ]]
|South = [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]
|Southeast = [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ|ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ]]
|East = [[ಹಾವೇರಿ|ಹಾವೇರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]
|Northeast = [[ಧಾರವಾಡ|ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ]]
}}
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ|ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ}}
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}
{{commons category|Uttara Kannada district}}
{{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ]]

{{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}}</text>
      <sha1>4piw9zvlvuifzplqxnbbj3m3rontmi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1104</id>
    <revision>
      <id>1431161</id>
      <parentid>1430751</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T11:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47437" sha1="0mb7ja8gsai1sp37pgmb7em9t85bjpn" xml:space="preserve">{{Infobox Writer
| name        = ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ
| image       = karanth.jpg
| imagesize   = (ಚಿತ್ರದ ಗಾತ್ರ - default is 200px)
| caption     = ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ
| pseudonym   =
| birth_date  = ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೦, ೧೯೦೨*
| birth_place = ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ, [[ಉಡುಪಿ]] ಜಿಲ್ಲೆ
| death_date  = ಡಿಸೆಂಬರ್ ೯,೧೯೯೭
| death_place = ಮಣಿಪಾಲ, ಉಡುಪಿ
| occupation  = ಲೇಖಕ
| nationality = ಭಾರತೀಯ
| period      = (ಮೊದಲ ಪ್ರಕಟಣೆಯಿಂದ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಕಟನೆಯ ಕಾಲ)
| genre       = ಕಥೆ, ಕವನ, ಕಾದಂಬರಿ, ನಾಟಕ, ಯಕ್ಷಗಾನ
| subject     = [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಜೀವನ
| movement    =  [[ನವೋದಯ]]
| debut_works = (ಮೊದಲ ಪ್ರಕಟಿತ ಕೃತಿ/ಗಳು)
| influences  =
| influenced  = ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ
| signature   = Karant-sign.jpg
|website = https://web.archive.org/web/20060427081930/http://www.ekavi.org/jnanpeeth.htm
| footnotes   = (ಇತರ ವಿಷಯಗಳು)
}}
[[Image:Gondaranya.jpg|thumb|right|200px|[[ಗೊಂಡಾರಣ್ಯ]]]] 
[[Image:Chomanadudi.jpg|thumb|right|200px|ಚೋಮನ ದುಡಿ]]

'''ಕೋಟಾ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ''' ([[ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೦]], [[೧೯೦೨]]-[[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೨]], [[೧೯೯೭]])- &quot;ಕಡಲತೀರದ ಭಾರ್ಗವ&quot;, &quot;ನಡೆದಾಡುವ ವಿಶ್ವಕೋಶ&quot; ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದ [[ಕನ್ನಡ]] ಸಾಹಿತ್ಯ-ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಕ್ತಾರ, [[ಕವಿ]], [[ಕಾದಂಬರಿಕಾರ]], ನಾಟಕಕಾರ, ಅನುವಾದಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬರಹಗಾರ. ಆಡುಮುಟ್ಟದ ಸೊಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಾರಂತರು ಬರೆಯದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವೇ ಇಲ್ಲವೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪದವಿ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಶ್ರಮ ಅಪಾರವಾದುದು. 
[[ಜ್ಞಾನಪೀಠ]], [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]], [[ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], [[ನಾಡೋಜ ಪುರಸ್ಕಾರ]], ಎಂಟು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌ಗಳನ್ನಿತ್ತು ಪುರಸ್ಕರಿಸಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://jnanpith.net/page/jnanpith-laureates |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-09-24 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225201231/http://jnanpith.net/page/jnanpith-laureates%20 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/thehindu/mag/2002/10/13/storie/2002101300330300.htm {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ಜೀವನ==
*[[ಜ್ಞಾನಪೀಠ]] ಪುರಸ್ಕೃತ ಡಾ. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು ಹುಟ್ಟಿದ್ದು [[ಉಡುಪಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೋಟದಲ್ಲಿ [[೧೯೦೨]], [[ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೦]]ರಂದು. ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟೇ ಕಮ್ಮಿಯಾಗಿ ಬಾಳಿ, ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪೨೭ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ೪೭. ತಮ್ಮ ೯೬ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕುರಿತು ಒಂದು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದು, ಇದು ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗೆ ಅರ್ಹವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಸಾಧನೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಸಾಹಿತಿಯಾಗಿ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿರುವಂತೆ, ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಅಪಾರ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದವರು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಕಲೆಯಾದ [[ಯಕ್ಷಗಾನ]]ದ ಉಳಿವಿಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು. ತಾವೇ ಸ್ವತಃ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಕಲಿತು, ಬ್ಯಾಲೆಯಲ್ಲೂ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದರು. 
*ಯುವಕರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆಗೂ ಕೈ ಹಾಕಿ, ವೇಶ್ಯಾ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದ್ದರು! ಯಕ್ಷಗಾನ ತಂಡಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ದೇಶ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರತಿಭೆ ಅರಳಿಸಲು ಪುತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಬಾಲವನ ಎಂಬ ಅಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ತೆರೆದಿದ್ದರು. ಪುತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುದ್ರಣಾಲಯ ತೆರೆದು, ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮ ಹಲವು ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಗೆ ತಾವೇ ಮುಖಪುಟದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನೂ ಬರೆದು ಮುದ್ರಿಸಿದ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆ ಇವರದ್ದು! ಬಹುಶಃ ಮುಖಪುಟ ಚಿತ್ರ ಬರೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಹಿತಿ ಇವರೊಬ್ಬರೇ.
*ನಿರಂತರ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲರಾಗಿದ್ದ ಕೋಟ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ ಅವರು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ  ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಆರಂಭ ಮಾಡಿದ್ದು. ಮೂಕಿ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕೈಹಾಕುವ ಮೂಲಕ. ಹರಿಜನರ ಬದುಕನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದ ಡೊಮಿಂಗೋ (೧೯೩೦) ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಾವೇ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿ, ಅಭಿನಯಿಸಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಅನಂತರ ಭೂತರಾಜ್ಯ (೧೯೩೧) ಎಂಬ ಮೂಕಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://kanaja.in/archives/758 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-03-21 |archive-date=2015-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150929233234/http://kanaja.in/archives/758 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಪರಿಸರ ಹೋರಾಟ==
ಕಾರಂತರ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಪರಿಸರದ ಚಿತ್ರಣ ಗಾಢವಾಗಿದೆ. ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲೂ ಪರಿಸರದ ಉಳಿವಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದ ಕಾರಂತರು, ಕೈಗಾ ಅಣುವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದು ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ಮಕ್ಕಳಿಂದ, ವಯೋವೃದ್ಧರವರೆಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಮಾಡಿದ, ಚಿಂತಿಸಿದ ಕಾರಂತರು ಇಡೀ ದೇಶದ ದೊಡ್ಡ ನಿಧಿಯಾಗಿದ್ದರು. [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆ, [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಬಹುತೇಕ ಸ್ಥಳಗಳು, ವಿದೇಶಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಸುತ್ತುತ್ತ, ತಮ್ಮ ಕೊನೆಗಾಲದವರೆಗೂ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದ್ದರು. ವಯಸ್ಸಿನ ದಣಿವು ಮರೆತು, ಜ್ಞಾನದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಪ್ರೀತಿಯ &quot;ಕಾರಂತಜ್ಜ&quot; ಆಗಿದ್ದರು. ವಿಶ್ವ ಪ್ರೇಮಿ ಹಾಗೂ ಮಹಾ ಮಾನವತಾವಾದಿ ಆಗಿದ್ದ ಕಾರಂತರು ಜ್ಞಾನ ಕ್ಷಿತಿಜವನ್ನು ಎಂಟು ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಚಾಚಿದ ಅಕ್ಷರ ಪ್ರೇಮಿಯಾಗಿದ್ದರು.
==ಸಾಲಿಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರಕ==
ಡಾ. ಕಾರಂತರ ಹುಟ್ಟೂರಾದ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ (ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ), ಕಾರಂತ ಸ್ಮೃತಿಚಿತ್ರ ಶಾಲೆ ಎಂಬ ಸುಂದರ ಬಹುಮಹಡಿ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ, ಕಾರಂತರ ಕುರಿತಾದ ಹಲವಾರು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಆಶಯದ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಭಿತ್ತಿ ಚಿತ್ರಗಳು, ಯಕ್ಷಗಾನದ ದಿರಿಸುಗಳು, ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಹಳೆಯ ಪ್ರತಿಗಳು, ಕಾರಂತರು ಬರೆದ ಚಿತ್ರಗಳು, ಅವರು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಲೇಖನಿ ಮತ್ತಿತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೊಂಡ ಸುಂದರ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಇದು. ಸಾಲಿಗ್ರಾಮದ ಪೇಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಬದಿಯಲ್ಲೇ ಇರುವ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಕಂಡರೆ, ಕಾರಂತರ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಮಾನ ಉಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಮಾಲಿನಿಮಲ್ಯ ಅವರು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ನೋಡಲು ಸದಾ ಅವಕಾಶವಿದೆ.
==ಬಾಲ್ಯ,ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ==
:ಕಡಲ ತೀರದ ಭಾರ್ಗವ ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೋಟ ಎಂಬಲ್ಲಿ ೧೯೦೨ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೦ರಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಂದೆ ಶೇಷ ಕಾರಂತರು,ತಾಯಿ ಲಕ್ಶ್ಮೀ ಕಾರಂತರು. ೯ ಮಕ್ಕಳ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು ೪ನೇಯ ಮಗ. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಅಣ್ಣ ಮದರಾಸ ಸರಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಅಣ್ಣ ವಾಸುದೇವ ಕಾರಂತರು ಲೇಖಕರೂ,ಆದ್ಯಾತ್ಮ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದಾರೆ. 
:ಶೇಷ ಕಾರಂತರು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದು ದೊಡ್ದ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಸಾಕಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದಾಗ ಕೆಲಸ ಬಿಟ್ಟು ಜವಳಿ ಅಂಗಡಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು.ಇಂಗ್ಲೀಷರನ್ನು ಕಂಡರೆ ಅಸಹ್ಯಪಡುತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶೇಷರು ಅವರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಶಾಲೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಕುಂದಾಪುರದ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು ತಮ್ಮ ಎಸ್.ಎಸ್.ಎಲ್.ಸಿ ಪರೀಕ್ಶೆಯನ್ನು ಬರೆದು ಮುಗಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ರಂಗರಾಯರು ಕಾರಂತರ ಮೊದಲ ಗುರುಗಳಾಗಿ ಕಾರಂತರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು. ಮುದ್ದಣ ಕವಿಯ ಗುರುವಾಗಿದ್ದ ಮಳಲಿ ಸುಬ್ಬರಾಯರು ಸಹ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರಿಗೆ ಗುರುವಾಗಿದ್ದರು. ಮಳಲಿ ಸುಬ್ಬರಾಯರು ಮೂಲತ: ಯಕ್ಷಗಾನ ರಚನೆ ಮಾಡಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಶಿವರಾಮರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣರಾದರು. 
:ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರಿಗೆ ಪರಿಸರವೆಂದರೆ ಬಹಳ ಪ್ರೀತಿ. ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಏರಿ,ಸಮುದ್ರತೀರ,ಮರದ ನೆರಳಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಕೇವಲ ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿಗಾಗಿ ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ನಿಜವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ವಿಕಸನವಾದರೆ ಅದೇ ನಿಜವಾದ ಶಿಕ್ಷಣವೆನ್ನುವುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ೧೯೨೦ರಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಮಕ್ಕಳು ಬಾಗವಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಕರೆಕೊಟ್ಟಾಗ ಕಾರಂತರೂ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.
:ಕಾರಂತರು ಅಪ್ಪ ಹಾಕಿದ ಆಲದ ಮರಕ್ಕೆ ಎಂದೂ ಜೋತು ಬಿದ್ದವರಲ್ಲ. ಅವರ ಇಡೀ ಬದುಕು ಹಲವಾರು ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಅನುಭವ ಬೆಳೆದಂತೆಲ್ಲ ಅವರು ಹಲವು ಬಾರಿ ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮನುಷ್ಯ ಎಷ್ಟು ಕಲಿತರೂ ಕಲಿಯಬೇಕಾದದ್ದೇ ಬಹಳ ಎಂದು ನಂಬಿರುವ ಕಾರಂತರಿಗೆ ಈ ಬದುಕೇ ಒಂದು ಪಾಠಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ. ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲೇ ಶಾಲೆ ಬಿಟ್ಟು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದ ಅವರು ಮುಂದೆ ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನಶಾಖೆಗಳಲ್ಲೂ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡದ್ದು, ಸ್ವಂತವಾಗಿ ಕಲಿತದ್ದು, ಕಲಿತದ್ದನ್ನು ಸರಳವಾದ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದು, ಬರೆದದ್ದು ಈಗ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ. ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅವರಿಗೆ ಹಲವಾರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟುಗಳು, ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಹತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿವೆ. ಅಸಂಖ್ಯ ಗೋಷ್ಠಿಗಳ,ಸಮ್ಮೇಳನಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪಟ್ಟಗಳು, ಸನ್ಮಾನಗಳು ಕಾರಂತರನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬಂದೆವೆ. ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸಿ ಕಾರಂತರು ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ವಾಪಸು ಮಾಡಿದ್ದು ಕೂಡ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಹೋಗಿದೆ.
:ಸಾಹಿತ್ಯ, ರಂಗಭೂಮಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ, ವಿಜ್ಞಾನ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ಶಿಕ್ಷಣ, ರಾಜಕೀಯ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ, ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕøತಿ ಹೀಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಕಾರಂತರು ‘ ಬಾಲ ಪ್ರಪಂಚ’, ‘ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಪಂಚ’ಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಸಿರಿಗನ್ನಡ ಅರ್ಥಕೋಶವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕುರಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವತಃ ಹಲವು ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ಚಿತ್ರಕಲೆ ಕುರಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಸ್ವತಃ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಐವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

==ಕೃತಿಗಳು==               
===ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು===
# ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತ ಸುಧಾಕರ
# ಸೀಳ್ಗವನಗಳು

===ಕಾದಂಬರಿಗಳು===
{{colbegin|3}}
# ಅದೇ ಊರು, ಅದೆ ಮರ
#[[ಅಳಿದ ಮೇಲೆ]]
# ಅಂಟಿದ ಅಪರಂಜಿ
# ಆಳ, ನಿರಾಳ
# ಇದ್ದರೂ ಚಿಂತೆ
# ಇನ್ನೊಂದೇ ದಾರಿ
# ಇಳೆಯೆಂಬ
# [[ಉಕ್ಕಿದ ನೊರೆ]]
# ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು
# ಒಂಟಿ ದನಿ
#  ಔದಾರ್ಯದ ಉರುಳಲ್ಲಿ
# ಕಣ್ಣಿದ್ದೂ ಕಾಣರು
# ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡಾತ
# ಕನ್ಯಾಬಲಿ
# ಕರುಳಿನ ಕರೆ
# ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯರು
# ಗೆದ್ದ ದೊಡ್ಡಸ್ತಿಕೆ
# ಗೊಂಡಾರಣ್ಯ
# ಜಗದೋದ್ಧಾರ ನಾ
# ಜಾರುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ
# ದೇವದೂತರು
# ಧರ್ಮರಾಯನ ಸಂಸಾರ
# ನಷ್ಟ ದಿಗ್ಗಜಗಳು
# ನಂಬಿದವರ ನಾಕ, ನರಕ
# [[ನಾವು ಕಟ್ಟಿದ ಸ್ವರ್ಗ]]
# ನಿರ್ಭಾಗ್ಯ ಜನ್ಮ
# ಬತ್ತದ ತೊರೆ
# ಭೂತ
# [[ಮರಳಿ ಮಣ್ಣಿಗೆ]]
# ಮುಗಿದ ಯುದ್ಧ
# ಮೂಜನ್ಮ
# ಮೈ ಮನಗಳ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ
# ಮೊಗ ಪಡೆದ ಮನ
# ವಿಚಿತ್ರ ಕೂಟ
# ಶನೀಶ್ವರನ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ
# ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಬದುಕು
# ಸಮೀಕ್ಷೆ
# [[ಸರಸಮ್ಮನ ಸಮಾಧಿ]]
# ಸ್ವಪ್ನದ ಹೊಳೆ
# ಹೆತ್ತಳಾ ತಾಯಿ
{{colend|3}}
===ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿರುವ ಕಾದಂಬರಿಗಳು===
# ಕುಡಿಯರ ಕೂಸು
# ಚಿಗುರಿದ ಕನಸು
# [[ಚೋಮನ ದುಡಿ]]
# [[ಬೆಟ್ಟದ ಜೀವ]]

===ನಾಟಕ===
{{colbegin|3}}
#  ಅವಳಿ ನಾಟಕಗಳು
#  ಏಕಾಂಕ ನಾಟಕಗಳು
#  ಐದು ನಾಟಕಗಳು
#  ಕಟ್ಟೆ ಪುರಾಣ
#  ಕಠಾರಿ ಭೈರವ
# ಕರ್ಣಾರ್ಜುನ
#  ಕೀಚಕ ಸೈರಂಧ್ರಿ
#  ಗರ್ಭಗುಡಿ
#  ಗೀತ ನಾಟಕಗಳು
#  ಜಂಬದ ಜಾನಕಿ
#  ಜ್ಯೂಲಿಯಸ್ ಸೀಸರ್
#  ಡುಮಿಂಗೊ
#  ದೃಷ್ಟಿ ಸಂಗಮ
#  ನವೀನ ನಾಟಕಗಳು
#  ನಾರದ ಗರ್ವಭಂಗ
#  ಬಿತ್ತಿದ ಬೆಳೆ
#  ಬೆವರಿಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ
#  ಬೌದ್ಧ ಯಾತ್ರಾ
#  ಮಂಗಳಾರತಿ
#  ಮುಕ್ತದ್ವಾರ
#  ಯಾರೊ ಅಂದರು
#  ವಿಜಯ
#  ವಿಜಯ ದಶಮಿ
#  ಸರಳ ವಿರಳ ನಾಟಕಗಳು
#  ಸಾವಿರ ಮಿಲಿಯ
#  ಹಣೆ ಬರಹ
#  ಹಿರಿಯಕ್ಕನ ಚಾಳಿ
#  ಹೇಗಾದರೇನು?
#  ಹೇಮಂತ
{{colend|3}}
===ಸಣ್ಣ ಕತೆ===
{{colbegin|2}}
* ಕವಿಕರ್ಮ
* ತೆರೆಯ ಮರೆಯಲ್ಲಿ
* ಹಸಿವು
* ಹಾವು
===ಹರಟೆ/ವಿಡಂಬನೆ===
* ಗ್ನಾನ
* ಚಿಕ್ಕ ದೊಡ್ಡವರು
* ದೇಹಜ್ಯೋತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಬಂಧಗಳು
* ಮೈಗಳ್ಳನ ದಿನಚರಿಯಿಂದ
* ಮೈಲಿಕಲ್ಲಿನೊಡನೆ ಮಾತುಕತೆಗಳು
* ಹಳ್ಳಿಯ ಹತ್ತು ಸಮಸ್ತರು
===ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ===           
* ಅಪೂರ್ವ ಪಶ್ಚಿಮ
* ಅರಸಿಕರಲ್ಲ
* ಅಬೂವಿನಿಂದ ಬರಾಮಕ್ಕೆ
* ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ  ಪಯಣ
* ಪೂರ್ವದಿಂದ ಅತ್ಯಪೂರ್ವಕ್ಕೆ
* ಯಕ್ಷರಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರವಾಸ

===ಆತ್ಮಕಥನ===
* ಸ್ಮೃತಿಪಟಲದಿಂದ (೧,೨,೩)
* ಹುಚ್ಚು ಮನಸ್ಸಿನ ಹತ್ತು ಮುಖಗಳು

===ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ===
* ಕಲಾವಿದ ಕೃಷ್ಣ ಹೆಬ್ಬಾರರು

===ಕಲಾಪ್ರಬಂಧ===
* ಕಲೆಯ ದರ್ಶನ
* ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕಲೆ
* ಚಾಲುಕ್ಯ ವಾಸ್ತು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪ
* ಚಿತ್ರಶಿಲ್ಪ, ವಾಸ್ತುಕಲೆಗಳು
* ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು
* ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಕಲೆ
* ಭಾರತೀಯ ಶಿಲ್ಪ
* ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ
* ಸೌಂದರ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಿಸಲು
===ವೈಜ್ಞಾನಿಕ===
* ಅದ್ಭುತ ಜಗತ್ತು (೧. ವಿಚಿತ್ರ ಖಗೋಲ, ೨. ನಮ್ಮ ಭೂಖಂಡಗಳು)
* ಉಷ್ಣವಲಯದ ಆಗ್ನೇಸ್ಯ
* ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಪಂಚದ ವಿಸ್ಮಯಗಳು
* ಮಂಗನ ಕಾಯಿಲೆ
* ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಂಧಶೃದ್ಧೆ
* ವಿಶಾಲ ಸಾಗರಗಳು
* ಹಿರಿಯ ಕಿರಿಯ ಹಕ್ಕಿಗಳು
===ಇತರ===
* ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಕುರಿತು
* ಬಾಳ್ವೆಯೇ ಬೆಳಕು
* ಬಾಳ್ವೆಯೇ ಬೆಳಕು ಅಥವಾ ಜೀವನ ಧರ್ಮ
* ಮನೋದೇಹಿಯಾದ ಮಾನವ
* ವಿಚಾರಶೀಲತೆ
* ವಿಚಾರ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ
* ಸ್ವಾರ್ಥಿ ಮಾನವ
===ಸಂಪಾದನೆ===
* ಐರೋಡಿ ಶಿವರಾಮಯ್ಯ ಬದುಕು, ಬರಹ
* ಕೌಶಿಕ ರಾಮಾಯಣ
* ಪಂಜೆಯವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ
===ವಿಶ್ವಕೋಶ===
* ಕಲಾ ಪ್ರಪಂಚ
* ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಪಂಚ
* ಬಾಲ ಪ್ರಪಂಚ (೧,೨,೩)
* ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಪಂಚ (೧,೨,೩,೪)
===ನಿಘಂಟು===
* ಸಿರಿಗನ್ನಡ ಅರ್ಥಕೋಶ
{{colend|2}}
===ಅನುವಾದ===
{{colbegin|2}}
* ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಪಿಡುಗುಗಳು
* ಕೋಟ ಮಹಾಜಗತ್ತು
* ಜನತೆಯೂ ಅರಣ್ಯಗಳೂ
* ನಮ್ಮ ಪರಮಾಣು ಚೈತನ್ಯ—ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಧನಗಳು
* ನಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ, ಭವಿಷ್ಯವೂ
* ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಕಡಲು
* ನಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದೇ ಭವಿಷ್ಯ
* ಪರಮಾಣು – ಇಂದು ನಾಳೆ
* ಪಂಚ ಋತು
* ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆ
* ಭಾರತದ ಪರಿಸರ – ದ್ವಿತೀಯ ಸಮಿಕ್ಷೆ
* ಭಾರತದ ಪರಿಸರದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ – [[೧೯೮೨]] – ಪ್ರಜೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ
* ಭಾರತ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು
* ಯಾರು ಲಕ್ಷಿಸುವರು?
* ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣರ ಜೀವನ ಚರಿತೆ
{{colend|2}}
===ಮಕ್ಕಳ ಪುಸ್ತಕಗಳು===
{{colbegin|2}}
* ಅನಾದಿ ಕಾಲದ ಮನುಷ್ಯ
* ಒಂದೇ ರಾತ್ರಿ ಒಂದೇ ಹಗಲು
* ಗಜರಾಜ
* ಗೆದ್ದವರ ಸತ್ಯ
* ಢಂ ಢಂ ಢೋಲು
* ನರನೋ ವಾನರನೋ
* ಮರಿಯಪ್ಪನ ಸಾಹಸಗಳು
* ಮಂಗನ ಮದುವೆ
* ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರ
* ಹುಲಿರಾಯ
* ಕನ್ನಡ ನಾಡು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಿಗರ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ೧೦ ಪುಸ್ತಕಗಳು
* ಐಬಿಎಚ್, ಮೂಲವಿಜ್ಞಾನ ಪಾಠಮಾಲೆ  ಹಾಗು ‘ಇಕೊ’ ದವರಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಅನುವಾದಗಳು : ಸುಮಾರು ೧೩೩ 
* ‘ಇಕೊ’ ದವರಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಸಂಪಾದಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳು : ೪೨
{{colend|2}}
==ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೃತಿಗಳು==
{{colbegin|2}}
===ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ===
* ಓದುವ  ಆಟ
* ಗೃಹ ವಿಜ್ಞಾನ (೧,೨,೩)
* ಚಿತ್ರಮಯ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ
* ಚಿತ್ರಮಯ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ – ಅಂದು, ಇಂದು
* ಚಿತ್ರಮಯ ದಕ್ಷಿಣ ಹಿಂದುಸ್ತಾನ
* ನಾಗರಿಕತೆಯ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲಿ
* ರಮಣ ತಾತ
* ಸ್ನೀತಿ (೧,೨,೩)
* ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ (೧,೨,೩)
* ಸಿರಿಗನ್ನಡ ಪಾಠಮಾಲೆ (೧,೨,೩,೪,೫,೬,೭)
* ಹೂಗನ್ನಡ ಪಾಠಮಾಲೆ (೧,೨,೩,೪,೫,೬,೭,೮)
===ವಯಸ್ಕರ ಶಿಕ್ಷಣ===
* ಅಳಿಲ ಭಕ್ತಿ ಮಳಲ ಸೇವೆ
* ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳು
* ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆ
* ಜೋಗಿ ಕಂಡ ಊರು
* ದಕ್ಷಿಣ ಹಿಂದುಸ್ತಾನದ ನದಿಗಳು
* ದೇವ ಒಲಿದ ಊರು
* ಬೇರೆಯವರೂ ಸರಿ ಇರಬಹುದು
* ಹುಟ್ಟು ಸಾವು ಒಟ್ಟು ಒಟ್ಟು
{{colend|2}}

==ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು==
* Folk Art of Karnataka
* Karnataka Paintings
* My Concern for Life, Literature and Art
* Picturesque South Kanara
* Yakshagana
==ಕಾರಂತರ ಕೆಲವು ಚಿಂತನೆಗಳು==
*ನಾನು ದೇವರನ್ನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ನೋಡಿಲ್ಲ. ನನಗೆ ಯಾವುದು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲವೋ ಅದನ್ನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಅದನ್ನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ನನಗೆ [[ರಾಮ]] ಎಂದರೆ ರಾಜಾ [[ರವಿವರ್ಮ]] ಅವರ ಚಿತ್ರ. [[ಕೃಷ್ಣ]] ಎಂದರೆ [[ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ]]ನವರ [[ಕೃಷ್ಣಲೀಲಾ]] ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ನಂಬಿ ಬಂದಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಆ ರೀತಿ ಆಗಿಲ್ಲ. ನನಗೆ ಅನುಕೂಲವಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ದೇವರನ್ನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ ಎಂಬುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.
*ಸಾಹಿತಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಪಾತ್ರವೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಸಾಹಿತಿ ಲೋಕೋದ್ಧಾರಕ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಏನೂ ಬೇಡ. ಆತನೂ ನಿಮ್ಮ ಹಾಗೆ ಮನುಷ್ಯ. ಬದುಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಅನುಭವವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪರಿಹಾರ ಸೂಚಿಸುವುದಲ್ಲ. ಆತ ಬರೆದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಮಹಾನುಭಾವ ಆಗೋಲ್ಲ. ಬರೆಯದವರೂ ದೊಡ್ಡ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಮರ ತಾನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಆ ರೀತಿ ಮನುಷ್ಯ ಬೆಳೆಯಲಾರ. ನಮ್ಮ ಬದುಕು ಆರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲೇ ಜೀವರಾಶಿ ಇಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದರೆ ಸಾಕು.
*ಸಮಾಜ ನನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಂಡಿತು - ಎಂದು ನಾನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಬಗೆ ಹೇಗೆ? ಒಂದು ಗ್ರಂಥದ ಸಾವಿರ ಪ್ರತಿಗಳು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಖರ್ಚಾದರೆ, ಅವನ್ನು ಓದಿದವರಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಮಂದಿ ನನಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದರೆ, ಅದರಿಂದ ಜನಗಳು ನನ್ನನ್ನು ಮೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಾರೆ- ಎಂದು ತಿಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ನಾವು ಬರೆಯುವುದು ಸಾಮಾಜಿಕರೊಡನೆ ಸಂಭಾಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ. ಈ ಸಂಭಾಷಣೆ ಏಕಮುಖಿಯಾದದ್ದು. ನಾವೇನೋ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತೇವೆ; ಓದುಗರು ನಮ್ಮ ಕಣ್ಮುಂದೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. 
*ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತ, ಓದುತ್ತ ಯಾವೆಲ್ಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವ ಬಗೆ ಹೇಗೆ? ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ನನ್ನ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಪರಿಪಾಠವನ್ನು ನಾನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳದ್ದರಿಂದ, ವಿಮರ್ಶಕರು ಏನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆಂಬುದು ಕೂಡಾ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದ ಸಂಗತಿ. ಯಾರು ಏನನ್ನೇ ಹೇಳಲಿ, ನನಗೆ ತೋಚಿದಂತೆ ಬರೆಯುತ್ತೇನೆ- ಎಂದು ಬರೆಯುವ ನನಗೆ ಜನಾದರಣೆಯ ವಿಚಾರ ತಿಳಿಯುವುದು ಕಷ್ಟ. 
*ವಿಕ್ರಯಗೊಳ್ಳುವ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ನಾನು ಅದನ್ನು ತರ್ಕಿಸುವುದಾದರೆ, ನನ್ನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಆಧಾರ ಸಿಗುವಂತಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿಯ ಸಾವಿರ ಪ್ರತಿಗಳು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕ್ರಯಗೊಳ್ಳುವ, ಅಥವಾ ಅದರ ಭರ ಒಂದಿಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಗಿದ್ದರೂ, ಒಂದು ಪುಸ್ತಕದ ಮರು ಮುದ್ರಣ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ನೂರು ಪ್ರತಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ವಿಕ್ರಯಗೊಳ್ಳದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ, ನನ್ನನ್ನು ಜನರು ಭಾಷಣಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಹಿತಿ ಎಂದು ಕರೆದರೂ, ಅಂಥ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯ ಗಾತ್ರ ಸಾಕಷ್ಟು ಕುಬ್ಜವಾದದ್ದು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ನನಗೆ. 
*ಆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ [[ಅ.ನ.ಕೃಷ್ಣರಾಯ|ದಿವಂಗತ ಅ.ನ.ಕೃಷ್ಣರಾಯರು]] ಬರೆದ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ನನಗಿಂತ ಎಷ್ಟೋ ಪಾಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಾಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. ನನ್ನ, ಅವರ ಓದುಗರು ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೂಡ ವಿಂಗಡಿಸಿ ತಿಳಿಯುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅಂಥ ಓದುಗರು ಪ್ರಬುದ್ಧ ರೋ, ಅಪ್ರಬುದ್ಧರೋ, ಹೆಂಗಸರೋ, ಗಂಡಸರೋ, ತರುಣರೋ, ವೃದ್ಧರೋ, ಗಂಭೀರ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು ಕೊಡುವವರೋ, [[ಅನುಭವ]] ಸಾಮ್ಯತೆ ಪಡೆದವರೋ, ಚಿಂತನಶೀಲರೋ, ಅಲ್ಲದವರೋ- ಇಂಥ ಯಾವೊಂದು ಸಂಗತಿಗಳನ್ನೂ ಎಣಿಸದೆ ಜನಮನ್ನಣೆಯ ತೂಕವನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಆದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ತಿನ್ನಿ. ನಾಲಗೆ ರುಚಿಗಾಗಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದನ್ನೆಲ್ಲಾ ತಿನ್ನುವುದಲ್ಲ. ಮನಬಂದ ಕೆಲಸವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮಾಡುವುದಲ್ಲ. ಇದು ನನ್ನ ಆರೋಗ್ಯದ ರಹಸ್ಯ.
*[https://kn.wikiquote.org/wiki/ಶಿವರಾಮ_ಕಾರಂತ ವಿಕಿಕೋಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಉಕ್ತಿಗಳು].

==ವಿದ್ವಾಂಸರ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಕಾರಂತರ ಸಾಹಿತ್ಯ==
===[[ತೀ ನಂ ಶ್ರೀ|ತೀ.ನಂ.ಶ್ರೀಕಂಠಯ್ಯ]]===
*ಶ್ರೀ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು ನಮ್ಮ ತಲೆಮಾರಿನ ಕನ್ನಡದ ಕ್ರಾಂತಿಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಅಳವಡದ ಕಲೆಯಿಲ್ಲ. ಅವರ ಲೇಖನಿಯಿಂದ ಸತತವಾಗಿ ಹೊರಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವನ್ನು ಓದಿ ಮೆಚ್ಚಿರುವ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಕನ್ನಡಿಗರಲ್ಲಿ ನಾನೂ ಒಬ್ಬ. ದೂರದಿಂದ ಮಾತ್ರ ವಲ್ಲದೆ ಹತ್ತಿರದಿಂದಲೂ ಅವರ ಬಹುಮುಖವಾದ ಕಾರ್ಯೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಆಗಾಗ ವೀಕ್ಷಿಸಿ ಬೆರಗಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಅವರ ಪರಿಚಯ ಭಾಗ್ಯವನ್ನೂ ಕೆಲವು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪಡೆದು ನನ್ನ ಅನುಭವ ಆನಂದಗಳನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. 
*ನಿಸರ್ಗವೇ ನಮ್ಮ ಎದುರಿಗೆ ಸುರುಳಿ ಬಿಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಅನುಭವ ಕಾರಂತರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿರುವಾಗ ನನಗೆ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಲಭಿಸಿದೆ. ಅವರ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಕಲೆಯ ನಿರ್ಮಿತಿಗಿಂತ ನಿಸರ್ಗದ ಆವಿಷ್ಕೃತಿ ಹೆಚ್ಚು. ಇಲ್ಲಿ ನಿಸರ್ಗವೆಂದರೆ ಕಡಲು, ಬೆಟ್ಟ, ಹೊಳೆ, ಕಾಡು ಮೊದಲಾದ ಅಚೇತನ ಪ್ರಕೃತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ವಿವಿಧ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಮಾನವಪ್ರಕೃತಿಯೂ ಅವರಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. 
*ಕಾರಂತರ ಬರವಣಿಗೆ ಬೆಳೆದಂತೆಲ್ಲ ಅವರ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಶಕ್ತಿಯೂ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ದುಡಿಮೆ ದುಃಖ ಇವೇ ತಮ್ಮ ಬಾಳಿನ ಸಾರವಾದರೂ ಅಚಲ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಭದ್ರವಾಗಿ ನೆಮ್ಮಿ ನಿಲ್ಲುವ ಸ್ತ್ರೀಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಂತೂ ಕಾರಂತರಿಗೆ ಅಪಾರ ಗೌರವ. ಇಂಥ ಪಾತ್ರಗಳಿಂದ ಲೇ ಅವರ ಮಹಾಕೃತಿ ಮರಳಿ ಮಣ್ಣಿಗೆ, ನಂಬಿದವರ ನಾಕ-ನರಕ ಮೊದಲಾದವು ಅಮರವಾಗಿರುವುದು. ವಿಚಾರಪರರಾದ ಕಾರಂತರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಳ್ವೆಯೇ ಬೆಳಕು. 
*ಆದರೆ ಅನ್ಯರ ಬದುಕನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಅವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು -ಅವು ತಮ್ಮವಲ್ಲದಿದ್ದರೂ- ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದು ಕಾರಂತರ ಧೃಡತತ್ವ. ಡಾಂಭಿಕವರ್ತನೆಯನ್ನು, ಆಷಾಡಭೂತಿ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಕಂಡರೆ ಮಾತ್ರ ಅವರಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಆಗದು. ಅದನ್ನು ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ವಾಚ್ಯವಾಗಿ ಅವರು ಖಂಡಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. 
*ಇಷ್ಟಾದರೂ ಬದುಕಿನ ಅನಂತ ವಿವಿಧತೆಯನ್ನು ಅವರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮನಗಂಡವರು; 'ಹಳ್ಳಿಯ ಹತ್ತು ಸಮಸ್ತರು' ಎಂಬ ಅಪೂರ್ವ ಕೃತಿ ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಸಾಕ್ಷಿ. ಕಾದಂಬರಿಯ ತಂತ್ರದ ಕಡೆ ಕಾರಂತರ ಗಮನ ಕಡಿಮೆ. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಎಂಥ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಅವರು ಮುಟ್ಟಬಲ್ಲರೆಂಬುದನ್ನು ಅವರ 'ಅಳಿದ ಮೇಲೆ' ಸಾರುತ್ತದೆ.
===[[ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ]]===
[[ಲೋಹಿಯಾ]]ರವರ ತತ್ವ ಚಿಂತನೆ,[[ಕುವೆಂಪು]]ರವರ ಕಲಾಸೃಷ್ಟಿ, ಕಾರಂತರ ಜೀವನದ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆ- ಈ ಮೂರೇ ನನ್ನ ಈಚಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆಯ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿರುವಂಥವು. ಬಹುಶಃ ಮುಂಬರುವ ಕಲಾವಿದ ರಿಗೆ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯಶಕ್ತಿಯಾಗಬಲ್ಲಂಥವು ಈ ಮೂರೇ.
===[[ಹಾ.ಮಾ.ನಾಯಕ]]===
ಯಾವ ಮಾನದಿಂದ ಅಳೆದರೂ ಕಾರಂತರು ವಿಶ್ವಲೇಖಕರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಬಲ್ಲವರು. 
===[[ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಅಡಿಗ]]===
ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರನ್ನು ನಿಮಗೆ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದೂ ಒಂದೇ, ನೇಸರನ್ನು ಸೊಡರಿನಿಂದ ತೋರಿಸುವುದೂ ಒಂದೇ.
===[[ಜಿ.ಎಸ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ]]===
ಬೆಟ್ಟ ಕಡಲಿನ ನಡುವೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ಚೈತನ್ಯ ಕಡಲಿನಷ್ಟೇ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿರಿಸಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಾರಂತರ ನಿಧನದಿಂದ ಉಜ್ವಲವಾದ ಸೃಜನ ಪರಂಪರೆಯ ಒಂದು ತಲೆಮಾರಿನ ಮುಕ್ತಾಯದ ಶೂನ್ಯದೊಳಕ್ಕೆ ನಾವು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತಿದೆ.

==ಬಾಲವನ==
*ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಡಾ. ಶ್ರೀ. ಕೆ. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಕರ್ಮಭೂಮಿಯೇ ಬಾಲವನ. ಪುತ್ತೂರಿನ [http://www.karanthabalavana.com/ ಕಾರಂತ ಬಾಲವನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130905122627/http://www.karanthabalavana.com/ |date=2013-09-05 }} ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ನಾಟ್ಯ ಶಾಲೆ, ರಂಗ ಮಂದಿರ, ಆಟದ ಮೈದಾನ ಮತ್ತು ಈಜುಕೊಳವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವುಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಮಯಾವಕಾಶ ಈ ರೀತಿ ಇದೆ,
*ಗ್ಯಾಲರಿ ಸಮಯ: 2..00 P.M – 6.00 P.M ಮತ್ತು 2..00 P.M – 6.00 P.M
*ಮ್ಯೂಸಿಯಂನ ಸಮಯ: 9.30 A.M – 1.00 P.M ಮತ್ತು 2.00 P.M – 6.00 P.M
*ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಸಮಯ: 10.00 A.M – 1.00 P.M ಮತ್ತು 3.30 P.M -  7.00 P.M

=='''ಬಾಲವನದಲ್ಲಿ ಕಾರಂತಜ್ಜ'''==
ಕಾರಂತರು ಕೆಲಕಾಲ [[ತರಂಗ]] ಸಾಪ್ತಾಹಿಕದ 'ಬಾಲವನ' - ಮಕ್ಕಳ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 'ಬಾಲವನದಲ್ಲಿ ಕಾರಂತಜ್ಜ' ಎಂಬ ಕಾಲಂ ನಡೆಸಿ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಬಹಳವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ಪುಟಾಣಿಗಳು ಕಳುಹಿಸಿದ ವಿಜ್ಞಾನ ಕುರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಂತರು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅರ್ಥ ವಾಗುವಂತೆ ಸರಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗಿನ ತಲೆಮಾರಿನ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೆ ಕಾರಂತರು, 'ಕಾರಂತಜ್ಜ' ರೆಂದೇ ಚಿರಪರಿಚಿತ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kannadakavi.com/kavikoota/3jnanapeeta/kota_shivarama_karanth.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-03-21 |archive-date=2016-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160720084905/http://kannadakavi.com/kavikoota/3jnanapeeta/kota_shivarama_karanth.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

'''ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು'''

1975 ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ಚೋಮನ ದುಡಿ

2010 - ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ / ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ – ಬೆಟ್ಟದ ಜೀವ&lt;ref&gt;{{Cite web |title= |url= |access-date=https://en.wikipedia.org/wiki/Shivaram_Karanth}}&lt;/ref&gt;

==ಪ್ರಶಸ್ತಿ/ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು==
* [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ|ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]
* [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]
* ವಿವಿಧ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಂದ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ 
* ರಾವ್ ಬಹದೂರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ)
* ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

==ನಿಧನ==
*ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಬದುಕು ಕಳೆದ ಸಾಹಿತ್ಯ ದಿಗ್ಗಜ ಡಾ. ಶಿವರಾಮಕಾರಂತರು [[೧೯೯೭]]  &lt;ref&gt;http://m.rediff.com/news/dec/09kar.htm&lt;/ref&gt; ಡಿಸೆಂಬರ್ ೦೯ ರಂದು ನಿಧನ ಹೊಂದಿದರು. ನಿಸರ್ಗದ ಚೆಲುವಿನೊಂದಿಗೆ ಅವಿರತವಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವರು ಕಾರಂತರು. ದೂರದ ಕೋಟದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುತ್ತೂರಿಗೆ ಬಂದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಜೀವನದ ಹೋರಾಟದೊಂದಿಗೆ, ಸಮಗ್ರ ಕೋನವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಷಿಸಿ ಧನ್ಯತೆಯ ಭಾವವನ್ನು ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಾದ ದಿವ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ.&lt;ref&gt;[https://kannada.yourstory.com/read/e16d56f0c9/i-have-a-small-writing-about-karanth ಕಾರಂತರ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನದೊಂದು ಚಿಕ್ಕ ಬರಹ;ಗಗನಚುಕ್ಕಿ;ಲೇಖಕರು ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪುರವರ ಮೊಮ್ಮಗಳು;GAGANACHUKKI;NOVEMBER 02, 2015]&lt;/ref&gt; ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕರಾದ ಪ್ರೊ. ಪ್ರಸನ್ನ ಸಂತೇಕಡೂರು ಅವರು ಕಾರಂತರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಬರಹಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ ಅನುಭವವನ್ನು &quot;ಬಾಲಕ ಮತ್ತು ಕಾರಂತಜ್ಜ&quot; ಎಂಬ ಕತೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಥಾಸಂಕಲನಕ್ಕೂ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
===ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರಂತ===
*[https://www.prajavani.net/artculture/article-features/pluralism-and-work-of-k-shivaram-karanth-and-his-contribution-to-the-art-and-culture-of-karnataka-771698.html ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಬಹುತ್ವದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ;;ಎಸ್. ಆರ್. ವಿಜಯಶಂಕರ Updated: 18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;
==ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕಗಳು==
#  'ನೆನಪು ಕಹಿಯಲ್ಲ',ಪರಂಜ್ಯೋತಿ,ಮಯೂರ, ಜೂನ್,೨೦೧೬,ಪು.೧೫೩-೧೩೬
#. ಕಾರಂತರು ನಕ್ಕ ಸಮಯ![http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/09/443987.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161009144152/http://www.prajavani.net/news/article/2016/10/09/443987.html |date=2016-10-09 }}
# [https://www.prajavani.net/karnataka-news/late-dr-shivaram-karanths-personal-assistant-malini-mallya-passes-away-1027295.html ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಆಪ್ತ ಸಹಾಯಕಿ 'ಮಾಲಿನಿ ಮಲ್ಯ' ನಿಧನ]

==ಈ‌ ಪುಟಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ==
* [[:ವರ್ಗ:ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಕೃತಿಗಳು|ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಕೃತಿಗಳು]]
* {{Wikiquote|ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ}}

{{ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೦೨ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೯೭ ನಿಧನ]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು]]</text>
      <sha1>0mb7ja8gsai1sp37pgmb7em9t85bjpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜಿ.ಎಸ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2420</id>
    <revision>
      <id>1430878</id>
      <parentid>1374046</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T13:03:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29304" sha1="ct7u46w73semi3694kbvkl2hpsl0v85" xml:space="preserve">{{Infobox writer &lt;!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --&gt;
| image       = GSShivarudrappa.jpg
| imagesize   =
| name        = ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ
| caption     = 
| pseudonym   = 
| birth_date  = ೭-೨-೧೯೨೬
| birth_place = [[ಈಸೂರು]], [[ಶಿಕಾರಿಪುರ]], [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]]
| death_date  = ೨೩-೧೨-೨೦೧೩
| death_place = [[ಬನಶಂಕರಿ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]]
| occupation  = [[ಕವಿ]], ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ
| nationality = ಭಾರತೀಯ
| period      = 
| genre       = ಕಾವ್ಯ, ವಿಮರ್ಶೆ
| subject     = 
| movement    = ನವೋದಯ 
| influences  = [[ಕುವೆಂಪು]], [[ಮಂಜೇಶ್ವರ ಗೋವಿಂದ ಪೈ]]
| influenced  = 
| signature   = 
| website     = 
}}

'''ಗುಗ್ಗರಿ ಶಾಂತವೀರಪ್ಪ ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ''' ([[ಫೆಬ್ರುವರಿ ೭]],[[೧೯೨೬]] - [[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೩]], ೨೦೧೩), '''ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ''' ಅಥವಾ '''ಜಿ.ಎಸ್.ಎಸ್''' ಎಂದೇ ಪರಿಚಿತರಾದ ಕನ್ನಡದ ಕವಿ, ವಿಮರ್ಶಕ, ಸಂಶೋಧಕ, ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ. [[ಗೋವಿಂದ ಪೈ]],  [[ಕುವೆಂಪು]] ನಂತರ 'ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ' ಗೌರವಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾದವರು. [[ನವೆಂಬರ್ ೧]], [[೨೦೦೬]] ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದಂದು ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರನ್ನು '''ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ''' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರನ್ನು ಸಮನ್ವಯ ಕವಿ ಎಂದೇ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

== ಓದು/ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ==
* ಡಾ.ಜಿ.ಎಸ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಶಿಕಾರಿಪುರ|ಶಿಕಾರಿಪುರದ ]] ತಾಲೂಕಿನ ಈಸೂರುಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ [[ಫೆಬ್ರವರಿ ೭]], [[೧೯೨೬]] ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಶಾಂತವೀರಪ್ಪ ಅಲ್ಲಿನ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದರು. ತಾಯಿ ವೀರಮ್ಮ.
* ತಂದೆಯಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಗೀಳು ಹತ್ತಿಸಿಕೊಂಡ ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರು ಹೊನ್ನಾಳಿ, ಕೋಟೆಹಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು, ರಾಮಗಿರಿ, ಬೆಲಗೂರಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು, ದಾವಣಗೆರೆ, ತುಮಕೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ, ಇಂಟರ್ ಮೀಡಿಯಟ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಮುಗಿಸಿದರು.  [[ಮೈಸೂರು]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ. ಆನರ್ಸ್ ([[೧೯೪೯]]) ಪದವಿ ಪಡೆದರು. 
*ಕೆಲಕಾಲ ದಾವಣಗೆರೆಯ ಡಿ.ಆರ್.ಎಮ್. ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿದ್ದು ನಂತರ ಎಂ.ಎ. ([[೧೯೫೩]]) ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆ ಹೊಂದಿ ಮೂರು ಸುವರ್ಣ ಪದಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ೧೯೫೫ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರಕಾರದ ಸಂಶೋಧನಾ ಶಿಷ್ಯ ವೇತನದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕುವೆಂಪುರವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದರು. ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ದೊರಕಿಸಿ ಕೊಟ್ಟ ಇವರ ಪ್ರೌಢ ಪ್ರಬಂಧ -'''ಸೌಂದರ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ'''. [[ಕುವೆಂಪು]]ರವರ ಮೆಚ್ಚಿನ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿ ಅವರ ಬರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು.
[[ಕುವೆಂಪು]] ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸೌಂದರ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಹಾ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಪಿ.ಎಚ್.ಡಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.

== ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ/ನಿರ್ವಹಿಸಿರುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ==
*೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರಕಾರದ ಸಂಶೋಧನಾ ಶಿಷ್ಯ ವೇತನದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕುವೆಂಪುರವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದರು. ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ದೊರಕಿಸಿ ಕೊಟ್ಟ ಇವರ ಪ್ರೌಢ ಪ್ರಬಂಧ -ಸೌಂದರ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ. ಡಾ.ಜಿ.ಎಸ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ ನವರು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕುವೆಂಪು ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಹಾಗೂ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
* ೧೯೬೩ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ೨ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹೈದರಾಬಾದಿನ ಉಸ್ಮಾನಿಯಾ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದ ಉಪ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ, ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೭೧ರ ನವೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದ ಅವರು, ಮುಂದೆ  ಅದು &quot;ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ&quot; ವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾದಾಗ, ಅದರ ನಿರ್ದೇಶಕರೂ ಆದರು. 
*ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಅವುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಕಾಳಜಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರು ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ 'ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗ' ವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕೇವಲ ೪ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೩೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಓಲೆಗರಿಯ ಹಾಗೂ ೧೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಗದದ ಹಸ್ತ ಪ್ರತಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಯಿತು. ತಾವು ಓದಿದ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲೇ [[೧೯೪೯]]ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 
*[[೧೯೬೩]]ರಲ್ಲಿ [[ಹೈದರಾಬಾದ್|ಹೈದರಾಬಾದಿನ]] ಉಸ್ಮಾನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೆ ರೀಡರ್ ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ]] ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ  [[೧೯೬೬]]ರ ವರೆವಿಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. [[೧೯೬೬]] ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ [[೧೯೮೭]] ರವರೆವಿಗೂ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗವು ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.
*ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರವೂ [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ [[ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ [[ಕುವೆಂಪು ಪೀಠ]] ದ ಸಂದರ್ಶಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿಯೂ ಗಣನೀಯ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. [[ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ]], [[ರಾಜ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ದುಡಿದಿದ್ದಾರೆ. ದೆಹಲಿಯ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕವಿ ಸಮ್ಮೇಳನ]], ತುಮಕೂರಿನ [[ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ]] ದ [[ಕವಿಗೋಷ್ಠಿ]]ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಮದರಾಸಿನ [[ಕನ್ನಡ ಸಮ್ಮೇಳನ]] ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ]]ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

== ಕೃತಿಗಳು ==
{{colbegin|3}}

=== ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು ===  
* ಸಾಮಗಾನ (೧೯೪೭)                    
* ಚೆಲುವು-ಒಲವು (೧೯೫೧)
* ದೇವಶಿಲ್ಪ (೧೯೫೩)
* ದೀಪದ ಹೆಜ್ಜೆ (೧೯೫೬)
* ಕಾರ್ತಿಕ (೧೯೫೯)
* ಅನಾವರಣ (೧೯೬೧)
* ತೆರೆದ ದಾರಿ (೧೯೬೩)
* ಗೋಡೆ (೧೯೬೬)
* ಕಾಡಿನ ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ (೧೯೭೨)
* ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲದ ಮೇಲೆ (೧೯೮೨)
* ಚಕ್ರಗತಿ (೧೯೮೭)
* ವ್ಯಕ್ತಮಧ್ಯ (೧೯೯೩)
* ಅಗ್ನಿಪರ್ವ (೨೦೦೦)
* ತೀರ್ಥವಾಣಿ (೧೯೫೩)
* ಜಾರಿದ ಹೊವು
* ಸಮಗ್ರ ಕಾವ್ಯ
* ಎದೆತುಂಬಿ ಹಾಡಿದೆನು
* ಮೇರಾ ದಿಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಕವನಗಳು (ರಾಜಮಂಗಲ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್ 2022)

=== ವಿಮರ್ಶೆ/ಗದ್ಯ ===
* ಪರಿಶೀಲನ
* ವಿಮರ್ಶೆಯ ಪೂರ್ವ ಪಶ್ಚಿಮ
* ಸೌಂದರ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ. (ಇದು ಅವರ ಪಿಹೆಚ್‌ಡಿ ಮಹಾ ಪ್ರಬಂಧ)
* ಕಾವ್ಯಾರ್ಥ ಚಿಂತನ
* ಗತಿಬಿಂಬ
* ಅನುರಣನ
* ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ
* ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ  ಸಮೀಕ್ಷೆ
* ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಸ್ವರೂಪ
* ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳ ಕಾವ್ಯ ಕಲ್ಪನೆ
* ಹೊಸಗನ್ನಡ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯ ಚಿಂತನ
* ಕುವೆಂಪು : ಪುನರವಲೋಕನ
* ಸಮಗ್ರ ಗದ್ಯ ಭಾಗ ೧, ೨ ಮತ್ತು ೩
* ಬೆಡಗು
* ನವೋದಯ - 
*ಕುವೆಂಪು-ಒಂದು ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶೆ - ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕುವೆಂಪು ಮೇಲೆ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಕೆಲಸ

=== ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ ===
* ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ೨೨ ದಿನ -(ಸೋವಿಯತ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ನೆಹರೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಂದಿದೆ)
* ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಮಾಸ
* ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗ
* ಗಂಗೆಯ ಶಿಖರಗಳಲ್ಲಿ

=== ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ===
* ಕರ್ಮಯೋಗಿ (ಸಿದ್ದರಾಮನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ)
{{colend|3}}

== ಪ್ರಶಸ್ತಿ/ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಪಡೆದ ಇಸವಿ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆ
! ಪ್ರಶಸ್ತಿ/ಪುರಸ್ಕಾರ
! ವರ್ಷ
|-
| ೧
| ಸೋವಿಯತ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ನೆಹರೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (&quot;ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ೨೨ ದಿನ&quot; ಪ್ರವಾಸ ಕಥನಕ್ಕೆ)
|೧೯೭೪
|-
|೨
|ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|೧೯೮೨
|-
|೩
|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪುರಸ್ಕಾರ ಹಾಗೂ 'ಕಾವ್ಯಾರ್ಥ ಚಿಂತನ' ಕೃತಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|೧೯೮೪
|-
|೪
|ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೬೧ನೇ ಅಖಿಲ-ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ
|೧೯೯೨
|-
|೫
|ಪ್ರೋ.ಭೂಸನೂರ ಮಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಗೊರೂರು  ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|೧೯೯೭
|-
|೬
|ಪಂಪ  ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|೧೯೯೮
|-
|೭
|ಮಾಸ್ತಿ  ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|೨೦೦೦
|-
|೮
| ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿ.ವಿಯಿಂದ ನಾಡೋಜ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್
|೨೦೦೧
|-
|೯
| ಮೈಸೂರು ವಿ.ವಿಯಿಂದ ಗೌರವ ಡಿ.ಲಿಟ್
|೨೦೦೪
|-
|೧೦
|ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಪುರಸ್ಕಾರ, ಅ.ನ.ಕೃ ನಿರ್ಮಾಣ್  ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|೨೦೦೬
|-
|೧೧
| ಕುವೆಂಪು ವಿ.ವಿಯಿಂದ ಗೌರವ ಡಿ.ಲಿಟ್
|೨೦೦೬
|-
|೧೨
| ಬೆಂಗಳೂರು ವಿ.ವಿಯಿಂದ ಗೌರವ ಡಿ.ಲಿಟ್
|೨೦೦೭
|-
|೧೩
|ಕುವೆತ್ ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ
|೨೦೦೭
|-
|೧೪
|ನೃಪತುಂಗ  ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|೨೦೧೦
|-
|}
* ಜಿ.ಎಸ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರಿಗೆ ವಿಮರ್ಶೆಗಾಗಿ [[೧೯೮೪]] ರಲ್ಲಿ [[ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ ಕರ್ನಾಟಕ [[ರಾಜ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (೧೯೮೨), [[ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], [[ಸೋವಿಯತ್ ಲ್ಯಾಂಡ ನೆಹರೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (೧೯೭೩)ಸಹ ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರಿಗೆ ದೊರೆತಿವೆ. 
* [[೨೦೦೬]]ನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಜರಗುತ್ತಿರುವ ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಿ.ಎಸ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರಿಗೆ  [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರವು]] [[ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ]] (೨೦೦೬) ಎನ್ನುವ ಗೌರವವನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿಸಿದೆ.

== ಇತರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
# [[ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], 
# [[ಮಾಸ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]],
# [[ಅನಕೃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], 
# [[ನಾಡೋಜ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], 
# ಜಿ.ಎಸ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರು [[೧೯೯೨]] ರಲ್ಲಿ [[ದಾವಣಗೆರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ೬೧ ನೆಯ [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ]]ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.ಸ್ನೇಹ ಕಾರ್ತೀಕ,ಗೌರವ,ಹಣತೆ, ಇವು ಜಿ.ಎಸ್.ಎಸ್ ಅವರಿಗೆ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಭಿನಂದನಾ ಗ್ರಂಥಗಳು.

== ನಿಧನ ==
ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಜಿ.ಎಸ್.ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರು 23 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013ರಂದು ತಮ್ಮ ಬನಶಂಕರಿಯ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥರಾದರು.&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/rashtrakavi-gs-shivarudrappa-no-more/article5492886 {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರ ಆಣತಿಯಂತೆಯೆ ಅವರ ಅಂತ್ಯ ಸಂಸ್ಕಾರದ ವಿಧಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರು ವಿ.ವಿ. ಸಮೀಪವಿರುವ ಕಲಾಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ  ಸಕಲ ಸರ್ಕಾರಿ ಗೌರವಾದರಗಳೊಂದಿಗೆ 24 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013ರಂದು ನೇರವೇರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;http://epapervijayavani.in/Details.aspx?id=10589&amp;boxid=142931751{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ಓದು ಬರಹ ==
* [[ಬಿ. ಪಿ. ಆಶಾಕುಮಾರಿ]] ಅವರ ‛''ಸುವರ್ಣ ಚೇತನ: ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಜಿ. ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ''’

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
* [http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B3%8A%E0%B2%AC%E0%B2%97%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%B9%E0%B3%8B%E0%B2%97%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%A6-%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D  ಪ್ರಕೃತಿ ಸೊಬಗಿಗೆ ಮಾರುಹೋಗಿದ್ದ ಜಿಎಸ್ಎಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160830054538/http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B3%8A%E0%B2%AC%E0%B2%97%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%B9%E0%B3%8B%E0%B2%97%E0%B2%BF%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%A6-%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D |date=2016-08-30 }}
*[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D-%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%A7%E0%B2%A8%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%95%E0%B2%82%E0%B2%AC%E0%B2%A8%E0%B2%BF-%E0%B2%AE%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%A6-%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B2%A3%E0%B2%97%E0%B3%86%E0%B2%B0%E0%B3%86 ಜಿಎಸ್ಎಸ್ ನಿಧನಕ್ಕೆ ಕಂಬನಿ ಮಿಡಿದ ದಾವಣಗೆರೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220907161056/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D-%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%A7%E0%B2%A8%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%95%E0%B2%82%E0%B2%AC%E0%B2%A8%E0%B2%BF-%E0%B2%AE%E0%B2%BF%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%A6-%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B2%A3%E0%B2%97%E0%B3%86%E0%B2%B0%E0%B3%86 |date=2022-09-07 }}
*[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%A6%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF-%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E2%80%8C-%E0%B2%85%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0 ಕಲಾಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜಿಎಸ್ಎಸ್‌ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220908070325/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%97%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%A6%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF-%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E2%80%8C-%E0%B2%85%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0 |date=2022-09-08 }}
*[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B3%8D%E0%B2%AF-%E0%B2%AE%E0%B3%80%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%86%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D-%E0%B2%95%E0%B3%8A%E0%B2%A1%E0%B3%81%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%85%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%B0 ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆಗೆ ಜಿಎಸ್‌ಎಸ್ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220907170231/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B3%8D%E0%B2%AF-%E0%B2%AE%E0%B3%80%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%86%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D-%E0%B2%95%E0%B3%8A%E0%B2%A1%E0%B3%81%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%85%E0%B2%AA%E0%B2%BE%E0%B2%B0 |date=2022-09-07 }}
*[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%A8%E0%B2%B6%E0%B3%80%E0%B2%B2-%E0%B2%9A%E0%B2%B2%E0%B2%A8%E0%B2%B6%E0%B3%80%E0%B2%B2-%E0%B2%97%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3%81 ಚಿಂತನಶೀಲ, ಚಲನಶೀಲ ಗುರು... ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220907152852/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%A8%E0%B2%B6%E0%B3%80%E0%B2%B2-%E0%B2%9A%E0%B2%B2%E0%B2%A8%E0%B2%B6%E0%B3%80%E0%B2%B2-%E0%B2%97%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3%81 |date=2022-09-07 }}
*[http://www.prajavani.net/article/%E2%80%98%E0%B2%9A%E0%B3%88%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E2%80%99%E0%B2%A6%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF-%E0%B2%A8%E0%B3%8B%E0%B2%B5%E0%B3%81%E2%80%93%E0%B2%A8%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B3%81-%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B5-%E0%B2%B8%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%BF-%E0%B2%B2%E0%B2%A8 ‘ಚೈತ್ರ’ದಲ್ಲಿ ನೋವು–ನಲಿವು ಭಾವ ಸಮ್ಮಿ ಲನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220907170225/https://www.prajavani.net/article/%E2%80%98%E0%B2%9A%E0%B3%88%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E2%80%99%E0%B2%A6%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF-%E0%B2%A8%E0%B3%8B%E0%B2%B5%E0%B3%81%E2%80%93%E0%B2%A8%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B3%81-%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B5-%E0%B2%B8%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%BF-%E0%B2%B2%E0%B2%A8 |date=2022-09-07 }}
*[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF-%E0%B2%9C%E0%B2%BF-%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D-%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA-%E0%B2%87%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2 ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಜಿ. ಎಸ್ ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪ ಇನ್ನಿಲ್ಲ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220907161058/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF-%E0%B2%9C%E0%B2%BF-%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D-%E0%B2%B6%E0%B2%BF%E0%B2%B5%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%AA-%E0%B2%87%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2 |date=2022-09-07 }}
*[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%9F%E0%B3%86-%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF-%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%B9%E0%B3%86%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%9C%E0%B3%86%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81 ಕೋಟೆ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿಯ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220907165550/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%9F%E0%B3%86-%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF-%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%B9%E0%B3%86%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%9C%E0%B3%86%E0%B2%97%E0%B2%B3%E0%B3%81 |date=2022-09-07 }}
*[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%9C%E0%B2%AF%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%80-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%A8 ಜಿಎಸ್‌ಎಸ್‌ಗೆ ಜಯದೇವಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220907161053/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%9C%E0%B2%AF%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%80-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%A8 |date=2022-09-07 }}, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ Mon, 02/25/2013 - 01:38 
*[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%A8%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE-%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%A6-%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%95-%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%95 ನಮ್ಮ ಕಾಲದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಾಯಕ, ನರಹಳ್ಳಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220908070330/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%A8%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE-%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%A6-%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%A4%E0%B2%BF%E0%B2%95-%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%95 |date=2022-09-08 }}
*[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B9%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%AD%E0%B2%BF%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B2%B3-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%AA ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯಾಭಿಮಾನಿಗಳ ಸಂತಾಪ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220908071833/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%95%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B9%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%AD%E0%B2%BF%E0%B2%AE%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B2%B3-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%AA |date=2022-09-08 }}
*[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%92%E0%B2%A1%E0%B2%B2%E0%B3%86%E0%B2%B0%E0%B2%A1%E0%B3%81-%E0%B2%9C%E0%B3%80%E0%B2%B5%E0%B2%B5%E0%B3%8A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%87-%E0%B2%95%E0%B2%A3%E0%B2%B5%E0%B2%BF-%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%A0-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%98%E0%B2%9F%E0%B2%95-%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%AC%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%97%E0%B2%BF 60 ವರ್ಷದ ಒಡನಾಡಿ ಜಿಎಸ್‌ಎಸ್‌ ನಿಧನಕ್ಕೆ ಕಂಬನಿ,  ಒಡಲೆರಡು, ಜೀವವೂಂದೇ: ಕಣವಿ; ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಘಟಕ : ಕಲಬುರ್ಗಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220907152849/https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%92%E0%B2%A1%E0%B2%B2%E0%B3%86%E0%B2%B0%E0%B2%A1%E0%B3%81-%E0%B2%9C%E0%B3%80%E0%B2%B5%E0%B2%B5%E0%B3%8A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%87-%E0%B2%95%E0%B2%A3%E0%B2%B5%E0%B2%BF-%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%B7%E0%B3%8D%E0%B2%A0-%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%98%E0%B2%9F%E0%B2%95-%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%AC%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%97%E0%B2%BF |date=2022-09-07 }}
&lt;References /&gt;

== ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ==
{{commons category|G. S. Shivarudrappa}}
* [http://www.prajavani.net/sep042005/2724420050904.php ತ ಸು ಶಾಮರಾಯರ ಬಗ್ಗೆ ಜಿ ಎಸ್ ಎಸ್ ಬರೆದ ಲೇಖನ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://sampada.net/podcasts/5 ಓ ಎಲ್ ಎನ್ ಸ್ವಾಮಿಯವರು ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟ ಜಿ ಎಸ್ ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರ ಶ್ರಾವ್ಯ ಸಂದರ್ಶನ - ಸಂಪದದಲ್ಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070227141142/http://sampada.net/podcasts/5 |date=2007-02-27 }}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೨೬ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ನೃಪತುಂಗ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ನಾಡೋಜ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]</text>
      <sha1>ct7u46w73semi3694kbvkl2hpsl0v85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯ್ಲಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2968</id>
    <revision>
      <id>1431153</id>
      <parentid>1364173</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10676" sha1="n6hqnc97vulz3rt6o10wsfk3774rwxj" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
|name          = ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯ್ಲಿ
|image         = M Veerappa Moily.jpg
|office1        = [[ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯವಹಾರ ಸಚಿವ (ಭಾರತ)]]
|primeminister1 = [[ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್]]
|term_start1    = ಜುಲೈ ೧೩, ೨೦೧೧
|term_end 1     = ಮೇ  ೨೬, ೨೦೧೪ 
|predecessor 1  =
|successor1     = 
|office2        = [[ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯ ಮಂತ್ರಿ]]
|primeminister2 = [[ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್]]
|term_start2    = 28 ಮೇ 2009
|term_end2     = ಜುಲೈ 12, 2011
|predecessor2  = [[ಹಂಸರಾಜ್ ಭಾರದ್ವಾಜ್]]
|successor2     =[[ಸಲ್ಮಾನ್ ಖುರ್ಷಿದ್]]
|office3       = [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ]]
|governor3     = [[ಖುರ್ಶೆದ್ ಆಲಂ ಖಾನ್]]
|term_start3   = 19 ನವೆಂಬರ್ 1992
|term_end3     = 11 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1994
|predecessor3  = [[ಬಂಗಾರಪ್ಪ|ಎಸ್. ಬಂಗಾರಪ್ಪ]]
|successor3    = [[ದೇವೇಗೌಡ]]
|birth_date    = {{birth date and age|1940|1|12|df=y}}
|birth_place   = [[ಮೂಡಬಿದಿರೆ]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ]]
|death_date    = 
|death_place   = 
|party         = [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]
|spouse        = ಮಾಲತಿ ಮೊಯಿಲಿ
|children      = 4
|alma_mater    = [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜು, ಮಂಗಳೂರು]]&lt;br&gt;[[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜು, ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
|website       = [http://www.moily.org/ Official Website]
}}
[[Image:Veerappa moyli.gif|thumb|ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯ್ಲಿ]]
'''ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯ್ಲಿ''' [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ೧೩ ನೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯಿಲಿಯವರು [[೧೯೪೦]] [[ಜನೆವರಿ]] ೧೨ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಾಯಿ ಪೂವಮ್ಮ ; ತಂದೆ ತಮ್ಮಯ್ಯ ಮೊಯಿಲಿ.

==ಶಿಕ್ಷಣ==
ಮೊಯಿಲಿಯವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಾಗು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮೂಡಬಿದಿರಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿ, [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿನ]] ಸರಕಾರಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಪೂರೈಸಿ, ಪದವಿ ಪಡೆದರು. [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಸರಕಾರದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ, ತನ್ನಂತರ [[ಭಾರತೀಯ ಜೀವವಿಮಾ ನಿಗಮ]]ದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೆ, [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] ಸರಕಾರಿ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ  ಬಿ.ಎಲ್.ಪದವಿ ಪಡೆದರು.
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ==
[[ಕಾರ್ಕಳ]] ಹಾಗು [[ಮಂಗಳೂರು]]ಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನಾರಂಭಿಸಿದ ಮೊಯಿಲಿಯವರು, [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] [[ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.
==ರಾಜಕಾರಣ==
[[೧೯೬೮]]ರಲ್ಲಿ ಮೊಯಿಲಿಯವರು [[ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಪಕ್ಷದ  ಸದಸ್ಯರಾದರು. [[೧೯೬೯]]ರಲ್ಲಿ ಕಿಸಾನ ಸಭಾ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.  &lt;br /&gt;
[[೧೯೭೨]]ರಿಂದ [[೧೯೯೯]]ರವರೆಗೆ ಮೊಯಿಲಿಯವರು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾರ್ಕಳ [[ವಿಧಾನ ಸಭಾ]]  ಕ್ಷೇತ್ರದ ಶಾಸಕರಾಗಿದ್ದರು.ಮಂಗಳೂರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಸತತ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸಿ ಕೊನೆಗೆ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರಿಸಿ ಬಂದರು.&lt;br /&gt;
[[೧೯೭೪]]ರಿಂದ [[೧೯೭೭]]ರವರೆಗೆ ಮೊಯಿಲಿಯವರು ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಖಾತೆಯ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;br /&gt;
 [[೧೯೮೦]]ರಿಂದ [[೧೯೮೨]]ರವರೆಗೆ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ಯೋಜನಾ ಖಾತೆಯ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;br /&gt;
 [[೧೯೮೩]]ರಿಂದ [[೧೯೮೫]]ರವರೆಗೆ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು.&lt;br&gt;
ಸಿ ಭೈರೇಗೌಡರನ್ನು ೨ ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ನೀಡಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೆಳೆಯಲು ಮೊಯಿಲಿ ಆಮಿಷ ಒಡ್ಡಿದರು ಎಂಬ ಹಗರಣ ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಸುದ್ದಿಯಾಯಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಸಿ. ಎಂ. ಸ್ಟೀಫನ್ [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ]] ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಉರುಳಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದ ವೇಳೆ, ಈ ಹಗರಣ ಬಂದುದು, ಮೊಯಿಲಿಯವರ ರಾಜಕೀಯ ಬದುಕಿಗೆ ಆಘಾತ ನೀಡಿತ್ತು. ನ್ಯಾ.  ಆರ್. ಜಿ. ದೇಸಾಯಿ ನೇತೃತ್ವದ ವಿಚಾರಣಾ ಆಯೋಗ ಮೊಯಿಲಿಯವರು ನಿರ್ದೋಷಿ ಎಂದು ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;indiatoday.intoday.in&quot;&gt;http://indiatoday.intoday.in/story/independent-mla-accuses-veerappa-moily-of-giving-him-rs-2-lakh-to-defect-to-congressi/1/372241.html&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;indiatoday.intoday.in&quot;/&gt;&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/price-of-an-mla-went-up-1250-times-in-26-years/article844148.ece {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
[[೧೯೮೯]]ರಿಂದ [[೧೯೯೨]]ರ ವರೆಗೆ ವಿವಿಧ ಇಲಾಖೆಗಳ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ ಮೊಯಿಲಿ, &lt;br /&gt;
[[೧೯೯೨]]ರಿಂದ [[೧೯೯೪]]ರವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ೧೩ನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

==ಸಾಹಿತ್ಯ==
ವೀರಪ್ಪ  ಮೊಯಿಲಿಯವರು ಸಾಹಿತಿಗಳೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಹೆಂಡತಿ ''ಮಾಲತಿ ಮೊಯಿಲಿ'' ಸಹ ಲೇಖಕಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೊಯಿಲಿಯವರ ಕೃತಿಗಳು ಇಂತಿವೆ:
===ಕಾದಂಬರಿ===
* ಸುಳಿಗಾಳಿ
* ಸಾಗರದೀಪ
* ಕೊಟ್ಟ
* ತೆಂಬರೆ
===ನಾಟಕಗಳು===
* ಮಿಲನ
* ಪ್ರೇಮವೆಂದರೆ
* ಪರಾಜಿತ
* ಮೂರು ನಾಟಕಗಳು
===ಕವನ ಸಂಕಲನ===
* ಹಾಲು ಜೇನು
* ಮತ್ತೆ ನಡೆಯಲಿ ಸಮರ
* ಯಕ್ಷಪ್ರಶ್ನೆ
* ಜೊತೆಯಾಗಿ ನಡೆಯೋಣ ( ಮಾಲತಿ ಮೊಯಿಲಿಯವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ)
===ಮಹಾಕಾವ್ಯ===
* ಶ್ರೀರಾಮಾಯಣ ಮಹಾನ್ವೇಷಣಂ
* ಶ್ರೀಬಾಹುಬಲಿ ಅಹಿಂಸಾದಿಗ್ವಿಜಯಂ

==ಪುರಸ್ಕಾರ==
* [[೨೦೦೦]]ನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮೊಯಿಲಿಯವರಿಗೆ '''ಅಲ್-ಅಮೀನ್ ಸದ್ಭಾವನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' ಲಭಿಸಿತು.
* [[೨೦೦೧]]ನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಹಾಗು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ವರ್ಗದವರ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ಕೊಡಮಾಡುವ '''ದೇವರಾಜ ಅರಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' ದೊರೆಯಿತು.
* [[೨೦೦೧]]ರ '''ಆರ್ಯಭಟ ಪುರಸ್ಕಾರ''' ದೊರೆತಿದೆ.
* [[೨೦೦೨]]ರಲ್ಲಿ '''ಗೊರೂರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ''' ಲಭಿಸಿತು.
* [[೨೦೧೪]] - ಸರಸ್ವತಿ ಸನ್ಮಾನ&lt;ref&gt;http://www.dnaindia.com/india/report-veerappa-moily-gets-saraswati-samman-for-his-kannada-poem-ramayana-mahaveshanam-2067290&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://kannada.oneindia.com/news/karnataka/veerappa-moily-gets-saraswati-samman-092338.html ಒನ್ ಇಂಡಿಯ (ಕನ್ನಡ) March 10, 2015 'ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸರಸ್ವತಿ ಸಮ್ಮಾನ್ ಪುರಸ್ಕಾರ']&lt;/ref&gt;
* ೨೦೨೦ - [[ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] - ''ಶ್ರೀ ಬಾಹುಬಲಿ ಅಹಿಂಸಾದಿಗ್ವಿಜಯ'' ಮಹಾಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.prajavani.net/news/karnataka-news/veerappa-moily-and-arundhathi-subramania-among-others-to-receive-sahitya-akademi-award-2020-812698.html|title=ವೀರಪ್ಪ{{Dead link|date=ಮೇ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಮೊಯಿಲಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|trans-title=Sahitya akademi award for Veerappa Moily|language=Kannada|work=Prajavani|date=12 March 2021}&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
&lt;References /&gt;

{{commons category|Veerappa Moily}}

{{ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು}}
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಲೋಕ ಸಭೆ ಸದಸ್ಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]]</text>
      <sha1>n6hqnc97vulz3rt6o10wsfk3774rwxj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಧಾರವಾಡ ಪೇಡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3961</id>
    <revision>
      <id>1430928</id>
      <parentid>1351122</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8250" sha1="0zqvhd5yur2uk1i4amdvpkswzx6jb8r" xml:space="preserve">{{Infobox prepared food
| name             = ಧಾರವಾಡ ಪೇಡ
| image            = [[File:Dharwad peda.jpg|225px]]
| caption          = ಧಾರವಾಡ ಪೇಡ
| country          = [[ಭಾರತ]]
| region           = [[ಧಾರವಾಡ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]]
| creator          =
| course           = [[ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿ]]
| served           =
| main_ingredient  = [[ಹಾಲು]], ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದ ಹಾಲು, [[ಸಕ್ಕರೆ]]
| variations       = ಜಮಖಂಡಿ ಪೇಡ
| calories         = 115 mg &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.myfitnesspal.com/food/calories/misra-dharwad-pedha-113828782 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-01-25 |archive-date=2023-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004101658/https://www.myfitnesspal.com/food/calories/misra-dharwad-pedha-113828782 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| other            = GI number: 80
}}

'''ಧಾರವಾಡ ಪೇಡ''' ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ]]-[[ಧಾರವಾಡ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಯಾಗಿದೆ.  ಈ ಪೇಡದ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡ ಎಂಬ ಸ್ಥಳನಾಮವಿದೆ.  ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಧಾರವಾಡ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪೇಡವು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಿಹಿಯು ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿ ಠಾಕೂರರ ಪೇಡೆ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಸಿಹಿಯು ಸುಮಾರು ೧೭೫ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನಿಂದ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಧಾರವಾಡ ಫೇಡವು ಭಾರತದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಚಿಹ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;http://www.business-standard.com/article/economy-policy/k-taka-gets-highest-number-of-gi-tags-108041101071_1.html&lt;/ref&gt;  ಇದರ GI ಟ್ಯಾಗ್ ಸಂಖ್ಯೆಯು ​೮೦ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Geographical_Indications_in_India&lt;/ref&gt;

ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ '''Pheda/Pedha'''  ಎಂಬ ಪದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.  ಆಡುಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ '''ಧಾರವಾಡ ಫೇಡೆ''' ಅಥವಾ '''ಧಾರವಾಡ ಪೇಢೆ''' ಎಂದು ಕರೆಯುವ [[ಧಾರವಾಡ]] ನಗರದ ಸ್ವಾದಿಷ್ಟ ಸಿಹಿತಿಂಡಿ. ಇದನ್ನು ಧಾರವಾಡದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿಯೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಧಾರವಾಡ ಅಂದರೆ ಪೇಡ, ಪೇಡ ಅಂದರೆ ಧಾರವಾಡ ಅನ್ನುವ ರೀತಿ ಇದು ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. &quot;ಠಾಕೂರ ಪೇಡಾ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;  ಎಂದು ಮೊದಲು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಧಾರವಾಡದ ಪೇಡಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಒಂದೂವರೆ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಬೇರೆ ಪೇಡಾಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ತೀರ ಭಿನ್ನ.  ಆದರೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಠ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಗುಣಕ್ಕೆ ಹೆಸರುಗಳಿಸಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ [[ಲಕ್ನೋ|ಲಖ್ನೋ]] ನಗರದಿಂದ ವಲಸೆಬಂದ 'ಥಾಕೂರ್ ಪರಿವಾರ',  ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ 'ಪೇಡಾ' ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಧಾರವಾಡದಲ್ಲೂ ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಮೊದಲು 'ಥಾಕೂರ್ ಫೇಡ' ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮಾರುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಹಿತಿನಿಸು, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣದಲ್ಲಿ 'ಧಾರವಾಡ್ ಪೇಡ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡಿತು. ಕೇವಲ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಬಂದು ಈಗ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಲಯದಲ್ಲೂ ಹೆಸರುಗಳಿಸಿದೆ. ಥಾಕುರ್ ಕುಟುಂಬ ಅತಿ ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಸಂಯಮದಿಂದ ಸಿಹಿತಿಂಡಿ ತಿನಸುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಪೇಡಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.  ಕೃತಕಬಣ್ಣ ಇಲ್ಲವೇ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಬಳಕೆ ಇಲ್ಲದ ಶುದ್ಧವಾದ [[ಹಾಲು]],  [[ಸಕ್ಕರೆ|ಸಕ್ಕರೆಗಳ]] ಹದವಾದ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ 'ಸ್ವತಃ ಕೈ'ನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಡುವ ತನ್ನದೇ ಆದ 'ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಬಣ್ಣ' ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಅತಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ  ಸೀಮಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ 'ಪ್ರತಿದಿನವೂ ತಾಜಾ' ತಯಾರಾಗುವ ಈ ಪೇಡ ಕೊಳ್ಳಲು ಗ್ರಾಹಕರು ಸರತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಯಬೇಕು. 'ಧಾರವಾಡ ಪೇಡಾ'ಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ಲಭಿಸಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dharwad.nic.in/pedha.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-01-25 |archive-date=2016-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160207040615/http://www.dharwad.nic.in/pedha.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು==
* ಸನ್. ೧೯೧೩ ರಲ್ಲಿ '[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/a-sweet-that-has-become-synonymous-with-dharwad/article517699.ece ಲಾರ್ಡ್ ವಿಲಿಂಗ್ಟನ್ ಮೆಡಲ್] {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}',
* ಸನ್. ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ 'ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' 
* ಸನ್. ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ 'ಇಂದಿರಾ ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'&lt;ref&gt;http://dharwadapedha.blogspot.in/&lt;/ref&gt;
* ಸನ್. ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ 'ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'  ಮುಂತಾದವುಗಳು.


'''ಪದಾರ್ಥಗಳು'''

ಹಾಲು, ಸಕ್ಕರೆ ಮತ್ತು ಧಾರವಾಡ ಎಮ್ಮೆ ಹಾಲು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title= |url= |access-date=https://en.wikipedia.org/wiki/Dharwad_pedha |website=wikipedia.com}}&lt;/ref&gt;

==ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಾನ==
ಇದನ್ನು ಹಾಲಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಲನ್ನು ಕುದಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ನೀರಿನಂಶವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಸಕ್ಕರೆ ಬೆರೆಸಿ ಈ ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;http://kannada.boldsky.com/recipes/sweet/0120-doodh-peda.html&lt;/ref&gt;

==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ==
* [[ಗೋಕಾಕ್ ಕರದಂಟು]]
* [[ಅಮೀನಗಡ ಕರದಂಟು]]
* [[ಮಿರ್ಚಿ ಭಜಿ]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಖಾದ್ಯ, ತಿನಿಸು]]
[[ವರ್ಗ:ಆಹಾರ]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸಂಕೇತಗಳು]]</text>
      <sha1>0zqvhd5yur2uk1i4amdvpkswzx6jb8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಿ.ಬಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4959</id>
    <revision>
      <id>1430976</id>
      <parentid>1353322</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:52:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38869" sha1="954jvhufr3snrl1hq8xuuto07rnre4j" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist &lt;!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --&gt;
| name            = ಪಿ. ಬಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ್
| image           = Pbs.jpg
| caption         = 
| image_size      = 
| background      = ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
| birth_name      = ಪ್ರತಿವಾದಿ ಭಯಂಕರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್
| alias           = ಪಿಬಿಎಸ್
| birth_date      = {{Birth date|1928|9|22|df=y}}
| birth_place     = [[ಕಾಕಿನಾಡ]], [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]
| death_date      = [[ಏಪ್ರಿಲ್]] ೧೪, ೨೦೧೩(ವಯಸ್ಸು ೮೪)
| death_place     = [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]]
| origin          = 
| instrument      = ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ
| genre           = ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ, [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]], [[ಗಝಲ್]]
| occupation      = ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
| years_active    = ೧೯೫೧- ೨೦೧೩
| label           = 
| associated_acts = 
| website         = 
| current_members = 
| past_members    = 
}}
'''ಪಿಬಿಎಸ್''' ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ಪ್ರತಿವಾದಿ ಭಯಂಕರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್'''(೨೨ [[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್]] ೧೯೨೮ - ೧೪ [[ಏಪ್ರಿಲ್]] ೨೦೧೩)ರವರು ಭಾರತೀಯ [[ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ]], ಸಂಯೋಜಕ, ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ವಾದಕ, ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು [[ಕವಿ]]. ಇವರು ದಕ್ಷಿಣ ಚಿತ್ರರಂಗ ಮತ್ತು [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಬಾಲಿವುಡ್‌ನಲ್ಲಿ]]‌ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Srinivasan |first=Meera |date=14 April 2013 |title=PBS leaves behind a treasure trove of melodies |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/pbs-leaves-behind-a-treasure-trove-of-melodies/article4617631.ece |via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mangalorean.com&quot;&gt;{{Cite web |date=4 March 2016 |title=Mangalorean.com - Mangalore News Articles, Classifieds to Around the World |url=http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&amp;broadcastid=389985 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023842/http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&amp;broadcastid=389985 |archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 April 2013 |title=PBS no more |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/pbs-no-more/article4617123.ece?homepage=true&amp;ref=slideshow |archive-url=https://web.archive.org/web/20240429043311/https://www.thehindu.com/features/cinema/pbs-no-more/article4617123.ece?homepage=true&amp;ref=slideshow |archive-date=29 ಏಪ್ರಿಲ್ 2024 |access-date=29 ಏಪ್ರಿಲ್ 2024 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗಗಳಲ್ಲೂ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದ ಇವರು, [[ಕನ್ನಡ]], [[ತಮಿಳು]], [[ತೆಲುಗು]], [[ಮಲಯಾಳಂ]], [[ಉರ್ದು]], [[ಹಿಂದಿ]], [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಈ ಎಂಟು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕನ್ನಡ ''[[ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]'', ತಮಿಳು ''ಕಲೈಮಾಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'' ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರ ಶಿವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ''ಮಾಧವಪೆದ್ದಿ ಸತ್ಯಂ'' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kolappan |first=B. |date=15 April 2013 |title=A singer who evoked pathos, a nonpareil |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/a-singer-who-evoked-pathos-a-nonpareil/article4617627.ece |via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Chennai: Legendary singer Dr P B Sreenivas no more |url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=170410}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ, ಚೆನ್ನೈನ ''ಶ್ರೀ ಕಲಾ ಸುಧಾ ತೆಲುಗು ಸಂಘ''ವು ಹಿರಿಯ ಗಾಯಕರನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು '''ಪಿ.ಬಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಮಹಾಪುರುಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;mangalorean.com&quot; /&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ಪ್ರತಿವಾದಿ, ಭಯಂಕರ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಅವರು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಕಾಕಿನಾಡ|ಕಾಕಿನಾಡದಲ್ಲಿ]] ತೆಲುಗು ಮಾತನಾಡುವ ವೈಷ್ಣವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಂಗೀತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವಾದಿ ಭಯಂಕರ ಫಣೀಂದ್ರಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಶೇಷಗಿರಿಯಮ್ಮ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web |title=Chennai: Legendary singer Dr P B Sreenivas no more |url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=170410}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=170410 &quot;Chennai: Legendary singer Dr P B Sreenivas no more&quot;].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ಇವರ ವಂಶಸ್ಥರು ವಾದ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರಂತೆ. ಹಾಗಾಗಿ 'ಪ್ರತಿವಾದಿ ಭಯಂಕರ' ಎನ್ನುವುದು ಇವರ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಇದ್ದ ಹೆಸರು. ಅವರ ತಂದೆ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿ ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆತನ ತಂದೆ ಆತ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀನಿವಾಸ್‌ರವರಿಗೆ [[ಬಿ.ಕಾಮ್|ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್]] ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ ''ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಹಿಂದಿ ಪ್ರಚಾರ ಸಭಾ''ದಿಂದ ''ಹಿಂದಿ ವಿಶಾರದ್'' ಅನ್ನು ಉತ್ತೀರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Hindu : Bit of drive-in nostalgia |url=http://www.hinduonnet.com/2001/06/11/stories/13110464.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20090508091458/http://www.hinduonnet.com/2001/06/11/stories/13110464.htm |archive-date=8 May 2009 |access-date=18 April 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Khajane |first=Muralidhara |date=14 April 2013 |title=P.B. Sreenivas was the voice of Rajkumar |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/pb-sreenivas-was-the-voice-of-rajkumar/article4617526.ece |via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

== ಸಂಗೀತ ವೃತ್ತಿ ==
ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಕಿಡಂಬಿ ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ [[ನಾಟಕ]] ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಶ್ರೀನಿವಾಸ್‌ರವರು ೧೨ ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಅವರಿಗೆ ನಾಟಕವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರು. ನಂತರ, ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ವಾದಕ ಮತ್ತು ಗಾಯಕನಾದ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಮದ್ರಾಸ್‌ನ ಜೆಮಿನಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌ಗೆ ಹೋದರು. [[ವೀಣೆ|ವೀಣಾ]] ವಾದಕನಾದ ಏಮಾನಿ ಶಂಕರ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು, ಜೀವಂತ ಸಂಗೀತಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಶ್ರೀನಿವಾಸ್‌ರನ್ನು ಜೆಮಿನಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌ನ ಮಾಲೀಕ ಎಸ್. ಎಸ್. ವಾಸನ್‌ಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀನಿವಾಸ್‌ರವರು ತಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ಗಾಯಕ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ ಹಾಡಿದ ಸೂಪರ್ ಹಿಟ್ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದರು. [[ನೌಷಾದ್ ಅಲಿ|ನೌಶಾದ್ ಅಲಿ]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ''ದೀದಾರ್'' (೧೯೫೧) ಚಿತ್ರದ &quot;ಹುಯೆ ಹಮ್ ಜಿಂಕೆ ಲಿಯೆ ಬರ್ಬಾದ್&quot; ಅವರಿಗೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರಾಗುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archived copy |url=http://mobiletoi.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&amp;pageid=5&amp;sectid=edid=&amp;edlabel=TOIBG&amp;mydateHid=15-04-2013&amp;pubname=Times+of+India+-+Bangalore&amp;edname=&amp;articleid=Ar00500&amp;publabel=TOI |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130614001555/http://mobiletoi.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&amp;pageid=5&amp;sectid=edid=&amp;edlabel=TOIBG&amp;mydateHid=15-04-2013&amp;pubname=Times+of+India+-+Bangalore&amp;edname=&amp;articleid=Ar00500&amp;publabel=TOI |archive-date=14 June 2013 |access-date=13 January 2022 |website=mobiletoi.timesofindia.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Madhurya Sarvabhouma Dr.P.B.Srinivos - Nadayogiya sunaadayaana by R. Srinath&lt;/ref&gt; ಅವರು ಹಾಡಿದ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಹಾಡು ಜಾತಕಫಲ(೧೯೫೩) ಚಿತ್ರದ್ದಾಗಿದೆ.

==ಬರಹಗಾರರಾಗಿ==
ಪಿ ಬಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸರು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರಲ್ಲದೆ ಸಹಸ್ರಾರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು ಎಂಟು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ''ನೀಲ್ ಆರ್ಮ್ ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್'' ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇಳಿದಾಗ, ಪಿ.ಬಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ್‌ರವರು ಎಸ್. ಜಾನಕಿ ಜೊತೆಗೆ &quot;ಮ್ಯಾನ್ ಆನ್ ಮೂನ್&quot; ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಗೀತೆಯನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿ ಅವರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಅವರಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಚಪ್ಪಾಳೆ ನೀಡಿತು ಎಂದು ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;https://www.sjanaki.net/telugu-music/with-pbs&lt;/ref&gt; ಅವರು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಒಂದು ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಹಾಡನ್ನು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಅವರನ್ನು ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಗೆ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಪಿ ಬಿ ಎಸ್ ಅವರಿಗೆ ದೊರೆತ ಮೊದಲ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಗೌರವ ಅಮೆರಿಕದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ್ದು. ಅವರು  ಹಲವಾರು ಗಝಲ್‌ಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಭಾಗ್ಯಜ್ಯೋತಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರು ವಾಣಿ ಜಯರಾಂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹಾಡಿರುವ &quot;ದಿವ್ಯಗಗನ ವನವಾಸಿನಿ&quot; ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗೀತೆ ಅವರ ಸ್ವಂತ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. &quot;ನವನೀತ ಸುಮಸುಧಾ&quot; ಎಂಬ ರಾಗ ಅವರ ಸ್ವಯಂ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. 'ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಗಾಯತ್ರಿ ವ್ರತ', 'ಗಾಯಕುಡಿ ಗೇಯಲು', ‘ಪ್ರಣವಂ’ ಎನ್ನುವ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನೂ ಇವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ವಾಹಿನಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪಿ. ಬಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸರು ತಮ್ಮ ಜೇಬಿನಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಪೆನ್ನುಗಳು, ಅವರೊಂದಿಗಿದ್ದ ಹಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹಾಗೂ ಅವರು ರಚಿಸಿದ ಹಾಡುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿ, ''ಪಿಬಿಎಸ್‌'' ಎಂದರೆ ''ಪ್ಲೇ ಬ್ಯಾಕ್‌ ಸಿಂಗರ್‌'' ಅಲ್ಲದೆ 'ಪೆನ್ಸ್‌, ಬುಕ್ಸ್ ಯ್ಯಾಂಡ್ ಸಾಂಗ್ಸ್‌' (ಪೆನ್ನುಗಳು, ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳು) ಎಂದೂ ಅರ್ಥ ನೀಡಬಲ್ಲದು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.

==ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಧ್ವನಿ==
ಕನ್ನಡದ ಮುಖ್ಯ ನಾಯಕ ನಟರಾಗಿದ್ದ [[ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್|ಡಾ.ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್]] ಅವರಿಗೆ ಪಿ.ಬಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಅವರ ಕಂಠ ಬಹಳ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಹೊಂದುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/pb-sreenivas-was-the-voice-of-rajkumar/article4617526.ece&lt;/ref&gt; ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್ ಸ್ವತ: ಹಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವವರೆಗೆ, ಅವರ ಬಹುತೇಕ  ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಪಿ.ಬಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಒಮ್ಮೆ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರು: “ಪಿ.ಬಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಧ್ವನಿ ನನಗೆ ಆತ್ಮವಿದ್ದಂತೆ”.  ಸುಮಾರು ಇನ್ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಗೆ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;https://celebrityborns.com/biography/p-b-sreenivas/931&lt;/ref&gt;

== ಪಿಬಿಎಸ್‌ರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:Sangeeta_katti14.jpg|thumb|350|ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಗಾಯಕಿ [[ಸಂಗೀತಾ ಕಟ್ಟಿ|ಸಂಗೀತ ಕಟ್ಟಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಪ್.ಬಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ್‌.]]
'''''ಮಾಧುರ್ಯ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಡಾ. ಪಿ. ಬಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ್-ನಾದಯೋಗಿಯ ಸುನದಯಾನ''''' (ಬರಹ:ಆರ್. ಶ್ರೀನಾಥ್, ಪ್ರಕಾಶಕರು: ಸುರಭಿ ಪ್ರಕಾಶನ, ಬೆಂಗಳೂರು) ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಗಾಯಕರಾದ [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್. ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ]], [[ವಾಣಿ ಜಯರಾಂ|ವಾಣಿ ಜೈರಾಮ್]] ಮತ್ತು [[ಕೆ.ಜೆ.ಜೇಸುದಾಸ್|ಕೆ. ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್]]‌ರವರು ೨೦೧೩ರ ಮೇ ೭ ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅರಮನೆ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news |last=Kolappan |first=B. |date=15 April 2013 |title=A singer who evoked pathos, a nonpareil |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/a-singer-who-evoked-pathos-a-nonpareil/article4617627.ece |via=www.thehindu.com}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFKolappan2013&quot;&gt;Kolappan, B. (15 April 2013). [https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/a-singer-who-evoked-pathos-a-nonpareil/article4617627.ece &quot;A singer who evoked pathos, a nonpareil&quot;]. ''The Hindu'' &amp;#x2013; via www.thehindu.com.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ಈ ಕೃತಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹಿರಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ನಟ ಮತ್ತು ಗಾಯಕರಾದ ಕೆ.ಎಸ್.ಎಲ್. ಸ್ವಾಮೀ (ರವೀ) ಅವರ ಮುನ್ನುಡಿ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತಿಯಾಗಿರುವ ಡಾ|| ವಿಜಯಾ ಅವರ ಬೆನ್ನುಡಿಯಿದೆ. ಅಮರ ಗಾಯಕನ ಕುರಿತಾದ ಈ ಮಹತ್ವದ ಕೃತಿಗೆ ೨೦೧೩ರ ಸಾಲಿನ &quot;ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯಕೃತಿ&quot; ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿದೆ.

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==

* ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವ  [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|''ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'']].&lt;ref name=&quot;autogenerated52&quot;&gt;{{Cite web |title=P.B. Sreenivas was the voice of Rajkumar |url=http://pressclubofindia.co.in/p-b-sreenivas-was-the-voice-of-rajkumar/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130615190843/http://pressclubofindia.co.in/p-b-sreenivas-was-the-voice-of-rajkumar/ |archive-date=15 June 2013 |access-date=16 April 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rajyotsava Awardee's list |url=https://karnataka.gov.in/page/Awards/State%20Awards/Rajyotsava+Awards/en |access-date=30 August 2020 |website=Karnataka Govt website |publisher=Govt of Karnataka}}&lt;/ref&gt;
* ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ''ಕಲೈಮಾಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''.&lt;ref name=&quot;autogenerated52&quot;/&gt;
* ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ನೀಡಲಾಗುವ   ''ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಸೌಹಾರ್ದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 June 2012 |title=PB Srinivas gets Dr Rajakumar Souhardha award - South Cinema - Kannada News - ibnlive |url=http://ibnlive.in.com/news/pb-srinivas-gets-dr-rajakumar-souhardha-award/264432-71-205.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609064642/http://ibnlive.in.com/news/pb-srinivas-gets-dr-rajakumar-souhardha-award/264432-71-205.html |archive-date=9 June 2012}}&lt;/ref&gt;
* ಹಂಪಿಯ [[ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ,  [[ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರುಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]] ನೀಡುವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ''ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಡೋಜ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.''
* ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಕಲೈವನಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ(೨೦೦೨).

== ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ==
===ಪಿ.ಬಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಹಾಡಿರುವ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳು===
{{Div col|cols=4}}
*ಜಾತಕಫಲ
*ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಗಾರುಡಿ
*ಮಹಿಷಾಸುರ ಮರ್ದಿನಿ
*ಕನ್ಯಾರತ್ನ
*ಶ್ರೀಶೈಲ ಮಹಾತ್ಮೆ
*ಸತಿಸಾವಿತ್ರಿ
*[[ಸಂಧ್ಯಾರಾಗ]]
*ರತ್ನಮಂಜರಿ
*ರಾಜದುರ್ಗದ ರಹಸ್ಯ
*ಪಾರ್ವತಿ ಕಲ್ಯಾಣ
*ನಂದಾದೀಪ
*ನವಜೀವನ
*ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವ
*ನಮ್ಮ ಊರು
*ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು
*ನಾಂದಿ
*ನಕ್ಕರೆ ಅದೇ ಸ್ವರ್ಗ
*ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ
*ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ
*ರೌಡಿರಂಗಣ್ಣ
*ರಾಣಿ ಹೊನ್ನಮ್ಮ
*ಸರ್ವಮಂಗಳ
*ಸತಿಸುಕನ್ಯ
*ಸಂತ ತುಕಾರಾಂ 
*ಶ್ರೀ ರಾಮಾಂಜನೇಯ ಯುದ್ಧ.........ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು
{{Div end}}

===ಪಿ.ಬಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಹಾಡಿರುವ ಕೆಲವು ಮಧುರ ಗೀತೆಗಳು===
{{Div col|cols=3}}
# ನಾವಾಡುವ ನುಡಿಯೇ ಕನ್ನಡನುಡಿ - ಗಂಧದ ಗುಡಿ
# ನಗು ನಗುತ ನಲಿ ನಲಿ              - [[ಬಂಗಾರದ ಮನುಷ್ಯ]]
# ವೈದೇಹಿ ಏನಾದಳು?       - ದಶಾವತಾರ
# ಇಳಿದು ಬಾ ತಾಯೆ ಇಳಿದು ಬಾ    - ಅರಿಶಿನ ಕುಂಕುಮ
# ಕಲ್ಲಾದೆ ಏಕೆಂದು ಬಲ್ಲೆ, ಶಿವನೇ   - ಭಲೇ ಹುಚ್ಚ
# ಹಾರುತಿರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳೇ             -  ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ
# ಇವಳು ಯಾರು ಬಲ್ಲೆರೇನು       -  ಗೌರಿ
# ಒಲವಿನ ಪ್ರಿಯಲತೆ ಅವಳದೆ ಚಿಂತೆ - ಕುಲವಧು
# ಹಾಡೊಂದ ಹಾಡುವೆ ನೀ ಕೇಳು     - ನಾಂದಿ
# ಬಾರೆ ಬಾರೆ ಚಂದದ ಚೆಲುವಿನ ತಾರೆ - [[ನಾಗರಹಾವು]]
# ನೀ ಬಂದು ನಿಂತಾಗ, ನಿಂತು ನೀ ನಕ್ಕಾಗ - ಕಸ್ತೂರಿ ನಿವಾಸ 
# ಆಡಿಸಿ ನೋಡು ಬೀಳಿಸಿ ನೋಡು ಉರುಳಿ ಹೋಗದು - ಕಸ್ತೂರಿ ನಿವಾಸ
# ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ವೀರ ರಮಣಿಯ ಗಂಡು ಭೂಮಿಯ ವೀರ ನಾರಿಯ -ನಾಗರಹಾವು 
# ಸಂಗಮ ಸಂಗಮ ಅನುರಾಗ ತಂದ ಸಂಗಮ  - ನಾಗರಹಾವು
# ಕಮಲದ ಹೂವಿಂದ ಕೆನ್ನೆಯ ಮಾಡಿದನು  - ಬಾಳು ಬೆಳಗಿತು
# ಉತ್ತರ ಧ್ರುವದಿಂ ದಕ್ಶಿಣ ಧ್ರುವಕೂ - ಶರಪಂಜರ 
# ತಂ ನಂ ತಂ ನಂ ನನ್ನೀ ಮನಸು ಮಿಡಿಯುತಿದೆ - [[ಎರಡು ಕನಸು]] 
# ಎಂದೆಂದೂ ನಿನ್ನನು ಮರೆತು ಬದುಕಿರಲಾರೆ - [[ಎರಡು ಕನಸು]]
# ಬಾಡಿ ಹೋದ ಬಳ್ಳಿಯಿಂದ ಹೂವು ಅರಳ ಬಲ್ಲದೆ - [[ಎರಡು ಕನಸು]] 
# ಎಂದು ನಿನ್ನ ನೋಡುವೆ... - [[ಎರಡು ಕನಸು]]
# ಬಿಂಕದ ಸಿಂಗಾರಿ ಮೈ ಡೊಂಕಿನ ವಯ್ಯಾರಿ - ಕನ್ಯಾರತ್ನ
# ನೀ ಮುಡಿದಾ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂವಿನ ಮಾಲೆ - ಗಾಂಧಿ ನಗರ 
# ಪ್ರೀತಿನೆ ಆ ದ್ಯಾವ್ರು ತಂದ ಆಸ್ತಿ ನಮ್ಮ ಬಾಳ್ವಿಗೆ - ದೂರದ ಬೆಟ್ಟ
# ಕಣ್ಣಂಚಿನ ಈ ಮಾತಲಿ ಏನೇನು ತುಂಬಿದೆ - ದಾರಿತಪ್ಪಿದ ಮಗ
# ಆಕಾಶವೆ ಬೀಳಲಿ ಮೇಲೆ ನಾ ನಿನ್ನ ಕೈ ಬಿಡೆನು - ನ್ಯಾಯವೇ ದೇವರು
# ಗೋಧೋಳಿ ಹಾರುವ ಹೊತ್ತು, ಹೆಗಲಲ್ಲಿ ನೇಗಿಲ ಹೊತ್ತು - ಪುನರ್ ಜನ್ಮ
# ಕನ್ನಡತಿ ನಮ್ಮೊಡತಿ, ನೀ ಕಣ್ಣು ತೆರೆದು ನೋಡಿ - ಪುನರ್ ಜನ್ಮ
# ಒಲಮೆಯ ಹೂವೇ ನೀ ಎಲ್ಲಿ ಹೋದೆ - ಪುನರ್ ಜನ್ಮ 
# ಬಾಗಿಲನು ತೆರೆದು ಸೇವೆಯನು ಕೊಡೊ ಹರಿಯೆ - ಭಕ್ತ ಕನಕದಾಸ 
# ಕುಲ ಕುಲ ಕುಲವೆಂದು ಹೊಡೆದಾಡದಿರಿ- ಭಕ್ತ ಕನಕದಾಸ
# ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡೆ ನನ್ನ ರೂಪ  - ಸ್ವಯಂವರ
# ನಿಲ್ಲು ನೀ ನಿಲ್ಲು ನೀ ನೀಲವೇಣಿ - ಅಮರಶಿಲ್ಪಿ ಜಕ್ಕಣಾಚಾರಿ
# ಕಣ್ಣು ರೆಪ್ಪೆ ಒಂದನೊಂದು ಮರೆವುದೆ  - 
# ಆಗದು ಎಂದು ಕೈಲಾಗದು ಎಂದು ಕೈಕಟ್ಡಿ ಕುಳಿತರೆ -[[ಬಂಗಾರದ ಮನುಷ್ಯ]]
# ಆಹಾ ಮೈಸೂರು ಮಲ್ಲಿಗೆ ದುಂಡು ಮಲ್ಲಿಗೆ -[[ಬಂಗಾರದ ಮನುಷ್ಯ]]
# ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಎಷ್ಟೊಂದು ಸುಂದರ - ಕರುಳಿನಕರೆ
# ಯಾರು ಏನು ಮಾಡುವರು ನನಗೇನು ಕೇಡು ಮಾಡುವರು - ಕ್ರಾಂತಿವೀರ
# ನಿದಿರೆಯು ಸದಾ ಏಕೊ ದೂರ - ಸಿಪಾಯಿರಾಮು
# ಆಡುತಿರುವ ಮೋಡಗಳೆ ಹಾರುತಿರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳೆ - ಬೆಟ್ಟದ ಹುಲಿ
# ವೇದಾಂತಿ ಹೇಳಿದನು ಮಣ್ಣೆಲ್ಲ ಹೊನ್ನು ಹೊನ್ನು - ಮಾನಸ ಸರೋವರ
# ದೀನ ನಾ ಬಂದಿರುವೆ ಬಾಗಿಲಲಿ ನಿಂದಿರುವೆ - ಸಂಧ್ಯಾರಾಗ
# ಆ ಮೊಗವು ಎಂಥ ಚೆಲುವು - ಬಂಗಾರದ ಹೂ
# ಚಿನ್ನ ಎಂದು ನಗುತಿರು ನನ್ನ ಸಂಗ ಬಿಡದಿರು - ಪ್ರೇಮದ ಕಾಣಿಕೆ
# ಭಗವಂತ ಕೈ ಕೊಟ್ಟ ದುಡಿಯೋಕಂತ - ಮಣ್ಣಿನ ಮಗ
# ಆಡೋಣ ನೀನು ನಾನು, ನನ್ನ ಆಸೆ ತಾರೆ ನೀನು - ಕಸ್ತೂರಿ ನಿವಾಸ 
# ಬಂದೆ ನೀ ಬಂದೆ ಮನದ ಮನೆಯ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ - ಗಂಡೊಂದು ಹೆಣ್ಣಾರು
# ಬಾರೇ ನೀ ಚೆಲುವೆ, ನಿನ್ನಂದ ಚೆಂದ ಮಕರಂದ - ಸ್ವರ್ಣಗೌರಿ
# ಅಪಾರ ಕೀರ್ತಿ ಗಳಿಸಿ ಮೆರೆವ ಭವ್ಯ ನಾಡಿದು - ವಿಜಯನಗರದ ವೀರಪುತ್ರ
# ಒಲುಮೆಯ ಹೊವೇ ನೀ ಹೋದೆ ಎಲ್ಲಿಗೆ?
# ಮೌನವೇ ಆಭರಣ,ಮುಗುಳ್ನಗೇ ಶಶಿಕಿರಣ
# ಅಮ್ಮಾ,ಅಮ್ಮಾ ನೀ ಅಮ್ಮಾ ಎಂದಾಗ ಎಂಥ ಸಂತೊಷವು
# ಎಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾದೆ ವಿಠ್ಠಲ, ಏಕೇ ದೂರಾದೆ? - ಭಕ್ತ ಕುಂಬಾರ
# ಬೆಳದಿಂಗಳಿನ ನೊರೆ ಹಾಲು ಕೊಡದಲಿ ತುಂಬಿ ತಂದವಳೆ
# ಎಂದು ನಿನ್ನ ನೋಡುವೆ, ಎಂದು ನಿನ್ನ ಸೇರುವೆ, ನಿಜ ಹೇಳಲೇನು - ಎರಡು ಕನಸು 
# ಒಲವೆ ಜೀವನ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ - ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ 
# ರಂಗಿ ನಿನ್ ಮೇಲೆ ನನ್ನ ಮನಸೈತೆ ಕಣ್ ತುಂಬ ನಿನ್ ಗೊಂಬೆ ತುಂಬೈತೆ 
# ನಿನದೆ ನೆನಪು ದಿನವು ಮನದಲ್ಲಿ - ರಾಜ ನನ್ನ ರಾಜ
# ನೂರು ಜನ್ಮ ಸಾಲದು ಈ ನಿನ್ನ ನೋಡಲು- ರಾಜ ನನ್ನ ರಾಜ
# ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಮರುಳಾದ ಪ್ರೇಮ ದೇವಿಗೆ ಶರಣಾದ
# ಜಗದೀಶನಾಡುವ ಜಗವೇ ನಾಟಕ ರಂಗ
# ಜನ್ಮ ಜನ್ಮದ ಅನುಬಂಧ,ಹೃದಯ ಹೃದಯಗಳ ಪ್ರೇಮಾನುಬಂಧ - ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ 
# ಈ ದಿನ ಮಜ ಕಂಡೆನು ನಿಜ, ಆದೆನು ರಾಜ
# ಮನವೇ ಮಂದಿರ, ನ್ಯಾಯ ದೇಗುಲ - ತೂಗುದೀಪ
# ನನ್ನವಳು ನನ್ನೆದೆಯ, ಹೊನ್ನಾಡನಾಳುವಳು 
# ಕನಸಿನ ದೇವಿಯಾಗಿ, ಮನಸಿನ ನಲ್ಲೆಯಾಗಿ
# ಶುಭಮಂಗಳ, ಸುಮಹೂರ್ತವೇ, ಸುಖವೇ
# ಸಿಹಿಮುತ್ತು,ಸಿಹಿಮುತ್ತು ಎನ್ನೊಂದು, ಕೆನ್ನೆಗೆ ಗಲ್ಲಕೆ ಮತ್ತೊಂದು- ನಾ ನಿನ್ನ ಮರೆಯಲಾರೆ
# ಒಂದು  ಒಂದು  ಮಾತು ನಾನು ಹೇಳಲೆ
# ರವಿವರ್ಮನ ಕುಂಚದ ಕಲೆ ಬಲೆ - ಸೊಸೆ ತಂದ ಸೌಭಾಗ್ಯ
# ಮಾನವ ದೇಹವು, ಮೂಳೆ ಮಾಂಸದ ತಡಿಕೆ - ಭಕ್ತ ಕುಂಬಾರ
# ಎಲ್ಲೂ ಹೋಗೊಲ್ಲ ಮಾಮ, ಎಲ್ಲೂ ಹೋಗೊಲ್ಲ - ಗಂಧದ ಗುಡಿ
# ಕಲ್ಲು ಸಕ್ಕರೆ ಕೊಳ್ಳಿರೋ, ನೀವೆಲ್ಲರೂ 
# ಹಾಡೊಂದ ಹಾಡುವೆ ನೀ ಕೇಳು ಮಗುವೇ - ನಾಂದಿ 
# ಹಳ್ಳಿಯಾದರೇನು ಶಿವ.... - ಮೇಯರ್ ಮುತ್ತಣ್ಣ
# ವೇದಾಂತಿ ಹೇಳಿದನು... - [[ಮಾನಸ ಸರೋವರ]]
{{Div end}}

=== ತಮಿಳು ಹಾಡುಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ವರ್ಷ !! ಶೀರ್ಷಿಕೆ !! ಭಾಷೆ !! ಹಾಡು !! ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ !! ಸಹ-ಗಾಯಕ 
|-
| rowspan=2|೧೯೫೩ || rowspan=2|''ಜಾತಕಂ'' ||rowspan=2|[[ತಮಿಳು]] || ಸಿಂಧನೈ ಎನ್ ಸೆಲ್ವಂ || rowspan=2|ಆರ್.ಗೋವರ್ಧನಂ ||
|-
| ಮೂಡ ನಂಬಿಕೈಯಾಲೆ ಪಾಲಾ ಕೇಡು ವಿಲೈಯುಮ್ ||
|-
| ೧೯೫೪ || ''ವಿದುತಲೈ'' || [[ತಮಿಳು]]  || ಅನ್ಬೋಡು ಇನ್ಬಾಮಗಾ ವಾಝಲಂ  || ಲೆಟ್ಚುಮನನ್ ಕುರುನಾಥ್ ||
|-
| ೧೯೫೬ || ''ನಲ್ಲ ವೀಡು'' || [[ತಮಿಳು]] || ಕಲೈಮತಿಯೇ ಎನ್ ಕಾದಲ್ || ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ನಾಗರಾಜ ಅಯ್ಯರ್ || [[:en:R. Balasaraswathi Devi|ಆರ್.ಬಾಲಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿ]]
|-
| ೧೯೫೬ || ''ಪಾಸಾವಲೈ'' || [[ತಮಿಳು]] || ಮಲರೋಡು ವಿಶಾನಾಗಂ.... ನೀಧಿ ಇಧುಥಾನಾ || [[:en:Viswanathan–Ramamoorthy|ವಿಶ್ವನಾಥನ್-ರಾಮಮೂರ್ತಿ]] ||
|-
| ೧೯೫೭ || ''ಭಕ್ತ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ'' || [[ತಮಿಳು]]  || ಅನ್ಬಿನ್ ಉರುವೆ ನೀಯೆ || [[:en:Viswanathan–Ramamoorthy|ವಿಶ್ವನಾಥನ್-ರಾಮಮೂರ್ತಿ]] || [[:en:Soolamangalam Sisters|ಸೂಲಮಂಗಲಂ ರಾಜಲಕ್ಷ್ಮಿ]]
|-
| ೧೯೫೭ || ''ಕರ್ಪುಕ್ಕರಸಿ'' || [[ತಮಿಳು]] || ಕನಿಯೋ ಪಾಗೋ ಕರ್ಕಂಡೋ || [[:en:G. Ramanathan|ಜಿ.ರಾಮನಾಥನ್]] || [[:en:M. L. Vasanthakumari|ಎಂ.ಎಲ್.ವಸಂತಕುಮಾರಿ]]
|-
| ೧೯೫೭ || ''ಎಂ.ಎಲ್.ಎ.'' || [[ತಮಿಳು]] ||  ಕಾಮನ್ ಕಂಡು ಮೊಗಮ್   ||ಪೆಂಡ್ಯಾಲ ನಾಗೇಶ್ವರ ರಾವ್
| [[:en:Jikki|ಜಿಕ್ಕಿ]]
|-
| ೧೯೫೭ || ''ಮಗಥಾಲ ನಟ್ಟು ಮೇರಿ'' || [[ತಮಿಳು]] ||  ಕನ್ನುಕ್ಕು ನಾರೆ ಮಿನ್ನಿಡುಮ್ ಥಾರೈ || [[:en:R. Parthasarathy|ಆರ್.ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ]]  || [[ಎಸ್. ಜಾನಕಿ]]
|-
| ೧೯೫೭ || ''ಮಕ್ಕಲೈ ಪೆಟ್ರಾ ಮಗರಾಸಿ''  || [[ತಮಿಳು]] || ಒಂಡ್ರು ಸೆರ್ಂದಾ ಅನ್ಬು ಮಾರುಮಾ || [[:en:K. V. Mahadevan|ಕೆ.ವಿ. ಮಹಾದೇವನ್]] || ಉಡುತ ಸರೋಜಿನಿ
|-
| ೧೯೫೭ || ''ಸಮಯ ಸಂಜೀವಿ'' || [[ತಮಿಳು]] || ಗಾಮಾ ಗಮವೇನಾ ನರುಮಾನಂ ವೀಸುಧೆ || [[:en:G. Ramanathan|ಜಿ.ರಾಮನಾಥನ್]]  || [[:en:Jikki|ಜಿಕ್ಕಿ]]
|-
| rowspan=2|೧೯೫೭ || rowspan=2|''ಸತ್ಯವಾನ್ ಸಾವಿತ್ರಿ'' || rowspan=2|[[ತಮಿಳು]]  || ಎದುಕೊ ಇಂದ್ರಾನಂದಂ|| rowspan=2|[[:en:S. Rajeswara Rao|ಎಸ್.ರಾಜೇಶ್ವರ ರಾವ್]] ಮತ್ತು ಬಾಬು ರಾವ್ ||[[:en:S. Varalakshmi|ಎಸ್.ವರಲಕ್ಷ್ಮಿ]]
|-
| ರಾವೆಲಾನೊ|| [[:en:S. Varalakshmi|ಎಸ್.ವರಲಕ್ಷ್ಮಿ]]
|-
| ೧೯೫೭ || ''ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿ'' || [[ತಮಿಳು]] || ತಟ್ಟಜಾಮ್ ತಟ್ಟಿತ್ತಜಮ್ || ಪೆಂಡ್ಯಾಲ ನಾಗೇಶ್ವರ ರಾವ್  ||
|-
| ೧೯೫೮ || ''ಇಲ್ಲರಾಮೆ ನಲ್ಲರಂ'' || [[ತಮಿಳು]] || ಮರಾನೆ ಉನ್ ಮಲರ್ಕನೈ || ಕೆ.ಜಿ.ಮೂರ್ತಿ || [[:en:P. Susheela|ಪಿ.ಸುಶೀಲಾ]] &amp; [[ಎಸ್. ಜಾನಕಿ]]
|-
| ೧೯೫೮ || ''ಕುದುಂಬ ಗೌರವಂ'' || [[ತಮಿಳು]] ||  ಸೀರಮ್ ಕಾಲಂ ವಂದಚು   || [[:en:Viswanathan–Ramamoorthy|ವಿಶ್ವನಾಥನ್-ರಾಮಮೂರ್ತಿ]]  || [[:en:K. Jamuna Rani|ಕೆ.ಜಮುನಾ ರಾಣಿ]] &amp; [[:en:L. R. Eswari|ಎಲ್.ಆರ್.ಈಶ್ವರಿ]]
|-
| ೧೯೫೮ || ''ತಿರುದರ್ಗಲ್ ಜಕ್ಕಿರಥೈ'' || [[ತಮಿಳು]] || ಅಝಾಗೆ ಉನ್ನೈ ಕಾಂಡೋಮ್ || [[:en:K. V. Mahadevan|ಕೆ.ವಿ. ಮಹಾದೇವನ್]] || [[ಎಸ್. ಜಾನಕಿ]]
|-
| ೧೯೫೯ || ''ಅರುಮೈ ಮಗಲ್ ಅಭಿರಾಮಿ'' || [[ತಮಿಳು]] || ತಂಗಾ ನಿರಾಮ್ ಇಡಾಜ್ ಸೆಂಬವಲಂ || [[:en:V. Dakshinamoorthy|ವಿ.ದಕ್ಷಿಣಮೂರ್ತಿ]] || [[:en:P. Susheela|ಪಿ.ಸುಶೀಲಾ]]
|-
| ೧೯೫೯ || ''ಅವಲ್ ಯಾರ್'' || [[ತಮಿಳು]] ||  ಪುದು ಅಳಗೈ ರಸಿಕ ವರುಮ್   || [[:en:S. Rajeswara Rao|ಎಸ್.ರಾಜೇಶ್ವರ ರಾವ್]]  || [[:en:Jikki|ಜಿಕ್ಕಿ]]
|-
| ೧೯೫೯ || ''ಅಳಗರ್ಮಲೈ ಕಲ್ವನ್'' || [[ತಮಿಳು]] || ಪೂಂತೇಂದ್ರಲೆ ವಂದಿದುವೈ.. ಕನಿಂದಾ ಕಾದಲ್ || [[:en:B. Gopalam|ಬಿ.ಗೋಪಾಲಂ]] || [[:en:P. Susheela|ಪಿ.ಸುಶೀಲಾ]]
|-
| rowspan=4|೧೯೫೯ || rowspan=4| ''ದೈವ ಬಲಂ'' || rowspan=4|[[ತಮಿಳು]] || ಆದಿಚ್ಚಾ ಆದಿ ವಯಿತ್ತಿಲೆ ಆದಿಚಿದನಂ || rowspan=4| ಜಿ.ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ || [[:en:A. L. Raghavan|ಎ.ಎಲ್. ರಾಘವನ್]]
|-
| ಮಲರೋಡು ವಿಲೈಯಾದುಮ್ || [[ಎಸ್. ಜಾನಕಿ]]
|-
| ಎನ್ ಮನವಾನಿಲ್ ಆದುಮ್ ರಾಣಿ || [[ಎಸ್. ಜಾನಕಿ]]
|-
| ನೀಲವತು ತವರಿ ಪೆನ್ನೈ ಮಾರಿ || [[:en:S. Janaki|ಎಸ್. ಜಾನಕಿ]]
|-
| ೧೯೫೯ || ''ಎಂಗಲ್ ಸೆಲ್ವಿ'' || [[ತಮಿಳು]] || ಉನ್ನೈ ನಂಬಿ ಅವಲ್ ಇರುಂಧಾಲ್ || [[:en:K. V. Mahadevan|ಕೆ.ವಿ. ಮಹಾದೇವನ್]] ||
|-
| ೧೯೭೯ || ''ಇನಿಕ್ಕುಮ್ ಇಲಮೈ'' || [[ತಮಿಳು]] || ಮಾಲೈ ಮಾಯಾಂಗಿನಾಲ್ || [[:en:Shankar–Ganesh|ಶಂಕರ್-ಗಣೇಶ್]] || [[:en:S. P. Sailaja|ಎಸ್.ಪಿ. ಶೈಲಜಾ]]
|-
| ೧೯೭೯ || ''ಕಡವುಲ್ ಅಮೈತಾ ಮೇದೈ'' || [[ತಮಿಳು]] || ತೆಂಡ್ರಲೆ ನೀ ಪೇಸು || [[:en:Ilaiyaraaja|ಇಳಯರಾಜಾ]] || 
|-
| ೧೯೮೬ || ''ಊಮೈ ವಿಜಿಗಲ್'' || [[ತಮಿಳು]] || ಥೋಲ್ವಿ ನಿಲಯೆಣ್ಣ ನಿನೈತಾಲ್ || [[:en:Manoj–Gyan|ಮನೋಜ್-ಗ್ಯಾನ್]] &amp; [[:en:Aabavanan|ಅಬಾವನನ್]] || [[:en:Aabavanan|ಅಬಾವನನ್]]
|-
| ೧೯೮೯ || ''ಪೂ ಮನಂ'' || [[ತಮಿಳು]] || ಸಿಲಾನೆರಾಮ್ ಯೆಧೇಧೋ ನಡಕುಮ್ || [[:en:Vidyasagar (composer)|ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್]] || 
|-
| ೧೯೯೨ || ''ನಾಲಯ ಸೀಧಿ'' || [[ತಮಿಳು]] || ಉಯಿರೆ ಉನ್ನೈ ಇದಯಂ || [[:en:Adithyan|ಆದಿತ್ಯನ್]] || ಸಂಗೀತ ಕಟ್ಟಿ
|-
| ೧೯೯೩ || ''ಏರ್ಪೋರ್ಟ್'' || [[ತಮಿಳು]] || ಉಯಿರೆ ಉನ್ನೈ || [[:en:S. P. Venkatesh|ಎಸ್.ಪಿ.ವೆಂಕಟೇಶ್]] ||
|-
| ೨೦೦೪ || ''೭G ರೇನ್ಬೋ ಕಾಲೋನಿ'' || [[ತಮಿಳು]] || ಇತು ಎನ್ನ ಮಾತರಂ || [[:en:Yuvan Shankar Raja|ಯುವನ್ ಶಂಕರ್ ರಾಜಾ]] || 
|-
| ೨೦೧೦ || ''ಆಯಿರಥಿಲ್ ಒರುವನ್'' || [[ತಮಿಳು]] || ಪೆಮ್ಮನೇಯ್|| ಜಿ.ವಿ.ಪ್ರಕಾಶ್ ಕುಮಾರ್ || [[:en:Bombay Jayashri|ಬಾಂಬೆ ಜಯಶ್ರೀ]]
|}

== ನಿಧನ ==
ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೪, ೨೦೧೩ ರಂದು ತಮ್ಮ ೮೪ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈನ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ನಿಧನರಾದರು. ಮರುದಿನ ಅವರ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮೃತರು ಪತ್ನಿ ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅಗಲಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Null &amp;#124; NewsWhip &amp;#124; |url=http://www.newswhip.com/MoreInfo/PB-Srinivas-the-voice-of-Rajkumar-is-no-/39093072 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130615190844/http://www.newswhip.com/MoreInfo/PB-Srinivas-the-voice-of-Rajkumar-is-no-/39093072 |archive-date=15 June 2013 |access-date=3 February 2022 |website=www.newswhip.com}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}
{{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:೨೦೧೩ ನಿಧನ]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೩೦ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ಗಾಯಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಗಾಯಕರು]]</text>
      <sha1>954jvhufr3snrl1hq8xuuto07rnre4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರವಿಚಂದ್ರನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4997</id>
    <revision>
      <id>1430929</id>
      <parentid>1429910</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52611-40</username>
        <id>102063</id>
      </contributor>
      <comment>/* ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಸಿನಿಮಾಗಳು */</comment>
      <origin>1430929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24774" sha1="0f8d7ilxzv87sxvg9dfavce6cy8xu3x" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ವಿ ರವಿಚಂದ್ರನ್ &lt;br/&gt;V Ravichandaran
| image         =V.Ravichandran.jpg| residence    = [[ಬೆಂಗಳೂರು]],[[ಕರ್ನಾಟಕ]],[[ಭಾರತ]]
| birth_date    = {{Birth date and age|df=yes|1961|5|30}}
| birth_name   = ವೀರಾಸ್ವಾಮಿ ರವಿಚಂದ್ರನ್
| birth_place   = ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ
| othername    = ಕ್ರೇಜಿಸ್ಟಾರ್, ಕನಸುಗಾರ, ಚಿತ್ರಬ್ರಹ್ಮ, ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಮಾಂತ್ರಿಕ, ರವಿಮಾಮ, ಕನ್ನಡದ ಶೋಮ್ಯಾನ್
| nationality    = ಭಾರತೀಯ
| years_active  = 1981–ಪ್ರಸ್ತುತ
| parents       = [[N. Veeraswamy|ವೀರಾಸ್ವಾಮಿ]] (ತಂದೆ)&lt;br/&gt;ಪಟ್ಟಮ್ಮಲ್ (ತಾಯಿ)
| spouse        = {{marriage|ಸುಮಥಿ|1986}}
| children      = ಮನೋರಂಜನ್ ರವಿಚಂದ್ರನ್ (ಜೇಷ್ಠ ಪುತ್ರ) &lt;br /&gt; ಗೀತಾಂಜಲಿ (ಮಗಳು) &lt;br /&gt;  ವಿಕ್ರಮ್ ರವಿಚಂದ್ರನ್  (ದ್ವಿತೀಯ ಪುತ್ರ)
| occupation    = ನಾಯಕನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ಗೀತರಚನೆಕಾರ, ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಸಂಕಲನಕಾರ, ಸಂಭಾಷಣೆಕಾರ, ನೃತ್ಯಸಂಯೋಜಕ, ರೇಡಿಯೋ ಜಾಕಿ, ಪೋಷಕ ನಟ
| website       = {{URL|www.vravichandran.in}}
}}

'''ವೀರಾಸ್ವಾಮಿ ರವಿಚಂದ್ರನ್''' [[ಕನ್ನಡ]] ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ವಿ.ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಎನ್ನುವ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಪರದೆಗೆ ಹೊಸರಂಗು ತಂದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಇವರು ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ರೀಮೇಕ್ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದರೂ ಮೂಲಸಿನಿಮಾದ ಛಾಯೆ ಇರದ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸೊಗಡಿನ ಸೂಪರ್ ಹಿಟ್ ಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://chiloka.com/celebrity/crazy-star-v-ravichandran  V Ravichandran (ವಿ.ರವಿಚಂದ್ರನ್), chiloka.com]&lt;/ref&gt;
==ಪರಿವಾರ==
'ರವಿಚಂದ್ರನ್', ಕನ್ನಡದ ಖ್ಯಾತ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ [[ಎನ್.ವೀರಾಸ್ವಾಮಿ|ಎನ್.ವೀರಾಸ್ವಾಮಿಯವರು]] ಮಗ. ತಮ್ಮ ತಂದೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ  [[ಈಶ್ವರಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್|ಈಶ್ವರಿ]] ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಉತ್ತಮ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರವಿಚಂದ್ರನ್ ನಟಿಸಿ, ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ, ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ [[ಸಿಪಾಯಿ]] ಚಿತ್ರದೊಡನೆ ಈಶ್ವರಿ ಸಂಸ್ಥೆ ತನ್ನ ಬೆಳ್ಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
==ನಿರ್ದೇಶನ==
ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಒಬ್ಬ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಯ ನಟ, ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ, ನಿರ್ದೇಶನ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಸಂಕಲನ, ಸಂಭಾಷಣೆ ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರರಂಗದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿರುವ ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವಿನೂತನ ರೀತಿಯ ಪ್ರಯೋಗ ಇವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಮನಸೂರೆ ಮಾಡುವ ಸಂಗೀತ, ರಂಗುರಂಗಿನ ಸೆಟ್ಟುಗಳು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಫ಼್ರೇಮಿನಲ್ಲೂ ಹೊಸತನ. ಆಯಾ ಕಾಲಗಟ್ಟಕ್ಕೆ ಅಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದ ಹಿರಿಮೆ ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಅವರದು. ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳ ಚಿತ್ರಿಕರಣ ಕಾಲ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೇಲೂ ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಹಳ್ಳಿಸೊಗಡಿನ 'ರಾಮಾಚಾರಿ' ಸಿನಿಮಾದ ಮೂಲಕ ಹೆಸರಾದರು.
==ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳು==
ಪ್ರೇಮಲೋಕ, ರಣಧೀರ, ಶಾಂತಿ ಕ್ರಾಂತಿ, ಯುಗಪುರುಷ, ಯುದ್ದಕಾಂಡ, ರಾಮಾಚಾರಿ, ಅಂಜದ ಗಂಡು, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ, ನಾನು ನನ್ನ ಹೆಂಡ್ತಿ, ಮನೆದೇವ್ರು, ಗೋಪಿಕೃಷ್ಣ, ಬಣ್ಣದಗೆಜ್ಜೆ, ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರ, ಆಣ್ಣಯ್ಯ, ಗಡಿಬಿಡಿ ಗಂಡ, ರಸಿಕ, ಕಲಾವಿದ, ಸಿಪಾಯಿ, ಪುಟ್ನಂಜ, ಕನಸುಗಾರ, ಮಾಂಗಲ್ಯಂ ತಂತುನಾನೇನ, ಪ್ರೀತ್ಸೋದ್ ತಪ್ಪಾ, ಯಾರೇ ನೀನು ಚೆಲುವೆ, ನಾನು ನನ್ನ ಹೆಂಡ್ತೀರು, ಓ ನನ್ನ ನಲ್ಲೆ, ಏಕಾಂಗಿ, ಮಲ್ಲ, ರಾಮಕೃಷ್ಣ, ಕೋದಂಡರಾಮ, ಅಹಂ ಪ್ರೇಮಾಸ್ಮಿ, ಸಾಹುಕಾರ, ಹಠವಾದಿ, ಹೂ, ಅಪೂರ್ವ, ಮುಂತಾದ 
ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಇವರು ಚಂದನವನಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. 'ರಾಮಾಚಾರಿ' ಚಿತ್ರವು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಕೆನಡಾದ ಓಂಟಾರಿಯೋ ಫ಼್ಹಿಲಂ ಫ಼ೆಸ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿದ್ದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ. 
==ರೀಮೇಕ್ ಅಲ್ಲ ರವಿಮೇಕ್==
ರೀಮೇಕ್ ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಸಿನಿಮಾಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿಯ 'ಹೀರೋ' ಸಿನಿಮಾ ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಎಂಬ ಅಪ್ಪಟ ಕಲಾವಿದನ ಕುಂಚದಲ್ಲಿ 'ರಣಧೀರ'ನಾದಾಗ, ಮೂಲನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಸುಭಾಷ್ ಗಾಯ್ ಅವರೇ ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದರು. ಅನ್ಯಭಾಷೆಯ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ಯಥಾವತ್ ಭಟ್ಟಿ ಇಳಿಸದೆ ತಮ್ಮದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡೀಕರಣಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಇವರು ನಿಸ್ಸೀಮರು. ಹಾಗಾಗಿ, ರೀಮೇಕ್ ಗಳ ನಡುವೆ ರವಿಮೇಕ್ ಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಎದ್ದುನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ.
==ಕೊಡುಗೆಗಳು==
ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ದೇಸಿದೊರೆ, ನಾದಬ್ರಹ್ಮ ಹಂಸಲೇಖರವರನ್ನು ತಮ್ಮ 'ಪ್ರೇಮಲೋಕ' ಸಿನಿಮಾದ ಮೂಲಕ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ಗೀತಪರಂಪರೆಯಲ್ಲೊಂದು ಹೊಸ ಸಂಚಲನ ಮೂಡಿಸಿದರು. ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ರವಿಚಂದ್ರನ್-ಹಂಸಲೇಖ ಜೋಡಿ ಚಂದನವನದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಯಶಸ್ವಿ ಜೋಡಿಯೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು.'ಪ್ರೇಮಲೋಕ', 'ರಣಧೀರ' ಸಿನಿಮಾಗಳ ಆಡಿಯೋ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ಟುಗಳು ದಾಖಲೆಯ ಮಾರಾಟ ಕಂಡು ಇತಿಹಾಸ ಬರೆದಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ ಎಫ಼್.ಎಮ್ ಹಾಗೂ ಟಿ.ವಿ. ವಾಹಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಹಾಡುಗಳದ್ದೆ ಸಿಂಹಪಾಲು. ಜೂಹಿ ಚಾವ್ಲಾ, ಖುಷ್ಬು, ಮೂನ್ ಮೂನ್ ಸೇನ್, ಮಧುಬಾಲ, ಮೀನಾ, ರೋಜಾ, ಭಾನುಪ್ರಿಯ, ಶಿಲ್ಪಾಶೆಟ್ಟಿ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರಾಂತ ಪರಭಾಷಾ ನಾಯಕಿಯರನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದಿದ್ದು ವಿ.ರವಿಚಂದ್ರನ್. ಪ್ರೇಮಕಥೆಗಳ ಬಹುತೇಕ ಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ, ವಿಭಿನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಇವರದು. ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಬಜೆಟ್ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಮೂಲಕ ದೃಶ್ಯಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟವರು ರವಿಚಂದ್ರನ್. ಹಂಸಲೇಖ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಎಲ್.ಎನ್.ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಸುಮಾ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಹರಿಕೃಷ್ಣ, ಗೌತಮ್ ಶ್ರೀವತ್ಸ ಮುಂತಾದ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಿ ಎಸ್ ವಿ ಸೀತಾರಾಂ ಅವರು ಇವರ ಬಹುಕಾಲದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
==ಚಿತ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ==
'ನಾನು ನನ್ನ ಹೆಂಡ್ತೀರು' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದರು. ನಂತರ ತೆರೆಕಂಡ ಓ ನನ್ನ ನಲ್ಲೆ, ಏಕಾಂಗಿ, ಮಲ್ಲ, ಹಠವಾದಿ, ಅಪೂರ್ವ ಸೇರಿದಂತೆ ಹದಿನೈದಕ್ಕು ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಇವರ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನವಿದೆ. ಚೋರ ಚಿತ್ತಚೋರ ಚಿತ್ರದ 'ದಿಲ್ಲು ದಿಲ್ಲು ಸೇರಿದಾಗ' ಹಾಡು ಇವರು ಬರೆದ ಮೊದಲ ಸಾಹಿತ್ಯ.

==ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಸಿನಿಮಾಗಳು==
{|class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; 
!#
!ವರ್ಷ
!ಸಿನಿಮಾ
|----
|'''೧'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೨]]
|'''[[ಖದೀಮ ಕಳ್ಳರು]]'''
|----
|'''೨'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೩]]
|'''[[ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ]]'''
|----
|'''೩'''
|೯೮೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೪]]
|'''[[ಪ್ರಳಯಾಂತಕ ]]'''
|----
|'''೪'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೪]]
|'''[[ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಸವಾಲ್]]'''
|----
|'''೫'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೫]]
|'''[[ಸಾವಿರ ಸುಳ್ಳು]]'''
|----
|'''೬'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೪]]
|'''[[ಪಿತಾಮಹ ]]'''
|----
|'''೭'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ- ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|ವರ್ಷ- ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]
|'''[[ನಾನೇ ರಾಜ ]]'''
|----
|'''೮'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೬]]
|'''[[ಅಸಂಭವ]]'''
|----
|'''೯'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|ವರ್ಷ-ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]
|'''[[ಸ್ವಾಭಿಮಾನ]]'''
|----
|'''೧೦'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೫]]
|'''[[ನಾನು ನನ್ನ ಹೆಂಡ್ತಿ]]'''
|----
|'''೧೧'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೬ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೬]]
|'''[[ಬಾ ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಸು]]'''
|----
|'''೧೨'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೬ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೬]]
|'''[[ರಾಮಣ್ಣ ಶಾಮಣ್ಣ]]'''
|----
|'''೧೩'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೮ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೮]]
|'''[[ಪ್ರೇಮಲೋಕ ]]'''
|----
|'''೧೪'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೮ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೮]]
|'''[[ರಣಧೀರ ]]'''
|----
|'''೧೫'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೮ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೮]]
|'''[[ಸಂಗ್ರಾಮ]]'''
|----
|'''೧೬'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೮ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೮]]
|'''[[ಅಂಜದ ಗಂಡು]]'''
|----
|'''೧೭'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೯]]
|'''[[ಯುಗ ಪುರುಷ]]'''
|----
|'''೧೭೮'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೯]]
|'''[[ಕಿಂದರಿಜೋಗಿ|ಕಿಂದರ ಜೋಗಿ]]'''
|----
|'''೧೯'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೯]]
|'''[[ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷ್ಣು ಮಹೇಶ್ವರ]]'''
|----
|'''೨೦'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೯]]
|'''[[ಯುದ್ಧಕಾಂಡ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಯುದ್ಢಕಾಂಡ]]'''
|----
|'''೨೧'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೯]]
|'''[[ಪೋಲಿ ಹುಡುಗ]]'''
|----
|'''೨೨'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೯]]
|'''[[ಬಣ್ಣದಗೆಜ್ಜೆ|ಬಣ್ಣದ ಗೆಜ್ಜೆ]]'''
|----
|'''೨೩'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೦ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೦]]
|'''[[ಅಭಿಮನ್ಯು]]'''
|----
|'''೨೪'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೧ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೧]]
|'''[[ಶಾಂತಿ ಕ್ರಾಂತಿ]]'''
|----
|'''೨೫'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೧ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೧]]
|'''[[ರಾಮಾಚಾರಿ ]]'''
|----
|'''೨೬'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೨ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೨]]
|'''[[ಹಳ್ಳಿ ಮೇಷ್ಟ್ರು]]'''
|----
|'''೨೭'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೨ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೨]]
|'''[[ಗೋಪಿಕೃಷ್ಣ  ]]'''
|----
|'''೨೮'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೨ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೨]]
|''' [[ಗುರು ಬ್ರಹ್ಮ|ಗುರುಬ್ರಹ್ಮ]] '''
|----
|'''೨೯'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೨ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೨]]
|'''[[ಮನೆದೇವ್ರು]]'''
|----
|'''೩೦'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೨ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೨]]
|'''[[ಚಿಕ್ಕೆಜಮಾನ್ರು ]]'''
|----
|'''೩೧'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೨ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೨]]
|'''[[ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರ]]'''
|----
|'''೩೨'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೩ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೩]]
|'''[[ಗಡಿಬಿಡಿ ಗಂಡ]]'''
|----
|'''೩೩'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೩ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೩]]
|'''[[ಅಣ್ಣಯ್ಯ ]]'''
|----
|'''೩೪'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೪]]
|'''[[ಚಿನ್ನ ]]'''
|----
|'''೩೫'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೪]]
|'''[[ರಸಿಕ ]]'''
|----
|'''೩೬'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೪]]
|'''[[ಜಾಣ ]]'''
|----
|'''೩೭'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೪]]
|'''[[ಮಾಂಗಲ್ಯಂ ತಂತುನಾನೇನ]]'''
|----
|'''೩೮'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|ವರ್ಷ-ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]
|'''[[ಪುಟ್ನಂಜ]]'''
|----
|'''೩೯'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೭ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೭]]
|'''[[ಕಲಾವಿದ ]]'''
|----
|'''೪೦'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೭ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೭]]
|'''[[ಮೊಮ್ಮಗ ]]'''
|----
|'''೪೧'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೭ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೭]]
|'''[[ಸಿಪಾಯಿ]]'''
|----
|'''೪೨'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೭ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೭]]
|'''[[ಚೆಲುವ ]]'''
|----
|'''೪೩'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೮ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೮]]
|'''[[ಪ್ರೀತ್ಸೋದ್ ತಪ್ಪಾ?]]'''
|----
|'''೪೪'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೮ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೮]]
|'''[[ಯಾರೇ ನೀನು ಚೆಲುವೆ]]'''
|----
|'''೪೫'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೯]]
|'''[[ನಾನು ನನ್ನ ಹೆಂಡ್ತೀರು]]'''
|----
|'''೪೬'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೯]]
|'''[[ರವಿಮಾಮ ]]'''
|----
|'''೪೭'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೯]]
|'''[[ಸ್ನೇಹ ]]'''
|----
|'''೪೮'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೯]]
|'''[[ಓ ಪ್ರೇಮವೇ]]'''
|----
|'''೪೯'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೯]]
|'''[[ಚೋರ ಚಿತ್ತ ಚೋರ]]'''
|----
|'''೫೦'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೦ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೦]]
|'''[[ಮಹಾತ್ಮ]]'''
|----
|'''೫೧'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೦ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೦]]
|'''[[ಪ್ರೀತ್ಸು ತಪ್ಪೇನಿಲ್ಲ]]'''
|----
|'''೫೨'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೦ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೦]]
|'''[[ಓ ನನ್ನ ನಲ್ಲೆ ]]'''
|----
|'''೫೩'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೦ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೦]]
|'''[[ಪ್ರೇಮಕ್ಕೆ ಸೈ]]'''
|----
|'''೫೪'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೧ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೧]]
|'''[[ಕನಸುಗಾರ ]]'''
|----
|'''೫೫'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೦ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೦]]
|'''[[ಉಸಿರೇ]]'''
|----
|'''೫೬'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೨ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೨]]
|'''[[ಪ್ರೀತಿ ಮಾಡೋ ಹುಡುಗರಿಗೆಲ್ಲ]]'''
|----
|'''೫೭'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೨ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೨]]
|'''[[ಏಕಾಂಗಿ ]]'''
|----
|'''೫೮'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೨ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೨]]
|'''[[ಕೋದಂಡರಾಮ]]'''
|----
|'''೫೯'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೨ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೩]]
|'''[[ಒಂದಾಗೋಣ ಬಾ]]'''
|----
|'''೬೦'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೪]]
|'''[[ಮಲ್ಲ  ]]'''
|----
|'''೬೧'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೪]]
|'''[[ರಾಮಕೃಷ್ಣ  ]]'''
|----
|'''೬೨'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೪]]
|'''[[ಸಾಹುಕಾರ  ]]'''
|----
|'''೬೩'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೫]]
|'''[[ಅಹಂ ಪ್ರೇಮಾಸ್ಮಿ]]'''
|----
|'''೬೪'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೫]]
|'''[[ಪಾಂಡು ರಂಗ ವಿಠಲ]]'''
|----
|'''೬೫'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೬ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೬]]
|'''[[ರವಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀ]]'''
|----
|'''೬೬'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೬ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೬]]
|'''[[ಹಠವಾದಿ ]]'''
|----
|'''೬೭'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೫]]
|'''[[ಒಡಹುಟ್ಟಿದವಳು]]'''
|----
|'''೬೮'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೫]]
|'''[[ನೀಲಕಂಠ]]'''
|----
|'''೬೯'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|ವರ್ಷ-ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]
|'''[[ಯುಗಾದಿ]]'''
|----
|'''೭೦'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೮ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೮]]
|'''[[ನೀ ಟಾಟಾ ನಾ ಬಿರ್ಲಾ]]'''
|----
|'''೭೧'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೮ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೮]]
|'''[[ರಾಜಕುಮಾರಿ  ]]'''
|----
|'''೭೨''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೮ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೨]]
|ಹೂ
|----
|'''೭೫'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೮ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೩]]
|'''[[ದಶಮುಖ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಶಮುಖ]]'''
|----
|'''೭೬'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೪]]
|'''[[ಪರಮಶಿವ]]'''
|----
|'''೭೭'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೪]]
|'''[[ಕ್ರೇಜಿ ಸ್ಟಾರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕ್ರೇಜಿ ಸ್ಟಾರ್]]'''
|----
|'''೭೮'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೩]]
|'''[[ಕ್ರೇಜಿ ಲೋಕ]]'''
|----
|'''೭೯'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೪]]
|'''[[ಮಾಣಿಕ್ಯ ]]'''
|----
|'''೮೦'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೪]]
|'''[[ದೃಶ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದೃಶ್ಯ]]'''
|----
|'''೮೧'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೪]]
|'''[[ಪರಮ ಶಿವ ]]'''
|----
|'''೮೨'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೫]]
|'''[[ಆಪೂರ್ವ ]]'''
|----
|'''೮೩'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೫]]
|'''[[ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯ]]'''
|----
|'''೮೪'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೫]]
|'''[[ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ ೨ ]]'''
|----
|'''೮೫'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೫]]
|'''[[ಲಕ್ಷ್ಮಣ ]]'''
|----
|}ಹೆಬ್ಬುಲಿ

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೬೧ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>0f8d7ilxzv87sxvg9dfavce6cy8xu3x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431147</id>
      <parentid>1430929</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-52611-40|~2026-52611-40]] ([[User talk:~2026-52611-40|talk]]) to last revision by [[User:A826|A826]]</comment>
      <origin>1361163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24768" sha1="46y7thiplzmbjy2n0z0l1mxpqf752pt" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ವಿ ರವಿಚಂದ್ರನ್ &lt;br/&gt;V Ravichandaran
| image         =V.Ravichandran.jpg| residence    = [[ಬೆಂಗಳೂರು]],[[ಕರ್ನಾಟಕ]],[[ಭಾರತ]]
| birth_date    = {{Birth date and age|df=yes|1961|5|30}}
| birth_name   = ವೀರಾಸ್ವಾಮಿ ರವಿಚಂದ್ರನ್
| birth_place   = ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ
| othername    = ಕ್ರೇಜಿಸ್ಟಾರ್, ಕನಸುಗಾರ, ಚಿತ್ರಬ್ರಹ್ಮ, ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಮಾಂತ್ರಿಕ, ರವಿಮಾಮ, ಕನ್ನಡದ ಶೋಮ್ಯಾನ್
| nationality    = ಭಾರತೀಯ
| years_active  = 1981–ಪ್ರಸ್ತುತ
| parents       = [[N. Veeraswamy|ವೀರಾಸ್ವಾಮಿ]] (ತಂದೆ)&lt;br/&gt;ಪಟ್ಟಮ್ಮಲ್ (ತಾಯಿ)
| spouse        = {{marriage|ಸುಮಥಿ|1986}}
| children      = ಮನೋರಂಜನ್ ರವಿಚಂದ್ರನ್ (ಜೇಷ್ಠ ಪುತ್ರ) &lt;br /&gt; ಗೀತಾಂಜಲಿ (ಮಗಳು) &lt;br /&gt;  ವಿಕ್ರಮ್ ರವಿಚಂದ್ರನ್  (ದ್ವಿತೀಯ ಪುತ್ರ)
| occupation    = ನಾಯಕನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ಗೀತರಚನೆಕಾರ, ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಸಂಕಲನಕಾರ, ಸಂಭಾಷಣೆಕಾರ, ನೃತ್ಯಸಂಯೋಜಕ, ರೇಡಿಯೋ ಜಾಕಿ, ಪೋಷಕ ನಟ
| website       = {{URL|www.vravichandran.in}}
}}

'''ವೀರಾಸ್ವಾಮಿ ರವಿಚಂದ್ರನ್''' [[ಕನ್ನಡ]] ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ವಿ.ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಎನ್ನುವ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಪರದೆಗೆ ಹೊಸರಂಗು ತಂದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಇವರು ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ರೀಮೇಕ್ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದರೂ ಮೂಲಸಿನಿಮಾದ ಛಾಯೆ ಇರದ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸೊಗಡಿನ ಸೂಪರ್ ಹಿಟ್ ಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://chiloka.com/celebrity/crazy-star-v-ravichandran  V Ravichandran (ವಿ.ರವಿಚಂದ್ರನ್), chiloka.com]&lt;/ref&gt;
==ಪರಿವಾರ==
'ರವಿಚಂದ್ರನ್', ಕನ್ನಡದ ಖ್ಯಾತ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ [[ಎನ್.ವೀರಾಸ್ವಾಮಿ|ಎನ್.ವೀರಾಸ್ವಾಮಿಯವರು]] ಮಗ. ತಮ್ಮ ತಂದೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ  [[ಈಶ್ವರಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್|ಈಶ್ವರಿ]] ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಉತ್ತಮ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರವಿಚಂದ್ರನ್ ನಟಿಸಿ, ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ, ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ [[ಸಿಪಾಯಿ]] ಚಿತ್ರದೊಡನೆ ಈಶ್ವರಿ ಸಂಸ್ಥೆ ತನ್ನ ಬೆಳ್ಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡಿತು.
==ನಿರ್ದೇಶನ==
ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಒಬ್ಬ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಯ ನಟ, ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ, ನಿರ್ದೇಶನ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಗೀತ, ಸಂಕಲನ, ಸಂಭಾಷಣೆ ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರರಂಗದ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿರುವ ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವಿನೂತನ ರೀತಿಯ ಪ್ರಯೋಗ ಇವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇವರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಮನಸೂರೆ ಮಾಡುವ ಸಂಗೀತ, ರಂಗುರಂಗಿನ ಸೆಟ್ಟುಗಳು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಫ಼್ರೇಮಿನಲ್ಲೂ ಹೊಸತನ. ಆಯಾ ಕಾಲಗಟ್ಟಕ್ಕೆ ಅಧುನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದ ಹಿರಿಮೆ ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಅವರದು. ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳ ಚಿತ್ರಿಕರಣ ಕಾಲ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೇಲೂ ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಹಳ್ಳಿಸೊಗಡಿನ 'ರಾಮಾಚಾರಿ' ಸಿನಿಮಾದ ಮೂಲಕ ಹೆಸರಾದರು.
==ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳು==
ಪ್ರೇಮಲೋಕ, ರಣಧೀರ, ಶಾಂತಿ ಕ್ರಾಂತಿ, ಯುಗಪುರುಷ, ಯುದ್ದಕಾಂಡ, ರಾಮಾಚಾರಿ, ಅಂಜದ ಗಂಡು, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ, ನಾನು ನನ್ನ ಹೆಂಡ್ತಿ, ಮನೆದೇವ್ರು, ಗೋಪಿಕೃಷ್ಣ, ಬಣ್ಣದಗೆಜ್ಜೆ, ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರ, ಆಣ್ಣಯ್ಯ, ಗಡಿಬಿಡಿ ಗಂಡ, ರಸಿಕ, ಕಲಾವಿದ, ಸಿಪಾಯಿ, ಪುಟ್ನಂಜ, ಕನಸುಗಾರ, ಮಾಂಗಲ್ಯಂ ತಂತುನಾನೇನ, ಪ್ರೀತ್ಸೋದ್ ತಪ್ಪಾ, ಯಾರೇ ನೀನು ಚೆಲುವೆ, ನಾನು ನನ್ನ ಹೆಂಡ್ತೀರು, ಓ ನನ್ನ ನಲ್ಲೆ, ಏಕಾಂಗಿ, ಮಲ್ಲ, ರಾಮಕೃಷ್ಣ, ಕೋದಂಡರಾಮ, ಅಹಂ ಪ್ರೇಮಾಸ್ಮಿ, ಸಾಹುಕಾರ, ಹಠವಾದಿ, ಹೂ, ಅಪೂರ್ವ, ಮುಂತಾದ 
ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಇವರು ಚಂದನವನಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. 'ರಾಮಾಚಾರಿ' ಚಿತ್ರವು ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಕೆನಡಾದ ಓಂಟಾರಿಯೋ ಫ಼್ಹಿಲಂ ಫ಼ೆಸ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿದ್ದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ. 
==ರೀಮೇಕ್ ಅಲ್ಲ ರವಿಮೇಕ್==
ರೀಮೇಕ್ ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಸಿನಿಮಾಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿಯ 'ಹೀರೋ' ಸಿನಿಮಾ ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಎಂಬ ಅಪ್ಪಟ ಕಲಾವಿದನ ಕುಂಚದಲ್ಲಿ 'ರಣಧೀರ'ನಾದಾಗ, ಮೂಲನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಸುಭಾಷ್ ಗಾಯ್ ಅವರೇ ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದ್ದರು. ಅನ್ಯಭಾಷೆಯ ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು ಯಥಾವತ್ ಭಟ್ಟಿ ಇಳಿಸದೆ ತಮ್ಮದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡೀಕರಣಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಇವರು ನಿಸ್ಸೀಮರು. ಹಾಗಾಗಿ, ರೀಮೇಕ್ ಗಳ ನಡುವೆ ರವಿಮೇಕ್ ಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಎದ್ದುನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ.
==ಕೊಡುಗೆಗಳು==
ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ದೇಸಿದೊರೆ, ನಾದಬ್ರಹ್ಮ ಹಂಸಲೇಖರವರನ್ನು ತಮ್ಮ 'ಪ್ರೇಮಲೋಕ' ಸಿನಿಮಾದ ಮೂಲಕ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿ ಕನ್ನಡ ಗೀತಪರಂಪರೆಯಲ್ಲೊಂದು ಹೊಸ ಸಂಚಲನ ಮೂಡಿಸಿದರು. ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ರವಿಚಂದ್ರನ್-ಹಂಸಲೇಖ ಜೋಡಿ ಚಂದನವನದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಯಶಸ್ವಿ ಜೋಡಿಯೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು.'ಪ್ರೇಮಲೋಕ', 'ರಣಧೀರ' ಸಿನಿಮಾಗಳ ಆಡಿಯೋ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ಟುಗಳು ದಾಖಲೆಯ ಮಾರಾಟ ಕಂಡು ಇತಿಹಾಸ ಬರೆದಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ ಎಫ಼್.ಎಮ್ ಹಾಗೂ ಟಿ.ವಿ. ವಾಹಿನಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಹಾಡುಗಳದ್ದೆ ಸಿಂಹಪಾಲು. ಜೂಹಿ ಚಾವ್ಲಾ, ಖುಷ್ಬು, ಮೂನ್ ಮೂನ್ ಸೇನ್, ಮಧುಬಾಲ, ಮೀನಾ, ರೋಜಾ, ಭಾನುಪ್ರಿಯ, ಶಿಲ್ಪಾಶೆಟ್ಟಿ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರಾಂತ ಪರಭಾಷಾ ನಾಯಕಿಯರನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದಿದ್ದು ವಿ.ರವಿಚಂದ್ರನ್. ಪ್ರೇಮಕಥೆಗಳ ಬಹುತೇಕ ಕೋನಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ, ವಿಭಿನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಇವರದು. ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಬಜೆಟ್ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಮೂಲಕ ದೃಶ್ಯಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟವರು ರವಿಚಂದ್ರನ್. ಹಂಸಲೇಖ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಎಲ್.ಎನ್.ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಸುಮಾ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಹರಿಕೃಷ್ಣ, ಗೌತಮ್ ಶ್ರೀವತ್ಸ ಮುಂತಾದ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಿ ಎಸ್ ವಿ ಸೀತಾರಾಂ ಅವರು ಇವರ ಬಹುಕಾಲದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
==ಚಿತ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ==
'ನಾನು ನನ್ನ ಹೆಂಡ್ತೀರು' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದರು. ನಂತರ ತೆರೆಕಂಡ ಓ ನನ್ನ ನಲ್ಲೆ, ಏಕಾಂಗಿ, ಮಲ್ಲ, ಹಠವಾದಿ, ಅಪೂರ್ವ ಸೇರಿದಂತೆ ಹದಿನೈದಕ್ಕು ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಇವರ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನವಿದೆ. ಚೋರ ಚಿತ್ತಚೋರ ಚಿತ್ರದ 'ದಿಲ್ಲು ದಿಲ್ಲು ಸೇರಿದಾಗ' ಹಾಡು ಇವರು ಬರೆದ ಮೊದಲ ಸಾಹಿತ್ಯ.

==ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಚಿತ್ರಗಳು==
{|class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; 
!#
!ವರ್ಷ
!ಚಿತ್ರ
|----
|'''೧'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೨]]
|'''[[ಖದೀಮ ಕಳ್ಳರು]]'''
|----
|'''೨'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೩ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೩]]
|'''[[ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ]]'''
|----
|'''೩'''
|೯೮೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೪]]
|'''[[ಪ್ರಳಯಾಂತಕ ]]'''
|----
|'''೪'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೪]]
|'''[[ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಸವಾಲ್]]'''
|----
|'''೫'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೫]]
|'''[[ಸಾವಿರ ಸುಳ್ಳು]]'''
|----
|'''೬'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೪ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೪]]
|'''[[ಪಿತಾಮಹ ]]'''
|----
|'''೭'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ- ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|ವರ್ಷ- ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]
|'''[[ನಾನೇ ರಾಜ ]]'''
|----
|'''೮'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೬]]
|'''[[ಅಸಂಭವ]]'''
|----
|'''೯'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|ವರ್ಷ-ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]
|'''[[ಸ್ವಾಭಿಮಾನ]]'''
|----
|'''೧೦'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೫]]
|'''[[ನಾನು ನನ್ನ ಹೆಂಡ್ತಿ]]'''
|----
|'''೧೧'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೬ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೬]]
|'''[[ಬಾ ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಸು]]'''
|----
|'''೧೨'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೬ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೬]]
|'''[[ರಾಮಣ್ಣ ಶಾಮಣ್ಣ]]'''
|----
|'''೧೩'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೮ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೮]]
|'''[[ಪ್ರೇಮಲೋಕ ]]'''
|----
|'''೧೪'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೮ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೮]]
|'''[[ರಣಧೀರ ]]'''
|----
|'''೧೫'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೮ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೮]]
|'''[[ಸಂಗ್ರಾಮ]]'''
|----
|'''೧೬'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೮ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೮]]
|'''[[ಅಂಜದ ಗಂಡು]]'''
|----
|'''೧೭'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೯]]
|'''[[ಯುಗ ಪುರುಷ]]'''
|----
|'''೧೭೮'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೯]]
|'''[[ಕಿಂದರಿಜೋಗಿ|ಕಿಂದರ ಜೋಗಿ]]'''
|----
|'''೧೯'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೯]]
|'''[[ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಷ್ಣು ಮಹೇಶ್ವರ]]'''
|----
|'''೨೦'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೯]]
|'''[[ಯುದ್ಧಕಾಂಡ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಯುದ್ಢಕಾಂಡ]]'''
|----
|'''೨೧'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೯]]
|'''[[ಪೋಲಿ ಹುಡುಗ]]'''
|----
|'''೨೨'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೮೯]]
|'''[[ಬಣ್ಣದಗೆಜ್ಜೆ|ಬಣ್ಣದ ಗೆಜ್ಜೆ]]'''
|----
|'''೨೩'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೦ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೦]]
|'''[[ಅಭಿಮನ್ಯು]]'''
|----
|'''೨೪'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೧ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೧]]
|'''[[ಶಾಂತಿ ಕ್ರಾಂತಿ]]'''
|----
|'''೨೫'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೧ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೧]]
|'''[[ರಾಮಾಚಾರಿ ]]'''
|----
|'''೨೬'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೨ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೨]]
|'''[[ಹಳ್ಳಿ ಮೇಷ್ಟ್ರು]]'''
|----
|'''೨೭'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೨ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೨]]
|'''[[ಗೋಪಿಕೃಷ್ಣ  ]]'''
|----
|'''೨೮'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೨ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೨]]
|''' [[ಗುರು ಬ್ರಹ್ಮ|ಗುರುಬ್ರಹ್ಮ]] '''
|----
|'''೨೯'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೨ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೨]]
|'''[[ಮನೆದೇವ್ರು]]'''
|----
|'''೩೦'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೨ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೨]]
|'''[[ಚಿಕ್ಕೆಜಮಾನ್ರು ]]'''
|----
|'''೩೧'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೨ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೨]]
|'''[[ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರ]]'''
|----
|'''೩೨'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೩ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೩]]
|'''[[ಗಡಿಬಿಡಿ ಗಂಡ]]'''
|----
|'''೩೩'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೩ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೩]]
|'''[[ಅಣ್ಣಯ್ಯ ]]'''
|----
|'''೩೪'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೪]]
|'''[[ಚಿನ್ನ ]]'''
|----
|'''೩೫'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೪]]
|'''[[ರಸಿಕ ]]'''
|----
|'''೩೬'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೪]]
|'''[[ಜಾಣ ]]'''
|----
|'''೩೭'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೪]]
|'''[[ಮಾಂಗಲ್ಯಂ ತಂತುನಾನೇನ]]'''
|----
|'''೩೮'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|ವರ್ಷ-ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]
|'''[[ಪುಟ್ನಂಜ]]'''
|----
|'''೩೯'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೭ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೭]]
|'''[[ಕಲಾವಿದ ]]'''
|----
|'''೪೦'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೭ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೭]]
|'''[[ಮೊಮ್ಮಗ ]]'''
|----
|'''೪೧'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೭ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೭]]
|'''[[ಸಿಪಾಯಿ]]'''
|----
|'''೪೨'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೭ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೭]]
|'''[[ಚೆಲುವ ]]'''
|----
|'''೪೩'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೮ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೮]]
|'''[[ಪ್ರೀತ್ಸೋದ್ ತಪ್ಪಾ?]]'''
|----
|'''೪೪'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೮ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೮]]
|'''[[ಯಾರೇ ನೀನು ಚೆಲುವೆ]]'''
|----
|'''೪೫'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೯]]
|'''[[ನಾನು ನನ್ನ ಹೆಂಡ್ತೀರು]]'''
|----
|'''೪೬'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೯]]
|'''[[ರವಿಮಾಮ ]]'''
|----
|'''೪೭'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೯]]
|'''[[ಸ್ನೇಹ ]]'''
|----
|'''೪೮'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೯]]
|'''[[ಓ ಪ್ರೇಮವೇ]]'''
|----
|'''೪೯'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೯೯ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೯೯]]
|'''[[ಚೋರ ಚಿತ್ತ ಚೋರ]]'''
|----
|'''೫೦'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೦ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೦]]
|'''[[ಮಹಾತ್ಮ]]'''
|----
|'''೫೧'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೦ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೦]]
|'''[[ಪ್ರೀತ್ಸು ತಪ್ಪೇನಿಲ್ಲ]]'''
|----
|'''೫೨'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೦ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೦]]
|'''[[ಓ ನನ್ನ ನಲ್ಲೆ ]]'''
|----
|'''೫೩'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೦ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೦]]
|'''[[ಪ್ರೇಮಕ್ಕೆ ಸೈ]]'''
|----
|'''೫೪'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೧ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೧]]
|'''[[ಕನಸುಗಾರ ]]'''
|----
|'''೫೫'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೦ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೦]]
|'''[[ಉಸಿರೇ]]'''
|----
|'''೫೬'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೨ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೨]]
|'''[[ಪ್ರೀತಿ ಮಾಡೋ ಹುಡುಗರಿಗೆಲ್ಲ]]'''
|----
|'''೫೭'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೨ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೨]]
|'''[[ಏಕಾಂಗಿ ]]'''
|----
|'''೫೮'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೨ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೨]]
|'''[[ಕೋದಂಡರಾಮ]]'''
|----
|'''೫೯'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೨ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೩]]
|'''[[ಒಂದಾಗೋಣ ಬಾ]]'''
|----
|'''೬೦'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೪]]
|'''[[ಮಲ್ಲ  ]]'''
|----
|'''೬೧'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೪]]
|'''[[ರಾಮಕೃಷ್ಣ  ]]'''
|----
|'''೬೨'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೪]]
|'''[[ಸಾಹುಕಾರ  ]]'''
|----
|'''೬೩'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೫]]
|'''[[ಅಹಂ ಪ್ರೇಮಾಸ್ಮಿ]]'''
|----
|'''೬೪'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೫]]
|'''[[ಪಾಂಡು ರಂಗ ವಿಠಲ]]'''
|----
|'''೬೫'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೬ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೬]]
|'''[[ರವಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀ]]'''
|----
|'''೬೬'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೬ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೬]]
|'''[[ಹಠವಾದಿ ]]'''
|----
|'''೬೭'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೫]]
|'''[[ಒಡಹುಟ್ಟಿದವಳು]]'''
|----
|'''೬೮'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೫]]
|'''[[ನೀಲಕಂಠ]]'''
|----
|'''೬೯'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|ವರ್ಷ-ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]
|'''[[ಯುಗಾದಿ]]'''
|----
|'''೭೦'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೮ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೮]]
|'''[[ನೀ ಟಾಟಾ ನಾ ಬಿರ್ಲಾ]]'''
|----
|'''೭೧'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೮ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೦೮]]
|'''[[ರಾಜಕುಮಾರಿ  ]]'''
|----
|'''೭೨''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೮ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೨]]
|ಹೂ
|----
|'''೭೫'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೦೮ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೩]]
|'''[[ದಶಮುಖ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಶಮುಖ]]'''
|----
|'''೭೬'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೪]]
|'''[[ಪರಮಶಿವ]]'''
|----
|'''೭೭'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೪]]
|'''[[ಕ್ರೇಜಿ ಸ್ಟಾರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕ್ರೇಜಿ ಸ್ಟಾರ್]]'''
|----
|'''೭೮'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೩]]
|'''[[ಕ್ರೇಜಿ ಲೋಕ]]'''
|----
|'''೭೯'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೪]]
|'''[[ಮಾಣಿಕ್ಯ ]]'''
|----
|'''೮೦'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೪]]
|'''[[ದೃಶ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದೃಶ್ಯ]]'''
|----
|'''೮೧'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೪]]
|'''[[ಪರಮ ಶಿವ ]]'''
|----
|'''೮೨'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೫]]
|'''[[ಆಪೂರ್ವ ]]'''
|----
|'''೮೩'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೫]]
|'''[[ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯ]]'''
|----
|'''೮೪'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೫]]
|'''[[ಮುಂಗಾರು ಮಳೆ ೨ ]]'''
|----
|'''೮೫'''
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೪ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೨೦೧೫]]
|'''[[ಲಕ್ಷ್ಮಣ ]]'''
|----
|}ಹೆಬ್ಬುಲಿ

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೬೧ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>46y7thiplzmbjy2n0z0l1mxpqf752pt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಾವುಟ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5203</id>
    <revision>
      <id>1430935</id>
      <parentid>1355418</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:36:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52611-40</username>
        <id>102063</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1430935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3263" sha1="r88rlqh797zybkpnhevkni6psv1mz2g" xml:space="preserve">[[Image:IndiaFlagNonNational.png|thumb|ಬಾವುಟಗಳು]]

'''ಬಾವುಟ ಅಥವಾ ಧ್ವಜ''' ಸಂಕೇತ ಸೂಚಿಸಲು ಅಥವಾ ಸಂವಹನ ಮೂಡಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಬಟ್ಟೆಯ ತುಂಡು. ಬಾವುಟವನ್ನು ಕಂಬಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿ ಅಥವಾ ಕೋಲಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾವುಟಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಸಂಕೇತ ರವಾನಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಬಾವುಟವನ್ನು ಹಿಡಿದವರ ಗುರುತಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗಲೂ‌ ಇದೇ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾವುಟಗಳನ್ನು ನಾವು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ.
ಬಾವುಟಗಳನ್ನು ಸಂದೇಶ ರವಾನಿಸಲು ಅಥವಾ ಜಾಹೀರಾತಿಗಾಗಿ, ಅಥವಾ ಅಲಂಕಾರ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಧ್ವಜಗಳನ್ನು ಸಂವಹನ, ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರದ ಸಾಧನವಾಗಿ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಅವು ವಿವಿಧ ಆಕಾರಗಳು, ಗಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ದೇಶಗಳು, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ಚಳುವಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೆಕ್ಸಿಲಾಲಜಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಧ್ವಜಗಳ ಅಧ್ಯಯನವು ಧ್ವಜಗಳ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಕೇತ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಧ್ವಜಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವು ಹೇಗೆ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ವೆಕ್ಸಿಲಾಲಜಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಧ್ವಜಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ನೀವು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ವೆಕ್ಸಿಲಾಲಜಿ ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಆಕರ್ಷಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. 

ಬಾವುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಯುವ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಆಂಗ್ಲದಲ್ಲಿ ವೆಕ್ಸಿಲ್ಲಾಲಜಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವೆಕ್ಸಿಲ್ಲಮ್ ಎಂದರೆ ಬಾವುಟ ಎಂದರ್ಥ.

[[Image:Mantralaya-flag.jpg|thumb|ಮಂತ್ರಾಲಯ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಬಾವುಟ ಭಾರತದಲ್ಲೇ‌ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬಾವುಟವಂತೆ!]]
[[ವರ್ಗ:ಬಾವುಟಗಳು]]
{{clear}}
{{ಚುಟುಕು}}

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>r88rlqh797zybkpnhevkni6psv1mz2g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431145</id>
      <parentid>1430935</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-52611-40|~2026-52611-40]] ([[User talk:~2026-52611-40|talk]]) to last revision by [[User:Anzx-ooo|Anzx-ooo]]</comment>
      <origin>1355418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3238" sha1="qnmaqiohzs72fcdkl6ryyg40ew43x8c" xml:space="preserve">[[Image:IndiaFlagNonNational.png|thumb|ಬಾವುಟಗಳು]]

'''ಬಾವುಟ''' ಸಂಕೇತ ಸೂಚಿಸಲು ಅಥವಾ ಸಂವಹನ ಮೂಡಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಬಟ್ಟೆಯ ತುಂಡು. ಬಾವುಟವನ್ನು ಕಂಬಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿ ಅಥವಾ ಕೋಲಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ ಹಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾವುಟಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಸಂಕೇತ ರವಾನಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಬಾವುಟವನ್ನು ಹಿಡಿದವರ ಗುರುತಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗಲೂ‌ ಇದೇ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾವುಟಗಳನ್ನು ನಾವು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ.
ಬಾವುಟಗಳನ್ನು ಸಂದೇಶ ರವಾನಿಸಲು ಅಥವಾ ಜಾಹೀರಾತಿಗಾಗಿ, ಅಥವಾ ಅಲಂಕಾರ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಧ್ವಜಗಳನ್ನು ಸಂವಹನ, ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರದ ಸಾಧನವಾಗಿ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಅವು ವಿವಿಧ ಆಕಾರಗಳು, ಗಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ದೇಶಗಳು, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ಚಳುವಳಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೆಕ್ಸಿಲಾಲಜಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಧ್ವಜಗಳ ಅಧ್ಯಯನವು ಧ್ವಜಗಳ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಕೇತ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಧ್ವಜಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವು ಹೇಗೆ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ವೆಕ್ಸಿಲಾಲಜಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಧ್ವಜಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ನೀವು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ವೆಕ್ಸಿಲಾಲಜಿ ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಆಕರ್ಷಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. 

ಬಾವುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಯುವ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಆಂಗ್ಲದಲ್ಲಿ ವೆಕ್ಸಿಲ್ಲಾಲಜಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವೆಕ್ಸಿಲ್ಲಮ್ ಎಂದರೆ ಬಾವುಟ ಎಂದರ್ಥ.

[[Image:Mantralaya-flag.jpg|thumb|ಮಂತ್ರಾಲಯ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಬಾವುಟ ಭಾರತದಲ್ಲೇ‌ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬಾವುಟವಂತೆ!]]

{{clear}}
{{ಚುಟುಕು}}

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಬಾವುಟಗಳು]]</text>
      <sha1>qnmaqiohzs72fcdkl6ryyg40ew43x8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವ (ಚಲನಚಿತ್ರ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5351</id>
    <revision>
      <id>1430946</id>
      <parentid>1361051</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThePositiveVibes</username>
        <id>87814</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1430946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8857" sha1="9gywqs3jaa7djgvqqdjacfsb8er7mnx" xml:space="preserve">{{Infobox ಚಲನಚಿತ್ರ
|ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು =  ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವ
|ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ವರ್ಷ =  [[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೦]]
|ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ =  ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಘ
|ನಾಯಕ(ರು) =  [[ರಾಜಕುಮಾರ್]]
|ನಾಯಕಿ(ಯರು) = [[ಲೀಲಾವತಿ]]
|ಪೋಷಕ ನಟರು = [[ಉದಯಕುಮಾರ್]],  ವೀರಭದ್ರಪ್ಪ, ಸಂಧ್ಯಾ, [[ನರಸಿಂಹರಾಜು]], [[ಬಾಲಕೃಷ್ಣ]], [[ಅಶ್ವಥ್]], [[ಆರ್.ನಾಗೇಂದ್ರರಾವ್]]
|ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ = [[ಜಿ.ಕೆ.ವೆಂಕಟೇಶ್]]
|ಕಥೆ = 
|ಚಿತ್ರಕಥೆ = 
|ಸಂಭಾಷಣೆ = 
|ಚಿತ್ರಗೀತೆ ರಚನೆ =  
|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ = 
|ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ =  ಬಿ.ದೊರೈರಾಜ್
|ನೃತ್ಯ =  
|ಸಾಹಸ = 
|ಸಂಕಲನ = 
|ನಿರ್ದೇಶನ = [[ಎನ್.ಸಿ.ರಾಜನ್]]
|ನಿರ್ಮಾಪಕರು = [[ಜಿ.ವಿ.ಅಯ್ಯರ್]], [[ರಾಜಕುಮಾರ್]], [[ಬಾಲಕೃಷ್ಣ]], [[ನರಸಿಂಹರಾಜು]]
|ಬಿಡುಗಡೆ ದಿನಾಂಕ = 
|ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು = 
|ಇತರೆ ಮಾಹಿತಿ =ಕನ್ನಡದ ೧೦೦ನೇ ವಾಕ್ಚಿತ್ರವಾಗಿರುವ ಈ ಚಿತ್ರ ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚಿತ್ರ  
|[[:ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು|೧೯೬೦]]
|----}}

==ಕಥೆ==
ಕಂಠೀರವ ನರಸರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ರಾಜ ಒಡೆಯರ ಹಿರಿಯ ಸೋದರ ಇಮ್ಮಡಿ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ತಮ್ಮ ಮಧ್ಯಪಾನ ಮತ್ತು ಹೆಂಗಳೆಯರ ಸಂಘದಿಂದ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ದಳವಾಯಿ ವಿಕ್ರಮರಾಯನ ವಶಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಸಹವಾಸದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಇದರ ದುರ್ಲಾಭ ಪಡೆದು ವಿಕ್ರಮರಾಜ ಆಸ್ಥಾನ ಪಂಡಿತರ ಕೈಯಿಂದ ರಾಜಮಾತೆ ತಿಮ್ಮ ಜಮ್ಮನ ಕೈಯಿಂದಲೇ ಹಿಮ್ಮಡಿ ರಾಜ್ ಅವರಿಗೆ ವಿಷಪ್ರಾಶನ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಇಮ್ಮಡಿ ರಾಜಒಡೆಯರ್ ಸಾಯುವ ಮುನ್ನವೇ ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ ಬಳಿಯ ತೆರಕಣಾಂಬಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದ ನರಸರಾಜ ಒಡೆಯರು ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಂದೇಶ ರವಾನಿಸುವ ಆಡಳಿತವನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಹೊಂಚು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ ನರಸರಾದರೆ ಒಡೆಯರ್ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದೊಡನೆ ಮೊದಲ ಕೆಲಸವಾಗಿ ರಾಜ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಡವೆ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ನಾಣ್ಯ ಟಂಕಿಸಲು ತಿರುಗುತ್ತಾರೆ ವಿಕ್ರಮ ರಾಜಯ್ಯ ಮತ್ತು ಅವನ ಅನುರಾದ ನಂಜರಾಜಯ್ಯ ಗುಂಡಪ್ಪ ಮತ್ತು ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಲು ಆಪ್ತಮಿತ್ರ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ ನರಸರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ವಿಕ್ರಮರಾಜ ಭಟರನ್ನು ಕಳಿಸಿದಾಗ ರಾಜನಿಷ್ಟ ಭಟರು ವಿಕ್ರಮ ರಾಜಯ್ಯನಲೇ ಹ**** ಕೈಯುತ್ತಾರೆ ಇದೀಗ ಕಂಠೀರವ ನರಸರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ನಿರಾತಂಕವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ಮಾಡಲು ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ವೀರಮಲ್ಲ ಎಂಬ ಚಡ್ಡಿಯೂ ತನ್ನ ಚಡ್ಡಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವೀರರು ನಡೆದು ಬರುವಂತೆ ಕೋಟೆ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ತನ್ನ ತಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿರುತ್ತಾನೆ

ವೀರ ಮಲ್ಲನ ಸೊಕ್ಕು ಮುರಿಯಲು ಗಿರೀಶ ಜೊತೆಮಾಡಿ ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವ ತಿರುಚನಾಪಳ್ಳಿಯ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ ಮೋಸದಿಂದ ಮೊದಲು ಆನೆಯೊಂದನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ರಾಜ ಕಂಠೀರವ ನಿಗದಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ ಆದರೆ ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವ ಆನೆಯನ್ನು ಮಲ್ಲನನ್ನು ಇಬ್ಬರನ್ನು ಬರುತ್ತಾನೆ ಇದನ್ನು ಸಹಿಸದ ವೀರ ಮಲ್ಲನ ತಮ್ಮ ಸಂದಿಲಿ ಮಲ್ಲ ವಿಕ್ರಮರಾಜ ಕೈಜೋಡಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ದೇಗುಲದ ದೇವದಾಸಿ ದೊಡ್ಡಿ ಅಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸಂಗೀತದ ಮಹರ್ಷಿ ವಿಶ್ವನಾಥ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಎಂದು ತನಗೆ ಸಂಗೀತ ಕಲಿಸಲು ಬಿಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂದಿಗೂ ನರ್ತಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಯಾರೊಂದಿಗೂ ಮದುವೆಯಾಗಬಾರದು ಎಂಬ ಷರತ್ತನ್ನು ವಿಶ್ವನಾಥ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ದೊಡ್ಡಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಕಲಿಸಲು ಶುರುಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಕಂಠೀರವನು ದೊಡ್ಡಿಯ ಸೌಂದರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿ ಆಕೆಯನ್ನು ನೋಡಲು ಮಾರು ವೇಷದಲ್ಲಿ ಬೆರಳುತ್ತಾನೆ ದೊಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಕಂಠೀರವ ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ ವಿಶ್ವನಾಥ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ದುಡಿಯನ್ನು ಕೈಬಿಡುತ್ತಾರೆ ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಕಂಠೀರವನ ಮಾವಯ್ಯ ದೊಡ್ಡಿಯ ಮೇಲೆ ಸಂದೇಹ ಪಡುವಂತೆ ನಂಜರಾಜಯ್ಯ ವ್ಯೂಹ  ರಚಿಸುತ್ತಾನೆ ಕಂಠೀರವ ನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಸಂದೇಹ ಪಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಬದುಕಲು ಇಚ್ಛಿಸದ ದೊಡ್ಡಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ ಹುತ್ತ ನಿಂದ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಪ್ರಯೋಜನ ಆಗಲಿ ಎಂದು ಪತ್ರ ಬರೆದಿದ್ದು ಸಾಯುತ್ತಾರೆ ನಂಜರಾಜಯ್ಯ ಹಿಂದಿಲಿ ಮಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮಿಕ್ಕ 25 ಪಾತಕಿಗಳನ್ನು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಕೊಂದು ಕಂಠೀರವನ ರಾಜ್ಯ ಅಂಗವನ್ನು ಸಿಕ್ತಾನೆ ದೊಡ್ಡಿಯ ನೆನಪಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ದೊಡ್ಡಿಯ ನೆನಪನ್ನು ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿರುವ ಕಂಠೀರವ ಅಮರನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಂಜರಾಜಯ್ಯ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿಲಿ ಮಲ್ಲ ಹಲವು ಬಾರಿ ರಣಧೀರ ಕಂಠೀರವ ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ದೇಗುಲದಲ್ಲಿ ಕಂಠೀರವನನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಗಿರೀಶ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಕಂಠೀರವನನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ
==ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು==

* ಡಾಕ್ಟರ್ ರಾಜಕುಮಾರ್ ನರಸಿಂಹರಾಜು ಜೀವಿ ಅಯ್ಯರ್ ಮತ್ತು ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಏಕೈಕ ಚಿತ್ರ
* ಅಯ್ಯರ್ ಮತ್ತು ರಾಜಕುಮಾರ ಚಿತ್ರದ ನಂತರ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ 
* ಟಂಕಸಾಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೊರೆ ಕಂಠೀರವ ನರಸರಾಜು ಒಡೆಯರ್ ಮೊದಲಿಗರು

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೬೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>9gywqs3jaa7djgvqqdjacfsb8er7mnx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಅಡಿಕೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6018</id>
    <revision>
      <id>1431080</id>
      <parentid>1334388</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malnad Capture</username>
        <id>102072</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1431080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19058" sha1="7fgrmq8okezfcfaupdqemtxg33cjql7" xml:space="preserve">{{taxobox
|image = Beetle_palm_with_nut_bunch.jpg
|image_caption =  ಕ್ಯಾಸನೂರು ಅಡಿಕೆ ತಳಿ 
|regnum = plantae
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|unranked_classis = [[Monocots]]
|unranked_ordo = [[Commelinids]]
|ordo = [[ಅರೆಕಾಲೆಸ್]]
|familia = [[ಅರೆಕಾಸಿಯೆಸಿ]]
|genus = ''[[ಅರೆಕಾ]]''
|species = '''''A. catechu'''''
|binomial = ''ಅರೆಕಾ ಕಾಟೇಚು''
|binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]&lt;ref&gt;
|url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?3903
|title=Areca catechu information from NPGS/GRIN
|publisher=www.ars-grin.gov
|accessdate=2008-03-02
&lt;/ref&gt;
}}
[[Image:arecanut.jpg|thumb|left|ಹಣ್ಣಡಿಕೆ.]]
[[Image:Areca catechu - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-014.jpg|thumb|left|19th century drawing of ''Areca catechu'']]
[[ಚಿತ್ರ:ಅಡಿಕೆ.JPG|thumb|ಕೆಂಪಡಿಕೆ]]
[[ಚಿತ್ರ:Betel nut palm trunk.jpg|thumb|ಅಡಿಕೆ ಕಾಂಡ]]
'''ಅಡಿಕೆಗಲು''' (ಸಂಸ್ಕೃತ:''ಪೂಗ'', ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತಿ: ''ಸುಪಾರಿ'') ಒಂದು ತೋಟಗಾರಿಕ ಬೆಳೆ. ಇದರ ಮೂಲ [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷ್ಯಾ]] [[ದೇಶ]]. [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಏಷಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕ]]ದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ [[ಮಲೆನಾಡು]] ಮತ್ತು [[ಕರಾವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ಗುಜರಾತ್]] ಅಡಿಕೆಯ ಮುಖ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. '''ಅರಕಾಸಿಯೆಸಿ''' ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಸ್ಯ. [[ತಾಳೆ]] ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಅಡಿಕೆಯನ್ನು [[ತಾಂಬೂಲ]]ದಲ್ಲಿ [[ವೀಳ್ಯದೆಲೆ]]ಯೊಂದಿಗೆ ತಿನ್ನಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಡಿಕೆ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆವಶ್ಯಕವಾದ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲು ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ಸೊರಬ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕ್ಯಾಸನೂರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಅಡಿಕೆಯನ್ನ ಕಾಳು ಮೆಣಸು ಬೆಳೆಯಲು ಬೆಳೆಸಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಅಡಿಕೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಉತ್ತಮ ತಳಿ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕ ಇಳುವರಿ ಬರುವ ಮರಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Mahabala Bhat&quot; group=&quot;ಮಲೆನಾಡು ಅಡಿಕೆ&quot;&gt;{{cite web |last1=ಭಟ್ |first1=ಮಹಾಬಲೇಶ‍್ವರ ಆರ್ |title=ಅಡಿಕೆ ಯಾವ ತಳಿ ಬೆಸ್ಟ್? |url=https://justshivmogga.com/kyasanuru-arecanut-story/ |website=Just Shimoga |publisher=Just Shimoga news |accessdate=28 December 1998 |ref=Shimoga |archive-date=25 ಆಗಸ್ಟ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220825104823/https://justshivmogga.com/kyasanuru-arecanut-story/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಅಡಿಕೆ ಮರ==
*ಅಡಿಕೆಯ ಮೂರು / ನಾಲ್ಕು ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಎರಡು ವರ್ಷದ ಸಸಿಯನ್ನು &lt;big&gt;।½×।½×।½&lt;/big&gt; ಗುಂಡಿತೆಗೆದು ಎಂಟು ಅಡಿಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ 14,16 ಅಡಿ ಅಗಲದ ಪಾತಿ(ಬಣ್ಣ)ಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಗುವುದು. ಅದು ಸುಮಾರು 5-6 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 14-16 ಅಡಿಗಳ ಎತ್ತರ ಬೆಳೆದು ಚಿಕ್ಕ ಗೊನೆಯ ಫಸಲು ಕೊಡುವುದು; 10–12ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಉತ್ತಮ ಫಸಲು ಬರುವುದು. ಅಡಿಕೆ ಮರವು ಸುಮಾರು 40–60ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರ ಬೆಳೆಯುವುದು. ಅದು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ನಾರಿನ ಎಳೆಗಳಿಂದ ಆಗಿದ್ದು ।½ ಅಡಿಯಿಂದ 2ಅಡಿ ಸುತ್ತಳತೆಯ ವರೆಗೂ ಇರುವುದು. ಅಡಿಕೆ ಕೊಯಿದು ಇಳಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ; ಕೊಯ್ಯುವವರು ಮರ ಹತ್ತಿ ಹತ್ತಿರದ ಮರದ ತುದಿಯನ್ನು ದೋಟಿಯಿಂದ ಎಳೆದು,  ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಕೊನೆಯ ಕಿವುರು(ತೊಟ್ಟು) ಕತ್ತರಿಸಿ ಕೈಯಿಂದ ಕೊನೆಯನ್ನು ಕಿತ್ತು ತೆಗೆದು ತಮ್ಮ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಹಗ್ಗದ ಮೇಲಿಂದ ಜಾರಿಸಿ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬಿಡುವರು. ಅದನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದುನಿಂತಿರುವವರು, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ರಾಶಿ ಹಾಕುವರು. ಕೆಲವುಕಡೆ ಹಾಗೆಯೇ ಕೊನೆಯನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಹಾಕುವರು.
*ಅಡಿಕೆ ಮರವು ತುಂಬಾ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು ಹಲವು ಉಪಯೋಗಗಳಿಗೆ ಬರುವುದು. ಮನೆ ಕಟ್ಟಲು ಹಿಂದೆ(ಈಗಲೂ)ಎರಡು ಹೋಳುಮಾಡಿದ ತುಂಡನ್ನು ಮನೆಯ ಮಾಡಿಗೆ(roof) ಪಕಾಶಿಯ(ರ್ಯಾಫ್ಟರ್-rafter) ಬದಲಿಗೆ ಬಳಸುವರು ಅದರ ಎರಡು ಇಂಚು ಸಿಗಿದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಂಚುಹಾಕುವ ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲು ಹೊದೆಸುವ ರೀಪು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಬಳಸುವರು ; ಬೇಲಿಗೆ ಅಡ್ಡ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಬಳಸುವರು. ಚಪ್ಪರ ಹಾಕಲು ಅಡಿಕೆ ಒಣಗಿಸುವ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರ ಜೋಡಿಸಿದ ಚಪ್ಪರ(ಅಟ್ಟ) ಹಾಕಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. ಒಣಗಿ ಲಡ್ಡಾದರೆ ಸೌದೆ.

== ಅಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಧಗಳು ==
*[[ಕ್ಯಾಸನೂರು ಅಡಿಕೆ ತಳಿ]] ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸಸಿಗಳನ್ನ ಕೊಂಡು ಬೆಳೆದವರು ಬಹಳ ಬೇಗ ಶ್ರೀಮಂತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ರಾಶಿಗೆ, ಚಾಲಿಗೆ, ಚಿಕಣಿ ಅಡಿಕೆಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತ ತಳಿ. ಯಾವ ರೋಗ ಬಾದೆಗೂ ಸುಲಭಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗದ ಅಧಿಕ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ಅಧಿಕ ಶಾಖ ಮಳೆ ಚಳಿ ಬರಕ್ಕೂ ಜಗ್ಗದ ಈ ತಳಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೃಷಿಗೂ ಅಧಿಕ ಇಳುವರಿ ಕೊಡುವ ಜಾತಿ ಅಂದ್ರೆ ಅದು [[ಕ್ಯಾಸನೂರು ಅಡಿಕೆ]]. 
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.heggaddesamachar.com/%E0%B2%95%E0%B3%86%E0%B2%B3%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%85%E0%B2%B0%E0%B2%B8%E0%B2%B0-%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%A6%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF-%E0%B2%85%E0%B2%82%E0%B2%A6/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-12-30 |archive-date=2021-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211230160716/https://www.heggaddesamachar.com/%E0%B2%95%E0%B3%86%E0%B2%B3%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%85%E0%B2%B0%E0%B2%B8%E0%B2%B0-%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%A6%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF-%E0%B2%85%E0%B2%82%E0%B2%A6/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[ತಾಂಬೂಲ]]ದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸುವ ಅಡಿಕೆ ತಯಾರಿಸಲು ಅದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗುವುದು. ಒಂದು ಮರದಿಂದ ಕೊಯಿದ ಸಿಪ್ಪೆ ಸಹಿತ ಅಡಿಕೆ ಸುಮಾರು 2 -4 ಸೆಂ ಮೀ.ಉದ್ದ 3-4/5ಸೆಂ.ಮೀ. ಸುತ್ತಳತೆ ಇರುವುದು. ಮರದಿಂದ ಕೊಯಿದು ತಂದ ಹಸಿರು ಅಡಿಕೆಯನ್ನು ಸುಲಿದು ಬೇಯಿಸಿ 8-10 ದಿನ ಬಿಸಿಲಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿದರೆ ಕೆಂಪು ಅಡಿಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾಶಿ ಅಡಿಕೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಸಿಪ್ಪೆ ಬಿಟ್ಟ ದುಂಡು ಗಟ್ಟಿ ಅಡಿಕೆ = ಬೆಟ್ಟೆ ಸಿಪ್ಪೆ ಪೂರ್ಣ ಬಿಡದ ಅಡಿಕೆ = ಕೆಂಪುಗೋಟು, ನೆರಿ-ನೆರಿ ಇರುವ ಬೆಳೆದ ಅಡಿಕೆ = ನುರಿಅಡಿಕೆ, ಸುರಿಟಿಕೊಂಡ ಎಳೆಯ ಅಡಿಕೆ = ಚಿಕಣಿ, ಪೂರ್ತಿ ಬೆಳೆಯದ ಮೆತ್ತನೆಯ ಅಡಿಕೆ-ಒಣಗಿ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಅಡಿಕೆ = ಆಪಿಅಡಿಕೆ, ಹೀಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಧಗಳ ಅಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಯ್ದು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗುವುದು. ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಕಡೆ ಎಳೆಹಸಿ ಅಡಿಕೆಯನ್ನು ಎರಡು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕೈದು ಸೀಳು ಮಾಡಿ ಬೇಯಿಸಿ ಒಣಗಿಸಲಾಗುವುದು; ಇದಕ್ಕೆ 'ಸರಕು' ಅಥವಾ ಹೋಳು ಅಡಿಕೆ ಎನ್ನುವರು. ಇದರಲ್ಲೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಧಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಎಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.&lt;ref&gt;http://economictimes.indiatimes.com/topic/arecanut&lt;/ref&gt;
(ಉದಾ:2014ಜೂನ್ ಬೆಲೆ-ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಸರಕು,ಕ್ವಿಂಟಲ್ 1 ಕ್ಕೆ=ರೂ.42,000-48,000)
*'''2014ಜೂನ್ ಬೆಲೆ-)ಕೆಂಪು ದುಂಡು ಅಡಿಕೆ''';
# ಸುರಿಟಿಕೊಂಡ ಎಳೆಯ ಅಡಿಕೆ =ಚಿಕಣಿ :ಮೊದಲ ದರ್ಜೆ; 
# ಪೂರ್ತಿ ಬೆಳೆಯದ ಮೆತ್ತನೆಯ ಅಡಿಕೆ-ಒಣಗಿ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಅಡಿಕೆ=ಆಪಿ :ಮೊದಲ ದರ್ಜೆ;
# ಚಿಕಣಿ +ಆಪಿ+ಬೆಟ್ಟೆ = ಸೇರಿರುವುದು =ರಾಶಿ :ಎರಡನೇ ದರ್ಜೆ(ರೂ.೩೫,೦೦೦-೪೪,೦೦೦)
# ಬೆಳದಿರುವ ಸಿಪ್ಪೆ ಬಿಟ್ಟ ದುಂಡು ಗಟ್ಟಿ ಅಡಿಕೆ =ಬೆಟ್ಟೆ :ಮೂರನೇ ದರ್ಜೆ (೩೫೦೦೦ -೪೪,೦೦೦)
# ನೆರಿ-ನೆರಿ ಇರುವ ಬೆಳೆದ ಅಡಿಕೆ=ನುರಿಅಡಿಕೆ,:ನಾಲ್ಕನೇ ದರ್ಜೆ
# ಸಿಪ್ಪೆ ಪೂರ್ಣ ಬಿಡದ ಅಡಿಕೆ =ಕೆಂಪುಗೋಟು :ಐದನೇ ದರ್ಜೆ(೨೦,೦೦೦–೨೭,೦೦೦/20000-27,000)
::'''ಚಾಲಿ'''
*ಬೇಯಿಸದ ಹಣ್ಣು ಅಡಿಕೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ದಿನ ಒಣಗಿಸಿದರೆ ಸಿಪ್ಪೆಕಳಚಿ ಕೊಬ್ಬರಿಯಂತಾಗುವುದು; ಅದನ್ನು ಸುಲಿದರೆ 'ಚಾಲಿ' ಅನ್ನುವ ಬಿಳಿ ಅಡಿಕೆ ಸಿಗುವುದು. ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಗುಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುವುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಕೆಂಪು ಅಡಿಕೆಗಿಂತ ಬೆಲೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚಾಲಿ ರಾಶಿ=2014ಜೂನ್ 1ಕ್ವಿಂಟಲ್ ಗೆ ರೂ.20000-22,000.
**2014 ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಅಡಿಕೆಯ ಬೆಲೆ ಎಂದೂ ಕಾಣದಷ್ಟು ಏರಿದೆ : ಶಿರಸಿಯಲ್ಲಿ 8-7-2014ರ ಬೆಲೆ : ಒಂದು ಟ್ವಿಂಟಲಿಗೆ :ಬಿಳಿ ಗೋಟು-16,690- 31200;ಹೊಸ ಚಾಲಿ 34000-40000; ರಾಶಿ-688000-80600;ಕೋಕಾ (ಕೆಟ್ಟಿರುವ ಅಡಿಕೆ) 12090-31219; ಬೆಟ್ಟೆ- 40099-69400 ಕೆಂಪು ಗೋಟು 27089-36೦00.

== ಅಡಿಕೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ದರ/ಧಾರಣೆ ==
*[[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ್ದೇ ಸಿಂಹಪಾಲು.
*ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 4 (3.81) ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಡಿಕೆ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು 6 ಲಕ್ಷ ಟನ್‌ (ಟನ್ =10 ಕ್ವಿಂಟಲ್) ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು(2.24) ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗೂ (1 ಹೆಕ್ಟೇರ್ = 2.5 =2 1/2ಎಕರೆ) ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದೇಶ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶೇ೪೦.೬(40.6) 2.24 ಲಕ್ಷ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‍ನಷ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.(ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಮ್ಯಾಮ್ಕೋಸ್/MAMCOS ವರದಿ) ಹಾಗಾಗಿ, ಅಡಿಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರತಿ ಏರಿಳಿತಗಳೂ ಇಲ್ಲಿನ ರೈತರಲ್ಲಿ ತಲ್ಲಣ ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ.
*ಮಲೇಷಿಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳ ಅಡಿಕೆ ಕ್ವಿಂಟಲ್‌ಗೆ ರೂ. 7 ಸಾವಿರಕ್ಕೆ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ದರವನ್ನು 11 ಸಾವಿರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಳ ಮಾಡಿ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಶೇ 50ರಷ್ಟು ಆಮದು ಸುಂಕ ವಿಧಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅಲ್ಲಿನ ಅಡಿಕೆ ಬೆಲೆ ಈಗ ರೂ. 13,500 ತಲುಪಿದೆ.
*೨೦೧೪/2014,ಜೂನ್ - ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಅಡಿಕೆಗೆ ಚಿನ್ನದ ಬೆಲೆ ಬಂದಿದ್ದು, ಎರಡು ತಿಂಗಳಿನಿಂದ ನಾಗಾಲೋಟದಲ್ಲಿ ಮೇಲೇರುತ್ತಾ ಸಾಗಿರುವ ಅಡಿಕೆ ಧಾರಣೆ ಪ್ರಸಕ್ತ ತಿಂಗಳು ಕೆಂಪು ಅಡಿಕೆ, (ಬೇಯಿಸಿ ಒಣಗಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಅಡಿಕೆ) ಕ್ವಿಂಟಲ್ ಗೆ ರೂ. 50 ಸಾವಿರದ ಗಡಿ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅದೇ 2013 ಜೂನ್`ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅಡಿಕೆ ಕ್ವಿಂಟಲ್`ಗೆ ರೂ.14,000-ದಿಂದ 20,000 ಇತ್ತು.
*2014 ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಅಡಿಕೆಯ ಬೆಲೆ ಎಂದೂ ಕಾಣದಷ್ಟು ಏರಿದೆ : ಪ್ರಮುಖ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಶಿರಸಿಯಲ್ಲಿ 8-7-2014ರ ಬೆಲೆ : ಒಂದು ಕ್ವಿಂಟಲಿಗೆ :ಬಿಳಿ ಗೋಟು-16,690- 31200;ಹೊಸ ಚಾಲಿ 34000-40000; ರಾಶಿ-688000-80600;ಕೋಕಾ (ಕೆಟ್ಟಿರುವ ಅಡಿಕೆ) 12090-31219; ಬೆಟ್ಟೆ- 40099-69400 ಕೆಂಪು ಗೋಟು 27089-36೦00.(ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ೯-೭-೨೦೧೪)
*(ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 32,582 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಅಡಿಕೆ ಬೆಳೆಯಿದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ 33,155 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಅಡಿಕೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇದು ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಇಲಾಖೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶ. ಕ್ಯಾಂಪ್ಕೋ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಗಾರರ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಂತೆ ಅಡಿಕೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಐವತ್ತು (ಸಾವಿರ?) ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್, ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ನಲವತ್ತೈದು ಸಾವಿರ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಮೀರಬಹುದು![http://hasirumatu.blogspot.in/2014/09/blog-post.html])

== ಅಡಿಕೆ ಧಾರಣೆ ==
[[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಇದ್ದ ೨೦,೦೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶ ಈಗ ೪೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್` ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಟನ್ ದಾಟಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಕೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ಶೇ.೨೮ ಕ್ಕೂ ಮೀರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಸನೂರು ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದ ಅಡಿಕೆ ತಳಿ ತುಂಬಾ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸ ಇರುವುದು. ಅಧಿಕ ಇಳುವರಿ ಮತ್ತು ಭಾರ ಹೆಚ್ಚು ಎಲ್ಲ ಅಡಿಕೆ ತಳಿಗಿಂತ ಇದು ಉತ್ತಮ ತಳಿ.
;10 ವರ್ಷದ ಅಡಿಕೆ ಧಾರಣೆ-: ಕ್ವಿಂಟಲ್‍ಗೆ -ರೂ.
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|-
! ವರ್ಷ!!ಕನಿಷ್ಠ!!ಗರಿಷ್ಠ
|-
|2004-05||7009||15639
|-
|2005-06||7669||18400
|-
|2006-07||10942||25054
|-
|2007-08||0700||21369
|-
|2008-09||7815||12719
|-
|2009-10||8159||24339
|-
|2010-11||10009||26739
|-
|2011-12||9999||28340
|-
|2012-13||11261||21906
|-
|2013-14||15000||37500
|-
|2014-15||18209,||90000
|}
(ಅಂಕೆ ಅಂಶ ಸಂಗ್ರಹ:ಚಂದ್ರಕಾಂತ ಹಿರೇಮಳಲಿ ಮತ್ತು ನಂದಪ್ಪರ ರಮೇಶ-ವರದಿ- ಪ್ರಜಾವಾಣಿ:೧೩-೭-೨೦೧೪)

==ನೋಡಿ==
*ಮೋಸದ ಸಂಶೋಧನೆ:[http://www.prajavani.net/news/article/2016/12/05/456665.html ಅಡಿಕೆ ಜಗಿಯುವುದರಿಂದಲೂ ಬರುವುದೇ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್...? ಇಲ್ಲ!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161205123303/http://www.prajavani.net/news/article/2016/12/05/456665.html |date=2016-12-05 }}
== ತಳಿಗಳು==
* ಕ್ಯಾಸನೂರು ಸೀಮೆ ನಾಟಿ ಅಡಿಕೆ
* ಸುಮಂಗಳಾ
* ಸ್ವರ್ಣ ಮಂಗಳ
* ಪಾಂಡವರ ಅಡಿಕೆ.
* ಇಂಟರ್ ಮಂಗಳ.
* ಮೋಹಿತ್ ನಗರ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ತೋಟಗಾರಿಕ ಬೆಳೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಡಿಕೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಮಲೆನಾಡು]]</text>
      <sha1>7fgrmq8okezfcfaupdqemtxg33cjql7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431082</id>
      <parentid>1431080</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:49:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malnad Capture</username>
        <id>102072</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1431082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19040" sha1="4cpvj1x7wtcih31phef4wbf1bihptmr" xml:space="preserve">{{taxobox
|image = Beetle_palm_with_nut_bunch.jpg
|image_caption =   ಅಡಿಕೆಯ ಮಾದರಿ 
|regnum = plantae
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|unranked_classis = [[Monocots]]
|unranked_ordo = [[Commelinids]]
|ordo = [[ಅರೆಕಾಲೆಸ್]]
|familia = [[ಅರೆಕಾಸಿಯೆಸಿ]]
|genus = ''[[ಅರೆಕಾ]]''
|species = '''''A. catechu'''''
|binomial = ''ಅರೆಕಾ ಕಾಟೇಚು''
|binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]&lt;ref&gt;
|url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?3903
|title=Areca catechu information from NPGS/GRIN
|publisher=www.ars-grin.gov
|accessdate=2008-03-02
&lt;/ref&gt;
}}
[[Image:arecanut.jpg|thumb|left|ಹಣ್ಣಡಿಕೆ.]]
[[Image:Areca catechu - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-014.jpg|thumb|left|19th century drawing of ''Areca catechu'']]
[[ಚಿತ್ರ:ಅಡಿಕೆ.JPG|thumb|ಕೆಂಪಡಿಕೆ]]
[[ಚಿತ್ರ:Betel nut palm trunk.jpg|thumb|ಅಡಿಕೆ ಕಾಂಡ]]
'''ಅಡಿಕೆಗಲು''' (ಸಂಸ್ಕೃತ:''ಪೂಗ'', ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತಿ: ''ಸುಪಾರಿ'') ಒಂದು ತೋಟಗಾರಿಕ ಬೆಳೆ. ಇದರ ಮೂಲ [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷ್ಯಾ]] [[ದೇಶ]]. [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಏಷಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕ]]ದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ [[ಮಲೆನಾಡು]] ಮತ್ತು [[ಕರಾವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ಗುಜರಾತ್]] ಅಡಿಕೆಯ ಮುಖ್ಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. '''ಅರಕಾಸಿಯೆಸಿ''' ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಸ್ಯ. [[ತಾಳೆ]] ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಅಡಿಕೆಯನ್ನು [[ತಾಂಬೂಲ]]ದಲ್ಲಿ [[ವೀಳ್ಯದೆಲೆ]]ಯೊಂದಿಗೆ ತಿನ್ನಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಡಿಕೆ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆವಶ್ಯಕವಾದ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲು ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ಸೊರಬ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕ್ಯಾಸನೂರು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಅಡಿಕೆಯನ್ನ ಕಾಳು ಮೆಣಸು ಬೆಳೆಯಲು ಬೆಳೆಸಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಅಡಿಕೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಉತ್ತಮ ತಳಿ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕ ಇಳುವರಿ ಬರುವ ಮರಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Mahabala Bhat&quot; group=&quot;ಮಲೆನಾಡು ಅಡಿಕೆ&quot;&gt;{{cite web |last1=ಭಟ್ |first1=ಮಹಾಬಲೇಶ‍್ವರ ಆರ್ |title=ಅಡಿಕೆ ಯಾವ ತಳಿ ಬೆಸ್ಟ್? |url=https://justshivmogga.com/kyasanuru-arecanut-story/ |website=Just Shimoga |publisher=Just Shimoga news |accessdate=28 December 1998 |ref=Shimoga |archive-date=25 ಆಗಸ್ಟ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220825104823/https://justshivmogga.com/kyasanuru-arecanut-story/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಅಡಿಕೆ ಮರ==
*ಅಡಿಕೆಯ ಮೂರು / ನಾಲ್ಕು ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಎರಡು ವರ್ಷದ ಸಸಿಯನ್ನು &lt;big&gt;।½×।½×।½&lt;/big&gt; ಗುಂಡಿತೆಗೆದು ಎಂಟು ಅಡಿಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ 14,16 ಅಡಿ ಅಗಲದ ಪಾತಿ(ಬಣ್ಣ)ಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಗುವುದು. ಅದು ಸುಮಾರು 5-6 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 14-16 ಅಡಿಗಳ ಎತ್ತರ ಬೆಳೆದು ಚಿಕ್ಕ ಗೊನೆಯ ಫಸಲು ಕೊಡುವುದು; 10–12ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಉತ್ತಮ ಫಸಲು ಬರುವುದು. ಅಡಿಕೆ ಮರವು ಸುಮಾರು 40–60ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರ ಬೆಳೆಯುವುದು. ಅದು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ನಾರಿನ ಎಳೆಗಳಿಂದ ಆಗಿದ್ದು ।½ ಅಡಿಯಿಂದ 2ಅಡಿ ಸುತ್ತಳತೆಯ ವರೆಗೂ ಇರುವುದು. ಅಡಿಕೆ ಕೊಯಿದು ಇಳಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ; ಕೊಯ್ಯುವವರು ಮರ ಹತ್ತಿ ಹತ್ತಿರದ ಮರದ ತುದಿಯನ್ನು ದೋಟಿಯಿಂದ ಎಳೆದು,  ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಕೊನೆಯ ಕಿವುರು(ತೊಟ್ಟು) ಕತ್ತರಿಸಿ ಕೈಯಿಂದ ಕೊನೆಯನ್ನು ಕಿತ್ತು ತೆಗೆದು ತಮ್ಮ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಹಗ್ಗದ ಮೇಲಿಂದ ಜಾರಿಸಿ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬಿಡುವರು. ಅದನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದುನಿಂತಿರುವವರು, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ರಾಶಿ ಹಾಕುವರು. ಕೆಲವುಕಡೆ ಹಾಗೆಯೇ ಕೊನೆಯನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಹಾಕುವರು.
*ಅಡಿಕೆ ಮರವು ತುಂಬಾ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು ಹಲವು ಉಪಯೋಗಗಳಿಗೆ ಬರುವುದು. ಮನೆ ಕಟ್ಟಲು ಹಿಂದೆ(ಈಗಲೂ)ಎರಡು ಹೋಳುಮಾಡಿದ ತುಂಡನ್ನು ಮನೆಯ ಮಾಡಿಗೆ(roof) ಪಕಾಶಿಯ(ರ್ಯಾಫ್ಟರ್-rafter) ಬದಲಿಗೆ ಬಳಸುವರು ಅದರ ಎರಡು ಇಂಚು ಸಿಗಿದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಂಚುಹಾಕುವ ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲು ಹೊದೆಸುವ ರೀಪು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಬಳಸುವರು ; ಬೇಲಿಗೆ ಅಡ್ಡ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಬಳಸುವರು. ಚಪ್ಪರ ಹಾಕಲು ಅಡಿಕೆ ಒಣಗಿಸುವ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರ ಜೋಡಿಸಿದ ಚಪ್ಪರ(ಅಟ್ಟ) ಹಾಕಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವರು. ಒಣಗಿ ಲಡ್ಡಾದರೆ ಸೌದೆ.

== ಅಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಧಗಳು ==
*[[ಕ್ಯಾಸನೂರು ಅಡಿಕೆ ತಳಿ]] ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಇಲ್ಲಿಯ ಸಸಿಗಳನ್ನ ಕೊಂಡು ಬೆಳೆದವರು ಬಹಳ ಬೇಗ ಶ್ರೀಮಂತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ರಾಶಿಗೆ, ಚಾಲಿಗೆ, ಚಿಕಣಿ ಅಡಿಕೆಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತ ತಳಿ. ಯಾವ ರೋಗ ಬಾದೆಗೂ ಸುಲಭಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗದ ಅಧಿಕ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ಅಧಿಕ ಶಾಖ ಮಳೆ ಚಳಿ ಬರಕ್ಕೂ ಜಗ್ಗದ ಈ ತಳಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೃಷಿಗೂ ಅಧಿಕ ಇಳುವರಿ ಕೊಡುವ ಜಾತಿ ಅಂದ್ರೆ ಅದು [[ಕ್ಯಾಸನೂರು ಅಡಿಕೆ]]. 
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.heggaddesamachar.com/%E0%B2%95%E0%B3%86%E0%B2%B3%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%85%E0%B2%B0%E0%B2%B8%E0%B2%B0-%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%A6%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF-%E0%B2%85%E0%B2%82%E0%B2%A6/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-12-30 |archive-date=2021-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211230160716/https://www.heggaddesamachar.com/%E0%B2%95%E0%B3%86%E0%B2%B3%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%85%E0%B2%B0%E0%B2%B8%E0%B2%B0-%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B2%A6%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF-%E0%B2%85%E0%B2%82%E0%B2%A6/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[ತಾಂಬೂಲ]]ದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸುವ ಅಡಿಕೆ ತಯಾರಿಸಲು ಅದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗುವುದು. ಒಂದು ಮರದಿಂದ ಕೊಯಿದ ಸಿಪ್ಪೆ ಸಹಿತ ಅಡಿಕೆ ಸುಮಾರು 2 -4 ಸೆಂ ಮೀ.ಉದ್ದ 3-4/5ಸೆಂ.ಮೀ. ಸುತ್ತಳತೆ ಇರುವುದು. ಮರದಿಂದ ಕೊಯಿದು ತಂದ ಹಸಿರು ಅಡಿಕೆಯನ್ನು ಸುಲಿದು ಬೇಯಿಸಿ 8-10 ದಿನ ಬಿಸಿಲಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿದರೆ ಕೆಂಪು ಅಡಿಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾಶಿ ಅಡಿಕೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಸಿಪ್ಪೆ ಬಿಟ್ಟ ದುಂಡು ಗಟ್ಟಿ ಅಡಿಕೆ = ಬೆಟ್ಟೆ ಸಿಪ್ಪೆ ಪೂರ್ಣ ಬಿಡದ ಅಡಿಕೆ = ಕೆಂಪುಗೋಟು, ನೆರಿ-ನೆರಿ ಇರುವ ಬೆಳೆದ ಅಡಿಕೆ = ನುರಿಅಡಿಕೆ, ಸುರಿಟಿಕೊಂಡ ಎಳೆಯ ಅಡಿಕೆ = ಚಿಕಣಿ, ಪೂರ್ತಿ ಬೆಳೆಯದ ಮೆತ್ತನೆಯ ಅಡಿಕೆ-ಒಣಗಿ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಅಡಿಕೆ = ಆಪಿಅಡಿಕೆ, ಹೀಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಧಗಳ ಅಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಯ್ದು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗುವುದು. ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಕಡೆ ಎಳೆಹಸಿ ಅಡಿಕೆಯನ್ನು ಎರಡು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕೈದು ಸೀಳು ಮಾಡಿ ಬೇಯಿಸಿ ಒಣಗಿಸಲಾಗುವುದು; ಇದಕ್ಕೆ 'ಸರಕು' ಅಥವಾ ಹೋಳು ಅಡಿಕೆ ಎನ್ನುವರು. ಇದರಲ್ಲೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಧಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಎಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.&lt;ref&gt;http://economictimes.indiatimes.com/topic/arecanut&lt;/ref&gt;
(ಉದಾ:2014ಜೂನ್ ಬೆಲೆ-ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಸರಕು,ಕ್ವಿಂಟಲ್ 1 ಕ್ಕೆ=ರೂ.42,000-48,000)
*'''2014ಜೂನ್ ಬೆಲೆ-)ಕೆಂಪು ದುಂಡು ಅಡಿಕೆ''';
# ಸುರಿಟಿಕೊಂಡ ಎಳೆಯ ಅಡಿಕೆ =ಚಿಕಣಿ :ಮೊದಲ ದರ್ಜೆ; 
# ಪೂರ್ತಿ ಬೆಳೆಯದ ಮೆತ್ತನೆಯ ಅಡಿಕೆ-ಒಣಗಿ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಅಡಿಕೆ=ಆಪಿ :ಮೊದಲ ದರ್ಜೆ;
# ಚಿಕಣಿ +ಆಪಿ+ಬೆಟ್ಟೆ = ಸೇರಿರುವುದು =ರಾಶಿ :ಎರಡನೇ ದರ್ಜೆ(ರೂ.೩೫,೦೦೦-೪೪,೦೦೦)
# ಬೆಳದಿರುವ ಸಿಪ್ಪೆ ಬಿಟ್ಟ ದುಂಡು ಗಟ್ಟಿ ಅಡಿಕೆ =ಬೆಟ್ಟೆ :ಮೂರನೇ ದರ್ಜೆ (೩೫೦೦೦ -೪೪,೦೦೦)
# ನೆರಿ-ನೆರಿ ಇರುವ ಬೆಳೆದ ಅಡಿಕೆ=ನುರಿಅಡಿಕೆ,:ನಾಲ್ಕನೇ ದರ್ಜೆ
# ಸಿಪ್ಪೆ ಪೂರ್ಣ ಬಿಡದ ಅಡಿಕೆ =ಕೆಂಪುಗೋಟು :ಐದನೇ ದರ್ಜೆ(೨೦,೦೦೦–೨೭,೦೦೦/20000-27,000)
::'''ಚಾಲಿ'''
*ಬೇಯಿಸದ ಹಣ್ಣು ಅಡಿಕೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ದಿನ ಒಣಗಿಸಿದರೆ ಸಿಪ್ಪೆಕಳಚಿ ಕೊಬ್ಬರಿಯಂತಾಗುವುದು; ಅದನ್ನು ಸುಲಿದರೆ 'ಚಾಲಿ' ಅನ್ನುವ ಬಿಳಿ ಅಡಿಕೆ ಸಿಗುವುದು. ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಗುಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುವುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಕೆಂಪು ಅಡಿಕೆಗಿಂತ ಬೆಲೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚಾಲಿ ರಾಶಿ=2014ಜೂನ್ 1ಕ್ವಿಂಟಲ್ ಗೆ ರೂ.20000-22,000.
**2014 ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಅಡಿಕೆಯ ಬೆಲೆ ಎಂದೂ ಕಾಣದಷ್ಟು ಏರಿದೆ : ಶಿರಸಿಯಲ್ಲಿ 8-7-2014ರ ಬೆಲೆ : ಒಂದು ಟ್ವಿಂಟಲಿಗೆ :ಬಿಳಿ ಗೋಟು-16,690- 31200;ಹೊಸ ಚಾಲಿ 34000-40000; ರಾಶಿ-688000-80600;ಕೋಕಾ (ಕೆಟ್ಟಿರುವ ಅಡಿಕೆ) 12090-31219; ಬೆಟ್ಟೆ- 40099-69400 ಕೆಂಪು ಗೋಟು 27089-36೦00.

== ಅಡಿಕೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ದರ/ಧಾರಣೆ ==
*[[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ್ದೇ ಸಿಂಹಪಾಲು.
*ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 4 (3.81) ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಡಿಕೆ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಸುಮಾರು 6 ಲಕ್ಷ ಟನ್‌ (ಟನ್ =10 ಕ್ವಿಂಟಲ್) ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು(2.24) ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗೂ (1 ಹೆಕ್ಟೇರ್ = 2.5 =2 1/2ಎಕರೆ) ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದೇಶ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶೇ೪೦.೬(40.6) 2.24 ಲಕ್ಷ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‍ನಷ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.(ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಮ್ಯಾಮ್ಕೋಸ್/MAMCOS ವರದಿ) ಹಾಗಾಗಿ, ಅಡಿಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರತಿ ಏರಿಳಿತಗಳೂ ಇಲ್ಲಿನ ರೈತರಲ್ಲಿ ತಲ್ಲಣ ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ.
*ಮಲೇಷಿಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳ ಅಡಿಕೆ ಕ್ವಿಂಟಲ್‌ಗೆ ರೂ. 7 ಸಾವಿರಕ್ಕೆ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ದರವನ್ನು 11 ಸಾವಿರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಳ ಮಾಡಿ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಶೇ 50ರಷ್ಟು ಆಮದು ಸುಂಕ ವಿಧಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅಲ್ಲಿನ ಅಡಿಕೆ ಬೆಲೆ ಈಗ ರೂ. 13,500 ತಲುಪಿದೆ.
*೨೦೧೪/2014,ಜೂನ್ - ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಅಡಿಕೆಗೆ ಚಿನ್ನದ ಬೆಲೆ ಬಂದಿದ್ದು, ಎರಡು ತಿಂಗಳಿನಿಂದ ನಾಗಾಲೋಟದಲ್ಲಿ ಮೇಲೇರುತ್ತಾ ಸಾಗಿರುವ ಅಡಿಕೆ ಧಾರಣೆ ಪ್ರಸಕ್ತ ತಿಂಗಳು ಕೆಂಪು ಅಡಿಕೆ, (ಬೇಯಿಸಿ ಒಣಗಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಅಡಿಕೆ) ಕ್ವಿಂಟಲ್ ಗೆ ರೂ. 50 ಸಾವಿರದ ಗಡಿ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅದೇ 2013 ಜೂನ್`ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅಡಿಕೆ ಕ್ವಿಂಟಲ್`ಗೆ ರೂ.14,000-ದಿಂದ 20,000 ಇತ್ತು.
*2014 ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಅಡಿಕೆಯ ಬೆಲೆ ಎಂದೂ ಕಾಣದಷ್ಟು ಏರಿದೆ : ಪ್ರಮುಖ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಶಿರಸಿಯಲ್ಲಿ 8-7-2014ರ ಬೆಲೆ : ಒಂದು ಕ್ವಿಂಟಲಿಗೆ :ಬಿಳಿ ಗೋಟು-16,690- 31200;ಹೊಸ ಚಾಲಿ 34000-40000; ರಾಶಿ-688000-80600;ಕೋಕಾ (ಕೆಟ್ಟಿರುವ ಅಡಿಕೆ) 12090-31219; ಬೆಟ್ಟೆ- 40099-69400 ಕೆಂಪು ಗೋಟು 27089-36೦00.(ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ೯-೭-೨೦೧೪)
*(ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 32,582 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಅಡಿಕೆ ಬೆಳೆಯಿದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ 33,155 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಅಡಿಕೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇದು ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಇಲಾಖೆಯ ಅಂಕಿಅಂಶ. ಕ್ಯಾಂಪ್ಕೋ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಗಾರರ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಂತೆ ಅಡಿಕೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಐವತ್ತು (ಸಾವಿರ?) ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್, ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ನಲವತ್ತೈದು ಸಾವಿರ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಮೀರಬಹುದು![http://hasirumatu.blogspot.in/2014/09/blog-post.html])

== ಅಡಿಕೆ ಧಾರಣೆ ==
[[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಇದ್ದ ೨೦,೦೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶ ಈಗ ೪೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್` ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಟನ್ ದಾಟಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಕೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ಶೇ.೨೮ ಕ್ಕೂ ಮೀರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಸನೂರು ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದ ಅಡಿಕೆ ತಳಿ ತುಂಬಾ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸ ಇರುವುದು. ಅಧಿಕ ಇಳುವರಿ ಮತ್ತು ಭಾರ ಹೆಚ್ಚು ಎಲ್ಲ ಅಡಿಕೆ ತಳಿಗಿಂತ ಇದು ಉತ್ತಮ ತಳಿ.
;10 ವರ್ಷದ ಅಡಿಕೆ ಧಾರಣೆ-: ಕ್ವಿಂಟಲ್‍ಗೆ -ರೂ.
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
|-
! ವರ್ಷ!!ಕನಿಷ್ಠ!!ಗರಿಷ್ಠ
|-
|2004-05||7009||15639
|-
|2005-06||7669||18400
|-
|2006-07||10942||25054
|-
|2007-08||0700||21369
|-
|2008-09||7815||12719
|-
|2009-10||8159||24339
|-
|2010-11||10009||26739
|-
|2011-12||9999||28340
|-
|2012-13||11261||21906
|-
|2013-14||15000||37500
|-
|2014-15||18209,||90000
|}
(ಅಂಕೆ ಅಂಶ ಸಂಗ್ರಹ:ಚಂದ್ರಕಾಂತ ಹಿರೇಮಳಲಿ ಮತ್ತು ನಂದಪ್ಪರ ರಮೇಶ-ವರದಿ- ಪ್ರಜಾವಾಣಿ:೧೩-೭-೨೦೧೪)

==ನೋಡಿ==
*ಮೋಸದ ಸಂಶೋಧನೆ:[http://www.prajavani.net/news/article/2016/12/05/456665.html ಅಡಿಕೆ ಜಗಿಯುವುದರಿಂದಲೂ ಬರುವುದೇ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್...? ಇಲ್ಲ!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161205123303/http://www.prajavani.net/news/article/2016/12/05/456665.html |date=2016-12-05 }}
== ತಳಿಗಳು==
* ಕ್ಯಾಸನೂರು ಸೀಮೆ ನಾಟಿ ಅಡಿಕೆ
* ಸುಮಂಗಳಾ
* ಸ್ವರ್ಣ ಮಂಗಳ
* ಪಾಂಡವರ ಅಡಿಕೆ.
* ಇಂಟರ್ ಮಂಗಳ.
* ಮೋಹಿತ್ ನಗರ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ತೋಟಗಾರಿಕ ಬೆಳೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಡಿಕೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಮಲೆನಾಡು]]</text>
      <sha1>4cpvj1x7wtcih31phef4wbf1bihptmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ದೊಡ್ಡರಂಗೇಗೌಡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6135</id>
    <revision>
      <id>1430924</id>
      <parentid>1375048</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12625" sha1="1d45iutseoq3diq8zvu1owzzvd2w3wg" xml:space="preserve">'''ಡಾ|| ದೊಡ್ಡರಂಗೇಗೌಡ'''ರು [[ಕನ್ನಡ]]ದ ಕವಿ, ಸಾಹಿತಿ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಾಹಿತಿಗಳು. ವಿವಿಧ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ೮೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. '''ಮನುಜ''' ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಿಂದ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಸೊಗಡಿನ ಗೀತ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಇವರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಗುರುತಾಗಿದೆ. '''ಕನ್ನಡ ಪ್ರಗಾಥಗಳ ಸಾಮ್ರಾಟ್''' ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
{{Infobox writer 
| full name   = ಪ್ರೊ. ದೊಡ್ಡರಂಗೇಗೌಡ
| image       =
| caption     = ಪ್ರೊ. ದೊಡ್ಡರಂಗೇಗೌಡ
| pseudonym   =ಮನುಜ
| birth_date  = {{birth date|19೪6|2|7|df=yes}}
| birth_place = ಕುರುಬರಹಳ್ಳಿ, ಮಧುಗಿರಿ ತಾಲೂಕು, ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆ
| occupation  = ಗೀತರಚನಾಕಾರ, ರಾಜಕಾರಣಿ, ಸಾಹಿತಿ, ನಿವೃತ್ತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ
| nationality = ಭಾರತೀಯ
| language    = ಕನ್ನಡ
| period      =
| notableworks= ಕಣ್ಣು ನಾಲಿಗೆ ಕಡಲು (ಕವನ ಸಂಕಲನ), ಹಳ್ಳಿ ಹುಡುಗಿ ಹಾಡು-ಪಾಡು (ಪ್ರಗಾಥ)
| awards      = ೧೯೭೨ರ ಸಾಲಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-(ಕಣ್ಣು ನಾಲಿಗೆ ಕಡಲು ಕೃತಿಗೆ), ಪದ್ಮಶ್ರೀ 
}}

==ಜೀವನ==
ಇವರು [[ತುಮಕೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಮಧುಗಿರಿ]] ತಾಲೂಕಿನ ಕುರುಬರಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ  0೭ ಫೆಬ್ರುವರಿ [[೧೯೪೬]]ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.ತಂದೆ ಶ್ರೀ ಕೆ. ರಂಗೇಗೌಡರು,ತಾಯಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಅಕ್ಕಮ್ಮ. ಇವರು [[ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಿಂದ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ವಿವಿಯಿಂದ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಇವರು '''ಕನ್ನಡ ನವೋದಯ ಕಾವ್ಯ- ಒಂದು ಪುನರ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ''' ಎಂಬ ವಿಷಯದ  ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಕ್ಕೆ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪಿಹೆಚ್‍ಡಿ(ಡಾಕ್ಟರೇಟ್) ಪದವಿ ದೊರಕಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/council-nominations-teachers-get-preference/article1282540.ece|title=Council nominations: teachers get preference - KARNATAKA|date=23 June 2008|publisher=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|accessdate=2016-03-01}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/dodda-range-gowda-to-be-felicitated/article2804625.ece|title=Dodda Range Gowda to be felicitated - KARNATAKA|date=16 January 2012|publisher=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|accessdate=2016-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170103030327/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/dodda-range-gowda-to-be-felicitated/article2804625.ece|archive-date=2017-01-03|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[೧೯೭೨]]ರಿಂದ [[೨೦೦೪]]ರವರೆಗೂ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] ಕೃಷ್ಣರಾಜೇಂದ್ರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಳಿ ಇರುವ ಎಸ್.ಎಲ್.ಎನ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ, ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ, ಪ್ರಾಚಾರ್ಯರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶೇಷಾದ್ರಿಪುರಂ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bookbrahma.com/author/doddarangegowda |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-01-24 |archive-date=2021-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129080850/https://www.bookbrahma.com/author/doddarangegowda |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೮ ರಿಂದ ೨೦೧೪ ರ ವರೆಗೆ [[ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತು|ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[http://www.kla.kar.nic.in/council/members/EXMEMBERS/DoddarangeGowda.htm ಡಾ.ದೊಡ್ಡರಂಗೇಗೌಡ, ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯರು, ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತು -ನಾಮ ನಿರ್ದೇಶನ ಹೊಂದಿದವರು-ಭಾರತೀಯ ಜನತಾಪಕ್ಷ]&lt;/ref&gt;

೨೦೨೧ರ ೮೬ನೇ ಹಾವೇರಿಯ [[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ|ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಆಗಿದ್ದಾರೆ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/council-members-treated-to-a-song/article3264637.ece|title=Council members treated to a song - KARNATAKA|date=31 March 2012|publisher=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|accessdate=2016-03-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.indiatvnews.com/news/india-padma-awards-2018-announced-ms-dhoni-sharda-sinha-among-85-recipients-here-s-complete-list-424273|title=Padma awards 2018 announced, MS Dhoni, Sharda Sinha among 85 recipients: Here’s complete list|date=25 January 2018|accessdate=26 January 2018|publisher=India TV}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/karnataka-news/doddarange-gowda-elected-president-of-86th-kannada-sahitya-sammelana-798621.html&lt;/ref&gt;

==ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ==
ದೊಡ್ಡರಂಗೇಗೌಡರು ವಿವಿಧ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ೮೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. '''ಮನುಜ''' ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಿಂದ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.  ೪೭ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಪ್ರಗಾಥ(ode)ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿರುವ ಅವರು '''ಕನ್ನಡ ಪ್ರಗಾಥಗಳ ಸಾಮ್ರಾಟ್''' ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.

=== ಪ್ರಗಾಥ ಕೃತಿಗಳು ===
* ಪ್ರೀತಿ ಪ್ರಗಾಥ
* ಹಳ್ಳಿ ಹುಡುಗಿ ಹಾಡು-ಪಾಡು

=== ಕವನ‌ ಸಂಕಲನಗಳು ===

* ಕಣ್ಣು ನಾಲಿಗೆ ಕಡಲು ಕಾವ್ಯ 
* ಜಗುಲಿ ಹತ್ತಿ ಇಳಿದು                 
* ನಾಡಾಡಿ                        
* ಮೌನ‌ ಸ್ಪಂದನ               
* ಕುದಿಯುವ ಕುಲುಮೆ   ‌         
* ಚದುರಂಗಗ ಕುದುರೆಗಳು             
* ಯುಗವಾಣಿ              
* ಬದುಕು ತೋರಿದ ಬೆಳಕು
* ಏಳು ಬೀಳಿನ ಹಾದಿ
* ಅವತಾರ ಐಸಿರಿ
* ಹೊಸಹೊನಲು
* ಲೋಕಾಯಣ
* ನಿಕ್ಷೇಪ
* ಗೆಯ್ಮೆ

=== ಭಾವಗೀತೆಗಳು ===

*ಮಾವು-ಬೇವು
* ಪ್ರೇಮ ಪಯಣ
* ಕಾವ್ಯ-ಕಾವೇರಿ
* ನಲ್ಮೆ ನೇಸರ
* ಅಂತರಂಗದ ಹೂ ಬನ

=== ಮುಕ್ತಕಗಳು ===                     
* ಮಣ್ಣಿನ ಮಾತುಗಳು
* ಮಿಂಚಿನ ಗೊಂಚಲು

===ಗದ್ಯ ಕೃತಿಗಳು===
* ವರ್ತಮಾನದ ವ್ಯಂಗ್ಯದಲ್ಲಿ
* ವಿಚಾರ ವಾಹಿನಿ                      
* ವಿಶ್ವ ಮುಖಿ                          
* ದಾರಿ ದೀಪಗಳು

===ಪ್ರವಾಸ ಸಾಹಿತ್ಯ===
* ಅನನ್ಯನಾಡು ಅಮೇರಿಕ
* ಪಿರಮಿಡ್ಡುಗಳ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ

== ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ==
ದೊಡ್ಡರಂಗೇಗೌಡರು ೫೦ ಭಾವಗೀತೆ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಹೊರತಂದಿದ್ದಾರೆ.

== ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ==
ದೊಡ್ಡರಂಗೇಗೌಡರು 'ಮಾಗಿಯ ಕನಸು' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆ ಶಿಖರ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. 'ಹಾರುವ ಹಂಸಗಳುʼ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಹತ್ತು ಸಿನೆಮಾಗಳಿಗೆ ಸಂಭಾಷಣೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ದೊಡ್ಡರಂಗೇಗೌಡರು ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು ೬೦೦ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಸೊಗಡಿನ ಗೀತ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಇವರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಗುರುತಾಗಿದೆ.

=== ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತಸಾಹಿತ್ಯ ===
* [[ರಂಗನಾಯಕಿ]]
* [[ಪರಸಂಗದ ಗೆಂಡೆತಿಮ್ಮ]]
* [[ಆಲೆಮನೆ]]
* [[ಅನುಪಮ]]
* [[ಅರುಣರಾಗ]]
* [[ಮುದುಡಿದ ತಾವರೆ ಅರಳಿತು]]
* [[ಏಳು ಸುತ್ತಿನ ಕೋಟೆ]]
* [[ಅಶ್ವಮೇಧ]]
* [[ಹೃದಯಗೀತೆ]]
* [[ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಮರಾಜ]]
* [[ಜನುಮದ ಜೋಡಿ]]
* [[ಕುರುಬನ ರಾಣಿ]]
* ರಮ್ಯ ಚೈತ್ರಕಾಲ
* ತಂದೆಗೆ ತಕ್ಕ ಮಗ
* [[ಪಡುವಾರಳ್ಳಿ ಪಾಂಡವರು]]
* [[ಸಾಧನೆ ಶಿಖರ]]

== ಕಿರುತೆರೆಯಲ್ಲಿ ==
ದೊಡ್ಡರಂಗೇಗೌಡರು ೧೦೦ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಿಗೆ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಗೀತೆ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.

== ಪ್ರಶಸ್ತಿ/ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ==  
* ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ಗೌಡರು 'ಆಲೆಮನೆ' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬರೆದ ಭಾವೈಕ್ಯ ಗೀತೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ವಿಶೇಷ ಗೀತೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕದೊಂದಿಗೆ ಸನ್ಮಾನ ದೊರೆಯಿತು. ವಿಶೇಷ ಗೀತೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಸಾಹಿತಿ ಇವರು.
* ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಉತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಗೆ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* [[ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]                     
* [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ೨೦೧೮ 
* '''ಕಣ್ಣು ನಾಲಿಗೆ ಕಡಲು ಕಾವ್ಯ''' - ಕೃತಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೧೯೭೨.           
* '''ಪ್ರೀತಿ ಪ್ರಗಾಥ''' ಕೃತಿಗೆ [[ಕನ್ನಡ]] ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನಿಂದ ರತ್ನಾಕರವರ್ಣಿ-ಮುದ್ದಣ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೧೯೯೦
* ೨೦೨೧ರ ೮೬ನೇ [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ|ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರಸಾಹಿತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೪೬ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ ಸದಸ್ಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳು]]</text>
      <sha1>1d45iutseoq3diq8zvu1owzzvd2w3wg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪುನರ್ಜನ್ಮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7288</id>
    <revision>
      <id>1430979</id>
      <parentid>1376829</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:18:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3525" sha1="7m2gi1q9dqsivwo4335bav8y63ax0gp" xml:space="preserve">[[File:Gati or existences.jpg|right|thumb|The drawing illustrating how the soul travels to any one of the four states of existence after the death depending on its karmas, according to [[Jainism]].]]

'''ಪುನರ್ಜನ್ಮ'''ವು [[ಆತ್ಮ]]ವು ಭೌತಿಕ ನಿಧನದ ನಂತರ ಹೊಸ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಜೀವನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿದೆ. [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದ ಪ್ರಕಾರ, ಹುಟ್ಟು-ಸಾವುಗಳ ಚಕ್ರದ ನಡುವಿನ ಆತ್ಮದ ಪಯಣಕ್ಕೆ ಪುನರ್ಜನ್ಮವೆನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ತಿರುಳು ಕೂಡಾ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;The [[Buddhism|Buddhist]] concept of [[Rebirth (Buddhism)|rebirth]] is also often referred to as reincarnation.see Charles Taliaferro, Paul Draper, Philip L. Quinn, ''A Companion to Philosophy of Religion''. John Wiley and Sons, 2010, page 640, [https://books.google.com/books?id=SSCx-67Tk6cC&amp;pg=PA640&amp;dq=reincarnation+and+rebirth&amp;cd=8#v=onepage&amp;q=reincarnation%20and%20rebirth&amp;f=false Google Books] and is a belief that was held by such historic figures as [[Pythagoras]], [[Plato]] and [[Socrates]]..&lt;/ref&gt; ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ ಅನೇಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೆಯೇ [[ಸೈಬೀರಿಯಾ]],ಪಶ್ಚಿಮ ಆಫ್ರಿಕಾ,ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ ಹಾಗೂ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]]ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;Gananath Obeyesekere, ''Imagining Karma: Ethical Transformation in Amerindian, Buddhist, and Greek Rebirth''. University of California Press, 2002, page 15.&lt;/ref&gt;
 
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
{{Commons and category}}
{{wikiversity|Reincarnation and Christianity}}
* [http://veda.harekrsna.cz/encyclopedia/dharma.htm Dharma, Transmigration &amp; Reincarnation in the Vedas]
* [http://www.buddhanet.net/funbud10.htm Rebirth According to Buddhism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801192131/http://www.buddhanet.net/funbud10.htm |date=2015-08-01 }}
* [http://john-uebersax.com/plato/plato4.htm Did Plato Believe in Reincarnation?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506195744/http://john-uebersax.com/plato/plato4.htm |date=2021-05-06 }}
* [http://luchte.wordpress.com/wandering-souls-the-doctrine-of-transmigration-in-pythagorean-philosophy/ Wandering Souls: The Doctrine of Transmigration in Pythagorean Philosophy] by Dr. James Luchte
* [http://www.bartleby.com/65/tr/transmig.html The Columbia Encyclopedia: Transmigration of Souls or Metempsychosis]
* [http://www.newadvent.org/cathen/10234d.htm The Catholic Encyclopedia: Metempsychosis]
* [http://www.chabad.org/search/keyword.asp?scope=6198&amp;kid=6569 Jewish View of Reincarnation]
* [http://www.christians.eu/reincarnation-bible/ Was Reincarnation Removed from the Bible?]
* [https://web.archive.org/web/20160305052255/http://www.explorespiritism.com/REINCARNATIONANDSPIRITISM.htm Reincarnation According to Spiritism]

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]
[[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]]</text>
      <sha1>7m2gi1q9dqsivwo4335bav8y63ax0gp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9163</id>
    <revision>
      <id>1430999</id>
      <parentid>1372580</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:39:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10298" sha1="6tgik1d1k6ykbdpos0mul0zy1im7zcz" xml:space="preserve">[[File:Rajguru.JPG|thumb|ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರು]]
'''ಪಂಡಿತ್ ಬಸವರಾಜ್ ರಾಜಗುರು''' (೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೨೦ - ೧೯೯೧) ಕಿರಾನಾ ಘರಾನಾದಲ್ಲಿ (ಗಾಯನ ಶೈಲಿ) ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;https://prasarbharati.gov.in/pandit-basavraj-rajguru-vol-1/&lt;/ref&gt;

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ==
[[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]]ದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಧಾರವಾಡದ [[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಯಲಿವಾಲ್ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರರ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬಸವರಾಜ್ ಜನಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;https://prasarbharati.gov.in/pandit-basavraj-rajguru-vol-1/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/musical-play-on-pt-basavaraj-raguru-in-dharwad-on-nov-24/article67548120.ece&lt;/ref&gt; ಅವರು ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಸಂಗೀತಗಾರರಾಗಿದ್ದ ಅವರ ತಂದೆಯಿಂದ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ [[ದೀಕ್ಷೆ]] ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;https://prasarbharati.gov.in/pandit-basavraj-rajguru-vol-1/&lt;/ref&gt;

ಬಸವರಾಜ್ ಅವರು ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೂ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಒಲವು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ [[ನಾಟಕ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ನಾಟಕ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಮತ್ತು [[ನಟ]]ರನ್ನು ಮನವೊಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ವಾಮನರಾವ್ ಮಾಸ್ತರ್ ಅವರ ಸಂಚಾರಿ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಗೆ ಹಾಡುವಾಗ ಅವರು ಮೊದಲು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು. ಅವರು ೧೩ ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅವರ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿಗಳು|ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿ]]ಗಳು ಬಸವರಾಜನನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.

೧೯೩೬ ರಲ್ಲಿ [[ಹಂಪಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ೬೦೦ ನೇ ವರ್ಷಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಬಸವರಾಜ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಗುರು ಗವಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/musical-drama-naa-rajguru-to-be-staged/articleshow/105370952.cms&lt;/ref&gt;

೧೯೪೪ ರಲ್ಲಿ ಗವಾಯಿಗಳ ನಿಧನದ ನಂತರ, ಬಸವರಾಜ ಬಾಂಬೆಗೆ ತೆರಳಿದರು ಮತ್ತು ಕಿರಣ ಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕ ಸವಾಯಿ ಗಂಧರ್ವರಿಂದ ಕಲಿಯುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಆದರೆ ಸವಾಯಿ ಗಂಧರ್ವ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುವಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಬೊಂಬಾಯಿ ಬಿಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕಿರಣ ವಾದಕ ಸುರೇಶಬಾಬು ಮಾನೆ ಅವರಿಗೆ ಬಸವರಾಜನಿಗೆ ಕಲಿಸಲು ಹೇಳಿದರು. ಅವರಿಂದ ಕಲಿತ ನಂತರ, ರಾಜಗುರು ಅವರ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಅವರನ್ನು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಗವಾಯಿ ಅವರ ಗುರು ವಹೀದ್ ಖಾನ್ ಅವರಿಂದ ಕಲಿತರು. ಕರಾಚಿಯಲ್ಲಿ ಲತೀಫ್ ಖಾನ್ ಅವರಿಂದ ಆರು ತಿಂಗಳು ಕಲಿತರು.

==ವೃತ್ತಿ==
ಬಸವರಾಜ್ ಅವರ ಸಂಗ್ರಹವು ಶುದ್ಧ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ, ಖ್ಯಾಲ್, ವಚನಗಳು, ನಾಟ್ಯಗೀತೆ, ಠುಮ್ರಿ ಮತ್ತು ಗಜಲ್ (ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದ ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಗಳು) ಎಂಟು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
[[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಅವರಿಗೆ ೧೯೭೫ ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಮತ್ತು ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/centenary-celebrations-of-pandit-rajguru-begin-today/article29237142.eceಪ್&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=July 21, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;
ಅವರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳೂ ಲಭಿಸಿವೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಧಾರವಾಡ]]ದಿಂದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಯನ್ನೂ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು.

==ಸಾವು==
ಬಸವರಾಜರು ಜುಲೈ ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/centenary-celebrations-of-pandit-rajguru-begin-today/article29237142.ece&lt;/ref&gt; ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಧಾರವಾಡದ ಮೂವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತಜ್ಞರ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಿತ್ತು (ಕುಮಾರ ಗಂಧರ್ವರು ಜನವರಿ ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮಂಸೂರರು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು).

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
* [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]]

==ಪಂ.ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರು ಸ್ಮಾರಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ==
ಮೊದಲ ಪಂಡಿತ ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರು ಸ್ಮಾರಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೧೧ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೩ರಂದು ಪಂಡಿತ ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರು ಅವರ ೯೧ನೇ ಜನ್ಮದಿನಾಚರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಖ್ಯಾತ ಗಾಯಕರಾದ ಪಂಡಿತ ಉಲ್ಲಾಸ್ ಕಶಾಲ್ಕರ್ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರದಾನಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/centenary-celebrations-of-pandit-rajguru-begin-today/article29237142.ece&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/city/hubballi/pandit-vinayak-torvi-wins-rajguru-award/articleshow/112723916.cms&lt;/ref&gt;

ಈ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ₹೧,೦೦,೦೦೦ ನಗದು ಬಹುಮಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಂಸಾಪತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಯುವ ಸಂಗೀತಗಾರರಾದ ಜಯತೀರ್ಥ ಮೆವುಂಡಿ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಕಟ್ಟಿ ಅವರಿಗೆ ಪಂಡಿತ ಬಸವರಾಜ ರಾಜಗುರು ಸ್ಮಾರಕ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ ₹೨೫,೦೦೦ ನಗದು ಬಹುಮಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಂಸಾಪತ್ರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}

==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿ==
* [http://www.ganapriya.com/ns/ns.html Nachiketa Sharma]
* [http://www.ganapriya.com/bmr.html Article on Basavraj Rajguru, with a foreword by Rajan Parrikar, posted on the newsgroup rec.music.indian.classical (RMIC) on 5 August 1996 as part of an ongoing series of articles on great masters of Indian music]
* [http://www.musicalnirvana.com/hindustani/basavraj_rajguru.html#Profile Pt. Basavraj Rajguru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610085636/http://www.musicalnirvana.com/hindustani/basavraj_rajguru.html#Profile |date=2007-06-10 }}
* [http://www.dharwad.com/rajguru.html Dharwad Home Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723143252/http://www.dharwad.com/rajguru.html |date=2008-07-23 }}
* {{usurped|[https://web.archive.org/web/20070830131112/http://www.hinduonnet.com/folio/fo9811/98110160.htm Special issue with the Sunday Magazine From the publishers of THE HINDU MUSIC: 29 November 1998]}}
* {{usurped|[https://web.archive.org/web/20080708071003/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2003/06/09/stories/2003060901510300.htm The Hindu Monday, 9 June 2003]}}
* [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2398746.ece Pt. Basavaraj Rajguru Memorial National Award] {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/rajiv-taranath-gets-basavaraj-rajguru-award/article5036780.ece]
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>6tgik1d1k6ykbdpos0mul0zy1im7zcz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಿ.ಜಯಮ್ಮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9890</id>
    <revision>
      <id>1431005</id>
      <parentid>1355574</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T23:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8880" sha1="hngom78e8jxi6lzfvd4k2a7nr2zezkt" xml:space="preserve">{{
Infobox person
| name = ಬಿ. ಜಯಮ್ಮ
| birth_date = ನವೆಂಬರ್ ೨೬, ೧೯೧೫
| birth_place = ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ
| knwon_for = ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ದಶಕಗಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಾರೆ
| death_date = ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦, ೧೯೮೮
}} 

'''ಬಿ. ಜಯಮ್ಮ''' ([[ನವೆಂಬರ್ ೨೬]], [[೧೯೧೫]] - [[ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦]], [[೧೯೮೮]]) ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ದಶಕಗಳ  ಬಹುದೊಡ್ಡ ಹೆಸರು.  

==ಜೀವನ==
ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಯ ವೃತ್ತಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದರಾದ ಬಿ. ಜಯಮ್ಮನವರು ನವೆಂಬರ್ 26, 1915ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ  ಜನಿಸಿದರು.  ತಂದೆ ಟಿ.ಎನ್. ಮಲ್ಲಪ್ಪನವರು. ತಾಯಿ ರಂಗ ಕಲಾವಿದೆ ಬಿ. ಕಮಲಮ್ಮನವರು. ತಂದೆ ಮಲ್ಲಪ್ಪನವರಿಗೆ ಮಗಳು ಎಂ.ಬಿ.ಬಿ.ಎಸ್ ಓದಿ ವೈದ್ಯಳಾಗಬೇಕೆಂಬ ಕನಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ಬಾಲಕಿ ಜಯಮ್ಮನಿಗದರೋ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿರುಚಿ.

==ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ==
ರಸಿಕ ಜನಾನಂದ ನಾಟಕ ಸಭಾ ಕಂಪನಿಯ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಜಯಮ್ಮನವರು  ಸೀತಾಕಲ್ಯಾಣ ನಾಟಕದ ಸೀತಾ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಅಪಾರ ಕೀರ್ತಿಗಳಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ ಅವರು ದಸ್ತಗೀರ್ ಸಾಹೇಬರ ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಥೆ, ಅಗಳಿ ತಿಮ್ಮಪ್ಪಯ್ಯನವರ ನಾಟಕಸಂಸ್ಥೆ, ಬಾಳಬಸವೇಗೌಡರ ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.  ಗುಲೇಬಕಾವಲಿ ಚಿತ್ರತಾರೆ, ಸದಾರಮೆಯ ಚಂಚುಕುಮಾರಿ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಜನಪ್ರಿಯರಾದರು.

ಮುಂದೆ ಅವರು ಗುಬ್ಬಿವೀರಣ್ಣನವರ ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದರು. ವೀರಸಿಂಹ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅವರದ್ದು  ಪ್ರಮುಖ  ಪಾತ್ರ. ರಾಜಭಕ್ತಿಯ ಮೃಣಾಲಿನ ಪಾತ್ರದಿಂದ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ  ಸುಭದ್ರಸ್ಥಾನ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತ, ರುಕ್ಮಿಣಿ ಕಲ್ಯಾಣ, ಶಿವಜಲಂಧರ, ಸತಿ ಸಾವಿತ್ರಿ, ರಾಮಾಯಣ, ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ  ಮುಂತಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಭಾಮೆ, ರುಕ್ಮಿಣಿ, ಬೃಂದಾದೇವಿ, ಸಾವಿತ್ರಿ, ಸೀತಾದೇವಿ ದ್ರೌಪದಿ ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದರು.   ಕೆ. ಹಿರಣ್ಯಯ್ಯನವರ ದೇವದಾಸಿಯ ಮಣಿಮಂಜರಿ ಪಾತ್ರದಿಂದಲೂ ಅವರಿಗೆ ಅಪಾರ  ಜನ ಮನ್ನಣೆ ಸಂದಿತು.

==ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಭಾಷಾ ತಾರೆಯಾಗಿ==
ಮುಂದೆ ಚಲನಚಿತ್ರಲೋಕದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಭಾಷಾ ತಾರೆಯಾಗಿ ಮಿಂಚಿದ ಬಿ. ಜಯಮ್ಮನವರು  ನಟಿಸಿದ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಧಾನ ಚಿತ್ರಗಳು ಇಂತಿವೆ:

೧೯೩೧: ಹಿಸ್ ಲವ್ ಅಫೇರ್ (ಮೂಕಿಚಿತ್ರ), ೧೯೩೨: ಹರಿಮಾಯ, ೧೯೩೫: ಸದಾರಮೆ, ೧೯೩೮: ಗುಲೆಬಕಾವಲಿ, ೧೯೪೧: ಸುಭದ್ರ, ೧೯೪೨: ಜೀವನ ನಾಟಕ,  ೧೯೪೪: ಭರ್ತ್ಯಹರಿ (ತಮಿಳು), ೧೯೪೫: ಹೇಮರೆಡ್ಡಿ ಮಲ್ಲಮ್ಮ, ಸ್ವರ್ಗ ಸೀಮ (ತೆಲುಗು);  ೧೯೪೬: ಲವಂಗಿ, ತ್ಯಾಗಯ್ಯ (ತೆಲುಗು),  ೧೯೪೭: ಬ್ರಹ್ಮರಥಂ (ತೆಲುಗು), ೧೯೪೯: ನಾಟ್ಯರಾಣಿ, ಮಂಗಯಾರ್ ಕರಸಿ (ತಮಿಳು), ೧೯೫೦: ರಾಜಾವಿಕ್ರಮ,  ೧೯೫೧: ಮಂತ್ರದಂಡಂ (ತಮಿಳು), ಗುಣಸಾಗರಿ, ಸತ್ಯಶೋಧನೈ (ತಮಿಳು), ೧೯೫೩: ಗುಮಾಸ್ತ;     ೧೯೫೮: ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿ, ೧೯೬೫: ಮಾವನ ಮಗಳು, ೧೯೬೬: ಪ್ರೇಮಮಯಿ, ೧೯೬೭: ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿ, ೧೯೬೮: ಅಣ್ಣ ತಮ್ಮ, ಬೇಡಿ ಬಂದವಳು, ೧೯೭೦: ಮುಕ್ತಿ, ೧೯೭೧: ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ   ಮುಂತಾದವು 

ಹೀಗೆ ಜಯಮ್ಮನವರು  ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜ್ರಂಭಿಸಿದರು.  

==ನಾಯಕಿ ಮತ್ತು ಗಾಯಕಿ==
ಬಿ. ಜಯಮ್ಮನವರು ಮಹಾನ್ ನಟಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಗಾಯಕಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಬಹುತೇಕ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಸ್ವತಃ ಅವರೇ ಗಾಯನವನ್ನೂ ನೀಡಿದ್ದರು.  

==ಕುಟುಂಬ==
ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣನವರ ಮೂರನೆಯ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದ  ಬಿ. ಜಯಮ್ಮನವರು ತಮ್ಮ ಪತಿಯವರೊಂದಿಗೇ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಜಯಮ್ಮನವರು ಹಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲವೊಂದು ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದುಂಟು.   ಬಿ. ಜಯಮ್ಮನವರ ಪುತ್ರರಾದ ಜಿ. ವಿ. ಗುರುಪ್ರಸಾದ್ ಹಾಗೂ ಪುತ್ರಿಯರಾದ  ಜಿ. ವಿ. ಹೇಮಲತಾ ಮತ್ತು  ಜಿ. ವಿ. ಲಕ್ಷ್ಮೀಪ್ರಭಾ ಅವರುಗಳೂ ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

==ಸ್ಥಾನಮಾನ, ಗೌರವಗಳು==
೧೯೮೧ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬಿ. ಜಯಮ್ಮನವರು ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ನಾಮಾಂಕಿತರಾಗಿ  ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ  ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗೌರವ, ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು ಸಂದಿದ್ದವು.  

==ವಿದಾಯ==
ಬಿ. ಜಯಮ್ಮನವರು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦, ೧೯೮೮ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಈ ಲೋಕವನ್ನಗಲಿದರು. 

==ಆಕರಗಳು==
# [http://kanaja.in/archives/dinamani/%E0%B2%AC%E0%B2%BF-%E0%B2%9C%E0%B2%AF%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE ಕಣಜ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151125041811/http://kanaja.in/archives/dinamani/%E0%B2%AC%E0%B2%BF-%E0%B2%9C%E0%B2%AF%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE |date=2015-11-25 }}
# [http://www.karnataka.com/personalities/b-jayamma/ ನಮ್ಮ ಕರ್ನಾಟಕ.ಕಾಂ]
# [https://wiki.indiancine.ma/wiki/%20B%20Jayamma ವಿಕಿ ಇಂಡಿಯಾ ಸಿನೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201028074254/https://wiki.indiancine.ma/wiki/%20B%20Jayamma |date=2020-10-28 }}
# [https://web.archive.org/web/20201030074659/https://www.thehindu.com/features/cinema/bharthruhari-1944/article3339493.ece ಭರ್ತೃಹರಿ ೧೯೪೪ - ದಿ ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆ]

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ: ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದರು]]
[[ವರ್ಗ: ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ: ರಂಗಭೂಮಿ]]
[[ವರ್ಗ: ವೃತ್ತಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದೆ]]
[[ವರ್ಗ: ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]</text>
      <sha1>hngom78e8jxi6lzfvd4k2a7nr2zezkt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮೈನಾವತಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9891</id>
    <revision>
      <id>1431065</id>
      <parentid>1360165</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T05:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32096" sha1="l3j0s1l5mzwqrsarzornpi3yrsmobw6" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name                  = ಮೈನಾವತಿ
| image                 = 
| image_size            =
| caption               = 
| birth_name            = ಮೈನಾವತಿ
| birth_date            = ೨೬ ಜುಲೈ ೧೯೩೫
| birth_place           = [[ಭಟ್ಕಳ]], ಮುಂಬಯಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ
| occupation            = ನಟಿ
| years_active          = ೧೯೫೫-೨೦೧೨
| spouse                = ಡಾ.ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ
| domesticpartner       = 
| website               = 
}}
'''ಮೈನಾವತಿ''' ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹೆಸರಾಂತ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಕಿರುತೆರೆ ಅಭಿನೇತ್ರಿ. ೧೯೫೦ ಮತ್ತು ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದ ಮೈನಾವತಿ ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ಸುಮಾರು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. '''[[ರಾಯರ ಸೊಸೆ]]'''(೧೯೫೭), '''[[ಅಬ್ಬಾ ಆ ಹುಡುಗಿ]]'''(೧೯೫೯), '''[[ಅನುರಾಧ]]'''(೧೯೬೭), '''[[ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ]]'''(೧೯೭೦) ಮತ್ತು '''[[ಅಳಿಯ ಗೆಳೆಯ]]'''(೧೯೭೧) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಭಿನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಜೀವ ತುಂಬಿ ಕನ್ನಡ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ನೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿನೇತ್ರಿ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ತಮಿಳಿನ '''ಬೊಮ್ಮೈ ಕಲ್ಯಾಣಂ'''(೧೯೫೮), '''ಮಾಲಯಿಟ್ಟ ಮಂಗೈ'''(೧೯೫೮) ಮತ್ತು '''ಕುರವಂಜಿ'''(೧೯೬೦) ಮೈನಾವತಿ ಅಭಿನಯದ ಗಮನಾರ್ಹ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ&lt;ref name=&quot;ಮೈನಾ೧&quot;&gt;{{cite web|title=ಹಿರಿಯ ನಟಿ ಮೈನಾವತಿ ಇನ್ನಿಲ್ಲ|url=http://www.prajavani.net/news/article/2012/11/11/109030.html|publisher=ಪ್ರಜಾವಾಣಿ}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ರಾಜೇಂದ್ರ&quot;&gt;{{cite web|title=ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆಯ ಹಿರಿಯ ಅಭಿನೇತ್ರಿ ಮೈನಾವತಿ ಇನ್ನಿಲ್ಲ|url=http://kannada.filmibeat.com/news/veteran-actress-mynavathi-dies-at-78-069484.html|publisher=ಫಿಲ್ಮಿ ಬೀಟ್}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ಮೈನಾ೨&quot;&gt;{{cite web|title=ಹಿರಿಯ ನಟಿ ಮೈನಾವತಿ ಇನ್ನಿಲ್ಲ|url=http://www.justkannada.in/%E0%B2%B9%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%A8%E0%B2%9F%E0%B2%BF-%E0%B2%AE%E0%B3%88%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B2%A4%E0%B2%BF-%E0%B2%87%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%B2/|publisher=ಜಸ್ಟ್ ಕನ್ನಡ|access-date=2016-10-02|archive-date=2015-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322234045/http://www.justkannada.in/%e0%b2%b9%e0%b2%bf%e0%b2%b0%e0%b2%bf%e0%b2%af-%e0%b2%a8%e0%b2%9f%e0%b2%bf-%e0%b2%ae%e0%b3%88%e0%b2%a8%e0%b2%be%e0%b2%b5%e0%b2%a4%e0%b2%bf-%e0%b2%87%e0%b2%a8%e0%b3%8d%e0%b2%a8%e0%b2%bf%e0%b2%b2/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ==
ಮೈನವಾತಿಯವರು ೨೬ ಜುಲೈ ೧೯೩೫ರಂದು ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ [[ಭಟ್ಕಳ]]ದಲ್ಲಿ '''ರಂಗ ರಾವ್''' ಮತ್ತು '''ಕಾವೇರಿ ಬಾಯಿ''' ದಂಪತಿಯ ಮಗುವಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಂದೆ ರಂಗ ರಾವ್ ರವರು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹರಿಕಥೆಯ ವಿದ್ವಾನ್ ರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಅಭಿನಯ, ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರು ಕೊಡ. ತಾಯಿ ಕಾವೇರಿ ಬಾಯಿ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರ ಸಹೋದರ '''ಎಂ.ಪ್ರಭಾಕರ್''' ರವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತಗಾರ. ಮೈನಾವತಿಯವರ ಅಕ್ಕ '''[[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]]'''ಯವರು ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೇ ಹರಿಕಥೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲೂ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. '''[[ವಾಣಿ]]''' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಪಂಢರೀಬಾಯಿ ನಂತರದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ನಟಿಯಾಗಿ ಅಪಾರ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದರು. ಸಹೋದರಿ ಪಂಢರೀಬಾಯಿಯವರ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೈನಾವತಿಯವರು ಪಂಢರೀಬಾಯಿಯವರು ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದ '''ಸತಿ ಸಕ್ಕು''' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚುವ ಮೂಲಕ ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು&lt;ref name=&quot;ಮೈನಾ೧&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಎಂ.ಪ್ರಭಾಕರ್|url=http://www.sobagu.in/%E0%B2%8E%E0%B2%82-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D/|publisher=ಸೊಬಗು}}&lt;/ref&gt;.

==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ==
====ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆ====
ಸತಿ ಸಕ್ಕು ಚಿತ್ರದ ಚಿಕ್ಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚೊಕ್ಕ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ ಮೈನಾವತಿ ತಮಿಳಿನ '''ಪೊಣ್ ವಾಯಲ್'''(೧೯೫೪) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಭಿನಯದಿಂದ ಚಿತ್ರರಸಿಕರ ಮನಸೆಳೆದರು. ಆದರೆ ಈ ಚಿತ್ರ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಪೊಣ್ ವಾಯಲ್ ೧೯೫೪|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/ponvayal-1954/article2802184.ece|publisher=ದಿ ಹಿಂದು}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮೈನಾವತಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಚಿತ್ರ ತಮಿಳಿನ '''ಎನ್ ಮಗಳ್'''(೧೯೫೫). ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಶಕ್ತ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದರರೂ ಚಿತ್ರ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತಿತು&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಎನ್ ಮಗಳ್ ೧೯೫೫|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/en-magal-1955/article4817408.ece|publisher=ದಿ ಹಿಂದು|access-date=2016-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20130620093834/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/en-magal-1955/article4817408.ece|archive-date=2013-06-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. '''[[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]]''' ಯವರು ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ '''ಕುಲ ದೈವಂ'''(೧೯೫೬) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಗಂಡನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹುಡುಗಿಯಾಗಿ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದದ್ದಲ್ಲದೇ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಪುರಸ್ಕಾರ ಪಡೆಯಿತು&lt;ref&gt;{{cite web|title=Blast from the past: Kula Deivam 1956|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/blast-from-the-past-kula-deivam-1956/article931300.ece|publisher=ದಿ ಹಿಂದು}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

'''[[ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್]]''' ಮತ್ತು '''[[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]]ಯವರು''' ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ '''[[ಭಕ್ತ ವಿಜಯ]]'''(೧೯೫೬) ಮತ್ತು '''[[ಹರಿಭಕ್ತ]]'''(೧೯೫೬) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣೀಯ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದರು. '''[[ಹರಿಭಕ್ತ]]''' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಋಣಾತ್ಮಕ ಛಾಯೆಯ ವೇಶ್ಯಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ ಭಾವಾಭಿನಯ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಾಭಿನಯ ನೀಡಿದ ಮೈನಾವತಿ '''[[ಮುತ್ತೈದೆ ಭಾಗ್ಯ]]'''(೧೯೫೬) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಶೇಖರ '''[[ಕಲ್ಯಾಣ್ ಕುಮಾರ್]]''' ರವರ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನೀಡಿದ ಲವಲವಿಕೆಯ ಅಭಿನಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಹಿಡಿಸಿತ್ತು. '''[[ರಾಯರ ಸೊಸೆ]]'''(೧೯೬೭) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವರದಕ್ಷಿಣೆ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಿದ ಮಾವನನ್ನು ತನ್ನ ಸದ್ಗುಣದಿಂದ ಗೆಲ್ಲುವ ಸೊಸೆಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೈನಾವತಿಯವರದ್ದು ಅಪೂರ್ವ ಅಭಿನಯ. ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ '''[[ಅಬ್ಬಾ ಆ ಹುಡುಗಿ]]''' ಚಿತ್ರ ಮೈನಾವತಿಯವರ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು. '''[[ವಿಲಿಯಮ್ ಶೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್‌]]''' ರವರ '''ದಿ ಟೇಮಿಂಗ್ ಆಫ್ ಶ್ರೂ''' ನಾಟಕವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ದ್ವೇಷಿ ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ಯುವತಿಯಾಗಿ ಮನೋಜ್ಞ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ ಮೈನಾವತಿಯವರು ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾಂಟು ಶರ್ಟು ಧರಿಸಿ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದರು&lt;ref name=&quot;ಮೈನಾ೧&quot;/&gt;.

ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಮಲಯಾಳಂ ನಟ '''[[ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್]]''' ರವರಿಗೆ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ  '''ಪುದುವಾಯಲ್'''(೧೯೫೭), '''ವಣ್ಣಕ್ಕಿಳಿ'''(೧೯೫೯), '''ಅನ್ಬುಕ್ಕೊರ್ ಅಣ್ಣಿ'''(೧೯೬೦) ಮುಂತಾದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಮೈನಾವತಿಯವರು '''[[ಶಿವಾಜಿ ಗಣೇಶನ್]]''' ರವರೊಂದಿಗೆ '''ಬೊಮ್ಮೈ ಕಲ್ಯಾಣಂ'''(೧೯೫೮) ಮತ್ತು '''ಕುರವಂಜಿ'''(೧೯೬೦) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಸಮರ್ಥ ಅಭಿನಯ ನಿಡಿದ್ದರು. '''ಮಾಲಯಿಟ್ಟ ಮಂಗೈ'''(೧೯೫೮) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೈನಾವತಿ ಅಭಿನಯದ ''ಸೆಂದಮಿಳ್ ತೇನ್ ಮೊಳಿಯಾಲ್...'' ಗೀತೆ ತಮಿಳಿನ ಅಮರ ಮಧುರ ಗೀತೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ.

'''[[ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್]]''' ಅಭಿನಯದ '''[[ಅನ್ನಪೂರ್ಣ]]'''(೧೯೬೪) ಮತ್ತು '''[[ಸರ್ವಜ್ಞಮೂರ್ತಿ]]'''(೧೯೬೫) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ ಮೈನಾವತಿ '''[[ಮಹಾಸತಿ ಅನುಸೂಯ]]'''(೧೯೬೫) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯಾಗಿ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾದ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ್ದರು. '''[[ಸುಬ್ಬಾಶಾಸ್ತ್ರಿ]]'''(೧೯೬೬) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆಗೆ ಮಂಕು ಬೂದಿ ಎರಚಿ ಆಸ್ಥಿ ಹೊಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೊಂಚು ಹಾಕಿದ್ದ ಲಂಪಟ ಬುದ್ಧಿಯ ಸುಬ್ಬಾಶಾಸ್ತ್ರಿಯ ಅವಗುಣಗಳನ್ನು ತಂದೆ ಎದುರಿಗೇ ಟೀಕಿಸಿ ಅವನ ಕುತ್ಸಿತ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸುವ ದಿಟ್ಟ ಹುಡುಗಿ ಸರಸ್ವತಿಯಾಗಿ ಅಮೋಘ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ ಮೈನಾವತಿ '''[[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]]''' ನಿರ್ಮಾಣದ ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆಯ ಮಹತ್ವ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುವ ಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ '''[[ಅನುರಾಧ]]'''(೧೯೬೭) ಚಿತ್ರದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ್ದರು&lt;ref name=&quot;ಮೈನಾ೧&quot;/&gt;.

೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಿದ ಮೈನಾವತಿಯವರು '''[[ಅಮ್ಮ]]'''(೧೯೬೮), '''[[ಗಂಡೊಂದು ಹೆಣ್ಣಾರು]]'''(೧೯೬೯), '''[[ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ]]'''(೧೯೭೦) ಮತ್ತು '''[[ಅಳಿಯ ಗೆಳೆಯ]]'''(೧೯೭೧) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ '''[[ನರಸಿಂಹರಾಜು]]''' ಅವರಿಗೆ ಸರಿಸಾಟಿಯ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಸೈ ಅನ್ನಿಸಿಕೊಂಡರು. '''[[ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ]]''' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತೆನಾಲಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣನ ಮಡದಿಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ನವಿರು ಹಾಸ್ಯದಿಂದ ಜೀವ ತುಂಬಿದ ಪರಿ ಅಮೋಘ. ವಿವಾಹದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವ ಕೊಟ್ಟು ನಟನೆಯಿಂದ ಸುಧೀರ್ಘ ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಮೈನಾವತಿ '''[[ಮುಗಿಯದ ಕಥೆ]]'''(೧೯೭೬) ಮತ್ತು '''[[ಭಾಗ್ಯವಂತರು]]'''(೧೯೭೭) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರೂ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ನಟಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ್ದು ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ. '''[[ಒಬ್ಬರಿಗಿಂತ ಒಬ್ಬರು]]'''(೧೯೯೨), '''[[ಚಿರಬಾಂಧವ್ಯ]]'''(೧೯೯೩), '''[[ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀ ಸಾಯಿಬಾಬ]]'''(೧೯೯೩), '''[[ಮಣಿಕಂಠನ ಮಹಿಮೆ]]'''(೧೯೯೩) ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ನಟಿಯಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ್ದರು&lt;ref name=&quot;ಮೈನಾ೧&quot;/&gt;.

ಅಪ್ಪಟ ಭಾರತೀಯ ನಾರಿಯ ಪಾತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿರುವ ಸಹೋದರಿ '''[[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]]'''ಯವರ ಜೊತೆಗೆ ದಿಟ್ಟ ತುಂಟತನದ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತ ಚಿತ್ರರಸಿಕರ ಮನದಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಮೈನಾವತಿ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಸುವರ್ಣಯುಗದ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟರಾದ '''[[ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್]]''', '''[[ಶಿವಾಜಿ ಗಣೇಶನ್]]''', '''[[ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್]]''', '''[[ಕಲ್ಯಾಣ್ ಕುಮಾರ್]]''', '''ಎಸ್.ಎಸ್.ರಾಜೇಂದ್ರನ್''' ಮತ್ತು '''[[ರಾಜಾಶಂಕರ್]]''' ಮುಂತಾದವರೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಹಿರಿಮೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದ ಮೈನಾವತಿ '''[[ಹೆಚ್.ಎಲ್.ಎನ್.ಸಿಂಹ]]''', '''[[ಬಿ.ವಿಠ್ಠಲಾಚಾರ್ಯ]]''', '''[[ಟಿ.ವಿ.ಸಿಂಗ್ ಠಾಕೂರ್]]''', '''ಕೃಷ್ಣನ್-ಪಂಜು''' ಮತ್ತು '''[[ಬಿ.ಆರ್.ಪಂತುಲು]]''' ಮುಂತಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಪಂಡರೀಬಾಯಿ ಸೋದರಿ, ನಟಿ ಮೈನಾವತಿ ನಿಧನ|url=http://vijaykarnataka.indiatimes.com/moviereview/17170245.cms|publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ}}&lt;/ref&gt;.

====ಕಿರುತೆರೆ====
೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಿರುತೆರೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಮೈನಾವತಿಯವರು '''ಅಮ್ಮ''' ಮತ್ತು '''ಮನೆತನ''' ಮುಂತಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.

==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಡಾ.ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಅವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ ಮೈನಾವತಿಯವರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ಕೊಟ್ಟು ನಟನೆಯಿಂದ ಧೀರ್ಘ ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಮೈನಾವತಿಯವರಿಗೆ ಶ್ಯಾಮಸುಂದರ್ ಮತ್ತು ಗುರುದತ್ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಗಾಯತ್ರಿ ಎಂಬ ಪುತ್ರಿ ಸೇರಿ ಮೂರು ಮಕ್ಕಳು. ಮೈನಾವತಿಯವರ ಮಗ '''ಗುರುದತ್''' ಕಿರುತೆರೆ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ. ಮೈನಾವತಿಯವರು ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಾ ದೇವಿಯ ಭಕ್ತೆಯಾಗಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಪತಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಮಗ ಶ್ಯಾಮಸುಂದರ್ ಅವರ ಅಕಾಲ ಮರಣದಿಂದ ಮಾನಸಿಕ ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದರು.

==ನಿಧನ==
ಮೈನಾವತಿಯವರು ನವೆಂಬರ್ ೧೦, ೨೦೧೨ ರಂದು ತಮ್ಮ ೭೮ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೃದಯಾಘಾತದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬಿ.ಜಿ.ಎಸ್.ಗ್ಲೋಬಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದರು.

==ಮೈನಾವತಿ ಅಭಿನಯದ ಚಿತ್ರಗಳು==
====ಕನ್ನಡ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ವರ್ಷ
! ಚಿತ್ರ
! ಪಾತ್ರ
! ನಿರ್ದೇಶನ
! ಭೂಮಿಕೆ
|-
| ೧೯೫೬ || ''[[ಭಕ್ತ ವಿಜಯ]]'' || || [[ಆರೂರು ಪಟ್ಟಾಭಿ]] || [[ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]]
|-
| ೧೯೫೬ || ''[[ಹರಿ ಭಕ್ತ]]'' || || [[ಟಿ.ವಿ.ಸಿಂಗ್ ಠಾಕೂರ್]] || [[ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]]
|-
| ೧೯೫೬ || ''[[ಮುತ್ತೈದೆ ಭಾಗ್ಯ]]'' || || [[ಬಿ.ವಿಠ್ಠಲಾಚಾರ್ಯ]] || [[ಕಲ್ಯಾಣ್ ಕುಮಾರ್]]
|-
| ೧೯೫೬ || ''[[ಕಚ ದೇವಯಾನಿ]]'' ||  || ಕೆ.ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ || [[ಕೆ.ಎಸ್.ಅಶ್ವಥ್]], [[ಬಿ.ಸರೋಜಾ ದೇವಿ]]
|-
| ೧೯೫೭ || ''[[ಬೆಟ್ಟದ ಕಳ್ಳ]]'' || || ಎಸ್.ಎಂ.ಶ್ರೀರಾಮುಲು ನಾಯ್ಡು || [[ಕಲ್ಯಾಣ್ ಕುಮಾರ್]]
|-
| ೧೯೫೭ || ''[[ರಾಯರ ಸೊಸೆ]]'' || ಲಕ್ಷ್ಮಿ || ಆರ್.ರಾಮಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಕೆ.ಎಸ್.ಮೂರ್ತಿ || [[ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]], [[ಕಲ್ಯಾಣ್ ಕುಮಾರ್]]
|-
| ೧೯೫೯ || ''[[ಅಬ್ಬಾ ಆ ಹುಡುಗಿ]]'' || || [[ಹೆಚ್.ಎಲ್.ಎನ್.ಸಿಂಹ]] || [[ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]], [[ರಾಜಾಶಂಕರ್]]
|-
| ೧೯೫೯ || ''[[ಮನೆಗೆ ಬಂದ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ]]'' || || [[ಬಿ.ವಿಠ್ಠಲಾಚಾರ್ಯ]] || [[ಕಲ್ಯಾಣ್ ಕುಮಾರ್]], [[ರೇವತಿ]]
|-
| ೧೯೬೪ || ''[[ಅನ್ನಪೂರ್ಣ]]'' || || [[ಆರೂರು ಪಟ್ಟಾಭಿ]] || [[ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]]
|-
| ೧೯೬೪ || ''[[ನವಜೀವನ]]'' || || ಪಿ.ಎಸ್.ಮೂರ್ತಿ || [[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]], [[ಕೆ.ಎಸ್.ಅಶ್ವಥ್]]
|-
| ೧೯೬೫ || ''[[ಸರ್ವಜ್ಞ ಮೂರ್ತಿ]]'' || || [[ಆರೂರು ಪಟ್ಟಾಭಿ]] || [[ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಹರಿಣಿ]]
|-
| ೧೯೬೫ || ''[[ಮಹಾಸತಿ ಅನುಸೂಯ]]'' || || [[ಬಿ.ಎಸ್.ರಂಗಾ]] || [[ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]]
|-
| ೧೯೬೬ || ''[[ಸುಬ್ಬಾಶಾಸ್ತ್ರಿ]]'' || || ದೊರೆಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ || [[ಕಲ್ಯಾಣ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಹರಿಣಿ]]
|-
| ೧೯೬೭ || ''[[ಅನುರಾಧ]]'' || || [[ಆರೂರು ಪಟ್ಟಾಭಿ]] || [[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]], [[ಜಯಂತಿ]]
|-
| ೧೯೬೮ || ''[[ನಾನೇ ಭಾಗ್ಯವತಿ]]'' || || [[ಟಿ.ವಿ.ಸಿಂಗ್ ಠಾಕೂರ್]] || [[ಕಲ್ಯಾಣ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಭಾರತಿ]]
|-
| ೧೯೬೮ || ''[[ಗೌರಿ ಗಂಡ]]'' || ||  ಸುಂದರ್ ರಾವ್ ನಾಡಕರ್ಣಿ || [[ನರಸಿಂಹರಾಜು]], [[ರಾಜಾಶಂಕರ್]]
|-
| ೧೯೬೮ || ''[[ಆನಂದ ಕಂದ]]'' || || [[ಎ.ಸಿ.ನರಸಿಂಹ ಮೂರ್ತಿ]], [[ಟಿ.ದ್ವಾರಕಾನಾಥ್]] || [[ಕಲ್ಯಾಣ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಕಲ್ಪನಾ]]
|-
| ೧೯೬೮ || ''[[ಅಮ್ಮ]]'' || || [[ಬಿ.ಆರ್.ಪಂತುಲು]] || [[ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಭಾರತಿ]], [[ನರಸಿಂಹರಾಜು]]
|-
| ೧೯೬೯ || ''[[ಗಂಡೊಂದು ಹೆಣ್ಣಾರು]]'' || || [[ಬಿ.ಆರ್.ಪಂತುಲು]] || [[ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಭಾರತಿ]], [[ನರಸಿಂಹರಾಜು]]
|-
| ೧೯೬೯ || ''[[ವಿಚಿತ್ರ ಸಂಸಾರ]]'' || ||  || [[ಬಿ.ವಿ.ರಾಧ]], [[ದ್ವಾರಕೀಶ್]]
|-
| ೧೯೭೦ || ''[[ಅಪರಾಜಿತೆ]]'' || || ಆರ್.ಎಂ.ವೀರಭದ್ರಯ್ಯ || [[ಕಲ್ಯಾಣ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]]
|-
| ೧೯೭೦ || ''[[ಮೂರು ಮುತ್ತುಗಳು]]'' || || [[ಆರೂರು ಪಟ್ಟಾಭಿ]] || [[ರಾಜೇಶ್]], [[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]]
|-
| ೧೯೭೦ || ''[[ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ]]'' || || [[ಬಿ.ಆರ್.ಪಂತುಲು]] || [[ಡಾ.ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಭಾರತಿ]], [[ಜಯಂತಿ]], [[ನರಸಿಂಹರಾಜು]]
|-
| ೧೯೭೧ || ''[[ಅಳಿಯ ಗೆಳೆಯ]]'' || || [[ಬಿ.ಆರ್.ಪಂತುಲು]] || [[ಗಂಗಾಧರ್]], [[ಭಾರತಿ]], [[ನರಸಿಂಹರಾಜು]]
|-
| ೧೯೭೬ || ''[[ಮುಗಿಯದ ಕಥೆ]]'' || || ದುರೈ || [[ರಾಜೇಶ್]], [[ಸುಮಿತ್ರಾ]], [[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]]
|-
| ೧೯೭೭ || ''[[ಭಾಗ್ಯವಂತರು]]'' || || [[ಭಾರ್ಗವ]] || [[ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಬಿ.ಸರೋಜಾದೇವಿ]]
|-
| ೧೯೯೧ || ''[[ಗೃಹಪ್ರವೇಶ]]'' || || [[ಓಂ ಸಾಯಿಪ್ರಕಾಶ್]] || [[ದೇವರಾಜ್]], [[ಮಾಲಾಶ್ರೀ]]
|-
| ೧೯೯೧ || ''[[ಎಸ್.ಪಿ.ಭಾರ್ಗವಿ]]'' || || [[ವಿ.ಸೋಮಶೇಖರ್]] || [[ಮಾಲಾಶ್ರೀ]], [[ದೇವರಾಜ್]]
|-
| ೧೯೯೨ || ''[[ಒಬ್ಬರಿಗಿಂತ ಒಬ್ಬರು]]'' || || [[ಎ.ಎಂ.ಸಮೀವುಲ್ಲಾ]] || [[ಸುನೀಲ್]], [[ಗುರುದತ್]], ಕಿನ್ನಾರ, [[ವನಿತಾ ವಾಸು]], [[ವಜ್ರಮುನಿ]]
|-
| ೧೯೯೨ || ''[[ನನ್ನ ತಂಗಿ]]'' || || [[ಪೇರಾಲ]] || [[ದೇವರಾಜ್]], [[ಸೌಂದರ್ಯ]]
|-
| ೧೯೭೧ || ''[[ಪ್ರೇಮ ಸಂಗಮ]]'' || || [[ಭಾರ್ಗವ]] || [[ಅಂಬರೀಶ್]], [[ಮಾಲಾಶ್ರೀ]]
|-
| ೧೯೯೨ || ''[[ಮನ ಮೆಚ್ಚಿದ ಸೊಸೆ]]'' || || [[ಬಿ.ರಾಮಮೂರ್ತಿ]] || [[ಮಾಲಾಶ್ರೀ]], [[ಸುನೀಲ್]]
|-
| ೧೯೯೩ || ''[[ಚಿರ ಬಾಂಧವ್ಯ]]'' || || [[ಎಂ.ಎಸ್.ರಾಜಶೇಖರ್]] || [[ಶಿವರಾಜ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಶುಭಾಶ್ರೀ]]
|-
| ೧೯೯೩ || ''[[ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀ ಸಾಯಿಬಾಬ]]'' || || [[ಓಂ ಸಾಯಿಪ್ರಕಾಶ್]] || [[ಸಾಯಿಪ್ರಕಾಶ್]], [[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]], [[ತಾರ]]
|-
| ೧೯೯೩ || ''[[ಮಣಿಕಂಠನ ಮಹಿಮೆ]]'' || || ಕೆ.ಶಂಕರ್ || [[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]], [[ತಾರ]], [[ಶರತ್ ಬಾಬು]], [[ಜಯಪ್ರದಾ]]
|-
| ೧೯೯೩ || ''[[ಮಾಂಗಲ್ಯ ಬಂಧನ]]'' || || ಕೆ.ಭಗವಾನ್ || [[ಅನಂತ್ ನಾಗ್]], [[ಮಾಲಾಶ್ರೀ]], [[ಮೂನ್ ಮೂನ್ ಸೇನ್]]
|-
| ೧೯೯೪ || ''[[ಮುತ್ತಣ್ಣ]]'' || || [[ಎಂ.ಎಸ್.ರಾಜಶೇಖರ್]] || [[ಶಿವರಾಜ್ ಕುಮಾರ್]], ಸುಪ್ರಿಯಾ, ಸ್ನೇಹಾ
|-
| ೧೯೯೫ || ''[[ಮಿಸ್ಟರ್ ವಾಸು]]'' || || [[ಜೋಸೈಮನ್]] || [[ಟೈಗರ್ ಪ್ರಭಾಕರ್]], [[ಚಂದ್ರಿಕಾ]]
|-
| ೧೯೯೬ || ''[[ಗೆಲುವಿನ ಸರದಾರ]]'' || || ರೇಲಂಗಿ ನರಸಿಂಹ ರಾವ್ || [[ರಾಘವಂದ್ರ ರಾಜಕುಮಾರ್]], [[ಶ್ರುತಿ]]
|-
| ೧೯೯೬ || ''[[ಬಾಸ್]]'' || || [[ಕೆ.ಪಿ.ಭವಾನಿಶಂಕರ್]] || [[ಟೈಗರ್ ಪ್ರಭಾಕರ್]], [[ರಮೇಶ್ ಅರವಿಂದ್]]
|-
| ೧೯೯೬ || ''[[ಶಿವಲೀಲೆ]]'' || || ವಿ.ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ || [[ಕಲ್ಯಾಣ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಸಿತಾರ]]
|-
| ೧೯೯೮ || ''[[ದೋಣಿ ಸಾಗಲಿ]]'' || || [[ಎಸ್.ವಿ.ರಾಜೇಂದ್ರಸಿಂಗ್ ಬಾಬು]] || [[ಶಶಿಕುಮಾರ್]], [[ಸೌಂದರ್ಯ]]
|-
| ೧೯೯೯ || ''[[ದಳವಾಯಿ]]'' || || ಶಿವಮಣಿ || [[ಬಿ.ಸಿ.ಪಾಟಿಲ್]], [[ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ]]
|-
| ೨೦೦೩|| ''[[ಪ್ರೀತಿಸ್ಲೇ ಬೇಕು]]'' || || ಯೋಗೀಶ್ ಹುಣಸೂರ್ || [[ವಿಜಯ್ ರಾಘವೇಂದ್ರ]], [[ಛಾಯಾ ಸಿಂಗ್]]
|}&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಮೈನಾವತಿ ಅಭಿನಯದ ಚಿತ್ರಗಳು|url=http://chiloka.com/celebrity/mynavathi/filmography|publisher=ಚಿಲೋಕ}}&lt;/ref&gt;

====ತಮಿಳು====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ವರ್ಷ
! ಚಿತ್ರ
! ಪಾತ್ರ
! ನಿರ್ದೇಶನ
! ಭೂಮಿಕೆ
|-
| ೧೯೫೪ || ''ಪೊಣ್ ವಾಯಲ್'' || || ಎ.ಟಿ.ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ || ಟಿ.ಆರ್.ರಾಮಚಂದ್ರನ್, ಅಂಜಲಿದೇವಿ
|-
| ೧೯೫೫ || ''ಎನ್ ಮಗಳ್'' || || ಕೆ.ವಿ.ಆರ್.ಆಚಾರ್ಯ || ರಂಜನ್, [[ಎಸ್.ವರಲಕ್ಷ್ಮಿ]], ಎಂ.ಎನ್.ನಂಬಿಯಾರ್
|-
| ೧೯೫೬ || ''ಕುಲ ದೈವಂ'' || || ಕೃಷ್ಣನ್-ಪಂಜು || ಎಸ್.ವಿ.ಸಹಸ್ರನಾಮಮ್, [[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]], ಎಸ್.ಎಸ್.ರಾಜೇಂದ್ರನ್
|-
| ೧೯೫೬ || ''ನಲ್ಲ ವೀಡು'' || || ಜೆ.ಸಿನ್ಹಾ || [[ಶಿವಾಜಿ ಗಣೇಶನ್]], [[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]], ಎಂ.ಎನ್.ರಾಜಮ್
|-
| ೧೯೫೭ || ''ಅರವಲ್ಲಿ'' || ಅಲಂಗಾರವಲ್ಲಿ || ಕೃಷ್ಣನ್-ಪಂಜು || [[ಜಿ.ವರಲಕ್ಷ್ಮಿ]], ಎಸ್.ಜಿ.ಈಶ್ವರ್
|-
| ೧೯೫೭ || ''ಪುದುವಾಯಲ್'' || || ಕೃಷ್ಣನ್-ಪಂಜು || [[ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್]], ಎಸ್.ಎಸ್.ರಾಜೇಂದ್ರನ್
|-
| ೧೯೫೮ || ''ಅನ್ಬು ಎಂಗೆ'' || || ಡಿ.ಯೋಗಾನಂದ್ || [[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]], ಎಸ್.ಎಸ್.ರಾಜೇಂದ್ರನ್, ಕೆ.ಬಾಲಾಜಿ
|-
| ೧೯೫೮ || ''ನಾನ್ ವಾಲಾರ್ಥ ತಂಗೈ'' || || ನಾರಾಯಣ ಮೂರ್ತಿ || [[ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್]], [[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]]
|-
| ೧೯೫೮ || ''ಬೊಮ್ಮೈ ಕಲ್ಯಾಣಂ'' || || ಆರ್.ಎಂ.ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ || [[ಶಿವಾಜಿ ಗಣೇಶನ್]], [[ಜಮುನಾ]]
|-
| ೧೯೫೮ || ''ಮಾಲಯಿಟ್ಟ ಮಂಗೈ'' || || ಜಿ.ಆರ್.ನಾಥನ್ || ಟಿ.ಆರ್.ಮಹಾಲಿಂಗಂ, [[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]]
|-
| ೧೯೫೯ || ''ಎಂಗಳ್ ಕುಲ ದೇವಿ'' || || ಎ.ಸುಬ್ಬರಾವ್ || ಕೆ.ಬಾಲಾಜಿ, [[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]]
|-
| ೧೯೫೯ || ''ಕಣ್ ತಿರಂದದು'' || || ಕೆ.ವಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ || ರಾಮನಾಥನ್
|-
| ೧೯೫೯ || ''ನಾಲು ವೆಳಿ ನೀಲಂ'' || || ಮುಕ್ತ ವಿ.ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ || ಎಸ್.ವಿ.ಸಹಸ್ರನಾಮಮ್, [[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]], [[ದೇವಿಕಾ]]. [[ಮುತ್ತುರಾಮನ್]]
|-
| ೧೯೫೯ || ''ವಣ್ಣಕ್ಕಿಳಿ'' || || ಟಿ.ಆರ್.ರಘುನಾಥ್ || [[ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್]]
|-
| ೧೯೫೯ || ''ಸೊಲ್ಲು ತಂಬಿ ಸೊಲ್ಲು'' || || ಟಿ.ವಿ.ಸುಂದರಂ || ಎಸ್.ಎಸ್.ರಾಜೇಂದ್ರನ್
|-
| ೧೯೬೦ || ''ಅನ್ಬುಕ್ಕೊರ್ ಅಣ್ಣಿ'' || || ಟಿ.ಆರ್.ರಘುನಾಥ್ ||[[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]], [[ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್]]
|-
| ೧೯೬೦ || ''ಕುರವಂಜಿ'' || || ಎ.ಕಾಸಿಲಿಂಗಂ || [[ಶಿವಾಜಿ ಗಣೇಶನ್]], ಸಾವಿತ್ರಿ
|-
| ೧೯೬೦ || ''ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ'' || || ಎ.ಎಲ್.ನಾರಾಯಣನ್ ||[[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]], ಕೆ.ಬಾಲಾಜಿ, [[ಮುತ್ತುರಾಮನ್]]
|-
| ೧೯೬೧ || ''ಮಲ್ಲಿಯುಂ ಮಂಗಲಂ'' || ||ಮಲ್ಲಿಯಂ ರಾಜಗೋಪಾಲ್ || ಎಸ್.ವಿ.ಸಹಸ್ರನಾಮಮ್, [[ಪಂಢರೀಬಾಯಿ]]
|-
| ೧೯೫೯ || ''ವಳಿಕಾಟ್ಟಿ'' || ||  || [[ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್]]
|}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist|30em}}

{{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕಿಯರು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಿನಿಮಾ ತಾರೆಗಳು]]</text>
      <sha1>l3j0s1l5mzwqrsarzornpi3yrsmobw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಡಿ.ಎಸ್.ಕರ್ಕಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9907</id>
    <revision>
      <id>1430897</id>
      <parentid>1349071</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:09:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14549" sha1="4kbzehiqyarbibonwft0ny8bbb0kee3" xml:space="preserve">{{
Infobox writer
| name = ಡಿ. ಎಸ್. ಕರ್ಕಿ
| birth_date = ನವೆಂಬರ್ ೧೫, ೧೯೦೭
| birth_place = ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿರೆಕೊಪ್ಪ
| occupation = ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಸಾಹಿತಿ
| death_date = ಜನವರಿ ೧೬, ೧೯೮೪
}}

&quot;'''ಹಚ್ಚೇವು ಕನ್ನಡದ ದೀಪ'''&quot; ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೀತೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ  '''ದುಂಡಪ್ಪ ಸಿದ್ದಪ್ಪ ಕರ್ಕಿ'''ಯವರು ([[ನವೆಂಬರ್ ೧೫]], [[೧೯೦೭]] - [[ಜನವರಿ ೧೬]], [[೧೯೮೪]]) ಕನ್ನಡದ ನವೋದಯ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ಕವಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬರೆನಿಸಿದ್ದಾರೆ.

==ಜೀವನ==
ಡಿ. ಎಸ್. ಕರ್ಕಿಯವರು  [[ಬೆಳಗಾವಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ '''ಹಿರೆಕೊಪ್ಪ''' ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ [[೧೯೦೭]] [[ನವೆಂಬರ್]] ೧೫ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಾಯಿ ದುಂಡವ್ವ ; ತಂದೆ ಸಿದ್ದಪ್ಪ.ದುಂಡಪ್ಪ ಸಿದ್ದಪ್ಪ ಕರ್ಕಿ ಎಂಬುದು ಇವರ ಪೂರ್ಣ ನಾಮ.ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲಿಯೆ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಇವರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ತಾಯಿಯ ತವರೂರಾದ [[ಬೆಲ್ಲದ ಬಾಗೇವಾಡಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. [[ಬೆಳಗಾವಿ]]ಯ ಗಿಲಗಂಜಿ ಅರಟಾಳ ಹಾಯಸ್ಕೂಲಿನಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪೂರೈಸಿದ ಕರ್ಕಿಯವರು [[ಧಾರವಾಡ]]ದ ಕರ್ನಾಟಕ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಅಭ್ಯಾಸದ ನಂತರ [[೧೯೩೫]]ರಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು  ಪಡೆದರು.ಬೆಲ್ಲದ ಬಾಗೇವಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಬೆಳಗಾಂವಿಯ ಜಿ.ಎ.ಹೈಸ್ಕೂಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. ಕೊಲ್ಲಾಪುರದ ರಾಜಾರಾಮ ಕಾಲೇಜು, ಪುಣೆಯ ಫಗುರ್ಯ್‌ಸನ್ ಕಾಲೇಜು, ಧಾರವಾಡದ ಕರ್ನಾಟಕ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಓದಿದರು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. [[೧೯೪೦]]ರಲ್ಲಿ ಬಿ.ಟಿ. ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಗಿಲಗಂಜಿ ಅರಟಾಳ ಹಾಯಸ್ಕೂಲಿನಲ್ಲಿಯೇ ಶಿಕ್ಷಕರಾದರು. [[೧೯೪೯]]ರಲ್ಲಿ &quot;ಕನ್ನಡ ಛಂದಸ್ಸಿನ ವಿಕಾಸ&quot;  ಮಹಾಪ್ರಬಂಧಕ್ಕಾಗಿ ಪಿ.ಎಚ್‍ಡಿ. ಪಡೆದರು. ಕೆಲಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಎಲ್.ಇ. ಸೊಸೈಟಿ ಸೇರಿದರು. ಜಿ.ಎ. ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾದರು. ಅನಂತರ ಬೆಳಗಾಂವಿಯ ಲಿಂಗರಾಜ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ, ಕೆ.ಎಲ್.ಇ. ಸೊಸೈಟಿಯ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ ಆಟ್ರ್ಸ್‌ ಕಾಲೇಜಿನ ಉಪಪ್ರಾಚಾರ್ಯರಾಗಿ, ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ, ಕೆಲಕಾಲ ನರೇಗಲ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ದಕ್ಷ ಆಡಳಿತಗಾರರೆಂದೂ ಇವರು ಹೆಸರುಗಳಿಸಿದರು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸ್ನೇಹಿತರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು.  ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ನೆರವಾದರು. [https://web.archive.org/web/20250417042802/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/Kannada-Bhavan-to-be-named-after-Karki/article15344042.ece]

==ಕನ್ನಡದ ಕಿಟ್==
“ಕರ್ಕಿಯವರು ಭೂಮಿಯ ಸಂಗೀತದ ನಾದದೊಂದಿಗೆ ಭುವನದ ಭಾಗ್ಯರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದವರು. ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ, ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರೀತಿ, ಸೌಂದರ್ಯದ ಒಲವು ಅವರ ಕಾವ್ಯದ ಜೀವಾಳಗಳಾಗಿವೆ. ಡಿ.ಎಸ್. ಕರ್ಕಿ ಅವರಿಗೆ ಕಾವ್ಯ ಕೃಷಿ ವಿಶೇಷ ಕ್ಷೇತ್ರವಾದರೂ  ಎಲ್ಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜನಪರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ನಾಡಗೀತೆಗಳನ್ನು ಬರೆದು ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಅವರು ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿ ಎಸ್.ಡಿ. ಇಂಚಲ, ಬ.ಗಂ. ತುರಮರಿಯರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಕನ್ನಡ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದು ಈ ಮೂವರೂ ಸೇರಿ  'ಕನ್ನಡದ ಕಿಟ್' ಎಂದೇ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು” ಎಂದು ಪ್ರೊ. ಎಂ. ಎಸ್. ಇಂಚಲ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ.
==ಬರಹಗಳು==
ಕರ್ಕಿಯವರು ಸಹಜಮಾದುರ್ಯದ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಮತ್ತು ಭಾವನಿಷವಿ ರಮ್ಯ ಕವನಗಳ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ನಾಡು ನುಡಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಉನ್ನತಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಉದಾತ್ತ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ಹೃದ್ಯವಾಗಿ ಹಾಡಿದ ಭಾವಗೀತೆಯ ಕವಿ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. [[ಪ್ರಕೃತಿ]] ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಸಾತ್ವಿಕ ಸತ್ವ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಅಗಾಧವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಇವರು ಗದ್ಯಪದ್ಯವೆರಡರಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಕಾವ್ಯ, [[ಪ್ರಬಂಧ]], ಮಕ್ಕಳಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದನೆ, ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಟ್ಟು ಹನ್ನೊಂದು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಸೌಂದರ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕುರಿತಾದ ಆರೋಗ್ಯಪೂರ್ಣ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಬದುಕಿನ ಶುಚಿ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಒಲವು ಚೆಲವನ್ನು ಕಲಾತ್ಮಕ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸುಕುಮಾರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪಡಿಮೂಡಿಸಿರುವ ಇವರ ಕಾವ್ಯಪ್ರತಿಭೆ ಅನನ್ಯವಾದುದು. ''ನಕ್ಷತ್ರಗಾನ'' (1949), ''ಭಾವತೀರ್ಥ'' (1953), ''ಗೀತಗೌರವ'' (1968), ''ಕರಿಕೆ ಕಣಗಿಲು'' (1976), '''ನಮನ''' (1977) - ಇವು ಇವರ ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು. ಹಚ್ಚೇವು ಕನ್ನಡದ ದೀಪ, ಕರುನಾಡದೀಪ ಸಿರಿನುಡಿಯದೀಪ ಒಲವೆತ್ತಿ ತೋರುವ ದೀಪ ಎಂದು ಕನ್ನಡಿಗರ ಎದೆಯಾಳದ ಮಿಡಿತವನ್ನು ಕಾವ್ಯದ ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಮಿಡಿದ ನಾಡಕವಿ ಇವರು. ಕವಿಯ ಜೀವನ ಪ್ರೀತಿ, ಪ್ರಕೃತಿ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಿಂತನೆಯ ಚತುರ್ಮುಖ ದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಗದ್ಯಕೃತಿ ''ನಾಲ್ದೆಸೆಯನೋಟ'' (1952), ''ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಶೃತಿ'' (1974) ಇವರ ಗದ್ಯಶೈಲಿಯ ಸೊಗಸು ಪ್ರಬಂಧ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಅನುವಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ''ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ'' (1956) ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞನೊಬ್ಬನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾಳಜಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಕೃತಿ. ಬಣ್ಣದ ಚೆಂಡು, ತನನತೋಂನಂ ಶಿಶುಗೀತೆಗಳ ಸಂಕಲನಗಳು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನುಭಾವಿ ಕವಿ ಶಿಶುನಾಳ ಶರೀಫರ ತತ್ವಪದಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಜನಪ್ರಿಯ ಪದಗಳು. ಇದು [[ಶಿಶುನಾಳ ಶರೀಫರು|ಶರೀಫರ]] ಗೀತೆಗಳ ಆನುಭಾವಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ, ತಾತ್ತ್ವಿಕ ನೆಲೆಗಳ ಗಂಭೀರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ''ಕನ್ನಡ ಛಂದೋವಿಕಾಸ'' (1956) ಕನ್ನಡ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಕಾವ್ಯ ಭಾಗಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಸಂಶೋಧನ ಮಹಾ ಪ್ರಬಂಧ. ಛಂದಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದ ಗಂಭೀರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ವಿರಳವಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಛಂದಶ್ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತ ಆಕರ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದ್ದ ಕನ್ನಡ ಛಂದೋವಿಕಾಸ ಅಚ್ಚಗನ್ನಡದ ದೇಸಿ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಕುರಿತು ನಡೆಸಿರುವ ವಿವೇಚನೆ ಮೌಲಿಕವಾದುದಾಗಿದೆ. ತ್ರಿಪದಿ, ಕಂದ, ರಗಳೆ, ಸಾಂಗತ್ಯ, ಷಟ್ಪದಿ, ಅಕ್ಕರ, ಚೌಪದಿ, ಏಳೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಅಚ್ಚಗನ್ನಡ ಛಂದೋಲಯಗಳ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ನೆಲೆಯ ಚರ್ಚೆ ಕರ್ಕಿಯವರ ವಿದ್ವತ್ ಪರಿಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಸದಭಿರುಚಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. 
==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು==
ಪ್ರೊ. ಕರ್ಕಿ ಅವರ ಕೃತಿ 'ಗೀತ ಗೌರವ’ ಕೃತಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಂದಿದೆ. ಇವರ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಸಾಧನೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ (1972). ಕಾವ್ಯಗೌರವ ಎಂಬ ಸಂಭಾವನಾ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ (1991)

==ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸೇವೆ==
ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸೆನೆಟ್, ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸಹಾ ಕರ್ಕಿಯವರು ಸೇವೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.  ಪಿ.ಇ.ಎನ್. ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಹಾಗು ರಶಿಯಾ ದೇಶಗಳಿಗೆ  ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು.

==ಸಾಹಿತ್ಯ==

ಕರ್ಕಿಯವರು ಏಳು ಕವನಸಂಕಲನಗಳನ್ನು, ಎರಡು ಮಕ್ಕಳ ಕವನಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ಹಾಗು ಎರಡು ಪ್ರಬಂಧಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಕೆಲವು ಸಂಕಲನಗಳು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿವೆ:

===ಕವನಸಂಕಲನಗಳು===
* ನಕ್ಷತ್ರಗಾನ
* ಭಾವತೀರ್ಥ
* ಗೀತಗೌರವ
* ನಮನ
* ಕರ್ಕಿ ಕಣಗಲ

===ಮಕ್ಕಳ ಕವನಗಳು===
* ಬಣ್ಣದ ಚೆಂಡು
* ತನನ ತೋಂ

===ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಕಲನ===
* ನಾಲ್ದೆಸೆಯ ನೋಟ

==ವಿದಾಯ==
ಡಿ.ಎಸ್.	ಕರ್ಕಿಯವರು [[೧೯೮೪]] [[ಜನವರಿ|ಜನೆವರಿ]] ೧೬ರಂದು  ನಿಧನರಾದರು.

==ಆಕರಗಳು==
# [http://kanaja.in/archives/dinamani/%E0%B2%A1%E0%B2%BF-%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D-%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BF ಕಣಜದಲ್ಲಿ ಲೇಖನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150102183043/http://kanaja.in/archives/dinamani/%e0%b2%a1%e0%b2%bf-%e0%b2%8e%e0%b2%b8%e0%b3%8d-%e0%b2%95%e0%b2%b0%e0%b3%8d%e0%b2%95%e0%b2%bf |date=2015-01-02 }}
# https://web.archive.org/web/20250417042802/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/Kannada-Bhavan-to-be-named-after-Karki/article15344042.ece

==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ==
* [http://sjoshi.podbean.com/mobile/2011/05/07/mothers-day-special ಕರ್ಕಿಯವರ ತೂಗು ಬಾ ತೊಟ್ಟಿಲನು ಹಾಡಿನ ಬಗ್ಗೆ ಶ್ರೀವತ್ಸ ಜೋಶಿಯವರ ಲೇಖನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305130349/http://sjoshi.podbean.com/mobile/2011/05/07/mothers-day-special |date=2016-03-05 }} 
* [https://www.youtube.com/watch?v=ESibor61_B8 ಕರ್ಕಿಯವರ ತೂಗು ಬಾ ತೊಟ್ಟಿಲನು ಹಾಡು, ಚಿದಂಬರ ಕಾಳಮಂಜಿಯವರ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ]

{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕರ್ಕಿ, ಡಿ.ಎಸ್.}}

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ]]
[[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು|ಡಿ.ಎಸ್.ಕರ್ಕಿ]]</text>
      <sha1>4kbzehiqyarbibonwft0ny8bbb0kee3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಫಕೀರ ಮಹಮದ್ ಕಟ್ಪಾಡಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10903</id>
    <revision>
      <id>1430996</id>
      <parentid>1375853</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3712" sha1="3019ew3sge0bmfo4ffk62r04d2table" xml:space="preserve">'''ಫಕೀರ ಮಹಮದ್ ಕಟ್ಪಾಡಿ'''ಯವರು ತಮ್ಮ ಕನ್ನಡ ‍ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]]ದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಹಾಗು ನೋವು ನಲಿವುಗಳನ್ನು ನೈಜವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಇವರ ಕಥೆಗಳು [[ಭಾರತ]]‍ದ ವಿವಿಧ [[ಭಾಷೆ]]ಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿವೆ. ಕಟ್ಪಾಡಿಯವರ ಕೃತಿಗಳು. 
===ಜೀವನ ವಿವರ=== 
*ಕತೆಗಾರ ಫಕೀರ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಕಟ್ಪಾಡಿ ಅವರು ಮೂಲತಃ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಾರಕೂರಿನವರು. 1949 ಜೂನ್ 25ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಬಿ.ಕಾಂ. ಪದವೀಧರರಾಗಿದ್ದ ಅವರು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿ ನಿವೃತ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
===ಸಾಹಿತ್ಯ===
’ಗೋರಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡವರು’, ’ನೋಂಬು’, ’ದಜ್ಜಾಲ’, ’ಅತ್ತರ್ ಹಾಜಿಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಕತೆಗಳು’, ’ಪಚ್ಚ ಕುದುರೆ’ ಕತಾಸಂಕಲನಗಳು. ನೀಳ್ಗತೆಗಳ ಸಂಕಲನ ’ಕಡವು ಮನೆ’ ಹಾಗೂ ’ಸರಕುಗಳು’ ಮತ್ತು ’ಕಚ್ಚಾದ’ ಎಂಬ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.
’ಬೇರೂತಿನಿಂದ ಜರುಸಲೇಮಿಗೆ (2010) ಮತ್ತು ಮಂಟೋ ಬರೆದ ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ಕತೆಗಳು’ ಅನುವಾದ ಕೃತಿಗಳು. ’ಕಯ್ಯೂರಿನ ರೈತವೀರರು’, ’ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರು’, ’ಸೂಫಿ ಸಂತರು’ ’ಸೂಫಿ ಮಹಿಳೆಯರು’, ’ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸೂಫಿಸಂತರು’ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.
===ಪ್ರಶಸ್ತಿ===
*ಕಟ್ಪಾಡಿ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡುವ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದೊರೆತಿವೆ.
                                                     
.&lt;br&gt;                                 
== ಕಥಾಸಂಕಲನಗಳು ==
* ಗೋರಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡವರು
* ನೋಂಬು.
* ದಜ್ಜಾಲ
* ಸರಕುಗಳು.(ಕಾದಂಬರಿ)
* ಕಚ್ಚಾದ &lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/features/friday-review/can-my-language-brighten-your- ;Deepa Ganesh;AUGUST 13, 2015 UPDATED: MARCH 29, 2016] {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.bookbrahma.com/author/fakir-muhammad-katpadi |title=ABOUT THE AUTHOR |access-date=2020-12-26 |archive-date=2021-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017155855/https://www.bookbrahma.com/author/fakir-muhammad-katpadi |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚುಟುಕು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ]]
[[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು|ಫಕೀರ ಮಹಮದ್ ಕಟ್ಪಾಡಿ]]</text>
      <sha1>3019ew3sge0bmfo4ffk62r04d2table</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಂಗನತಿಟ್ಟು ಪಕ್ಷಿಧಾಮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11257</id>
    <revision>
      <id>1431083</id>
      <parentid>1360907</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19374" sha1="am7aufle9r5un3r9y6j19d9cx0ayjsa" xml:space="preserve">{{Infobox Protected area
| name = ರ೦ಗನತಿಟ್ಟು ಪಕ್ಷಿಧಾಮ 
| iucn_category = 
| map = India Karnataka
| map_caption = ಭೂಪಟದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾನ, [[ಕರ್ನಾಟಕ]]
| photo = Painted Stork.jpg
| photo_width = 200
| photo_caption = ಒ೦ದು ಬಣ್ಣದ ಕೊಕ್ಕರೆಯ ಚಿತ್ರ.
| location = [[ಕನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]]
| nearest_city = [[ಮೈಸೂರು]]
| lat_d = 
| long_s = 
| long_EW = 
| area = 0.67 km²&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.
| established = 1940
| visitation_num = 205,000
| visitation_year = 1999
| governing_body = [[ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ]], [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]
}}
'''ರ೦ಗನತಿಟ್ಟು ಪಕ್ಷಿಧಾಮ''' ('''Ranganthittu Bird Sanctuary''') ಇದನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಕ್ಷಿಕಾಶಿ ಎ೦ದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=From Here and There|url=http:/ /www.deccanherald. com/ content /114903/from-here-amp-there.html|accessdate=23 November 2010|newspaper=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt; ಇದು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ, ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷಿಧಾಮವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=hin11&gt;{{cite web |url=http://www.hindu.com/2011/01/08/stories/2011010854020700.htm |title=Karnataka News : Rs. 1 crore sanctioned for developing Bonal Bird Sanctuary near Surpur |publisher=The Hindu |date=2011-01-08 |accessdate=2012-12-05 |archive-date=2013-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016084418/http://www.hindu.com/2011/01/08/stories/2011010854020700.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಕೇವಲ 0.67 ಚದುರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ &amp;nbsp;ಅಂದರೆ  ಸುಮಾರು 40 ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ  &lt;ref name=expand/&gt; ಈ ಧಾಮ ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಆರು ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪ ಸಮೂಹಗಳನ್ನೊಳ ಗೊ೦ಡಿದೆ..&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mysore.nic.in/tourism_ranganatittu_bird_sanctuary.htm |title=Ranganathittu Bird Sanctuary |author= |date= |work= |publisher= |accessdate= |archive-date=2013-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131124033135/http://mysore.nic.in/tourism_ranganatittu_bird_sanctuary.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ರ೦ಗನತಿಟ್ಟು   ಚರಿತ್ರಾರ್ಹ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಶ್ರೀರ೦ಗಪಟ್ಟಣದಿ೦ದ ಮೂರು ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನಿಂದ  ೧೬ ಕಿ.ಮಿ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ &lt;ref name=hindu/&gt; 2011-12 ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 2.90 ಲಕ್ಷ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು  ಆಕರ್ಷಿಸಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು.&lt;ref name=numbers&gt;{{cite news | last = | first = | title =Birds seem to favour Ranganathittu | newspaper =The Hindu | date =10 April 2012 | url =http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article3298483.ece | accessdate =19 February 2013}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ಪಕ್ಷಿಧಾಮದ ಇತಿಹಾಸ ==
[[File:Cattle Egrets I3 IMG 1409.jpg|thumb|ಗೋವಕ್ಕಿಯ ದನದ ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ]]
[[File:Spotbilled pelican.jpg|thumb|ಹೆಜ್ಜಾರ್ಲೆ]]
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಥಮ ರಾಮ್ಸರ್ ಜೌಗುತಾಣವಾಗಿ  ರಂಗನತಿಟ್ಟು ಪಕ್ಷಿಧಾಮವನ್ನು  2022 ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.https://rsis.ramsar.org/ris/2473] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130819141428/http://https/ |date=2013-08-19 }}, additional text.&lt;/ref&gt;. 1971ರಲ್ಲಿ ಇರಾನಿನ ರಾಮ್ಸರ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜೌಗುತಾಣ-ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕುರಿತ ಪ್ರಪ್ರಥಮ  ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಸಲೀಂ ಆಲಿಯವರು ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದರು. 1940ರಲ್ಲಿ ರಂಗನತಿಟ್ಟು ಪಕ್ಷಿಧಾಮವಾಗಲು ಕಾರಣಕರ್ತರಾದ ಸಲೀಂ ಆಲಿಯವರ  125ನೇ ಹುಟ್ಟಿದ ವರುಷ ರಾಮ್ಸರ್ ಜೌಗುತಾಣವಾಗಿರುವುದು ಸಂತಸದ ವಿಷಯ.   1648 ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಮೈಸೂರು ಸ೦ಸ್ಥಾನದ ಅರಸರಾದ ಕ೦ಠೀರವ ನರಸಿ೦ಹರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರು ಕಾವೇರಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಒಡ್ಡನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದಾಗ ಈ ದ್ವೀಪಗಳು ಅಸ್ಥಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬ೦ದವು.&lt;ref name=flood&gt;{{cite news | last = | first = | title =Heavy rainfall causes flooding in Ranganathittu bird sanctuary | newspaper =The Hindu | date =25 October 2005 | url =http://www.hindu.com/2005/10/25/stories/2005102512320300.htm | access date =19 February 2013 | access-date =6 ನವೆಂಬರ್ 2013 | archive-date =11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2013 | archive-url =https://archive.today/20130411025829/http://www.hindu.com/2005/10/25/stories/2005102512320300.htm | url-status =dead }}&lt;/ref&gt; 1940ರಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿತಜ್ಞರಾದ ಶ್ರೀ ಸಲೀ೦ ಅಲಿ ಅವರು ಈ ದ್ವೀಪ ಸಮೂಹಗಳು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಗೂಡು ಕಟ್ಟಲು ಉತ್ತಮ ತಾಣವಾಗಿರುವುದನ್ನು, ೧೯೩೯-೪೦ರ ಅವಧಿಯ ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಿ, ಮಹಾರಾಜರನ್ನು ಈ ದ್ವೀಪ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಪಕ್ಷಿಧಾಮವೆ೦ದು ಘೋಷಿಸಲು ಮನವೊಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=hindu&gt;{{cite news|title=Ranganathittu Bird Sanctuary|url=http://www.hindu. com/mp/2006/09/25/stories /2006092500330300.htm|accessdate=23 November 2010|newspaper=The Hindu|location=Chennai, India|date=25 September 2006}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ಈ ಪಕ್ಷಿಧಾಮದ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಜವಾಬ್ಧಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆಯಲ್ಲದೆ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪಕ್ಷಿಧಾಮವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=expand&gt;{{cite news | last =Shiva Kumar | first =M T | title =Creating more space for the birds | newspaper =The Hindu | date =9 June 2012 | url =http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-districtplus/article3506721.ece?css=print | accessdate =19 February 2013}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 2014 ರಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಧಾಮದ ಸುತ್ತಲಿನ ಸುಮಾರು 28 ಚ.ಕಿ.ಮೀ. ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪರಿಸರ-ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಗಿ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿದ್ದು, ಸರಕಾರದ ಪರವಾನಗಿ ಇಲ್ಲದೆ ಹಲವು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲು ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ.

===ಪ್ರವಾಹ===
ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ, ಹತ್ತಿರದ ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿ೦ದ ಅಧಿಕ ನೀರನ್ನು ಹೊರಬಿಟ್ಟಾಗ ಈ ದ್ವೀಪಸಮೂಹಗಳಿಗೆ  ಪ್ರವಾಹದ ಭೀತಿಯಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=flood/&gt; ಪ್ರವಾಹವಿದ್ದಾಗ ಪಕ್ಷಿಧಾಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ದೋಣಿಗಳ ಓಡಾಟವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸ ಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=flood/&gt; ಅತಿ ಪ್ರವಾಹವಿಲ್ಲದಾಗ, ಕೇವಲ ದೂರದಿ೦ದಲೇ ಪಕ್ಷಿಗಳ ವಂಶಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ ಕೆಲ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಉ೦ಟಾದ  ಪ್ರವಾಹಗಳಿ೦ದಾಗಿ ದ್ವೀಪಗಳ ಕೆಲಭಾಗಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=damage&gt;{{cite news | last =R | first =Krishna Kumar | title = Ranganathittu gets a new look| newspaper =The Hindu | date =4 May 2009 | url =http://www. hindu.com/2009 /05/04/stories/ 2009050451410300.htm |accessdate=19 February 2013}}&lt;/ref&gt;

==ಪಕ್ಷಿಧಾಮದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ==

===ಭೂಗೋಳ ಹಾಗು ಪರಿಸರ===
ಈ ಪಕ್ಷಿಧಾಮದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನೆಲೆಯನ್ನು 'ನದಿ ಪಾತ್ರದ ಕಾಡುಗಳು' ( [[:en:Riparian]] ) ಎಂದು ವರ್ಗಿಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನದಿಯ ಪಾತ್ರದ ಸುತ್ತ ಬೆಳೆಯುವ ಕಾಡಿಗೆ ನದಿ ಪಾತ್ರದ ಕಾಡುಗಳೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಎಲೆಯುದುರು ಮತ್ತು ನಿತ್ಯ ಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಮರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ವರ್ಷಾಕಾಲ ನೀರು ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ತೇವಾಂಶ ಸದಾಕಾಲ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಸುರಿನಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.

===ಸಸ್ಯ ಸಂಪತ್ತು ===
ದ್ವೀಪಗಳ ನದೀ ತೀರದಲ್ಲಿ  ಜೊಂಡು ಸಸ್ಯಗಳು ಆವೃತವಾಗಿವೆ. ದ್ವೀಪದ ಒಳಗೆ ಅಗಲವಾದ ಎಲೆಗಳ  ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳು, ಹೊಳೆಮತ್ತಿ-ಮರಗಳು ( ಟೆರ್ಮಿನೇಲಿಯಾ [[:en:Terminalia (plant)|Terminalia]]  ),  ಬಿದುರು ಮೆಳೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೇದಗೆ ಪೊದೆಗಳಿವೆ. ಮೂಲ ಜಾತಿಯ ಮರಗಳಲ್ಲದೆ ನೀಲಗಿರಿ ಮತ್ತು  ಜಾಲಿಯಂತಹ ಸಸಿಗಳನ್ನು  ನಾಲ್ಕೈದು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ನೆಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಇದೇ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲ ಜಾತಿಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಅವನತಿಗೆ ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮರಗಳಿಗೆ ಪಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅಪರೂಪದ ಇಫಿಗ್ನಿಯ  ಮೈಸೂರೆನ್ಸಿಸ್ ([[:en:Iphigenia mysoren sis]])  ಜಾತಿಯ ಅತಿಸಣ್ಣ ಸಸ್ಯಗಳು  ಈ ಅಭಯಧಾಮದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

==ಹಕ್ಕಿಗಳು==
[[File:Ceryle rudis -Ranganathittu Bird Sanctuary, Karnataka, India -pair-8-2c.jpg|thumb|left|ಮಿಂಚುಳ್ಳಿ (ಎಡ: ಗಂಡು. ಬಲ: ಹೆಣ್ಣು)]] 
ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು  170 ಕ್ಕೂ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mysorenature.org/mandya-sector/ranganathittu-bird-sanctuary/bird-checklist |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-11-06 |archive-date=2012-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120618050021/http://www.mysorenature.org/mandya-sector/ranganathittu-bird-sanctuary/bird-checklist |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಗೆಯ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.  ಹೆಜ್ಜಾರ್ಲೆ([[:en:spot-billed pelican]]), ಬಣ್ಣದ ಕೊಕ್ಕರೆ ([[:en:Painted Stork]]),  ಚಮಚದ ಕೊಕ್ಕು ( [[:en:Common Spoonbill]]), ಬಿಳಿ ಕೆಂಬರಲು ( [[:en:Black-headed Ibis]]), ಶಿಳ್ಳೆ ಬಾತು ( [[:en:Lesser Whistling Duck]]), ಉದ್ದ ಕೊಕ್ಕಿನ ನೀರುಕಾಗೆ ( [[:en:Indian Shag]]), ಹೆಮ್ಮಿಂಚುಳ್ಳಿ ([[:en:Stork-billed Kingfisher]])  ನಂತಹ ವಿಶೇಷ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ ([[:en:egret]]) ನೀರುಕಾಗೆ ([[:en:cormorant]]), ಹಾವಕ್ಕಿ ([[:en:Oriental Darter]]), ಬಕ ಪಕ್ಷಿಗಳು ([[:en:heron]]s) ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗೂಡು ಕಟ್ಟಿ ಮರಿಮಾಡಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ದೊಡ್ಡ ಬಂಡೆಗೊರವ([[:en:Great Thick-knee ]]), ನದಿರೀವ([[:en:River Tern]]), ಗೀರುಗತ್ತಿನ ಕವಲು ತೋಕೆ ([[:en:Streak-throated Swallow]])ಗಳಿಗೆ ಈ ಪಕ್ಷಿಧಾಮ ವಂಶಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವರ್ಷವಿಡೀ ಆಹಾರದ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ, ಬಣ್ಣದ ಕೊಕ್ಕರೆ ೧೯೯೬-೯೭ರ ನಂತರ, ಹೆಜ್ಜಾರ್ಲೆಗಳು ೨೦೦೯-೧೦ರ ನಂತರ ರಂಗನತಿಟ್ಟು ಪಕ್ಷಿಧಾಮವನ್ನು  ವಂಶಾಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿವೆ. ಒಟ್ಟು ದಾಖಲಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ೨೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿವೆ &lt;ref&gt;https://ebird.org/hotspot/L2579365&gt;&lt;ref&gt;.

===ಪ್ರಾಣಿಗಳು===
ಈ ದ್ವೀಪವು  ಹಲವಾರು   ಸಸ್ತನಿಗಳಿಗೂ ಆವಾಸ ನೀಡಿದೆ.ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು - ಕೋತಿಯ  ([[:en:Bonnet Macaque]]) ಗುಂಪುಗಳು, ಮುಂಗುಸಿ ([[:en:Grey Mongoose]]) ನೀರು ನಾಯಿ ([[:en:Smooth-coated Otter]]), ಮರಬೆಕ್ಕು ([[:en:Common Palm Civet]]), ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹಣ್ಣನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಬಾವಲಿಗಳು [[:en:Indian Flying Fox]] ಮತ್ತು ಉಡ [[: en:Monitor lizard  ]]. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ರಂಗನತಿಟ್ಟು  ಪ್ರದೇಶವು  ಅತಿಹೆಚ್ಚು  ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶದ  ಸಿಹಿನೀರಿನ  ಮೊಸಳೆಗಳ ([[:en:Mugger and Marsh crocodile ]])  ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=crocodile&gt;{{cite news | last =TNN | first = | title =Sanctuary crocs fear extinction | newspaper =The Times of India mobile edition | date = | url =http://mobilepaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&amp;pageid=7 &amp;sectid=edid=&amp;edlabel =TOIBG&amp;mydateHid=10-08-2012&amp;pubname=Times+of+India+-+Bangalore&amp;edname=&amp;articleid=Ar00701&amp;publabel=TOI | accessdate =19 February 2013 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು==
*ದಿನಪೂರ್ತಿ ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಈ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ  ದೋಣಿ ಪ್ರವಾಸಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು, ಮೊಸಳೆಗಳನ್ನು, ನೀರು ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬಾವಲಿಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿಕ್ಕ ಪಕ್ಷಿಧಾಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ವಸತಿ ಸೌಲಭ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮೈಸೂರು ಅಥವಾ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ  ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.  
*ಜೂನ್ ನಿಂದ ನವೆಂಬರ ಇಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಸಂತಾನ ಅಭಿವೃರಿದ್ಧಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವ ಕಾರಣ ಈ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಲು ಸೂಕ್ತ ಕಾಲ ವಾಗಿದೆ. ವಲಸೆ ಬರುವ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಈ ಅವಧಿ ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಬಹುದಾಗಿದೆ. 
*ಸಂದರ್ಶನದ ಅವಧಿ ಬೆಳಗ್ಗೆ 8:30 ರಿಂದ ಸಂಜೆ 5:45 ರವರೆಗೆ. ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕ ರೂ 70.00 ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿಯರಿಗೆ ರೂ 400.00 ಆಗಿದೆ. ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತ  ತಂಡಗಳಿಗೆ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ವತಿಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ  ಸಲೀಂ ಆಲಿ ಅನುವಾದಕ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ 45 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲದ ಮಾಹಿತಿ ಚಿತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶನದ ವೀಕ್ಷಣಾ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ.&lt;ref name=damage/&gt;

==ಮೂಲಗಳು==
&lt;gallery&gt;
Ceryle rudis -Ranganathittu Bird Sanctuary, Karnataka, India -pair-8-2c.jpg|Pied Kingfishers, Ranganathittu
Image:Crocodile resting on a rock at Ranganathittu bird sanctuary.jpg|Crocodile, Ranganathittu 
Image:Open billed Stork at the Ranganathittu bird sanctuary.jpg|Open billed storks, Ranganathittu
Image:Adolescent Painted Stork flock at Ranganathittu bird sanctuary.jpg|Painted stork colony, Ranganathittu
Image:Painted Stork pair at Ranganathittu bird sanctuary.jpg|Meal partners, painted storks aiding each other, Ranganathittu
Image:Egret pair at Ranganathittu Bird Sancutary.jpg|Snowy egret pair, Ranganathittu
Image:Stony Plover pair at Ranganathittu bird sanctuary.jpg|Pair of greater thick-knees, Ranganathittu
Image:White Ibis flock at Ranganathittu bird sanctuary.jpg|Colony of white ibis, Ranganathittu
Image:Black-headed Ibis pair at Ranganathittu bird sanctuary.jpg|White ibis pair, Ranganathittu
&lt;/gallery&gt;
{{reflist}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==

{{commons category}}
* [http://greenwaysroad.com/MyAlbums/India2/Ranganathittu/index.html Ranganathittu Photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071231095439/http://greenwaysroad.com/MyAlbums/India2/Ranganathittu/index.html |date=2007-12-31 }}
* [http://www.mysorenature.org/mandya-sector/ranganathittu-bird-sanctuary Ranganathittu Bird Sanctuary- A Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120617095221/http://www.mysorenature.org/mandya-sector/ranganathittu-bird-sanctuary |date=2012-06-17 }}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಪಕ್ಷಿಧಾಮಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಕ್ಷಿಧಾಮಗಳು]]</text>
      <sha1>am7aufle9r5un3r9y6j19d9cx0ayjsa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11842</id>
    <revision>
      <id>1431033</id>
      <parentid>1376133</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9468" sha1="sqztvy6xvzo6c1znrolnb91n47ayyrk" xml:space="preserve">{{Infobox ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
|ಹೆಸರು=[[ಮಂಗಳೂರು]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ
|ಚಿಕ್ಕ ಹೆಸರು =-ಮಂ, ವಿ, ವಿ
|ಚಿತ್ರ      =[[ಚಿತ್ರ:Mng-univ-horde-power1.png|200px|alt=ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]
|caption  =[[-]]
|ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ ='ಜ್ಞಾನವೇ ಬೆಳಕು'
|ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ='Knowledge is Light'
|ಪ್ರಕಾರ    = ಸಾರ್ವಜನಿಕ
|ಸ್ಥಳ      = [[ಮಂಗಳಗಂಗೋತ್ರಿ]], [[ಕೊಣಾಜೆ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ]], [[ಭಾರತ]]
|ಊರು    ='ಕೊಣಾಜೆ'
|ರಾಜ್ಯ    =[[ಕರ್ನಾಟಕ]], 
|ಕುಲಪತಿಗಳು= [[ಥಾವರ್ ಚಂದ್ ಗೆಹ್ಲೋಟ್]](ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಕರ್ನಾಟಕ,ಭಾರತ ಸರಕಾರ)
|ಉಪಕುಲಪತಿಗಳು=ಪ್ರೊ.ಪಿ.ಎಲ್‌. ಧರ್ಮ
|ಕ್ಯಾಂಪಸ್  =ಗ್ರಾಮಾಂತರ
|ಸ್ಥಾಪನೆ    = [[೧೯೮೦]]
|ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ= 
|ಪದವಿ ಶಿಕ್ಷಣ =
|ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ= 
|ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ=
|ಇತರೆ =
|ಸಿಬ್ಬಂದಿ=
|ಅಂತರ್ಜಾಲ= [https://www.mangaloreuniversity.ac.in/  www.mangaloreuniversity.ac.in]
|-
|ಚಿನ್ಹೆ=[[ಚಿತ್ರ:Blank.jpg|75px]]
|footnotes=
}}

'''ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ'''ವು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉಳ್ಳಾಲ ತಾಲೂಕಿನ ಕೊಣಾಜೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಧ್ಯೇಯ ವಾಕ್ಯ &quot;ಜ್ಞಾನವೇ ಬೆಳಕು&quot;. ಮಂಗಳಗಂಗೋತ್ರಿ ಎಂಬುದು ಈ ವಿ ವಿ ಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ನ ಹೆಸರು. ಇದು ಸುಮಾರು ೩೬೦ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]], ಮತ್ತು [[ಉಡುಪಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆ.

==ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ಮೊದಲು ಇದು [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲ]]ಯದ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ೨೦೨೩ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಡಗು]] ವಿಶ್ವಾವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ರೂಪೀಕರಣಗೊಳ್ಳುವ ತನಕ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪದವಿ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಕೂಡ [[ಮಂಗಳೂರು]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು.

==ಕ್ಯಾಂಪಸ್/ಆವರಣ==
೬೫೦ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸುಂದರವಾದ ಹುಲ್ಲುಹಾಸಿನ ಆವರಣ.

==ಸಂಯೋಜಿತ ಕಾಲೇಜುಗಳು==
# [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಕಾಲೇಜು, ಹಂಪನಕಟ್ಟ]], ಮಂಗಳೂರು
# [[ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಕೆ ಎಂ ಕಾರ್ಯಪ್ಪ ಕಾಲೇಜು, ಮಡಿಕೇರಿ]]
# [[ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ಚಿಕ್ಕಅಳುವಾರ ಕುಶಾಲನಗರ]] ಕೊಡಗು.
# [[ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ಉಡುಪಿ]].

== ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕುಲಪತಿಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಕಾಲ/ವರ್ಷ !! ಕುಲಪತಿಗಳ ಹೆಸರು !! ವಿಭಾಗ || ಅವಧಿ
|-
| ೧೯೮೦-೧೯೮೫ || ಪ್ರೊ. ಬಿ. ಶೇಖ್ ಅಲಿ || ಇತಿಹಾಸ || ೫
|-
| ೧೯೮೫-೧೯೮೯ || ಪ್ರೊ.ಶಫಿಯುಲ್ಲಾ || ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ || ೪
|-
| ೧೯೮೯-೧೯೯೫ || ಪ್ರೊ.ಎಂ.ಐ ಸವದತ್ತಿ || ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ || ೬
|-
| ೧೯೯೫-೨೦೦೧ || ಪ್ರೊ.ಎಸ್. ಗೋಪಾಲ || ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ || ೬
|-
| ೨೦೦೧-೨೦೦೫ || ಪ್ರೊ.ಬಿ. ಹನುಮಯ್ಯ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Hanumaiah is new Mangalore varsity V-C|date=29 October 2001|newspaper=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-10-28/bangalore/27228036_1_karnatak-university-mangalore-mysore|access-date=2017-07-16|archive-date=2012-07-07|archive-url=https://archive.today/20120707230027/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-10-28/bangalore/27228036_1_karnatak-university-mangalore-mysore|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; || ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರ || ೪
|-
| ೨೦೦೫-೨೦೦೬ || ಪ್ರೊ.ತಿಮ್ಮೇಗೌಡ&lt;ref&gt;{{cite news |title=Thimme Gowda is acting VC |date=30 October 2005 |newspaper=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] |url=http://www.hindu.com/2005/10/30/stories/2005103017730500.htm |access-date=16 ಜುಲೈ 2017 |archive-date=1 ನವೆಂಬರ್ 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051101013608/http://www.hindu.com/2005/10/30/stories/2005103017730500.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; || ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ || ೩ ತಿಂಗಳು (acting, three months)
|-
| ೨೦೦೬-೨೦೧೦ || ಪ್ರೊ.ಕೆ.ಎಂ.ಕಾವೇರಪ್ಪ&lt;ref&gt;{{cite news|title=K.M. Kaveriappa appointed Executive Director of Higher Education Council|date=1 November 2010|newspaper=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/article859630.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20101112183013/http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/article859630.ece|archive-date=12 ನವೆಂಬರ್ 2010|access-date=16 ಜುಲೈ 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; || ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ || ೪
|-
|  ೨೦೧೦  || ಪ್ರೊ.ಕೆ.ಕೆ.ಆಚಾರ್ಯ || ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ || ೨ ತಿಂಗಳು (acting, two months)
|-
| ೨೦೧೦-೨೦೧೪ || ಪ್ರೊ.ಟಿ.ಸಿ.ಶಿವಶಂಕರ ಮೂರ್ತಿ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Prof T C Shivashankara Murthy Appointed Vice Chancellor of Mangalore University|date=2 March 2010|3=|publisher=[[Daijiworld News Network]]|work=daijiworld.com|url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=73152&amp;n_tit=Prof+T+C+Shivashankara+Murthy+Appointed++Vice+Chancellor+of+Mangalore+University|access-date=16 ಜುಲೈ 2017|archive-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304071846/http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=73152&amp;n_tit=Prof+T+C+Shivashankara+Murthy+Appointed++Vice+Chancellor+of+Mangalore+University|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; || ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ || ೪
|-
| ೨೦೧೪  || [[ಕೆ.ಭೈರಪ್ಪ|ಪ್ರೊ.ಕೆ.ಭೈರಪ್ಪ]] || ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ||೪
|-
|೨೦೧೮|| ಡಾ.ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್. ಸಿ.ಕೆ.||ದೈಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ|| ೬ ತಿಂಗಳು (ಹಂಗಾಮಿ)
|-
|೨೦೧೮||  ಡಾ. ಈಶ್ವರ ಪಿ.    ||      || ೬ ತಿಂಗಳು (ಹಂಗಾಮಿ)
|-
|೨೦೧೮ || ಡಾ.ಕಿಶೋರಿ ನಾಯಕ್|| ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ||೬ ತಿಂಗಳು (ಹಂಗಾಮಿ)
|-
|೨೦೧೯|| ಡಾ.ಪಿ.ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಯಡಪಡಿತ್ತಾಯ&lt;ref&gt;.P S Yadapadithaya in new vice-chancellor of Mangalore University - Times of India https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/p-s-yadapadithaya-in-new-vice-chancellor-of-mangalore-university/articleshow/69638813.cms  &lt;/ref&gt;|| ವಾಣಿಜ್ಯ||ಜೂನ್ ೩ ರಿಂದ 
|}

== ವಿಭಾಗಗಳು ==
#[[ ಎಸ್.ವಿ.ಪಿ.ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಮಂಗಳಗಂಗೋತ್ರಿ.

==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
{{commonscat|Mangalore University}}
*[http://www.mangaloreuniversity.ac.in/ ಅಧಿಕೃತ ಸಂಪರ್ಕ ತಾಣ]
*[http://mangaloreuniversity.ac.in/kannada/index.htm ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಸಂಪರ್ಕ ತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070212140406/http://mangaloreuniversity.ac.in/kannada/index.htm |date=2007-02-12 }}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]]</text>
      <sha1>sqztvy6xvzo6c1znrolnb91n47ayyrk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜಿ.ಟಿ.ನಾರಾಯಣ ರಾವ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12514</id>
    <revision>
      <id>1430879</id>
      <parentid>1347748</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T13:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8244" sha1="o6ij8ddmjggayd5oqebu9f0ad5b7235" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:G..t.narayanarao.jpg|thumb|right|250px|'ಪ್ರೊ. ಜಿ. ಟಿ. ನಾರಾಯಣರಾಯರು']] 
'''ಜಿ. ಟಿ. ಎನ್''',  ಎಂದೇ  ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾರಸ್ವತ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಚಿರಪರಿಚಿತರಾದ, '''ಗುಡ್ಲೆ ಹಿತ್ಲು ತಿಮ್ಮಪ್ಪಯ್ಯ ನಾರಾಯಣರಾವ್''' '(ಗುತಿನಾ)', ಹೆಸರಾಂತ ವಿಜ್ಞಾನ ಲೇಖಕಕರು.&lt;ref&gt;  http://aryabhatappc.blogspot.in/2011/02/supernoakannada-g-t-narayana-rao1996.html&lt;/ref&gt;

==ಜನನ, ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ==
*ಸನ್,  ೧೯೨೬  ರ ಜನವರಿ, ೧ ರಂದು '[[ಮಡಿಕೇರಿ]]'ಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ  '[[(ಜಿ.ಟಿ.ನಾ)]]', ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಪದವಿ ಪಡೆದವರು. ಎನ್ಎಸ್ಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದ ಅವರಿಗೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಅಭಿಜಾತ ವಾಙ್ಮಯ ಕುರಿತು, ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ’ಜಿಟಿಎನ್” ಗಹನವಾದ ವಿಜ್ಞಾನದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಬರೆದವರು. 
*ಇವರ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ `[[ನವಕರ್ನಾಟಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿವರಣ ಕೋಶ]]' ಒಂದು ಅಮೂಲ್ಯ ಆಕರ ಗ್ರಂಥ. 'ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರಾದ ಡಾ. ಸಿ.ವಿ. ರಾಮನ್' ರವರನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿಯೂ, ಡಾ.'ಎಸ್. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್' ರವರನ್ನು ಚಿಕಾಗೋದಲ್ಲಿಯೂ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ, ಅವರಿಬ್ಬರ ಬಗೆಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸಿದವರು, '[[ಜಿ.ಟಿ.ನಾ]]'.  ಅವರು, ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಿಂದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನೂ, ವಿಜ್ಞಾನ ಲೇಖನಗಳನ್ನೂ ವಿಪುಲವಾಗಿ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೬೦ ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಕನ್ನಡ, ಹಾಗೂ ೩ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅವರು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;http://www.astronomytoday.com/blog/prof-gt-narayana-rao-india/&lt;/ref&gt;

== ಕೃತಿಗಳು==
# ಕೃಷ್ಣ ವಿವರಗಳು
# ವಿಶ್ವದ ಕತೆ,
# ಸೂಪರ್ನೋವಾ,
# ರಾಮನ್ ಸಂದರ್ಶನ,
# ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್-ರವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ &lt;ref&gt;http://navakarnataka.blogspot.in/2013/08/srinivasa-ramanujan-by-g-t-narayana-rao.html&lt;/ref&gt;
# ರಾಮಾನುಜನ್ ಬಾಳಿದರಿಲ್ಲಿ, 
# ವಿಜ್ಞಾನ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು,
# ಐನ್ಸ್ಟೈನ್ ಬಾಳಿದರಿಲ್ಲಿ,
# [[ನಿಕೋಲಸ್ ಕೋಪರ್ನಿಕಸ್|ಕೊಪರ್ನಿಕಸ್]] ಕ್ರಾಂತಿ,
# [https://docs.google.com/file/d/0B4w4ZN4uqsQRTXozNFFzWE16ZU0/edit ಜಾತಕ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯ,]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
# ಎನ್ಸಿಸಿ ದಿನಗಳು,
# ನೋಡೋಣು ಬಾರಾ ನಕ್ಷತ್ರ.-ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನ ಕುರಿತ ಪುಸ್ತಕ
# ಫರ್ಮಾ ಯಕ್ಷಪ್ರಶ್ನೆ,
# ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಧರ್ಮ,
# ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಭಾರತ,
# [[ಮುಗಿಯದ ಪಯಣ]],- '''ಆತ್ಮಕಥೆ'''
# ದೇವ ಸ್ಮರಣೆ - [[ಬಾಗಲೋಡಿ ದೇವರಾಯ]] ಸ್ಮರಣ ಸಂಪುಟ (ಸಂಪಾದನೆ)
# ಸಂಗೀತ ರಸನಿಮಿಷಗಳು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು.
# [[ಭವಿಷ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ]]

==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು==
# 'ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'
# 'ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಎಚ್.ನರಸಿಂಹಯ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ',
# 'ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾಳವಾಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ',
# 'ಕನ್ನಡ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ಮತ್ತು
# 'ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ಅವರನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದವು.
# 'ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ,' ಅವರಿಗೆ `ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತ್ತು.

==ನಿಧನ==
[[ಜೂನ್ ೨೭]] [[೨೦೦೮]]ರಂದು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ  ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಏಳು ಗಂಟೆಗೆ ಮೈಸೂರು ನಗರದ, '[[ವಿಕ್ರಂ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]]'ಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. 'ಜಿಟಿಎನ್' ಅವರ ಮೃತದೇಹಕ್ಕೆ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡದೆ ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ 'ಜೆಎಸ್ಎಸ್' ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಪತ್ನಿ,  '[[ಲಕ್ಷ್ಮಿದೇವಿ]]', ಪುತ್ರರಾದ '[http://www.athreebook.com/p/blog-page.html ಅಶೋಕವರ್ಧನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020074739/http://www.athreebook.com/p/blog-page.html |date=2012-10-20 }}', '[[ಅನಂತವರ್ಧನ]]', '[[ಆನಂದವರ್ಧನ]]', ಅಪಾರ ಬಂಧು-ಬಳಗ ಹಾಗೂ ಶಿಷ್ಯವರ್ಗವನ್ನು  ಅಗಲಿದ್ದಾರೆ.  ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಧರ್ಮಾಧಿ ಕಾರಿ, '[[ಡಿ.ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆ]]' ಕೂಡ ಜಿಟಿಎನ್ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲೊಬ್ಬರು. ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ [http://en.wikipedia.org/wiki/Abhaya_Simha ಅಭಯ ಸಿಂಹ], ಇವರ ಮೊಮ್ಮಗ.&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/tributes-paid-to-narayana-rao/article1287781.ece {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
&lt;References /&gt;

==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
*[http://sampada.net/podcasts/8/G-T-Narayana-Rao ಸಂಪದದಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080630064332/http://sampada.net/podcasts/8/G-T-Narayana-Rao |date=2008-06-30 }}
*[http://kendasampige.com/article.php?id=940 ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101217142103/http://kendasampige.com/article.php?id=940 |date=2010-12-17 }}
*[https://www.facebook.com/tirusri/posts/944119345623212?notif_t=close_friend_activity ಜಿಟಿನಾರಾಯಣರಾವ್ ಬಗ್ಗೆ ಫೇಸ್ಬುಕ್ ನಲ್ಲಿ ತಿರು ಶ್ರೀಧರ, ಬರೆದ ಲೇಖನ] 


{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆ-೨೦೧೫-೧೬]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಕ್ಲಬ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರಚಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳು]]</text>
      <sha1>o6ij8ddmjggayd5oqebu9f0ad5b7235</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಾರಿಷಸ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12960</id>
    <revision>
      <id>1431053</id>
      <parentid>1381062</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T04:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77498" sha1="qcu06rx5cn1apv1o2easy16g8szcf5m" xml:space="preserve">{{coord|-20.2|57.5|display=title|type:country}}
{{Infobox Country
|native_name = ''Repiblik Moris&lt;br /&gt;République de Maurice''
|conventional_long_name   = Republic of Mauritius
|common_name = Mauritius
|image_flag = Flag of Mauritius.svg
|image_coat = Coat_of_arms_of_Mauritius.svg
|image =Port_Louis_Skyline.JPG
|image_map = LocationMauritius.png
|national_motto = ''&quot;Stella Clavisque Maris Indici&quot;''{{spaces|2}}&lt;small&gt;([[ಲ್ಯಾಟಿನ್]])&lt;br /&gt;&quot;Star and Key of the Indian Ocean&quot;&lt;/small&gt;
|national_anthem = ''[[Motherland (anthem)|Motherland]]''
|official_languages = [[ಆಂಗ್ಲ|English]]&lt;ref name=&quot;article49&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.gov.mu/portal/site/AssemblySite/menuitem.ee3d58b2c32c60451251701065c521ca/?content_id=4cb54555fc808010VgnVCM100000ca6a12acRCRD#assembly| title=Article 49 of The Constitution| publisher=National Assembly of Mauritius| accessdate=2009-02-08| archive-date=2013-10-17| archive-url=https://web.archive.org/web/20131017130247/http://www.gov.mu/portal/site/AssemblySite/menuitem.ee3d58b2c32c60451251701065c521ca/?content_id=4cb54555fc808010VgnVCM100000ca6a12acRCRD#assembly| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.gov.mu/portal/site/abtmtius/menuitem.42f3149f267522984d57241079b521ca| title=Republic of Mauritius, Government Portal (Mauritius)| access-date=2007-09-21| archive-date=2011-05-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20110510011834/http://www.gov.mu/portal/site/abtmtius/menuitem.42f3149f267522984d57241079b521ca| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|capital  = [[Port Louis, Mauritius|Port Louis]]
|languages_type = [[Vernacular]]
|languages = [[Mauritian Creole]], [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]], [[ಆಂಗ್ಲ|English]]
|demonym = Mauritian
|latd=20 |latm=10 |latNS=S |longd=57 |longm=31 |longEW=E
|largest_city and capital = [[Port Louis]]
|government_type = [[Parliamentary republic]]
|leader_title1 = [[List of Presidents of Mauritius|President]]
|leader_name1 = [[Anerood Jugnauth]]
|leader_title2 = [[List of Prime Ministers of Mauritius|Prime Minister]]
|leader_name2 = [[Navin Ramgoolam]]
|sovereignty_type = [[Independence]] 
|sovereignty_note = from the United Kingdom
|established_event1 = Date
|established_date1 = 12 March 1968
|established_event2 = Republic
|established_date2 = 12 March 1992
|area_rank = 179th
|area_magnitude = 1 E9
|area_km2 = 2,040
|area_sq_mi = 787 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|percent_water = 0.05
|population_estimate = 1,288,000&lt;ref name=unpop&gt;{{cite paper | url=https://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf | title=World Population Prospects, Table A.1| version=2008 revision  | format=.PDF | publisher=United Nations | author=Department of Economic and Social Affairs
Population Division | date=2009 | accessdate= 2009-03-12}}&lt;/ref&gt;
|population_estimate_rank = 151st
|population_estimate_year = 2009
|population_census = 1,179,137
|population_census_year = 2000
|population_density_km2 = 631.4
|population_density_sq_mi = 1,636.5 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|population_density_rank = 18th
|GDP_PPP = $15.273 billion&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web| url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&amp;ey=2009&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=684&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=47&amp;pr.y=3| title=Mauritius| publisher=International Monetary Fund| accessdate=2009-10-01}}&lt;/ref&gt;
|GDP_PPP_rank = 
|GDP_PPP_year = 2008
|GDP_PPP_per_capita = $12,011&lt;ref name=imf2/&gt;
|GDP_PPP_per_capita_rank = 
|GDP_nominal = $8.738 billion&lt;ref name=imf2/&gt;
|GDP_nominal_year = 2008
|GDP_nominal_per_capita = $6,871&lt;ref name=imf2/&gt;
|HDI = {{increase}} 0.802
|HDI_rank = 65th
|HDI_year = 2004
|HDI_category = &lt;span style=&quot;color:#009900;&quot;&gt;high&lt;/span&gt; 
|currency = [[Mauritian rupee]]
|currency hi lo golikjop _code = MUR
|country_code = 230
|time_zone = [[Mauritius Time|MUT]]
|utc_offset = +4
|time_zone_DST = 
|utc_offset_DST = +5 (2008 only)&lt;ref&gt;[http://www.timeanddate.com/news/time/mauritius-daylight-saving-time.html Mauritius turns the clock forward in October 2008]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.timeanddate.com/news/time/mauritius-dst-will-not-repeat.html Mauritius will not repeat daylight saving time]&lt;/ref&gt;
|drives_on = left
|cctld = [[.mu]]
|calling_code = 230
}}

'''ಮಾರಿಷಸ್'''  ({{pron-en|məˈrɪʃəs}}; {{lang-fr|L’île Maurice}} {{IPA-fr|lil mɔˈʁis|pron}}, [[ಮಾರಿಷಿಯನ್ ಕ್ರೆಯೋಲ್]]: ''ಮೋರಿಸ್'' , {{lang-ta|மொரிசிய குடியரசு}}&lt;ref&gt;http://www.tamilnation.org/diaspora/mauritius.htm {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, {{lang-hi|मॉरिशस}}), ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ '''ಮಾರಿಷಸ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದು, {{lang-fr|République de Maurice}} [[ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡ]]ದ ಕಡಲ ಕಿನಾರೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಇರುವ [[ದ್ವೀಪರಾಷ್ಟ್ರ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ [[ಮಡಗಾಸ್ಕರ್‌]]ನ {{convert|900|km|mi}} ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.  ಈ ಗಣರಾಜ್ಯವು ಮಾರಿಷಸ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ, [[ಕಾರ್ಗಡೊಸ್ ಕಾರಜೊಸ್]], [[ರೋಡ್ರಿಗಾಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಅಗಾಲೆಗ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನೂ]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.  ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ [[ರೋಡ್ರಿಗಾಸ್‌]] {{convert|570|km|mi|abbr=on}} ದ್ವೀಪ ಹಾಗೂ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಫ್ರೆಂಚರ [[ರೀಯೂನಿಯನ್‌/ರ್ಯೆನಿಯನ್]] ‌ದ್ವೀಪದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ {{convert|200|km|mi|abbr=on}} ಇರುವ ಮಾರಿಷಸ್ ದ್ವೀಪವು [[ಮಸ್ಕರೀನ್ ದ್ವೀಪಸ್ತೋಮ]]ದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಮಾರಿಷಸ್ ದ್ವೀಪವು [[ಡೋಡೊ]]ಗಳ ಏಕೈಕ ತಿಳಿದಿರುವ ವಾಸಸ್ಥಾನವೆಂದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಹೊಂದಿದೆ.  ಮಾರಿಷಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು 1600ರಲ್ಲಿ ಡೋಡೊವನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ನೋಡಿದ್ದು, ಅದಾಗಿ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಕೇವಲ ಎಂಬತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅವನತಿ ಹೊಂದಿದವು.

== ಇತಿಹಾಸ ==
{{main|History of Mauritius}}
[[ಚಿತ್ರ:Port Louis Mauritius Theatre.jpg|thumb|left|ಪೋರ್ಟ್ ಲ್ಯೂಯಿಸ್‌ ರಂಗಮಂದಿರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ c.1900-1910ರ ಅಂಚೆಚೀಟಿ.]]
ಈ ದ್ವೀಪದ ಬಗ್ಗೆ [[ಅರಬ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಆಸ್ಟ್ರೊನೇಸಿಯನ್]] [[ನಾವಿಕ]]ರು 10ನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ತಿಳಿದಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;CIA-intro&quot;&gt;{{cite web| url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mp.html#Intro| title=CIA - The World Factbook -- Mauritius| accessdate=2007-05-04| publisher=CIA| archive-date=2018-12-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20181211154438/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mp.html#Intro| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  1507ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] ನಾವಿಕರು ಅಲ್ಲೊಂದು ನೆಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೂ ಖಾಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಹಿಂತಿರುಗಿದರು.  [[ಸ್ಪೈಸ್‌ ದ್ವೀಪಸ್ತೋಮ]]ಕ್ಕೆ ಮೂರು ಹಡಗುಗಳಲ್ಲಿ ತೆರಳಿದ ಎಂಟು ಹಡಗುಗಳ [[ಡಚ್‌]] ''ದ್ವಿತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ''  1598ರಲ್ಲಿ ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿ ಆಸರೆಗಾಗಿ ಈ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದರು, ಹಾಗೂ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೆದರ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ಪ್ರಾಂತಾಧಿಪತಿ]] ರಾಜಕುಮಾರ [['ನಸ್ಸಉ'ನ ಮಾರಿಸ್‌]]ರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಆ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Mutch |first=T. D. |authorlink= |title=The First Discovery of Australia |publisher=[[Project Gutenberg of Australia]] |year=1942 |location=Sydney |pages=55 |url=http://gutenberg.net.au/ebooks06/0600631h.html}}, p.13.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ [[ಹಡ್ಸನ್ ನದಿ]]ಗೆ ಮೊದಲು &quot;ಮಾರಿಷಸ್ ನದಿ&quot; ಎಂದು ಅಲ್ಲಿನ ಚಕ್ರಾಧಿಪತಿಯ ಹೆಸರನ್ನೇ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು.&lt;/ref&gt;  ಡಚ್ಚರು, ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಸ್ಥಿರವಾದ ವಸಾಹತನ್ನು 1638ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.  ಚಂಡಮಾರುತದಂತಹ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಹಾಳಾದ ವಸಾಹತುಗಳಿಂದಾಗಿ ಡಚ್ಚರು ಆ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಕೆಲವು ದಶಕಗಳ ನಂತರ ತೊರೆದರು.  ಫ್ರಾನ್ಸ್‌, ಪಕ್ಕದ ಐಲ್ ಬೋರ್ಬನ್‌ (ಈಗಿನ [[ರೀಯೂನಿಯನ್‌]]) ಮೇಲೆ ಮೊದಲೇ ಸ್ವಾಮ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದ್ದ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ಮಾರಿಷಸ್‌ಅನ್ನು 1715ರಲ್ಲಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಹಾಗೂ ನಂತರ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ''ಐಲ್ ಡೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌''  (ಐಸ್‌ಲ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿತು.  ಫ್ರೆಂಚರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸಕ್ಕರೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ ಆರ್ಥಿಕ ಮಟ್ಟವು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.  [[ನೆಪೋಲಿಯನಿಕ್ ಯುದ್ಧಗಳ]] (1803-1815) ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ದ್ವೀಪದ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಿದರು.  [[ಗ್ರಾಂಡ್ ಪೋರ್ಟ್‌ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ನ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧದ ಏಕೈಕ ನೌಕಾಯುದ್ಧ ವಿಜಯವಾದ ಜಯಿಸಿದರೂ, ಮೂರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಕ್ಯಾಪ್ ಮಲ್‌ಹ್ಯೂರ್ಯೂಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟಿಷರು ನಡೆಸಿದ ಆಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರು ಶರಣಾದರು]].  ಫ್ರೆಂಚರ ಆಸ್ತಿ ಪಾಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಅವರಿಗೇ ಬಿಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ದಂಡನ್ಯಾಯ ಹಾಗೂ ನಾಗರಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ [[ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಭಾಷೆ]] ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಕಾನೂನು]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಬಿಡಬೇಕೆಂಬ ಷರತ್ತುಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು 1810ರ [[ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 3]]ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಶರಣಾಗತರಾದರು.  ಆಂಗ್ಲರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಹೆಸರನ್ನೇ ಇಡಲಾಯಿತು.

== ರಾಜಕೀಯ ==

{{main|Politics of Mauritius}}
[[ಚಿತ್ರ:Le reduit (5).gif‎|thumb|left|ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಅಧಿಕೃತ ನಿವಾಸ, [[ಲಿ ಚಟೂ ಡಿ ರೆಡುಯಿಟ್]], ]]
ಸರ್ಕಾರವು ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಚುನಾಯಿತವಾಗುತ್ತದೆ.  [[ರೋಡ್ರಿಗಾಸ್‌]] ದ್ವೀಪದ ಕೆಲವು ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲ 20 ಪ್ರಮುಖ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಂದರೆ 2005ರ [[ಜುಲೈ 3]]ರಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು.  ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಕ್ಕೆ ಇರುವ ಕಣವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಿದೆ.

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಮಾರಿಷಸ್ [[ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾದ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಮುದಾಯ]] ಹಾಗೂ [[ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ]] ಮತ್ತು [[ಲಾ ಫ್ರಾಂಕೊಪೋನಿ/ಯೆ]] (ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಮಾತನಾಡುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು), ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದೆ.  [[ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಯು ಸಿಗುತ್ತದೆ.

2006ರಲ್ಲಿ, ಮಾರಿಷಸ್‌ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್‌ ಮಾತನಾಡುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹತ್ತಿರವಾಗಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುವುದರಿಂದ [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್‌ ಭಾಷಿಕ ದೇಶಗಳ ಸಮುದಾಯ]]ಕ್ಕೆ (CPLP) ನಿರೀಕ್ಷಣಾ ಸದಸ್ಯನಾಗಲು ಕೋರಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.macauhub.com.mo/en/news.php?ID=1671 |title=Mauritius and Equatorial Guinea granted associated observer status in CPLP |accessdate=2007-03-05 |date=2006-07-17 |publisher=macauhub.com |archive-date=2007-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071011092906/http://macauhub.com.mo/en/news.php?ID=1671 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ಆಫ್ರಿಕಾ ಆಡಳಿತದ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಸೂಚಿ]]ಯಂತೆ ಇಡೀ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮಾರಿಷಸ್ ಉತ್ತಮ ಆಳ್ವಿಕೆಯುಳ್ಳ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತದ ಈ ಮಾಪನವು ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಚರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.  ಈ ಸೂಚಿಯು ಎಲ್ಲಾ 5 ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಿಷಸ್ ಪಡೆದಿರುವ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ: ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ; ಕಾನೂನು ಪರಿಪಾಲನೆ, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಹಾಗೂ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ; ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಹಾಗೂ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು; ಉತ್ತಮ ನಿರ್ವಹಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ; ಹಾಗೂ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ.[http://www.moibrahimfoundation.org ]

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:98%&quot; width=&quot;80%&quot;
!ಕಾರ್ಯ ಸ್ಥಳ
!ಕಾರ್ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
!ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕೃತ ಸಮಯ
!ಧರ್ಮ
|-
| [[ಅಧ್ಯಕ್ಷ/ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]&lt;br /&gt;[[ದೇಶದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]]&lt;br /&gt;[[ಸೇನಾಪಡೆ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]]
| '''''[[Rt.Hon ಸರ್ ಅನಿರೂದ್ ಜುಗ್ನಾತ್‌, Qc, KCMG, PC, GCSK]]'' ''' 
| (7 ಅಕ್ಟೋಬರ‍್ 2003).
| [[ಹಿಂದು]]
|-
| [[ಉಪ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ/ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು]]
| '''''[[ಅಂಗಿಡಿ ಚೆಟ್ಟಿಯಾರ್]]'' ''' 
| 2 ನವೆಂಬರ್‌ 2007
| ಹಿಂದು
|-
| [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]
| '''''[[Hon. Dr ನವಿನ್‌‌‌‌ಚಂದ್ರ ರಾಮ್‌ಗೂಲಂ GCSK ,MP]]'' ''' 
| 5 ಜುಲೈ 2005
| ಹಿಂದು
|-
| [[ಉಪ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]
| '''''[[Dr.ರಷೀದ್ ಬೀಬಿಜಾನ್, GCSK,MP]]'' ''' 
| 7 ಜುಲೈ 2005
| ಮುಸ್ಲಿಂ
|-
| [[ಉಪ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]&lt;br /&gt;[[ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವ]]
| '''''[[Hon. ಕ್ಸೇವಿಯರ್ ಲುಕ್ ದುವಲ್ GCSK ACCA, MP]]'' ''' 
| 7 ಜುಲೈ 2005
| ಕ್ರೈಸ್ತ
|-
| [[ಉಪ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]&lt;br /&gt;[[ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ವಿತ್ತ ಮಂತ್ರಿ]]
| '''''[[Hon. Dr ರಾಮ ಸಿಥನೇನ್ GCSK, MP]]'' ''' 
| 7 ಜುಲೈ 2005
| ಹಿಂದು
|-
| [[ಹಿರಿಯ ಮಂತ್ರಿ]]&lt;br /&gt;[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಮಂತ್ರಿ]]
| '''''[[Hon. Mrs ಶೀಲಾಬಾಯಿ ಬಪ್ಪೂ GOSK, MP]]'' ''' 
| 7 ಜುಲೈ 2005
| ಹಿಂದು
|}

== ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಆರಕ್ಷಕ ಪಡೆ ==
{{main|Military of Mauritius}}
'''ಮಾರಿಷಸ್‌ನ''' ಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸೇನೆ ಎಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಲ್ಲ.  ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಸೇನೆ, ಆರಕ್ಷಕ, ಹಾಗೂ ಸುರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಪೋಲಿಸ್ ಕಮೀಷನರ್‌ರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ-ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿರುವ 10,000 ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಇದರಲ್ಲಿ 8,000 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರಕ್ಷಕ ಸದಸ್ಯರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಾಪಾಡಲು, 1,500 ಸದಸ್ಯರು [[ವಿಶೇಷ ಸಂಚಾರಿ ದಳ]]ದಲ್ಲಿ (SMF), ಹಾಗೂ 500-ಸದಸ್ಯರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಾವಳಿ ಸುರಕ್ಷಾ ದಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

== ಭೂಗೋಳ ==
{{main|Geography of Mauritius}}
[[ಚಿತ್ರ:Mauritius-CIA WFB Map.png|thumb|200px|ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ಭೂಪಟ]]
[[ಚಿತ್ರ:Satellite image of Mauritius in February 2003.jpg|thumb|left|200px|ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ, ಫೆಬ್ರವರಿ 2003, ದ್ವೀಪವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ರೇಖಾಚಿತ್ರ]]
[[ಚಿತ್ರ:Rodrigues AnseAli.jpg|thumb|200px|ಮಾರಿಷಸ್ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾದ ರೋಡ್ರಿಗಾಸ್‌ ದ್ವೀಪದ ಕಡಲತಡಿಯ ದೃಶ್ಯಗಳು]]
[[ರೀಯೂನಿಯನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ರೋಡ್ರಿಗಾಸ್‌]]ನಂತೆಯೇ, ಮಾರಿಷಸ್ ಕೂಡ [[ಮಸ್ಕರೀನ್ ದ್ವೀಪಸ್ತೋಮ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.  ಈ [[ದ್ವೀಪಸಮೂಹ]]ವು 8-10 ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಮುದ್ರದೊಳಗೆ ಏರ್ಪಟ್ಟ ಸರಣಿ [[ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ]]ಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ಆಫ್ರಿಕಾ ಭೂಭಾಗ]]ವು [[ರೀಯೂನಿಯನ್‌ ತಾಪತಾಣ]]ದತ್ತ ಸರಿದಿದೆ.  ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುವೂ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ತಾಪತಾಣವು ರೀಯೂನಿಯನ್‌ ತಳದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದೆ.  ಮಾರಿಷಸ್ ದ್ವೀಪವು ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಉಂಟಾಗಿದ್ದು ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಅದರ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾದ [[ಪೈಟನ್‌ ಡಿ ಲಾ ಪೆಟೈಟ್ ರಿವ್‌ಎರ್‌ ನೊಯಿರ್‌]]ವು {{convert|828|m|ft|0}}ನಲ್ಲಿದೆ.  ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಸುತ್ತ ಪರ್ವತಗಳಿದ್ದರೂ, ಅಗ್ನಿಪರ್ವತದ ಮೂಲ ಶಿಖರವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಇಲ್ಲಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ [[ಹವಾಗುಣ]] ಉಷ್ಣವಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಆಗ್ನೇಯ ಮಾರುತಗಳಿಂದ ಬದಲಾವಣೆ ತರುತ್ತವೆ; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೇನಿಂದ ನವೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಿನ, ಒಣ ಚಳಿಗಾಲ ಹಾಗೂ ನವೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಮೇವರೆಗೆ ಉಷ್ಣ, ತೇವ ಹಾಗೂ ಶೀತಯುಕ್ತ ಬೇಸಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಮೇನಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ [[ವಿರುದ್ಧ-ಚಂಡಮಾರುತ]]ಗಳು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ.  ನವೆಂಬರ್‌-ಏಪ್ರಿಲ್‌ವರೆಗೆ [[ಚಂಡಮಾರುತ]]ಗಳು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ.  ಈ ಹಿಂದೆ ಬಂದಂತಹಾ ಚಂಡಮಾರುತಗಳಲ್ಲಿ [[ಹೊಲ್ಲಾಂಡ]] (1994) ಹಾಗೂ ಡಿನ (2002) ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ದ್ವೀಪದ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ.

ದ್ವೀಪದ ರಾಜಧಾನಿ ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾದ [[ಪೋರ್ಟ್ ಲ್ಯೂಯಿಸ್]]‌, ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕಿದ್ದು, ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳೆಂದರೆ [[ರೋಸ್‌-ಹಿಲ್]] ಹಾಗೂ [[ಬ್ಯೂ-ಬಸ್ಸಿನ್]], [[ಕ್ಯೂರ್‌ಪೈಪ್]]‌, [[ವಕೋವಸ್]]‌, [[ಫೀನಿಕ್ಸ್]]‌, [[ಕ್ವಾಟ್ರ್ ಬೋರ್ನ್ಸ್‌]]ಗಳಾಗಿವೆ.

ದ್ವೀಪವು ತನ್ನ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಲೇಖಕ [[ಮಾರ್ಕ್‌ ಟ್ವೈನ್]]‌, ''[[ಫಾಲೋಯಿಂಗ್ ದಿ ಈಕ್ವೆಟರ್‌]]''  ಎಂಬ ತನ್ನ ಪ್ರವಾಸಕಥನದಲ್ಲಿ, &quot;ನೀನು ಮೊದಲು ಮಾರಿಷಸ್ ರಚಿಸಿ ಅನಂತರ ಸ್ವರ್ಗ ರಚಿಸಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿರಬೇಕು ಹಾಗೂ ಮಾರಿಷಸ್ ಪೂರ್ಣವಾದ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಅದನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ರಚಿಸಿರಬೇಕು&quot; ಎಂದಿದ್ದಾನೆ.  (ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಟ್ವೈನ್‌ ನಿಜವಾಗಿ ಈ ರೀತಿ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ: &quot; ನೀನು ಮೊದಲು ಮಾರಿಷಸ್ ರಚಿಸಿ ಅನಂತರ ಸ್ವರ್ಗ ರಚಿಸಲು ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಜೆಯಿಂದಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿರಬೇಕು; ಹಾಗೂ ಮಾರಿಷಸ್ ಪೂರ್ಣವಾದ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಅದನ್ನು ನಕಲು ಮಾಡಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ರಚಿಸಿರಬೇಕು. ಅದನ್ನು ಅವರು ನಿನಗೆ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಿಂದಲೇ ಹೇಳಿರಬೇಕು …&quot;)

== ಪರಿಸರ ==
{{main|Wildlife of Mauritius}}

== ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಧೀನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ==
{{main|Districts and dependencies of Mauritius}}
[[ಚಿತ್ರ:Mauritius districts numbered.svg|thumb|250px|ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]]
[[ಚಿತ್ರ:Gymkana.jpg‎|thumb|[[ಫೀನಿಕ್ಸ್]]‌‌‌, ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ]]
ಮಾರಿಷಸ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಒಂಬತ್ತು [[ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ:

# [[ಬ್ಲಾಕ್ ರಿವರ್‌]] (ರಾಜಧಾನಿ: [[ಬಾಂಬೋಸ್]])
# [[ಫ್ಲಾಕ್‌]] (ರಾಜಧಾನಿ: [[ಸೆಂಟರ್‌ ಡಿ ಫ್ಲಾಕ್‌]])
# [[ಗ್ರಾಂಡ್ ಪೋರ್ಟ್]] (ರಾಜಧಾನಿ: [[ಮಹೆಬೊರ್ಗ್]])
# [[ಮೊಕ]] (ರಾಜಧಾನಿ: [[ಕ್ವಾರ್ಟಿಯರ್ ಮಿಲಿಟೈರ್]])
# [[ಪಾಂಪ್ಲಿಮೌಸ್ಸೆಸ್]] (ರಾಜಧಾನಿ: [[ಟ್ರಿಯೊಲೆಟ್]])
# [[ಪ್ಲೇನಿಸ್ ವಿಲ್ಹೆಮ್ಸ್‌]] (ರಾಜಧಾನಿ: [[ಬ್ಯೂ-ಬಸ್ಸಿನ್]] ಹಾಗೂ  [[ರೋಸ್ ಹಿಲ್]], [[ಫೀನಿಕ್ಸ್]])
# [[ಪೋರ್ಟ್ ಲ್ಯೂಯಿಸ್‌]] (ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ)
# [[ರಿವಿಎರೆ ಡು ರೆಂಪಾರ್ಟ್]] (ರಾಜಧಾನಿ: [[ಮಪೌ]])
# [[ಸವನ್ನೆ]] (ರಾಜಧಾನಿ: [[ಸೊಯಿಲ್ಲಕ್‌]])

=== ಅಧೀನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ===

* [[ರೋಡ್ರಿಗಾಸ್]]‌, ಈ ದ್ವೀಪವು {{convert|560|km}} ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕಿದ್ದು, 2002ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ಸ್ವಾಯುತ್ತತೆ ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.mauritiuspost.mu/museum/fdc/other.php?id=91| title=First Day Cover: Rodrigues Regional Assembly| accessdate=2007-06-27| date=2004-10-12| publisher=The Mauritius Post Ltd| archive-date=2007-06-25| archive-url=https://web.archive.org/web/20070625162908/http://www.mauritiuspost.mu/museum/fdc/other.php?id=91| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://pmo.gov.mu/portal/site/Mainhomepage/menuitem.a42b24128104d9845dabddd154508a0c/?content_id=5d96d575d1a88010VgnVCM100000ca6a12acRCRD| title=Rodrigues: achievements after three years of autonomy| accessdate=2007-06-27| date=2005-10-25| publisher=Government of Mauritius| archive-date=2007-09-30| archive-url=https://web.archive.org/web/20070930155520/http://pmo.gov.mu/portal/site/Mainhomepage/menuitem.a42b24128104d9845dabddd154508a0c/?content_id=5d96d575d1a88010VgnVCM100000ca6a12acRCRD| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಸ್ವಾಯುತ್ತತೆ ಹೊಂದುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ಮಾರಿಷಸ್‌ನ 10ನೇ ಆಡಳಿತ ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2833.htm#political| title=Facts about the land, people, history, government, political conditions, foreign relations of Mauritius. - Government and political conditions| accessdate=2007-06-22| month=June| year=2007| work=Bureau of African Affairs| publisher=U.S Department of State}}&lt;/ref&gt;
* [[ಅಗಾಲೆಗ]], 933 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳ (580&amp;nbsp;mi) ಎರಡು ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪಗಳಾಗಿದ್ದು ಮಾರಿಷಸ್‌ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕೋಳಿ ಪೂರೈಕೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ. 
* [[ಕಾರ್ಗಡೊಸ್ ಕಾರಜೊಸ್]], ಸೇಂಟ್‌ ಬ್ರಂಡನ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಇದು ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 402 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು (250&amp;nbsp;mi) ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.

=== EEZಗೆ ಸೇರಿರುವ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ===
[[EEZ]] ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ನಡುಗಡ್ಡೆ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ:

* [[ಸೌದನ್ ದಂಡೆಗಳು]] (ಪೂರ್ವ ಸೌದನ್ ದಂಡೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ)
* [[ನಜರೆತ್ ದಂಡೆ]]
* [[ಸಾಯ ಡೆ ಮಲ್ಹಾ ದಂಡೆ]]
* [[ಹಾಕಿನ್ಸ್‌ ದಂಡೆ]]

=== ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಧೀನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು ===
ಮಾರಿಷಸ್ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ತನ್ನವೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ:&lt;ref name=&quot;CIA-Transnational issues&quot;&gt;{{cite web| url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mp.html#Issues| title=CIA - The World Factbook -- Mauritius| accessdate=2007-11-194| publisher=CIA| archive-date=2018-12-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20181211154438/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mp.html#Issues| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

* [[ಟ್ರೊಮೆಲಿಯನ್ ದ್ವೀಪ]], ಸದ್ಯ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದೆ.
* [[ಷಾಗೊಸ್ ಆರ್ಕಿಪೆಲಗೊ]], ಸದ್ಯ [[ಬ್ರಿಟಿಷರ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ಕ್ಕೆ (BIOT) ಸೇರಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಈಗ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿದೆ.

== ಆರ್ಥಿಕತೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:Port Louis Skyline.JPG|thumb|300px|ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ಪೋರ್ಟ್ ಲ್ಯೂಯಿಸ್‌ನ ಉನ್ನತ ಸೌಧಗಳ ಸಾಲು,]]
{{main|Economy of Mauritius}}
1968ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದಾಗ, [[ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ]] ಕೆಳ ಆದಾಯ ಮಟ್ಟ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಾರಿಷಸ್, ಬೆಳೆದು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಅಂದರೆ ಪ್ರಗತಿಪರ ಕೈಗಾರಿಕಾ, ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ [[ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿ ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟದ ಆದಾಯ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿದೆ.  ಬಹಳಷ್ಟು ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು 5%ರಿಂದ 6%ರಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.  ಇದು ಸುಧಾರಿತ ಜೀವನ ಮಟ್ಟ, ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳ ಮರಣ ಹಾಗೂ ಉತ್ತಮ [[ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

2005ರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು US$10,155 [[ಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ]] (PPP),&lt;ref name=&quot;GDP&quot;&gt;{{cite web|url=http://siteresources.worldbank.org/ICPINT/Resources/ICPreportprelim.pdf|title=2005 International Comparison Program|author=[[World Bank]]|accessdate=2008-04-07|format=PDF}}&lt;/ref&gt; ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಾರಿಷಸ್, ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಏಳನೇ-ಅತಿಹೆಚ್ಚು [[GDP ತಲಾವಾರು ಆದಾಯ]] ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ಮೊದಲಿನ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ [[ರೀಯೂನಿಯನ್‌]] (ವಾಸ್ತವಿಕ ವಿನಿಮಯ ದರಗಳಲ್ಲಿ US$19,233),&lt;ref&gt;{{fr_icon}} {{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/insee_regions/reunion/rfc/docs/ter2007_11_1_resultats_economiques.pdf|title=11.1 - RÉSULTATS ÉCONOMIQUES|author=[[INSEE]] Réunion|accessdate=2008-04-07|format=PDF}}&lt;/ref&gt; [[ಸೀಷೆಲ್ಸ್‌]] (PPP US$13,887ನಷ್ಟು), [[ಗಬೊನ್]] (PPP US$12,742ನಷ್ಟು), [[ಬೊಟ್ಸ್‌ವಾನ]] (PPP US$12,057ನಷ್ಟು), [[ಈಕ್ವಟೋರಿಯಲ್ ಗ್ಯುನಿಯ]] (PPP US$11,999ನಷ್ಟು), ಹಾಗೂ [[ಲಿಬಿಯ]] (PPP US$10,727ನಷ್ಟು).ಗಳಿವೆ&lt;ref name=&quot;GDP&quot; /&gt; ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಬ್ಬಿನ ಗದ್ದೆಗಳು, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಜವಳಿ, ಹಾಗೂ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದರೂ ಬೇರೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೂ ಸಹ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿವೆ. ಮಾರಿಷಸ್, ಲಿಬಿಯ, ಹಾಗೂ ಸೀಷೆಲ್ಸ್‌‌ಗಳು [[ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಮಾಂಕ ಪಡೆದಿವೆ (ರೀಯೂನಿಯನ್‌, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, UN ತಮ್ಮ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚಿ ಕ್ರಮಾಂಕದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ).

ವ್ಯವಸಾಯ ಪ್ರದೇಶದ 90%ರಷ್ಟು ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಕಬ್ಬ]]ನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ರಫ್ತು ಆದಾಯದ 25%ನಷ್ಟಿದೆ.  ಹಾಗಿದ್ದರೂ, 1999ರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಬರದ ಸ್ಥಿತಿಯು ಕಬ್ಬಿನ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಾಳುಮಾಡಿತು.  ಸರ್ಕಾರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳು ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿವೆ.  ಮಾರಿಷಸ್ 9,000ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ವಿದೇಶಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದೆ; ಹಲವಾರು ಕಂಪನಿಗಳು ಭಾರತ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮದ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬರೀ [[ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್]] ಕ್ಷೇತ್ರವೊಂದರಲ್ಲೇ ಅವುಗಳ ಹೂಡಿಕೆಯು $1 ಶತಕೋಟಿಯನ್ನೂ ಮೀರಿದೆ.  ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 2000ದಿಂದ 2004ರವರೆಗಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2004ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದಿ ನಿರುದ್ಯೋಗವು 7.6%ರಷ್ಟು ಕುಸಿದಿತ್ತು.  ರಾಷ್ಟ್ರದೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪವರ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರವಾದ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌, ದೇಶದ ವ್ಯಾಪಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿದ್ದು, ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಾಯಗಳನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.

ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಆಮದು ಸರಕುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ದರವನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವುದು, [[ಸಿಂಗಪೂರ್]] ಹಾಗೂ ದುಬೈಗೆ ತೆರಳುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಆಕರ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಮಾರಿಷಸ್ ಇನ್ನು ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ತೆರಿಗೆ-ಮುಕ್ತ]] ದ್ವೀಪವಾಗುವತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿದೆ.  ಹಲವಾರು ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಸುಂಕವನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಜವಳಿ, ಆಹಾರ, ಆಭರಣ, ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಸಾಧನಗಳು, ದೃಶ್ಯ ಶ್ರವ್ಯ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನ ಸಾಧನಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ 1850ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೇಲಿನ ಸುಂಕವನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.trend-news.com/default.asp?newsid=149 ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ತೆರಿಗೆ-ಮುಕ್ತ ಯೋಜನೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110504001142/http://www.trend-news.com/default.asp?newsid=149 |date=2011-05-04 }}, TREND-News.com, 04-06-2005&lt;/ref&gt;  ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಹೊಸ ಉದ್ಯಮಗಳ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.  ಆದರೆ, ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಡಚಣೆಯೆಂದರೆ ಅದು ಮಂದ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆ.  ವ್ಯಾಪಾರ ಅಥವಾ ಹೂಡಿಕೆ ವ್ಯವಪಾರದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶೀ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೆಲೆಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ತೆರಿಗೆಯಲ್ಲಿ 15%ನಷ್ಟು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. {{Citation needed|date=October 2007}}

ಮಾರಿಷಸ್ ತೀರದಿಂದ ತೀರಕ್ಕೆ [[ನಿಸ್ತಂತು ಅಂತರಜಾಲ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಥಮ ದೇಶವಾಗುವಂತೆ ADB ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ಸ್ ಯೋಜನೆಯೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು.  ನಿಸ್ತಂತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 60% ದ್ವೀಪವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದು 70%ನಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಅದು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದ [[FDI]] ಒಳಹರಿವಿಗೆ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ದೇಶಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿ ಮಾರಿಷಸ್ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಂಚಿತ ಒಳಹರಿವು ಸರಿಸುಮಾರು US$10.98 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟಿದೆ. ಜನವರಿ 2000ರಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2005ರ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರಿಷಸ್‌ನಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು FDI ಒಳಹರಿವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ ಕೆಲವು ಉನ್ನತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳೆಂದರೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಕರಣಗಳು, ದೂರಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಇಂಧನಗಳು, ಸಿಮೆಂಟ್‌ ಮತ್ತು ಜಿಪ್ಸಮ್‌ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಹಾಗೂ ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರ (ವಿತ್ತೀಯ ಹಾಗೂ ವಿತ್ತೀಯವಲ್ಲದ ಕ್ಷೇತ್ರ).&lt;ref&gt;{{cite news |first= |last= |coauthors= |title=India and Mauritius To Work For Greater FDI Inflow into India's Infrastructure|date=2006-04-18 |publisher=Government of India, Department of Commerce. |url=http://commerce.nic.in/pressrelease/pressrelease_detail.asp?id=232 |work = |pages = |accessdate = 2008-10-11 |language = }}&lt;/ref&gt;

== ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ==
ಜುಲೈ 2005ರಿಂದ ಮಾರಿಷಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ, ವಿಕಲಚೇತನರಿಗೆ, ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಹಾಗೂ ವೃದ್ಧರಿಗೆ ಸಾರಿಗೆ ಸೌಕರ್ಯ ಉಚಿತವಾಗಿದೆ.

ಇದರ ಖ್ಯಾತಿಯು ಚುನಾವಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿ ಅದನ್ನು ಪೂರೈಸಿದ, ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ಈಗಿನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳಾದ Hon. Dr. ನವಿನ್‌‌‌‌ಚಂದ್ರ ರಾಮ್‌ಗೂಲಮ್‌ರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.

== ಶಿಕ್ಷಣ ==
{{main|Education in Mauritius}}
ಇಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರಜೆಗೂ ಪ್ರಾಥಮಿಕಪೂರ್ವ ಹಂತದಿಂದ ಪ್ರಾಥಮಿಕದ ನಂತರದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಚಿತವಾಗಿದೆ.

2001ಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ, ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಶಾಲೆಗಳು &quot;ಸ್ಟಾರ್ ಶಾಲೆಗಳು&quot; ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಈ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಣಿ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಸೀಟು ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು, CPE ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ನಡುವೆ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು.  ಮಾರಿಷಸ್‌ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತರಲು 2001ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೀವೆನ್ ಓಬೀಗಡೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ ಸರ್ಕಾರವು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿಷೇಧಿಸಿ ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಕರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಮೀಪದ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ‘ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಪ್ರಥಮ ಆದ್ಯತೆ’ ಹಾಗೂ ‘ಗ್ರೇಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ’ಗಳನ್ನು ಜೊತೆಯಾಗಿ ತಂದರು.  ಫೆಬ್ರವರಿ 2006ರಲ್ಲಿ, ಧರಂಬೀರ್ ಗೊಖೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, 2001ಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಇದ್ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ &quot;A+&quot; ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿ ಮಾಡಿದರು.  ಈಗ CPE ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು &quot;ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಲೇಜು&quot;ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಲು ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ &quot;A+&quot; ಗ್ರೇಡನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವು &quot;ಸ್ಟಾರ್‌ ಶಾಲೆಗಳ&quot;ಷ್ಟೇ  ದುರಾಶೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬದಲಾವಣೆಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ಇದ್ದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಿತು.&lt;ref&gt;http://www.gov.mu/portal/goc/assemblysite/file/pnqans281106.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101114165901/http://www.gov.mu/portal/goc/assemblysite/file/pnqans281106.pdf |date=2010-11-14 }}.&lt;/ref&gt;. 
 
ಕೆಳಗೆ &quot;ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಕಾಲೇಜು&quot;ಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಅವುಗಳು ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿಲ್ಲ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gov.mu/portal/site/=?content_id=dcecc4a218cb4110VgnVCM1000000a04a8c0RCRD |title=CABINET DECISIONS - 24 AUGUST 2007 |date=August 2007 |accessdate=2009-09-07 |archive-date=2012-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111170700/http://www.gov.mu/portal/site/=?content_id=dcecc4a218cb4110VgnVCM1000000a04a8c0RCRD |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gov.mu/portal/sites/mesweb/cpe_results_2008.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-29 |archive-date=2010-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106213621/http://www.gov.mu/portal/sites/mesweb/cpe_results_2008.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು ===

* ಜಾನ್‌ ಕೆನಡಿ ಕಾಲೇಜು
* ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌
* ಪೈಟನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾಲೇಜು
* ರಾಯಲ್‌ ಕಾಲೇಜು ಕ್ಯೂರ್‌ಪೈಪ್‌
* ರಾಯಲ್‌ ಕಾಲೇಜು ಪೋರ್ಟ್ ಲ್ಯೂಯಿಸ್‌
* ಸರ್ ಅಬ್ದೂಲ್‌ ರಮಾನ್ ಓಸ್ಮಾನ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಕಾಲೇಜು
* ಸರ್ ಲೆಕ್ರಾಜ್‌ ಟೀಲೊಕ್‌ SSS
* ಸೂಕ್‌ದಿಯೋ ಬಿಸ್ಸಾನ್‌ದೊಯಲ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಕಾಲೇಜು
* Dr ಮೋರಿಸ್‌ ಕ್ಯೂರ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಕಾಲೇಜು
* D ರಾಮ್‌ಪುಲ್ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಕಾಲೇಜು
* ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ SSS
* ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ಬೊಯರ್ ಡೆ ಲಾ ಗಿರೊಡೇ SSS
* ಗೇತನ್ ರೇನಲ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಕಾಲೇಜು
* ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌
* G.M.D ಅಟ್‌ಷಿ/ಚಿಯ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಕಾಲೇಜು
* ಕ್ವೀನ್ ಎಲಿಜಬೆತ್‌ ಕಾಲೇಜು

=== ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ ಶಾಲೆಗಳು ===

* [[ಕಾಲೇಜ್‌ ಡು ಸೇಂಟ್‌-ಎಸ್ಪ್ರಿಟ್]], ಕ್ವಾಟ್ರ್ ಬೋರ್ನ್ಸ್‌
* [[St. ಜೋಸೆಫ್‌ ಕಾಲೇಜು]], ಕ್ಯೂರ್‌ಪೈಪ್‌
* [[ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿಸ್‌ ಕಾಲೇಜು]], ರೋಸ್‌-ಹಿಲ್
* [[ಲೊರೆಟೊ ಕಾಲೇಜು]] ರೋಸ್‌-ಹಿಲ್
* [[ಲೊರೆಟೊ ಕಾಲೇಜು]] ಕ್ವಾಟ್ರ್ ಬೋರ್ನ್ಸ್‌ 
* [[ಲೊರೆಟೊ ಕಾಲೇಜು]] ಕ್ಯೂರ್‌ಪೈಪ್‌ 
* [[ಲೊರೆಟೊ ಕಾಲೇಜು]] ಮಹೆಬೋರ್ಗ್‌
* [[ಲೊರೆಟೊ ಕಾಲೇಜು]] ಸೇಂಟ್‌ ಪಿಯೆರ್ರೆ
* [[ಲೊರೆಟೊ ಕಾಲೇಜು]] ಪೋರ್ಟ್ ಲ್ಯೂಯಿಸ್‌
* [[ಬೊನ್ ಎಟ್‌ ಪರ್ಪೆಚುಯಲ್ ಸೆಕೋರ್ಸ್]], ಬ್ಯೂ-ಬಸ್ಸಿನ್
* ನೊಟ್ರ್‌ ಡೇಮ್‌ ಕಾಲೇಜು
* [[St ಆಂಡ್ರ್ಸೂ ಶಾಲೆ]]
* ಕಾಲೇಜ್‌ ಡೆ ಲಾ ಕಾನ್ಫಿಯೆನ್ಸ್‌, ಬ್ಯೂ-ಬಸ್ಸಿನ್
* ಕಾಲೇಜ್‌ ಲೊರೆಟ್ಟ್‌ ಡೆ ಬಾಂಬೋಸ್-ವಿರಿಯೆಕ್ಸ್‌

=== ಖಾಸಗೀ ಶಾಲೆಗಳು ===

* [[ಲಿ ಬೊಕೇಜ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಶಾಲೆ]]
* ಲೈಸೀ ಲೇಬರ್ಡೊನ್ನಾಯಿಸ್
* ಲೈಸೀ ಡೆಸ್ ಮಸ್ಕೆರಿಜೆನ್ಸ್
* ಏಕೊಲ್‌ ಡು ನಾರ್ಡ್
* ಏಕೊಲ್‌ ಡು ಸೆಂಟರ್‌
* ನ್ಯೂ ಎಟನ್ ಕಾಲೇಜು

== ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿವರ ==
{{main|Demographics of Mauritius}}
ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇಡೀ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,264,867.  2007ರ [[ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 31]]ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಂತೆ ಕೇವಲ ಮಾರಿಷಸ್ ದ್ವೀಪವೊಂದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,227,078&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gov.mu/portal/goc/cso/ei683/toc.htm |title=Population and Vital Statistics, Republic of Mauritius, Year 2007 - Highlights |publisher=Central Statistics Office (Mauritius) |accessdate=2008-05-26 |month=March |year=2008 |archive-date=2008-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080510230951/http://www.gov.mu/portal/goc/cso/ei683/toc.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. ಮಾರಿಷಿಯನ್ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಜನಾಂಗದವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.  ಗಣರಾಜ್ಯದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾ ಖಂಡ ([[ಮಾರಿಷಿಯನ್ ಕ್ರಿಯೋಲ್‌ಗಳನ್ನು]] 'ಕ್ರಿಯೋಲ್ಸ್‌' ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ), ಭಾರತ ([[ಇಂಡೊ-ಮಾರಿಷಿಯನ್]]), ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ([[ಫ್ರಾಂಕೊ-ಮಾರಿಷಿಯನ್]]) ಹಾಗೂ ಚೀನೀಯರು ([[ಸಿನೊ-ಮಾರಿಷಿಯನ್]]), ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರೆಡೆಗಳಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

=== ಧರ್ಮ ===
ಈ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳು 52%, ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ 28.4%, ಹಾಗೂ ಮುಸಲ್ಮಾನರು 16.6%ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಇತರೆ ಧರ್ಮದವರು 3%ನಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.  ವಲಸೆ ಬಂದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ [[ಭೂಮಿಹಾರ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]] ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ಹಲವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite book| first = Meenakshi| last = Thapan (ed.)| title = Transnational Migration and the Politics of Identity | publisher = [[SAGE Publications|SAGE]]| year = 2005| isbn = 978-0761934257| page = 320}}&lt;/ref&gt; ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು [[ದ್ರಾವಿಡರ]] [[ತಮಿಳು]] ಪಗೋಡಗಳು ಹಾಗೂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;tim&quot;&gt;{{Cite book| last =Mountain| first =Alan et al.|title= This is Mauritius|chapter=Mauritius|page= 53–54}}&lt;/ref&gt;

ಬಹಳಷ್ಟು ಕ್ರಿಯೋಲ್‌ಗಳು ಕ್ರೈಸ್ತರು.  ಬಹುಪಾಲು ಮುಸಲ್ಮಾನರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಿಂದೂ ನಿವಾಸಿಗಳು ಭಾರತದಿಂದ ಬಂದವರು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯದಿಂದ ಬಂದವರಿದ್ದಾರೆ.  [[ಭೋಜ್‌ಪುರಿ]], [[ತಮಿಳು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಹಾಗೂ [[ತೆಲುಗು]] ಭಾಷಿಕರು ಹಿಂದೂಗಳು.  ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಚೀನೀಯರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು, ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ ಪರಿಪಾಲಕರಾಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ ಪಂಥ ಪಾಲಿಸುವವರು.  ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ಕಾನ್‌ಫ್ಯೂಸಿಯನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶದ ಸಂವಿಧಾನವು ಉಳಿದ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಂದೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.  ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಗುಲಾಮ ಸಂತತಿಯಿಂದ ಬಂದವರು 'ಕ್ರಿಯೋಲಿಟಿ'ಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.  ಸರ್ಕಾರವು 'ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಕ್ರಿಯೊಲ್‌'ಗೆ ಧನಸಹಾಯ ನೀಡಿ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅಧಿಕಾರಿ ವರ್ಗ ಈ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅನುಮೋದಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

=== ಭಾಷೆ ===
ಮಾರಿಷಿಯನ್ [[ಸಂವಿಧಾನ]]ವು ಯಾವುದನ್ನೂ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಎಲ್ಲಿಯೂ ತಿಳಿಸಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿನ ಹತ್ತು ಲಕ್ಷ ಜನರು [[ಆಂಗ್ಲ]], [[ಫ್ರೆಂಚ್‌]] ಅಥವಾ [[ಮಾರಿಷಿಯನ್ ಕ್ರಿಯೋಲ್]]‌, [[ಫ್ರೆಂಚ್‌-ಆಧಾರಿತ ಕ್ರಿಯೋಲ್‌]] ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಸಂಭಾಷಿಸಬಲ್ಲರು.&lt;ref&gt;https://news.yahoo.com/s/afp/20081018/wl_africa_afp/mauritiusculturelanguagefrancophonie_081018200526{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[ಸಂಸತ್ತಿ]]ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಆಂಗ್ಲವು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಆದಾಗ್ಯೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸನ ಸಭೆಯ ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯನೂ ಫ್ರೆಂಚ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಷಯ ಮಂಡಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;article49&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20081024093020/http://afp.google.com/article/ALeqM5gn6YyJpIZpbt91LA3lwzKzWG6UXA
&lt;/ref&gt;  ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಡಳಿತಾಗಾರ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.  [[ಸರ್ವಸಾಮಾನ್ಯ/ಸರ್ವ ಸಂಪರ್ಕ]] ಭಾಷೆ ಎಂದರೆ ಕ್ರಿಯೋಲ್‌.&lt;ref name=&quot;brandeis.edu&quot; /&gt;

ಮಾರಿಷಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಜನರ ತಮ್ಮ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;chass.utoronto.ca&quot; /&gt;  ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೋಲ್‌ ಹಾಗೂ [[ಭೋಜ್‌ಪುರಿ]] ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ, ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಯೋಲ್‌ಗಳನ್ನು ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲವನ್ನು ಶಾಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರದ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;chass.utoronto.ca&quot; /&gt;  ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಸಮಾಜದ ಉನ್ನತ ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಹಾಗೂ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಗಳು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿರಂಗದಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;chass.utoronto.ca&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.chass.utoronto.ca/~cpercy/courses/6362-chiba.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-29 |archive-date=2010-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100617090232/http://www.chass.utoronto.ca/~cpercy/courses/6362-chiba.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂವಹನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;m2002.thecgf.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://m2002.thecgf.com/Nations/Africa/Mauritius/default.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-29 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511093919/http://m2002.thecgf.com/Nations/Africa/Mauritius/default.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಶೇಕಡಾ 90 ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಮಾರಿಷಿಯನ್ ಕ್ರಿಯೋಲ್‌ಅನ್ನು ದೇಶೀಯ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲ ಮಾಮೂಲಿ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;chass.utoronto.ca&quot; /&gt;  ಇದು 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದ್ದು, ಆಫ್ರಿಕಾದ ಇನ್ನಿತರೆ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಪ್ರಭುಗಳ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಡುವೆ ಸಂವಾದ ನಡೆಸಲು ಗುಲಾಮ ಸಂತತಿಯವರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು [[ಸಂಕರ ಭಾಷೆ]].  ಅನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಕರ ಭಾಷೆಯು ವಿಕಾಸ ಹೊಂದಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷೆಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;m2002.thecgf.com&quot; /&gt; ಫ್ರೆಂಚರ ಉಚ್ಛಾರಣಾ ಶೈಲಿ ಹಾಗೂ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮೀಪ್ಯ ಇರುವುದರಿಂದ ಮಾರಿಷಿಯನ್ ಕ್ರಿಯೋಲ್‌ಅನ್ನು [[ಫ್ರೆಂಚ್‌-ಅವಲಂಬಿತ ಕ್ರಿಯೋಲ್‌]] ಎನ್ನಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Holm |first=J. |authorlink= |title=Pidgins and Creoles |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=1989 |location=New York |pages=476 |url=http://books.google.ca/books?id=PcD7p9y3EIcC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_v2_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q=&amp;f=false}}, p.353.&lt;/ref&gt;

ಮಾರಿಷಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಇನ್ನಿತರೆ ಭಾಷೆಗಳೆಂದರೆ [[ತಮಿಳು]], [[ಹಿಂದಿ]], [[ಮರಾಠಿ]], [[ಉರ್ದು]], [[ಹಕ್ಕ]] (ಚೀನೀಯರ ಪ್ರಾಂತ ಭಾಷೆ), [[ಗುಜರಾತಿ]], ಹಾಗೂ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣವಾದ ಪುರಾತನ ಭಾರತೀಯ ಪೂರ್ವಿಕರು ಪ್ರಾಂತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಭೋಜ್‌ಪುರಿ]]ಯೂ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref name=&quot;brandeis.edu&quot;&gt;http://www.brandeis.edu/coexistence/linked%20documents/Nigel%20-%20Mauritius%20FINAL.pdf.&lt;/ref&gt;  ಹಲವು ಮಾರೀಷಿಯನ್ನರು ತ್ರಿಭಾಷೀಯರಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ದ್ವಿಭಾಷೆಗಳನ್ನಂತೂ ಬಲ್ಲವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.gov.mu/portal/site/Mainhomepage/menuitem.a42b24128104d9845dabddd154508a0c/?content_id=dd86a309d9ece110VgnVCM1000000a04a8c0RCRD |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-29 |archive-date=2010-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101114082426/http://www.gov.mu/portal/site/Mainhomepage/menuitem.a42b24128104d9845dabddd154508a0c/?content_id=dd86a309d9ece110VgnVCM1000000a04a8c0RCRD |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache%3A9wPofOfgOiEJ%3Awww.gov.mu%2Fportal%2Fgoc%2Fwebattorney%2Ffile%2Fbriefing.pdf+most+MAURITIANS+bilingual%3C&amp;cd=10&amp;hl=fr&amp;ct=clnk&amp;gl=ca |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2012-09-27 |archive-date=2012-09-27 |archive-url=https://archive.is/20120927151639/http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:9wPofOfgOiEJ:www.gov.mu/portal/goc/webattorney/file/briefing.pdf+most+MAURITIANS+bilingual&lt;&amp;cd=10&amp;hl=fr&amp;ct=clnk&amp;gl=ca |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;brandeis.edu&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;m2002.thecgf.com&quot; /&gt;

== ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==
{{Main|Culture of Mauritius|Music of Mauritius}}
[[ಚಿತ್ರ:Sega.drumdancer.jpg|thumb|left|200px|ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ಪಾಯಿಂಟ್-ಆಕ್ಸ್-ಪಿಮೆಂಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇಗ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳೆ.]]
ಭಾರತೀಯ, ಕ್ರಿಯೋಲ್‌, ಚೀನೀಯ ಹಾಗೂ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾದ ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ಪಾಕ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದೇ ಊಟ/ಭೋಜನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಪಾಕ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಕಬ್ಬಿನಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುವ [[ರಮ್‌]]ಅನ್ನು ದ್ವೀಪದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಮಾರಿಷಸ್‌ಗೆ ಕಬ್ಬನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಡಚ್ಚರು 1638ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.  ಡಚ್ಚರು ಕಬ್ಬನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಮ್‌ನ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಯಾದ &quot;[[ಅರಾಕ್/ಮದ್ಯಸಾರ]]&quot; ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.  ಆದರೆ, ಸಕ್ಕರೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದದ್ದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟೀಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಇದು ದ್ವೀಪದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೂ ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು.{{Citation needed|date=October 2007}}  ಪಿಯೆರೆ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಫ್ರಾಂಕೋಸ್ ಹರೆಲ್‌ರವರು 1850ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ರಮ್‌ಅನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದು.  ಇದೇ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ [[ಫೀನಿಕ್ಸ್‌‌‌ ಬ್ರೀವರಿ]]ಯವರು ಬೀರ್‌ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

''[[ಸೇಗ]]''  ಎನ್ನುವುದು ಸ್ಥಳೀಯ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತವಾಗಿದೆ.  ಇದರ ಮೂಲ ಆಫ್ರಿಕಾ. ಸೇಗದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಹೊಮ್ಮಿಸಲು ''ರೆವೇನ್‌''  ಎಂಬ ಆಡಿನ-ಚರ್ಮದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಬಾರಿಸುವ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಲೋಹದ ''[[ತ್ರಿಕೋನಗಳ]]''  ಕಂಬಿವಾದ್ಯದಂತಹ ಪಾರಂಪರಿಕ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಜೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ವ್ಯಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವ ಇದರ ಹಾಡುಗಳನ್ನು, ಈಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕರಿಯರು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತಾವು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಸಮಾನತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಇವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.  ಪುರುಷರು ಸಾಧನಗಳನ್ನು ನುಡಿಸಿದರೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಕಾಮಪ್ರಚೋದಕ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;wom&quot;&gt;{{Cite book| last =Macdonald| first =Fiona et al.|title= Peoples of Africa|chapter=Mauritius|page= 340–341}}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:ExtinctDodoBird.jpeg|thumb|150px|ನಶಿಸಿಹೋದ ಡೋಡೊ ಹಕ್ಕಿಯ ಏಕೈಕ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದ ಸ್ಥಳವೆಂದರೆ ಮಾರಿಷಸ್]]
ಮಾರಿಷಸ್ 1847ರಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ [[ಪೋಸ್ಟೇಜ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್‌]]ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಿದ ಐದನೇ ತಾಣವಾಯಿತು.  ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ''[[ಮಾರಿಷಸ್ &quot;ಅಂಚೆ ಕಛೇರಿ&quot;]] ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್‌ಗಳು''  ಎಂದೇ ಹೆಸರಾದ &quot;ರೆಡ್ ಪೆನ್ನಿ&quot; ಹಾಗೂ &quot;ಬ್ಲೂ ಟೂ ಪೆನ್ಸ್‌&quot; ಮುಖಬೆಲೆಯುಳ್ಳ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಿತು. ಆ ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್‌ಗಳು ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಗೂ ಅಮೂಲ್ಯವಾದವು.

ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಮಾರಿಷಸ್ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿನ ಅಜ್ಞಾತ ಪಕ್ಷಿ ತಳಿ ನೋಡಿ, ಆಷ್ಟೇನೂ ಚುರುಕಲ್ಲದ ಆ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ [[ಡೋಡೊ]] (ಸಿಂಪ್ಲೆಟನ್) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು.  ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತ ನಿವಾಸಿಗಳು ಅಥವಾ ಅವರ [[ಸಾಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] 1681ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಡೋಡೊಗಳನ್ನು ಕೊಂದುಹಾಕಿದ್ದರು.  ಇನ್ನೊಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವು, ನಿಧಾನ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ವಂಶಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಡೋಡೊ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸಲು ಬಿಟ್ಟ ಆಮದಾದ [[ಕಾಡು ಹಂದಿಗಳು]] ನಿರ್ನಾಮ ಮಾಡಿದವು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.  ಡೋಡೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಲಾಂಛನ]]ದ ಪ್ರಧಾನ [[ಭಾಗವಾಗಿದೆ]] (ಮೇಲೆ ನೋಡಿ).

ಈ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಫ್ರೆಂಚ್‌, ಆಂಗ್ಲ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೋಲ್‌ ಭಾಷೆಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳೂ ಮೂಡಿಬಂದವು.  2008ರಲ್ಲಿ [[ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ]]ರಾದ [[ಜೀನ್-ಮಾರಿಯ ಗುಸ್ತವ್ ಲೆ ಕ್ಲೇಜಿಯೊ]], [[ಫ್ರಾಂಕೊ-ಮಾರಿಷಿಯನ್]] ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದು, ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕೆಲ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮಾರಿಷಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್]], [[ಕವಡೀ]], [[ಚೀನೀಯರ ಹೊಸ ವರ್ಷ]], [[ಪೇರೆ ಲವಲ್]], [[ದೀಪಾವಳಿ]], [[ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ]] ಹಾಗೂ [[ಈದ್ ಅಲ್-ಫಿತ್ರ್‌]] ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;wom&quot; /&gt;

ಮಾರಿಷಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಮನರಂಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೂ ವೈವಿಧ್ಯಮಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.  ದ್ವೀಪವು ಹವಳದ ದಿಣ್ಣೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಶಾಂತ ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಜಲಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ.  ಆಳ ಸಮುದ್ರದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ವಿಂಡ್ ಸರ್ಫಿಂಗ್ ಕ್ರೀಡೆ, ವಾಟರ್ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್‌ಕ್ರೀಡೆ, ಐಷಾರಾಮಿ ನೌಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಸಬ್‌ಮರೀನುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುವುದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮನರಂಜನಾ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾಗಿವೆ.

ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸುವ ಮನರಂಜನಾ ಕ್ರೀಡೆಗಳೆಂದರೆ ಗಾಲ್ಫ್, ಟೆನಿಸ್, ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್, ಸಮುದ್ರ ನೆಗೆತ, ಜಿಂಕೆ ಬೇಟೆ, ಒಳಾಂಗಣ &amp; ಬೆಟ್ಟಪ್ರದೇಶದ ದ್ವಿಚಕ್ರಸವಾರಿ, [[ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹಗ್ಗದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಇಳಿಯುವ ಕ್ರೀಡೆ]], ಜಿಪ್ ಲೈನಿಂಗ್, ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ಮತ್ತು ಚಾರಣಗಳು. ಆದರೆ, ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಶ್ರೀಮಂತ ಮನೆತನದವರು ಮಾತ್ರ ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

== ವಿದ್ಯುತ್‌ ಶಕ್ತಿ ==
ಮಾರಿಷಸ್‌ನಲ್ಲಿ, 220 ವೋಲ್ಟ್ 50&amp;nbsp;Hz ACಯ ಪ್ರಧಾನ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸರಬರಾಜನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಬಳಸಲಾಗುವ ಪ್ಲಗ್‌ ವಿಧಗಳೆಂದರೆ C ಮತ್ತು G :
[[ಚಿತ್ರ:Europlug.png|thumb|&quot;ಯೂರೋಪ್ಲಗ್&quot;(CEE 7/16)]]

ಮತ್ತಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ  [[ಮೇನ್ಸ್ ಪವರ್‌ ಅರೌಂಡ್‌ ದ ವರ್ಲ್ಡ್‌]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ.

== ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin:1em auto 1em auto&quot;
|-
! ಸಮೀಕ್ಷೆ
! ಸಂಸ್ಥೆ
! ಶ್ರೇಯಾಂಕ
|-
|  [http://www.heritage.org/Index/ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸೂಚಿ/ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಫ್ರೀಡಂ 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130629215405/http://www.heritage.org/index/ |date=2013-06-29 }}
|  [[ಹೆರಿಟೇಜ್ ಫೌಂಡೇಷನ್]]/[[ದ ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜರ್ನಲ್]]
|  157ರಲ್ಲಿ 18
|-
|  [http://www.transparency.org/news_room/in_focus/2008/cpi2008/cpi_2008_table ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಸೂಚಿ/ಕರಪ್ಷನ್ ಪರ್ಸೆಪ್ಷನ್ಸ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090311002755/http://www.transparency.org/news_room/in_focus/2008/cpi2008/cpi_2008_table |date=2009-03-11 }}
|  [[ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪರೆನ್ಸಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌]]
|  180ರಲ್ಲಿ 41
|-
|  [http://www.doingbusiness.org/economyrankings/ ವ್ಯವಹಾರ ನಡೆಸುವ ಸರಾಗತೆಯ ಸೂಚಿ/ಈಸ್ ಆಫ್ ಡೂಯಿಂಗ್ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ (2010 ವರದಿ)]
|  [[ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಮೂಹ]]
|  183ರಲ್ಲಿ 17
|-
|  [http://www.itu.int/ITU-D/ict/statistics/ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಅವಕಾಶಗಳ ಸೂಚಿ/ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಪರ್ಚುನಿಟಿ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ (2007)]
|  [[ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟೆಲಿಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಯೂನಿಯನ್]]
|  181ರಲ್ಲಿ 50
|-
|  [https://web.archive.org/web/20071017110631/http://www.rsf.org/article.php3?id_article=24025 ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸೂಚಿ/ಪ್ರೆಸ್ ಫ್ರೀಡಂ ಇಂಡೆಕ್ಸ್(2007)]
|  [[ರಿಪೋರ್ಟರ್ಸ್ ವಿತೌಟ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್]]
|  169ರಲ್ಲಿ 25
|-
|  [http://hdr.undp.org/en/statistics/ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚಿ/ಹ್ಯೂಮನ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ (2008)]
|  [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]
|  177ರಲ್ಲಿ 74
|}

== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿರಿ ==

* [[ಸರ್ ಸೀವೂಸಗುರ್ ರಾಮ್‌ಗೂಲಮ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]]
* [[ಏರ್‌ ಮಾರಿಷಸ್]] - ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ
* [[ದ ಮಾರಿಷಸ್ ಸ್ಕೌಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]]
* [[ದ ಮಾರಿಷಸ್ ಕಮಾಂಡ್]], [[ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಓ'ಬ್ರಿಯಾನ್]], ರಚಿಸಿದ ಕಾದಂಬರಿ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist|2}}

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ ==

* {{cite book | last = Macdonald | first = Fiona|coauthors=Marshall Cavendish Corporation, Elizabeth Paren, Kevin Shillington, Gillian Stacey, Philip Steele| title = Peoples of Africa| url = https://archive.org/details/isbn_0761471650_7 | publisher = Marshall Cavendish | chapter=Mauritius|date = 2001 | location = US | isbn = 9780761471585}}
* {{cite book | last = Mountain | first = Alan |coauthors=Alain Proust| title = This is Mauritius | publisher = Struik| date = 2000 | location = | isbn = 9781843303015}}
* {{cite book | last = Eisenlohr | first = Patrick | title = Little India: Diaspora, Time, and Ethnolinguistic Belonging in Hindu Mauritius | url = https://archive.org/details/littleindiadiasp0000eise | publisher = University of California Press| date = 2006 | location = Berkeley | isbn = 9780520248809}}
* ಡಾಡ್, ಜಾನ್ ಹಾಗೂ ಮೆಡೆಲೈನ್ ಫಿಲಿಪ್. ''ಲೋನ್ಲಿ ಪ್ಲಾನೆಟ್ ಮಾರಿಷಸ್ ರಿಯೂನಿಯನ್ &amp; ಸೀಷೆಲ್ಸ್‌‌'' . ಲೋನ್ಲಿ ಪ್ಲಾನೆಟ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌, 2004. ISBN 1-74059-301-4
* ಲೀ, ಜಾಕ್ವೆಸ್: ''ಮಾರಿಷಸ್: ಇಟ್ಸ್ ಕ್ರಿಯೋಲ್‌ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ - ದಿ ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್ ಕ್ರಿಯೋಲ್‌ ಫ್ರೇಸ್ ಬುಕ್ ಅಂಡ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ'' , ಕಾಗದ ಕವಚದ 160 ಪುಟಗಳು ([[ಆಗಸ್ಟ್‌ 15]] 2005), ಪ್ರಕಾಶಕರು: ನಾಟಿಲಸ್, ISBN 0-9511296-4-3.
* ಲೀ, ಜಾಕ್ವೆಸ್: ''ಸೇಗ: ದಿ ಮಾರಿಷಿಯನ್ ಫೋಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್'' , ಕಾಗದ ಕವಚದ 104 ಪುಟಗಳು (ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1990), ಪ್ರಕಾಶಕರು: ನಾಟಿಲಸ್, ISBN 0-9511296-1-9
* ಖಾಲ್ ತೋರಬುಲ್ಲಿ, ''ಕೂಲಿಟ್ಯೂಡ್: ಆನ್ ಆಂಥಾಲಜಿ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಲೇಬರ್ ಡಯಾಸ್ಪೋರ''  (ಮರೀನಾ ಕಾರ್ಟರ್, ಆಂಥೆಮ್ ಪ್ರೆಸ್ಸ್, ಲಂಡನ್ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ, 2002) ISBN 1-84331-003-1

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [http://www.gov.mu/ ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ಸರಕಾರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080203103234/http://www.gov.mu/ |date=2008-02-03 }}
* {{CIA_World_Factbook_link|mp|Mauritius}}
* ''UCB ಲೈಬ್ರರೀಸ್‌ GovPubs'' ರಿಂದ [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/mauritius.htm ಮಾರಿಷಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080607053434/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/mauritius.htm |date=2008-06-07 }} 
* {{dmoz|Regional/Africa/Mauritius}}
* {{wikiatlas|Mauritius}}
* {{wikivoyage|Mauritius}}

{{Mauritius topics|state=uncollapsed}}
{{Template group
|title = More Articles Related to Mauritius
|list  = 
{{Template group
|title = [[ಚಿತ್ರ:Gnome-globe.svg|25px]]{{nbsp}}Geographic locale
|list  =
'''Lat. &lt;small&gt;and&lt;/small&gt; Long. {{coord|20|10|S|57|31|E|display=inline}} &lt;span style=&quot;color:darkblue;&quot;&gt;(Port Louis)&lt;/span&gt;'''
{{Countries of Africa}}
{{Countries and territories bordering the Indian Ocean}}
}}
{{Template group
|title = Languages
|list  =
{{La Francophonie|state=collapsed}}
{{Community of Portuguese Language Countries (CPLP)|state=collapsed}}
{{English dialects by continent}}
{{English official language clickable map}}
}}
{{Template group
|title = International membership
|list  =
{{Southern African Development Community (SADC)}}
{{African Union (AU)}}
{{Indo-Iranian-speaking regions}}
{{Commonwealth of Nations}}
}}
}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಮಾರಿಷಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕಾ ಒಕ್ಕೂಟ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕಾದ ದ್ವೀಪಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ದ್ವೀಪಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಆಂಗ್ಲ-ಭಾಷಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ನಶಿಸಿದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಡಚ್ಚರ ಹಿಂದಿನ ವಸಾಹತುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್‌-ಭಾಷಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಜಾಗೃತ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪ್ರಗತಿಪರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಲಾ ಫ್ರಾಂಕೊಪೋನಿಯೆ ಸದಸ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕಾಮನ್‌‌ವೆಲ್ತ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸದಸ್ಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಮಯೊಸೀನ್‌ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತದ ಚಟುವಟಿಕೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಗಣರಾಜ್ಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:1968ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮಾರಿಷಸ್‌ನ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳು]]</text>
      <sha1>qcu06rx5cn1apv1o2easy16g8szcf5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮುಧೋಳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13206</id>
    <revision>
      <id>1431060</id>
      <parentid>1378070</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T04:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10694" sha1="n0n7yjqnwj5pxztwe4kil46kl6o8xla" xml:space="preserve">ಮುಧೋಳವು ದಕ್ಷಿಣ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ರಾಜ್ಯವಾದ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಉತ್ತರ ಭಾಗದ [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೬೦ ಕಿ.ಮೀ (೩೭ ಮೈಲಿ) ಮತ್ತು ಜಮಖಂಡಿ ಉಪವಿಭಾಗದಿಂದ ೨೫ ಕಿ.ಮೀ (೧೬ ಮೈಲಿ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಮುಧೋಳ ಹೌಂಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನಾಯಿಯ ತಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಕುಸ್ತಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಮುಧೋಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಘೋರ್ಪಡೆ-ಮರಾಠ ರಾಜಮನೆತನದವರು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು.

==ಇತಿಹಾಸ==
ಮರಾಠರ ಘೋರ್ಪಡೆ ರಾಜವಂಶವು ಆಳಿದ ಮುಧೋಳ ಸಂಸ್ಥಾನವು ನಿರಂಜನ್ ಅವರ ಶಿಖರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದ ೯-ಗನ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯವು ೩೬೮ ಚದರ ಮೈಲಿ (೫೦೮ ಚದರ ಕಿಮೀ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಅಳೆಯಿತು. ೧೯೦೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೬೩,೦೦೧ ಆಗಿದ್ದು ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೮,೩೫೯ ಆಗಿತ್ತು. ೧೯೦೧ ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು £೨೦,೦೦೦ ಆದಾಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. 'ಬಾವುಟಾ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರಾಜ್ಯ ಧ್ವಜವು ಸಮತಲ ಪಟ್ಟಿಗಳ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮೇಲಿನಿಂದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ: ಬಿಳಿ, ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

==ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ==
ಮುಧೋಳವು ೧೬.೩೫°ಉತ್ತರ ೭೫.೨೮°ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/19/Mudhol.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-11-29 |archive-date=2025-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250225024046/http://www.fallingrain.com/world/IN/19/Mudhol.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದು ಸರಾಸರಿ ೫೪೯ ಮೀಟರ್ (೧೮೦೧ ಅಡಿ) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಮುಧೋಳದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ (೨೦೧೭) ಸರಾಸರಿ ೩೦೦-೩೫೦ ಮಿ.ಮೀ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ==
೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮುಧೋಳ ೫೨,೧೯೯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ೫೧% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ೪೯% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಮುಧೋಳದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೧೫% ರಷ್ಟು ೬ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರು.&lt;ref&gt;http://censusindia.gov.in/towns/krn_towns.pdf&lt;/ref&gt;

==ಸಂಸ್ಕೃತಿ==
ಹಳೆಯ ಭೂಗತ ಶಿವ ದೇವಾಲಯವಿದೆ (&quot;ನೆಲಗುಡಿ&quot; ಅಂದರೆ &quot;ಭೂಗತ ದೇವಾಲಯ&quot;).

ನಗರವು ರುಬ್ಬುವ ಕಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಮಹಾಲಿಂಗಪುರವು ಮುಧೋಳದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೯ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರಾದ ನರಗಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಂತ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಮಹಾಲಿಂಗಪುರ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.

ಮುಧೋಳವು &quot;ಮಹಾಕವಿ&quot; ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ ರನ್ನನಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ರನ್ನನು ಜೈನನಾಗಿದ್ದನು. ಹಳೇಗನ್ನಡ (ಹಳಗನ್ನಡ) ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಭವನವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುವ ಮತ್ತು ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿದೆ.

೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ಮುಧೋಳದಲ್ಲಿ ಎಚ್.ಎಲ್.ನಾಗೇಗೌಡರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ೬೪ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ನಡೆಯಿತು.

ಪಟ್ಟಣವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೈಮಗ್ಗ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಸೀರೆಗಳು ವಿಶಾಲವಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

೨೦೨೧ರ ನವೆಂಬರ್ ೨೦ ರಂದು ಘೋಷಿಸಲಾದ ಸ್ವಚ್ಛ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣ್ ೨೦೨೧ ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ೫೦,೦೦೦ದಿಂದ ೧ ಲಕ್ಷದ ನಡುವಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದಕ್ಷಿಣ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮುಧೋಳವನ್ನು 'ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಜಿಲ್ಲೆ' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.

==ರಾಯಲ್ ಮುಧೋಳ ನಾಯಿ==
ಮುಧೋಳದಲ್ಲಿ &quot;ಮುಧೋಳ ಹೌಂಡ್ಸ್&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ಥಳೀಯ ತಳಿಯ ಬೇಟೆ ನಾಯಿಗಳಿವೆ. ಈ ತಳಿಯು ತ್ರಾಣ, ತೀಕ್ಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಚುರುಕುತನಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆನ್ನೆಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮೂಲಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Rozindar|first1=Firoz|title=Care to raise a Mudhol hound? Here’s some help|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/care-to-raise-a-mudhol-hound-heres-some-help/article3959718.ece|access-date=29 July 2014|publisher=The Hindu|date=3 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140315085207/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/care-to-raise-a-mudhol-hound-heres-some-help/article3959718.ece|archive-date=15 ಮಾರ್ಚ್ 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ತಳಿಯ ನಾಯಿಯನ್ನು ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ತಳಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kadkol|first1=Pradeep Kumar|title=Project to save Mudhol Hound launched|url=http://www.hindu.com/2008/11/05/stories/2008110553210300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210094932/http://www.hindu.com/2008/11/05/stories/2008110553210300.htm|url-status=dead|archive-date=10 December 2008|access-date=29 July 2014|work=[[The Hindu]]|date=2008-11-05|issue=5 November 2008}}&lt;/ref&gt; ಮುಧೋಳ ನಾಯಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಭಾರತೀಯ ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ೫ ರೂ.ಗಳ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಮುಧೋಳ ರಾಜ್ಯದ ಶ್ರೀಮಂತ್ ರಾಜೇಸಾಹೇಬ್ ಮಾಲೋಜಿರಾವ್ ಘೋರ್ಪಡೆ (೧೮೮೪-೧೯೩೭) ಮುಧೋಳ ನಾಯಿಯನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಈ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಅವರು ಗಮನಿಸಿದರು. ಆಯ್ದ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅವರು ರಾಯಲ್ ಮುಧೋಳ ಹೌಂಡ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ೧೯೦೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಮಹಾರಾಜರು (ಮುಧೋಳ ರಾಜ್ಯದ) ರಾಜ ಐದನೇ ಜಾರ್ಜ್ ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಮುಧೋಳ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು, ಇದು ಮುಧೋಳ ಹೌಂಡ್ ತಳಿಯನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು.&lt;ref name=Arjunsinh-Hound&gt;{{cite news|last1=Jadeja|first1=Arjunsinh|title=Tracking the hounds of Mudhol|url=http://www.deccanherald.com/content/455843/tracking-hounds-mudhol.html|access-date=2 February 2015|issue=Bangalore|publisher=Deccan Herald|date=27 January 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Jadeja2&gt;{{cite news|last1=Jadeja|first1=Arjunsinh|title=Mudhol's royal chapter|url=http://www.deccanherald.com/content/346370/mudhols-royal-chapter.html|access-date=2 February 2015|issue=Bangalore|publisher=Deccan Herald|date=23 July 2013}}&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಗ್ರಾಮಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]

{{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}}</text>
      <sha1>n0n7yjqnwj5pxztwe4kil46kl6o8xla</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಿ. ಸಾಯಿನಾಥ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13601</id>
    <revision>
      <id>1430975</id>
      <parentid>1384530</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46962" sha1="7v1nx38biephnvic1dyk6toyv7yxunc" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| honorific_prefix          = 
| name                      = ಪಾಲಗುಮ್ಮಿ ಸಾಯಿನಾಥ್
| honorific_suffix          = 
| native_name               = 
| native_name_lang          = 
| image                     = P. Sainath ViBGYOR 2012.jpeg
| image_size                = 
| alt                       = 
| caption                   = 2012ರ ವಿಬ್ಜೋರ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‍ನಲ್ಲಿ  ಪಿ. ಸಾಯಿನಾಥ್  
| birth_name                = 
| birth_date                = 1957&lt;!--{{Birth date and age|1957|MM|DD}}--&gt;
| birth_place               = [[ಮದ್ರಾಸ್]] (ಚೆನ್ನೈ), [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]
| death_date                = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --&gt;
| death_place               = 
| death_cause               = 
| residence                 = 
| nationality               = [[ಭಾರತ|ಭಾರತೀಯ]]
| other_names               = 
| ethnicity                 = &lt;!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| citizenship               = 
| education                 = 
| alma_mater                = [[ಲೊಯೋಲಾ ಕಾಲೇಜು ಚೆನ್ನೈ|ಲೊಯೋಲಾ ಕಾಲೇಜು]], [[ಜವಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]
| occupation                = [[ಪತ್ರಕರ್ತ]]
| years_active              = 1980- ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ
| employer                  = 
| organization              = 
| known_for                 = 
| notable_works             = 
| style                     = 
| home_town                 = 
| salary                    = 
| net_worth                 = &lt;!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| height                    = &lt;!-- {{height|m=}} --&gt;
| weight                    = &lt;!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --&gt;
| television                = 
| title                     = 
| term                      = 
| predecessor               = 
| successor                 = 
| party                     = 
| movement                  = 
| opponents                 = 
| boards                    = 
| religion                  = &lt;!-- Religion should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| denomination              = &lt;!-- Denomination should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| spouse                    = 
| partner                   = &lt;!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --&gt;
| children                  = 
| parents                   = 
| relatives                 = [[ವಿ. ಶಂಕರ ಗಿರಿ]], [[ವಿ. ವಿ. ಗಿರಿ]]
| callsign                  = 
| awards                    = [[ರಾಮನ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸೇಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], [[ಪಿ.ಯು.ಸಿ.ಎಲ್]] ಹ್ಯುಮನ್ ರೈಟ್ಸ್ ಜರ್ನಲಿಸಂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, [[ರಾಜ-ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]
| signature                 = 
| signature_alt             = 
| signature_size            = 
| module                    = 
| module2                   = 
| module3                   = 
| website                   = &lt;!-- {{URL|Example.com}} --&gt;
| footnotes                 = 
| box_width                 = 
}}
'''ಪಾಲಗುಮ್ಮಿ ಸಾಯಿನಾಥ್''' (ಜನನ 1957) ಭಾರತೀಯ [[ಪತ್ರಕರ್ತ]] ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕಾ [[Photojournalism|ಛಾಯಾಚಿತ್ರಕಾರ]]. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿಷಯಗಳು, ಬಡತನ ಹಾಗೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಜಾಗತೀಕರಣ]]ದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದವರು. ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ‘ಗ್ರಾಮೀಣ ವರದಿಗಾರ’ ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ ‘ವರದಿಗಾರ’ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ದಿ ಹಿಂದೂ]] ದೈನಿಕ ಹಾಗೂ ಅಂತರ್ಜಾಲತಾಣ [[ಇಂಡಿಯಾ ಟುಗೆದೆರ್]]&lt;ref&gt;http: //indiatogether.org/&lt;/ref&gt; ನ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿಷಯಗಳ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ದಿ ಹಿಂದೂ]] ದೈನಿಕದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಳೆದ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕೆಲವು ಕೆಲಸಗಳು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅವರನ್ನು [[ಅಮರ್ತ್ಯ ಸೇನ್]] “[[ಬರ]] ಮತ್ತು [[ಹಸಿವು|ಹಸಿ(ವು)]]ವಿನ ಪ್ರಪಂಚದ ಓರ್ವ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನುಭವಶಾಲಿ”&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fao.org/News/2001/sainath-e.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-11 |archive-date=2001-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20011124205726/http://www.fao.org/news/2001/sainath-e.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅವರು ಪೀಪಲ್ಸ್ [http://www.ruralindiaonline.org/ ಆರ್ಕೈವ್ ಆಫ್ ರೂರಲ್ ಇಂಡಿಯ](PARI)ವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;thehindu.com&quot;&gt;http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/sainath-plans-online-peoples-archive-of-rural-india/article4305024.ece&lt;/ref&gt;

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ==
ಸಾಯಿನಾಥ್ [[ಮದ್ರಾಸ್]](ಈಗ ಚೆನ್ನೈ)ನ ಪ್ರಮುಖ ಕುಟುಂಬವೊಂದರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]ನ ರಾಜಕಾರಣಿ, ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ವರಾಹಗಿರಿ ವೆಂಕಟ ಗಿರಿ|ವಿ.ವಿ.ಗಿರಿ]]&lt;ref name=&quot;counterpunch.org&quot;&gt;http://www.counterpunch.org/2005/08/04/why-indian-farmers-kill-themselves-why-lange-s-photographs-are-phony/&lt;/ref&gt; ಯವರ ಮೊಮ್ಮಗ ಹಾಗೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ರಾಜಕಾರಣಿ [[ವಿ. ಶಂಕರ ಗಿರಿ]]ಯವರ ಸೋದರಳಿಯನೂ ಹೌದು. ಸಾಯಿನಾಥ್ ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು [http://www.loyolacollege.edu/|ಲೊಯೊಲೋ ಕಾಲೇಜ್‌ ಚೆನ್ನೈ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ನಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಯೆಡೆಗಿನ ಮುಂದಾಲೋಚನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು [[ದೆಹಲಿ]] [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nerosguests.com/synopsis.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-11 |archive-date=2014-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140409074808/http://www.nerosguests.com/synopsis.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ದಿಂದ [[ಇತಿಹಾಸ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವರು ಅದೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರು. ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ ಅವರು 1980ರಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ [http://www.uniindia.com/eng/ ಯುನೈಟೆಡ್ ನ್ಯೂಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140304155112/http://www.uniindia.com/eng/ |date=2014-03-04 }} ದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅತ್ಯುಚ್ಛ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು. ಆ ನಂತರ ಅವರು ಮುಂಬಯಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ 6,00,000 ಪ್ರಸಾರ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ [[Tabloid (newspaper format)|ಟ್ಯಾಬ್ಲೋಯ್ಡ್]] [[Cine Blitz|ಬ್ಲಿಟ್ಜ‍್‌‍]]ಗೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಷಯಗಳ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ, ನಂತರ ಉಪ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿದರು. ಅವರು ಕಳೆದ ಇಪ್ಪತೈದು ವರ್ಷಗಳಿಂದ [http://www.sophiacampus.com/ ಸೋಫಿಯಾ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‍ ಸೋಷಿಯಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್ ಮೀಡಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140108183032/http://sophiacampus.com/ |date=2014-01-08 }} ಹಾಗೂ [http://www.asianmedia.org/ ಏಷಿಯನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಜರ್ನಲಿಸಂ] ಗೆ ಸಂದರ್ಶಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲಾ ತಲೆಮಾರಿನ ಯುವ ಪತ್ರಕರ್ತರಿಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತದನಂತರ ಭಾರತದ ಹತ್ತು ಬರಪೀಡಿತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸಾಯಿನಾಥ್, ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ದುಃಖಿತರಾಗಿ ನಂತರ ಸ್ಮರಿಸಿದರು. &lt;blockquote&gt;ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವು ಅಧಿಕಾರದ ಸೇವೆಗಿಂತ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಮಿಗಿಲಾದುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತೆ. ನೀವು ಯಾವಾಗಲೂ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಕೊನೆಯ ಪದವನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಬೇಕು. ನನಗೆ ದೊರೆತ ಒಂದು ಜೊತೆ ಗೌರವಗಳನ್ನು ನಾನು ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ, ಯಾಕೆಂದರೆ ನನಗೆ ನಾಚಿಕೆಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;counterpunch.org&quot;/&gt;
&lt;/blockquote&gt;

==ಅಭ್ಯುದಯ ಪತ್ರಕರ್ತನಾಗಿ==

*[[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆ]] ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿತ [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಸುಧಾರಣೆ|ಹಣಕಾಸು ಸುಧಾರಣೆ]]ಗಳನ್ನು 1991ರಲ್ಲಿ [[ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್]] ರಚಿಸಿ ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ನೀರೆರೆಯುವಂತಾಯಿತು; ಜೊತೆಗೆ ಸಾಯಿನಾಥ್‌ರ ಪತ್ರಕರ್ತ ವೃತ್ತಿಗೂ. ಅವರಿಗೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಗಮನ “ಸುದ್ದಿ”ಯಿಂದ “ಮನರಂಜನೆ”ಯತ್ತಲೂ ಮತ್ತು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಉಪಭೋಗಿತವಾದ ಹಾಗೂ ನಗರದ ಜನಜೀವನದ ಸಾರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವೇ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಿ ಭಾರತದ ಬಡತನದ ನೈಜತೆಯ ಸುದ್ದಿಗೆ ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿತು.
*“ನಾನು ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಭಾರತದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮೇಲ್ವರ್ಗದ 5 ಪ್ರತಿಶತಃ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾದರೆ, ನಾನು ಕೆಳ ವರ್ಗದ 5 ಪ್ರತಿಶತಃರನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ”, ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಸಾಯಿನಾಥ್.&lt;ref&gt;http://www. counterpunch.org/2005/08/04/why-indian-farmers-kill-themselves-why-lange-s-photographs-are-phony/&lt;/ref&gt; 1993ರಲ್ಲಿ ಸಾಯಿನಾಥ್ ಫೆಲೊಶಿಪ್‌ಗಾಗಿ ''[[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ]]''ವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಾರೆ.
*ಸಂದರ್ಶನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡುವ ತಮ್ಮ ಯೋಜನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಾರೆ. “ನನ್ನ ಓದುಗರು ಈ ಬಗೆಯ ಒತ್ತಾಯ ಪೂರ್ವಕ ತುಂಬಿಸುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತರಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನೇನಾದರು ಹೇಳಿದೆನೆಂದು ಕಲ್ಪಿಸಿ” ಎಂದು ಸಂಪಾದಕರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಸಾಯಿನಾಥ್,  ”ನೀವು ಈ ರೀತಿ ನಿಮ್ಮ ಓದುಗರ ಪರವಾಗಿ ಹಕ್ಕು ಸಾಧಿಸಲು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ಯಾವತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಓದುಗರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದೀರಿ?” ಎಂದು ಮರುಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.
*ಅವರು ಫೆಲೊಶಿಪ್ ಪಡೆದು ಐದು ರಾಜ್ಯಗಳ ಕಡು ಬಡತನದ ಹತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ರಸ್ತೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಬಿಟ್ಟರು. ಅದು 16 ಪ್ರಕಾರದ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ, 5000ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ &lt;ref&gt;http://www. ashanet.org/ conferences/asha-10/links/sat-0600pm-keynote-02.pdf&lt;/ref&gt;, ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 1,00,000 ಕಿ. ಮೀ.ಗಳ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಯಾತ್ರೆಯಾಗಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬರಹಗಳು ವರ್ತಮಾನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲೇ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ ಆ ಕಾಲದ ಇಬ್ಬರು ಸಂಪಾದಕರಿಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿಯ ಗೌರವವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದು ಮೊದಲ ಪುಟದಿಂದ ಮೂರನೇ ಪುಟಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನೆಲೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದ ಆಪಾದನೆಯಾಗಿತ್ತು.
*18 ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಯಿನಾಥ್‍ರ 84 ವರದಿಗಳು ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವರದಿಗಳು ತದನಂತರ ಅವರ ಪುಸ್ತಕ “[[ಎವರಿಬಡಿ ಲವ್ಸ್ ಎ ಗುಡ್ ಡ್ರಾಟ್]]“ನಲ್ಲಿ ಮರು ಮುದ್ರಣಗೊಂಡವು. ಈ ಪುಸ್ತಕ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟ ಕಂಡ ಕಾದಂಬರಿಯೇತರ ಪ್ರಕಾರದ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಅಧಿಕ ಕಾಲ ವಿವಿಧ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು.
*ಇದಲ್ಲದೆ ‘[[ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಇಂಡಿಯಾ]]’ದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟ ಕಂಡ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲೂ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು. ಸದ್ಯ ಪುಸ್ತಕ ಮೂವತ್ತೊಂದನೆಯ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇನ್ನೂ ಮುದ್ರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. '[[ಎವರಿಬಡಿ ಲವ್ಸ್ ಎ ಗುಡ್ ಡ್ರಾಟ್]]' ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿದೆ. ‘[[ಬರ ಅಂದ್ರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಷ್ಟ]]’ ಇದರ 9ನೆಯ ಅನುವಾದ.
*ಕೆನಡಿಯನ್ ಸಾಕ್ಷಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಗಾರ. ಜೊ ಮೌಲಿನ್ “ಅ ಟ್ರೈಬ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ ಓನ್” ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಾಯಿನಾಥ್‍ರ ಕುರಿತಾದ ಸಿನಿಮಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಎಡ್ಮೊಂಟಾನ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸ]]ವದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಗಾರರು ತಮ್ಮ ವಿಜೇತರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ‘ಸ್ಪೂರ್ತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’ ಎಂದು ಸಾಯಿನಾಥರನ್ನೂ ಹಾಗೂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರನನ್ನೂ ಸೇರಿಸುವ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಿದರು.
*ಸಾಯಿನಾಥ್‍ರ ಅಸಮಾನತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ವರದಿಗಳನ್ನಾಧರಿಸಿ, ಅಸಮಾನತೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಚಿತ್ರ ''ನೀರೋಸ್ ಗೆಸ್ಟ್ಸ್'' &lt;ref&gt;http://www.nerosguests.com/&lt;/ref&gt; ಕೂಡ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು.''ನೀರೋಸ್ ಗೆಸ್ಟ್ಸ್'' 2010ನೇ ಸಾಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನೂ ಪಡೆಯಿತು&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.idpaindia.org/awards/awards.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-11 |archive-date=2014-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140526044313/http://www.idpaindia.org/awards/awards.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. ಇದು ಮುಂದೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.
*ಅವರ ಬರಹಗಳು ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಿದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದ ಬರಗಾಲ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಒಡಿಶಾದ [[ಮಲ್ಕನ್‍ಗಿರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸ್ವದೇಶಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯನೀತಿಗಳು, ಮತ್ತು [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ಆದಿವಾಸಿ ಜನರ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪುನರ್ ರಚನೆ ಪ್ರಮುಖವಾದವು.
*ಅವರ ವರದಿಗಾರಿಕೆಯ ಶೈಲಿಯನ್ನೇ [[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ|ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ತನ್ನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಶೈಲಿಯಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಅರವತ್ತು ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಬಡತನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಂಕಣಗಳನ್ನೇ ಆರಂಭಿಸಿವೆ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ashoka.org/node/2576 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-21 |archive-date=2016-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113084735/https://www.ashoka.org/node/2576 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
*ಅವರ ಬರಹಗಳು ಅವರಿಗೆ ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ ಹೆಸರನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಜೊತೆಗೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ  ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನೂ ತಂದು ಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಬಹುಮಾನಗಳು ಅವರಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ [[ಸ್ವತಂತ್ರ ಪತ್ರಕರ್ತ]] ರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಹಣವನ್ನೂ ನೀಡಿದೆ. [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯ ಸುಧಾರಣೆ ಮಾರ್ಗಗಳ ಸಲಹೆಗಾಗಿ, ಕೃಷಿ ಆಯೋಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲೂ ಅವರು ಕಾರಣಕರ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
*&lt;blockquote&gt;[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]], ಮತ್ತು [[ಒಡಿಶಾ]] ವಿಷಮ ಸ್ಥಿತಿಯ ರಾಜ್ಯಗಳು. ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ [[ಅನಂತಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅನಂತಪುರ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯೊಂದರಲ್ಲೇ 1997 ಮತ್ತು 2000 ಇಸವಿಯ ಮಧ್ಯೆ 1800ಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಜನರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 54 ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು [ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ [[ದಿ ಹಿಂದೂ]], 29 ಏಪ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು 6 ಮೇ].
*ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಮೆಯನ್ನು ಒಂದು ಅಪರಾಧವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಜಿಲ್ಲಾ ಅಪರಾಧ ದಾಖಲೀಕರಣ ವಿಭಾಗದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ – ಪ್ರೇಮವೈಫಲ್ಯ, ಪರೀಕ್ಷೆ, ಸತಿ ಮತ್ತು ಪತಿಯರ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಕಾರಣಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದೆ;[[ಅನಂತಪುರ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ|ಅನಂತಪುರ್]]ನಲ್ಲಿ ಈ ವಿಭಾಗಗಳಿಂದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡವರ ಸಂಖ್ಯೆ 5 ಪ್ರತಿ ಶತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ. ಅತೀ ಹೆಚ್ಚಿನ 1061 ಜನರು “ಉದರ ಬೇನೆ” (ಹೊಟ್ಟೆ ನೋವಿನಿಂದ) ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇಂಥ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಾರಣ [[ಸಿಬ – ಗೈಜಿ]](Ciba-Geigy) ಎಂಬ [[ರಸಗೊಬ್ಬರ]]ದ ಬಳಕೆ. ಇದು ಸರ್ಕಾರವೇ ಉಚಿತವಾಗಿ ಪೂರೈಸುವ  ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಬಡವರು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ!!&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://indiatogether.org/opinions/talks/psainath.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-21 |archive-date=2014-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140605020059/http://indiatogether.org/opinions/talks/psainath.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;
*ಅವರ ''ದಿ ಹಿಂದೂ''ಗಾಗಿನ [[ದಲಿತ]]ರ ಮೇಲಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಯೋಜನೆ ಅಂತಿಮ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅವರು ಅದನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಪುಸ್ತಕ ಹೊರತರುವ ಯೋಚನೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಯೋಜನೆ ಭಾರತದ 15 ರಾಜ್ಯಗಳ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಅವರು ಈಗಾಗಲೇ 1,50,000 ಕಿ.ಮೀ. ಕ್ರಮಿಸಿದ್ದು 5 ರಾಜ್ಯಗಳು ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿವೆ.
*ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಒಂದು ಹಂತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಂಡವಾಳ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮೂಲಗಳಾದ, ತಮ್ಮ ಉಳಿತಾಯ, ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯ ನಿಧಿ, ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಯಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ashanet.org/conferences/asha-10/links/sat-0600pm-keynote-02.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-11 |archive-date=2012-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121126165622/http://www.ashanet.org/conferences/asha-10/links/sat-0600pm-keynote-02.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
*ಸಾಯಿನಾಥ್ ತಮ್ಮ ವರದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನೂ ಕಳೆದ 30 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ತೆಗೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://indiatogether.org/columns/the-real-picture |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-21 |archive-date=2015-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150314153108/http://indiatogether.org/columns/the-real-picture |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಪ್ರದರ್ಶನವಾದ ''ವಿಸಿಬಲ್ ವರ್ಕ್, ಇನ್ವಿಸಿಬಲ್ ವುಮೆನ್: ವುಮೆನ್ ಅಂಡ್ ವರ್ಕ್ ಇನ್ ರೂರಲ್ ಇಂಡಿಯಾ''ವನ್ನು 6,00,000ಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಭಾರತೀಯರೇ ನೋಡಿದ್ದಾರೆ.
*ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ದ್ವಾರಗಳು, ಗ್ರಾಮ ಚಾವಡಿಗಳು, ಬಸ್ಸು ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ, ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಇತರ  ಸಮರೂಪದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರದರ್ಶತವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೇ ಸಮುದ್ರದಾಚೆಗಿನ ಪರದೆಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿದೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]]ನ [[ಏಷಿಯಾ ಸೊಸೈಟಿ]]&lt;ref&gt;http://asiasociety.org/visible-work-invisible-women&lt;/ref&gt;  ಮತ್ತು [[ಜಪಾನ್]], [[ಕೆನಡಾ]],ಹಾಗೂ ಇತರಕಡೆಗಳೂ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://cbu-cis.ca/visible-work-invisible-women-women-work-in-rural-india/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-11 |archive-date=2011-07-06 |archive-url=https://archive.is/20110706171559/http://cbu-cis.ca/visible-work-invisible-women-women-work-in-rural-india/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸೇರಿವೆ. ಅವರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮುಖ್ಯಭಾಗಗಳ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.
*ಸಾಯಿನಾಥ್‍ರ ಕಳೆದ ದಶಕದ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಕೆಲಸವೆಂದರೆ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಕಟವನ್ನು 200 ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರ ವರದಿಗಳು, ಸುದ್ದಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು ಹಾಗೂ ನೂರಾರು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದು. ಈ ಕೆಲಸಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದು, 1995ರಿಂದ ಹತ್ತು ಲಕ್ಷದ ಕಾಲು ಭಾಗ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/opinion/columns/sainath/article995824.ece?homepage=true |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023081102/http://www.thehindu.com/opinion/columns/sainath/article995824.ece?homepage=true |archive-date=2012-10-23 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾರತೀಯ ರೈತರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಶರಣಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳಿಗೆ ಸಾಲದ ವಿಷಮತೆಯ ಮಾನಸಿಕ ಯಾತನೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು==

*2011ರ ಜೂನ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಬೆರ್ಟ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅತ್ಯುಚ್ಛ ಗೌರವವಾದ [[ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲೆಟರ್ಸ್]] ಪದವಿ (ಡಿ.ಲಿಟ್) ಯನ್ನು ಸಾಯಿನಾಥ್ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವಯುತವಾಗಿ ನೀಡಿತು.
*[[ರಾಮನ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸೇಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪಡೆದ ಕೆಲವೇ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಅವರೂ ಒಬ್ಬರು. 2007ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲ ಸಂವಹನ ಕಲೆಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-21 |archive-date=2014-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140423090725/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*2009ರಲ್ಲಿ ಸಾಯಿನಾಥ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;http://wearethebest.wordpress.com/2009/01/28/journalist-declining-national-award-is-news/&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ನಂತರ ಅವರು ಸುಮಾರು 40 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಗೌರವಗಳನ್ನು 30ವರ್ಷ ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿದ್ದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 2007ರ ರಾಮನ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸೇಸೆ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,&lt;ref&gt;http://www.rmaf.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223050907/http://www.rmaf.org/ |date=2014-02-23 }}. ph/newrmaf /main/&lt;/ref&gt;  1994ರ ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ನತಾಲಿ  ಪ್ರಶಸ್ತಿ,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nataliprize2010.eu/?cityid=0&amp;lang=fr&amp;search=content+en+prize+presentation+index+htm&amp;catid=0&amp;view=ads |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-21 |archive-date=2013-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103090915/http://www.nataliprize2010.eu/?cityid=0&amp;lang=fr&amp;search=content+en+prize+presentation+index+htm&amp;catid=0&amp;view=ads |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ (ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ) [http://www.fao.org/home/en/ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fao.org/news/newsroom-awards/newsroom-winners/en/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-11 |archive-date=2012-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113224801/http://www.fao.org/news/newsroom-awards/newsroom-winners/en/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಯಿಂದ 2001ರಲ್ಲಿ ಬೋರ್ಮ್ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.fao.org/news/newsroom-awards/en/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-04-11 |archive-date=2011-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111221074239/http://www.fao.org/news/newsroom-awards/en/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ( [http://edition.cnn.com/ ಸಿ.ಎನ್.ಎನ್‍] ನ ಜಿಮ್ ಕ್ಲಾನ್ಸಿ ಜೊತೆಗೆ),2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ [[ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ (ರಾಜದ್ರೋಹದ ಕ್ಷಮಾಪಣೆಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ)|ಅಮ್ನೆಸ್ಟಿ ಇಂಟರ್‍ನ್ಯಾಷನಲ್‍]]ನ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪಿಯುಸಿಎಲ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಬಿ.ಡಿ.ಗೋಯೆಂಕಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,&lt;ref name=&quot;expressindia.indianexpress.com&quot;&gt;http://expressindia.indianexpress.com/ie/daily/20001110/ina10030.html&lt;/ref&gt;  2005 ರ ಹ್ಯಾರಿ ಚಾಪಿನ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ,&lt;ref&gt;{http://www.hindu.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106150045/http://www.hindu.com/ |date=2009-01-06 }} /2006/06/12/ stories/ 2006061205411400.htm&lt;/ref&gt;  ಜೂನ್ 2006 ರಲ್ಲಿ ಸಾಯಿನಾಥ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು (ಪತ್ರಿಕೆ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ) ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. [[ವಿದರ್ಭ]]&lt;ref&gt;{http://www.hindu.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106150045/http://www.hindu.com/ |date=2009-01-06 }} /2005/12/29/stories/ 2005122905321100. htm&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೃಷಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲಿನ ಅವರ ದ ಹಿಂದೂ ಸರಣಿಯ ಬರಹಗಳಿಗೆ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಂದಿದೆ.
*''ಹಸಿವು ಹಾಗೂ ಬಡತನ''ದ ಕಾರಣಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ''ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಅಭದ್ರತೆ, ನಿರುದ್ಯೋಗ, ವಸತಿ ರಹಿತತೆ, ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸುಧಾರಣೆ, ಸಮುದಾಯ ಸಬಲೀಕರಣ, ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನೆ''ಯ ಬಗ್ಗೆ  ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹ್ಯಾರಿ ಚಾಪಿನ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಗೌರವಿಸುತ್ತವೆ.
*2009 ರಲ್ಲಿ ಅವರು  '[[ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌]]'ನಿಂದ ರಾಮನಾಥ ಗೋಯೆಂಕಾ 'ವರ್ಷದ ಪತ್ರಕರ್ತ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
*1984 ರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಒಂಟಾರಿಯೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದರು. ಅದೇ ರೀತಿ 1988 ರಲ್ಲಿ [[ಮಾಸ್ಕೋ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಸಂದರ್ಶಕ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಅಯೋವಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ(1998 ಪತನ)ದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಿಲ್‌ನ ಒಡನಾಡಿಯಾಗಿ, ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್, ಹಾರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್, ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್ (ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ 2002)ನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕನಾಗಿ, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ಮತ್ತು ಬರ್ಕ್ಲೆ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಪದವಿ ಶಾಲೆ(ಪತನ 2008)ಯಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.
*ಅವರು ಹಲವಾರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂವಹನ ಉಪಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] (1990 ಮತ್ತು 1991) ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿದ ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ಜಾಗತಿಕ ಸಂವಹನಗಳು ಮತ್ತು [http://www.unhcr.org.in/ ಯುಎನ್ಎಚ್‌ಸಿಆರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140413191033/http://www.unhcr.org.in/ |date=2014-04-13 }} (1991) ಪ್ರಾಯೋಜಿತ [[ಮಾನವ ಹಕ್ಕು]]ಗಳ  ವಿಶ್ವ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಚಾರವೂ ಸೇರಿದೆ. ಅವರನ್ನು 1993ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ರಾಜಾ-ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಫೌಂಡೇಶನ್  [[ಚೆನ್ನೈ]] ಇವರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ರಾಜಾ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದ್ದಾರೆ.
*ಸಾಯಿನಾಥ್ ತನ್ನ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಎದುರಾಳಿಗಳಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉತ್ತರ, ದಕ್ಷಿಣ, ಪೂರ್ವ, ಪಶ್ಚಿಮಗಳಿಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಏಕೈಕ ಪತ್ರಕರ್ತ. ಅವರು [[ದೆಹಲಿ]]ಯ  [[ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌]]&lt;ref&gt;http://archive {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130712160429/http://archive/ |date=2013-07-12 }}. indianexpress.com/ news/ stories-behind-the-story/448579/http://archive.indianexpress.com/news/stories-behind-the-story/448579/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160113084737/http://archive.indianexpress.com/news/stories-behind-the-story/448579/ |date=2016-01-13 }}&lt;/ref&gt; ನಿಂದಲೂ, ದಕ್ಷಿಣದ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ನ ಆವೃತ್ತಿ, ಈಗಿನ [[ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌]]&lt;ref name=&quot;expressindia.indianexpress.com&quot;/&gt; ನಿಂದಲೂ, ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದ [[ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಮನ್‌]]ನಿಂದಲೂ ಹಾಗೂ ಮುಂಬಯಿ ಮೂಲದ [[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ]]&lt;ref&gt;{http://timesofindia.indiatimes.com/india/P-Sainath-wins-Magsaysay-Award/articleshow/2247397.cms?referral=PM&lt;/ref&gt; ದಿಂದಲೂ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಅನ್ನೂ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

==ಪರಿ(PARI)ಯ ನೇತೃತ್ವ==
ಸಾಯಿನಾಥ್  [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂ(ರು)]]ರಿನ ಸಂವಹನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ, [http://www.ruralindiaonline.org/ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಆರ್ಕೈವ್ ಆಫ್ ರೂರಲ್ ಇಂಡಿಯಾ] ದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಜೂನ್ 2013 ರಿಂದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಈಗ ಅದು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಚರಣೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಇದರ ಅರ್ಥ &quot;ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಪತ್ರಗಾರ ಮತ್ತು ಜೀವಂತ ಪತ್ರಿಕೆ&quot;ಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು. ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು, ಆರ್ಕೈವ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ನೇರ ಹಣಕಾಸನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದೊಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.  &quot;ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತ ಭೂಗ್ರಹದ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣ ಭಾಗವಾಗಿದೆ…&quot; ಎಂದು ಸಾಯಿನಾಥ್ ಪರಿಯನ್ನು(PARI) ಹೊರತಂದ ಕಾರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;thehindu.com&quot;/&gt;

==ಬರ ಅಂದ್ರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಷ್ಟ ಹಿನ್ನುಡಿಯಿಂದ==
‘ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಕೆಟ್ಟ ಹುಡುಗ’ ಎಂಬ ‘ಪ್ರಶಂಸೆ’ಗೆ ಗುರಿಯಾದವರು ಸಾಯಿನಾಥ್. ಈ ‘ಕೆಟ್ಟ’ ಹುಡುಗ ಕಳೆದ 18 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ದೇಶದ ಕಡುಬಡತನದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಯಾವುದೇ [[ಭೂಪಟ]]ದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ಹೋಗುವಂತಹ ಕುಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ 300 ದಿನ ಕಳೆಯುವ ಸಾಯಿನಾಥ್ ಆ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ, ಹಳ್ಳಿಯ ಜನತೆಗೆ ಘನತೆ ತಂದವರು. ಸಾಯಿನಾಥ್ ಅವರ ಸುತ್ತಾಟ ದೇಶದ ನೀತಿ ನಿರೂಪಕರನ್ನು ತುದಿಗಾಲಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಪ್ರಧಾನಿಗಳು ಇವರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ಹಳ್ಳಿಗಳೆಡೆಗೆ ಧಾವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೃತಿ ಬರ ಅಂದ್ರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಷ್ಟ  ದೇಶದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕಲಕಿದೆ. ಈ ದೇಶದ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಜೆ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಬಗೆ ಹೇಗೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಈ ‘ಕೆಟ್ಟ’ ಹುಡುಗನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಮ್ಯಾಗ್ಸೇಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಸಾಯಿನಾಥ್ ಈ ಕೃತಿಗಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕಿ ಮೀ ಸಂಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರೈತರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ, ಸಾಲದ ಹೊರೆ, ಕೃಷಿಯ ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಭಿನ್ನ ನೋಟ ಹರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಹೇಗೆ ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೈತರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕಥನಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸಾಯಿನಾಥ್ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಷ್ಟ. ಈತ ಮಾಧ್ಯಮ ಲೋಕದ ಭಿನ್ನ ಪಯಣಿಗ.&lt;ref&gt;http://books.google.co.in/books?id=EiA-ae5zoBoC&amp;printsec= frontcover&amp;dq=everybody+ loves+a+good+drought&amp; hl=en&amp;sa=X&amp;ei= VrxUU6D2JMa_rgeIoYDABQ&amp;ved =0CCwQ6AEwAA#v=onepage&amp;q=everybody%20loves%20a%20good%20drought&amp;f=false Everybody loves a good drought&lt;/ref&gt;

==ಪುಸ್ತಕಗಳು==
* ''[http://books.google.co.in/books?id=EiA-ae5zoBoC&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false ಎವರಿಬಡಿ ಲವ್ಸ್ ಎ ಗುಡ್ ಡ್ರಾಟ್: ಸ್ಟೋರೀಸ್ ಫ್ರಮ್ ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಪೂವರೆಸ್ಟ್ ಡಿಸ್ಟಿಕ್ಟ್ಸ್]'', ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಬುಕ್ಸ್, ISBN 0-14-025984-8 (ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ: ಬರ ಅಂದ್ರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಷ್ಟ: ಭಾರತದ ಕಡು ಬಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕಥನ (ಅನುವಾದ:ಜಿ.ಎನ್.ಮೋಹನ್), ಅಭಿನವ,  ISBN 978-93-81055-86-1)

==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== 
*ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರೈತರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳು
* ಪಶ್ಚಿಮ ಒಡಿಶಾದ ರೈತರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳು

==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು==
{{Reflist}}

==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
*ರಾಮನ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸೇಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
*ರಾಮನ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸೇಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಭಾರತೀಯರು

{{commons category|Palagummi Sainath}}
{{Wikiquote|ಪಿ. ಸಾಯಿನಾಥ್}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಕರ್ತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಆಂಗ್ಲ ಪತ್ರಕರ್ತರು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಮನ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸೇಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೪೭ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಗ್ಸೇಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪತ್ರಕರ್ತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಭ್ಯುದಯ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ]]
[[ವರ್ಗ:ಗ್ರಾಮೀಣ ವರದಿಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಪತ್ರಕರ್ತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕಾದಂಬರಿಯೇತರ ಪ್ರಕಾರದ ಬರಹಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಯದ ಹಳೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಮನ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸೇಸೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಭಾರತೀಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜವಹರ್‍ಲಾಲ್ ನೆಹರೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಹಳೆವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]]</text>
      <sha1>7v1nx38biephnvic1dyk6toyv7yxunc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿಜಯವಾಡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15258</id>
    <revision>
      <id>1431132</id>
      <parentid>1363582</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:04:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103088" sha1="59h90ptk701cqi6zmejpi0pmz34nu7k" xml:space="preserve">{{Infobox ಭಾರತದ ಭೂಪಟ
|type                    = city
|native_name             = ವಿಜಯವಾಡ
|other_name              = ಬೆವಾಡ
|state_name              = ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ
|skyline                 = Vijayawada from Gandhi Hill.jpg
|skyline_caption         = ಪಕ್ಷಿ ನೋಟ
|latd                    = 16.516
|longd                   = 80.616
|locator_position        = right
|area_total              = 119.8 
|area_rank               = 3
|area_metro              =210.14 
|altitude                = 11.88
|climate                 = Tropical climate{{Infobox settlement|
| name = ವಿಜಯವಾಡ
| native_name = 
| native_name_lang = te
| other_name = 
| settlement_type = [[ನಗರ]]
| image_skyline = Montage of Vijayawada.png
| image_alt = 
| image_caption = ವಿಜಯವಾಡ ನಗರದ ನೋಟ, ಪ್ರಕಾಶಂ ಬ್ಯಾರೇಜು, ವಿಜಯವಾಡ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲುನಿಲ್ದಾಣ, ವಿಎಂಸಿ ಸ್ಥೂಪ - ಮೇಲೆ ಇರುವ ಚಿತ್ರಗಳು ಎಡದಿಂದ ಗಡಿಯಾರದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನೋಡಿ.
| nickname = ವಿಕ್ಟರಿ ಪ್ಲೇಸ್ – ವಿಜಯವಾಟಿಕ
| image_map = 
| map_alt = 
| map_caption = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಜಯವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ.
| pushpin_map = India Andhra Pradesh
| pushpin_label_position = right
| coordinates = {{coord|16.5193|N|80.6305|E|display=inline,title}}
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| subdivision_type = [[ದೇಶ]]
| subdivision_name = [[ಇಂಡಿಯಾ]]
| subdivision_type1 = [[ರಾಜ್ಯಗಳು, ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]]
| subdivision_type2 = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ(ಗಳು)]]
| subdivision_name1 = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]
| subdivision_name2 = [[ಎನ್ ಟಿ ಆರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಎನ್ಟಿಆರ್]]
| established_title = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date = 
| founder = 
| named_for = ಗೆಲುವು
| government_type = [[ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]
| governing_body = [[ವಿಜಯವಾಡ ನಗರಪಾಲಿಕೆ]]
| leader_title1 = [[ಮೇಯರ್]]
| leader_name1 = 
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = &lt;ref name=profile&gt;{{cite web|title=Vijayawada: A Profile|url=https://vijayawada.cdma.ap.gov.in/en/vijayawada-municipal-corporation|website=Vijayawada Municipal Corporation|accessdate=2019-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527013318/http://vijayawada.cdma.ap.gov.in/en/vijayawada-municipal-corporation|archive-date=2019-05-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2 = 61.88
| area_metro_km2 = 110.44
| area_rank = [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ|೨ನೆಯದು &lt;large&gt;(in state)&lt;/small&gt;]]
| elevation_footnotes = &lt;ref name=geo&gt;{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Vijayawada.html|title=Maps, Weather, and Airports for Vijayawada, India|work=fallingrain.com|access-date=2016-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314012409/http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Vijayawada.html|archive-date=2016-03-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| elevation_m = 23
| population_total = {{formatnum:{{#property:P1082|from=Q200017}}|R}}
| population_as_of = 2011
| population_footnotes = &lt;ref name=population&gt;{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=630453|publisher=The Registrar General &amp; Census Commissioner, India|accessdate=2 July 2016}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = 16939
| population_metro = 1491202
| population_metro_footnotes = &lt;ref name=&quot;population&quot; /&gt;
| population_rank = [[ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ದಶಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರಗಳು|ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ೨೭ನೆಯದು]]&lt;br /&gt;[[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಕಾರ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೨ನೆಯದು]]
| population_demonym = 
| demographics_type1 = [[ಭಾಷೆ|ಭಾಷೆಗಳು]]
| demographics1_title1 = [[ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ]]
| timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಮಾನ|IST]]
| utc_offset1 = +05:30
| postal_code_type = [[ಪೋಸ್ಟಲ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ ನಂಬರು|PIN]]
| postal_code = 520 XXX
| area_code = +91–866
| area_code_type = [[ಸ್ಥಳೀಯ ಪೋನ್ ಕೋಡ್|ಟೆಲಿಕೋಡ್]]
| registration_plate = AP–16 (AP 17, AP 18 and AP 19 reserved)
| website = {{URL|https://vijayawada.cdma.ap.gov.in/en/vijayawada-municipal-corporation}}
| footnotes = 
| area_metro_footnotes = &lt;ref name=profile /&gt;
| demographics1_info1 = [[ತೆಲುಗು]]
}}

}}'''ವಿಜಯವಾಡ''' [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಅನುಸಾರ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ನಗರ. ಇದು [[ಎನ್‌ಟಿಆರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಯಲ್ಲಿ, [[ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ]] ದಡದಲ್ಲಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಗಡಿಯಾಗಿ [ಇಂದ್ರಕೀಲಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟ]], ಉತ್ತರಗಡಿಯಾಗಿ [[ಬುಡಮೇರು]] ನದಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಸಾರಿಗೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. [[ಚೆನ್ನೈ|ಮದರಾಸು]]-[[ಹೌರಾ]], ಮದ್ರಾಸು-[[ನವದೆಹಲಿ]] [[ರೈಲು]] ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ವಿಜಯವಾಡ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ. ವಿಜಯವಾಡಕ್ಕೆ ಈಗಿನ ಹೆಸರು, ಇಲ್ಲಿನ ದೇವತೆ [[ಕನಕದುರ್ಗ ಗುಡಿ|ಕನಕದುರ್ಗ]] ಅಮ್ಮನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ವಿಜಯ (ವಿಜಯವಾಟಿ) ದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ಕಾವೇರುವುದರಿಂದ [[ಕಟ್ಲಮಂಚಿ ರಾಮಲಿಂಗಾರೆಡ್ಡಿ]] ಯವರು ಇದು ಬೆಜವಾಡ ಅಲ್ಲ ಬೇಜುವಾಡ (ಬೇಗೆಯನಾಡು) ಎಂದಿದ್ದಾರಂತೆ.

== ಸ್ಥಳಪುರಾಣ ==
ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು ವನವಾಸದಲ್ಲಿ ದಾರುಕಾ ಕಾಡಿಗೆ ಬಂದಾಗ ವೇದವ್ಯಾಸರ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಶಿವನನ್ನು ಕುರಿತು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಂದ್ರಕೀಲಾದ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಘೋರ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವಾಗ ಶಿವನು ಅವನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಮಾಯಾಮೃಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ತಾನೊಮ್ಮೆ ಅರ್ಜುನನೊಮ್ಮೆ ಅದಕ್ಕೆ ಬಾಣ ಹೂಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ಬೇಟೆ ನನ್ನದು ತನ್ನದು ಎಂದು ಜಗಳ ಶುರುವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಗೆ ಶಿವನು ತನಗೆ ಸಮಾನನಾಗಿ ಸೆಣಸಿದ ಅರ್ಜುನನ ಶೌರ್ಯವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. {{Sfn|ಲಂಕ ವೆಂಕಟರಮಣ|2014|p=11}}

ಈಗಲೂ ವಿಜಯವಾಡದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಕೀಲಾದ್ರಿ ಇದೆ. ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಮತ್ತು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಒಂದೊಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳಪುರಾಣದ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಕವಿತ್ರಯರು ತಮ್ಮ ಆಂಧ್ರಮಹಾಭಾರತ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಹೇಳಿಲ್ಲವಾದರೂ ಇತರ ಪುರಾಣಾಧಾರಗಳಲ್ಲೂ ಮೂಲ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಾಂಥಿಕ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ಎರಡು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಹೇಳಿದ ಕತೆಯು ಇಂದು ಜನಜನಿತವಾಗಿದೆ.{{Sfn|ಲಂಕ ವೆಂಕಟರಮಣ|2014|p=12}}

=== ಹೆಸರು ಕುರಿತ ಕತೆಗಳು ===
ವಿಜಯವಾಡ ಅನ್ನುವ ಹೆಸರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಬೆಜವಾಡ ಅನ್ನುವ ಹೆಸರು ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಯುದ್ಧಮಲ್ಲುನ ಶಾಸನ, ಕೊಂಡವೀಡುವಿನ ಶಾಸನಗಳು ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಬೆಜವಾಡ ಎಂದೇ ಹೇಳಿವೆ.{{sfn|ಜಾನ್ಸನ್ ಚೋರಗುಡಿ|2000|p=1}} ಈ ಎರಡೂ ಹೆಸರುಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ಅನೇಕ ಕತೆಗಳೂ, ತರ್ಕಗಳೂ ನಡೆದಿವೆ.

ಅರ್ಜುನನು ವಿಜಯವಾಡದಲ್ಲಿನ ಇಂದ್ರಕೀಲಾದ್ರಿ ಮೇಲೆ ಶಿವನನ್ನು ಕುರಿತು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಬೇಡನ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಸೆಣಸಿದ ಕತೆಯಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ ಹೊಂದಿದ ಅರ್ಜುನನಿಂದಲೇ ವಿಜಯವಾಡ ಬಂದಿದೆ ಎನ್ನುವವರಿದ್ದಾರೆ. {{Sfn|ಲಂಕ ವೆಂಕಟರಮಣ|2014|p=12}} ಅರ್ಜುನನ ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರ ಸಂಪಾದನೆ ಇಲ್ಲೇ ನಡೆಯಿತು ಎನ್ನುವ ಒಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ವೆಚ್ಚವಾಡ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಜಲಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ನೆಲಮಾರ್ಗ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಸಂಗಮಿಸುವ ವಿಜಯವಾಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರಣ ವೆಚ್ಚಗಳು ಅಧಿಕವಾಗಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ವೆಚ್ಚವಾಡ ಆಗಿದೆಯೆಂದು ಜಾನ್ಸನ್‌ ಚೋರಗುಡಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. {{sfn|ಜಾನ್ಸನ್ ಚೋರಗುಡಿ|2000|p=2}}

ಬೆಜವಾಡ ಅನ್ನುವ ಹೆಸರು ಬ್ಲೇಝ್‌ ವಾಡ ದಿಂದ ಬಂದಿದೆಯೆಂದು, ವಿಪರೀತ ಬಿಸಿಲಬೇಗೆಯ ಕಾರಣ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬ್ಲೇಝ್‌ ವಾಡ ಎಂದು ಕರೆದುದಾಗಿಯೂ ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದು ಕಟ್ಟುಕತೆ ಅಷ್ಟೇ. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಬರುವ ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಮುನ್ನವೇ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ ರಾಜಕಾರಣಿ ಕಟ್ಲಮಂಚಿ ರಾಮಲಿಂಗಾರೆಡ್ಡಿ ಅವರು ಒಮ್ಮೆ ಹೇಳಿದ ಬ್ಲೇಝ್‌ ವಾಡ ಪ್ರಯೋಗವು ಜನರ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಕತೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು.

== ಇತಿಹಾಸ ==

=== ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕ ೩-೭ನೇ ಶತಮಾನ ===
[[ಹಸ್ತಪ್ರತಿ:Mogalraja puram caves.vijayawada (10).JPG|thumb|ಮೊಗಲ್ ರಾಜಪುರಂ ಗುಹೆಗಳು |alt=|left|250x250px]]

ವಿಜಯವಾಡ ವಿಷ್ಣುಕುಂಡಿನದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕ 565ರಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುಕುಂಡಿನ ವಂಶದ ರಾಜ ಮಾಧವವರ್ಮ ವಿಜಯವಾಡವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಿಸಿ ಪರಿಪಾಲಿಸಿದ. ಆತನ ಮಗ ನಗರದಲ್ಲಿ ರಥ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವಾಗ ದಾರಿಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹುಳಿಚಿಗುರು ಮಾರುತ್ತಿದ್ದ ಅಜ್ಜಿಯ ಪುಟ್ಟಹುಡುಗನ ಮೇಲೆ ರಥ ಏರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಆ ಬಾಲಕ ಸತ್ತುಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾರಾಜನು ಮಗನ ಮೇಲಿನ ಮಮತೆಯನ್ನು ಬದಿಗಿರಿಸಿ ಅದೇ ರಥದ ಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಮಗನನ್ನು ಬಲಿಗೊಡಬೇಕೆಂದು ಅಪ್ಪಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮಲ್ಲೀಶ್ವರಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಿದ್ದ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಮಬೋಯ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಜಮೀನುದಾರರ ವಂಶಚರಿತ್ರೆ ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಬರಹಗಳು ಈ ಕತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ.{{Sfn|ಲಂಕ ವೆಂಕಟರಮಣ|2014|p=15}}{{Sfn|ಲಂಕ ವೆಂಕಟರಮಣ|2014|p=16}}

ಅಕ್ಕಣ್ಣ, ಮಾದಣ್ಣ ಗುಹೆಗಳು, [[ಮೊಗಲ್‌ ರಾಜಪುರಂ ಗುಹೆಗಳು]] ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೩, ೪ ನೇ ಶತಮಾನದವು. ಇವು ಬೌದ್ಧ ಆರಾಮಗಳು, ಮುಂದೆ ಶೈವರಿಗೆ ಆವಾಸಗಳಾದವು, ಹಾಗೆ ಶೈವ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದವು ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಈ ವಾದವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತಾ, ಇವು ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ತಾಣಗಳೇ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಜಯವಾಡವನ್ನು ಆಳಿದ ಶಾಲಂಕಾಯನರಾಗಲಿ, ಕೃಷ್ಣೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಪಲ್ಲವರಾಗಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರಬಹುದು ಎನ್ನುವ ವಾದವೂ ಇದೆ.{{Sfn|ಜಾನ್ಸನ್ ಚೋರಗುಡಿ|2000|p=3}} ಶಾಲಿವಾಹನಶಕೆ ೭೩೯ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಯಾತ್ರಿಕ [[ಹ್ಯುಯೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್]]‌ ಬೆಜವಾಡವನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿದ. ಈ ನಗರವು ತೇನಕಚಕ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗ ಎಂದು ಅವನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಈ ತೇನಕಚಕ ಎಂದರೆ [[ಧರಣಿಕೋಟ|ಧಾನ್ಯಕಟಕದ]] ರೂಪಾಂತರ. ಹ್ಯುಯೆನ್‌ ತ್ಸಾಂಗ್‌ ಬೆಜವಾಡ, ಸೀತಾನಗರ, [[ಉಂಡವಲ್ಲಿ]] ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಬೌದ್ಧ ಬಿಕ್ಷುಗಳು ಇದ್ದಾರೆಂದೂ, ಸಾಯಂಕಾಲವಾದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿಸುವ ದೀಪಗಳ ಬೆಳಕಲ್ಲಿ ಬೆಜವಾಡ ಪ್ರಾಂತ್ಯವೆಲ್ಲ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬವಾಗಿರುತ್ತದೆಂದೂ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಇಂದ್ರಕೀಲಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಬೌದ್ಧ ಬಿಕ್ಷಿಗಳು ನೆಲೆಸಲು ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಸಪಾಟಾಗಿಸಿ ಹಲವು ಚಾವಡಿಗಳನ್ನೂ ಸೂರುಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದೂ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.{{Sfn|ಲಂಕ ವೆಂಕಟರಮಣ|2014|p=5}} ಇಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ತಾಂತ್ರಿಕರಿಂದ ಮಾಯಾಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಆತ ಕಲಿತುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.{{Sfn|ಲಂಕ ವೆಂಕಟರಮಣ|2014|p=8}} ನದೀತೀರದಲ್ಲಿ ಸಕಲ ರೋಗಗಳನ್ನೂ ನಿವಾರಿಸುವ ವನೌಷಧ ಬೆಟ್ಟ ಇದೆಯೆಂದೂ, ಅದನ್ನು ವೈದ್ಯರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆಂದೂ, ಬೆಟ್ಟಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಸಾಧುಗಳಿಗೆ ಚಿನ್ನ ತಯಾರಿಸುವ ರಸವಿದ್ಯೆ ತಿಳಿದಿದೆಯೆಂದೂ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.{{Sfn|ಲಂಕ ವೆಂಕಟರಮಣ|2014|p=9}}

=== ಶಾಲಿವಾಹನಶಕೆ ೮-೧೦ ಶತಮಾನಗಳು ===
ವೆಂಗಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಿಜಯವಾಡವು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಇದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯವಾಡದ ಮೇಲೆ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು ಹಲವು ಸಲ ದಂಡೆತ್ತಿಬಂದರು. ನಗರವು ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುವಾಗಿ ನಲುಗಿತ್ತು. ಹಲವು ಸಲ ಕೈಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಿಲುಕಿತ್ತು. ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕೆ ೯೨೭ರಲ್ಲಿ ವೆಂಗಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯರಾಜ ಎರಡನೇ ಯುದ್ಧಮಲ್ಲನು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅವರ ನೆರವಿನಿಂದ ವಿಜಯವಾಡವನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ನಂತೆ ಚೋಳರಿಗೂ ಚಾಲುಕ್ಯರಿಗೂ ನಡುವೆ ಯುದ್ಧ ಸಂಭವಿಸಿ ವಿಜಯವಾಡವು ರಣರಂಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆದ ಹೋರಾಟಗಳ ಕಾರಣ ವಿಜಯವಾಡವು ಅರಾಜಕವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಭದ್ರತೆಯಿಲ್ಲದೆ ಜೀವನ ದುರ್ಭರವಾಗಿತ್ತು. ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕೆ ೯೯೯ರಲ್ಲಿ [[ಚೋಳಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೋಳಚಕ್ರವರ್ತಿ]] ರಾಜರಾಜಚೋಳನು ಚಾಲುಕ್ಯರೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯಿಸಿ, ವಿಜಯವಾಡವನ್ನು ತೆಕ್ಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ರಾಜರಾಜಚೋಳನು ತನ್ನ ಸಾಮಂತನಾಗಿ ಶಕ್ತಿವರ್ಮ-೧ ನನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡ ತರುವಾಯ ಅಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸೋಲಿನ ನಂತರ ವೆಂಗಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು [[ರಾಜಮಂಡ್ರಿ|ರಾಜಮಹೇಂದ್ರವರಂ]] ಗೆ ಬದಲಿಸುತ್ತಾರೆ.{{Sfn|ಜಾನ್ಸನ್ ಚೋರಗುಡಿ|2000|p=3}}

=== ಶಾಲಿವಾಹನಶಕೆ ೧೧-೧೮ ಶತಮಾನಗಳು ===
೧೧ನೇ ಶತಮಾನದ ತರುವಾಯ ವಿಜಯವಾಡದ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಅಳಿಯಿತು. ಆದರೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ಪುರಾತತ್ವ ತಜ್ಞ ಸ್ಟೀವನ್‌ ಪ್ರಕಾರ ವಿಜಯವಾಡ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದ್ದೇ ೪೭ ಶಾಸನಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಇವಲ್ಲದೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಉತ್ಖನನದ ಪ್ರಕಾರ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಇಲ್ಲೊಂದು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತ ನಗರವಿತ್ತು ಎಂದು ಚರಿತ್ರಕಾರರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ಮೂಲಕ ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ಜಲಮಾರ್ಗಕ್ಕೂ, ಕಳಿಂಗ (ಒಡಿಶಾ), ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ, ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಂದ ಬರುವ ನೆಲಮಾರ್ಗಗಳಿಗೂ ಕೂಡುಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಬೆಜವಾಡವು ಮುಖ್ಯವಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.{{Sfn|ಜಾನ್ಸನ್ ಚೋರಗುಡಿ|2000|p=2}} ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದ ನಗರಗಳು, ರೇವುಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ವಾಣಿಜ್ಯಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಯವಾಡವೂ ಒಂದು. {{Sfn|ಕಂಭಪು ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಪ್ರಸಾದ್|1999|p=4}}

ವ್ಯಾಪಾರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವಿಜಯವಾಡಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಇದ್ದರೂ ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಯಾವುದೇ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಾಕತೀಯರು, ರೆಡ್ಡರಾಜರು, ಗಜಪತಿ ಮುಂತಾದ ಬಲಶಾಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳು, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ವಿಜಯವಾಡವನ್ನು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಲೆಕ್ಕಿಸಿದರು. {{Sfn|ಜಾನ್ಸನ್ ಚೋರಗುಡಿ|2000|p=3}} ಈ ನಗರವು ಹಲವು ಸಾಮಂತರ ಪರಿಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಆಂಧ್ರಕ್ಷತ್ರಿಯರು]] ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ವಶಿಷ್ಟಗೋತ್ರದವರಾದ ಪೂಸಪಾಟಿ ರಾಜವಂಶದವರು ವಿಜಯವಾಡ ನಗರವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದರು. ಕಡಪಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ಪುಲಿವೆಂಡ್ಲ ತಾಲೂಕಿನ ಪುಲಿವೆಂಡ್ಲ ಗ್ರಾಮದ ರಂಗನಾಥಸ್ವಾಮಿ ಗುಡಿಯ ಬಾಗಿಲ ಬಳಿಯಿರುವ ಕಲ್ಕೊರೆತದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 1509ರಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಶಕವರ್ಷ 1431, ಶುಕ್ಲ ಕಾರ್ತಿಕ ಶುದ್ಧ ೧೨ ಅಂದರೆ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ ೧೫೦೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೪ ಬುಧವಾರ, ದೇವರಾದ ರಂಗರಾಜುಸ್ವಾಮಿಗೆ ಸೂರ್ಯವಂಶ ವಶಿಷ್ಠಗೋತ್ರದ ಬೆಜವಾಡ ಮಾಧವ ವರ್ಮನ ಮರಿಮಗ, ವಲ್ಲಭರಾಯನ ಮೊಮ್ಮಗ, ತಮ್ಮರಾಜುವಿನ ಮಗನಾದ ಬಸವರಾಜನ ತಮ್ಮ ನರಸಯ್ಯದೇವ ಮಹಾರಾಜನು ಕುಂದಲಕುಂಡು ಗ್ರಾಮವನ್ನು ದಾನ ಕೊಟ್ಟ ವಿವರವಿದೆ. ದಾನಕೊಟ್ಟ ಗ್ರಾಮವು ಉದಯಗಿರಿ ರಾಜ್ಯದ ಗಂಧಿಕೋಟ ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿನ ಮುಲ್ಕಿನಾಡು ಉಪವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪುಲಿವಿಂಡಲಸ್ಥಲದಲ್ಲಿತ್ತು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;No. 45. (A.R. No. 491 of 1906.)&lt;/ref&gt;

ಗಜಪತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮೂಲಕ ದಂಡಯಾತ್ರೆಗೆ ತೆರಳಿದಾಗ [[ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ]]ನು ವಿಜಯವಾಡದಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದ. ಸಮೀಪದಲ್ಲಿನ [[ಶ್ರೀಕಾಕುಳಂ(ಘಂಟಸಾಲ)|ಶ್ರೀಕಾಕುಳ]] ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ [[ಶ್ರೀಕಾಕುಳೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿ ಆಲಯಂ|ಶ್ರೀಕಾಕುಳ ಆಂಧ್ರಮಹಾವಿಷ್ಣು]]ವನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿ‌, ಆಂಧ್ರವಿಷ್ಣುವಿನ ಅಣತಿಯ ಮೇರೆಗೆ [[ಆಮುಕ್ತಮಾಲ್ಯದ]] ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಶುರುಮಾಡಿದೆನೆಂದು ಬರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.{{Sfn|ಜಾನ್ಸನ್ ಚೋರಗುಡಿ|2000|p=4}}

=== ಶಾಲಿವಾಹನಶಕೆ 1800 - 2000 ===
ವಿಜಯವಾಡವು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ತರುವಾಯ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಎರಡು ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ತನ್ನ ಗತವೈಭವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಿತಿಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಈಸ್ಟ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪೆನಿ ತೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ೧೮೩೨ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಘೋರ ಬರಗಾಲದ ನಂತರ [[ಆರ್ಥರ್‌ ಕಾಟನ್]]‌ ೧೮೩೯ರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಿಸಿ ನೀರಾವರಿ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತುಕೊಡುವ ಹಮ್ಮುಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡನು. ಈ ಹಮ್ಮುಗೆಯು ಲಂಡನ್ನಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಕಂಪೆನಿ ಕೋರ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಅನುಮೋದನೆಗೊಳಗಾಗಿ ಸ್ಥಳಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಲು ಆದೇಶ ಪಡೆಯಿತು. ಕಾಟನ್‌ ಅಂದು ಗಣಿಕೊಂಡ ಪ್ರದೇಶದ [[ಮುಕ್ತ್ಯಾಲ]]ದ [[ಇಬ್ರಾಹಿಂಪಟ್ನಂ(ಕೃಷ್ಣಾ)|ಇಬ್ರಾಹಿಂಪಟ್ನಂ]]ವನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಅವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ವಿಜಯವಾಡವನ್ನೇ ಬ್ಯಾರೇಜಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ತಾಣ ಎಂದು ಆರಿಸಿಕೊಂಡನು. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವು ವಿಜಯವಾಡಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.{{Sfn|ಜಾನ್ಸನ್ ಚೋರಗುಡಿ|2000|pp=5, 6}}

೧೯೪೦ರವರೆಗೂ ವಿಜಯವಾಡದ ಒನ್‌ ಟೌನ್‌ ಪ್ರದೇಶವೆಲ್ಲ ಜನವಸತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಮರಗಿಡ ತೊರೆ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು. ೧೯೪೯ರ ತರುವಾಯ ಒನ್‌ ಟೌನ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. 1947ರ ನಂತರ ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟ ಹಾಗೂ ರಜಾಕಾರರ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ತೆಲಂಗಾಣ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹಲವಾರು ಮಂದಿ ವಲಸೆ ಬಂದು ವಿಜಯವಾಡದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಆ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ನಾಯಕರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸವರಿ, ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.{{Sfn|ಲಂಕ ವೆಂಕಟರಮಣ|2014|pp=75, 76}}

೧೯೫೩ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸಿನಿಂದ [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದಾಗ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ವಿಜಯವಾಡವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಮೂಡಿಬಂತು. ಇಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಕಮ್ಯುನಿಷ್ಟರು ವಿಜಯವಾಡವಾಗಲೀ, [[ಗುಂಟೂರು]] ಆಗಲೀ ರಾಜಧಾನಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡಿದರಾದರೂ ಒಂದೇ ಒಂದು ಓಟಿನಿಂದ ಆ ಒತ್ತಾಯ ಬಿದ್ದುಹೋಯಿತು. {{sfn|ಪಿ ರಘುನಾಥರಾವ್‌|2010|p=234}} ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ [[ಕರ್ನೂಲು]] ಮೂರುವರ್ಷ, ಆಮೇಲೆ ೧೯೫೬ರಿಂದ ಓಕ್ಕೂಟವಾದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ [[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.‌ ೧೯, ೨೦ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನೂರುವರ್ಷಕಾಲ [[ಕೃಷ್ಣಾ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ [[ಮಚಿಲಿಪಟ್ನಂ]] ಮುಖ್ಯರೇವು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತೇ ಹೊರತು ವಿಜಯವಾಡವಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಎಂದೂ ರಾಜಧಾನಿ ಅಥವಾ ಜಿಲ್ಲಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿರದ ವಿಜಯವಾಡವು ವ್ಯಾಪಾರ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.

=== ೨೧ನೇ ಶತಮಾನ ===
೨೦೦೦ದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕರಾವಳಿಯು ಹಲವು ರಂಗಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು. ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ [[ತೆಲಂಗಾಣ]]ವು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಕರಾವಳಿ-ರಾಯಲಸೀಮೆಯ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಕಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ಗುಂಟೂರಿಗೆ ಸಮೀಪದ [[ಅಮರಾವತಿ]] ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ.

== ಭೂಪ್ರದೇಶ ==
{{Panorama|image=File:Vijayawada landscape.jpg|height=300|alt=|caption=&lt;center&gt;'''&lt;big&gt;ವಿಜಯವಾಡ ನಗರದ ನೋಟ&lt;/big&gt;'''&lt;/center&gt;}}{{infobox mapframe|zoom=12|frame-width=512|frame-height=400}}
[[ಚಿತ್ರ:ವಿಜಯವಾಡ_ಪಟ್ಟಣ_IMG20200111145102-01.jpg|thumb|ವಿಜಯವಾಡ ಪಟ್ಟಣಂ]]
ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ವಿಜಯವಾಡ ನಗರವು [[ಕೃಷ್ಣಾನದಿ]] ತಟದಲ್ಲಿ, ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಬೆಟ್ಟಗಳ ನಡುವೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳು [[ಪೂರ್ವಘಟ್ಟ]]ಗಳ ಒಂದು ಭಾಗ. ಕೃಷ್ಣಾನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಪ್ರಕಾಶಂ ಬ್ಯಾರೇಜಿನಿಂದ ಏಲೂರು ಕಾಲುವೆ, ಬಂದರು ಕಾಲುವೆ, ರೈವಿಸ್‌ ಕಾಲುವೆಗಳು ನಗರದ ನಡುವೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ನಗರದ ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಹೊಳೆ ಇದೆ. ಪ್ರಕಾಶಂ ಬ್ಯಾರೇಜಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ನೀರಾಸರೆಯ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಬಕಿಂಗ್‌ ಹ್ಯಾಂ ಕಾಲುವೆ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿಯೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಲ್ಲಿಯೂ ನೆಲವು ತುಂಬಾ ಸಾರವತ್ತಾಗಿದೆ.

ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಿಸಿಲಬೇಗೆ ಬಲು ಹೆಚ್ಚು. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಖವು ೨೨° - ೪೯.೭° ಸೆಂಟಿಗ್ರೇಡ್‌ ನಡುವೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಈದು ೧೫°- ೩೦° ನಡುವೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಳೆಯು ನೈಋತ್ಯ, ಈಶಾನ್ಯ ಮಾರುತಗಳಿಂದ ಒದಗುತ್ತದೆ.

=== ಕೊಂಡಪಲ್ಲಿ ಕಾಡು ===
ವಿಜಯವಾಡ ನಗರದ ಪಡುವಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ೧೧ ಕಿಲೊಮೀಟರು ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೊಂಡಪಲ್ಲಿ ಕಾಪುಗಾಡು ೧೨೧.೫ ಚದರ ಕಿಲೊಮೀಟರು (ಸುಮಾರು ೩೦,೦೦೦ ಎಕರೆ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಅರಣ್ಯವು ವಿಜಯವಾಡ ನಗರಕ್ಕೆ ಜೀವಶ್ವಾಸ ಇದ್ದಂತೆ. ಈ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಚಿರತೆ, ಕಾಡುನಾಯಿ, ನರಿ, ಕಾಡುಹಂದಿ, ತೋಳ ಮುಂತಾದವು ಇವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2006 |title=Presence of leopards, wild dogs detected in Krishna forests |url=http://www.hindu.com/2006/05/25/stories/2006052503630200.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127050932/http://www.hindu.com/2006/05/25/stories/2006052503630200.htm |archive-date=2007-11-27 |access-date=2008-05-25 |website= |publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

== ಜನಗಣತಿ ಅಂಕಿಅಂಶ ==
{{Historical populations|1871|8206|1881|9366|1891|20224|1901|24224|1911|32867|1921|44159|1931|60427|1941|86184|1951|161198|1961|234360|1971|344607|1981|543008|1991|845756|2001|1039518|2011|1491202|footnote=೧೮೭೧ರಿಂದ ವಿಜಯವಾಡ ನಗರ ಪರಿಧಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ವಿವರಗಳು ಈ ರೀತಿ ಇವೆ. Sources: {{cite book|title=Cities and Slums: A study of a Squatters' Settlement in the City of Vijayawada|page=12|url=https://books.google.co.in/books?id=ptUhA9t3f4QC&amp;pg=PA12&amp;lpg=PA12&amp;source=bl&amp;ots=MpCaORyJam&amp;sig=C-OOyfj53dVlTjqiDcC1Ax8boLI&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=jSIOUJ_mC8vLrQet9IHICg#v=onepage&amp;q&amp;f=false#v=onepage&amp;f=false|first1=Kondapalli Ranga|last1=Rao|first2=M. S. A.|last2= 1. Rao|publisher=Concept Publishing Company|year=1984}}

[http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf 2. Provisional Population Totals, Census of India 2011 City Name:VIJAYAWADA]}}ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ವಿಜಯವಾಡವು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ನಗರ. ಪ್ರತಿ ಕಿಲೊಮೀಟರು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ೩೧,೨೦೦ ಜನಸಾಂದ್ರತೆ ಅಂದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯದು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=reddy |first=u sudhakar |date=2016-08-19 |title=Vijayawada is third densely packed city; 31,200 people in every square km |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/190816/vijayawada-is-third-densely-packed-city-31200-people-in-every-square-km.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190529060520/https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/190816/vijayawada-is-third-densely-packed-city-31200-people-in-every-square-km.html |archive-date=2019-05-29 |access-date=2019-05-29 |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ವಿಜಯವಾಡದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧,೦೨೧,೮೦೬. ಇದರಲ್ಲಿ ಗಂಡಸರು ೫೨೪,೯೧೮, ಹೆಂಗಸರು ೫೨೩,೩೨೨ ಅಂದರೆ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೯೪೦ ಸ್ತ್ರೀಯರು.&lt;ref name=&quot;population&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sex Ratio |url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/indiaatglance.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922103426/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/indiaatglance.html |archive-date=22 సెప్టెంబరు 2014 |accessdate=2 September 2014 |website= |publisher=The Registrar General &amp; Census Commissioner, India}}&lt;/ref&gt; ಸಾಕ್ಷರತೆ ೮೨.೫೯% (ಗಂಡಸರು ೮೬.೨೫%, ಹೆಂಗಸರು ೭೮.೯೪%) ಅಂದರೆ ೭೮೯,೦೩೮ ಸಾಕ್ಷರರು, ಅಂದರೆ ದೇಶದ ಒಟ್ಟಾರೆ ೭೩% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.&lt;ref name=&quot;population&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Chapter–3 (Literates and Literacy rate) |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/PCA_Highlights/pca_highlights_file/India/Chapter-3.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113231419/http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/PCA_Highlights/pca_highlights_file/India/Chapter-3.pdf |archive-date=13 నవంబరు 2013 |accessdate=2 September 2014 |website= |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}}&lt;/ref&gt;

== ಧರ್ಮ, ಭಾಷೆ ==
{{bar box|title=ವಿಜಯವಾಡದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ (2011)|titlebar=#fcd666|float=left|bars={{bar percent|ಹಿಂದೂ|orange|85.16}}

{{bar percent|ಮುಸ್ಲಿಂ|green|9.12}}

{{bar percent|ಕ್ರೈಸ್ತ|red|3.64}}

{{bar percent|ಇತರೆ|grey|1.59}}}}ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ [[ತೆಲುಗು]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=The Hindu : Andhra Pradesh / Vijayawada News : Championing the cause of Telugu language |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/2005/12/16/stories/2005121605130200.htm |accessdate=14 June 2017}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2011 ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ನಗರ ಮತ್ತು ಹೊರವಲಯ ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ {{formatnum:1143232}} ಇದ್ದರೂ, ತೆಲುಗು ಮಾತನಾಡುವವರು {{formatnum:1022376}}, ಉರ್ದು ಮಾತನಾಡುವವರು {{formatnum:90876}}. ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದೀ, ತಮಿಳು, ಕನ್ನಡ, ಒಡಿಯಾ, ಗುಜರಾತಿ, ಮರಾಠಿ ಮಾತನಾಡುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;language&quot;&gt;{{cite web |title=C-16 Population By Mother Tongue – Town Level |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16_Town.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114073520/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16_Town.html |archive-date=14 నవంబరు 2018 |accessdate=13 May 2019 |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}} ''Select &quot;Andhra Pradesh&quot; from the download menu. Data for &quot;Vijayawada (M+OG)&quot; is at row 11723 of the excel file.''&lt;/ref&gt;.

ಅದೇ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ ಹಿಂದೂಗಳು {{formatnum:973612}} (85.16%), [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] {{formatnum:104206}} (9.12%), [[ಕ್ರೈಸ್ತರು]]{{formatnum:41557}} (3.64%), ಜೈನರು {{formatnum:5722}} (0.50%), ಮತ ವಿವರ ಇಲ್ಲದವರು {{formatnum:18135}} (1.59%).&lt;ref name=&quot;religion&quot;&gt;{{cite web |title=C-1 Population By Religious Community |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150913045700/http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |archive-date=13 సెప్టెంబరు 2015 |accessdate=13 May 2019 |website=Census of India |publisher=Registrar General and Census Commissioner of India}} ''Select &quot;Andhra Pradesh&quot; from the download menu. Data for &quot;Vijayawada (M+OG)&quot; is at row 2395 of the excel file.''&lt;/ref&gt;

== ಹಣಕಾಸು ==
ವಿಜಯವಾಡವು ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಹಲವು ತರದ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟಿಗೆ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ನೀರಾವರಿ ಕಾರಣದಿಂದ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಂಡ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಫಸಲುಗಳಿಗೆ ವಿಜಯವಾಡವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.

[[ಕಬ್ಬು]], [[ಭತ್ತ]], [[ಮಾವು]] ಮುಂತಾದ ಫಸಲಿಗೆ ಇದು ಬಲುದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯಕೇಂದ್ರ. [[ವರ್ತಕ]]ರು, [[ಸಾರಿಗೆ]], [[ವಿದ್ಯೆ]], [[ವೈದ್ಯ]] ಮುಂತಾದ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ನಗರ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಅಲ್ಲದೆ ಮೋಟಾರುವಾಹನ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು (ಆಟೋನಗರ್)‌, ಕಬ್ಬಿಣಸಾಮಗ್ರಿ, ಮನೆಕಟ್ಟೋಣ ಸಾಮಗ್ರಿ, ಬಟ್ಟೆತಯಾರಿ ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಉದ್ಯಮಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಯೋದು ಹಳೆಯ ನಗರಭಾಗದ (ಒನ್‌ ಟೌನ್)‌ [[ಕಾಳೇಶ್ವರರಾವ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟ್]]ನಲ್ಲಿ. ಗವರ್ನರ್‌ ಪೇಟ, ಬೆಸೆಂಟ್‌ ರೋಡ್‌ ನಲ್ಲಿ [[ಜವಳಿ]], [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‌ ಸಾಧನ]]ಗಳು, ಇತರ ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ವಸ್ತುಗಳು ಬಿಕರಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಲಬ್ಬಿಪೇಟ, ಎಂಜಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಶಾಪಿಂಗ್‌ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸುಗಳಿವೆ.

ತೆಲುಗು ಸಿನಿಮಾ ತಯಾರಿಕೆಯು ಮೊದಲೆಲ್ಲ [[ಚೆನ್ನೈ|ಮದ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿ]], ಆಮೇಲೆ [[ಹೈದರಾಬಾದ್]]ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದರೂ ಮುಂಚಿನಿಂದ ಅವುಗಳ ವಿತರಣೆ ವಿಜಯವಾಡದಿಂದಲೇ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು. ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಬಿಡುವೇ ಇಲ್ಲದಂತೆ ತೆಲುಗು ಸಿನಿಮಾ ವಿತರಣೆ ಜರುಗಿತು. [[ನವಯುಗ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌]], ಪೂರ್ಣಾ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌, ಅನ್ನಪೂರ್ಣಾ ಫಿಲಮ್ಸ್‌, ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಫಿಲಮ್ಸ್‌, ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಚಿತ್ರ, ರಾಜಶ್ರೀ ವಿಜಯಾ ಮುಂತಾದ ವಿತರಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.

ವಿಜಯವಾಡ ನಗರ ತೆಲುಗು ಮುದ್ರಣ, ಪ್ರಕಾಶನಕ್ಕೂ ಮುಖ್ಯ ವೇದಿಕೆ. ಆಂಧ್ರ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ) ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟು ವಿಜಯವಾಡದಿಂದಲೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. [[ಬಟ್ಟೆ]], [[ಕಬ್ಬಿಣ]] ಸಾಮಗ್ರಿ, [[ದಿನಸಿ]], [[ಔಷಧಿ]], [[ರಸಗೊಬ್ಬರ]], ಮುಂತಾದವು ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ.

== ಪರಿಪಾಲನೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:VMC_-_KCP_cement_Pylon_opposite_Tummalapalli_Kshetrayya_Kalakshetram_Vijayawada.JPG|alt=|thumb|333x333px|ವಿಜಯವಾಡ ನಗರಪಾಲಿಕೆಯು ೫೦ ವರ್ಷ ಪೂರೈಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಸಿಪಿ ಯವರ ಸ್ಮಾರಕ, ತುಮ್ಮಲಪಲ್ಲಿ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಳಿ ಬಸ್‌ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ರೈಲುನಿಲ್ದಾಣಗಳ ನಡುವೆ]]

=== ಸ್ಥಳೀಯಸಂಸ್ಥೆ ===
ವಿಜಯವಾಡ ನಗರದ ಪೌರರ ಪರಿಪಾಲನೆ [[ವಿಜಯವಾಡ ನಗರ ಪಾಲಕ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯದು. ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲೇ ಐಎಸ್‌ಒ ೯೦೦೧ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಮೊದಲನೆಯದು.&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/?id=-YyHAwAAQBAJ&amp;pg=PA195&amp;lpg=PA195&amp;dq=first+iso+9001+urban+local+body#v=onepage&amp;q=first%20iso%209001%20urban%20local%20body&amp;f=false|title=Unlocking E-Government Potential: Concepts, Cases and Practical Insights|last1=Bhatnagar|first1=Subhash|date=2009-03-01|publisher=SAGE Publications India|isbn=9788132102489|page=195|accessdate=9 May 2017}}&lt;/ref&gt; ೧೮೮೮ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ೧ರಂದು ಪುರಸಭೆ ರಚಿತವಾಗಿ, ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಸೆಲೆಕ್ಷನ್‌ ಗ್ರೇಡ್‌ ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿ ದರ್ಜೆಗೇರಿತು. ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ಅದು ನಗರಪಾಲಿಕೆಯಾಯಿತು. ೨೦೧೨ರ ವೇಳೆಗೆ ನಗರಪಾಲಿಕೆಯು ೬೧.೮ ಚದರ ಕಿಲೊಮೀಟರು ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;vmc&quot;&gt;{{cite web |title=Vijayawada Municipal Corporation |url=https://www.ourvmc.org/general/aboutvmc.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120202014033/http://www.ourvmc.org/general/aboutvmc.htm |archive-date=2 ఫిబ్రవరి 2012 |accessdate=30 January 2012 |website= |publisher=Ourvmc.org}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ವಿಜಯವಾಡ ನಗರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಗ್ರೇಟರ್‌ ವಿಜಯವಾಡ (ಮೆಟ್ರೊ) ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;G.O.&quot;&gt;{{cite web |title=Welcome to Government Order Issue Register |url=http://goir.ap.gov.in/Reports.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170507093841/http://goir.ap.gov.in/reports.aspx |archive-date=7 మే 2017 |accessdate=27 March 2017 |website=goir.ap.gov.in}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಪರಿಧಿ ೧೬೦ ಚದರ ಕಿಲೊಮೀಟರುಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite news |date=25 March 2017 |title=Govt Declares Vijayawada A Metropolitan City |work=Primepost.in |url=http://www.primepost.in/govt-declares-vijayawada-metropolitan-city/ |url-status=dead |accessdate=30 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504214855/http://www.primepost.in/govt-declares-vijayawada-metropolitan-city/ |archive-date=4 మే 2017}}&lt;/ref&gt;

ಮೆಟ್ರೊ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯವಾಡ ನಗರಪಾಲಿಕೆಗೆ ಸೇರಿದ ಅಂಬಾಪುರಂ, ಬುದ್ದವರಂ, ಗೋನೇಟಿಕೂರು, ಎನಿಕೇಪಾಡು, ಗಂಗೂರು, ಗನ್ನವರಂ, ಗೊಲ್ಲಪೂಡಿ ಗ್ರಾಮಗಳು, ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗೂಡಪಲ್ಲಿ, ಜಕ್ಕಂಪೂಡಿ, |ಕಾನೂರು, ಕಿಸರಪಲ್ಲಿ, ನಿಡಮಾನೂರು, ನುನ್ನ, ಪಾತಪಾಡು, ಪೆನಮಲೂರು, ಫಿರ್ಯಾದೀನೈನವರಂ, ಪೋರಂಕಿ, ಪ್ರಸಾದಂಪಾಟು, ರಾಮವರಪ್ಪಾಡು, ತಾಡಿಗಡಪ, ಯನಮಲಕುದುರು ಇವೆ.&lt;ref name=&quot;metropolitan&quot;&gt;{{cite news |last1=Reporter |first1=Staff |title=Vijayawada, 19 other contiguous areas notified as Metropolitan Area |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/vijayawada-19-other-contiguous-areas-notified-as-metropolitan-area/article17665839.ece |accessdate=27 March 2017}}&lt;/ref&gt;

ವಿಜಯವಾಡ ನಗರ ಎನ್‌ಟಿಆರ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಪರಿಪಾಲನಾ ಕೇಂದ್ರ. ವಿಜಯವಾಡ ನಗರ ಪರಿಪಾಲನಾ ಬಾಧ್ಯತೆಯು ನಗರಪಾಲಿಕೆಯದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=VMC&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.ourvmc.org/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220134826/http://www.ourvmc.org/ |archive-date=2008-12-20 |access-date=2007-05-07 |website=}}&lt;/ref&gt;. ನಗರದಲ್ಲಿನ ೫೯ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ನಗರಸಭಾ ಸದಸ್ಯ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸರ್ಕಾರವು ಒಬ್ಬ ಮುನಿಸಿಪಲ್‌ ಕಮಿಷನರ್‌ ಅನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಜಯವಾಡ ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ [[ಸಬ್‌ ಕಲೆಕ್ಟರ್]] ಇರುತ್ತಾರೆ. ನಗರಪಾಲಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮುನ್ಸಿಪಲ್‌ ಕಮಿಷನರ್‌ ಅವರದು. ಈ ಆಯುಕ್ತರ ಕೈಕೆಳಗೆ ರೆವಿನ್ಯೂ, ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಪೂರೈಕೆ, ಆಟೋಟ ಮುಂತಾದ ೧೩ ವಿಭಾಗಗಳ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.{{sfn|ಟಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ವರರಾವ್|2008|pp=98,99}} ವಿಜಿಟಿಎಂ ವುಡಾ ವಿಜಯವಾಡದ ಮೂಲಕ ನಗರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನಗಳು, ರಸ್ತೆಗಳು, ಮೇಲುಸೇತುವೆಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ.

=== ಕೆಟ್ಟನೀರಿನ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ===
ನಗರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು (ಎಸ್‌ಟಿಪಿ) ಸೀವೇಜ್‌ ಟ್ರೀಟ್ಮೆಂಟ್‌ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ ಗಳು ಇವೆ. ಇವಲ್ಲದೆ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲೂ ಹಲವು ಎಸ್‌ಟಿಪಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸಂಪುಗಳಿಗೆ ಹಲವೆಡೆಗಳಿಂದ ಕೆಟ್ಟನೀರು ಬಂದು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಸಂಪುಗಳಿಂದ ಎಸ್‌ಟಿಪಿಗಳಿಗೆ ಈ ನೀರು ಹರಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಈ ನೀರನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ನೀರಾವರಿ ಕಾಲುವೆಗಳಿವೆ. ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಳೆನೀರು ಈ ಕಾಲುವೆಗಳಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಡ್ರೇನೇಜ್‌ ನೀರು ಕಾಲುವೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಕೆಟ್ಟನೀರನ್ನು ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟಿಗೆ ಮರಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಗರದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಕೆಟ್ಟನೀರನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಿ ಕಡೆದು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಟ್ಟನೀರೆಲ್ಲವೂ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಶುದ್ಧಗೊಂಡು ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ಕಡೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಒಳ್ಳೆನೀರನ್ನು ಹಲವು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿ ಅದರಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಗಡಸುನೀರನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಕಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಶುದ್ದಗೊಳಿಸಿದ ನೀರನ್ನು ಉದ್ಯಾನಗಳಿಗೆ, ಹೊಲಗಳಿಗೆ, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪೂರೈಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;జూలై 16, 2010 ఆంధ్రజ్యోతి ವಿಜಯವಾಡ అనుబంధం&lt;/ref&gt;

== ರಾಜಕೀಯ ==
ವಿಜಯವಾಡವು ೧೯೪೦ರಿಂದ ಕೆಲಕಾಲ ಕಮ್ಯುನಿಷ್ಟರ ಭದ್ರಕೋಟೆಯಾಗಿತ್ತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ವಿಜಯವಾಡಯಲ್ಲಿని ఈ కమ్యూనిస్టుల విగ్రహాలు ఏం చెబుతున్నాయి? |url=https://www.bbc.com/telugu/india-43419370 |website=బీబీసీ తెలుగు}}&lt;/ref&gt;

== ಸಾರಿಗೆ ==
{{main|ವಿಜಯವಾಡ ಜಂಕ್ಶನ್‌ ರೈಲುನಿಲ್ದಾಣ}}{{Wide image|Panorama of Pandit Nehru Bus Station.jpg|1200px|&lt;center&gt;&lt;big&gt;ಪಂಡಿತ್‌ ನೆಹರೂ ಬಸ್‌ ನಿಲ್ದಾಣ&lt;/center&gt;&lt;/big&gt;}}[[ವಿಜಯವಾಡ ಜಂಕ್ಶನ್‌ ರೈಲುನಿಲ್ದಾಣ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಡಿಯಾ]]ದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರೇಲ್ವೇ ಜಂಕ್ಷನ್.
[[ಚಿತ್ರ:APSRTC_Amaravati_bus_at_Vijayawada_Bus_Station_1.jpg|alt=|thumb|250x250px|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ್‌ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸೇರಿದ ಅಮರಾವತಿ ಬಸ್ಸು]]

=== ರಸ್ತೆಗಳು ===
ನಗರದಲ್ಲಿ {{Convert|1264.24|km|abbr=on}} ರಸ್ತೆಗಳು ಇವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Details of Roads in each ULB of Andhra Pradesh |url=http://centralapp.cdma.ap.gov.in:8080/CDMAAPTaxesInfo/RoadDetails.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160801101300/http://centralapp.cdma.ap.gov.in:8080/CDMAAPTaxesInfo/RoadDetails.jsp |archive-date=1 ఆగస్టు 2016 |accessdate=27 June 2016 |website=Municipal Administration and Urban Development Department}}&lt;/ref&gt; ಇವಿಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ನೂರಾರು ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ಹೈದರಾಬಾದಿಗೆ, ಇತರ ಮುಖ್ಯ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿಬರುತ್ತವೆ. ನಗರ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಬಂದರು, ಏಲೂರು ಮತ್ತು ರೈವೇಸ್‌ ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಲಾದು ಹದಿನಾರು ಸೇತುವೆಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;vmc_brochure&quot;&gt;{{cite web |title=Roads and Drains |url=https://www.ourvmc.org/general/vmc_brochure.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120814004519/http://www.ourvmc.org/general/vmc_brochure.pdf |archive-date=14 ఆగస్టు 2012 |accessdate=9 May 2017 |website=Vijayawada Municipal Corporation |page=4 |format=PDF}}&lt;/ref&gt; ನಗರದಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ವುಡಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಒಳವರ್ತುಲ ರಸ್ತಯು ನೈನವರಂ ಗೇಟ್‌ (ವೈವಿರಾವ್‌ ಎಸ್ಟೇಟ್ಸ್)‌ ನಿಂದ ಪೈಪ್‌ ರೋಡ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ವರೆಗಿನ ಮೊದಲರ್ಧವು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ ಕೊಲ್ಕತ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಪಾಯಕಾಪುರದಿಂದ ರಾಮವರಪ್ಪಾಡು ರಿಂಗ್‌ ರಸ್ತೆಯು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ ನಿಂದ ಕೊಲ್ಕತ್ತಾಗೆ ತೆರಳುವ ವಾಹನಗಳು ಗೊಲ್ಲಪೂಟಿ, ನೈನವರಂ ಫ್ಲೈಓವರ್‌ ಮೇಲೆ ಇನ್ನರ್‌ ರಿಂಗ್‌ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಸೇರಿ ನಗರವನ್ನು ಮುಟ್ಟದೆಯೇ ರಾಮವರಪ್ಪಾಡು ರಿಂಗ್‌ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದಿಂದ ಹೈದರಾಬಾದಿಗೆ ತೆರಳುವ ವಾಹನಗಳು ರಾಮವರಪ್ಪಾಡು ರಿಂಗ್‌ ಮೂಲಕ ನೇರವಾಗಿ ಗೊಲ್ಲಪೂಡಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದರು ರಸ್ತೆ, ಏಲೂರು ರಸ್ತೆ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆಗಳು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Pedestrians crossing roads at the mercy of motorists |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/Pedestrians-crossing-roads-at-the-mercy-of-motorists/article16085973.ece |accessdate=12 May 2017}}&lt;/ref&gt;

[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೬ (ಇಂಡಿಯಾ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೬]], [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೫ (ಇಂಡಿಯಾ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೫]], ನಗರವನ್ನು ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |date=4 April 2017 |title=Road safety vehicles to focus on infrastructure too |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/road-safety-vehicles-to-focus-on-infrastructure-too/article17791036.ece |accessdate=12 May 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nh&quot;&gt;{{cite web |title=List of National Highways passing through A.P. State |url=http://aproads.cgg.gov.in/getInfo.do?dt=1&amp;oId=33 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328053359/http://aproads.cgg.gov.in/getInfo.do?dt=1&amp;oId=33 |archive-date=28 మార్చి 2016 |accessdate=11 February 2016 |website=Roads and Buildings Department |publisher=Government of Andhra Pradesh}}&lt;/ref&gt; [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೩೦ (ಇಂಡಿಯಾ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೩೦]], [[ಚತ್ತೀಸ್‌ಗಡ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಜಗದಲ್‌ಪುರ]]ವನ್ನು ನಗರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿನ [[ಇಬ್ರಾಹಿಂಪಟ್ನಂ]] ವರೆಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;nh&quot; /&gt; ನಗರದಲ್ಲಿ ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಇನ್ನರ್‌ ರಿಂಗ್‌ ರಸ್ತೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೧೬ ಮತ್ತು ೬೫ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಹೈದರಾಬಾದ್‌ ನಿಂದ ಕೊಲ್ಕತ್ತಾಗೆ ತೆರಳುವ ವಾಹನಗಳು ಗೊಲ್ಲಪೂಡಿ, ನೈನವರಂ ಮೇಲುಸೇತುವೆ ಮೂಲಕ ಒಳವರ್ತುಲ ರಸ್ತೆಗಿಳಿದು ನಗರದೊಳಕ್ಕೆ ಬಾರದೆಯೇ ರಾಮವರಪಾಡು ವರ್ತುಲರಸ್ತೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದಿಂದ ಹೈದರಾಬಾದಿಗೆ ಹೋಗುವ ವಾಹನಗಳು ರಾಮವರಪ್ಪಾಡು ವಿನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಗೊಲ್ಲಪೂಡಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |date=11 December 2015 |title=IRR flyover to be completed by Jan. end |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/irr-flyover-to-be-completed-by-jan-end/article7973124.ece |url-status=live |accessdate=22 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221085750/http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/irr-flyover-to-be-completed-by-jan-end/article7973124.ece |archive-date=21 డిసెంబరు 2016}}&lt;/ref&gt;

==== ಬೈಪಾಸ್‌ ರಸ್ತೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ====
[[ಚಿತ್ರ:Benz_Circle_in_Vijayawada.jpg|alt=|thumb|250x250px|ಬೆಂಜ್‌ ಸರ್ಕಲ್]]
ಹಿಂದೆಲ್ಲಾ ತಾಡೆಪಲ್ಲಿ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾನದಿ ಕರಕಟ್ಟ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಬೈಪಾಸ್‌ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಇತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಗಳಗಿರಿ, ಎನ್‌ಆರ್‌ಐ ಕಲಾಶಾಲೆಯಿಂದ ಶುರುವಾಗಿ ಪೆದವಡ್ಲಪೂಡಿ, ನೂತಕ್ಕಿ ಗ್ರಾಮದ ಮೇಲೆ ಕೃಷ್ಣಾನದಿ ದಾಟಿ ವಿಜಯವಾಡ, ಮಚಲಿಪಟ್ನಂ ರಾ.ಹೆ.೯ ದಾಟಿ ನಿಡಮಾನೂರು ಬಳಿ ರಾ.ಹೆ.೫ರಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. ‌

=== ಬಸ್ ಸಾರಿಗೆ ===
{{main|ಪಂಡಿತ್‌ ನೆಹರೂ ಬಸ್‌ ಸ್ಟೇಷನ್}}
ಮೊದಲಿಗೆ ಸಿಟಿ ಬಸ್ಸುಗಳು, ಆಟೋಗಳು ನಗರದೊಳಗಿನ ಜನಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆಗಳು. &lt;ref name=&quot;transport&quot;&gt;{{cite web |title=Traffic and Transportation |url=https://www.ourvmc.org/jnnurm/ch46.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220071026/https://www.ourvmc.org/jnnurm/ch46.pdf |archive-date=20 డిసెంబరు 2016 |accessdate=18 April 2017 |website=Vijayawada Municipal Corporation |page=43 |format=PDF}}&lt;/ref&gt; ಇವಲ್ಲದೆ ಮೋಟಾರು ಬೈಕುಗಳು, ರಿಕ್ಷಾಗಳು, ಸೈಕಲ್ಲುಗಳು ಕೂಡಾ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರರು.&lt;ref name=&quot;transport&quot; /&gt;{{rp|37,44}} [[ಪಂಡಿತ್‌ ನೆಹರೂ ಬಸ್‌ ಸ್ಟೇಷನ್]]‌, [[ವಿಜಯವಾಡ ಜಂಕ್ಷನ್‌ ರೇಲ್ವೇ ಸ್ಟೇಶನ್]]‌ ಗಳು ಸಾರಿಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೌಲಿಕ ಬಳಕೆಗಳು.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Correspondent |first1=Special |title=Rush at PNBS, railway station peaks |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/Rush-at-PNBS-railway-station-peaks/article13997304.ece |accessdate=8 May 2017}}&lt;/ref&gt; [[ಆಂ‍ಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಗೆ ಸೇರಿದ ”ವಿಜಯವಾಡ ಸಿಟಿ ಡಿವಿಷನ್‌” ಪ್ರತಿದಿನ ೪೦೦ ಬಸ್ಸುಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ, ೩,೦೦,೦೦೦ ಮಂದಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Vijayawada City Bus System |url=https://www.ourvmc.org/jnnurm/chapter7.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170915022942/https://www.ourvmc.org/jnnurm/chapter7.pdf |archive-date=15 సెప్టెంబరు 2017 |accessdate=12 May 2017 |website=Vijayawada Municipal Corporatiom |page=1 |format=PDF}}&lt;/ref&gt; ವಿಜಯವಾಡ ಬಿ.ಆರ್.‌ ಟಿ. ಎಸ್‌ ಮಾರ್ಗವು ವೇಗವಾದ ಸಿಟಿಬಸ್ಸುಗಳಿಗೆಂದೇ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Vijayawada BRT System |url=https://www.ourvmc.org/jnnurm/chapter10.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914220204/https://www.ourvmc.org/jnnurm/chapter10.pdf |archive-date=14 సెప్టెంబరు 2017 |accessdate=4 May 2017 |website=Vijayawada Municipal Corporation |format=PDF}}&lt;/ref&gt; [[ಪಂಡಿತ್‌ ನೆಹರೂ ಬಸ್‌ ಸ್ಟೇಷನ್]]‌ನಲ್ಲಿ [[ಆಂ‍ಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯ ಇದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |date=20 August 2015 |title=Vijayawada bus station to be RTC headquarters |language=en |work=The Hans India |url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2015-08-20/Vijayawada-bus-station-to-be-RTC-headquarters/171260 |url-status=live |accessdate=8 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517191252/http://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2015-08-20/Vijayawada-bus-station-to-be-RTC-headquarters/171260 |archive-date=17 మే 2017}}&lt;/ref&gt; ಪಂಡಿತ್‌ ನೆಹರೂ ಬಸ್‌ ಸ್ಟೇಷನ್ನು ದೇಶದಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬಸ್‌ ನಿಲ್ದಾಣ ಎನಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Correspondent |first1=Special |title=Festival rush chokes city bus and railway stations |language=en |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/festival-rush-chokes-city-bus-and-railway-stations/article6777299.ece |accessdate=12 May 2017}}&lt;/ref&gt;

ವಿಜಯವಾಡದಲ್ಲಿ ೬,೭೮,೦೦೪ ಸಾರಿಗೆಯೇತರ ಹಾಗೂ ೯೪,೯೩೭ ಸಾರಿಗೆ ವಾಹನಗಳು ಇವೆ. &lt;ref name=&quot;traffic&quot;&gt;{{cite web |title=Traffic Wing – VijayawadaPolice |url=http://vijayawadapolice.ap.gov.in/?page_id=21833 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708040000/http://vijayawadapolice.ap.gov.in/?page_id=21833 |archive-date=2017-07-08 |accessdate=8 May 2017 |website=vijayawadapolice.ap.gov.in}}&lt;/ref&gt; ಲಾರಿಯಂತಹ ಭಾರೀ ವಾಹನಗಳು ಸರಕು ಸಾಗಾಣಿಕೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಶದ ಶೇ. ೧೮ರಷ್ಟು ಲಾರಿಗಳು ವಿಜಯವಾಡದಲ್ಲೇ ಇವೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |date=5 September 2014 |title=All you need to know about Andhra Pradesh's new capital - Vijayawada |work=dna |url=http://www.dnaindia.com/india/report-all-you-need-to-know-about-andhra-pradesh-s-new-capital-vijaywada-2016247 |url-status=live |accessdate=30 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170801020006/http://www.dnaindia.com/india/report-all-you-need-to-know-about-andhra-pradesh-s-new-capital-vijaywada-2016247 |archive-date=2017-08-01}}&lt;/ref&gt; ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ತೆರಳಲು ೨೭,೨೯೬ ಆಟೋಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ ರಸ್ತೆಗಿಳಿಯುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;traffic&quot; /&gt;

=== ರೈಲು ===
[[ಚಿತ್ರ:VijayawadaRailwayStation.jpg|thumb|250x250px|ವಿಜಯವಾಡ ಜಂಕ್ಷನ್‌ ರೈಲುನಿಲ್ದಾಣ]]
ಉಪನಗರ ಸಾರಿಗೆಯ ರೈಲುಗಳು ವಿಜಯವಾಡದಿಂದ [[ಗುಂಟೂರು]], [[ತೆನಾಲಿ]]ವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಮುಟ್ಟಿಸುತ್ತಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Reporter |first1=Staff |title=‘A quick and cheaper mode of transport' |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/lsquoA-quick-and-cheaper-mode-of-transport/article15779856.ece |accessdate=27 May 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Correspondent |first1=Special |title=Vijayawada-Guntur-Tenali MEMU diverted |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/Vijayawada-Guntur-Tenali-MEMU-diverted/article12562401.ece |accessdate=8 May 2017}}&lt;/ref&gt; ಹೊಸದಾಗಿ ಉಂಗುರರೈಲು ಹಮ್ಮುಗೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ನಡೆದಿದೆ, ಇದು ರಾಜಧಾನಿ [[ಅಮರಾವತಿ]]ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Reporter |first1=Staff |title=Circular rail line for Amaravati approved |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/Circular-rail-line-for-Amaravati-approved/article16806688.ece |url-status=live |accessdate=8 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713182204/https://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/Circular-rail-line-for-Amaravati-approved/article16806688.ece |archive-date=2019-07-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Circular trains to connect capital towns with Amaravati - Times of India |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/Circular-trains-to-connect-capital-towns-with-Amaravati/articleshow/55490840.cms |url-status=live |accessdate=8 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517124607/http://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/Circular-trains-to-connect-capital-towns-with-Amaravati/articleshow/55490840.cms |archive-date=17 మే 2017}}&lt;/ref&gt; ವಿಜಯವಾಡ ಮೆಟ್ರೋ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟು ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿದೆ. &lt;ref&gt;{{cite news |title=Metro rail to connect airport, Amaravati |language=en |work=The Hans India |url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2017-01-13/Metro-rail-to-connect-airport-Amaravati/273496 |url-status=live |accessdate=27 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914220649/http://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2017-01-13/Metro-rail-to-connect-airport-Amaravati/273496 |archive-date=14 సెప్టెంబరు 2017}}&lt;/ref&gt; ವಿಜಯವಾಡ ರೇಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣವು ''A1'' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Statement showing Category-wise No.of stations |url=http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI&amp;ACategoryStns.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128044328/http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI%26ACategoryStns.pdf |archive-date=28 జనవరి 2016 |accessdate=12 May 2017 |website=Indian Railways |page=2 |format=PDF}}&lt;/ref&gt; ದೇಶದ ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿಬಿಡವಾದ ಜಂಕ್ಷನ್‌ ವಿಜಯವಾಡ ಜಂಕ್ಷನ್.‌&lt;ref&gt;{{cite news |title=Trains are back at Vijayawada station - Times of India |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/Trains-are-back-at-Vijayawada-station/articleshow/54596358.cms |url-status=live |accessdate=8 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107075737/https://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/Trains-are-back-at-Vijayawada-station/articleshow/54596358.cms |archive-date=7 నవంబరు 2017}}&lt;/ref&gt; [[ವಿಜಯವಾಡ ರೇಲ್ವೇ ಡಿವಿಷನ್]] ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯ ಕೂಡಾ ಇಲ್ಲೇ ಇದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=South Central Railway |work=South Central Railway |url=http://www.scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&amp;id=0,1 |url-status=dead |accessdate=8 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110206015535/http://www.scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&amp;id=0,1 |archive-date=6 ఫిబ్రవరి 2011}}&lt;/ref&gt;

=== ವಿಮಾನ ===
{{main|ವಿಜಯವಾಡ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ}}
[[ಚಿತ್ರ:AirCosta1.jpg|alt=|thumb|250x250px|ವಿಜಯವಾಡ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]]
ವಿಜಯವಾಡಕ್ಕೆ ೧೯ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಗನ್ನವರಂ ದೇಶೀ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಹೈದರಾಬಾದ್‌, [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಚೆನ್ನೈ, [[ಮುಂಬೈ]], [[ಜೈಪುರ್]]‌, [[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ]], [[ತಿರುಪತಿ]], [[ದೆಹಲಿ]] ನಗರಗಳಿಗೆ ವಿಮಾನಸೌಕರ್ಯ ಇದೆ.&lt;ref name=&quot;airport&quot;&gt;{{cite news |date=5 May 2017 |title=International status to boost air traffic from Vijayawada airport |work=The New Indian Express |url=http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2017/may/05/international-status-to-boost-air-traffic-from-vijayawada-airport-1601247.html |url-status=live |accessdate=8 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170508203920/http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2017/may/05/international-status-to-boost-air-traffic-from-vijayawada-airport-1601247.html |archive-date=8 మే 2017}}&lt;/ref&gt;೨೦೧೭ ಮೇ ೩ರಂದು, ಈ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;airport&quot; /&gt; ೨೦೧೬-೧೭ ಆರ್ಥಿಕ ವರುಷದಲ್ಲಿ ೬,೨೨,೩೫೪ ಮಂದಿ ದೇಶೀ ಯಾತ್ರಿಕರು ಪಯಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಶೇ. ೫೬.೧ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Domestic Passengers |url=http://www.aai.aero/traffic_news/Mar2k17annex3.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428052950/http://www.aai.aero/traffic_news/Mar2k17annex3.pdf |archive-date=28 ఏప్రిల్ 2017 |accessdate=24 May 2017 |website=Airports Authority of India |page=2 |format=PDF}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೧೦,೩೩೩ ವಿಮಾನಗಳು ಹಾರಿ ಶೇ. ೫೪.೮ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಂಡಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Domestic Aircraft Movements |url=http://www.aai.aero/traffic_news/Mar2k17annex2.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428050942/http://www.aai.aero/traffic_news/Mar2k17annex2.pdf |archive-date=28 ఏప్రిల్ 2017 |accessdate=24 May 2017 |website=Airports Authority of India |page=2 |format=PDF}}&lt;/ref&gt;

== ಶಿಕ್ಷಣ ==

=== ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:NTR_University_of_Health_Sciences.jpg|alt=|thumb|250x250px|ಎನ್.ಟಿ. ಆರ್‌. ಆರೋಗ್ಯವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
ಇಲ್ಲಿರುವ ಒಂದೇ ಒಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ [[ಎನ್‌.ಟಿ.ಆರ್.‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ ಸೈನ್ಸಸ್]]‌, ದೇಶದ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಆರೋಗ್ಯ ವಿವಿ. ಇಂಟರ್ಮೀಡಿಯಟ್‌ ಸ್ಥಾಯಿಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯವಾಡವು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವೆನಿಸಿದೆ. ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಖಾಸಗಿ ತಂಗುಕಾಲೇಜುಗಳು, ಖಾಸಗಿ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಸರ್ಕಾರಿ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೂಡಾ ಇದಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಪಾಲು ನೀಡಿವೆ.

=== ಪಾಠಶಾಲೆಗಳು ===
ವೀರಮಾಚಿನೇನಿ ಪೆದ್ದಯ್ಯ ದಾನಮಾಡಿದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಅಕಾಡೆಮಿ [[೧೯೭೭]]ಯವರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ '''ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಪಾಠಶಾಲೆ'''ಯು ವಿಜಯವಾಡ ಮುಗಲ್‌ ರಾಜಪುರದಲ್ಲಿ ಇದೆ.

== ವೈದ್ಯ ==
ಸಾಮಾನ್ಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಸೂಪರ್‌ ಸ್ಪೆಶಾಲಿಟಿ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ ಕೆಲಸ ನಡೆದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014-07-14 |title=ವಿಜಯವಾಡಯಲ್ಲಿ సూపర్‌స్పెషాలిటీ హాస్పిటల్ |url=https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/ap-suparspesaliti-hospital-in-vijayawada-148314 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190815060050/https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/ap-suparspesaliti-hospital-in-vijayawada-148314 |archive-date=2019-08-15 |access-date=2019-08-15 |website= |publisher=సాక్షి}}&lt;/ref&gt; ಖಾಸಗಿ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿವೆ.

== ಸುದ್ದಿ, ವಿನೋದ ==
[[ಚಿತ್ರ:Trendsetmall.jpg|alt=|thumb|250x250px|ಬೆಂಜ್‌ ಸರ್ಕಲ್‌ ಹತ್ತಿರ ಟ್ರೆಂಡ್‌ ಸೆಟ್‌ ಮಾಲ್]]

=== ರೇಡಿಯೋ ===
೧೯೪೮ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೧ರಂದು ಶುರುವಾದ [[ಆಕಾಶವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರ, ವಿಜಯವಾಡ|ಆಕಾಶವಾಣಿ ವಿಜಯವಾಡ ಕೇಂದ್ರ]]ವು ಬಾನುಲಿ ಕೇಳುಗರಿಗೆ ತೆಲುಗು ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ತಲಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ದುಡಿದ ಹಲವು ಸಾಹಿತಿಗಳು, ಕಲಾಕಾರರಿಗೆ ವಿಜಯವಾಡ ನಿವಾಸವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=AIR Vijayawada |url=http://allindiaradio.gov.in/Station/VIJAYAWADA/Pages/default.aspx# |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603221351/http://allindiaradio.gov.in/station/vijayawada/Pages/default.aspx |archive-date=3 జూన్ 2017 |accessdate=5 June 2017 |website=allindiaradio.gov.in}}&lt;/ref&gt; ಇದರ ಭವನಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರಧ್ವಜವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ [[ಪಿಂಗಳಿ ವೆಂಕಯ್ಯ]] ಅವರ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;AIR&quot;&gt;{{cite news |title=AIR Vijayawada poised for digitisation by Dec end |work=The Hans India |url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Hans/2014-12-03/AIR-Vijayawada-poised-for-digitisation-by-Dec-end/119251 |url-status=live |accessdate=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914220348/http://www.thehansindia.com/posts/index/Hans/2014-12-03/AIR-Vijayawada-poised-for-digitisation-by-Dec-end/119251 |archive-date=14 సెప్టెంబరు 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AIR&quot; /&gt;

ವಿಜಯವಾಡ ಬಾನುಲಿ ಕೇಂದ್ರ,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Prasara Bharati Annual Report 2010-11 |url=http://prasarbharati.gov.in/Information/Annual%20Report/Documents/PB%2010-11%20Eng_m.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722155342/http://prasarbharati.gov.in/Information/Annual%20Report/Documents/PB%2010-11%20Eng_m.pdf |archive-date=2015-07-22 |accessdate=13 June 2017 |website=Prasara Bharati |page=65}}&lt;/ref&gt; [[ವಿವಿಧಭಾರತಿ]] (ರೇನ್‌ ಬೋ ಕೃಷ್ಣವೇಣಿ ಎಫ್‌ ಎಂ ೧೦೨.೨ ಮೆಗಾಹರ್ಟ್ಝ್).&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Correspondent |first1=Special |title=Vividh Bharati on FM for Vijayawada listeners |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/vividh-bharati-on-fm-for-vijayawada-listeners/article5259886.ece |url-status=live |accessdate=13 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140830182429/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/vividh-bharati-on-fm-for-vijayawada-listeners/article5259886.ece |archive-date=30 ఆగస్టు 2014}}&lt;/ref&gt;

ಇವಲ್ಲದೆ ಖಾಸಗಿ ರಂಗದಲ್ಲಿ, ರೇಡಿಯೋ ಮಿರ್ಚಿ ಎಫ್‌ ಎಂ ೯೮.೩, ರೆಡ್‌ ಎಫ್‌ ಎಂ ೯೩.೫ ಪ್ರಸಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳೂ ಇವೆ.

=== ಟೆಲಿವಿಷನ್ ===
[[ದೂರದರ್ಶನ ಸಪ್ತಗಿರಿ]]ಗೆ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನ ವಿಜಯವಾಡ.

=== ಸಿನಿಮಾ ===
ವಿಜಯವಾಡ ನಗರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿಯೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮಾರುತಿಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಟಾಕಿ ಸಿನಿಮಾಗಳು ಬರುವ ಮುನ್ನವೇ ವಿಜಯವಾಡದಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾ ಕಳಾಮಂದಿರ (೧೯೨೩), ರಾಮಾ ಟಾಕೀಸು (೧೯೨೯) ಮೊದಲಾದ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದ್ದವು. ತೆಲುಗು ಸಿನಿಮಾರಂಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ನಿರ್ಮಾಣಕೇಂದ್ರಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹಂಚಿಕೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ವಿಜಯವಾಡ ವಿಜೃಂಭಿಸಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೆ ಸಿನಿಮಾರಂಗವನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಚರ್ಚಾಗೋಷ್ಠಿಗಳು, ಸಮಾವೇಶಗಳು, ಅಭಿಮಾನ ಸಂಘಗಳು, ಸಿನಿಮಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮೊದಲಾದವೆಲ್ಲದಕ್ಕೂ ತಾಣ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. ವಿಜಯವಾಡ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಲ್ಲಿ ಬಾಂಧವ್ಯ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡ [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್]]‌, [[ಅಕ್ಕಿನೇನಿ ನಾಗೇಶ್ವರರಾವ್]]‌, ಸಾವಿತ್ರಿ ಮುಂತಾದ ನಟನಟಿಯರು ಒಳ್ಳೆ ಹೆಸರು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ವಿಜಯವಾಡ ಫಿಲಂ ಸೊಸೈಟಿ]]ಯು ಉತ್ತಮ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅಭಿರುಚಿ ಮೂಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ. ಹೀಗೆ ಸಿನಿಮಾ ರಂಗವು ನಗರದ ಜನಜೀವನ ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.{{Sfn|ಜಾನ್ಸನ್ ಚೋರಗುಡಿ|2000|p=16}}{{Sfn|ಜಾನ್ಸನ್ ಚೋರಗುಡಿ|2000|p=17}}

=== ಸುದ್ದಿಮನೆ ===
[[ವಿಶಾಲಾಂಧ್ರ ದಿನಪತ್ರಿಕ]] ಎಂಬುದು ವಿಜಯವಾಡದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Correspondent |first1=Special |title=‘Visalandhra maintaining quality of information’ |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/visalandhra-maintaining-quality-of-information/article4843187.ece |url-status=live |accessdate=5 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130929024945/http://www.thehindu.com/news/cities/Visakhapatnam/visalandhra-maintaining-quality-of-information/article4843187.ece |archive-date=29 సెప్టెంబరు 2013}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೩-೧೪ರಲ್ಲಿ ಹೊರಬಿದ್ದ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರೆಸ್‌ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ವಿಜಯವಾಡದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ದೊಡ್ಡ, ಮಧ್ಯಮ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಂಧ್ರಜ್ಯೋತಿ]], [[ಈನಾಡು]], [[ಸಾಕ್ಷಿ]], [[ಸೂರ್ಯ]], [[ವಾರ್ತ]], [[ಪ್ರಜಾಶಕ್ತಿ]], [[ಉದಯಭಾರತಂ]] ಇವೆ. ಅವುಗಳ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಟಿವಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಆಕ್ರಮಿಸುವವರೆಗೂ ವಿಜಯವಾಡ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಾಯಂಕಾಲದ ಸಂಚಿಕೆಗಳೂ, ಕೆಲವು ಸಂಜೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೂ ತಾಜಾ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು.{{Sfn|ಜಾನ್ಸನ್ ಚೋರಗುಡಿ|2000|p=15}}

ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಎಷ್ಟೋ ಪ್ರಕಟನೆಗಳಿಗೆ ವಿಜಯವಾಡವೇ ಕೇಂದ್ರ. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಶೇ. ೯೦ರಷ್ಟು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಇಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯವಾಡ ಪುಸ್ತಕೋತ್ಸವ]] ನಡೆಯುತ್ತದೆ. [[ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ]] ಬಿಟ್ಟರೆ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪುಸ್ತಕಮೇಳದಲ್ಲಿ ಇದು ಎರಡನೆಯದು. ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ [[ವಿಶಾಲಾಂಧ್ರ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌ ಹೌಸ್‌]], ಪ್ರಜಾಶಕ್ತಿ, ನವೋದಯ, ಜಯಂತಿ, ಅರುಣ ಮುಂತಾದವು ಇವೆ.

ವಿಜಯವಾಡದಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಾಶನಗಳು, ಪುಸ್ತಕದಂಗಡಿಗಳು, ಪುಸ್ತಕಾಲಯಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿವೆ. ೧೯೦೩ರಲ್ಲಿ ಇ. ಸುಬ್ಬುಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ಆಸ್ತಿಕ ಪುಸ್ತಕ ಭಾಂಡಾಗಾರಂ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬಕಿಂಗ್‌ ಹ್ಯಾಂಪೇಟೆಯಲ್ಲಿನ ಶಾಶ್ವತ ಭವನಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿ ಹೆಸರನ್ನು ರಾಮ್‌ ಮೋಹನ್‌ ಧರ್ಮ ಪುಸ್ತಕ ಭಂಡಾರ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಇದೇ ಇಂದು ಶ್ರೀರಾಂಮೋಹನ್‌ ಗ್ರಂಥಾಲಯಂ ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಉಪ್ಪುಸತ್ಯಾಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಪೆಟ್ಟು ತಿಂದು, ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಸತ್ತ [[ವೆಲಿದಂಡ್ಲ ಹನುಮಂತರಾವ್]]‌ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಮನೆಯೊಂದು ೧೯೩೪ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ೨ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಮನೆಗಳು ನಗರದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆದಿವೆ. ಹಲವು ರಾಜಕೀಯವೇತ್ತರು, ವಿದ್ಯಾವೇತ್ತರು ಹನುಂತರಾಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯಕ್ಕೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಏಳಿಗೆಯತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದ್ದಾರೆ.{{Sfn|ಜಾನ್ಸನ್ ಚೋರಗುಡಿ|2000|p=14}}

== ರಾಜಕೀಯ ==
ವಿಜಯವಾಡ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದೆ.

== ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ==
ವಿಜಯವಾಡದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ೨೦ ಐಟಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ೨೦೦೬-೦೭ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂವತ್ಸರದಲ್ಲಿ ಇವು ೪೨ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಆದಾಯ ಗಳಿಸಿವೆ. ಎಪಿಐಐಸಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಗನ್ನವರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಐಟಿಪಾರ್ಕು, ಎಸ್‌ ಇ ಜಡ್‌ (ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ) ಕಟ್ಟಿದೆ. ಇವುಗಳ ಕಟ್ಟೋಣಕ್ಕೆಂದೇ ಎಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟಿ ಕಂಪೆನಿ ಗುತ್ತಿಗೆ ಪಡೆಯಿತು. ಇದರ ಅಂದಾಜುವೆಚ್ಚ ೩೦೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು. ಈ ಐಟಿ ಪಾರ್ಕುಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು ೧೦,೦೦೦ ಮಂದಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಐಟಿ ಪಾರ್ಕು [[ಮಂಗಳಗಿರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತಿದೆ.

== ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==
[[ಚಿತ್ರ:PVP_square_Vijayawada.jpg|thumb|250x250px|ಪಿವಿಪಿ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌, ವಿಜಯವಾಡ]]

=== ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗಳು, ಪ್ರವಾಸ ತಾಣಗಳು ===
{{Main|ವಿಜಯವಾಡ ಪ್ರವಾಸ ತಾಣಗಳು}}

* [[ಆಕಾಶವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರ, ವಿಜಯವಾಡ]]

* [[ಬಾಪು ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]] (ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ)

* [[ಕೊಂಡಪಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ]]

* [[ಪ್ರಕಾಶಂ ಬ್ಯಾರೇಜು]]

* [[ಗಾಂಧಿಕೊಂಡ]]

* [[ಉಂಡವಲ್ಲಿ ಗುಹೆಗಳು]]

* [[ಅಕ್ಕಣ್ಣ ಮಾದಣ್ಣ ಗುಹೆಗಳು]]

* ಮಂಗಳಗಿರಿ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ಗುಡಿ

* ಗುಣದಲ ಮೇರಿಮಾತೆ ಚರ್ಚು

* [[ಪಂಡಿತ್‌ ನೆಹರೂ ಬಸ್‌ ಸ್ಟೇಷನ್]]

* ರಾಜೀವ್‌ ಗಾಂಧಿ ಪಾರ್ಕು

* ರಾಘವಯ್ಯ ಪಾರ್ಕು

* [[ಮುಗಲ್‌ ರಾಜಪುರಂ ಗುಹೆಗಳು]]

* [[ಅಮರಾವತಿ]]

* ಬೆಸೆಂಟ್‌ ರಸ್ತೆ

* ಮಹಾತ್ಮಗಾಂಧಿ ರಸ್ತೆ (ಬಂದರು ರಸ್ತೆ) (ಒಡವೆ ಅಂಗಡಿಗಳು)

* [[ಸುರಂಗ]]

* ಸತ್ಯನಾರಾಯಣಸ್ವಾಮಿ ಗುಡಿ

* [[ಭವಾನಿ ದ್ವೀಪ,]] ಕೃಷ್ಣಾನದಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯವಾಡ ಮತ್ತು ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನಡುವೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಮೂಡಿದೆ.

=== ಮತನಂಬಿಕೆಗಳು, ಪ್ರಾರ್ಥನಾಸ್ಥಳಗಳು ===
ವಿಜಯವಾಡ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ [[ಬೌದ್ಧ]], [[ಜೈನ]] ಆನಂತರ [[ಶೈವ]] ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಇವೆ. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಪರಿಪಾಲನೆಯ ನಂತರ ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಇತ್ತು. ರಾಮ, ರಾಘವ, ಕೃಷ್ಣ ಗುಡಿಗಳು ಕೂಡಾ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಏನಾಯಿತೋ ಏನೋ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಕಾಲಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾಗಿವೆ. ವೈಶ್ಯರು ವೈಷ್ಣವವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಅದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಶ್ರಮಪಟ್ಟುದರಿಂದ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ವಿಜಯವಾಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ವೈಷ್ಣವ ಗುಡಿಗಳು ತಲೆದೋರುತ್ತವೆ.{{Sfn|ಲಂಕ ವೆಂಕಟರಮಣ|2014|p=29}} ವಿಜಯವಾಡ ಜನಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಮುಸಲ್ಮಾನರೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಶೇ. ೧೫ ಇತ್ತೆಂದು ಒಂದು ಅಂದಾಜು. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಒನ್‌ ಟೌನ್‌ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಧಿಪತ್ಯ ಮುಸ್ಲಿಮರದೇ ಆಗಿತ್ತೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಶಿಯಾ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪಂಜಾಗಳು, ಸೂಫಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದರ್ಗಾಗಳು ವಿಜಯವಾಡದ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಅಂದು ವಿಜಯವಾಡದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿಗಳು ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದವು. ಚಿನ್ನ ಬೆಳ್ಳಿಗಳ ಅಂಗಡಿಗಳೂ ಇವರದೇ ಆಗಿದ್ದವು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಆಸ್ತಿಗಳು ಪರಭಾರೆಯಾಗಿ ಇಂದು ಅವರು ಹಳೇ ಕಬ್ಬಿಣ, ಟೈರುಗಳ ಮರುಮಾರಾಟ, ಬಟ್ಟೆಹೊಲಿಗೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿ ಪಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಂದೂ ಅವರು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚನ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳು ಅವರ ಕೈಯಲ್ಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಲಂಕ ವೆಂಕಟರಮಣ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಬಹುವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ವಿಜಯವಾಡ ಪಡುವಣ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.{{Sfn|ಜಾನ್ಸನ್ ಚೋರಗುಡಿ|2000|p=31}}{{Sfn|ಲಂಕ ವೆಂಕಟರಮಣ|2014|p=66}} ಸಿಖ್ಖರೂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಆಟೋನಗರ್‌ ಸಮೀಪದ ಒಂದು ಕಾಲನಿಗೆ ಗುರುನಾನಕ್‌ ಕಾಲನಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಟೂ ಟೌನ್‌ ನಲ್ಲಿರುವ ಖಲ್ಸಾಗೆ ಮುನ್ನೂರು ವರ್ಷ ತುಂಬಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಜಯವಾಡದಲ್ಲಿ ವೈಭವವಾದ ಉತ್ಸವಗಳು ನಡೆದವು.{{Sfn|ಜಾನ್ಸನ್ ಚೋರಗುಡಿ|2000|p=32}}

==== ಕನಕದುರ್ಗ ಅಮ್ಮನವರ ಗುಡಿ ====
{{main|ಕನಕದುರ್ಗ ಗುಡಿ}}
[[ಚಿತ್ರ:Kanaka_Durga_Temple.jpg|alt=|thumb|250x250px|ವಿಜಯವಾಡ – [[ಕನಕದುರ್ಗ ಗುಡಿ|ಕನಕದುರ್ಗ ಅಮ್ಮನವರ ಗುಡಿ]]]]
ಕನಕದುರ್ಗ ಆಲಯ, ದುರ್ಗಾಮಲ್ಲೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ಗುಡಿಗಳು ಕೃಷ್ಣಾನದಿ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಇಂದ್ರಕೀಲಾದ್ರಿ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ದುರ್ಗಾದೇವಿ ಸ್ವಯಂಭುವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದಳೆಂದು ಸ್ಥಳಪುರಾಣ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದಿಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ ಪರ್ಯಟನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಅಮ್ಮನವರನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಂದಿ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ರಾಕ್ಷಸರ ಬಾಧೆಯನ್ನು ತಾಳಲಾರದೆ ಇಂದ್ರಕೀಲ ಎನ್ನುವ ಋಷಿಯು ದುರ್ಗಾದೇವಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಅಮ್ಮನವರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ ಆ ತಾಯಿ ಕೋರಿಕೆ ನೆರವೇರಿಸಿದಳೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ. ಅದೇ ರೀತಿ ಅರ್ಜುನನು ಶಿವನನ್ನು ಕುರಿತು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಎಂದು ಸಹಾ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ.

==== ಮರಕತ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರೀ ಗುಡಿ - ಪಟಮಟ ====
{{main|ಮರಕತ ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರೀ ಗುಡಿ}}
ಇದು ಇಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪವಾದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೊಡ್ಡ ಗುಡಿ. ಅಮ್ಮನವರ ವಿಗ್ರಹವು ಅಪರೂಪವಾದ ಮರಕತ (ಪಚ್ಚೆ) ಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟಲ್ಲದೆ ಗುಡಿಯ ಗೋಡೆಗಳೆಲ್ಲ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದು [[ಶ್ರೀಚಕ್ರ]]ದಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಚಕ್ರಗಳು, ಅದರಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಅದ್ಭುತಕರವಾಗಿ ಮೂಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಶಿಖರವು ಸುಮೇರು ಶ್ರೀಚಕ್ರದ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಅಮ್ಮನವರ ಮುಂದೆ ಆಮೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪುಮಾಣಿಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಶ್ರೀಚಕ್ರವಿದೆ. ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ [[ಗಣಪತಿ ಸಚ್ಚಿದಾನಂದಸ್ವಾಮಿ]]ಯವರು ಈ ಗುಡಿಯ ಕುಂಭಾಭಿಷೇಕದೊಂದೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು.

==== ಇತರ ಗುಡಿಗಳು ====

* ಆಂಜನೇಯ ಗುಡಿ - ಮಾಚವರಂ

* ಪಟಮಟ ಕ್ಷಿಪ್ರಗಣಪತಿ ಗುಡಿ

* ತ್ರಿಶಕ್ತಿಪೀಠ

* ರಾಮಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಗುಡಿ - ಯನಮಲಕುದುರು, ಇದು ಕೃಷ್ಣಾవది ಒಡ್ಡಿನ ಬಳಿಯಿರುವ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿದೆ. ಬೆಂಜಿ ಸರ್ಕಲ್‌ ನಿಂದ ಮೂರು ಕಿಲೊಮೀಟರು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

==== ಹತ್ತಿರದ ಗುಡಿಗಳು ====

* ಪರನುಗಂಚಿಪ್ರೋಲು ತಿರುಪತಮ್ಮ

* ವೇದಾದ್ರಿ ನಾರಸಿಂಹ ಕ್ಷೇತ್ತ

* ಮೊಪಿದೇವಿ

* ಶ್ರೀಕಾಕುಳಂ (ಘಂಟಸಾಲ) – ಆಂಧ್ರ ಮಹಾವಿಷ್ಣು ಕ್ಷೇತ್ರ

* ಕೊಲ್ಲೇಟಿಕೋಟ – ದೊಡ್ಡಮನೆಗಳಮ್ಮ

* ನೆಮಲಿ (ಗಂಪಲಗುಡೆಂ) – ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ

* ಪೆದಕಳ್ಳೇಪಲ್ಲಿ – ನಾಗೇಶ್ವರಾಲಯಂ

* ಆಗಿರಿಪಲ್ಲಿ – ನರಸಿಂಹಾವತಾರ ವ್ಯಾಘ್ರನರಸಿಂಹ

* [[ಗುಣದಲ]] ౼ [[ಮೇರಿಮಾತ ಚರ್ಚು]]

== ಹೆಸರಾಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ==
{{Main|ವಿಜಯವಾಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹೆಸರಾಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ}}

== ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ ==

* [[ವಿಜಯವಾಡ ನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]]

* [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]]

* [[ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]]

* [[ಕಾಳೇಶ್ವರರಾವ್‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]

* [[ವಿಜಯವಾಡ ಪ್ರವಾಸತಾಣಗಳು]]

* [[ವಿಜಯವಾಡ ಮೆಟ್ರೊ]]

* [[ವಿಜಯವಾಡ ರೇಲ್ವೇ ಡಿವಿಷನ್]]

* [[ವಿಜಯವಾಡ ಪಟ್ಟಣ ಸಮಿತಿ]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

=== ಆಧಾರ ಗ್ರಂಥಗಳು ===
{{refbegin}}

* {{citation|author=ಜಾನ್ಸನ್ ಚೋರಗುಡಿ|title=ಮನ ವಿಜಯವಾಡ|year=2000|publisher=ಕೃಷ್ಣವೇಣಿ ಪ್ರಕಾಶನ|location=ವಿಜಯವಾಡ|url=http://www.sathyakam.com/pdfImageBook.php?bId=31793|accessdate=25 April 2019}}{{Dead link|date=ಜನವರಿ ೨೦೨೦|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}

*{{citation|author=ಲಂಕ ವೆಂಕಟರಮಣ|title=ವಿಜಯವಾಡ ಬೀದಿಗಳ ಕತೆಗಳು|year=2014|publisher=ವಿಕ್ಟರಿ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್|location=ವಿಜಯವಾಡ|url=http://www.sathyakam.com/pdfImageBook.php?bId=31305|accessdate=25 April 2019|isbn=|pages=}}{{Dead link|date=జనవరి 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}

*{{citation|author=ಪಿ ರಘುನಾಥರಾವ್‌|title=ಆಧುನಿಕ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಚರಿತ್ರ|date=2010|publisher=ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್‌ ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್‌ ಪ್ರೈವೇಟ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್|location=ನವದೆಹಲಿ|edition=6}}

*{{citation|author=ಕಂಭಪು ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಪ್ರಸಾದ್|title=ಮಧ್ಯಯುಗ ಆಂಧ್ರದೇಶ ಆರ್ಥಿಕ ಚರಿತ್ರೆ (ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕೆ ೧೦೦೦ – ೧೩೨೩)|date=1999|url=http://sathyakam.com/pdfImageBook.php?bId=7632|accessdate=11 May 2019}}{{Dead link|date=జనవరి 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}

*{{citation|author=ಟಿ. ವೆಂಕಟೇಶ್ವರರಾವ್|title=ವಿಜಯವಾಡ ಸಮಗ್ರ ದರ್ಶಿನಿ ೨೦೦೮|date=2008|url=http://www.sathyakam.com/pdfImageBook.php?bId=4972|accessdate=11 May 2019}}{{Dead link|date=జనవరి 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}

{{refend}}

== ಚಿತ್ರಗಳು ==
&lt;gallery&gt;
ಚಿತ್ರ:IMG_0026.JPG|ವಿಜಯವಾಡ ನಗರ-ಪಕ್ಷಿನೋಟ-ಗುಣದಲ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿಂದ
ಚಿತ್ರ:Gandhi_hill.jpg|ಗಾಂಧಿಬೆಟ್ಟ
ಚಿತ್ರ:BENZCIRCLE.jpg|ಬೆಂಜ್‌ ಸರ್ಕಲ್
ಚಿತ್ರ:Vijayawada-Kondapalli_Quilla.jpg|ಕೊಂಡಪಲ್ಲಿ ಕೋಟೆ
ಚಿತ್ರ:Kondapalli_toys.jpg|[[ಕೊಂಡಪಲ್ಲಿ ಗೊಂಬೆಗಳು]]
ಚಿತ್ರ:Hanuman-vijayawada-paritala.jpg|ವೀರ ಅಭಯಾಂಜನೇಯ ದೊಡ್ಡವಿಗ್ರಹ, ಪರಿಟಾಲ
ಚಿತ್ರ:Akkanna_Madanna_caves_Indrakeeladri_Vijayawada03.jpg|ಇಂದ್ರಕೀಲಾದ್ರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಕ್ಕಣ್ಣ ಮಾದಣ್ಣ ಗುಹೆಗಳು
ಚಿತ್ರ:IMG_0035.JPG|ಗುಣದಲ ಮೇರಿಮಾತೆ ಚರ್ಚು
ಚಿತ್ರ:View_of_Tummalapalli_kshetrayya_kalakshetram.JPG|ತುಮ್ಮಲಪಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರಯ್ಯ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ, ವಿಜಯವಾಡ
ಚಿತ್ರ:Viswanatha_satyanarayana_statue.jpg|ವಿಶ್ವನಾಥ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ವಿಗ್ರಹ
&lt;/gallery&gt;

== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{wikivoyage|Vijayawada|ವಿಜಯವಾಡ}}

* [http://www.shaktipeethas.org/topic-t151.html ಕನಕದುರ್ಗ ಅಮ್ಮನವರು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091003120722/http://www.shaktipeethas.org/topic-t151.html|date=2009-10-03}}

* [http://www.pvpsiddhartha.ac.in/ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]

{{ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮುಖ್ಯಪಟ್ಟಣಗಳು}}{{Navboxes|title=ಸಂಬಂಧಿತ ಬರಹಗಳು|list=                                                                                                 

{{ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜಧಾನಿ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು}}

{{ವಿಜಯವಾಡ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳು}}

{{ವಿಜಯವಾಡ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು}}

{{ವಿಜಯವಾಡ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು}}

{{ವಿಜಯವಾಡ ಸತ್ರಗಳು}}

{{ವಿಜಯವಾಡ ವೃದ್ಧಾಶ್ರಮಗಳು}}

{{ವಿಜಯವಾಡ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು}}

{{ಎನ್‌ಟಿಆರ್ ಜಿಲ್ಲೆ}}

{{ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ}}}}{{ಎನ್‌ಟಿಆರ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಮಂಡಲ ಕೇಂದ್ರಗಳು}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]</text>
      <sha1>59h90ptk701cqi6zmejpi0pmz34nu7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಡೈಸಿ ಬೋಪಣ್ಣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15618</id>
    <revision>
      <id>1431111</id>
      <parentid>1379428</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52611-40</username>
        <id>102063</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿ */</comment>
      <origin>1431111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10608" sha1="1ehgo0rjm8sxw26h42gi2b0dks2iko5" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:125%;&quot; |&lt;div class=&quot;fn&quot; style=&quot;display:inline-block&quot;&gt;ಡೈಸಿ ಬೋಪಣ್ಣ&lt;/div&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Daisy_bopanna_ipl.jpg|frameless]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ಜನನ
| class=&quot;infobox-data&quot; |೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೮೨ &lt;span class=&quot;noprint ForceAgeToShow&quot;&gt; (ವಯಸ್ಸು ೪೧) &amp;nbsp;&lt;/span&gt; 
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ
| class=&quot;infobox-data category&quot; |ಭಾರತೀಯ
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ಉದ್ಯೋಗ
| class=&quot;infobox-data role&quot; |ನಟಿ
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ಸಕ್ರಿಯ ವರ್ಷಗಳು&amp;nbsp;
| class=&quot;infobox-data&quot; |೨೦೦೨–೨೦೧೨
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ಸಂಗಾತಿ
| class=&quot;infobox-data&quot; |ಅಮಿತ್ ಜಾಜು
|}
'''[[:en:Daisy Bopanna|ಡೈಸಿ ಬೋಪಣ್ಣ]]''' ಇವರು ೧೯೮೨ [[ಡಿಸೆಂಬರ್]] ೪ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ]], [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಹಿಂದಿ]], [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು]] ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಭಾರತೀಯ ನಟಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;https://kannada.filmibeat.com/celebs/daisy-bopanna/biography.html&lt;/ref&gt;

==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ಡೈಸಿ ಬೋಪಣ್ಣ ಮೂಲತಃ [[ಕೊಡಗು|ಕೊಡಗಿನವರು]]. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಧ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರಬಿಂದೋ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದರು. ಕುಮಾರನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] '''ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪರಿಷತ್‌'''ನಿಂದ '''ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್(ಲಲಿತ ಕಲಾ)''' ಪದವಿ ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;https://kannada.filmibeat.com/celebs/daisy-bopanna/biography.html&lt;/ref&gt; ಅವರು ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಅಮಿತ್ ಜಾಜು ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.

==ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
[[ಬಿ.ಜಯಶ್ರೀ|ಬಿ. ಜಯಶ್ರೀ]] ಅವರ ಸ್ಪಂದನ ನಾಟಕ ಶಿಬಿರ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಂಗಭೂಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಡೈಸಿ ರಂಗಭೂಮಿಯೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;https://kannada.filmibeat.com/celebs/daisy-bopanna/biography.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20100512031626/http://sify.com/movies/kannada/interview.php?id=13916749&amp;cid=2404&lt;/ref&gt; ಅವರು ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ '''ಬಿಂಬಾ''' ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬರ್ಲಿನ್ &amp; ಫ್ರಾಂಕ್ಫರ್ಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು.&lt;ref&gt;https://kannada.filmibeat.com/celebs/daisy-bopanna/biography.html&lt;/ref&gt; [[ಕವಿತಾ ಲಂಕೇಶ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ ಈ ಚಿತ್ರವು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದರ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಿತು.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20121104073126/http://www.hindu.com/mp/2008/07/14/stories/2008071450500100.htm&lt;/ref&gt; ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ದರ್ಶನ್ ತೂಗುದೀಪ್|ದರ್ಶನ್‌ರವರೊಂದಿಗೆ]] ''ಭಗವಾನ್''(೨೦೦೪) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಡೈಸಿ ಅವರಿಗೆ ಈ ಚಿತ್ರವು '''ಸ್ಪೈಸಿ ಡೈಸಿ''' ಎಂಬ ಉಪನಾಮವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20121104073126/http://www.hindu.com/mp/2008/07/14/stories/2008071450500100.htm&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಇವರು ತೆಲುಗುವಿನಲ್ಲಿ ರವಿತೇಜರವರೊಂದಿಗೆ ''ಚಂಟಿ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್‌ರವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಕಿಲಾಡಿ [[ಅಕ್ಷಯ್ ಕುಮಾರ್]]
ಅಭಿನಯದ ''ಗರಂ ಮಸಾಲಾ'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಇವರು ಬಾಲಿವುಡ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ [[ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್]] ಜೊತೆ ''ರಾಮ ಶ್ಯಾಮ ಭಾಮ'' ಮತ್ತು [[ರಮೇಶ್ ಅರವಿಂದ್]] ಜೊತೆ ''ಸತ್ಯವಾನ್ ಸಾವಿತ್ರಿ'' ಎಂಬ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ನಂತರ ಕೆಲವು ತಮಿಳು ಹಾಗೂ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಇವರು ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಗರಂ ಮಸಾಲಾ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮೋಷನ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೆನ್ನೆಲೆಬು ಸ್ತಾನಪಲ್ಲಟ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಬಳಲಿದ ಡೈಸಿಯವರು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಂತರ ಕೆಲಕಾಲ ಚಿತ್ರರಂಗದಿಂದ ವಿರಾಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ತದನಂತರ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರೂ ವಿಪರೀತ ನೃತ್ಯವಿರದ ಮೃದು ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸತೊಡಗಿದರು.&lt;ref&gt;https://kannada.filmibeat.com/celebs/daisy-bopanna/biography.html&lt;/ref&gt;

೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಾ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು, ಡೈಸಿಯವರು ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷ ಸ್ಟಾರ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ '''ಟಾಪ್ ಡ್ರೈವ್''' ಎಂಬ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಯ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20040603134240/http://www.deccanherald.com/deccanherald/may232004/enter8.asp&lt;/ref&gt; ಕೇವಲ 
ಚಿತ್ರನಟಿ ಜೊತೆಗೆ ರೂಪದರ್ಶಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ ಡೈಸಿಯವರು ಸುಮಾರು ೧೫೦ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;https://kannada.filmibeat.com/celebs/daisy-bopanna/biography.html&lt;/ref&gt;

==ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ವರ್ಷ.
!ಚಲನಚಿತ್ರ
!ಪಾತ್ರ
!ಭಾಷೆ.
!ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
|೨೦೦೩
|''ಇಂದ್ರು ಮುಧಲ್''
|ಗೀತಾ
|[[ತಮಿಳು]]
|
|-
|೨೦೦೪
|''ರಂಗ ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ''
|ಸಂಜನಾ
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಸಂಜನಾ ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ
|-
|೨೦೦೪
|''ಬಿಂಬಾ''
|ಸರೋಜಾ
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|೨೦೦೫
|''ಭಗವಾನ್''
|ಅಂಜಲಿ
|ಕನ್ನಡ
|ಅಂಜಲಿ ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ
|-
|೨೦೦೪
|''ಚಂಟಿ''
|ಅಂಜಲಿ
|[[ತೆಲುಗು]]
|ಅಂಜಲಿ ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ
|-
|೨೦೦೫
|''ರಿಲ್ಯಾಕ್ಸ್''
|ಅಂಜಲಿ
|ತೆಲುಗು
|ಅಂಜಲಿ ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ
|-
|೨೦೦೫
|''ಗರಂ ಮಸಾಲಾ''
|ದೀಪ್ತಿ
|[[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]]
|
|-
|೨೦೦೫
|''[[ರಾಮ ಶಾಮ ಭಾಮ|ರಾಮ ಶಾಮ ಭಾಮಾ]]''
|ಪ್ರಿಯಾ
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|೨೦೦೬
|''ಜಾಕ್ಪಾಟ್''
|
|ಕನ್ನಡ
|ಕ್ಯಾಮಿಯೋ
|-
|೨೦೦೬
|''ಪ್ರಜಾಪಥಿ''
|ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ
|[[ಮಲಯಾಳಂ]]
|
|-
|೨೦೦೬
|''[[ಐಶ್ವರ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಐಶ್ವರ್ಯಾ]]''
|ಅಂಜಲಿ
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|೨೦೦೬
|''ತವಾರಿನ ಸಿರಿ''
|ಪ್ರಿಯಾ
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|೨೦೦೬
|''ತನನಂ ತನನಂ''&lt;ref&gt;http://www.viggy.com/english/current_tananam_tananam.asp&lt;/ref&gt;
|ಗೌಡ ಅವರ ಮಗಳು
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|೨೦೦೭
|''ಸತ್ಯವಾನ್ ಸಾವಿತ್ರಿ''
|ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿ
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|೨೦೦೮
|''[[ಗಾಳಿಪಟ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ]]''
|ಸೌಮ್ಯ
|ಕನ್ನಡ
|ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ-ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಕನ್ನಡ
|-
|೨೦೦೮
|''ಚಕ್ಕರಾ ವಿಯುಗಮ್''
|ಸಂಧ್ಯಾ
|ತಮಿಳು
|
|-
|೨೦೦೯
|''ಸ್ವೀಟ್ ಹಾರ್ಟ್''
|ಸಂಧ್ಯಾ
|ತೆಲುಗು
|
|-
|೨೦೦೯
|''ಒಲವೆ ಜೀವನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಾ''
|
|ಕನ್ನಡ
|ಕ್ಯಾಮಿಯೋ
|-
|೨೦೧೧
|''ಯುನೈಟೆಡ್ ಸಿಕ್ಸ್''
|ಜಿಯಾ
|ಹಿಂದಿ
|
|-
|೨೦೧೨
|''[[ಕ್ರೇಜಿಲೋಕ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕ್ರೇಜಿ ಲೋಕಾ]]''
|ಸರಳಾ
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
&lt;references/&gt;

{{commons category|Daisy Bopanna}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರರಂಗ]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
{{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕಿಯರು}}
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೮೨ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>1ehgo0rjm8sxw26h42gi2b0dks2iko5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431112</id>
      <parentid>1431111</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52611-40</username>
        <id>102063</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿ */</comment>
      <origin>1431112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10602" sha1="d7qx66nddnn2iamw4kbslh10c0quhmf" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:125%;&quot; |&lt;div class=&quot;fn&quot; style=&quot;display:inline-block&quot;&gt;ಡೈಸಿ ಬೋಪಣ್ಣ&lt;/div&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Daisy_bopanna_ipl.jpg|frameless]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ಜನನ
| class=&quot;infobox-data&quot; |೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೮೨ &lt;span class=&quot;noprint ForceAgeToShow&quot;&gt; (ವಯಸ್ಸು ೪೧) &amp;nbsp;&lt;/span&gt; 
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ
| class=&quot;infobox-data category&quot; |ಭಾರತೀಯ
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ಉದ್ಯೋಗ
| class=&quot;infobox-data role&quot; |ನಟಿ
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ಸಕ್ರಿಯ ವರ್ಷಗಳು&amp;nbsp;
| class=&quot;infobox-data&quot; |೨೦೦೨–೨೦೧೨
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ಸಂಗಾತಿ
| class=&quot;infobox-data&quot; |ಅಮಿತ್ ಜಾಜು
|}
'''[[:en:Daisy Bopanna|ಡೈಸಿ ಬೋಪಣ್ಣ]]''' ಇವರು ೧೯೮೨ [[ಡಿಸೆಂಬರ್]] ೪ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ]], [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಹಿಂದಿ]], [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು]] ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಭಾರತೀಯ ನಟಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;https://kannada.filmibeat.com/celebs/daisy-bopanna/biography.html&lt;/ref&gt;

==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ಡೈಸಿ ಬೋಪಣ್ಣ ಮೂಲತಃ [[ಕೊಡಗು|ಕೊಡಗಿನವರು]]. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಧ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರಬಿಂದೋ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದರು. ಕುಮಾರನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] '''ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪರಿಷತ್‌'''ನಿಂದ '''ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್(ಲಲಿತ ಕಲಾ)''' ಪದವಿ ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;https://kannada.filmibeat.com/celebs/daisy-bopanna/biography.html&lt;/ref&gt; ಅವರು ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಅಮಿತ್ ಜಾಜು ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.

==ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
[[ಬಿ.ಜಯಶ್ರೀ|ಬಿ. ಜಯಶ್ರೀ]] ಅವರ ಸ್ಪಂದನ ನಾಟಕ ಶಿಬಿರ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಂಗಭೂಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಡೈಸಿ ರಂಗಭೂಮಿಯೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;https://kannada.filmibeat.com/celebs/daisy-bopanna/biography.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20100512031626/http://sify.com/movies/kannada/interview.php?id=13916749&amp;cid=2404&lt;/ref&gt; ಅವರು ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ '''ಬಿಂಬಾ''' ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬರ್ಲಿನ್ &amp; ಫ್ರಾಂಕ್ಫರ್ಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು.&lt;ref&gt;https://kannada.filmibeat.com/celebs/daisy-bopanna/biography.html&lt;/ref&gt; [[ಕವಿತಾ ಲಂಕೇಶ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ ಈ ಚಿತ್ರವು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದರ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಿತು.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20121104073126/http://www.hindu.com/mp/2008/07/14/stories/2008071450500100.htm&lt;/ref&gt; ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ದರ್ಶನ್ ತೂಗುದೀಪ್|ದರ್ಶನ್‌ರವರೊಂದಿಗೆ]] ''ಭಗವಾನ್''(೨೦೦೪) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಡೈಸಿ ಅವರಿಗೆ ಈ ಚಿತ್ರವು '''ಸ್ಪೈಸಿ ಡೈಸಿ''' ಎಂಬ ಉಪನಾಮವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20121104073126/http://www.hindu.com/mp/2008/07/14/stories/2008071450500100.htm&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಇವರು ತೆಲುಗುವಿನಲ್ಲಿ ರವಿತೇಜರವರೊಂದಿಗೆ ''ಚಂಟಿ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್‌ರವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಕಿಲಾಡಿ [[ಅಕ್ಷಯ್ ಕುಮಾರ್]]
ಅಭಿನಯದ ''ಗರಂ ಮಸಾಲಾ'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಇವರು ಬಾಲಿವುಡ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ [[ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್]] ಜೊತೆ ''ರಾಮ ಶ್ಯಾಮ ಭಾಮ'' ಮತ್ತು [[ರಮೇಶ್ ಅರವಿಂದ್]] ಜೊತೆ ''ಸತ್ಯವಾನ್ ಸಾವಿತ್ರಿ'' ಎಂಬ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ನಂತರ ಕೆಲವು ತಮಿಳು ಹಾಗೂ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಇವರು ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಗರಂ ಮಸಾಲಾ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮೋಷನ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೆನ್ನೆಲೆಬು ಸ್ತಾನಪಲ್ಲಟ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಬಳಲಿದ ಡೈಸಿಯವರು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಂತರ ಕೆಲಕಾಲ ಚಿತ್ರರಂಗದಿಂದ ವಿರಾಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ತದನಂತರ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರೂ ವಿಪರೀತ ನೃತ್ಯವಿರದ ಮೃದು ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸತೊಡಗಿದರು.&lt;ref&gt;https://kannada.filmibeat.com/celebs/daisy-bopanna/biography.html&lt;/ref&gt;

೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಾ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು, ಡೈಸಿಯವರು ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷ ಸ್ಟಾರ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ '''ಟಾಪ್ ಡ್ರೈವ್''' ಎಂಬ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಯ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20040603134240/http://www.deccanherald.com/deccanherald/may232004/enter8.asp&lt;/ref&gt; ಕೇವಲ 
ಚಿತ್ರನಟಿ ಜೊತೆಗೆ ರೂಪದರ್ಶಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ ಡೈಸಿಯವರು ಸುಮಾರು ೧೫೦ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;https://kannada.filmibeat.com/celebs/daisy-bopanna/biography.html&lt;/ref&gt;

==ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ವರ್ಷ.
!ಸಿನಿಮಾ
!ಪಾತ್ರ
!ಭಾಷೆ.
!ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
|೨೦೦೩
|''ಇಂದ್ರು ಮುಧಲ್''
|ಗೀತಾ
|[[ತಮಿಳು]]
|
|-
|೨೦೦೪
|''ರಂಗ ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ''
|ಸಂಜನಾ
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಸಂಜನಾ ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ
|-
|೨೦೦೪
|''ಬಿಂಬಾ''
|ಸರೋಜಾ
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|೨೦೦೫
|''ಭಗವಾನ್''
|ಅಂಜಲಿ
|ಕನ್ನಡ
|ಅಂಜಲಿ ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ
|-
|೨೦೦೪
|''ಚಂಟಿ''
|ಅಂಜಲಿ
|[[ತೆಲುಗು]]
|ಅಂಜಲಿ ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ
|-
|೨೦೦೫
|''ರಿಲ್ಯಾಕ್ಸ್''
|ಅಂಜಲಿ
|ತೆಲುಗು
|ಅಂಜಲಿ ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ
|-
|೨೦೦೫
|''ಗರಂ ಮಸಾಲಾ''
|ದೀಪ್ತಿ
|[[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]]
|
|-
|೨೦೦೫
|''[[ರಾಮ ಶಾಮ ಭಾಮ|ರಾಮ ಶಾಮ ಭಾಮಾ]]''
|ಪ್ರಿಯಾ
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|೨೦೦೬
|''ಜಾಕ್ಪಾಟ್''
|
|ಕನ್ನಡ
|ಕ್ಯಾಮಿಯೋ
|-
|೨೦೦೬
|''ಪ್ರಜಾಪಥಿ''
|ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ
|[[ಮಲಯಾಳಂ]]
|
|-
|೨೦೦೬
|''[[ಐಶ್ವರ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಐಶ್ವರ್ಯಾ]]''
|ಅಂಜಲಿ
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|೨೦೦೬
|''ತವಾರಿನ ಸಿರಿ''
|ಪ್ರಿಯಾ
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|೨೦೦೬
|''ತನನಂ ತನನಂ''&lt;ref&gt;http://www.viggy.com/english/current_tananam_tananam.asp&lt;/ref&gt;
|ಗೌಡ ಅವರ ಮಗಳು
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|೨೦೦೭
|''ಸತ್ಯವಾನ್ ಸಾವಿತ್ರಿ''
|ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿ
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|೨೦೦೮
|''[[ಗಾಳಿಪಟ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ]]''
|ಸೌಮ್ಯ
|ಕನ್ನಡ
|ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ-ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಕನ್ನಡ
|-
|೨೦೦೮
|''ಚಕ್ಕರಾ ವಿಯುಗಮ್''
|ಸಂಧ್ಯಾ
|ತಮಿಳು
|
|-
|೨೦೦೯
|''ಸ್ವೀಟ್ ಹಾರ್ಟ್''
|ಸಂಧ್ಯಾ
|ತೆಲುಗು
|
|-
|೨೦೦೯
|''ಒಲವೆ ಜೀವನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಾ''
|
|ಕನ್ನಡ
|ಕ್ಯಾಮಿಯೋ
|-
|೨೦೧೧
|''ಯುನೈಟೆಡ್ ಸಿಕ್ಸ್''
|ಜಿಯಾ
|ಹಿಂದಿ
|
|-
|೨೦೧೨
|''[[ಕ್ರೇಜಿಲೋಕ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕ್ರೇಜಿ ಲೋಕಾ]]''
|ಸರಳಾ
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
&lt;references/&gt;

{{commons category|Daisy Bopanna}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರರಂಗ]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
{{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕಿಯರು}}
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೮೨ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>d7qx66nddnn2iamw4kbslh10c0quhmf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431144</id>
      <parentid>1431112</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edits by [[Special:Contributions/~2026-52611-40|~2026-52611-40]] ([[User talk:~2026-52611-40|talk]]) to last revision by [[User:Saroj|Saroj]]</comment>
      <origin>1379428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10614" sha1="4o32apw3zyshihbc2sxwymt76gygg8c" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:125%;&quot; |&lt;div class=&quot;fn&quot; style=&quot;display:inline-block&quot;&gt;ಡೈಸಿ ಬೋಪಣ್ಣ&lt;/div&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Daisy_bopanna_ipl.jpg|frameless]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ಜನನ
| class=&quot;infobox-data&quot; |೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೮೨ &lt;span class=&quot;noprint ForceAgeToShow&quot;&gt; (ವಯಸ್ಸು ೪೧) &amp;nbsp;&lt;/span&gt; 
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ
| class=&quot;infobox-data category&quot; |ಭಾರತೀಯ
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ಉದ್ಯೋಗ
| class=&quot;infobox-data role&quot; |ನಟಿ
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ಸಕ್ರಿಯ ವರ್ಷಗಳು&amp;nbsp;
| class=&quot;infobox-data&quot; |೨೦೦೨–೨೦೧೨
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ಸಂಗಾತಿ
| class=&quot;infobox-data&quot; |ಅಮಿತ್ ಜಾಜು
|}
'''[[:en:Daisy Bopanna|ಡೈಸಿ ಬೋಪಣ್ಣ]]''' ಇವರು ೧೯೮೨ [[ಡಿಸೆಂಬರ್]] ೪ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ]], [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಹಿಂದಿ]], [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು]] ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಭಾರತೀಯ ನಟಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;https://kannada.filmibeat.com/celebs/daisy-bopanna/biography.html&lt;/ref&gt;

==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ಡೈಸಿ ಬೋಪಣ್ಣ ಮೂಲತಃ [[ಕೊಡಗು|ಕೊಡಗಿನವರು]]. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಧ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರಬಿಂದೋ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದರು. ಕುಮಾರನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] '''ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪರಿಷತ್‌'''ನಿಂದ '''ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್(ಲಲಿತ ಕಲಾ)''' ಪದವಿ ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;https://kannada.filmibeat.com/celebs/daisy-bopanna/biography.html&lt;/ref&gt; ಅವರು ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಅಮಿತ್ ಜಾಜು ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.

==ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
[[ಬಿ.ಜಯಶ್ರೀ|ಬಿ. ಜಯಶ್ರೀ]] ಅವರ ಸ್ಪಂದನ ನಾಟಕ ಶಿಬಿರ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಂಗಭೂಮಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಡೈಸಿ ರಂಗಭೂಮಿಯೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;https://kannada.filmibeat.com/celebs/daisy-bopanna/biography.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20100512031626/http://sify.com/movies/kannada/interview.php?id=13916749&amp;cid=2404&lt;/ref&gt; ಅವರು ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ '''ಬಿಂಬಾ''' ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬರ್ಲಿನ್ &amp; ಫ್ರಾಂಕ್ಫರ್ಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು.&lt;ref&gt;https://kannada.filmibeat.com/celebs/daisy-bopanna/biography.html&lt;/ref&gt; [[ಕವಿತಾ ಲಂಕೇಶ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ ಈ ಚಿತ್ರವು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದರ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಿತು.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20121104073126/http://www.hindu.com/mp/2008/07/14/stories/2008071450500100.htm&lt;/ref&gt; ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ದರ್ಶನ್ ತೂಗುದೀಪ್|ದರ್ಶನ್‌ರವರೊಂದಿಗೆ]] ''ಭಗವಾನ್''(೨೦೦೪) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಡೈಸಿ ಅವರಿಗೆ ಈ ಚಿತ್ರವು '''ಸ್ಪೈಸಿ ಡೈಸಿ''' ಎಂಬ ಉಪನಾಮವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20121104073126/http://www.hindu.com/mp/2008/07/14/stories/2008071450500100.htm&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಇವರು ತೆಲುಗುವಿನಲ್ಲಿ ರವಿತೇಜರವರೊಂದಿಗೆ ''ಚಂಟಿ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್‌ರವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಕಿಲಾಡಿ [[ಅಕ್ಷಯ್ ಕುಮಾರ್]]
ಅಭಿನಯದ ''ಗರಂ ಮಸಾಲಾ'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಇವರು ಬಾಲಿವುಡ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ [[ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್]] ಜೊತೆ ''ರಾಮ ಶ್ಯಾಮ ಭಾಮ'' ಮತ್ತು [[ರಮೇಶ್ ಅರವಿಂದ್]] ಜೊತೆ ''ಸತ್ಯವಾನ್ ಸಾವಿತ್ರಿ'' ಎಂಬ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ನಂತರ ಕೆಲವು ತಮಿಳು ಹಾಗೂ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಇವರು ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಗರಂ ಮಸಾಲಾ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮೋಷನ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೆನ್ನೆಲೆಬು ಸ್ತಾನಪಲ್ಲಟ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಬಳಲಿದ ಡೈಸಿಯವರು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಂತರ ಕೆಲಕಾಲ ಚಿತ್ರರಂಗದಿಂದ ವಿರಾಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ತದನಂತರ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರೂ ವಿಪರೀತ ನೃತ್ಯವಿರದ ಮೃದು ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸತೊಡಗಿದರು.&lt;ref&gt;https://kannada.filmibeat.com/celebs/daisy-bopanna/biography.html&lt;/ref&gt;

೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಾ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು, ಡೈಸಿಯವರು ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷ ಸ್ಟಾರ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ '''ಟಾಪ್ ಡ್ರೈವ್''' ಎಂಬ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಯ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20040603134240/http://www.deccanherald.com/deccanherald/may232004/enter8.asp&lt;/ref&gt; ಕೇವಲ 
ಚಿತ್ರನಟಿ ಜೊತೆಗೆ ರೂಪದರ್ಶಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ ಡೈಸಿಯವರು ಸುಮಾರು ೧೫೦ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;https://kannada.filmibeat.com/celebs/daisy-bopanna/biography.html&lt;/ref&gt;

==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ವರ್ಷ.
!ಚಲನಚಿತ್ರ
!ಪಾತ್ರ
!ಭಾಷೆ.
!ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
|೨೦೦೩
|''ಇಂದ್ರು ಮುಧಲ್''
|ಗೀತಾ
|[[ತಮಿಳು]]
|
|-
|೨೦೦೪
|''ರಂಗ ಎಸ್ಎಸ್ಎಲ್ಸಿ''
|ಸಂಜನಾ
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಸಂಜನಾ ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ
|-
|೨೦೦೪
|''ಬಿಂಬಾ''
|ಸರೋಜಾ
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|೨೦೦೫
|''ಭಗವಾನ್''
|ಅಂಜಲಿ
|ಕನ್ನಡ
|ಅಂಜಲಿ ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ
|-
|೨೦೦೪
|''ಚಂಟಿ''
|ಅಂಜಲಿ
|[[ತೆಲುಗು]]
|ಅಂಜಲಿ ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ
|-
|೨೦೦೫
|''ರಿಲ್ಯಾಕ್ಸ್''
|ಅಂಜಲಿ
|ತೆಲುಗು
|ಅಂಜಲಿ ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ
|-
|೨೦೦೫
|''ಗರಂ ಮಸಾಲಾ''
|ದೀಪ್ತಿ
|[[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]]
|
|-
|೨೦೦೫
|''[[ರಾಮ ಶಾಮ ಭಾಮ|ರಾಮ ಶಾಮ ಭಾಮಾ]]''
|ಪ್ರಿಯಾ
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|೨೦೦೬
|''ಜಾಕ್ಪಾಟ್''
|
|ಕನ್ನಡ
|ಕ್ಯಾಮಿಯೋ
|-
|೨೦೦೬
|''ಪ್ರಜಾಪಥಿ''
|ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ
|[[ಮಲಯಾಳಂ]]
|
|-
|೨೦೦೬
|''[[ಐಶ್ವರ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಐಶ್ವರ್ಯಾ]]''
|ಅಂಜಲಿ
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|೨೦೦೬
|''ತವಾರಿನ ಸಿರಿ''
|ಪ್ರಿಯಾ
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|೨೦೦೬
|''ತನನಂ ತನನಂ''&lt;ref&gt;http://www.viggy.com/english/current_tananam_tananam.asp&lt;/ref&gt;
|ಗೌಡ ಅವರ ಮಗಳು
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|೨೦೦೭
|''ಸತ್ಯವಾನ್ ಸಾವಿತ್ರಿ''
|ಸುಬ್ಬಲಕ್ಷ್ಮಿ
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|೨೦೦೮
|''[[ಗಾಳಿಪಟ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ]]''
|ಸೌಮ್ಯ
|ಕನ್ನಡ
|ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ-ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಕನ್ನಡ
|-
|೨೦೦೮
|''ಚಕ್ಕರಾ ವಿಯುಗಮ್''
|ಸಂಧ್ಯಾ
|ತಮಿಳು
|
|-
|೨೦೦೯
|''ಸ್ವೀಟ್ ಹಾರ್ಟ್''
|ಸಂಧ್ಯಾ
|ತೆಲುಗು
|
|-
|೨೦೦೯
|''ಒಲವೆ ಜೀವನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಾ''
|
|ಕನ್ನಡ
|ಕ್ಯಾಮಿಯೋ
|-
|೨೦೧೧
|''ಯುನೈಟೆಡ್ ಸಿಕ್ಸ್''
|ಜಿಯಾ
|ಹಿಂದಿ
|
|-
|೨೦೧೨
|''[[ಕ್ರೇಜಿಲೋಕ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕ್ರೇಜಿ ಲೋಕಾ]]''
|ಸರಳಾ
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
&lt;references/&gt;

{{commons category|Daisy Bopanna}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರರಂಗ]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
{{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕಿಯರು}}
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೮೨ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>4o32apw3zyshihbc2sxwymt76gygg8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕಲ್ಲು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16569</id>
    <revision>
      <id>1430931</id>
      <parentid>1341590</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:27:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52611-40</username>
        <id>102063</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1430931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17352" sha1="5jyp4a46lg1za2x0t0xqgx01k9d3oz3" xml:space="preserve">{{cn}}
[[ಚಿತ್ರ:Balanced Rock.jpg|200px|right|thumb|[[ಕೊಲೊರಾಡೊ]] ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು [[ಬಂಡೆ]]]]
{{Commonscat|Rocks}}
'''ಕಲ್ಲು''', [[ಭೂಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಪ್ರಕಾರ, ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ದೊರಕುವ [[ಖನಿಜ]] ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸಮಷ್ಟಿ. [[ಭೂಮಿ]]ಯ [[ಭೂಪದರ|ಹೊರ ಪದರ]]ವಾದ &quot;[[ಲಿಥೋಸ್ಫಿಯರ್]]&quot; ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಲ್ಲನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ''[[ಇಗ್ನಿಯಸ್ ಕಲ್ಲು]]'', ''[[ಸೆಡಿಮೆಂಟರಿ ಕಲ್ಲು]]'' ಮತ್ತು ''[[ಮೆಟಾಮಾರ್ಫಿಕ್ ಕಲ್ಲು]]'' ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

'''ಕಲ್ಲು ''': ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಗ್ಯ ಗುಣಗಳಿರುವ ಹಾಗೂ ನಿಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಪುಲವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಬಂಡೆಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಡದ ಕಲ್ಲು ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ ಕಲ್ಲು ಎಂದು ಹೆಸರು. ಪ್ರಸಕ್ತ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಕಲ್ಲಿನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದೆ. ಕಲ್ಲಿನ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು (ನೋಡಿ- ಶಿಲೆ). ಭೂಗರ್ಭದ ರಚನೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಲ್ಲನ್ನು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು.
==ಭೂಗರ್ಭರಚನೆ==
ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಗೆಯ ಭೂಗರ್ಭದ ರಚನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು : (೧) ಅಗ್ನಿಜನ್ಯ ಶಿಲೆ (೨) ಜಲಜ ಶಿಲೆ (೩) ಪರಿವರ್ತಿತ ಶಿಲೆ

ಅಗ್ನಿಜನ್ಯ ಶಿಲೆ ಜಲಜ ಶಿಲೆಗಿಂತ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಿಲಿಕೇಟುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಕಲ್ಲು ಸುಣ್ಣ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುವವುಗಳಿಗಿಂತ ಮಳೆ ಬಿಸಿಲುಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸ್ಫಟಿಕಾಕೃತಿಯ (ಕ್ರಿಸ್ಟಲೈನ್) ಕಲ್ಲುಗಳು ಇತರ ಬಗೆಗಳಿಗಿಂತ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹೊಸದಾಗಿ ಸೀಳಿದ ಕಲ್ಲಿನ ಮುಖ ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಚೊಕ್ಕಟವಾಗಿರಬೇಕು. ಕಲ್ಲನ್ನು ನಯಮಾಡಬೇಕಾದರೆ ಅದು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಹಾಗಿರಬೇಕು. ಅದರ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸಾಂದ್ರತೆ (೨.೭)ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರಬಾರದು.
==ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ ==
{{citation needed}} 
{{wikify}}
ಇಲ್ಲಿಯೂ ಮೂರು ಬಗೆಯ ರಚನೆಗಳಿವೆ : ೧ ಸಿಲಿಕಾನ್ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗ್ರಾನೈಟ್, ಮರಳು ಕಲ್ಲು ; ೨ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ (ಸುಣ್ಣ) ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವವು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು, ಅಮೃತಶಿಲೆ ; ೩ ಮಣ್ಣು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವವು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸ್ಲೇಟ್, ಲ್ಯಾಟರೈಟ್.

ಒಳ್ಳೆಯ ಕಟ್ಟಡದ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆಳಕಂಡ ಗುಣಗಳಿರಬೇಕು. 
. ಖನಿಜದ ಶುದ್ಧತೆ : ಇದರಲ್ಲಿ ಇರುವ ಖನಿಜಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗಬಾರದು. ಬೆಣಚುಕಲ್ಲು ತುಂಬ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಫೆಲ್ಸ್ಪಾರುಗಳು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದು.
೨. ಅದುಮುವ ಬಲ : ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ ಹೊರೆ ಬಂದಾಗ ಈ ಗುಣ ಮುಖ್ಯ. ಕಲ್ಲಿನ ಚಚ್ಚೌಕದ ಮೇಲೆ ತೂಕ ಹೇರಿ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಗುಣವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸುಮಾರಾಗಿ ಚದರ ಅಂಗುಲಕ್ಕೆ ಒಡೆಯುವ ತೂಕ (೨೦,೦೦೦) ಪೌಂಡುಗಳಿದ್ದರೆ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ. (೧೫,೦೦೦) ದಿಂದ (೨೦,೦೦೦)ದ ವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳಿಗೂ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. (೧೦,೦೦೦) ದಿಂದ (೧೫,೦೦೦) ವರೆಗೆ ಚಿಂತೆ ಇಲ್ಲ. (೫,೦೦೦) ದಿಂದ (೧೦,೦೦೦)ದ ವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲ.
೩. ನೀರನ್ನು ಹೀರುವಿಕೆ : ನೀರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೀರಿದರೆ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಸವೆದು ಹೋಗಬಹುದು. ತನ್ನ ತೂಕದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಭಾಗ ನೀರನ್ನು ಕಲ್ಲು ಹೀರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಳತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಗಟ್ಟಿ ಕಲ್ಲು ೧,೦೦೦ ಕ್ಕೆ ೧ ಭಾಗ ನೀರನ್ನೂ ಹೀರುವುದಿಲ್ಲ. ೧೦೦ ಕ್ಕೆ ೧ ಭಾಗವನ್ನು ಹೀರಿದರೆ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲ. ೨ಳಿ ಪಾಲಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೀರಬಾರದು.
೪. ತೂಕ : ಇದು ಕಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಗುಣ. ಕಗ್ಗಲ್ಲು ಘನ ಅಡಿಗೆ ೧೬೦ ರಿಂದ ೧೭೦ ಪೌಂಡು ತೂಗುತ್ತದೆ. ಬೆಸಾಲ್ಟ್‌ ಇನ್ನೂ ಭಾರ. ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲಿನ ತೂಕ ೧೩೫ ರಿಂದ ೧೫೦ ಪೌಂಡು. ಘನ ಅಡಿಗೆ ಸುಮಾರು ೧೨೦ ಪೌಂಡು ತೂಕದ ಕಲ್ಲು ಸಾಮಾನ್ಯ.
೫. ಗಾಳಿ, ಮಳೆಗೆ ನಿರೋಧ : ಇದು ಕಲ್ಲಿನ ರಚನೆಯ ಮೇಲೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಮೆತುವಾದ ಪೊರೆಗಳಿದ್ದರೆ ಪೊರೆಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಬಿರುಕುಗಳು, ಮೆದುವಾದ ಖನಿಜಗಳು, ಡೊಗರುಗಳು ಇದ್ದರೆ ಒಳಕ್ಕೆ ನೀರು ನುಗ್ಗುವ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚು.

ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಧಕದ ಅನಿಲಗಳಿಂದ ಕಲ್ಲು ವಿಭಜನೆಯಾಗುವ ಸಂಭವವಿದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಗುವ ಲವಣಗಳು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಇರಬಾರದು. ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ ಸಸ್ಯಗಳು ಬೆಳೆದರೆ ಅಪಾಯ.
ಕೆಲವು ಕಲ್ಲುಗಳು ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸೀಳುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಎರಡು ಮೂರು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸೀಳುವುದೂ ಉಂಟು. ಒರೆಗಳಿರುವ ಕಲ್ಲುಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೀಳುತ್ತವೆ. ಬಂಡೆಯಿಂದ ಕಲ್ಲನ್ನು ಸೀಳಿ ತೆಗೆಯುವಾಗ ಎಲ್ಲಿ ದೌರ್ಬಲ್ಯವಿದೆಯೆಂದು ನೋಡಬೇಕು. ಒಂದೊಂದು ಬಗೆಯ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲವು ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಗಳಿವೆ. ಇವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕೆಲವು ಮಾದರಿಗಳು ಹೊರಗೆ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಅಲಂಕಾರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣವೇ ಮುಖ್ಯ. ಅಮೃತಶಿಲೆಯಲ್ಲಂತೂ ಅನೇಕ ನಮೂನೆಗಳಿವೆ. ಕೊರೆದು ನಯಮಾಡಿದಾಗ ಇವುಗಳ ಸೊಬಗು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಉಜ್ಜಿದಾಗ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಹೊಳಪು ಬರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದೆ : ೧ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹತ್ತಿರ ಸಾರಕ್ಕಿ ಬಂಡೆಯ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಗ್ರಾನೈಟ್, ೨ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಚಾಮುಂಡಿ ಮತ್ತು ಶಿವಗಂಗೆಯ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುವ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಪಾರ್ಫಿರಿಟಿಕ್ ಗ್ರಾನೈಟ್, ೩ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುವ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಕಲ್ಲುಗಳು, ೪ ತುರುವೇಕೆರೆ, ಬಾಣಸಂದ್ರ, ಮೈಸೂರು-ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಅಚ್ಚ ಕಪ್ಪಾದ ಕಲ್ಲು, ೫ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಅಮೃತಶಿಲೆ, ಈಚೆಗೆ ಅಲಂಕಾರದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಗ್ರಾನೈಟ್, ಟ್ರ್ಯಾಪ್, ಬೆಸಾಲ್ಟ್‌, ಕ್ವಾಟೈ ಕ್ವಾರ್ಟ್ಜೈಟುಗಳು, ಲ್ಯಾಟರೈಟುಗಳು, ಷಿಸ್ಟುಗಳು, ಸಣ್ಣಕಲ್ಲುಗಳು, ಮರಳು ಕಲ್ಲುಗಳು, ಬಳಪದ ಕಲ್ಲುಗಳು, ಸ್ಲೇಟುಗಳು-ಇವನ್ನು  ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಗ್ರಾನೈಟ್ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಕಲ್ಲು. ಈ ಸ್ಫಟಿಕ ರೂಪದ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಟ್ರ್ಜ್‌, ಫೆಲ್ಸ್ಪಾರ್, ಅಭ್ರಕ-ಈ ಖನಿಜಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ಅಗ್ನಿಜನ್ಯ ಶಿಲೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಫೆಲ್ಸ್ಪಾರುಗಳ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಇದು ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಬೂದು ಬಣ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿನ ಕಣಗಳ ಗಾತ್ರಗಳು ತುಂಬ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸಾಂದ್ರತೆ ೨.೬೭. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಗ್ರಾನೈಟ್ನಲ್ಲಿ ಖನಿಜಗಳು ಈ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ: ಕ್ವಾಟ್ರ್ಜ್‌ ಶೇ. ೩೨.೬; ಆರ್ಥೋಕ್ಲೇಸ್ ಫೆಲ್ಡ್‌ಸ್ಪಾರ್ ಶೇ. ೩೪.೫; ಪ್ಲೇಜಿಯೋಕ್ಸೇಸ್ ಶೇ. ೧೯.೨; ಮಸ್ಕೊವೈಟ್ ಶೇ. ೪.೫. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೋಕ್ಲೀನ್ ಫೆಲ್ಸ್ಪಾರ್, ಹಾರ್ನ್ಬ್ಲೆಂಡ್ ಇಲ್ಲವೆ ಆಗೈಟ್ ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ಲೇಜಿಯೋಕ್ಲೆಸ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಕಲ್ಲನ್ನು ಗ್ರಾನೊಡಯೊರೈಟ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಫೆಲ್ಸ್ಪಾರ್ ಮತ್ತು ಅಭ್ರಕಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಟೊರ್ಮಲೀನ್ ಇರುವುದೂ ಉಂಟು. ಚಿಲ್ಲರೆ ಖನಿಜಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಗ್ನಟೈಟ್, ಅಪಟೈಟ್, ಗಾರ್ನೆಟ್, ಎಪಿಡೋಟ್, ಸಿರ್ಕಾನ್-ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದವು.

ಪರಿವರ್ತಿತ ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ನೀಸ್ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು. ಸ್ಫಟಿಕಾಕೃತಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಈ ಕಲ್ಲು ಪದರ ಪದರವಾಗುತ್ತದೆ. ಟ್ರ್ಯಾಪ್ ಮತ್ತು ಬೆಸಾಲ್ಟ್‌ ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳುಳ್ಳ ಸ್ಫಟಿಕಾಕೃತಿಯ ಕಲ್ಲುಗಳು. ಮರಳು ಕಲ್ಲಿನ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಕ್ವಾರ್ಟೈಜರುಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಮಲೆನಾಡಿನಲ್ಲಿಯೂ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಜಮ್ಮಿಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ಕಬ್ಬಿಣವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆರೆತಿರುತ್ತವೆ.; ಇದನ್ನು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಕಟ್ಟಡದ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಳಪಾಯದಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ಹಾರ್ನ್‌ಬ್ಲೆಂಡ್, ಕ್ಲೋರೈಟ್, ಕ್ಯಾಲ್ಸೈಟ್ ಮತ್ತು ಅಭ್ರಕ ಇವುಗಳ ಷಿಸ್ಟುಗಳು ಪದರ ಪದರವಾಗಿ ನಯವಾದ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದ ಕಲ್ಲುಗಳು. ಇವು ಅಗ್ನಿಜನ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಇರಬಹುದು. ಜಲಜನ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಇರಬಹುದು. ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಇರುವ ಕಲ್ಲುಗಳು ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲುಗಳು. ಹಾಗೆಯೇ ಸಿಲಿಕ ವಿಶೇಷವಾಗಿರುವವು ಮರಳು ಕಲ್ಲುಗಳು. ಸ್ಲೇಟುಗಳಲ್ಲಿ ನಯವಾದ ಪದರಗಳಿರುತ್ತವೆ.
ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಕಂಡ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. 
೧. ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹಾಕಿ ಸುಡುವುದು. ೨. ಕರಿಯ ಮದ್ದು, ಡೈನಮೈಟ್, ಮೊದಲಾದ ಸ್ಫೋಟಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು. ೩. ಉಳಿಗಳಿಂದಲೂ ಸೀಳಬಹುದು.
ಬಂಡೆಯಿಂದ ತೆಗೆದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಹಾಗೆ ನಯವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಕಲ್ಲುಗಳ ತಳ ಮಟ್ಟವಾಗಿಯೂ ಪಕ್ಕಗಳು ಲಂಬವಾಗಿಯೂ ಇರುವಂತೆ ಉಳಿಗಳಿಂದ ನಯವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬುಗಳು ೧/೮ ಅಂಗುಲದಷ್ಟಿದ್ದರೆ ಒಂದು ನೂಲಿನ ನಯವೆಂದೂ ೧/೧೬ ಅಂಗುಲವಿದ್ದರೆ ಎರಡು ನೂಲಿನ ನಯವೆಂದೂ ೧/೨೪ ಅಂಗುಲವಿದ್ದರೆ ಮೂರು ನೂಲಿನ ನಯವೆಂದೂ ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ನಯವಾದ ಕಂಬಗಳ ಪೀಠಗಳು, ಕಂಬಗಳು, ತಲೆಗಲ್ಲುಗಳು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೂಲೆಕಲ್ಲುಗಳು, ಕಮಾನಿನ ಕಲ್ಲುಗಳು-ಇವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರಮದಿಂದ ನುರಿತ ಕೆಲಸಗಾರರು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಕಟ್ಟಡಗಳ ಹೊರಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿರುವ ಕಲ್ಲುಗಳು ಬಿಸಿಲು, ಮಳೆ, ಗಾಳಿಗಳ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಳೆಯ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳ ಸಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಗಿಡಗಳು ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದು ಅನಾಹುತಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಎಷ್ಟೊ ದೇವಾಲಯಗಳು ಬಿದ್ದುಹೋಗಿವೆ. ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಸೂಕ್ತ ರಕ್ಷಣೋಪಾಯಗಳು ಅಗತ್ಯ.	(ಎಚ್.ಸಿ.ಕೆ.)
== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗ:ಭೂಶಾಸ್ತ್ರ]]</text>
      <sha1>5jyp4a46lg1za2x0t0xqgx01k9d3oz3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431143</id>
      <parentid>1430931</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-52611-40|~2026-52611-40]] ([[User talk:~2026-52611-40|talk]]) to last revision by [[User:Anzx-ooo|Anzx-ooo]]</comment>
      <origin>1341590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17371" sha1="0cylm14gm3b9sf2j500b83fcyn5xzty" xml:space="preserve">{{cn}}
[[ಚಿತ್ರ:Balanced Rock.jpg|200px|right|thumb|[[ಕೊಲೊರಾಡೊ]] ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ಕಲ್ಲಿನ [[ಬಂಡೆ]]]]
{{Commonscat|Rocks}}
'''ಕಲ್ಲು''', [[ಭೂಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಪ್ರಕಾರ, ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ದೊರಕುವ [[ಖನಿಜ]] ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸಮಷ್ಟಿ. [[ಭೂಮಿ]]ಯ [[ಭೂಪದರ|ಹೊರ ಪದರ]]ವಾದ &quot;[[ಲಿಥೋಸ್ಫಿಯರ್]]&quot; ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಲ್ಲನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ''[[ಇಗ್ನಿಯಸ್ ಕಲ್ಲು]]'', ''[[ಸೆಡಿಮೆಂಟರಿ ಕಲ್ಲು]]'' ಮತ್ತು ''[[ಮೆಟಾಮಾರ್ಫಿಕ್ ಕಲ್ಲು]]'' ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

'''ಕಲ್ಲು ''': ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಗ್ಯ ಗುಣಗಳಿರುವ ಹಾಗೂ ನಿಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಪುಲವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಬಂಡೆಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಡದ ಕಲ್ಲು ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ ಕಲ್ಲು ಎಂದು ಹೆಸರು. ಪ್ರಸಕ್ತ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಕಲ್ಲಿನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದೆ. ಕಲ್ಲಿನ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು (ನೋಡಿ- ಶಿಲೆ). ಭೂಗರ್ಭದ ರಚನೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಲ್ಲನ್ನು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು.
==ಭೂಗರ್ಭರಚನೆ==
ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಗೆಯ ಭೂಗರ್ಭದ ರಚನೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು : (೧) ಅಗ್ನಿಜನ್ಯ ಶಿಲೆ (೨) ಜಲಜ ಶಿಲೆ (೩) ಪರಿವರ್ತಿತ ಶಿಲೆ

ಅಗ್ನಿಜನ್ಯ ಶಿಲೆ ಜಲಜ ಶಿಲೆಗಿಂತ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಿಲಿಕೇಟುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಕಲ್ಲು ಸುಣ್ಣ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುವವುಗಳಿಗಿಂತ ಮಳೆ ಬಿಸಿಲುಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸ್ಫಟಿಕಾಕೃತಿಯ (ಕ್ರಿಸ್ಟಲೈನ್) ಕಲ್ಲುಗಳು ಇತರ ಬಗೆಗಳಿಗಿಂತ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹೊಸದಾಗಿ ಸೀಳಿದ ಕಲ್ಲಿನ ಮುಖ ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಚೊಕ್ಕಟವಾಗಿರಬೇಕು. ಕಲ್ಲನ್ನು ನಯಮಾಡಬೇಕಾದರೆ ಅದು ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಹಾಗಿರಬೇಕು. ಅದರ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸಾಂದ್ರತೆ (೨.೭)ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರಬಾರದು.
==ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ ==
{{citation needed}} 
{{wikify}}
ಇಲ್ಲಿಯೂ ಮೂರು ಬಗೆಯ ರಚನೆಗಳಿವೆ : ೧ ಸಿಲಿಕಾನ್ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗ್ರಾನೈಟ್, ಮರಳು ಕಲ್ಲು ; ೨ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ (ಸುಣ್ಣ) ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವವು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲು, ಅಮೃತಶಿಲೆ ; ೩ ಮಣ್ಣು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವವು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸ್ಲೇಟ್, ಲ್ಯಾಟರೈಟ್.

ಒಳ್ಳೆಯ ಕಟ್ಟಡದ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆಳಕಂಡ ಗುಣಗಳಿರಬೇಕು. 
. ಖನಿಜದ ಶುದ್ಧತೆ : ಇದರಲ್ಲಿ ಇರುವ ಖನಿಜಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗಬಾರದು. ಬೆಣಚುಕಲ್ಲು ತುಂಬ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಫೆಲ್ಸ್ಪಾರುಗಳು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದು.
೨. ಅದುಮುವ ಬಲ : ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ ಹೊರೆ ಬಂದಾಗ ಈ ಗುಣ ಮುಖ್ಯ. ಕಲ್ಲಿನ ಚಚ್ಚೌಕದ ಮೇಲೆ ತೂಕ ಹೇರಿ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಗುಣವನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸುಮಾರಾಗಿ ಚದರ ಅಂಗುಲಕ್ಕೆ ಒಡೆಯುವ ತೂಕ (೨೦,೦೦೦) ಪೌಂಡುಗಳಿದ್ದರೆ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ. (೧೫,೦೦೦) ದಿಂದ (೨೦,೦೦೦)ದ ವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳಿಗೂ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. (೧೦,೦೦೦) ದಿಂದ (೧೫,೦೦೦) ವರೆಗೆ ಚಿಂತೆ ಇಲ್ಲ. (೫,೦೦೦) ದಿಂದ (೧೦,೦೦೦)ದ ವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲ.
೩. ನೀರನ್ನು ಹೀರುವಿಕೆ : ನೀರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೀರಿದರೆ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಸವೆದು ಹೋಗಬಹುದು. ತನ್ನ ತೂಕದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಭಾಗ ನೀರನ್ನು ಕಲ್ಲು ಹೀರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಳತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಗಟ್ಟಿ ಕಲ್ಲು ೧,೦೦೦ ಕ್ಕೆ ೧ ಭಾಗ ನೀರನ್ನೂ ಹೀರುವುದಿಲ್ಲ. ೧೦೦ ಕ್ಕೆ ೧ ಭಾಗವನ್ನು ಹೀರಿದರೆ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲ. ೨ಳಿ ಪಾಲಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೀರಬಾರದು.
೪. ತೂಕ : ಇದು ಕಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಗುಣ. ಕಗ್ಗಲ್ಲು ಘನ ಅಡಿಗೆ ೧೬೦ ರಿಂದ ೧೭೦ ಪೌಂಡು ತೂಗುತ್ತದೆ. ಬೆಸಾಲ್ಟ್‌ ಇನ್ನೂ ಭಾರ. ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲಿನ ತೂಕ ೧೩೫ ರಿಂದ ೧೫೦ ಪೌಂಡು. ಘನ ಅಡಿಗೆ ಸುಮಾರು ೧೨೦ ಪೌಂಡು ತೂಕದ ಕಲ್ಲು ಸಾಮಾನ್ಯ.
೫. ಗಾಳಿ, ಮಳೆಗೆ ನಿರೋಧ : ಇದು ಕಲ್ಲಿನ ರಚನೆಯ ಮೇಲೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಮೆತುವಾದ ಪೊರೆಗಳಿದ್ದರೆ ಪೊರೆಗಳು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಬಿರುಕುಗಳು, ಮೆದುವಾದ ಖನಿಜಗಳು, ಡೊಗರುಗಳು ಇದ್ದರೆ ಒಳಕ್ಕೆ ನೀರು ನುಗ್ಗುವ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚು.

ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಧಕದ ಅನಿಲಗಳಿಂದ ಕಲ್ಲು ವಿಭಜನೆಯಾಗುವ ಸಂಭವವಿದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಗುವ ಲವಣಗಳು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಇರಬಾರದು. ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ ಸಸ್ಯಗಳು ಬೆಳೆದರೆ ಅಪಾಯ.
ಕೆಲವು ಕಲ್ಲುಗಳು ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸೀಳುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಎರಡು ಮೂರು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸೀಳುವುದೂ ಉಂಟು. ಒರೆಗಳಿರುವ ಕಲ್ಲುಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೀಳುತ್ತವೆ. ಬಂಡೆಯಿಂದ ಕಲ್ಲನ್ನು ಸೀಳಿ ತೆಗೆಯುವಾಗ ಎಲ್ಲಿ ದೌರ್ಬಲ್ಯವಿದೆಯೆಂದು ನೋಡಬೇಕು. ಒಂದೊಂದು ಬಗೆಯ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲವು ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯಗಳಿವೆ. ಇವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕೆಲವು ಮಾದರಿಗಳು ಹೊರಗೆ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಅಲಂಕಾರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣವೇ ಮುಖ್ಯ. ಅಮೃತಶಿಲೆಯಲ್ಲಂತೂ ಅನೇಕ ನಮೂನೆಗಳಿವೆ. ಕೊರೆದು ನಯಮಾಡಿದಾಗ ಇವುಗಳ ಸೊಬಗು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಕೆಲವು ಬಗೆಯ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಉಜ್ಜಿದಾಗ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಹೊಳಪು ಬರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದೆ : ೧ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹತ್ತಿರ ಸಾರಕ್ಕಿ ಬಂಡೆಯ ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಗ್ರಾನೈಟ್, ೨ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಚಾಮುಂಡಿ ಮತ್ತು ಶಿವಗಂಗೆಯ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುವ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ಪಾರ್ಫಿರಿಟಿಕ್ ಗ್ರಾನೈಟ್, ೩ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುವ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಕಲ್ಲುಗಳು, ೪ ತುರುವೇಕೆರೆ, ಬಾಣಸಂದ್ರ, ಮೈಸೂರು-ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಅಚ್ಚ ಕಪ್ಪಾದ ಕಲ್ಲು, ೫ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಅಮೃತಶಿಲೆ, ಈಚೆಗೆ ಅಲಂಕಾರದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಗ್ರಾನೈಟ್, ಟ್ರ್ಯಾಪ್, ಬೆಸಾಲ್ಟ್‌, ಕ್ವಾಟೈ ಕ್ವಾರ್ಟ್ಜೈಟುಗಳು, ಲ್ಯಾಟರೈಟುಗಳು, ಷಿಸ್ಟುಗಳು, ಸಣ್ಣಕಲ್ಲುಗಳು, ಮರಳು ಕಲ್ಲುಗಳು, ಬಳಪದ ಕಲ್ಲುಗಳು, ಸ್ಲೇಟುಗಳು-ಇವನ್ನು  ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಗ್ರಾನೈಟ್ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಕಲ್ಲು. ಈ ಸ್ಫಟಿಕ ರೂಪದ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಕ್ವಾಟ್ರ್ಜ್‌, ಫೆಲ್ಸ್ಪಾರ್, ಅಭ್ರಕ-ಈ ಖನಿಜಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ಅಗ್ನಿಜನ್ಯ ಶಿಲೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಫೆಲ್ಸ್ಪಾರುಗಳ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಇದು ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಬೂದು ಬಣ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿನ ಕಣಗಳ ಗಾತ್ರಗಳು ತುಂಬ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಸಾಂದ್ರತೆ ೨.೬೭. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಗ್ರಾನೈಟ್ನಲ್ಲಿ ಖನಿಜಗಳು ಈ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ: ಕ್ವಾಟ್ರ್ಜ್‌ ಶೇ. ೩೨.೬; ಆರ್ಥೋಕ್ಲೇಸ್ ಫೆಲ್ಡ್‌ಸ್ಪಾರ್ ಶೇ. ೩೪.೫; ಪ್ಲೇಜಿಯೋಕ್ಸೇಸ್ ಶೇ. ೧೯.೨; ಮಸ್ಕೊವೈಟ್ ಶೇ. ೪.೫. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೋಕ್ಲೀನ್ ಫೆಲ್ಸ್ಪಾರ್, ಹಾರ್ನ್ಬ್ಲೆಂಡ್ ಇಲ್ಲವೆ ಆಗೈಟ್ ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ಲೇಜಿಯೋಕ್ಲೆಸ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಕಲ್ಲನ್ನು ಗ್ರಾನೊಡಯೊರೈಟ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಫೆಲ್ಸ್ಪಾರ್ ಮತ್ತು ಅಭ್ರಕಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಟೊರ್ಮಲೀನ್ ಇರುವುದೂ ಉಂಟು. ಚಿಲ್ಲರೆ ಖನಿಜಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಗ್ನಟೈಟ್, ಅಪಟೈಟ್, ಗಾರ್ನೆಟ್, ಎಪಿಡೋಟ್, ಸಿರ್ಕಾನ್-ಇವು ಮುಖ್ಯವಾದವು.

ಪರಿವರ್ತಿತ ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ನೀಸ್ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು. ಸ್ಫಟಿಕಾಕೃತಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಈ ಕಲ್ಲು ಪದರ ಪದರವಾಗುತ್ತದೆ. ಟ್ರ್ಯಾಪ್ ಮತ್ತು ಬೆಸಾಲ್ಟ್‌ ಸಣ್ಣ ಕಣಗಳುಳ್ಳ ಸ್ಫಟಿಕಾಕೃತಿಯ ಕಲ್ಲುಗಳು. ಮರಳು ಕಲ್ಲಿನ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಕ್ವಾರ್ಟೈಜರುಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಮಲೆನಾಡಿನಲ್ಲಿಯೂ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಜಮ್ಮಿಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ಕಬ್ಬಿಣವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆರೆತಿರುತ್ತವೆ.; ಇದನ್ನು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಕಟ್ಟಡದ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಳಪಾಯದಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ಹಾರ್ನ್‌ಬ್ಲೆಂಡ್, ಕ್ಲೋರೈಟ್, ಕ್ಯಾಲ್ಸೈಟ್ ಮತ್ತು ಅಭ್ರಕ ಇವುಗಳ ಷಿಸ್ಟುಗಳು ಪದರ ಪದರವಾಗಿ ನಯವಾದ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದ ಕಲ್ಲುಗಳು. ಇವು ಅಗ್ನಿಜನ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಇರಬಹುದು. ಜಲಜನ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಇರಬಹುದು. ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಇರುವ ಕಲ್ಲುಗಳು ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲುಗಳು. ಹಾಗೆಯೇ ಸಿಲಿಕ ವಿಶೇಷವಾಗಿರುವವು ಮರಳು ಕಲ್ಲುಗಳು. ಸ್ಲೇಟುಗಳಲ್ಲಿ ನಯವಾದ ಪದರಗಳಿರುತ್ತವೆ.
ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಕಂಡ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. 
೧. ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹಾಕಿ ಸುಡುವುದು. ೨. ಕರಿಯ ಮದ್ದು, ಡೈನಮೈಟ್, ಮೊದಲಾದ ಸ್ಫೋಟಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು. ೩. ಉಳಿಗಳಿಂದಲೂ ಸೀಳಬಹುದು.
ಬಂಡೆಯಿಂದ ತೆಗೆದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಹಾಗೆ ನಯವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಕಲ್ಲುಗಳ ತಳ ಮಟ್ಟವಾಗಿಯೂ ಪಕ್ಕಗಳು ಲಂಬವಾಗಿಯೂ ಇರುವಂತೆ ಉಳಿಗಳಿಂದ ನಯವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಕಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬುಗಳು ೧/೮ ಅಂಗುಲದಷ್ಟಿದ್ದರೆ ಒಂದು ನೂಲಿನ ನಯವೆಂದೂ ೧/೧೬ ಅಂಗುಲವಿದ್ದರೆ ಎರಡು ನೂಲಿನ ನಯವೆಂದೂ ೧/೨೪ ಅಂಗುಲವಿದ್ದರೆ ಮೂರು ನೂಲಿನ ನಯವೆಂದೂ ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ನಯವಾದ ಕಂಬಗಳ ಪೀಠಗಳು, ಕಂಬಗಳು, ತಲೆಗಲ್ಲುಗಳು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೂಲೆಕಲ್ಲುಗಳು, ಕಮಾನಿನ ಕಲ್ಲುಗಳು-ಇವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರಮದಿಂದ ನುರಿತ ಕೆಲಸಗಾರರು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಕಟ್ಟಡಗಳ ಹೊರಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿರುವ ಕಲ್ಲುಗಳು ಬಿಸಿಲು, ಮಳೆ, ಗಾಳಿಗಳ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಹಳೆಯ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳ ಸಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಗಿಡಗಳು ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದು ಅನಾಹುತಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಎಷ್ಟೊ ದೇವಾಲಯಗಳು ಬಿದ್ದುಹೋಗಿವೆ. ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಸೂಕ್ತ ರಕ್ಷಣೋಪಾಯಗಳು ಅಗತ್ಯ.	(ಎಚ್.ಸಿ.ಕೆ.)
== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗ:ಭೂಶಾಸ್ತ್ರ]]</text>
      <sha1>0cylm14gm3b9sf2j500b83fcyn5xzty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬ್ರೂಸ್ ಲೀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16572</id>
    <revision>
      <id>1431014</id>
      <parentid>1429932</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T01:05:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187842" sha1="nt007bgfnylb394smr5pzucgfsjf6dn" xml:space="preserve">{{Infobox Chinese-language singer and actor
| name = Bruce Lee
| image = Bruce Lee as Kato 1967.jpg
| caption = Bruce Lee
| birthname = Lee Jun-fan&lt;br /&gt;李振藩 &lt;small&gt;([[Traditional Chinese characters|Traditional]])&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;李振藩 &lt;small&gt;([[Simplified Chinese characters|Simplified]])&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;Lǐ Zhènfān &lt;small&gt;([[Mandarin Chinese|Mandarin]])&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;lei5 zan3 faan4 &lt;small&gt;([[Yue Chinese|Cantonese]])&lt;/small&gt;
| tradchinesename = 李小龍
| simpchinesename = 李小龙
| pinyinchinesename = Lǐ Xiǎolóng
| jyutpingchinesename = lei5 siu2 lung4
| birthdate = {{birth date|df=y|1940|11|27}}
| ancestry = [[Shunde District|Shunde]], [[Guangdong]], [[China]]
| origin = [[Hong Kong]]
| location = [[San Francisco, California]], [[USA]]
| deathdate = {{death date and age|df=y|1973|7|20|1940|11|27}}
| deathplace = [[Hong Kong]]
| yearsactive = 1941–1973
| spouse = [[Linda Lee Cadwell|Linda Emery]] (born 1945) (1964-1973)
| children = [[Brandon Lee]] (1965–1993) &lt;br /&gt; [[Shannon Lee]] (born 1969)
| homepage = [http://www.bruceleefoundation.com/ Bruce Lee Foundation]&lt;br /&gt;[http://www.brucelee.com/ The Official Website of Bruce Lee]
| hongkongfilmwards = '''Lifetime Achievement Award'''&lt;br /&gt;1994 &lt;ref name=&quot;bruceleefoundation.com&quot;&gt;Bruce Lee Foundation [http://www.bruceleefoundation.com/index.cfm?pid=10384 Awards, Honors, Achievements, and Activities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090820055042/http://www.bruceleefoundation.com/index.cfm?pid=10384 |date=2009-08-20 }}&lt;/ref&gt;
| goldenhorseawards = '''Best Mandarin Film'''&lt;br /&gt;1972 ''[[Fist of Fury]]'' &lt;ref name=&quot;bruceleefoundation.com&quot;/&gt;
}}
ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರು (ಜುನ್‌ ಫಾನ್‌, 李振藩, 李小龍; ಪಿನ್‌ಯಿನ್‌: ಲಿ ಝೆನ್‌ಫಾನ್‌, ಲಿ ಕ್ಸಿಯೊಲಾಂಗ್‌; 27 ನವೆಂಬರ್‌ 1940 – 20 ಜುಲೈ 1973) ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಚೀನಾದ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಟ, ಸಮರ ಕಲಾ ನಿಪುಣ, ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ವಿಂಗ್‌ ಚುನ್‌ ವೃತ್ತಿಗಾರ ಮತ್ತು ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹಲವರು ಅವರನ್ನು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಚಸ್ಸುಳ್ಳ ಸಮರ ಕಲಾ ನಿಪುಣ ಮತ್ತು [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಮೆ|ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮುತ್ಸದ್ಧಿ]] ಎಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;time&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.time.com/time/time100/heroes/profile/lee01.html|title=TIME 100: Bruce Lee|last=Stein|first=Joel|work=[[Time (magazine)|Time]]|year=1999|accessdate=2008-05-30|archive-date=2009-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20091202173039/http://www.time.com/time/time100/heroes/profile/lee01.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನಟ [[ಬ್ರ್ಯಾಂಡನ್‌ ಲೀ]] ಮತ್ತು ನಟಿ [[ಶಾನನ್‌ ಲೀ]] ಇವರ ಮಕ್ಕಳು. ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌‌ನ ಥಂಡರ್‌ಬರ್ಡ್ಸ್‌ ಎನ್ನುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾದ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಲೀ (ಸಂಗೀತಜ್ಞ)|ರಾಬರ್ಟ್‌]] ಇವರ ತಮ್ಮ.&lt;ref&gt;ವೆಬ್‌ UK ಆನ್‌ಲೈನ್‌, ಸ್ಟೀವ್‌ ರೂಬಿನ್ಸ್ಟೇನ್‌ ವಿರಚಿತ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರ ಬಗೆಗಿನ ಲೇಖನಗಳು [http://web.ukonline.co.uk/ray.d8/article2.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090330130557/http://web.ukonline.co.uk/ray.d8/article2.html|date=2009-03-30}} ಇನ್‌ ದ ಷಾಡೋ ಆಫ್‌ ಎ ಲೆಜೆಂಡ್‌ - ರಾಬರ್ಟ್‌ ಲೀ ರಿಮೆಂಬರ್ಸ್‌ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ&lt;/ref&gt;

ಲೀಯವರು [[ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ]]ದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಹದಿಹರೆಯದವರೆಗೆ [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್|ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ಮತ್ತು [[ಹಾಲಿವುಡ್‌]] ಚಿತ್ರಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ಸಾಹಸ ಚಲನಚಿತ್ರ|ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ಚಿತ್ರ]]ವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಂಸೆಗಳ ಹೊಸ ಮಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ [[ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಜಗತ್ತು|ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ]] ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಚೀನಾದ ಸಮರ ಕಲೆಗಳು|ಚೀನಾದ ಸಮರ ಕಲೆ]]ಗಳ ಕುರಿತಾಗಿರುವ ಆಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಭಾರಿ ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿತು. ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪವು ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ [[ಸಮರ ಕಲೆಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಸಮರಕಲೆಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರ|ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ಚಿತ್ರ]]ಗಳ ನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪವು ಬದಲಾಯಿತು. [[ಲೊ ವೇ]]ರವರ ''[[ದ ಬಿಗ್‌ ಬಾಸ್‌]]''  (1971), ''[[ಫಿಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ಯೂರಿ]]''  (1972); ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರೇ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ''[[ವೇ ಆಫ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌]]''  (1972); [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಕ್ಲೌಸ್‌]]ರವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ [[ವಾರ್ನರ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌|ವಾರ್ನರ್‌ ಬ್ರದರ್‌']]ಸ್‌ ''[[ಎಂಟರ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌]]''  (1973) ಮತ್ತು ''[[ಗೇಮ್‌ ಆಫ್‌ ಡೆತ್‌|ದ ಗೇಮ್‌ ಆಫ್‌ ಡೆತ್‌]]''  (1978) ಈ ಐದು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರ ಪಾತ್ರಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಲೀಯವರು ತನ್ನ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಹಿರಿಮೆ ಮತ್ತು [[ಚೀನಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ]]ಯನ್ನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಚೀನಾದ ಜನರು|ಚೀನಾ]]ದಲ್ಲಿ ಅಪ್ರತಿಮ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದರು.&lt;ref name=&quot;Bio-KOKF&quot;&gt;{{cite book|title=Bruce Lee King of Kung-Fu|url=https://archive.org/details/bruceleekingofku0000denn|author=Dennis, Felix; Atyeo, Don|publisher=Straight Arrow Books|location=United States|year=1974|isbn= 0-87932-088-5}}&lt;/ref&gt; ಲೀಯವರು ಮೊದಲು [[ಚೀನಾದ ಸಮರ ಕಲೆಗಳು|ಚೀನಾದ ಸಮರ ಕಲೆ]]ಗಳನ್ನು, (ಜನಪ್ರಿಯ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ &quot;''ಕುಂಗ್‌ ಫೂ'' &quot; ) &lt;ref&gt;ಲೀಯವರ ಸ್ವಂತ ನುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ''ಗುಂಗ್‌ ಫೂ'', ಅಥವಾ ಉಚ್ಚರಣಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸರಿಪಡಿಸಿದ ''ಗಾಂಗ್‌/ಗೊಂಗ್‌ ಫೂ''&lt;/ref&gt; ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ವಿಂಗ್‌ ಚುನ್‌]]ನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ನಡೆಸಿದರು.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದ ಬ್ರೂಸ್ ಲೀ [[ಚೀನೀ ರಾಶಿಚಕ್ರ|ಚೀನಾದ ರಾಶಿಚಕ್ರ]] ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ [[ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ (ರಾಶಿಚಕ್ರ)|ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ ವರ್ಷ]]ವಾಗಿರುವ 27 ನವೆಂಬರ್‌ 1940ರಲ್ಲಿ [[ಚೈನಾಟೌನ್‌, ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೊದ ಚೈನಾಟೌನ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಚೀನೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;BLFoundationBio&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bruceleefoundation.com/BruceLeeBio.pdf|title=Bruce Lee Bio|publisher=Kevin Taing Foundation|year=2006|accessdate = 2007-07-06|format=[[PDF]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061116230025/http://www.bruceleefoundation.com/BruceLeeBio.pdf|archivedate=2006-11-16}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ತಂದೆ [[ಲೀ ಹೊಯ್‌-ಚುಎನ್‌|ಲೀ ಹೊಯಿ-ಚುಯೆನ್‌‌]] (李海泉) [[ಚೀನಾದ ಜನರು|ಚೀನಾ]] ಮೂಲದವರು ಮತ್ತು ಅವರ [[ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌]] ತಾಯಿ ಗ್ರೇಸ್‌ ಹೊ (何愛瑜) [[ಚೀನಾದ ಜನರು|ಚೀನಾದ]] ಪ್ರಜೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಜರ್ಮನ್ನರು|ಜರ್ಮನ್‌]] ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು.&lt;ref name=&quot;mother11&quot;&gt;{{harvnb|Little|1997}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Vaughn|1986}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book| last=Prashad| first=Vijay|title=Everybody Was Kung Fu Fighting: Afro-Asian Connections to the Post-Racial World| url=https://archive.org/details/everybodywaskung0000pras|publisher=[[Beacon Press]]|year=2001|pages=[https://archive.org/details/everybodywaskung0000pras/page/127 127]|isbn=0807050113}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mother59&quot;&gt;{{harvnb|Little|1997|p=73}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mother&quot;&gt;{{cite book|author=Yang, Jeff|title=Eastern Standard Time: A Guide to Asian Influence on American Culture|url=https://archive.org/details/easternstandardt00yang_0|location=[[Boston]], New York|publisher=Meridian, [[Houghton Mifflin]]|year=1997}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|accessdate=2008-05-30|url=http://www.historylink.org/essays/output.cfm?file_id=3999|title=Lee, Bruce, (1920-1960) Martial Arts Master and Film Maker|publisher=HistoryLink}}&lt;/ref&gt; ಲೀ ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಮಗುವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಹೆತ್ತವರು [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್|ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌]]ಗೆ ಮರಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bruce-lee.ws/about_bruce_lee.html|title=WEBSITE.WS - Your Internet Address For Life™|website=www.bruce-lee.ws|access-date=2009-11-12|archive-date=2005-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20050312163628/http://www.bruce-lee.ws/about_bruce_lee.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://everything2.com/e2node/Bruce %2520Lee&lt;/ref&gt; ಅವರ ಪೌರತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿಶ್ಚಿತತೆ ಇಲ್ಲ; ಅವರು HK ಪೌರತ್ವ, US ಪೌರತ್ವ ಎರಡನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಚೀನಾದ ಪ್ರಜೆಯು ಕೂಡ ಆಗಿರಬಹುದು.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲೀ ಹೂಯಿ ಚುಯಿನ್‌ರವರು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಯಾಂಟನೀಯ ಒಪೆರಾ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನ ಜಪಾನಿನ ಆಕ್ರಮಣ ಆಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ US ಚೀನಾ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಟನೀಯ ಒಪೆರಾವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಕಾಲ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೀ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ತುಂಬಾ ಲಾಭದಾಯಕವಾದ್ದರಿಂದ ಲೀ ನಂತರದ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಬಿರುಗಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು USನಲ್ಲಿಯೇ ಇರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಲೀ ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಮಗುವಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿರುವುದು, ಭಾಗಶಃ ಮನೆಗೀಳು ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ತನ್ನ ತಪ್ಪು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಿಂದ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ಗೆ ಮರಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು (ಪರ್ಲ್‌ ಬಂದರು ದಾಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ನಂತರ ಲೀ ಕುಟುಂಬ ನಿರ್ದಯ ಜಪಾನಿನ ಸ್ವಾಧೀನದಡಿಯಲ್ಲಿ 3 ವರ್ಷ 8 ತಿಂಗಳುಗಳು ಬದುಕಿದರು. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲೀ ಕುಟುಂಬವು ಬದುಕುಳಿಯಲು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನವು ಉತ್ತಮವಾಗಿತ್ತು. ಲೀ ಹೊಯಿ‌ ಚುಯೆನ್‌ ತನ್ನ ನಟನೆ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ದೊಡ್ಡ ತಾರೆಯಾದರು.

ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರ ತಾಯಿ ಗ್ರೇಸ್‌ರವರು ಸಹ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಿಯುತ ಮನೆತನವಾದ ರಾಕ್‌ಫೆಲ್ಲರ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಕೆನಡಿಸ್‌ ಮನೆತನಗಳಿಗೆ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾದ ಹೊ ತುಂಗ್ಸ್‌ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಅವರು ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಹೊ ಟುಂಗ್‌|ಸರ್‌ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಹೊ ತುಂಗ್‌]]ರವರ ಸೋದರ ಸೊಸೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಯುವ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಸಮೃದ್ಧ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದನು.

=== ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ===
ಮನೆಯಿಂದ ಎರಡು ಬ್ಲಾಕ್‌ ನಂತರವಿರುವ 218 ನಥಾನ್‌ ರಸ್ತೆ, ಕೊವ್ಲೂನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಟಕ್‌ ಸುನ್‌ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ (德信學校) ಓದಿದ ನಂತರ 1950 ಅಥವಾ 1952ರಲ್ಲಿ ಲೀ (12ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ) ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ [[ಲಾ ಸಲ್ಲೆ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ|ಲಾ ಸಾಲ್ಲೆ ಕಾಲೇಜ್‌]]ನಲ್ಲಿ (喇沙書院) ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲಾ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದನು. 1956ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಧನೆ ಕಳಪೆಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ (ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಬಹುಶಃ ಕಳಪೆ ನಡತೆಯಿಂದ), ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ ಗುರು (ಜರ್ಮನಿ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ಇವರು ಪೂರ್ಣ ವಯಸ್ಕ ಜೀವನವನ್ನು ಚೀನಾ, ನಂತರ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು‌), ಶಿಕ್ಷಕ, ಮತ್ತು ಶಾಲೆಯ ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧ ತಂಡದ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿದ್ದ ಅವರ ಸೋದರ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ರ ಸಲಹೆ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಅವರು [[St. ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಕ್ಸೇವಿಯರ್‌ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ|St. ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಕ್ಸೇ‌ವಿಯರ್‌'ಸ್‌‌ ಕಾಲೇಜ್‌]]ಗೆ (聖芳濟書院)(ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ) ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದರು. 1959ರ ವಸಂತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲೀಯವರು ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಹಾದಿಜಗಳದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಕಾರಣ ಪೋಲಿಸರು ಅವನನ್ನು ಠಾಣೆಗೆ ಕರೆಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web
| last = Burrows
| first =Alyssa
| title = Bruce Lee
| publisher = HistoryLink
|year=2002
| url = http://www.historylink.org/essays/output.cfm?file_id=3999
| accessdate=2008-05-30
}}&lt;/ref&gt; ಈ ಬಾರಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅಪರಾಧದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಪೋಲಿಸರಿಂದ ದೃಢಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಇವರ ಜೀವಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗಬಹುದೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅವರ ಹೆತ್ತವರು 1959ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನ‌ಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಕುಟುಂಬದ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೊನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಆತನ ಅಕ್ಕ ಆಗ್ನೇಸ್‌‌ (李秋鳳)ಳನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌]]ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು.

ಲೀ ತನ್ನ ವಯಸ್ಸು 18 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಆರು ತಿಂಗಳು ಇರುವಾಗ U.Sನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಕೋರಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ತನ್ನ ಬಳಿ ಇದ್ದ $100 ಮತ್ತು 1957ರ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನ&lt;ref name=&quot;BLFoundationBio&quot; /&gt; 1958ರ [[ಕ್ರೌನ್‌ ಕಾಲೊನಿ]] [[ಛಾ-ಛಾ-ಛಾ (ನೃತ್ಯ)|ಛಾ ಛಾ]] ಚಾಂಪಿಯನ್‌ (ಅಥವಾ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ) ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆಂದು ಮರಳಿದನು. ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೊನಲ್ಲಿ ಹಲವು ತಿಂಗಳಿದ್ದ ನಂತರ, ಅದೇ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ (1959) ಪ್ರೌಢ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಮತ್ತು ರೂಬಿ ಚೌರವರ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಾರಕನಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ [[ಸಿಯಾಟಲ್‌]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡನು. ರೂಬಿಯವರ ಪತಿಯವರು ಲೀ ತಂದೆಯ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಕಾಲೇಜು ಸೇರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಅಣ್ಣ ಪೀಟರ್‌ (李忠琛) ಸಿಯಾಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೀಯವರ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಇದ್ದರು. ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1960ರಲ್ಲಿ ಲೀ [[ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ|ಪ್ರೌಢ ಶಾಲಾ]] ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಸಿಯಾಟಲ್‌ ಸಮುದಾಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ|ಎಡಿಸನ್‌ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆ]]ಯಿಂದ ತನ್ನ ಡಿಪ್ಲೊಮಾವನ್ನು ಪಡೆದರು (ಈಗ ಸಿಯಾಟಲ್‌ನ ಕ್ಯಾಪಿಟೊಲ್‌ ಹಿಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಿಯಾಟಲ್‌ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌). ನಂತರ 1961 ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು [[ನಾಟಕ]] ವಿಷಯವನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡರು (UWನ ಹಳೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘದ ಮಾಹಿತಿ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.washington.edu/alumni/columns/dec99/j_o.html|title=100 Alumni of the Century, J-O}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಕಾರ,ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಮತ್ತು ಹಲವರು ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಹಾಗೆ [[ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ) ಮತ್ತು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, [[ಮನಶಾಸ್ತ್ರ|ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿತಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.washington.edu/alumni/columns/dec99/j_o.html |title= 100 Alumni of the Century|publisher=[[University of Washington]]|accessdate = 2007-08-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Little|2001|p=32}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Thomas|1994|p=42}}&lt;/ref&gt; ಲೀಯವರು ತನ್ನಭಾವಿ ಪತ್ನಿಯಾದ [[ಲಿಂಡಾ ಲೀ ಕ್ಯಾಡ್‌ವೆಲ್‌|ಲಿಂಡಾ ಎಮರಿ]]ಯವರನ್ನು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಲಿಂಡಾರವರನ್ನು ಅವರು 1964ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದರು.

ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ 1964ರ ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು (3 ವರ್ಷಗಳು ಓದಿದರೂ ಪದವಿ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ) ತೊರೆದರು ಮತ್ತು ಆಕ್‌ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು ಜೇಮ್ಸ್‌ ಯಿಮ್‌ ಲೀ ಜೊತೆಗಿದ್ದರು (嚴鏡海, ಜೇಮ್ಸ್‌ ಯಿಮ್‌ ಲೀಗೂ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಿಜವಾಗಲೂ ಆತನ ಚೀನಾದ ಕುಲನಾಮ &quot;ಯಿಮ್‌&quot;. ಜೇಮ್ಸ್‌ನ ತಂದೆ ಮೊದಲು USಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಾಗ ವಲಸೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಈ ತಪ್ಪಾಗಿತ್ತು). ಅವರು ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಗಿಂತ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷ ಹಿರಿಯರು ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚೀನಾದ ಸಮರ ಕಲಾ ನಿಪುಣನಾಗಿದ್ದರು. ಜೇಮ್ಸ್‌ ಲೀ ಮತ್ತು ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಆಕ್‌ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಜುನ್‌ ಫಾನ್ ಸಮರ ಕಲೆ ಸ್ಟುಡಿಯೊವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು (ಮೊದಲನೆಯದ್ದು ಸಿಯಾಟಲ್‌ನಲ್ಲಿದೆ). US ಸಮರ ಕಲೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಹಾಲಿವುಡ್‌ಗಾಗಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಿದವರಾದ, (ಲಾಂಗ್‌ ಬೀಚ್‌ ) ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಾಟೆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ಸಂಘಟಕರಾಗಿರುವ ಎಡ್‌ ಪಾರ್ಕರ್‌ಗೆ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಲೀಯ ಪಾತ್ರವಿದೆ.

ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಮತ್ತು ಲಿಂಡಾರಿಗೆ [[ಬ್ರ್ಯಾಂಡನ್‌ ಲೀ]] (1965–1993) ಮತ್ತು [[ಶಾನನ್‌ ಲೀ]] (1969–) ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ತಂದೆಯಂತೆ ನಟನಾಗಿರುವ ಬ್ರ್ಯಾಂಡನ್‌ 1993ರಲ್ಲಿ ''[[ದ ಕ್ರೌ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದ ಕ್ರೋವ್‌]]''  ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು. ಶಾನನ್‌ ಲೀ ಸಹ ಚಿತ್ರನಟಿಯಾದರು ಮತ್ತು 1990ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಡಿಮೆ ಬಜೆಟ್‌ನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅದರ ತರುವಾಯ ಅವರು ನಟಿಸುವುದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು.

=== ಹೆಸರುಗಳು ===
{{ChineseText}}
ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಗೆ ''ಲೀ ಜುನ್‌ ಫಾನ್‌''  (振藩; ಮ್ಯಾಡರಿನ್‌ [[ಪಿನ್‌ಯಿನ್‌]]: ಝೆನ್‌ಫಾನ್‌) ಎಂಬ ಕ್ಯಾಂಟನೀಯ ಹೆಸರಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Bio-TBLS&quot;&gt;{{harvnb|Lee|1989}}&lt;/ref&gt; ಲೀ ಹುಟ್ಟುವಾಗ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ವೈದ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಡಾ. ಮೇರಿ ಗ್ಲೋವರ್‌ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಹೆಸರಾದ &quot;ಬ್ರೂಸ್‌&quot;ನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಇಟ್ಟಿರಬಹುದೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ (ಅಥವಾ ಕೆಲವರು ಈ ಹೆಸರನ್ನು ದಾದಿಯೊಬ್ಬರು ಇಟ್ಟಿದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ). ಅವರ ತಾಯಿ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಹೆಸರಿನ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸದ ಕಾರಣ, ಡಾ. ಗ್ಲೋವರ್‌ರವರು ಇಟ್ಟ ಹೆಸರೇ ಸರಿಯಾದುದೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅದನ್ನೇ ನಂತರ ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಹೆಸರಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Bio-BLTUS&quot;&gt;{{cite book|title=Bruce Lee The Untold Story|first=Grace|last=Lee|publisher=CFW Enterprise|location=United States|year=1980}}&lt;/ref&gt; ಆದರೂ ಅವನು 10 ಅಥವಾ 12 ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[ಲಾ ಸಲ್ಲೆ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ|ಲಾ ಸಾಲ್ಲೆ ಕಾಲೇಜ್‌]]ನಲ್ಲಿ (ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ) ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲಾ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ದಾಖಲಾಗುವವರೆಗೆ ಆತನ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಆತನ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ&lt;ref name=&quot;Bio-TBLS&quot; /&gt; ಮತ್ತು ನಂತರ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಯಾದ ([[ಕೊವ್ಲೂನ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [[St. ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಕ್ಸೇವಿಯರ್‌|St. ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಕ್ಸೆವಿಯರ್‌]]ರವರ ಕಾಲೇಜ್‌‌) ಅಂತರ್‌ ಶಾಲಾ ಪಂದ್ಯಾಟದಲ್ಲಿ ಲೀ [[ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧ]] ತಂಡವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದನು.

ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಈ ಮುಂದಿನ ಮೂರು ಚೀನೀ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದ್ದನು: ''ಲಿ ಯಾನ್‌-ಕ್ಸಿನ್‌''  &lt;ref name=&quot;Bio-KOKF&quot; /&gt; [李源鑫; ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ ಪಿನ್‌ಯಿನ್: ಲಿ ಯುಯಾನ್‌-ಕ್ಸಿನ್‌, ಕುಟುಂಬ/ಮನೆತನದ ಹೆಸರಿನಂತೆ (族名)], ಲಿ ಯೇನ್‌ ಕಾಮ್‌ [李元鑒; ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ ಪಿನ್‌ಯಿನ್‌: ಲಿ ಯುಯಾನ್‌-ಜಿಯಾನ್‌, (學名) ಲಾ ಸಲ್ಲೆ ಕಾಲೇಜ್‌ನಲ್ಲಿರುವಾಗ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಹೆಸರಾಗಿ], ಮತ್ತು ಅವರ ಚೀನೀ ವೇದಿಕೆ ಹೆಸರು 李小龍 [ಕ್ಯಾಂಟನೀಯ ಪೆನ್‌ಗ್ಯಾಮ್‌: ಲೇ&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ಸಿಯು² ಲಾಂಗ್‌&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; (ಅಥವಾ ಲೀ ಸಿಯು ಲೂಂಗ್‌); ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್‌ ಪಿನ್‌ಯಿನ್‌: ಲಿ ಕ್ಸಿಯೊಲಾಂಗ್‌]. ಜುನ್‌‌ ಫಾನ್‌ ಹೆಸರನ್ನು ಮೂಲವಾಗಿ ಚೈನೀಸ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ 震藩ನಂತೆ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಈ ಜುನ್‌ (震) ಹೆಸರನ್ನು ಅಜ್ಜನ ಹೆಸರಿನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಚೀನಾ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ನಿಷಿದ್ಧ ವಸ್ತು ಯಾ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು 震 ನೊಂದಿಗೆ ಅದೇ ಉಚ್ಚಾರ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಅದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ 振 ಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ದುಷ್ಟಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ಮಾತೃಮೂಲದ ಅಡ್ಡಹೆಸರನ್ನಿಡುವುದು ಚೀನಾದ ರೂಢಿ. ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತೃಮೂಲದ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ''ಸಾಯಿ ಫುಂಗ್‌''  (細鳳, ಅದರರ್ಥ &quot;ಚಿಕ್ಕ [[ಫೆಂಗ್‌ಹುವಾಂಗ್‌|ಫೀನಿಕ್ಸ್‌]]&quot;) ಆಗಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸಹ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಲಿಂಡಾ ಲೀಯವರ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ, ಜುನ್‌ ಫಾನ್ ಅಂದರೆ &quot;ಮರಳುವುದು&quot; (U.S.ಗೆ ಮರಳುವುದು) ಎಂದು ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಜುನ್‌ (振) ಎಂಬುವುದರ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥ &quot;ಬಲಗೊಳಿಸುವುದು&quot; ಅಥವಾ &quot;ದಿಗಿಲು ಹುಟ್ಟಿಸುವುದು&quot; ಮತ್ತು ಫಾನ್‌ (藩) ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ನಗರದ ಜನಪ್ರಿಯ ಚೀನೀ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತರೂಪವಾಗಿದೆ.(三藩市).

1950ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಟನೀಯ ಚಿತ್ರ 細路祥 ದಲ್ಲಿ (&quot;ಕಿಡ್‌ ಚೆಯುಂಗ್‌&quot;) ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಯುವಾನ್‌ ಬು ಯುನ್‌ (袁步雲) ಎಂಬುದು ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯ ಮೊದಲ ವೇದಿಕೆ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು 李小龍. ನಂತರ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೀ ಆಗಲೇ ಎರಡು ವಿಶೇಷ ಚಿತ್ರಗಳ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ 4 ವರ್ಷದ ಬಾಲನಟರಾಗಿದ್ದರು [ಅವನನ್ನು 1940ರಲ್ಲಿ US ನಿರ್ಮಾಣದ ಕ್ಯಾಂಟನೀಯ ಚಿತ್ರ &quot;ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಗೇಟ್‌ ಗರ್ಲ್‌&quot;ನಲ್ಲಿ (金門女) ಅನಾಮಧೇಯ ಬಾಲಪ್ರತಿಭೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು]. 1959ರಲ್ಲಿ ಅವರು U.S.ಗೆ ಮರಳುವ ಮೊದಲು ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ತನ್ನ ಪೂರ್ಣ ಹದಿಹರೆಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಚಿತ್ರಕ್ಕಿಂತ (10ವರ್ಷದಿಂದ 18ವರ್ಷದವರೆಗೆ) ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿ 18 ವರ್ಷಗಳ ಗೌರವಯುತ ಬಾಲನಟ ವೃತ್ತಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಉತ್ತಮ ಕ್ಯಾಂಟನೀಯ ನಟರು ಮತ್ತು ನಟಿಯರೊಂದಿಗೆ ಸಹನಟನಾಗಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ಯುವಾನ್‌ ಜನಪ್ರಿಯ &quot;ಕಿಡ್‌ ಚೆವುಂಗ್‌&quot; ಹಾಸ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲಿಕೆಯ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯ ನಿಜಜೀವನದ ತಂದೆ ಲೀ ಹೋಯಿ ಚುಯೆನ್‌ರವರನ್ನಾಧರಿಸಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಲೀ ಹೋಯಿ ಚುಯೆನ್‌ರವರ ಮಗನಾಗಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.

&quot;''ಲೀ ಚಿಕ್ಕ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌'' &quot; ಎಂಬ ಹೆಸರು ಲೀಯವರ ಬಾಲ್ಯದ &quot;''ಚಿಕ್ಕ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌'' &quot; ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಚೀನಾ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ, [[ಚೀನಾದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌|ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಫೆಂಗ್‌ಹುವಾಂಗ್‌|ಫೀನಿಕ್ಸ್‌]] ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವ್ಯ ವಿವರಣೆಯಂತೆ [[ಚೀನೀ ರಾಶಿಚಕ್ರ|ಚೀನಾದ ರಾಶಿಚಕ್ರ]]ದ ಪ್ರಕಾರ [[ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ (ರಾಶಿಚಕ್ರ)|ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ನ ವರ್ಷ]]ದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ &quot;''ಚಿಕ್ಕ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌'' &quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆತನ ಪತ್ನಿ ಲಿಂಡಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವರು ಲೀ &quot;ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ ಸಮಯ&quot;(ಲಿಂಡಾರ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವರು ಹೇಳಿದಂತೆ 6–8 AM)ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಹೇಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅತ್ಯುತ್ಸಾಹದಿಂದ ಆತನ &quot;ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌&quot; ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ಪ್ರಾಣಿ ರಾಶಿಚಕ್ರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಿನದ ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಂದು ವೇಳೆ ಹಾಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿದರೆ, ನಿಜವಾಗಲೂ 6ರಿಂದ 8 Am ವರೆಗಿನ ಸಮಯವು &quot;ಮೊಲದ ಸಮಯ&quot; (5–7 AM) ಮತ್ತು &quot;ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ನ ಸಮಯ&quot; (7–9 AM) ಎರಡು ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದು. ಅಲ್ಲದೆ, ಚಿಕ್ಕ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದ ಬಹಳ ಸಮಯದ ನಂತರ (10 ವರ್ಷಗಳು) ಬಂದಿರುತ್ತದೆ.

== ನಟನಾ ವೃತ್ತಿ ==
ಲೀರವರ ತಂದೆ ಹೊಯಿ ಚುಯೆನ್‌ರವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಕ್ಯಾಂಟನೀಯ ಗೀತನಾಟಕ|ಕ್ಯಾಂಟನೀಯ ಒಪೆರಾ]] ತಾರೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಬಾಲನಟನಾಗಿ ಹಲವಾರು ಕಪ್ಪು-ಬಿಳುಪು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡನು. ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಹತ್ತುವ ಮಗುವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಲೀ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಮೊದಲ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅವನು 18 ವರ್ಷದವನಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಇಪ್ಪತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನು.&lt;ref name=&quot;BLFoundationBio&quot; /&gt;

1959-1964ವರೆಗಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲೀ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವಾಗ ಸಿನಿಮಾ ವೃತ್ತಿಯ ವಿಚಾರವನ್ನು [[ಸಮರ ಕಲೆಗಳು|ಸಮರ ಕಲೆ]]ಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೈಬಿಟ್ಟನು. [[ವಿಲಿಯಂ ಡೊಜೀಯರ್‌|ವಿಲಿಯಮ್‌ ಡಾಜಿಯರ್‌]] ಅಭಿನಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಲೀಯವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಲೀ ತನ್ನ ಮಿಂಚಿನ ವೇಗದ ಚಲನೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಮೇಲೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದ ''[[ದ ಗ್ರೀನ್‌ ಹಾರ್ನೆಟ್#Television|ದ ಗ್ರೀನ್‌ ಹಾರ್ನ್‌ನೆಟ್‌]]''  TV ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ [[ವಾನ್‌ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌]]ನೊಂದಿಗಿನ [[ಕಾಟೊ(ದ ಗ್ರೀನ್‌ ಹಾರ್ನೆಟ್‌)|ಕ್ಯಾಟೊ]] ಪಾತ್ರವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು. 1966 ರಿಂದ 1967ವರೆಗಿನ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಕಾಲಾವಧಿಗೆ ಆ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ''[[ಬ್ಯಾಟ್‌ಮಾನ್‌ (TV ಸರಣಿ)|ಬ್ಯಾಟ್‌ಮನ್‌]]'' ನ ಮೂರು ಅಂತರ್ಸಂಬಂಧಿ ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಕ್ಯಾಟೊ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಲೀ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ''[[ಐರನ್‌ಸೈಡ್‌ (TV ಸರಣಿ)|ಐರನ್‌ಸೈಡ್‌]]''  (1967) ಮತ್ತು ''[[ಹಿಯರ್‌ ಕಮ್‌ ದ ಬ್ರೈಡ್ಸ್‌‌|ಹಿಯರ್‌ ಕಮ್‌ ದ ಬ್ರೈಡ್ಸ್‌]]''  (1969) ಸೇರಿದಂತೆ ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ನಟರಾಗಿ ಕಾಣಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.
[[ಚಿತ್ರ:New York 1999 bruce lee-perspcorr.jpg|thumb|ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರು ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಹಾಗಿನ ಒಂದು ವರ್ಣಚಿತ್ರ/ಚಿತ್ರಕಲೆ]] 1969ರಲ್ಲಿ ಲೀ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಚಿತ್ರ ''[[ಮಾರ್ಲೋವೆ (1969ರ ಚಿತ್ರ)|ಮರ್ಲೊವ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಹಾರಿ ಒದೆಯುವುದು, ಹೊಡೆಯುವುದರಿಂದ ಖಾಸಗಿ ಗುಪ್ತಚರ [[ಫಿಲಿಪ್‌ ಮಾರ್ಲೋವೆ|ಫೀಲಿಪ್‌ ಮಾರ್ಲೊವ್‌]] ([[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಗಾರ್ನರ್‌|ಜೇಮ್ಸ್‌ ಗರ್ನರ್‌]] ಅಭಿನಯಿಸಿದ) ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಹೆದರಿಸಲು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಗೊತ್ತುಮಾಡಿದ ಹಿಂಬಾಲಕನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಲೊವ್‌ ಹೊಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಾಗ ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡದಿಂದ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹಾರಿದ್ದರು. 1971ರಲ್ಲಿ ''[[ಲಾಂಗ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ (TV ಸರಣಿ)|ಲಾಂಗ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]''  ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಾದ ಮೈಕ್‌ ಲಾಂಗ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನ ([[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕಸ್‌]] ಅಭಿನಯಿಸಿದ) ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ಶಿಕ್ಷಕನಂತೆ ಲೀ ನಾಲ್ಕು ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಹಾಗೂ ಬ್ರೂಸ್‌ನ ಮರಣ ನಂತರ ಲಿಂಡಾ ಲೀ ಕ್ಯಾಡ್‌ವೆಲ್‌ ಹೇಳಿದ್ದಂತೆ 1971ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಸ್‌ರವರು ''ದ ವಾರಿಯರ್‌''  ಹೆಸರಿನ ಸ್ವಂತ ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೆ [[ವಾರ್ನರ್‌ Bros.]] ಸಹ ಒಪ್ಪಿತ್ತು. ಕ್ಯಾಡ್‌ವೆಲ್‌ರ ಪ್ರಕಾರ ಲೀಯವರ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ''[[ಕುಂಗ್‌ ಫೂ (TV ಸರಣಿ)|ಕುಂಗ್‌ ಫೂ]]''  ಎಂದು ಮರುರಚಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮರುಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ [[ವಾರ್ನರ್‌ Bros.]] ನಂತರ ಲೀಯವರಿಗೆ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;[[ಲಿಂಡಾ ಲೀ ಕ್ಯಾಡ್‌ವೆಲ್‌|ಲೀ (ಕ್ಯಾಡ್‌ವೆಲ್‌), ಲಿಂಡಾ]], ''[[ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ದ ಮಾನ್‌ ಓನ್ಲೀ ಐ ನ್ಯೂ]]'', [[ಹಚೆಟ್ಟೆ ಬುಕ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌ USA|ವಾರ್ನರ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌]], 1975.&lt;/ref&gt; [[ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಹಳೆಯ/ಪ್ರಾಚೀನ ಪೂರ್ವ|ವೈಲ್ಡ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ಷಾವೊಲಿನ್‌ ಕ್ರೈಸ್ತಮಂದಿರ|ಶಾವೊಲಿನ್‌ ಸನ್ಯಾಸಿ]]ಯ ಪಾತ್ರದ ಬದಲು ಸಮರ ಕಲಾ ನಿಪುಣನಲ್ಲದ [[ಡೇವಿಡ್‌ ಕ್ಯಾರ್ರಡೀನ್‌|ಡೇವಿಡ್‌ ಕ್ಯಾರೇಡಿನ್‌]]ಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ [[ಹ್ಯಾನ್‌ ಚೀನೀಯರು|ಚೀನೀಯ]] ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಆದರಿಸದಿರಬಹುದೆಂದು ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಹೆದರಿತ್ತು.&lt;ref&gt;''[[ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ಎ ವಾರಿಯರ್‌'ಸ್‌ ಜರ್ನಿ|ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ಎ ವಾರ್ರಿಯರ್‌'ಸ್‌ ಜರ್ನಿ]]'', ವಿಶೇಷ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ, 2000.&lt;/ref&gt; &quot;ಕುಂಗ್‌ ಫೂ&quot; ಪ್ರದರ್ಶನದ ಕುರಿತು ಇರುವ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಕ್ಯಾಡ್‌ವೆಲ್‌ರ ಅಭಿಮತವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇಬ್ಬರು ಬರಹಗಾರರು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ ಎಡ್‌ ಸ್ಪೇಯಿಲ್‌ಮನ್‌ ಮತ್ತು ಹಾವರ್ಡ್‌ ಫ್ರೆಂಡ್ಲಂಡರ್‌ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಪಾತ್ರವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಲೀಯವರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ಇರಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಅವರ ಜನಾಂಗದ ಬದಲಾಗಿ, ಗಾಢವಾದ ಉಚ್ಚಾರಣಾ ಶೈಲಿಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;&quot;ಫ್ರಂ ಗ್ರಾಸ್‌ಶಾಪರ್‌‌ ಟು ಕೈನೆ, https://www.youtube.com/watch?v=PlYdp1BVOlw&lt;/ref&gt;

9 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1971ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಪಿಯೆರ್ರೆ ಬರ್ಟನ್‌ ಷೋ ಎಂಬ ಕಿರುತೆರೆ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರು ವಾರ್ನರ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಾಮೌಂಟ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮದೊಂದು ಅಮೆರಿಕನ್‌ TV ಸರಣಿಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ &quot;ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ &quot;ದ ವಾರಿಯರ್‌&quot; ಎನ್ನುವ TV ಸರಣಿಯು ನಿಮಗೆ ದೊರೆತಿರುವುದು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶ. ಅದರಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಸಮರ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತೀರೇನು? ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲಿ ಬಳಸುವಿರಿ&quot; ಎಂದು ಪಿಯೆರ್ರೆ ಬರ್ಟನ್‌ ಕೇಳಿದಾಗ ಲೀ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ಹೀಗೆಂದನು, &quot;ಅದು ಅವರಿಬ್ಬರ (ವಾರ್ನರ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಾಮೌಂಟ್‌) ಮೂಲ ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ,...ನನ್ನ ಪ್ರಕಾರ ಅವರು ನನ್ನಿಂದ ಆಧುನೀಕರಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು &quot;ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ&quot; ಪ್ರಕಾರದ ವಿಷಯ ಹಳೆಯದಾಯಿತು ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ನಾನು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೀತಿಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ, ಏಕೆಂದರೆ, ನಿಮಗೇ ತಿಳಿದಂತೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಬೇರೆಲ್ಲಿ ನೀವು ಈ ಮುಷ್ಟಿ ಹೊಡೆತ, ಒದೆಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ?&quot; ನಂತರ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಬರ್ಟನ್‌ ಲೀಯವರನ್ನು &quot;ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ನಾಯಕರಾಗಿ ನೀವು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿ. ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು 'ಅಮೆರಿಕನ್‌ಏತರ‌ ನಾಯಕನನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಗೊಂದಲವಿದೆ'&quot; ಎಂದು ಯಾರೂ ಕೇಳಿಲ್ಲವೇ?. ಅದಕ್ಕೆ ಲೀ ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಹೀಗಿತ್ತು, &quot;ಹೌದು ಅಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ನಿಜವಾಗಿಯೂ, ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಇದನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಕೂಡಾ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಬಹುಶಃ &quot;ದ ವಾರಿಯರ್‌&quot; ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತಾ ಇಲ್ಲ.&quot; ಲೀ ಮುಂದುವರಿಸಿ, &quot;ಅವರು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಾರ ಇದನ್ನು ನಷ್ಟದಾಯಕ ಎಂಬಂತೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾನು ಅವರನ್ನು ದೂರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಸನ್ನಿವೇಶವು ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ, ಓರ್ವ ಅಮೇರಿಕನ್ ತಾರೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಂದರ್ಭವಿದ್ದು ನಾನೇ ನಿರ್ಮಾಪಕನಾಗಿದ್ದರೆ ನನಗೆ ನನ್ನದೇ ಆದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿದ್ದು ನಾನೂ ಸಹಾ ಜನರ ಸ್ವೀಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಬೇಕಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು.&quot; &lt;ref&gt;&quot;ಫ್ರಂ ದ ಪಿಯೆರೆ ಬರ್ಟನ್‌ ಷೋ 9 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1971 https://www.youtube.com/watch?v=uXOtmhA6Nvw&amp;amp;feature=PlayList&amp;amp;p=9E42117F3D1A8008&amp;amp;index=0&amp;amp;playnext=1 (ಭಾಗ 2ರ ಕೊನೆಗೆ &amp;amp; ಭಾಗ 3ರ ಮೊದಲಿನಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿ)&lt;/ref&gt;

U.S.ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತನಾಗದೆ ಲೀ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ &quot;ದ ಕ್ಯಾಟೊ ಷೋ&quot;ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ''[[ದ ಗ್ರೀನ್‌ ಹಾರ್ನೆಟ್#ಕಿರುತೆರೆ|ದ ಗ್ರೀನ್‌ ಹಾರ್ನೆಟ್]]'' ಯಲ್ಲಿನ ನಟನೆ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿರದ ಲೀ, ತಮ್ಮನ್ನು ಜನರು ಪ್ರದರ್ಶನದ &quot;ತಾರೆ&quot;ಯಂತೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದಾಗ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ರೇಮಂಡ್‌ ಚೌ]]ರವರು ಲೀಗೆ ಅವರ [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಹಾರ್ವೆಸ್ಟ್‌]] ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪನಿಯು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳ ನಟರಾಗಲು ಒಪ್ಪಂದದ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರು. ಲೀ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ''[[ದ ಬಿಗ್‌ ಬಾಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ (1971) ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆ ಚಿತ್ರವು ಏಷ್ಯಾದಾದ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತ ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡು ಅವರನ್ನು ತಾರಾಪಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸಿತು. ಕೂಡಲೇ ಅವರು ''[[ಫಿಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ಯೂರಿ]]'' ನಲ್ಲಿ (1972) ಅಭಿನಯಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಹಿಂದೆ ''ದ ಬಿಗ್‌ ಬಾಸ್‌''  ದಾಖಲಿಸಿದ ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿಯಿತು. ಮೊದಲ ಎರಡು ವರ್ಷದ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, ಲೀ ತಮ್ಮ ಮೂರನೇ ಚಿತ್ರವಾದ ''[[ವೇ ಆಫ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌]]'' ಗಾಗಿ (1972) ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಹಾರ್ವೆಸ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಬರಹಗಾರ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಟ, ಮತ್ತು ಹೋರಾಟ ದೃಶ್ಯಗಳ [[ರಂಗಸ್ಥಳ ಹೋರಾಟ|ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ]]ರಂತೆ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣ ನೀಡಲಾಯಿತು. 1964ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದ [[ದೀರ್ಘ ತೀರ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ|ಲಾಂಗ್‌ ಬೀಚ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನೆಡೆದ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಲೀ [[ಕರಾಟೆ]] ಚಾಂಪಿಯನ್‌ [[ಚಕ್‌ ನಾರ್ರಿಸ್‌|ಚುಕ್‌ ನೋರಿಸ್‌]]ರನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡಿದರು. ''ವೇ ಆಫ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌'' ನಲ್ಲಿ ರೋಮ್‌ನ [[ಬಯಲುಕುಸ್ತಿ ಪ್ರಾಂಗಣ|ಬಯಲು ಕುಸ್ತಿ ಪ್ರಾಂಗಣ]]ದಲ್ಲಿ ನೆಡೆದ ಅಂತಿಮ ಮರಣ ಹೋರಾಟ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೀ ತನ್ನ ಎದುರಾಳಿಯಾಗಿ ನೋರಿಸ್‌ನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಇಂದು ಅದು ಲೀಯವರ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೋರಾಟ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ಚಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಮರಣಾರ್ಹ ಹೋರಾಟ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;&quot;ದ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಸ್ಟೋರಿ|ಮೊದಲಹೆಸರು=ಲಿಂಡಾ |ಕೊನೆಯಹೆಸರು=ಲೀ |ಸಹಲೇಖಕರು=ಬ್ಲೀಕರ್‌, ಟಾಂ|ಪ್ರಕಾಶಕರು=ಓಹಾರಾ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್‌|ಸ್ಥಳ=ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌|ವರ್ಷ=1989&lt;/ref&gt;

1972ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಲೀ ತಮ್ಮ ನಾಲ್ಕನೇ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಹಾರ್ವೆಸ್ಟ್‌ ಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಗೇಮ್‌ ಆಫ್‌ ಡೆತ್‌]]'' ಗಾಗಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು 7'2&quot;ನಷ್ಟು ಎತ್ತರವಿರುವ ಅಮೆರಿಕಾದ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ ತಾರೆ, ಹಳೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾದ [[ಕರೀಂ ಅಬ್ದುಲ್‌-ಜಬ್ಬಾರ್‌|ಕರೀಮ್‌ ಅಬ್ದುಲ್‌-ಜಬ್ಬಾರ್‌]]ರವರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಹೋರಾಟ ದೃಶ್ಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ವಾರ್ನರ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌ ''[[ಎಂಟರ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌]]''  ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಲೀಯವರಿಗೆ ನಟಿಸುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದಾಗ, ಗೇಮ್‌ ಆಫ್‌ ಡೆತ್‌ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ಎಂಟರ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ ಚಿತ್ರವು ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಹಾರ್ವೆಸ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ವಾರ್ನರ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಲೀ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು U.S. ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೇರಿಸಿತು. ಆದರೆ, ಚಿತ್ರ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ 26 ಜುಲೈ 1973ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ 6 ದಿನಗಳ ಮೊದಲು&lt;ref&gt;{{citeIMDBProfile=http://www.imdb.com/title/tt0070034/}}&lt;/ref&gt; ಸುದೃಢವಾಗಿದ್ದ ಲೀ ನಿಗೂಢವಾಗಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು. ''ಎಂಟರ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌''  ವರ್ಷದ ಹೆಚ್ಚು ಮೊತ್ತ ಗಳಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು ಮತ್ತು ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ದಂತಕಥೆಯಂತೆ ಲೀಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಯಿತು. ಚಿತ್ರವು 1973ರಲ್ಲಿ US$850,000ನಷ್ಟು ಗಳಿಸಿತು (2007ರ ಹಣದುಬ್ಬರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸಿದಾಗ ಅದು $4 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿದೆ).&lt;ref name=&quot;bls&quot;&gt;{{cite web|accessdate=2008-05-30|url=http://data.bls.gov/cgi-bin/cpicalc.pl|title=Inflation Calculator|publisher=[[Bureau of Labor Statistics]]}}&lt;/ref&gt; ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ''ಎಂಟರ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌''  ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ $200 ದಶಲಕ್ಷಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಗಳಿಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|accessdate=2008-05-30|url=http://www.time.com/time/time100/heroes/profile/lee03.html|title=Heroes &amp; Icons|work=[[Time (magazine)|Time]]|archive-date=2009-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090430190704/http://www.time.com/time/time100/heroes/profile/lee03.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ಸಮರ-ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲದ [[ಒಲವು|ಒಲವ]]ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ &quot;[[ಕುಂಗ್‌ ಫೂ ಹೋರಾಟ|ಕುಂಗ್‌ ಫೂ ಫೈಟಿಂಗ್‌]]&quot;ನಂತಹ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ''[[ಕುಂಗ್‌ ಫೂ (TV ಸರಣಿ)|ಕುಂಗ್‌ ಫೂ]]'' ನಂತಹ TV ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸಮರಕಲೆಗಳನ್ನು ಅಡಕಿಸಲಾಯಿತು.

ಲೀ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದ, ಅಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ''ಗೇಮ್‌ ಆಫ್‌ ಡೆತ್‌''  ಚಿತ್ರವನ್ನು ''ಎಂಟರ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌''  ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೌಸ್‌|ರಾಬರ್ಟ್‌ ಕ್ಲೌಸ್‌]] ಮತ್ತು ರೇಮಂಡ್‌ ಚೋವ್‌ರವರು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ''ಎಂಟರ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್'' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ''ಗೇಮ್‌ ಆಫ್‌ ಡೆತ್‌''  ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಲೀ ಆಗಲೇ ತಿರಸ್ಕೃತ ಭಾಗಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಸುಮಾರು 100 ನಿಮಿಷಗಳಷ್ಟು ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಅಬ್ದುಲ್‌-ಜಬ್ಬರ್‌, [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಲೇಜನ್‌ಬೈ|ಜಾರ್ಜ್‌ ಲೇಜೆನ್‌ಬೈ]], ಹ್ಯಾಪ್ಕಿಡೊ ಮಾಸ್ಟರ್‌‌ [[ಜಿ ಹಾನ್‌ ಜೇ|ಜಿ ಹಾನ್‌ ಜಾಯಿ]] ಮತ್ತು ಲೀಯ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೊಂದಿಗೆ, [[ಡಾನ್‌ ಇನೊಸ್ಯಾಂಟೊ|ಡ್ಯಾನ್‌ ಇನೊಸ್ಯಾಂಟೊ]] ಸಹಾ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹಾಯ್‌ ಟಿಯೆನ್‌ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಲೀಯವರನ್ನು ಎದ್ದುಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಐದು ಅಂತಸ್ತಿನ ಪಗೋಡದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂತಸ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹಾಯ್‌ ಟಿಯೆನ್‌ (ಪ್ರಸಕ್ತ-ಜನಪ್ರಿಯ ಹಳದಿ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ ಸೂಟ್‌ನ್ನು ಧರಿಸಿದ) ಅವರು ದಾರಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ವಿಭಿನ್ನ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿವಾದಾಸ್ಪದವೆನಿಸಿದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಕ್ಲೌಸ್‌ರವರು ಹೊಸ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವರ್ಗದೊಂದಿಗೆ ಲೀಯವರ [[ತದ್ರೂಪಿ]] ಮತ್ತು ಅವರ ಇತರ ಚಿತ್ರಗಳ [[ಸಂಗ್ರಹ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ|ಹಳೆಯ ಚಿತ್ರೀಕರಣ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1979ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜೋಡಿಸಿ-ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಲೀಯವರ ನೈಜ ಚಿತ್ರಣವಿರುವುದು ಕೇವಲ ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷಗಳು ಮಾತ್ರ (ಅವರು ಹಲವು ನಿರುಪಯುಕ್ತವಾದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಿಂಟ್‌ ಮಾಡಿದ್ದರು&lt;ref&gt;''[[ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ, ದ ಲೆಜೆಂಡ್‌]]'', 1977, [[ಪ್ಯಾರಾಗಾನ್‌ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌, Ltd.]], [[20ಯತ್‌ ಸೆಂಚುರಿ ಫಾಕ್ಸ್‌ ಹೋಂ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌]]&lt;/ref&gt;). ಚಿತ್ರದ ಇನ್ನುಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಲೀ ತದ್ರೂಪಿಯಾದ [[ಟಾಯ್‌ ಚುಂಗ್‌ ಕಿಂ|ತೈ ಚುಂಗ್‌ ಕಿಮ್‌]] ಮತ್ತು [[ಯುಯೇನ್‌ ಬಿಯಾವೊ|ಯುಯೆನ್‌ ಬಿಯೆವೊ]] ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯಗಳ ದ್ವಿಪಾತ್ರವಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಲೀ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಬಳಸದೆ ಇರುವ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು 22 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ''[[:ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ಎ ವಾರಿಯರ್‌'ಸ್‌ ಜರ್ನಿ|ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ಎ ವಾರಿಯರ್ಸ್‌ ಜರ್ನಿ]]''  ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.

== ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ಪರಂಪರೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:Hong kong bruce lee statue.jpg|thumb|ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನ ಅವೆನ್ಯೂ ಆಫ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ  ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಮೂರ್ತಿ]]
ಲೀಯ ಸುತ್ತ ಇರುವ (ಪೊಳ್ಳು ಆಗಿರಬಹುದು) ಹಲವು ಕಥೆಗಳು [[ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿವೆ. 70ರ ಆದಿಯಲ್ಲಿ [[TVB]] ಪ್ರದರ್ಶನವಾದ [[ಎಂಜಾಯ್‌ ಯುವರ್‌ಸೆಲ್ಫ್‌ ಟುನೈಟ್‌|ಎನ್‌ಜಾಯ್‌ ಯುವರ್‌ಸೆಲ್ಪ್‌ ಟುನೈಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂದರ್ಶನವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನ ನಿಬಿಡ ರಸ್ತೆಗಳು ತೆರವಾಗಿದ್ದುದು ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ.

6 ಜನವರಿ 2009ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಸ್‌ರವರ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ಮನೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಪ್ರೇಮಿಯಾದ ಯು ಪಾಂಗ್‌-ಲಿನ್‌ರವರು ಅದನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವರು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;https://news.yahoo.com/s/nm/20090106/en_nm/us_hongkong_brucelee{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ;_ylt=Ai_I4gyAqL99r8xboPbRUPVb.nQA&lt;/ref&gt;

== ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ==
ಲೀಯವರಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಮರ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಅವರ ತಂದೆ ಲೀ ಹೊಯಿ ಚೆವುನ್‌ರವರು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಅವರಿಂದಲೇ [[ವು ಮಾದರಿಯ ಟೈ ಚಿ ಚುವಾನ್‌|ವು ಶೈಲಿಯ ತೈ ಚಿ ಚುನ್‌]]ನ ಮೂಲತತ್ವವನ್ನು ಕಲಿತರು.&lt;ref&gt;{{harvnb|Thomas|1994|p=14}}&lt;/ref&gt; ಲೀರವರ [[ಸಿಫು|ಸಿಫೂ]], [[ವಿಂಗ್‌ ಚುನ್‌]] ಗುರು [[ಯಿಪ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌|ಯಿಪ್‌ ಮಾನ್‌]]ರವರು ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನ [[ವು ಮಾದರಿಯ ಟೈ ಚಿ ಚುವಾನ್‌|ವು ಶೈಲಿಯ ತೈ ಚಿ ಚಾನ್‌]] ಗುರು [[ವು ಟಾ-ಚಿ|ವು ತ-ಚಿ]]ರವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ ಮತ್ತು ಗೆಳೆಯರಾಗಿದ್ದರು.

=== ವಿಂಗ್‌ ಚುನ್‌ ===
ಚೀನಾದ ಸಮರ ಕಲೆ [[ವಿಂಗ್‌ ಚುನ್‌]]ನ ಅಭ್ಯಾಸವು ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರ ಸಮರ ಕಲೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. 1954ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ 13 ವರ್ಷವಿರುವಾಗ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ವಿಂಗ್‌ ಚುನ್‌]] ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಮಾಸ್ಟರ್‌ [[ಯಿಪ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌|ಯಿಪ್‌ ಮಾನ್‌]] ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ವಿಂಗ್‌ ಚುನ್‌ನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಿಸಿದರು. ಆತ ವಿಂಗ್‌ ಚುನ್‌ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾಗ ಯಿಪ್‌ ಮಾನ್‌ರ ಕೆಲವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಲೀ ಜೊತೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಚೀನಾದವರು ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ತಂತ್ರಗಳ ಕಲಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಉಳಿದವರಿಂದ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿದೇಶೀಯರೊಂದಿಗೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವನ ಪೂರ್ವೇತಿಹಾಸ (ಅವನ ತಾಯಿ ಜರ್ಮನ್‌ ಮನೆತನದ ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದವರು) ಇದಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣ.&lt;ref&gt;{{cite web|accessdate=2008-05-30|url=http://www.funtrivia.com/en/Celebrities/Lee-Bruce-13857.html|title=Interesting Questions, Facts, and Information|publisher=Fun Trivia|archive-date=2009-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090415171425/http://www.funtrivia.com/en/Celebrities/Lee-Bruce-13857.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವನೊಬ್ಬನೇ ಯಿಪ್‌ ಮಾನ್‌ನಿಂದ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ತನ್ನ ವಿಂಗ್‌ ಚುನ್‌ ಸ್ನೇಹಿತರಾದ [[ವಿಲಿಯಂ ಚೆಯುಂಗ್‌|ವಿಲಿಯಮ್‌ ಚೆವುಂಗ್‌]] ಮತ್ತು [[ವಾಂಗ್‌ ಷುನ್‌ ಲೆಯುಂಗ್‌|ವೊಂಗ್‌ ಶುನ್‌ ಲಿವುಂಗ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು.

=== ಜುನ್‌ ಫಾನ್‌ ಗುಂಗ್‌ ಫೂ ===
{{Main|Jun Fan Gung Fu}}
1959ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಗೆ ಬಂದ ನಂತರ ಲೀಯವರು ಸಮರ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ತಾವು ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಅವರು ಜುನ್‌ ಫಾನ್‌ ಗುಂಗ್‌ ಫೂ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ''[[ಜುನ್‌ ಫಾನ್‌ ಗುಂಗ್‌ ಫೂ]]''  (ಪದಶಃ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯ ಕುಂಗ್‌ ಫೂ). ಅದು ಮೂಲತಃ ವಿಂಗ್‌ ಚುನ್‌ನ ಅವರದೇ ಆದ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು/ಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|accessdate=2008-05-30|url=http://hardcorejkd.com/wing_chun.php|title=WING CHUN GUNG FU|publisher=Hardcore JKD}}&lt;/ref&gt; [[ಜೂಡೋ|ಜುಡೋ]] ಪರಿಣತ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಲೀಯವರ ಮೊದಲ ಸಹಾಯಕ ತರಬೇತುದಾರರಾದ [[ಜೆಸ್ಸೆ ಗ್ಲೋವರ್‌]]ರವರೊಂದಿಗೆ ಲೀ ಸಿಯಾಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದ ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆಲ್ಲಾ ಸಮರಕಲೆಗಳನನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಲೀ ಸಿಯಾಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೀ ಜುನ್‌ ಫಾನ್‌ ಗುಂಗ್‌ ಫೂ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಹೆಸರಿನ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ಶಾಲೆಯನ್ನು ತೆರೆದರು.

ವಿಂಗ್‌ ಚುನ್‌ನ ನೇರಗುರಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ಶಾವೋಲಿನ್‌ ಕುಂಗ್‌ ಫೂವಿನ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ಲೀ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಒದೆಯುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಕಾಲನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಡಿಸದೆ ತುಂಬಾ ಚುರುಕಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದ ಲೀಯವರ ಒದೆಯು ಗುರಿಯನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತಲುಪುತಿತ್ತು.

=== ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ ===
[[ಚಿತ್ರ:JeetKuneDo.svg|thumb|ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ ಲಾಂಛನ. ಟೈಜಿಟು ಚಿಹ್ನೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಇರುವ ಚೀನೀ ಅಕ್ಷರಗಳು : &quot;ದಾರಿಯಿಲ್ಲದುದನ್ನೇ ದಾರಿಯಾಗಿಸುವಿಕೆ&quot; &amp; &quot;ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದಿರುವುದನ್ನೇ ಮಿತಿಯಾಗಿಸುವಿಕೆ &quot;  ಯಾಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಯಿನ್‌ ನಡುವಿನ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿರುವ ಬಾಣಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.. [64]]]

{{Main|Jeet Kune Do}}
ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ 1965ರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಲೀಯವರ ಹೋರಾಟದ [[ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ತತ್ವ]]ವು ವಾಂಗ್‌ ಜ್ಯಾಕ್‌ ಮಾನ್‌‌ರೊಂದಿಗಿನ ಪಂದ್ಯವೊಂದರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿತ್ತು. ವಿಂಗ್‌ ಚುನ್‌ ತಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಹೋರಾಟ ದೀರ್ಘವಾಗುವುದಲ್ಲದೇ ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಬಳಸಲು ಅದರಿಂದ ತಮಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ತಂತ್ರಗಳು ತುಂಬಾ ಜಟಿಲ ಹಾಗೂ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಬಯಲು ಕುಸ್ತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯತಃ ಪಾಲಿಸುವುದು ಉಚಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿಲುವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. &quot;''ಸಾಧ್ಯತೆ'', ''ನಮ್ಯತೆ'', ''ವೇಗ'', ಮತ್ತು ''ದಕ್ಷತೆ'' &quot;ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತನ್ನು ನೀಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಲೀ ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಬಲಕ್ಕಾಗಿ [[ತೂಕ ತರಬೇತಿ]], ತಾಳ್ಮೆಗಾಗಿ ಓಟ, ನಮ್ಯತೆಗಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು ಹಿಗ್ಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ವಿವಿಧ ತರಬೇತಿ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.

ಲೀ ತಾವು ಹೇಳಿದ &quot;''ದ ಸ್ಟೈಲ್‌ ಆಫ್‌ ನೊ ಸ್ಟೈಲ್‌'' &quot;ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡಿದರು. ಈ ಶೈಲಿಯು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ತೊಲಗಿಸುವುದು. ಇದು ಕೇವಲ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಲಿಗಳ ಸೂಚಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಲೀ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಜುನ್‌ ಫಾನ್‌ ಗುಂಗ್‌ ಫೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿವೆ ಎಂದು ಲೀಯವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅದು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಮರ ಕಲೆಯನ್ನು ಅವರು ([[ಡಾನ್‌ ಇನೊಸ್ಯಾಂಟೊ|ಡ್ಯಾನ್‌ ಇನೊಸ್ಯಾಂಟೊ]]ರವರು ಸಲಹೆ ಮಾಡಿದ ಹೆಸರು) ''ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ''  ಅಥವಾ ''ಮುಷ್ಠಿಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ರೀತಿ''  ಎಂದು ಕರೆದರು. ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊನಲ್ಲಿನ ಲೀಯವರ ಸಮರ ಕಲೆ ಕಲ್ಪನೆಯು ಪರಿಮಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಮಿತಿಗಳಿಲ್ಲದಂತಹಾ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಶೈಲಿಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಮಾಣಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದರಿಂದ ನಂತರ ಅವರು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಷಾದಿಸಿರಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{harvnb|Thomas|1994|p=81}}&lt;/ref&gt;

ಲೀ ಕೇವಲ 4 ತರಬೇತುದಾರರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದರು. ಟಕಿ ಕಿಮುರಾ, ಜೇಮ್ಸ್‌ ಯಿಮ್‌ ಲೀ (ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ), ಟೆಡ್‌ ವೊಂಗ್‌ ಮತ್ತು [[ಡಾನ್‌ ಇನೊಸ್ಯಾಂಟೊ|ಡ್ಯಾನ್‌ ಇನೊಸ್ಯಾಂಟೊ]]ರವರು ಲೀಯವರಿಂದ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದ ತರಬೇತಿದಾರರು. ಇನೊಸ್ಯಾಂಟೊರವರು ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ, ಜುನ್ ಫಾನ್‌ ಗುಂಗ್‌ ಫೂ, ಮತ್ತು ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯ ಟಾವೊ ಆಫ್‌ ಚೈನಿಸ್‌ ಗುಂಗ್‌ ಫೂನಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರಿಂದ 3ನೇ ರ್ಯಾಂಕ್‌ (ತರಬೇತುದಾರ) ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಟಕಿ ಕಿಮುರಾರವರು ಜುನ್‌ ಫಾನ್‌ ‌ ಗುಂಗ್‌ ಫೂನಲ್ಲಿ 5ನೇ ರ್ಯಾಂಕ್‌ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಜೇಮ್ಸ್‌ ಯಿಮ್‌ ಲೀ (ಈಗ ನಿಧನರಾಗಿದ್ದಾರೆ) ಜುನ್‌ ಫಾನ್‌ ‌ ಗುಂಗ್‌ ಫೂನಲ್ಲಿ 3ನೇ ರ್ಯಾಂಕ್‌ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಟೆಡ್‌ ವುಂಗ್‌ರವರು ನೇರವಾಗಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರಿಂದ ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊನಲ್ಲಿ 2ನೇ ರ್ಯಾಂಕ್‌ಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಜೇಮ್ಸ್‌ ಯಿಮ್‌ ಲೀ ಮತ್ತು ಟಕಿ ಕಿಮುರಾ ಜುನ್‌ ಫಾನ್‌ ಗುಂಗ್‌ ಫೂನಲ್ಲಿ ರ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣವಾದ ನಂತರ ಜುನ್‌ ಫಾನ್‌ ಗುಂಗ್‌ ಫೂನಲ್ಲಿ ಟಾಕಿಯವರು 5ನೇ ರ್ಯಾಂಕ್‌ನ್ನು ಪಡೆದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಒಂದೇ ದಿನ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಡ್ಯಾನ್‌ ಇನೊಸ್ಯಾಂಟೊರವರಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ಡಿಪ್ಲೊಮಾಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಲೀಯವರ ನಿಧನದ ನಂತರ ಡಾನ್‌ ಇನೊಸ್ಯಾಂಟೊ ಕೆಲವು ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ ತರಬೇತಿದಾರರನ್ನು ತಾವೇ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದರೆ ಇನ್ನು ಹಲವರನ್ನು ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ್ದ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದರು.

ಲೀಯವರ ಆತ್ಮೀಯ ಗೆಳೆಯರಾಗಿದ್ದ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಯಿಮ್‌ ಲೀ ಯಾವುದೇ ಹೊಸ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದೆಯೇ ನಿಧನರಾದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಏಕೈಕ ಅಪವಾದವೆಂದರೆ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಗರಡಿಯಲ್ಲಿ ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊವನ್ನು ಕಲಿತ ಹಾಗೂ 1972ರಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸ್‌ರವರ ಖಾಸಗಿ ಪತ್ರದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ JKDಯ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಪಡೆದಿದ್ದ ಗ್ಯಾರಿ ಡಿಲ್‌ ಎಂಬುವವರು. ಪ್ರಸಕ್ತ ದಿನಮಾನದವರೆಗೆ ಟಕಿ ಕಿಮುರಾ [[ಜುನ್‌ ಫಾನ್‌ ಗುಂಗ್‌ ಫೂ]]ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ [[ಆಂಡಿ ಕಿಮುರಾ]]ರವರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದ್ದರು. ಡಾನ್‌ ಇನೊಸ್ಯಾಂಟೊಯವರು ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯ ತಮ್ಮ ತರಬೇತಿ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ 30ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಆಯ್ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಸಾವಿರಾರು ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ಪರಿಣತರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು. ಲೀ ತಮ್ಮ ಮರಣಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಇಬ್ಬರೂ ತರಬೇತುದಾರರಾದ ಇನೊಸ್ಯಾಂಟೊ ಮತ್ತು ಕಿಮುರಾ (1972ರಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಯಿಮ್‌ ಲಿಯವರು ನಿಧನರಾದರು)ರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ ಮುಂದುವರೆಸಲು ಹೇಳಿದ್ದರು. ನಂತರ ಟಕಿ ಕಿಮುರಾ ಮತ್ತು ಡಾನ್‌ ಇನೊಸ್ಯಾಂಟೊ ಇಬ್ಬರೂ &quot;ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಿರಲಿ, ಆದರೆ ಗುಣಮಟ್ಟ ಉತ್ತಮವಿರಲಿ&quot; ಎಂಬ ನಿಯಮದಡಿ ಚಿಕ್ಕ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಚುಕ್‌ ನೊರಿಸ್‌, ಜೊಯಿ ಲೇವಿಸ್‌ ಮತ್ತು ಮೈಕ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌ರಂತಹ ವಿಶ್ವ ಕರಾಟೆ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ರಿಗೆ ಸಹ ಬ್ರೂಸ್‌ ಕಲಿಸಿದ್ದರು. ಈ 3ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಬ್ರೂಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ಕರಾಟೆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{harvnb|Little|2001|p=211}}&lt;/ref&gt;

==== ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊನ ವಿವಾದಗಳು ====
&quot;''ಜುನ್‌ ಫಾನ್‌''  ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ&quot; ಎನ್ನುವ ಹೆಸರು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ನಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯ ಹೆಸರಿನ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ ಲೊಗೊ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು (ವೈಯಕ್ತಿಕ ಫೋಟೋಗಳು ಮತ್ತು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ) ಕೃತಿಸ್ವಾಮ್ಯಗೊಂಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಳಕೆಗೆ ನೀಡುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಲೀ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹೆಸರು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ: 'ಜುನ್‌ ಫಾನ್‌' (ಲೀಯವರ ಚೀನೀಯ ಹೆಸರು) ಮತ್ತು 'ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ' (ಮುಷ್ಠಿಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ರೀತಿ).

== 1964ರ ಲಾಂಗ್‌ ಬೀಚ್‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಾಟೆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ಅತಿಥಿ ==

[[ಎಡ್‌ ಪಾರ್ಕರ್‌]]ನ ಆಮಂತ್ರಣದ ಮೇರೆಗೆ ಲೀಯವರು 1964ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಲಾಂಗ್‌ ಬೀಚ್‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಾಟೆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳು|ಲಾಂಗ್‌ ಬೀಚ್‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಾಟೆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು &lt;ref name=&quot;ikc&quot;&gt;{{cite web|accessdate=2008-05-30|url=http://www.longbeachikc.com/|title=2007 Long Beach International Karate Championship|publisher=Long Beach International Karate Championship|archive-date=2009-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20091106041044/http://www.longbeachikc.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ಭುಜದ ಅಗಲಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಎರಡು ಬೆರಳಿನ [[ಪುಷ್‌ಅಪ್‌ಗಳು]] ([[ಹೆಬ್ಬೆರಳು]] ಮತ್ತು [[ತೋರು ಬೆರಳು]] ಬಳಸಿ) ಪುನರಾವರ್ತನವಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಅದೇ ಲಾಂಗ್‌ ಬೀಚ್‌ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಲೀಯವರು &quot;''[[ಒಂದಿಂಚಿನ ಹೊಡೆತ|ಒಂದಿಂಚು ಹೊಡೆತ]]'' &quot;ವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದರು &lt;ref&gt;{{cite web|accessdate=2008-05-30|url=http://www.maniacworld.com/bruce_lee_3.htm|title=Two Finger Pushup|publisher=Maniac World|archive-date=2008-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080521195049/http://www.maniacworld.com/bruce_lee_3.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ಅದರ ವಿವರಣೆ ಹೀಗಿದೆ: ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಜೊತೆಗಾರನ ಎದುರು ಲೀ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಾಗಿದ ಬಲಮೊಣಕಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಲೀಯವರ ಬಲಗೈ ಭಾಗಶಃ ಚಾಚಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರ ಬಲಗೈ ಮುಷ್ಠಿ ಜೊತೆಗಾರನ ಎದೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು ಒಂದಿಂಚು ದೂರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಸರಿಯಾದ ದೇಹ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಲೀಯವರು ತಮ್ಮ ಬಲಗೈಯನ್ನು ಹಿಂದೆಮುಂದೆ ಚಲಿಸದೆ ಜೊತೆಗಾರನನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹೋಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಅವನ ಹಿಂದೆ ಇರಿಸಲಾದ ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುವಂತೆ ಬಲವಾಗಿ ನೀಡಿದ ಹೊಡೆತ ಆತನ ದೇಹದ ಜಡತ್ವ ಆತನನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿತ್ತು.

ಲೀಯವರ ಆ ಸ್ವಯಂ ಸಹಾಯಕ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಟಾಕ್ಟನ್‌ನ ಬಾಬ್‌ ಬೇಕರ್‌ ಆಗಿದ್ದ.&quot;ನಾನು ಬ್ರೂಸ್‌ ಈ ತರಹದ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮಾಡದಂತೆ ಹೇಳಿದ್ದೆನು&quot;, ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅವರು ಜ್ಞಾಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿಸಿ ಅವರು, &quot;ನನಗೆ ಅವರು ಕಳೆದ ಬಾರಿ ಹೊಡೆದಾಗ, ತಾಳಲಾಗದ ನನ್ನ ಎದೆಯ ನೋವಿನಿಂದಾಗಿ ಕೆಲಸ ಬಿಟ್ಟು ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾಲ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇರಬೇಕಾಯಿತು.&quot; &lt;ref&gt;{{harvnb|Vaughn|1986|p=21}}&lt;/ref&gt;

== 1967ರ ಲಾಂಗ್‌ ಬೀಚ್‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಾಟೆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ==
ಲೀ 1967ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಲಾಂಗ್‌ ಬೀಚ್‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಾಟೆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳು|ಲಾಂಗ್‌ ಬೀಚ್‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕರಾಟೆ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸಹ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;ikc&quot; /&gt; USKA ವಿಶ್ವ ಕರಾಟೆ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಆಗಿರುವ [[ವಿಕ್‌ ಮೂರ್‌|ವಿಕ್‌ ಮೂರೆ]]ರವರ ಎದುರು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ &quot;ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗದ ಹೊಡೆತ&quot; ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಲೀಯವರು ಮೂರೆಯವರಿಗೆ ತಾವು ನೇರವಾದ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಹೊಡೆಯುವುದಾಗಿ ಮತ್ತು ನೀವು ಏನನ್ನಾದರೂ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿದರು. ಲೀ ಕೆಲವು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಿಂದೆ ಹೋಗಿ ಮೂರೆಯವರನ್ನು ತಯಾರಾಗಿದ್ದೀರಾ ಎಂದು ಕೇಳಿದ ನಂತರ ಮೂರೆ ತಲೆ ಆಡಿಸಿ ದೃಢಪಡಿಸಿದಾಗ, ಹೊಡೆಯಲು ಸರಿಯಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುವವರೆಗೆ ಲೀ ಅವರೆಡೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಲೀಯವರು ಅವರ ಮುಖಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದು ಮುಖವನ್ನು ತಲುಪುವ ಮೊದಲು ಕೈಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೂರೆ ಎಂಟು ಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಹೊಡೆತವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಫಲರಾಗಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite book
| last = Uyehara
| first = Mitoshi
| title = Bruce Lee: The Incomparable Fighter
| publisher = Ohara Publications
|year=1991
| location = [[Santa Clarita, California]]
| pages = 27
}}&lt;/ref&gt;

== ಹೋರಾಟಗಳು/ಮುಷ್ಟಿ ಯುದ್ಧಗಳು ==

ಗೇರಿ ಎಲ್ಮ್ಸ್‌ನನ್ನು ಮೂರು 1 ನಿಮಿಷದ ಪಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದ ಪಂದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಹನ್ನೆರಡು ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ಶಾಲೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ 1959ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ಅಂತರ ಶಾಲಾ ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಿಗೆ ವಿಜಯರಥದೊಂದಿಗೆ ಲೀ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://home.vtmuseum.org/articles/peterson/rolfint.php |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-11-12 |archive-date=2013-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131024020056/http://home.vtmuseum.org/articles/peterson/rolfint.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಲೀಯವರ ಅಂತಿಮ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಮತ್ತು ಸಮರ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಪರಾಕ್ರಮ, ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಾದರೂ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲದ ಅನೇಕ ಹಾದಿಬದಿಯ ಪುಂಡರು, ಸಾಹಸಿ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ಇತರೆ ನಟರೊಂದಿಗೆ ಘರ್ಷಣೆಗಳಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. USPK [[ಕರಾಟೆ]] ವಿಜೇತ ಮತ್ತು ''ಎಂಟರ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌'' ನ ಸಹ-ತಾರೆ, [[ರಾಬರ್ಟ್ ವಾಲ್‌|ಬಾಬ್‌ ವಾಲ್‌]] ಲೀಯವರನ್ನು ಹಂಗಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದ ಓರ್ವ ಚಲನಚಿತ್ರ ಇತರೆ ನಟನೊಂದಿಗಿನ ಮುಖಾಮುಖಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಇತರೆ ನಟನ ನೀರಿಳಿಸಿದ್ದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಇತರೆ ನಟನು ಲೀಯವರ ಬಗ್ಗೆ &quot;ಆತನು ಚಿತ್ರತಾರೆಯಷ್ಟೇ, ಆದರೆ ಸಮರ ಕಲಾ ನಿಪುಣರಲ್ಲ&quot; ಮತ್ತು &quot;ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟಗಾರನಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಹುಯಿಲೆಬ್ಬಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆ ನಟನ ಮೂದಲಿಸುವಿಕೆಗೆ ತಾನು ಕುಳಿತಿದ್ದ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಹಾರಲು ಸವಾಲೆಸೆಯುವ ಮೂಲಕ ಲೀ ಉತ್ತರ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಲೀಯವರ ಆ ವಿರೋಧಿ ನಟನನ್ನು ವಾಲ್‌ರು &quot;ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪುಂಡರ ಪಟಾಲಂ ಮಾದರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿ,&quot; &quot;ಓರ್ವ ಉತ್ತಮ ಸಮರ ಕಲಾ ನಿಪುಣ,&quot; ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದುದಲ್ಲದೇ ಆತನು &quot;ಚುರುಕು, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ, ಮತ್ತು ಬ್ರೂಸ್‌ರಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದವನಾಗಿದ್ದನೆಂಬುದು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂತೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{harvnb|Little|1997|p=167}}&lt;/ref&gt;

{{quotation|''&quot;This kid was good. He was strong and fast, and he was really trying to punch Bruce's brains in. But Bruce just methodically took him apart.&quot;''&lt;ref name=leg&gt;{{harvnb|Vaughn|1986|p=153}}&lt;/ref&gt;

''&quot;Bruce kept moving so well, this kid couldn't touch him...Then all of a sudden, Bruce got him and rammed his ass with the wall and swept him up, proceeding to drop him and plant his knee into his opponent's chest, locked his arm out straight, and nailed him in the face repeatedly.&quot;''&lt;ref&gt;{{harvnb|Little|1997|p=168}}&lt;/ref&gt; -- Bob Wall}}

&quot;ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ವೃತ್ತಿಪರ ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಳಿದಿದ್ದರೆ, ಆತನು ಲೈಟ್‌-ವೇಯ್ಟ್‌ ವಿಭಾಗ ಅಥವಾ ಕಿರಿಯ-ವೆಲ್ಟರ್‌ವೇಯ್ಟ್‌ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ಮೂರು ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದ್ದರೆಂಬುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವೂ ಇಲ್ಲ&quot; ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಡಾನ್‌ ಇನೊಸ್ಯಾಂಟೊ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Citation
| last=Birchland
| first=Bob
| author-link=Bob Birchland
| title=&quot;The Truth of Boxing: A Critical Look at Bruce Lee's Hand Skills&quot;
| newspaper=[[Black Belt Magazine]]
| pages=93
| date=November 2007
| url=http://www.blackbeltmag.com
}}&lt;/ref&gt;

== ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ==
=== ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯ ===
[[ಚಿತ್ರ:The.Way.Of.The.Dragon.1972.Bruce.Lee.flex.front.jpg|thumb|1972ರ ವೇ ಆಫ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ]]

ತನ್ನ ಕಾಲದ ಅನೇಕ [[ಸಮರ ಕಲಾ ನಿಪುಣ]]ರು ದೈಹಿಕ ಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ವ್ಯಯಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಲೀ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಬ್ರೂಸ್‌ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೈಹಿತ ಕ್ಷಮತೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಎಂದರೆ —ಸ್ನಾಯು ಬಲ, ಸ್ನಾಯು ಕ್ಷಮತೆ, ಹೃದಯ ಮತ್ತು ರಕ್ತನಾಳಗಳ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ಮತ್ತು ನಮ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರು ಬೃಹತ್‌ ಗಾತ್ರದ ಸ್ನಾಯುಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಮಾಂಸಖಂಡಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯಗೊಳಿಕೆ|ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯವರ್ಧನೆ]] ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೂ, ಲೀಯವರು ಸಮರ ಕಲೆ ನೈಪುಣ್ಯತೆ ಸಾಧಿಸಲು ನಡೆಸುವ ದೈಹಿಕ ತರಬೇತಿಗಳ ಯಶಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಅಭೌತಿಕ ತಯಾರಿಗಳು ಮೂಲಭೂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಒತ್ತಿಹೇಳುವುದನ್ನು ಮರೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ''[[ದ ಟಾವೊ ಆಫ್‌ ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ|ದ ಟಾವೋ ಆಫ್‌ ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೋ]]''  ಎಂಬ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಆತ ಹಾಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

{{quotation|Training is one of the most neglected phases of athletics. Too much time is given to the development of skill and too little to the development of the individual for participation.&quot; &quot;JKD, ultimately is not a matter of petty techniques but of highly developed spirituality and physique.&lt;ref&gt;{{cite web|accessdate=2008-05-30|url=http://www.hybridmartialart.com/Martial%20Art%20Overview/Martial_%20Arts_%20Overview.html|title=Martial Art Disciplines at Hybrid Martial Arts Academy|publisher=Hybrid Martial Art|archive-date=2008-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20080430001936/http://www.hybridmartialart.com/Martial%20Art%20Overview/Martial_%20Arts_%20Overview.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}

1965ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 24 ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲ ದಿನದ ತಂಗಿದ್ದಾಗ ಲೀ ಪಡೆದ [[ತೂಕ ತರಬೇತಿ]]ಯು ಆತನ ತೋಳುಗಳ ಕ್ಷಮತೆ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿತು. ಪದ್ಮಾಸನ, ಪುಷ್‌ಅಪ್‌ಗಳು, ತಿರುವುಮುರುವು ಸುರುಳಿಗಳು, ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸುರುಳಿಗಳು, ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಮಣಿಕಟ್ಟು ಸುರುಳಿ ಹಾಗೂ ಅದರ ತಿರುವುಮುರುವುಗಳೆರಡೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ರೂಪದ ಕಸರತ್ತುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಎಂಟು ಪುನರಾವರ್ತನೆಗಳ ಮೂರು ಜೋಡಿಗಳಲ್ಲಿ 70ರಿಂದ 80 lbsಗಳಷ್ಟು (ಸುಮಾರು 32ರಿಂದ 36&amp;nbsp;kg) ತೂಕದ [[ರಟ್ಟೆ ಸುರುಳಿ]]ಯನ್ನು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{harvnb|Lee|1989|p=70}}&lt;/ref&gt; 6ರಿಂದ 12 ಆವರ್ತನೆಗಳವರೆಗೆ(ಒಮ್ಮೆಗೆ) ಅವರು ಪುನರಾವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ತರಬೇತಿಯ ವಿಧಾನವು ಆತನ ಸ್ನಾಯುಗಳ ಸೆಟೆಸುವಿಕೆಯನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರೂ, ನಂತರದ ಪರಿಣಾಮವು ಬ್ರೂಸ್‌‌ರ ತೂಕ ವೃದ್ಧಿ ಅಥವಾ ಸದೃಢ ಮಾಂಸಖಂಡವೃದ್ಧಿಯು 160 lbsಗಳನ್ನು (ಸುಮಾರು 72&amp;nbsp;kg) ಮೀರುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿತು. ಲೀಯವರು 2,500ಕ್ಕೂ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಖಾಸಗಿ ಗ್ರಂಥಭಂಡಾರದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಅಲ್ಲಗಳೆಯಲಾದ &quot;ಸ್ನಾಯುವಿನ ಗಾತ್ರ ಹಿರಿದಾದರೆ, ಶಕ್ತಿಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ&quot; ಎಂಬ ತನ್ನ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದರು. ಬ್ರೂಸ್‌ರವರು ತನ್ನ ದೈಹಿಕ ತರಬೇತಿಯ ದಿನಚರಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದೈಹಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗರಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟಿಸಲು ಮಾನವ ಶರೀರದ ಗರಿಷ್ಟ ಮಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅವರು [[ಜಿಗಿದಾಟದ ಹಗ್ಗ|ಹಗ್ಗ ಜಿಗಿದಾಟ]]ವೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ತರಬೇತಿ ಹಾಗೂ ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯಗೊಳಿಕೆಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗುವಂತೆ ವಿವಿಧ ಕಸರತ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Hatfield, Fredrick C.|year=1993|title=Fitness: The Complete Guide|publisher=International Sport Sciences Association|location=[[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ]]|page=119}}&lt;/ref&gt;

ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ''ಪ್ರತಿ ಚಲನೆಯೂ''  ಕೆಲ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವುದರಿಂದ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯ ಸ್ನಾಯುಗಳು ಸಮರ ಕಲಾ ನಿಪುಣರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ನಾಯು ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಲೀಯವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಇನ್ನೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, &quot;ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯು&quot; ಪಕ್ಕೆಲಬುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಾಂಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಕೋಶಗಳೆನ್ನಬಹುದು.

7 a.m.ರಿಂದ 9 a.m.ವರೆಗೆ ಜಠರ ಸ್ನಾಯುಗಳಿಗೆ ಬಲ ನೀಡುವ, ನಮ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಕಸರತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಓಡುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ 11 a.m.ರಿಂದ 12 p.m.ವರೆಗೆ ಅವರು ಭಾರ ಹೊರುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸೈಕಲ್‌ ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಲೀಯವರ ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ ಕಸರತ್ತೆಂದರೆ ಎರಡರಿಂದ ಆರು ಮೈಲಿಗಳವರೆಗಿನ ದೂರದ ಓಟವನ್ನು 15ರಿಂದ 45 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುವುದು, ಅದರಲ್ಲಿ 3–5 ನಿಮಿಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೇಗವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಲೀ 10 ಮೈಲಿಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುವ ಹಾಗೆ(ಸುಮಾರು 16 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳು) 45 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಲ ಸೈಕಲ್‌ಅನ್ನು ತುಳಿಯುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web
| last = Uhera
| first = Mito
| title = Feats
| publisher = Bruce Lee: The Divine Wind
| url = http://www.bruceleedivinewind.com/feats.html
| accessdate = 2008-05-30
| archive-url = https://web.archive.org/web/20110630122231/http://www.bruceleedivinewind.com/feats.html
| archive-date = 2011-06-30
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

ಲೀ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜಿಗಿದಾಡುವ ಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಕಸರತ್ತು ನಡೆಸಿ ಸೈಕಲ್‌ ಚಾಲನೆಯಾದ ಮೇಲೆ 800 ಜಿಗಿತಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಲೀ ತನ್ನ ಮುಷ್ಟಿಯ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬಿರುಸುಗೊಳಿಸಲು ಗಡುಸಾದ [[ಕಲ್ಲುಗಳು|ಕಲ್ಲು]] ಮತ್ತು [[ಜಲ್ಲಿಕಲ್ಲುಗಳು|ಜಲ್ಲಿ]]ಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಬಕೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಡೆಯುವುದೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಕಸರತ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯ ಕಸರತ್ತುಗಳನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ 500ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite book
| last = Campbell
| first = Sid
| title = The Dragon and the Tiger: The Birth of Bruce Lee's Jeet Kune Do, the Oakland Years
| url = https://archive.org/details/dragontigerbirth0000camp
| publisher = Frog LTD
|year=2003
| location = [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ]]
| pages = [https://archive.org/details/dragontigerbirth0000camp/page/58 58]
}}&lt;/ref&gt;

=== ಪೌಷ್ಟಿಕತೆ ===
[[ಲಿಂಡಾ ಲೀ ಕ್ಯಾಡ್‌ವೆಲ್‌|ಲಿಂಡಾ ಲೀ]] ಯವರ ಪ್ರಕಾರ, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಲೀಯವರು [[ಪೌಷ್ಟಿಕತೆ]]ಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದುದಲ್ಲದೇ, [[ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರ|ಆರೋಗ್ಯಕಾರಿ ಆಹಾರ]]ಗಳು, ಅಧಿಕ-[[ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯಗೊಳಿಕೆಗೆ ಪೂರಕ ಆಹಾರ|ಪ್ರೊಟೀನ್‌ ಪಾನೀಯ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಜೀವಸತ್ವ ಪೂರಕ ಆಹಾರ|ಜೀವಸತ್ವ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಖನಿಜಯುಕ್ತ ಪೂರಕ ಆಹಾರಗಳು|ಖನಿಜಯುಕ್ತ ಪೂರಕ ಆಹಾರಗಳ]] ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಅವರು ಉನ್ನತ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಶರೀರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು [[ಕಳಪೆ ಆಹಾರ|ಕಳಪೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಆಹಾರ]]ದ ಪಥ್ಯದಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ &quot;ಅನುಚಿತ ಆಹಾರ&quot;ದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನ ಶರೀರವು ಗಲೀಜಾಗಿ ಅಥವಾ ಜಡವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಲೀಯವರು ತನ್ನ ದೇಹಕ್ಕೆ ಅನಗತ್ಯವಾದ ಕ್ಯಾಲೊರಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವವು ಎಂದು ಬೇಕರಿಯ ತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ಸಹಾ ತ್ಯಜಿಸಿದರು. ಲೀಯವರ ಆಹಾರ ಪಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ ಪಾನೀಯಗಳಿದ್ದವು. ದಿನಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಇಲ್ಲವೇ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸೇವಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ನಂತರದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲಿಲ್ಲ.

ಲಿಂಡಾರವರು ಬ್ರೂಸ್‌ರ ಸೊಂಟದ ಸುತ್ತಳತೆಯು 26ರಿಂದ 28 ಇಂಚುಗಳವರೆಗೆ (66ರಿಂದ 71 ಸೆಂಟಿಮೀಟರುಗಳು) ಏರಿಳಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ''&quot;ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ [[ತರಕಾರಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಹಣ್ಣು]]ಗಳು, [[ಸೇಬು]]ಗಳು, [[ಸೆಲರಿ]], [[ಗಜ್ಜರಿ/ಕ್ಯಾರೆಟ್‌]]ಗಳು ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ, ವಿದ್ಯುಚ್ಛಾಲಿತ [[ಬ್ಲೆಂಡರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಮಿಶ್ರಿತ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು&quot;'', ಎಂದು ಆಕೆ ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web
| last = Seal
| first = Jack
| title = How Did Bruce Lee Get Those Washboard Abs?
| publisher = All Bruce Lee
|year=2007
| url = http://www.allbrucelee.com/article/how_did_bruce_lee_get_those_wash.htm
| accessdate=2008-05-30
}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ತಾಜಾ ತರಕಾರಿಗಳು,ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ತಾಜಾ [[ಹಾಲು|ಹಾಲನ್ನು]] ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬ್ರೂಸ್‌ರವರು ಅವುಗಳು ಹೊಂದಿರುವ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ [[ಚೀನೀಯ ಆಹಾರ|ಚೀನೀಯ]] ಅಥವಾ ಇತರೆ [[ಏಷ್ಯಾದ ಆಹಾರ]]ಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಈ ಕೆಳಕಂಡವೂ ಸೇರಿದಂತೆ [[ಪಥ್ಯದ ಪೂರಕ ಆಹಾರ|ಪೂರಕ ಪಥ್ಯಾಹಾರ]]ಗಳ ಪ್ರಬಲ ಸಮರ್ಥಕರೂ ಆಗಿದ್ದರು:

* [[ಜೀವಸತ್ವ C]]
* [[ಲೆಸಿತಿನ್‌]] ಹರಳುಗಳು
* [[ಬೀ ಪಾಲ್ಲೆನ್‌|ಜೇನುನೊಣ ಹರಡುವ ಪರಾಗಧೂಳಿ]]
* [[ಜೀವಸತ್ವ E]]
* [[ಗುಲಾಬಿ ಪಕಳೆ|ಗುಲಾಬಿ ಪಕಳೆ/ಕಾಯಿ/ಫಲ]]ಗಳು (ದ್ರವರೂಪದಲ್ಲಿ)
* [[ಗೋಧಿ ಮೊಳಕೆ|ಗೋಧಿ ಮೊಳಕೆಯ]] ತೈಲ/ಎಣ್ಣೆ
* [[ಅಸೆರೋಲಾ]]&amp;nbsp;— C
* B-ಫೊಲಿಯಾ

=== ಮೈಕಟ್ಟು ===
ಲೀಯವರ ದೈಹಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಗೆಗಿನ ಶ್ರದ್ಧೆಯು ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯವೃದ್ಧಿ ಸಾಧಕರ ಸಮುದಾಯದ ಕೆಲ ವಿಖ್ಯಾತರಿಂದಲೂ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯುವಂತಹ ದೈಹಿಕ ಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. Mr. ಒಲಿಂಪಿಯಾದ ಸ್ಥಾಪಕರಾದ [[ಜೋ ವೇಡರ್‌]]ರವರು ಒಮ್ಮೆ ಲೀಯವರ ಮೈಕಟ್ಟನ್ನು ನೋಡಿ &quot;ನಾನು ನೋಡಿದುದರಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಲಕ್ಷಣವಾದ ಮೈಕಟ್ಟು!&quot; ಎಂದು ಉದ್ಗರಿಸಿದ್ದರು. [[ಫ್ಲೆಕ್ಸ್‌ ವ್ಹೀಲರ್‌]], [[ಷಾನ್‌ ರೇ]], [[ರಾಚೆಲ್‌ ಮೆಕ್‌ಲಿಷ್‌|ರಾಚೆಲ್‌ ಮೆಕ್‌ಲಿಷ್]], [[ಲೌ ಫೆರ್ರಿಗ್ನೋ]], [[ಲೆಂಡಾ ಮುರ್ರೆ]], [[ಡೊರಿಯನ್‌ ಯೇಟ್ಸ್‌|ಡೋರಿಯನ್‌ ಯೇಟ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು ಎಂಟು ಬಾರಿ [[Mr. ಒಲಿಂಪಿಯಾ]] ಆಗಿದ್ದ [[ಲೀ ಹ್ಯಾನೆ|ಲೀ ಹಾನೆ]]ಯವರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಉನ್ನತ ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಪ್ರಭಾವೀ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಲೀಯವರದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;WarmMarble&quot;&gt;{{cite web|accessdate=2008-05-30|url=http://www.mikementzer.com/blee.html|title=&quot;WARM MARBLE&quot; The Lethal Physique of Bruce Lee|publisher=Mike Mentzer|author=Little, John|archive-date=2011-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903052941/http://www.mikementzer.com/blee.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ಅರ್ನಾಲ್ಟ್‌ ಸ್ಕ್ವಾರ್ಜನೆಗ್ಗರ್‌|ಅರ್ನಾಲ್ಡ್‌ ಸ್ಕ್ವಾರ್‌ಝೆನೆಗ್ಗರ್‌]] &amp; [[ಜೀನ್‌-ಕ್ಲಾಡೆ ವಾನ್‌ ಡಾಮ್ಮೆ]]ಗಳೂ ಸಹಾ ಲೀಯವರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರಲ್ಲದೇ, ಅರ್ನಾಲ್ಡ್‌ರವರು ಅವರ ದೈಹಿಕ ಕ್ಷಮತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಾ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು:

{{quotation|&quot;Bruce Lee had a very—I mean a very defined physique. He had very little body fat. I mean, he probably had one of the lowest body fat counts of any athlete. And I think that's why he looked so unbelievable.&quot;&lt;ref&gt;{{harvnb|Little|1998|p=18}}&lt;/ref&gt;}}

ಲೀಯವರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿದ್ದ ವೈದ್ಯರೊಬ್ಬರು &quot;ಅಳಿಲಿನ ಮಾದರಿಯ ಮಾಂಸಖಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಯಷ್ಟು ಚೈತನ್ಯವುಳ್ಳವರು&quot; ಎಂದೊಮ್ಮೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತಾನು ನೋಡಿದವರಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದವರೆಂದು ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web
| title = Bruce Lee Death
| publisher = JKD Street Defense
| year = 2007
| url = http://www.jkdstreetdefense.com/bruce-lee-death.html
| accessdate = 2008-05-30
| archive-date = 2010-02-27
| archive-url = https://web.archive.org/web/20100227035453/http://www.jkdstreetdefense.com/bruce-lee-death.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt; ಲೀಯವರು ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯವೃದ್ಧಿ, ಭಾರ ಎತ್ತುವ ತರಬೇತಿ, ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕಚಲನೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಬಗೆಗಿನ 140ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ನಾಯು ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಗೊಳಿಸಲು ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಅನೇಕ ತರಬೇತಿ ಸಾಧನಗಳ ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಜಾರ್ಜ್‌ ಲೀಯವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಿರ್ದಿಷ್ಟತೆಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|accessdate=2008-05-30|url=http://www.allbrucelee.com/article/equipment_manager.htm|title=The Equipment Manager|publisher=All Bruce Lee|author=Lee, George}}&lt;/ref&gt;

=== ದೈಹಿಕ ಸಾಹಸಕಾರ್ಯಗಳು ===
ಲೀಯವರ ಅಪೂರ್ವ ದೈಹಿಕ ಕ್ಷಮತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಅನೇಕ ಅಸಾಧಾರಣ ದೈಹಿಕ ಸಾಹಸಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;bldw&quot;&gt;{{cite web
| last = DM
| first = 
| title = Feats
| publisher = Bruce Lee: The Divine Wind
| url = http://www.bruceleedivinewind.com/feats.html
| accessdate = 2008-05-30
| archive-url = https://web.archive.org/web/20110630122231/http://www.bruceleedivinewind.com/feats.html
| archive-date = 2011-06-30
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mW&quot;&gt;{{cite web
| title = Bruce Lee&amp;nbsp;— Two Finger Pushup
| publisher = Maniac World
| url = http://www.maniacworld.com/bruce_lee_3.htm
| accessdate = 2008-05-30
| archive-date = 2008-05-21
| archive-url = https://web.archive.org/web/20080521195049/http://www.maniacworld.com/bruce_lee_3.htm
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;InterceptingFist&quot;&gt;{{cite video
|date=2001-05-31
| title = The Intercepting Fist
| medium = [[DVD]]
| publisher = Sterling Ent
| accessdate=2008-05-30
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ArtExpress&quot;&gt;{{harvnb|Little|1998|p=22}}&lt;/ref&gt; ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರ ಸಾಧನೆಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ದೈಹಿಕ ಸಾಹಸಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ವಾಸ್ತವ ಸಾಧನೆ ಯಾವುದು ಕಲ್ಪಿತ ಸಾಧನೆ ಯಾವುದು ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ ಕೆಳಗೆ ಪಟ್ಟಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.

* ಮೂರು ಅಡಿಗಳ ದೂರದಿಂದ ಕೈಗಳನ್ನು ಬದಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪ್ರಹರಿಸುವಾಗ ಲೀಯವರ ವೇಗವು ಸೆಕೆಂಡಿನ ಐದುನೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{harvnb|Little|1998|p=21}}&lt;/ref&gt;
* ಲೀಯವರ ಹೋರಾಟದ ಚಲನೆಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎಷ್ಟು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿದ್ದವೆಂದರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಆ ಕಾಲದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 24 ಫ್ರೇಂಗಳ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ನಿಧಾನ ವೇಗದ ಮರುಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡುವ ಹಾಗೆ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೇ, ಅನೇಕ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 32 ಫ್ರೇಂಗಳ ಹಾಗೆ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{harvnb|Vaughn|1986|p=110}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
| title = Bruce Lee answers a challenge
| publisher = Bruce Lee Divine Wind
| year = 2007
| url = http://www.bruceleedivinewind.com/articles/brucechallenge.zip
| accessdate = 2008-05-30
}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Little 1997 66–67&quot;&gt;{{harvnb|Little|1997|p=66–67}}&lt;/ref&gt;
* ವೇಗದ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ, ಲೀಯವರು ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ತೆರೆದ ಹಸ್ತದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಡೈಂಗಳು|ಡೈಮ್‌]] ಒಂದನ್ನು ಅವರು ಹಸ್ತವನ್ನು ಮುಚ್ಚುವಷ್ಟರಲ್ಲಿಯೇ ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಅಪಹರಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಪೆನ್ನಿಯೊಂದನ್ನು ಉಳಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{harvnb|Little|1997|p=71}}&lt;/ref&gt;
* ಲೀಯವರು ಎತ್ತರಿಸಿದ ವಿ-ಸಿಟ್‌ ಪೊಸಿಷನ್‌ ಅನ್ನು 30 ನಿಮಿಷಗಳು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಲು ಶಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;InterceptingFist&quot; /&gt;
* ಲೀಯವರು ಭತ್ತದ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಎಸೆದು ಅವುಗಳು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬೀಳುವ ಮುಂಚೆಯೇ ಅರ್ಧದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಚಾಪ್‌ಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಹಿಡಿಯಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;WarmMarble&quot; /&gt;
* ಲೀ [[Coca-Cola]]ದ ತೆರೆಯದ ಡಬ್ಬಿಗಳ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ನುಗ್ಗಿಸಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು. (ಇದು ಲಘು ಪಾನೀಯಗಳ ಡಬ್ಬಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಕ್ತ ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಡಬ್ಬಿಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ದಪ್ಪದ ಉಕ್ಕಿನಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದ ವಿಚಾರ).&lt;ref name=&quot;Little 1997 66–67&quot;/&gt;
* ಲೀಯವರು ಕೇವಲ ಹೆಬ್ಬೆರಳು ಮತ್ತು ತೋರುಬೆರಳುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಏಕ-ಹಸ್ತ ಪುಷ್‌-ಅಪ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;WarmMarble&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ArtExpress&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Little|1997|p=82}}&lt;/ref&gt;
* ಲೀಯವರು ಒಂದೇ-ತೋಳಿನಿಂದ ಗದ್ದವನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತುವ ಕ್ರಿಯೆಯ 50 ಪುನರಾವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{harvnb|Little|1998|p=108}}&lt;/ref&gt;
* ಲೀಯವರು 6 ಇಂಚುಗಳಷ್ಟು (15&amp;nbsp;cm) ದಪ್ಪದ ಮರದ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಮುರಿದುಹಾಕಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{harvnb|Little|1997|p=87}}&lt;/ref&gt;
* ಲೀಯವರು 200-lb (90.72&amp;nbsp;kg) ತೂಕದ ಚೀಲವೊಂದನ್ನು ಚಾವಣಿಯೆಡೆಗೆ ಹಾರಿ ಬಡಿಯುವ ಹಾಗೆ ಬದಿಹೊಡೆತ ನೀಡಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;ArtExpress&quot; /&gt;
* ಲೀ [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಕೋಬರ್ನ್|ಜೇಮ್ಸ್‌ ಕೋಬರ್ನ್‌]]ರವರನ್ನು ತರಬೇತಿಗೊಳಿಸುವಾಗ ನೀಡಿದ ಬದಿಹೊಡೆತವೊಂದರ ಮೂಲಕ 150&amp;nbsp;lb (68&amp;nbsp;kg) ತೂಕದ ಗುದ್ದುವ ಚೀಲವೊಂದನ್ನು ವಿಚ್ಛಿನ್ನಗೊಳಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;InterceptingFist&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Little|1998|p=150}}&lt;/ref&gt;
* &quot;ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌  ಫ್ಲಾಗ್‌&quot; ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಚಲನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ, ಲೀಯವರು ಭುಜದ ತುದಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಬೆಂಚ್‌ನ ತುದಿಯ ಮೇಲಿರುವಂತೆ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಮುಂಡವನ್ನು ಅಡ್ಡಡ್ಡವಾಗಿ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ತೂಗುವ ಹಾಗೆ ಕಾಲೆತ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web | last = Seal
| first = Jack
| title = How Did Bruce Lee Get Those Washboard Abs?
| publisher = All Bruce Lee
|year=2007
| url = http://www.allbrucelee.com/article/how_did_bruce_lee_get_those_wash.htm
| accessdate=2008-05-30
}}&lt;/ref&gt;

== ಜೀವನ ದೃಷ್ಟಿ ==
{{Wikiquote}}
ಲೀಯವರು [[ಸಮರ ಕಲಾ ನಿಪುಣ]] ಮತ್ತು ನಟರಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರೂ, [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ [[ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]]ವನ್ನು ಸಹಾ ಅಭ್ಯಸಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದಿಕೊಂಡಿದ್ದರಲ್ಲದೇ ದೊಡ್ಡದಾದ‌ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. [[ಸಮರ ಕಲೆಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧ]]ದ ತತ್ವಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಅವರ ಸ್ವಂತ ಕೃತಿಗಳು ಸಮರ ಕಲೆ ಹಾಗೂ ಹೊರಗಿನ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲಿನ ತಾತ್ವಿಕ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ಅವರ [[ಸಾರ ಸಂಗ್ರಹತೆ|ಸಾರಸಂಗ್ರಹಿ]] ತಾತ್ವಿಕ ನಿಲುವು ಅವರ ಹೋರಾಟದ ಶ್ರದ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರು ತಕ್ಷಣವೇ ಸಮರ ಕಲೆಗಳು ಕೇವಲ ಆ ತರಹದ ಬೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ ರೂಪಕವಷ್ಟೇ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಯಾವುದೇ ಅರಿವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದೆಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸಮರ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;warriorwithin122&quot;&gt;{{cite book | last = Little | first = John | title = The Warrior Within - The philosophies of Bruce Lee to better understand the world around you and achieve a rewarding life | url = https://archive.org/details/warriorwithinphi00litt | publisher = Contemporary Books | year = 1996 | pages = [https://archive.org/details/warriorwithinphi00litt/page/122 122] | isbn=0809231948}}&lt;/ref&gt; [[ಟಾವೋಯಿಸಂ|ಟಾವೊಯಿಸಂ]], [[ಜಿಡ್ಡು ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ]]ಗಳು, ಮತ್ತು [[ಬೌದ್ಧರು|ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ]]&lt;ref&gt;[[ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ಎ ವಾರಿಯರ್‌'ಸ್‌ ಜರ್ನಿ|ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ಎ ವಾರ್ರಿಯರ್‌'ಸ್‌ ಜರ್ನಿ]] 31m45s ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ&lt;/ref&gt; ಇವೆಲ್ಲದರಿಂದ ಅವರು ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಜಾನ್‌ ಲಿಟಲ್‌ರವರ ಪ್ರಕಾರ ಲೀಯವರು ಓರ್ವ [[ನಾಸ್ತಿಕ|ನಿರೀಶ್ವರವಾದಿ]]ಯಾಗಿದ್ದರು. 1972ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಾವ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಅವರಿಂದ ಬಂದ ಉತ್ತರ &quot;ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ.&quot; &lt;ref name=&quot;warriorwithin128&quot;&gt;{{cite book | last = Little | first = John | title = The Warrior Within - The philosophies of Bruce Lee to better understand the world around you and achieve a rewarding life | url = https://archive.org/details/warriorwithinphi00litt | publisher = Contemporary Books | year = 1996 | pages = [https://archive.org/details/warriorwithinphi00litt/page/128 128] | isbn=0809231948}}&lt;/ref&gt; 1972ರಲ್ಲೇ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ಅವರು ದೇವರನ್ನು ನಂಬುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ, ಅವರು ಹೇಳಿದ ಉತ್ತರ &quot;ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದೇ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ನಾನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ.&quot; &lt;ref name=&quot;warriorwithin128&quot;/&gt;

ಕೆಳಕಂಡ ಉದ್ಧರಿತ ವಾಕ್ಯಗಳು ಅವರ ಹೋರಾಟದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತವೆ.

* &quot;ರೂಪರಹಿತವಾಗಿ.... ಆಕಾರರಹಿತವಾಗಿ ನೀರಿನ ಹಾಗಿರು. ನೀರನ್ನು ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದರೆ ಅದು ಕಪ್‌ನ ರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ನೀರನ್ನು ಬಾಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದರೆ ಅದು ಬಾಟಲ್‌ನ ರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ನೀವು ಟೀ ಪಾತ್ರೆಯೊಳಗೆ ಹಾಕಿದರೆ; ಅದು ಟೀ ಪಾತ್ರೆಯ ಆಕಾರ ತಾಳುತ್ತದೆ. ನೀರು ಹರಿಯಬಲ್ಲದು ಅಥವಾ ಅಪ್ಪಳಿಸಬಲ್ಲದು. ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತನೇ ನೀರಿನ ಹಾಗಿರು...&quot;
* &quot;ಪ್ರತಿ ವಿಧವಾದ ಅರಿವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತತ್ದೆ&quot;
* &quot;ಯಾವುದು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯೋ ಅದನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಪಡೆದುಕೋ ಅಲ್ಲದೇ ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬೇಕಾದರೂ ಪಡೆದುಕೋ.&quot; &lt;ref&gt;{{harvnb|Thomas|1994|p=44}}&lt;/ref&gt;
* &quot;ಹಳೆಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಂತೆ ಅಲ್ಲಗಳೆಯಬೇಡಿ, ಇಲ್ಲವಾದರೆ ನೀವೇ ಇನ್ನೊಂದು ಮಾದರಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿ ನೀವೇ ಅದರಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾಗುವಿರಿ.&quot; &lt;ref&gt;{{cite book|page=[https://archive.org/details/taoofjeetkunedo0000leeb/page/25 25]|title=Tao of Jeet Kune Do|url=https://archive.org/details/taoofjeetkunedo0000leeb|author=  Lee, Bruce|publisher=Ohara Publications|year=1975}}&lt;/ref&gt;
* &quot;ಶೀಘ್ರ ಕೋಪ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಮೂರ್ಖರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಬಲ್ಲದು.&quot;
* &quot;ಯಾವಾಗಲೂ ನೀವು ನೀವೇ ಆಗಿರಿ, ನಿಮ್ಮ ಭಾವನೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಮೇಲೆ ನಿಮಗೆ ಭರವಸೆಯಿರಲಿ, ಬಾಹ್ಯ ಯಶಸ್ವಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಅವರನ್ನು ಅನುಕರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಡಿ.&quot;
* &quot;ಇದು ದೈನಂದಿನ ಏರಿಕೆಯಲ್ಲ, ಆದರೆ ದೈನಂದಿನ ಇಳಿಕೆ. ಅನಗತ್ಯವಾದುದನ್ನು ಹೊರಗೆ ಹಾಕು.&quot;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು ==

* ಚೀನಾದ (廣東順德均安, ಗುವಾಂಗ್‌ಡಾಂಗ್‌ ಷುಂಡೆ ಜುನಾನ್‌) [[ಗುವಾಂಗ್‌ಡಾಂಗ್‌]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿನ [[ಷುಂಡೆ|ಸ್ಯೂಂಡಕ್‌]] ಭಾಗದ [[ಜುನಾನ್‌|ಗ್ವಾನಾನ್‌]] ಅವರ ಪೂರ್ವೀಕರ ಮೂಲಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಅವರ ಪೂರ್ವೀಕರ ಮನೆಯಿರುವ ಆ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿನ ರಸ್ತೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಆತನ ಹೆಸರನ್ನಿಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮನೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ತೆರೆದಿಡಲಾಗಿದೆ. 
* ''[[TIME ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ|TIME ಪತ್ರಿಕೆ]]'' {{'}}ಯ ಶತಮಾನದ 100 ಬಹು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ''ಮಹೋನ್ನತ ವೀರರು &amp; ಅಪ್ರತಿಮರು'' ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಹಾಗೂ ದೈಹಿಕ ಕ್ಷಮತೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗಶಃ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳುವವರಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಬಹು ಪ್ರಭಾವೀ [[ಸಮರ ಕಲಾ ನಿಪುಣರು]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಲೀಯವರನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;time&quot; /&gt;
* 31 ಮಾರ್ಚ್‌ 2007ರಂದು NTVಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಜಪಾನಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದ 100 ಬಹು ಪ್ರಭಾವೀ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಲೀಯವರು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite episode
| title = History’s 100 Most Influential people: Hero Edition
| episodelink = http://www.japanprobe.com/?p=1471
| airdate = 2007-04-01
}}&lt;/ref&gt;
* 2001ರಲ್ಲಿ ''[[ಲೇಜಿ ಮುಥಾ ಫಕಾ|LMF]]''  ಎಂಬ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ಕ್ಯಾಂಟನೀಯ ಜನರು|ಕ್ಯಾಂಟನೀಯ]] [[ಹಿಪ್‌-ಹಾಪ್‌]] ಗುಂಪೊಂದು, &quot;1127&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹಾಡೊಂದನ್ನು ಲೀಯವರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುವ ಗೌರವ ಸಮರ್ಪಣೆಯಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.
* 2004ರಲ್ಲಿ, [[ಅಂತಿಮ ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ|UFC]] ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಡಾನಾ ವ್ಹೈಟ್‌]]ರವರು ಲೀಯವರಿಗೆ &quot;[[ಮಿಶ್ರಿತ ಸಮರ ಕಲೆಗಳು|ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸಮರ ಕಲೆಗಳ]] ಪಿತಾಮಹ&quot;ರೆಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Wickert, Marc|year=2004|title=Dana White and the future of UFC}}&lt;/ref&gt;
* 26 ನವೆಂಬರ್‌ 2005ರಂದು [[ಬೋಸ್ನಿಯಾ ಮತ್ತು ಹರ್ಜೆಗೋವಿನಾ]] ಪ್ರದೇಶದ [[ಮೊಸ್ಟಾರ್‌|ಮೊಸ್ಟರ್‌]] ಮಹಾನಗರವು ಏಕತೆಯ ದ್ಯೋತಕವಾಗಿ [[ಮೊಸ್ಟಾರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಪ್ರತಿಕೃತಿ|ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಚೌಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಮೆ]] ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಲೀಯವರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿತು. ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಭಜನೆಗಳ ನಂತರ, ಅವರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಲು: ವಿಶ್ವದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂತರಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಲೀಯವರ ಪ್ರತಿಕೃತಿಯು ಕಾರಣವಾಯಿತು. (ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಮೆ ಅನಾವರಣದ ಹಿಂದಿನ ದಿನದ ದೃಶ್ಯ, ಕೆಳಗೆ).&lt;ref&gt;{{cite web|accessdate=2008-05-30|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3620752.stm|title=Bruce Lee statue for Bosnian city|publisher=[[BBC]]|date=2004-09-02}}&lt;/ref&gt;
* 2005ರಲ್ಲಿ, ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಪ್ರತಿಕೃತಿ|ಕಂಚಿನ ಪುತ್ಥಳಿ]]ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಅರವತ್ತೈದನೇ ಜನ್ಮದಿನದಂದು ಲೀಯವರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 27 ನವೆಂಬರ್‌ 2005ರಂದು ಅನಾವರಣಗೊಂಡ ಕಂಚಿನ ಪುತ್ಥಳಿಯು ಲೀಯವರನ್ನು ಚೀನೀ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಶತಮಾನದ ಉಜ್ವಲ ತಾರೆಯಾಗಿ ಗೌರವಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|accessdate=2008-05-30|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4711947.stm|title=Hong Kong's honour for Bruce Lee|publisher=[[BBC]]|date=2005-07-24}}&lt;/ref&gt;
* ಚೀನಾದ ಷುಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕ ಪುತ್ಥಳಿ ಹಾಗೂ ಸ್ಮಾರಕ ಸಭಾಂಗಣದೊಂದಿಗಿನ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ವಿಷಯೋದ್ಯಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು 2009ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಲುವುದೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
| title = Bruce Lee theme park to be built in China
| publisher = [[Associated Press]]
| date = 2006-11-26
| url = http://www.msnbc.msn.com/id/15922063/
| access-date = 2009-11-12
| archive-date = 2009-09-07
| archive-url = https://web.archive.org/web/20090907071234/http://www.msnbc.msn.com/id/15922063/
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
* {{As of|2007}}, ಅನೇಕ ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಈಗಲೂ ಸಹಾ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮಹೋನ್ನತ ಸಮರ ಕಲಾ ನಿಪುಣರನ್ನಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|accessdate=2008-05-30|url=https://dir.yahoo.com/thespark/4375/the-greatest-martial-artist-of-all-time|title=The Greatest Martial Artist of All Time|publisher=[[Yahoo!]]|date=2006-11-27|author=Chao, Arnold|archive-date=2008-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080517103107/http://dir.yahoo.com/thespark/4375/the-greatest-martial-artist-of-all-time|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 10 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2007ರಂದು ಚೀನಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಲೀಯವರ ಬಗ್ಗೆ 50-ಭಾಗಗಳ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಸರಣಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. [[ಕ್ಸಿನ್‌ಹುಆ]] ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾದ ಗುವಾಂಗ್‌ಡಾಂಗ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಷುಂಡೆಯಲ್ಲಿ &quot;''[[ದ ಲೆಜೆಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ|ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಎಂಬ ದಂತಕಥೆ]]'' &quot; ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಚೀನಾದ ಕೇಂದ್ರೀಯ ದೂರದರ್ಶನವು ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಷುಂಡೆಯು ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸಿಸ್ಕೊನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಲೀಯವರ ಪೂರ್ವಜರ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. 50 ದಶಲಕ್ಷ ಯುವಾನ್‌ (US$6.4 ದಶಲಕ್ಷ; €4.8 ದಶಲಕ್ಷ) ಮೌಲ್ಯದ ಈ ನಿರ್ಮಾಣವು ಲೀಯವರು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನಡೆಸಿದ ಹಾಗೂ ನಟನಾ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಿದ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಸಲಿದೆ ಎಂದು ಅದು ಹೇಳಿತು. ಲೀಯವರ ಪಾತ್ರಧಾರಿ [[ಡ್ಯಾನ್ನಿ ಚಾನ್‌ ಕ್ವಾಕ್‌ ಕ್ವಾನ್‌|ಡ್ಯಾನ್ನಿ ಚಾನ್‌ ಕ್ವೊಕ್‌ ಕ್ವಾನ್‌]]ಯವರು ಅಪ್ರತಿಮ ಕಲಾವಿದನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಮಿಶ್ರ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರೆಂದು ಕ್ಸಿನ್‌ಹುಆ ವರದ ಮಾಡಿದೆ. &quot;ನಾನು ತಳಮಳ ಹಾಗೂ ಉದ್ವೇಗದಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ, ಆದರೂ ನಾನು ಶಕ್ತಿ ಮೀರಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ&quot; ಎಂದು ಚಾನ್‌ರವರು ಹೇಳಿದರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸಾಹಸಭರಿತ ಹಾಸ್ಯಚಿತ್ರ &quot;ಕುಂಗ್‌ ಫೂ ಹಸ್ಲೆ,&quot;ನಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಚಾನ್‌ರವರು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಲೀಯವರು ತಮಗೆ ಅನುಕರಣೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೆಂದು ಹಾಗೂ ತಾನು ಕುಂಗ್‌ ಫೂವನ್ನು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಭ್ಯಸಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. [[2008 ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌|2008ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌]] ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ಬೀಜಿಂಗ್‌ ವಹಿಸಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸಂದರ್ಭದ ಪೂರ್ವಾವಧಿಯ 2008ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗಬೇಕಿರುವ TV ಸರಣಿಯು [[ಚೀನೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಚೀನೀ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|accessdate=2008-05-30|url=http://www.iht.com/articles/ap/2007/04/10/arts/AS-A-E-China-Bruce-Lee.php|title=Chinese state TV begins filming 40-part series on Bruce Lee|work=[[International Herald Tribune]]|date=2007-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070919033457/http://www.iht.com/articles/ap/2007/04/10/arts/AS-A-E-China-Bruce-Lee.php|archivedate=2007-09-19}}&lt;/ref&gt;
* 2008ರಲ್ಲಿ ಲೀಯವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲು ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಯೂ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲೀಯವರ ಎರಡು-ಮಹಡಿಯ ಮನೆಯನ್ನು ಸಿಚುವಾನ್‌ ಭೂಕಂಪದ ಸಂತ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಧನಸಹಾಯಾರ್ಥವಾಗಿ $13 ದಶಲಕ್ಷಗಳ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರೂ, ಅದರ ವಿಶ್ವಪ್ರೇಮಿ ಮಾಲಿಕರು ಲೀಯವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಕರೆಗೆ ಓಗೊಟ್ಟು ಮುಂದೊಮ್ಮೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಬಹುದೆಂಬ ಸದುದ್ದೇಶದಿಂದ ಅದನ್ನು ನಗರ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;ಫೆಂಗ್‌, ರೆಕ್ಸ್‌ (2008-08-04). [http://www.asianweek.com/2008/08/04/the-legend-lives-on-a-generation-later-bruce-lee%E2%80%99s-legacy-is-still-kicking/ &quot;ದ ಲೆಜೆಂಡ್‌ ಲಿವ್ಸ್‌ ಆನ್‌: ಎ ಜನರೇಷನ್‌ ಲೇಟರ್‌, ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ'ಸ್‌ ಲೆಗಸಿ ಈಸ್‌ ಸ್ಟಿಲ್‌ ಕಿಕ್ಕಿಂಗ್‌&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080806113806/http://www.asianweek.com/2008/08/04/the-legend-lives-on-a-generation-later-bruce-lee%E2%80%99s-legacy-is-still-kicking/|date=2008-08-06}}. [[ಏಷ್ಯನ್‌ವೀಕ್‌]]. ಮರುಕಳಿಸಲಾದ ದಿನಾಂಕ 2008-08-04.&lt;/ref&gt;

== ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ಪರಂಪರೆ ==

{| border=&quot;&quot; cellpadding=&quot;5&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|  colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|[[ವಿಂಗ್‌ ಚುನ್‌]] / [[ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ]]ಗಳ ಪರಂಪರೆ
|-
| ವಿಂಗ್‌ ಚುನ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಸಿಫು]]
| [[ಯಿಪ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌|ಯಿಪ್‌ ಮಾನ್‌]] (葉問)
|-
| ಇತರೆ ತರಬೇತುದಾರರು
| [[ಸಿಹಿಂಗ್‌]] [[ವಾಂಗ್‌ ಷುನ್‌-ಲೆಯಂಗ್‌|ವಾಂಗ್‌ ಷುನ್‌-ಲೆಂಗ್‌]] (黃惇樑)[[ವಿಲಿಯಂ ಚೆಯುಂಗ್‌]]
|-
| ಗಮನಾರ್ಹ ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧ ಜೊತೆಗಾರ
| [[ಟೊ ಡೈ]] [[ಹಾಕಿನ್ಸ್‌ ಚೆಯುಂಗ್‌|ಹಾಕಿನ್ಸ್‌ ಛೆಯುಂಗ್‌]] ಸೂಚನೆ: ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಲೀಯವರ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು.
|-
|  colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;| &amp;nbsp;&lt;br /&gt;'''ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ'''  (李小龍)&lt;br /&gt;[[ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ]]ದ ನಿರ್ಮಾರ್ತೃ&lt;br /&gt;&amp;nbsp;
|-
| ಲೀಯವರಿಂದ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ ಕಲಿಸಲು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತರಬೇತುದಾರರು
| [[ಡಾನ್‌ ಇನೊಸ್ಯಾಂಟೊ]]&lt;br /&gt;[[ಟಕಿ ಕಿಮುರಾ]]&lt;br /&gt;[[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಯಿಂ ಲೀ|ಜೇಮ್ಸ್‌ ಯಿಮ್‌ ಲೀ]](1972ರಲ್ಲಿ ಮೃತರಾದರು)&lt;br /&gt;
|-
| ಜುನ್‌ ಫಾನ್‌ ಜ್ಞಾತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು &lt;br /&gt;ಗುಂಗ್‌ ಫೂ/ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ
| [[ಬ್ರ್ಯಾಂಡನ್‌ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ|ಬ್ರಾಂಡನ್‌ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ]]&lt;br /&gt;[[ಜೆಸ್ಸೆ ಗ್ಲೋವರ್‌]]&lt;br /&gt;[[ಸ್ಟೀವ್‌ ಗೋಲ್ಡನ್‌]]&lt;br /&gt;[[ಲ್ಯಾರ್ರಿ ಹಾರ್ಟ್‌ಸೆಲ್‌|ಲ್ಯಾರ್ರಿ ಹಾ‌ರ್ಟ್‌ಸೆಲ್‌]]&lt;br /&gt;[[ಡಾನ್‌ ಇನೊಸ್ಯಾಂಟೊ]]&lt;br /&gt;[[ಯೊರಿ ನಕಮುರಾ|ಯೋರಿ ನಕಮುರಾ]]&lt;br /&gt;[[ಟಕಿ ಕಿಮುರಾ]]&lt;br /&gt;[[ರಿಚರ್ಡ್ ಬಸ್ಟಿಲ್ಲೊ|ರಿಚರ್ಡ್‌ ಬಸ್ಟಿಲ್ಲೊ]]&lt;br /&gt;[[ಜೆರ್ರಿ ಪೊಟೀಟ್‌]]&lt;br /&gt;[[ಟೆಡ್‌ ವಾಂಗ್‌]]&lt;br /&gt;[[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಯಿಂ ಲೀ]]&lt;br /&gt;[[ರಸ್ಟಿ ಸ್ಟೀವನ್ಸ್‌]]&lt;br /&gt;ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಇನ್ನಿತರರು...
|-
| ಕಲಿತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿಷ್ಯರು&lt;br /&gt;ಜುನ್‌ ಫಾನ್‌/ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ
| [[ಚಕ್‌ ನಾರ್ರಿಸ್‌]] &lt;ref&gt;{{harvnb|Lee|1989|p=83}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[ಕರೀಂ ಅಬ್ದುಲ್‌- ಜಬ್ಬಾರ್‌|ಕರೀಂ ಅಬ್ದುಲ್‌-ಜಬ್ಬಾರ್‌]]&lt;br /&gt;[[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಕೋಬರ್ನ್|ಜೇಮ್ಸ್‌ ಕೋಬರ್ನ್‌]]&lt;br /&gt;[[ಜೋ ಲೂಯಿಸ್‌ (ಸಮರ ಕಲೆಗಳು)|ಜೋ ಲೂಯಿಸ್‌]]&lt;br /&gt;[[ರೋಮನ್‌ ಪೋಲನ್‌ಸ್ಕಿ]]&lt;br /&gt;[[ಲೀ ಮಾರ್ವಿನ್‌]]&lt;br /&gt;[[ಸ್ಟಿರಿಲಿಂಗ್‌ ಸಿಲ್ಲಿಫಾಂಟ್‌|ಸ್ಟಿರ್ಲಿಂಗ್‌ ಸಿಲ್ಲಿಫಾಂಟ್‌]]&lt;br /&gt;[[ಸ್ಟೀವ್‌ ಮೆಕ್‌ಕ್ವೀನ್‌ (ನಟ)|ಸ್ಟೀವ್‌ ಮೆಕ್‌ಕ್ವೀನ್‌]]&lt;br /&gt;[[ಮೈಕ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌]] ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಇನ್ನಿತರರು...
|}

== ಮರಣ ==
{{Citations missing|article|date=June 2009}}

[[File:Bruce Lee 1.JPG|thumb|U.S.Aಯ ಸಿಯಾಟಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಲೇಕ್‌ ವ್ಯೂ  ರುದ್ರಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಗ ಬ್ರ್ಯಾಂಡನ್‌ರನ್ನು ಹೂಳಿರುವ ಪಕ್ಕದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರನ್ನು ಹೂಳಲಾಗಿದೆ 
]]

ಮೇ 10, 1973ರಂದು, ''[[ಎಂಟರ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌]]''  ಚಿತ್ರದ ಡಬ್ಬಿಂಗ್‌ ಮಾಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲೀಯವರು [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಹಾರ್ವೆಸ್ಟ್‌]] ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಕುಸಿದುಬಿದ್ದಾಗ ಮುಂಬರುವ ಘಟನೆಗಳ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ದೊರಕಿತು. ದೇಹದ ತುಂಬಾ [[ಹೊಡೆತದ ಗುರುತುಗಳು|ಹೊಡೆತಗಳ ಗುರುತುಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಮೆದುಳಿನ ಊತ]]ದಿಂದ ನರಳುತ್ತಿದ್ದ ಅವರನ್ನು, [[ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]]ಗೆ ತುರ್ತಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ [[D-ಮನ್ನಿಟಾಲ್‌|ಮನ್ನಿಟೊಲ್‌]] ನೀಡಿಕೆಯಿಂದ ಊತಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಉಳಿಸಲು ವೈದ್ಯರು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಅವರ ಆರೋಗ್ಯದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಕುಸಿತದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಈ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳೇ ನಂತರ ಅವು ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ದಿನವೂ ಮರುಕಳಿಸಿದವು.&lt;ref name=&quot;collapse&quot;&gt;{{harvnb|Thomas|1994}}&lt;/ref&gt;

ಜುಲೈ 20, 1973ರಂದು, ಲೀಯವರು, ತಾವು ಜೊತೆಗೂಡಿ ಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಸಲುದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ ಮಾಜಿ [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಬಾಂಡ್‌]] ತಾರೆ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಲೇಜನ್‌ಬೈ|ಜಾರ್ಜ್‌ ಲೇಜೆನ್‌ಬೈ]]ಯವರೊಂದಿಗೆ ಸಹಭೋಜನ ನಡೆಸಲು ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದರು. ಲೀ ಪತ್ನಿ ಲಿಂಡಾರವರ ಪ್ರಕಾರ, ಲೀಯವರು ''[[ಗೇಮ್‌ ಆಫ್‌ ಡೆತ್‌|ಗೇಂ ಆಫ್‌‌ ಡೆತ್‌]]''  ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲು ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ರೇಮಂಡ್‌ ಚೌ]]ರವರನ್ನು 2 p.m.ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದರು. 4 p.m.ವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತರಾಗಿದ್ದ ಅವರು ನಂತರ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಓರ್ವ [[ತೈವಾನ್‌|ತೈವಾನೀ]] ನಟಿಯಾದ ಲೀಯವರ ಸಹನಟಿ [[ಬೆಟ್ಟಿ ಟಿಂಗ್‌]]ರ ಮನೆಗೆ ಹೋದರು. ಟಿಂಗ್‌ರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಚಿತ್ರಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ನಂತರ ಚೌರವರು ಒಂದು ಭೋಜನ ಭೇಟಿಯ ಸಲುವಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಹೋದರು. {{Fact|June 2009|date=June 2009}}

ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಲೀಯವರು ತಲೆನೋವು ಎಂದ ಕಾರಣ ಟಿಂಗ್‌ರವರು [[ಆಸ್ಪಿರಿನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸ್ನಾಯು ಶಾಮಕ|ಸ್ನಾಯು ಶಾಮಕ/ವಿಶ್ರಾಂತಿಕಾರಕ]]ಗಳೆರಡನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಈಕ್ವಾಜೆಸಿಕ್‌]] ಎಂಬ [[ಯಾತನಾ ನಿವಾರಕ]] (ನೋವುನಿವಾರಕ)ವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಸುಮಾರು 7:30 p.m.ನ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಒಂದು ಕಿರು ನಿದ್ದೆ ಮಾಡಲು ಹೋದರು. ಲೀಯವರು ಭೋಜನಕ್ಕೆ ಎದ್ದು ಬರದ ಕಾರಣ, ಚೌ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗೆ ಬಂದಾಗ ಅವರೂ ಸಹಾ ಲೀಯವರನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. [[ವೈದ್ಯ]]ರೋರ್ವರಿಗೆ ಕರೆ ನೀಡಲಾಯಿತು, ಪ್ರಜ್ಞೆ ಬರಿಸಲು ಹತ್ತು ನಿಮಿಷ ಆತ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನ ಫಲ ಕೊಡದೇ ಇರಲು ಅವರನ್ನು [[ಕ್ವೀನ್‌ ಎಲಿಜಬೆತ್‌ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌|ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್‌ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]]ಗೆ ಆಂಬುಲೆನ್ಸ್‌ ಮೂಲಕ ಕಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೂ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ತಲುಪುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಲೀಯವರು ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದಿದ್ದರು. ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಬಲ್ಲ ಬಾಹ್ಯ ಗಾಯಗಳಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದರೂ, ಅವರ [[ಮೆದುಳು|ಮಿದುಳು]] 1,400ರಿಂದ 1,575 ಗ್ರಾಂ(13% ಏರಿಕೆ)ಗಳಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಊದಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಲೀಯವರ ವಯಸ್ಸು 32 ವರ್ಷಗಳಾಗಿತ್ತು. ಶವಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಎರಡೇ ಪದಾರ್ಥಗಳೆಂದರೆ [[ಈಕ್ವಾಜೆಸಿಕ್‌|ಈಕ್ವಜೆಸಿಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾನ್ನಬೀಸ್‌ (ಔಷಧಿ)|ಕ್ಯಾನಬೀಸ್‌]] ಅಮಲು ಪದಾರ್ಥದ ಕುರುಹುಗಳು. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 15 2005ರಂದು ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಚೌರವರು ನೋವು ನಿವಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವೆಂದು ಅವರೇ ಹೇಳಿರುವ ಈಕ್ವಾಜೆಸಿಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ನಾಯುಶಾಮಕಕ್ಕೆ ಅವರ ದೇಹವು ನೀಡಿದ [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ|ಸೂಕ್ಷ್ಮಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ]]ಯಿಂದಾಗಿ ಲೀಯವರು ಮೃತಪಟ್ಟರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ಕೊಟ್ಟರು. [[ವೈದ್ಯರು]] ಲೀಯವರ ಸಾವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದಾಗ &quot;ದುರ್ಘಟನೆಯಿಂದಾದ ಸಾವು&quot; ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬರಲಾಗಿತ್ತು. {{Fact|June 2009|date=June 2009}}

ಲೀಯವರ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿನ ಖಾಸಗಿ ವೈದ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಲೀಯವರ ಮೊದಲ ಕುಸಿತದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಉಪಚರಿಸಿದ್ದ Dr. ಡಾನ್‌ ಲಾಂಗ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ರವರು ಆತನ ಸಾವಿನ ನಂತರ, &quot;ಸಾವಿನ ಸಂಭಾವ್ಯ ಕಾರಣವು ಕ್ಯಾನ್ನಬೀಸ್‌ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಬಗೆಗೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅನುಮಾನವಿರಲಿಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ಕೊಟ್ಟರು.&lt;ref&gt;{{harvnb|Thomas|1994|p=229}}&lt;/ref&gt; &quot;ಬ್ರೂಸ್‌ರ ಮೊದಲ ಕುಸಿತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಈಕ್ವಾಜೆಸಿಕ್‌]]ನ ಯಾವ ಅಂಶವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ&quot; ಎಂದೇ ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. 1000ಕ್ಕೂ ಮೀರಿದ ಶವಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದ ಅನುಭವವಿದ್ದ &lt;ref name=&quot;Thomas 1994 p=228&quot;&gt;{{harvnb|Thomas|1994|p=228}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ [[ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಟಿಯರೆ|R.D. ಟಿಯರೆ]]ಯವರನ್ನು ಲೀಯವರ ತಪಾಸಣಾ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ತಜ್ಞರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. Dr. ಟಿಯರೆಯವರು ಕ್ಯಾನ್ನಬೀಸ್‌ನ ಇರವು ಕೇವಲ ಕಾಕತಾಳೀಯವಾಗಿದ್ದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರಲ್ಲದೇ, ಅದೇ ಲೀಯವರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ ಅದು &quot;ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಮತ್ತು ಅಸಂಬದ್ಧ/ಅಸಂಗತ&quot; ಹೇಳಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದೂ ಹೇಳಿದರು. ನಿರ್ದೇಶಿತ ನೋವು ನಿವಾರಕ ಔಷಧಿ ಈಕ್ವಾಜೆಸಿಕ್‌ನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ತೀವ್ರ ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡ ಮೆದುಳಿನ ಊತವೇ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣ ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಣಯವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{harvnb|Thomas|1994|p=209}}&lt;/ref&gt; ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಲೀಯವರ ಜೀವ ಉಳಿಯಲು ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದ ಪೀಟರ್‌ ವೂ ಎಂಬ ನರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾತಜ್ಞರ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಅಭಿಮತದ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ಯಾನ್ನಬೀಸ್‌ OR/ಇಲ್ಲವೇ ಈಕ್ವಾಜೆಸಿಕ್‌ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಆದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯೇ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ, Dr. ವೂ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಈ ನಿಲುವಿನಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದರು:

:''&quot;ಪ್ರೊಫೆಸರ್‌ ಟಿಯರೆಯವರು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲೆಂಡ್‌ ಯಾರ್ಡ್‌ನಿಂದ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಅಪರಾಧ ನ್ಯಾಯ ತಜ್ಞರು; ಅವರನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಕ್ಯಾನ್ನಬೀಸ್‌ ತಜ್ಞರನ್ನಾಗಿ ಕರೆಸಲಾಗಿರುವದರಿಂದ ಅವರ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ನಾವು ನಿರಾಕರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. '' ''ಕ್ಯಾನ್ನಬೀಸ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣವು ನಿಖರವಾಗಿ ಇಲ್ಲವೇ ನಿರ್ಣಯಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕೇವಲ ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ಯಾರನ್ನೂ ನಾ ಕಾಣೆ.&quot;''  &lt;ref name=&quot;Thomas 1994 p=228&quot;/&gt;

ಲೀಯವರ ಸಾವಿನ ನಿಖರ ವಿವರಗಳು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.

ಆತನ ಪತ್ನಿ ಲಿಂಡಾರವರು ತಮ್ಮ ತವರಾದ ಸಿಯಾಟಲ್‌ ನಗರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ, [[ಲೇಕ್‌ ವ್ಯೂ ರುದ್ರಭೂಮಿ (ಸಿಯಾಟಲ್‌)|ಲೇಕ್‌ವ್ಯೂ ರುದ್ರಭೂಮಿ]]ಯ 276ನೇ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವರ ದೇಹವನ್ನು ಹೂಳಿದರು. ಜುಲೈ 31, 1973ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅವರ ಶವಸಂಸ್ಕಾರದಲ್ಲಿ [[ಲೇಕ್‌ ವ್ಯೂ ರುದ್ರಭೂಮಿ (ಸಿಯಾಟಲ್‌)|ಸ್ಟೀವ್‌ ಮೆಕ್‌ಕ್ವೀನ್‌]], [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಕೋಬರ್ನ್|ಜೇಮ್ಸ್‌ ಕೋಬರ್ನ್‌]], [[ಚಕ್‌ ನಾರ್ರಿಸ್‌|ಚಕ್‌ ನೊರ್ರಿಸ್‌]], [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಲೇಜನ್‌ಬೈ|ಜಾರ್ಜ್‌ ಲೇಜೆನ್‌ಬೈ]], [[ಡಾನ್‌ ಇನೊಸ್ಯಾಂಟೊ]], [[ಟಕಿ ಕಿಮುರಾ]], [[ಪೀಟರ್‌ ಚಿನ್‌]], ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದರ, [[ರಾಬರ್ಟ್‌ ಲೀ (ಸಂಗೀತಜ್ಞ)|ರಾಬರ್ಟ್‌ ಲೀ]]ರವರುಗಳೆಲ್ಲಾ ಶವವಾಹಕರಾಗಿ ಪಾಲುಗೊಂಡಿದ್ದರು.

ಅವರ ಅಪ್ರತಿಮ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣಗಳು [[ಭೂಗತ ಜಗತ್ತು|ಭೂಗತ ಜಗತ್ತಿಗೆ]] &lt;ref&gt;{{harvnb|Bishop|2004|p=157}}&lt;/ref&gt; ಆತನ ಮತ್ತು ಆತನ ಕುಟುಂಬದ ಬಗೆಗಿರಬಹುದಾಗಿದ್ದ [[ದ್ವೇಷ]]ದಿಂದಾಗಿ ಆತನ ಕೊಲೆಯಾಗಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಊಹೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಆತನ ಸಾವಿನ ಬಗೆಗೆ ಅನೇಕ ಸಿದ್ಧಾಂತ/ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿವೆ.

ದ್ವೇಷದ ಊಹೆಯು ತನ್ನ 28ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಂದೆಯ ಸಾವಿನ 20 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ''[[ದ ಕ್ರೌ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದ ಕ್ರೌ]]''  ಚಲನಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ವೇಳೆ ನಡೆದ ವಿಲಕ್ಷಣ ಅಪಘಾತವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮೃತರಾದ ಅವರ ಪುತ್ರ ಹಾಗೂ ನಟ [[ಬ್ರ್ಯಾಂಡನ್‌ ಲೀ]]ಯವರ ಮೇಲೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಆ ಚಿತ್ರವು ಆತನ ಮರಣಾ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದುದಲ್ಲದೇ ಆತನ ತಂದೆಯ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರದ ಹಾಗೆ ಅದೂ ಸಹಾ ಆರಾಧಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿತು. ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿರದಿದ್ದ ಕೆಲವೇ ಪ್ರಮುಖ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು [[ಗಣಕ-ರಚಿತ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ|ಗಣಕ-ನಿರ್ಮಿತ ಬಿಂಬ]]ಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ನಕಲಿ ಸಾಹಸ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಬಳಸಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಸಿ (''ದ ಕ್ರೌ''  ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಪೂರೈಸಲಾಯಿತು.) ಬ್ರ್ಯಾಂಡನ್‌ ಲೀಯವರನ್ನು ಅವರ ತಂದೆಯ ಸನಿಹದಲ್ಲಿಯೇ/ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಹೂಳಲಾಯಿತು.

== ಮಾಧ್ಯಮ ==
=== ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳು ===

1976ರಲ್ಲಿ, ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ಬಹಳಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರ-ಚಲನಚಿತ್ರ [[ಬ್ರೂಸ್‌ ಲಿ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ನೀಡಲಾದ ಲೀಯವರ &quot;ತದ್ರೂಪಿ&quot; ಹೊ ಚುಂಗ್‌ ಟಾವೊರ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿತವಾದ ''[[:ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ದ ಮ್ಯಾನ್‌, ದ ಮಿಥ್‌|ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ದ ಮ್ಯಾನ್‌, ದ ಮಿಥ್‌]]''  ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.

1993ರಲ್ಲಿ ಲೀಯವರ ಜೀವನ ವೃತ್ತಾಂತ ಆಧರಿತ [[ಜೇಸನ್‌ ಸ್ಕಾಟ್‌ ಲೀ]](ಸಂಬಂಧಿಕನಲ್ಲ) ಎಂಬುವರು ಲೀಯವರ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದ ''[[:ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ : ದ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಸ್ಟೋರಿ|ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ : ದ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಸ್ಟೋರಿ]]''  ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.

ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ, ಚೀನೀ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮವು ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಸಾರ ವಾಹಿನಿಯು 2008ರ [[2008 ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌|ಬೀಜಿಂಗ್‌ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌]] ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಲು ''[[ದ ಲೆಜೆಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ]]''  ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಲೀಯವರ ಬಗೆಗಿನ 50-ಭಾಗಗಳ TV ಸರಣಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|accessdate=2008-05-30|url=http://www.iht.com/articles/ap/2007/08/22/arts/AS-A-E-MOV-Hong-Kong-Bruce-Lee-Movie.php|title=Report: Hong Kong director plans Bruce Lee biopic|work=[[International Herald Tribune]]|date=2007-08-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118233629/http://www.iht.com/articles/ap/2007/08/22/arts/AS-A-E-MOV-Hong-Kong-Bruce-Lee-Movie.php|archivedate=2008-01-18}}&lt;/ref&gt;

ಆಗಸ್ಟ್‌ 22 2007ರಂದು, [[ಫ್ರುಟ್‌ ಚಾನ್‌|ಫ್ರೂಟ್‌ ಚಾನ್‌]]ರವರು [[ಜಾನ್‌ ವೂ]]ನ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಟೆರೆನ್ಸ್‌ ಚಾಂಗ್‌]]ರಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವ, 1950ರ ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯ ಆರಂಭದ ವರ್ಷಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತ ''ಕೊವ್ಲೂನ್‌ ಸಿಟಿ''  ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು.

ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ವಾಹಿನಿಯು &quot;ಹೌ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಚೇಂಜ್‌ಡ್‌ ದ ವರ್ಲ್ಡ್&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು

[[ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿ ಕ್ವಾನ್‌]] ಎಂಬುವವರು ಲೀಯವರ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಲೀಯವರ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯಿಲ್ಲದೆ ಪಟ್ಟ ಬವಣೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಗ [[ಬ್ರ್ಯಾಂಡನ್‌ ಲೀ]]ಯವರನ್ನು ಹೇಗೆ ಬೆಳೆಸಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರ ತೋರಿಸಲಿದೆ ಎಂದು ಕ್ವಾನ್‌ರವರು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|accessdate=2008-05-30|url=http://www.filmstalker.co.uk/archives/2007/05/stanley_kwan_talks_bruce_lee_f.html|title=Stanley Kwan talks Bruce Lee film|publisher=Film Stalker|archive-date=2009-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090908021820/http://www.filmstalker.co.uk/archives/2007/05/stanley_kwan_talks_bruce_lee_f.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ರಚಿಸಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳು/ಗ್ರಂಥಗಳು ===

* ''[[:ಚೀನೀಯ ಗುಂಗ್‌ ಫೂ : ದ ಫಿಲಾಸಾಫಿಕಲ್‌ ಆರ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಸೆಲ್ಫ್‌ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌|ಚೀನೀ ಗುಂಗ್‌-ಫೂ: ದ ಫಿಲಾಸಫಿಕಲ್‌ ಆರ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಸೆಲ್ಫ್‌ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌‌]]''  (ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರ ಮೊದಲ ಗ್ರಂಥ) – 1963
* ''[[ಟಾವೋ ಆಫ್‌ ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ|ಟಾವೊ ಆಫ್‌ ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ]]''  (ಮರಣಾನಂತರ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು) – 1973
* ''[[ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರ ಮುಷ್ಟಿಯುದ್ಧ ವಿಧಾನ|ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯ ಹೋರಾಟದ ವಿಧಾನ]]''  (ಮರಣಾನಂತರ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು) – 1978

=== ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ, ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ ಅಥವಾ ಇವೆರಡರ ಬಗೆಗಿನ ಗ್ರಂಥಗಳು ===

* ''[[:ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ದ ಮಾನ್‌ ಓನ್ಲೀ ಐ ನ್ಯೂ|ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ದ ಮಾನ್‌ ಓನ್ಲೀ ಐ ನ್ಯೂ]]''  – ಆತನ ವಿಧವೆ ಲಿಂಡಾ ಲೀ ಕ್ಯಾಡ್‌ವೆಲ್‌ರಿಂದ ರಚಿತ. ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಆತನ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಆಧರಿಸಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[:ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ : ದ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಸ್ಟೋರಿ|ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ : ದ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಸ್ಟೋರಿ]]'' ಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.
* ''ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ವರ್ಡ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ : ಇಂಟರ್‌ವ್ಯೂಸ್‌ 1958-1973''  – [[ಜಾನ್‌ ಲಿಟಲ್‌ (ಲೇಖಕ )|ಜಾನ್‌ ಲಿಟಲ್‌]]ರಿಂದ ರಚಿತ
* ''ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ದ ಆರ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ಸಿಂಗ್‌ ದ ಹ್ಯೂಮನ್‌ ಬಾಡಿ''  – ಜಾನ್‌ ಲಿಟಲ್‌ರಿಂದ ರಚಿತ
* ''ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ ಅಂಡ್‌ ದ ಟೈಗರ್‌: ದ ಬರ್ತ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ'ಸ್‌ ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ, ದ ಓಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಇಯರ್ಸ್‌.''  ಸಿಡ್‌ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್‌ರಿಂದ ರಚಿತ
* ''ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಬಿಟ್ವೀನ್‌ ವಿಂಗ್‌ ಚುನ್‌ ಅಂಡ್‌ JKD''  – ಜೆಸ್ಸೆ ಗ್ಲೋವರ್‌ರಿಂದ ರಚಿತ
* ''ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ಡೈನಮಿಕ್‌ ಬಿಕಮಿಂಗ್‌''  – ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರ ಜೀವನದೃಷ್ಟಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಪುಸ್ತಕ
* ''ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ಫೈಟಿಂಗ್‌ ಸ್ಪಿರಿಟ್‌‌''  – ಬ್ರೂಸ್‌ ಥಾಮಸ್‌ರಿಂದ ರಚಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರ
* ''ಸ್ಟ್ರೈಕಿಂಗ್‌ ಥಾಟ್ಸ್‌''  – ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಧರಣಗಳು
* ''[[ದ ಟಾವೋ ಆಫ್‌ ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ|ದ ಟಾವೊ ಆಫ್‌‌ ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ]]'' – ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರ ಮರಣಾನಂತರ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ಅವರ ಸಮರ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳ ಪುಸ್ತಕ.
* &quot;ಆನ್‌ ದ ವಾರಿಯರ್ಸ್‌ ಪಾತ್‌&quot; ಡೇನಿಯೆಲ್‌ ಬೊಲೆಲ್ಲಿಯವರಿಂದ ರಚಿತ (2003). ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರ ತಾತ್ವಿಕ ಆಲೋಚನಾ ಧಾಟಿಯ ಬಗೆಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದ ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ತಾತ್ವಿಕತೆಗಳ ಅಧ್ಯಾಯವೇ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ದೀರ್ಘ ಅಧ್ಯಾಯ.
* ''ಅನ್‌ಸೆಟಲ್ಡ್‌ ಮ್ಯಾಟರ್ಸ್‌: ದ ಲೈಫ್‌ &amp; ಡೆತ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ''  – ಟಾಮ್‌ ಬ್ಲೀಕರ್‌ರಿಂದ ರಚಿತ.
* ''ಬೀ ವಾಟರ್‌, ಮೈ ಫ್ರೆಂಡ್‌: ದ ಅರ್ಲಿ ಇಯರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ''  – ಮಕ್ಕಳಿಗೆಂದು ಬರೆದ ಸಚಿತ್ರ ಪುಸ್ತಕ ಡಾಂ ಲೀಯವರಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೇಖಕರ ಪ್ರಕಾರ ವಾಸ್ತವಿಕವೆಂದೇ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರ ಬಾಲ್ಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಕೆನ್‌ ಮೊಚಿಜುಕಿಯವರಿಂದ ರಚಿತ ಪುಸ್ತಕ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Be Water, My Friend: The Early Years of Bruce Lee |last=Mochizuki |first=Ken |authorlink= |coauthors=Illustrated by Dom Lee |year=2006 |publisher=Lee &amp; Low Books |location=New York |isbn=1-58430-265-8 |pages=Author's Note }}&lt;/ref&gt;

=== ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರ ಬಗೆಗಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ===

* ''ಹೌ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಚೇಂಜ್‌ಡ್‌ ದ ವರ್ಲ್ಡ್‌‌ '' (2009)
* ''ದ ಇಂಟರ್‌ಸೆಪ್ಟಿಂಗ್‌ ಫಿಸ್ಟ್‌''  (2001)
* ''ದ ಅನ್‌ಬೀಟಬಲ್‌ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ''  (2001)
* ''[[:ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ಎ ವಾರಿಯರ್‌'ಸ್‌ ಜರ್ನಿ|ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ಎ ವಾರಿಯರ್‌'ಸ್‌‌ ಜರ್ನಿ]]''  (2000)
* ''ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ದ ಪಾತ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ '' (1998)
* ''ದ ಇಮ್ಮಾರ್ಟಲ್‌ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ '' (A&amp;amp;E) (1996)
* ''ಕರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ '' (1993)
* ''ಡೆತ್‌ ಬೈ ಮಿಸ್‌ಅಡ್ವೆಂಚರ್‌''  (1993)
* ''ಮಾರ್ಷಲ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಮಾಸ್ಟರ್‌''  (1993)
* ''ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ, ದ ಲೆಜೆಂಡ್‌''  (1977)
* ''ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ದ ಮಾನ್‌ ಅಂಡ್‌ ದ ಲೆಜೆಂಡ್‌''  ಅಕಾ ''ಲೈಫ್‌ ಅಂಡ್‌ ಲೆಜೆಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ''  (1973)

=== ಆಯ್ದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ===
''ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ '' {{Main|Bruce Lee filmography}} ನೋಡಿ

* ''[[ದ ಬಿಗ್‌ ಬಾಸ್‌]]''  (1971) (US ಶೀರ್ಷಿಕೆ:''ಫಿಸ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ಯೂರಿ'' )
* ''[[ಫಿಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ಯೂರಿ]]''  (1972) (US ಶೀರ್ಷಿಕೆ:''ದ ಚೈನೀಸ್‌ ಕನೆಕ್ಷನ್‌)'' 
* ''[[ವೇ ಆಫ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌]]'' (1972) (US ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು:''ರಿಟರ್ನ್‌‌ ಆಫ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ '', ''ರಿವೆಂಜ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌'' )
* ''[[ಎಂಟರ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌]]'' (1973)
* ''[[ಗೇಮ್‌ ಆಫ್‌ ಡೆತ್‌|ಗೇಂ ಆಫ್‌ ಡೆತ್‌]]''  (1979)
* ''[[ಗೇಂ ಆಫ್‌ ಡೆತ್‌ II]]''  (1981) ([[ಸಂಗ್ರಹ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ|ಸಂಗ್ರಹ ದೃಶ್ಯಗಳು/ ಸಂಗ್ರಹ ವಿಡಿಯೋ]])

=== ಕಿರುಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ===

* ''[[ದ ಗ್ರೀನ್‌ ಹಾರ್ನೆಟ್|ದ ಗ್ರೀನ್‌ ಹಾರ್ನೆಟ್‌]]''  (26 ಪ್ರಸಂಗಗಳು, 1966–1967).... ಕಾಟೊ
* ''[[ಬ್ಯಾಟ್‌ಮಾನ್‌ (TV ಸರಣಿ)|ಬ್ಯಾಟ್‌ಮಾನ್‌]]'' (ಪ್ರಸಂಗಗಳು: &quot;ದ ಸ್ಪೆಲ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಟುಟ್‌&quot; 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 1966, &quot;ಎ ಪೀಸ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಆಕ್ಷನ್‌&quot; 1 ಮಾರ್ಚ್‌ 1967, &quot;ಬ್ಯಾಟ್‌ಮ್ಯಾನ್‌'ಸ್‌ ಸ್ಯಾಟಿಸ್‌ಫ್ಯಾಕ್ಷನ್‌‌&quot; 2 ಮಾರ್ಚ್‌ 1967).... ಕಾಟೊ
* ''[[ಐರನ್‌ಸೈಡ್‌ (TV ಸರಣಿ)|ಐರನ್‌ಸೈಡ್‌]]''  (ಪ್ರಸಂಗ : &quot;ಟ್ಯಾಗ್‌ಡ್‌ ಫಾರ್‌ ಮರ್ಡರ್‌&quot; 26 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 1967).... ಲಿಯಾನ್‌ ಸೂ
* ''[[ಬ್ಲಾಂಡೀ (1968 TV ಸರಣಿ)|ಬ್ಲಾಂಡೀ]]''  (ಪ್ರಸಂಗ: &quot;ಪಿಕ್‌ ಆನ್‌ ಸಮ್‌ಒನ್‌ ಯುವರ್‌ ಓನ್‌ ಸೈಜ್‌&quot;, 1968)
* ''[[ಹಿಯರ್‌ ಕಮ್‌ ದ ಬ್ರೈಡ್ಸ್‌]]''  (ಪ್ರಸಂಗ: &quot;ಮ್ಯಾರೇಜ್‌ ಚೈನೀಸ್‌ ಸ್ಟೈಲ್‌&quot; 9 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1969).... ಲಿನ್‌
* ''[[ಲಾಂಗ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ (TV ಸರಣಿ)|ಲಾಂಗ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]''  (4 ಪ್ರಸಂಗಗಳು, 1971).... ಲಿ ಟ್ಸುಂಗ್‌
* ''[[ದ ಪಿಯೆರೆ ಬರ್ಟನ್‌ ಷೋ (TV ಸರಣಿ)|ದ ಪಿಯೆರೆ ಬರ್ಟನ್‌ ಷೋ]]''  (1971).... ಸ್ವಯಂ/ಸ್ವತಃ/ತಮ್ಮದೇ ಚಿತ್ರೀಕರಣ

=== ಇತರೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ===

* ತಮ್ಮ [[ಕರ್ಟಿಸ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ಸ್‌|ಕರ್ಟಿಸ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳ]] ಅಂಕಿತದಡಿ ಕಪ್ಪು ಬಿಳುಪು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ 35 ಪುಟಗಳ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರಮಾಲೆ‌-ಶೈಲಿಯ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರವನ್ನು ''[[ಡೆಡ್ಲಿ ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕುಂಗ್‌ ಫೂ]]''  ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ #28, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 1976ರಂದು [[ಮಾರ್ವೆಲ್‌ ಕಾಮಿಕ್ಸ್‌]]ನವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇದು [[ಜೋ ಸ್ಟ್ಯಾಟನ್‌|ಜೋ ಸ್ಟಾಟನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಟೋನಿ ಡೆಝುನಿಗಾ|ಟೋನಿ ಡೆಜುನಿಗಾ]] ಅವರುಗಳ ಚಿತ್ರಕಲೆಯೊಂದಿಗೆ [[ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಸ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌|ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಸ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌‌]] ರವರು ರಚಿಸಿದ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿತ್ತು.
* ''[[ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ (ವಿಡಿಯೋ ಆಟ)|ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ]]'' &amp;nbsp;– [[ವಿಡಿಯೋ ಆಟ]] ಪರವಾನಗಿಯೊಂದಿಗೆ 1984ರಲ್ಲಿ [[ಡಾಟಾಸಾಫ್ಟ್‌ Inc|ಡಾಟಾಸಾಫ್ಟ್‌ ಇಂಕ್‌]] ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
* [[ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಹೀರೋಸ್‌]] ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳ ಸರಣಿಯ [[ಕಿಂ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌]] ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ.
* ''[[:ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ : ದ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಸ್ಟೋರಿ (ವಿಡಿಯೋ ಆಟ)|ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ : ದ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಸ್ಟೋರಿ]]''  – 1993ರಲ್ಲಿ [[ಅಕ್ಲೈಂ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌]]ನವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ [[ವಿಡಿಯೋ ಆಟ]].
* ನಿಜ-ಜೀವನದ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಪ ಮಟ್ಟದ ಸಾಮ್ಯತೆ ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಚ್ಚ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸಾಹಸೀ ಮತ್ತು ಮಿಥ್ಯಾ ಪಾತ್ರದ ಮೇಲೆ ಆಧರಿತವಾಗಿದ್ದ 6-ಸಂಚಿಕೆಗಳ ''ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ''  ಚಿತ್ರಮಾಲೆ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಕಿರುಸರಣಿಯನ್ನು 1995ರಲ್ಲಿ [[ಮಲಿಬು ಕಾಮಿಕ್ಸ್‌|ಮಾಲಿಬು ಕಾಮಿಕ್ಸ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಇದು (ಈ ಹಿಂದೆ [[ದ ಗ್ರೀನ್‌ ಹಾರ್ನೆಟ್#NOW ಕಾಮಿಕ್ಸ್‌|ಗ್ರೀನ್‌ ಹಾರ್ಮೆಟ್‌ ಚಿತ್ರಮಾಲೆ ಪುಸ್ತಕಗಳ]]ಡಿ [[NOW ಕಾಮಿಕ್ಸ್‌]]' ಪುಸ್ತಕಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ 1966ರ ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಲೀಯವರು ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ [[ಕಾಟೊ (ದ ಗ್ರೀನ್‌ ಹಾರ್ನೆಟ್)|ಕಾಟೊ]]ನ ರೂಪಾಂತರ ಆಧಾರಿತವಾದ ಮೂರು ಕಥಾಚಿತ್ರಮಾಲೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದ) [[ಮೈಕ್‌ ಬಾರನ್‌]] ರಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿ (ಎರಡನೇ ಕಾಟೊ ಕಿರುಸರಣಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ) [[ವಾಲ್‌ ಮೇಯರಿಕ್‌]]ರಿಂದ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿತ್ತು. 
* ''[[:ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ಕ್ವೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌|ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ಕ್ವೆಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌]]''  – 2002ರಲ್ಲಿ [[ಯೂನಿವರ್ಸಲ್‌ ಇಂಟರ್‌ಆಕ್ಟೀವ್‌ Inc.]]ರಿಂದ ಪ್ರಕಟಿತವಾದ [[ವಿಡಿಯೋ ಆಟ|ವಿಡಿಯೊ ಆಟ]].
* ''[[:ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ರಿಟರ್ನ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಲೆಜೆಂಡ್‌|ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ: ರಿಟರ್ನ್‌ ಆಫ್‌ ದ ಲೆಜೆಂಡ್‌]]''  - ಯೂನಿವರ್ಸಲ್‌ ಇಂಟರ್‌ಆಕ್ಟೀವ್‌ರಿಂದ 2002ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತವಾದ [[ಗೇಂ ಬಾಯ್‌ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌|ಗೇಂ ಬಾಯ್‌ ಅಡ್‌ವಾನ್ಸ್‌‌]] ವಿಡಿಯೋ ಆಟ.
* ''[[ಬೀ ಲೈಕ್‌ ವಾಟರ್‌|ಬೀ ಲೀಕ್‌ ವಾಟರ್‌]]''  – 2008ರಲ್ಲಿ [[ಈಸ್ಟ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್ಸ್‌|ಈಸ್ಟ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌ ಪ್ಲೇಯರ್ಸ್‌‌]]ರಿಂದ ಪ್ರಾಯೋಜಿತವಾದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯ ಪ್ರೇತ/ಭೂತವಿರುವ [[ಡಾನ್‌ ಕ್ವಾಂಗ್‌]] ವಿರಚಿತ ನಾಟಕ.
* ''[[ಟೆಕ್ಕೆನ್‌ (ಸರಣಿ)|ಟೆಕ್ಕೆನ್‌]]''  ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳು ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ [[ದ ಟೆಕ್ಕೆನ್‌ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಮಾರ್ಷಲ್‌ ಲಾ|ಮಾರ್ಷಲ್‌ ಲಾ]]ಮತ್ತು [[ದ ಟೆಕ್ಕೆನ್‌ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ ಲಾ|ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ ಲಾ]] ಆಟಗಳು.
* [[ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಫೈಟರ್‌]] ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳ ಸರಣಿಯ [[ಫೇ-ಲಾಂಗ್‌|ಫೆ-ಲಾಂಗ್‌]] ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ.{{Fact|date=February 2009}}
* [[ಫಿಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ದ ನಾರ್ಥ್ ಸ್ಟಾರ್‌|ಫಿಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ದ ನಾರ್ತ್‌ ಸ್ಟಾರ್‌]]ನ [[ಕೆನ್‌ಷಿರೋ]] ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ'ಯವರ ಹೋರಾಟದ ಸಾಕಷ್ಟು ಶೈಲಿಗಳು ಹಾಗೂ ಶಸ್ತ್ರಗಳ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರಲ್ಲಿನ ಗೋಲನ್‌ ಸೇನೆಯ ಮತಿಗೆಟ್ಟ ಸಾರ್ಜಂಟ್‌ನ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಕೆನ್‌ ಕಾದಾಡುವ [[ಎಂಟರ್‌ ದ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ನೆಲದಡಿಯ ಹೋರಾಟದ ಹಾಗೆ ಕಾಣಿಸುವ ದೃಶ್ಯವೊಂದಿದೆ.{{Fact|date=February 2009}}
* ಜಾನ್‌ ಲೀ, [[ಡೆಡ್‌ ಆರ್‌ ಅಲೈವ್‌]]ನ ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ ಬೆಂಬಲಿಗ ಪಾತ್ರವು ಹೋರಾಟದ ಕೇಕೆ, ವಸ್ತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಹೋರಾಟ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿನ ಕಿರು ದೃಶ್ಯವೊಂದು ಜಾನ್‌ ಲೀ ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದಾಗ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸಹಾ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. 
* [[ಮಾರ್ಟಲ್‌ ಕಾಂಬ್ಯಾಟ್‌]]ನ [[ಲಿಯು ಕಾಂಗ್‌]] ಸಹಾ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಆಧಾರಿತ ಪಾತ್ರ.
* [[ಶಾಮನ್‌ ಕಿಂಗ್‌|ಷಮನ್‌ ಕಿಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಶಾಮನ್‌ ಕಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಲೀ ಬೈಲಂಗ್‌]] ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರಿಂದ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವಿತವಾದ ಪಾತ್ರ. ಮಂಗ ಮಾದರಿಯ ಷಾಮನ್‌ ಕಿಂಗ್‌ ಕಥಾಹಂದರದಲ್ಲಿ &quot;ಫಿಸ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ಯೂರಿ&quot;ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ರೂಪಾಂತರದ ಉದಾಹರಣೆಯಂತೆ ಆತ ನೋಟದಲ್ಲಿ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಹೋಲುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅನೇಕ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಲಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ.
* [[ನರುಟೊ|ನರುಟೋ]]ನ [[ರಾಕ್‌ ಲೀ]] ಸಹಾ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಆಧಾರಿತ.
* [[ಪಕ್ಕಾ (TV ಸರಣಿ|ಪಕ್ಕಾ]] ಚಿತ್ರಮಾಲೆ ಸರಣಿಯ ಅಬ್ಯೋ ಸಹಾ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾದ ಪಾತ್ರ.
* ಮೂಲ [[ಪೋಕರ್‌ಮನ್‌|ಪೋಕ್‌ಮನ್‌]] ಸರಣಿಯ ಒದೆತವನ್ನು ಹೋರಾಟದ ಶೈಲಿಯನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಹಿಟ್‌ಮನ್‌ಲೀ]] ಪಾತ್ರವು ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀಯವರ ಸೂಚ್ಯ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು.

== ಇದನ್ನು ನೋಡಿರಿ ==

* [[ಮೊಸ್ಟಾರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಪ್ರತಿಕೃತಿ]]
* [[ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಪ್ರತಿಕೃತಿ]]
* [[ಬ್ರೂಸ್‌ಪ್ಲಾಯಿಟೇಶನ್‌|ಬ್ರೂಸ್‌ಶೋಷಣೆ/ಬ್ರೂಸ್‌ಪ್ಲಾಯ್ಟೇಷನ್‌]]
* [[ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]
* [[ಜಾನ್‌ ಲಿಟಲ್‌ (ಲೇಖಕ)|ಜಾನ್‌ ಲಿಟಲ್‌]]

== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==
{{reflist|2}}

== ಆಕರಗಳು ==

* {{citation|first=James|last=Bishop|title=Bruce Lee: Dynamic Becoming|year=2004|publisher=Promethean Press|location=[[Dallas]]|isbn=0-9734054-0-6}}.
* {{citation|title=The Bruce Lee Story|first=Linda|last=Lee|coauthors=Bleecker, Tom|publisher=Ohara Publications|location=United States|year=1989}}.
* {{citation|first=John|last=Little|title=Bruce Lee: Artist of Life|publisher=[[Tuttle Publishing]]|year=2001}}.
* {{citation | last = Little | first = John | title = Bruce Lee: The Art of Expressing the Human Body | publisher = [[Tuttle Publishing]] |year=1998}}.
* {{citation|first=John|last=Little|title=Words of the Dragon : Interviews 1958–1973 (Bruce Lee)|year=1997}}.
* {{citation|first=Bruce|last=Thomas|title=Bruce Lee: Fighting Spirit : a Biography|publisher=Frog, Ltd.|year=1994|location=[[Berkeley, California]]}}.
* {{citation|first=Jack|last=Vaughn|title=The Legendary Bruce Lee|publisher=Ohara|year=1986}}.
* ಡಾರ್ಗನ್‌, ಮೈಕೇಲ್‌. ''ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ'ಸ್‌ ಟಫ್ಫೆಸ್ಟ್‌ ಫೈಟ್‌''  [http://www.kungfu.net/brucelee.html http://www.kungfu.net/brucelee.html]. 1980 ಜುಲೈ. ಅಧಿಕೃತ ಕರಾಟೆ

== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{commons}}
{{wikiquote}}

* {{imdb name|id=0000045|name=Bruce Lee}}
* [https://web.archive.org/web/20091001092945/http://www.bruceleefoundation.com/ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ]
* [http://www.jkd.gr/brucelee.html ಸಿಜೊ ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ]
* [http://edu.emtain.tv/playlist/show/1209 ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ ಸಂದರ್ಶನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111080057/http://edu.emtain.tv/playlist/show/1209 |date=2010-01-11 }}
* [http://www.lightapixel.com/Bruce_Lee ಲೈಟ್‌ ಎ ಪಿಕ್ಸೆಲ್‌ - ದ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಮೆಮೊರಿಯಲ್‌: ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100326001210/http://www.lightapixel.com/Bruce_Lee |date=2010-03-26 }}

{{1966-1968 Batman television series}}

{{Lifetime|1940|1973|Lee, Bruce}}

{{Persondata
|NAME=Lee, Bruce
|ALTERNATIVE NAMES=
|SHORT DESCRIPTION=Martial artist
|DATE OF BIRTH=27 November 1940
|PLACE OF BIRTH=[[San Francisco]], United States
|DATE OF DEATH=20 July 1973
|PLACE OF DEATH=Hong Kong
}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸಾವಿನ ನಂತರ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಏಷ್ಯನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಲೇಖಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಬ್ರೂಸ್‌ ಲೀ]]
[[ವರ್ಗ:ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಚೀನಾದ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾಂಟನೀಯ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಚೀನೀ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:೨೦ನೇ-ಶತಮಾನದ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಚೀನೀ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಚೀನೀ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಕ್ರೀಡಾಳುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಚೀನೀ ಜೀತ್‌ ಕುನೆ ಡೊ ಪರಿಣತರು/ವೃತ್ತಿಪರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಚೀನೀ ವಿಂಗ್‌ ಚುನ್‌ ಪರಿಣತರು/ವೃತ್ತಿಪರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಾಂಗ್‌ ಕಾಂಗ್‌ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ತರಬೇತಿಶಾಲೆಗಳ ಸ್ಥಾಪಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಷುಂಡನ್‌ ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌ ಪೌರರು]]
[[ವರ್ಗ:ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಾವಿನ ಕಾರಣದ ವಿವಾದ]]
[[ವರ್ಗ:ಹಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರು]]
[[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]]</text>
      <sha1>nt007bgfnylb394smr5pzucgfsjf6dn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮೂಡುಬಿದಿರೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16987</id>
    <revision>
      <id>1431063</id>
      <parentid>1359771</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T04:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15856" sha1="gfglagupsydryrlg9kiguxtxr5fuaq2" xml:space="preserve">'''ಮೂಡುಬಿದಿರೆ''' ([[ತುಳು]]: ''ಬೆದ್ರ'',ಕೊಂಕಣಿ :''ಬಿದ್ರ್ಯಾಂ'')({{audio|LL-Q33673 (kan)-Yakshitha-ಮೂಡುಬಿದಿರೆ.wav|listen}}) [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] [[ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಣ.  ಮಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ೩೬ ಕಿಲೋ ಮೀಟರುಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯು [[ಕಾರ್ಕಳ]]-[[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಕಾರ್ಕಳ]]-[[ಬಂಟ್ವಾಳ]] ಮತ್ತು [[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ]]-[[ಮಂಗಳೂರು]] ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಅವಿಭಜಿತ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡವನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸುವ ಮುನ್ನ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯು ಕಾರ್ಕಳ ತಾಲೂಕಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯನ್ನು ''ಜೈನಕಾಶಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ೧೮ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು, ೧೮ ಜೈನ ಬಸದಿಗಳು ಮತ್ತು ೧೮ ಕೆರೆಗಳು ಇವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.jaindharmonline.com/pilgri/mbidri.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-08-01 |archive-date=2012-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120504193934/http://www.jaindharmonline.com/pilgri/mbidri.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇಲ್ಲಿನ ಬಸದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರ ಕಂಬದ ಬಸದಿಯು ಒಂದು ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ref1&quot; /&gt; ಗುರು ಬಸದಿಯು ಜೈನರ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳಾದ ''ಶ್ರೀಧವಳ'' ಮತ್ತು ''ಮಹಾ ಧವಳ''ಗಳ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ''ಸಿದ್ಧಾಂತ ಬಸದಿ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;https://www.youtube.com/watch?v=uZa9lVJ6ORA&lt;/ref&gt;
[[Image:Saavira Kambhada Basadi.jpg|thumb|ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ಸಾವಿರ ಕಂಬದ ಬಸದಿ]]
{{cn}}
==ಇತಿಹಾಸ==
ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯು ಹಲವು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[ಬಿದಿರು]] ಬೆಳೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು.  [[ಪೂರ್ವ]]ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬಿದಿರು ಬೆಳೆಯುವ ಪಟ್ಟಣವಾದ್ದರಿಂದ ''ಮೂಡು'' (= ಪೂರ್ವ) ''ಬಿದಿರೆ'' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂತು.  ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ''ವೇಣುಪುರ'' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.  ''ವೇಣು'' ಅಂದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಬಿದಿರು ಎಂದೇ ಅರ್ಥವಿರುವುದರಿಂದ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಬಿದಿರು ಮತ್ತು ಈ ಪಟ್ಟಣದ ಹೆಸರು ಜೊತೆಯಾಗಿವೆ.  ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸಮೀಪದ ''ವೇಣೂರು'' ಪಟ್ಟಣವೂ ಕೂಡಾ ತನ್ನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬಿದಿರಿನ ನಂಟು ಹೊಂದಿರುವುದು. ಹಿಂದೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಿದಿರು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.  ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯನ್ನು ''ಬೆದ್ರ'' ಎಂದು ಕರೆಯುವುದೂ ಕೂಡಾ ಬಿದಿರಿನ ನಂಟನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯು ಹಿಂದೆ ಚೌಟ ಅರಸರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು.  ಇಲ್ಲಿನ [[ಅರಮನೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಅರಸು ವಂಶಸ್ಥರು ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ.  [[ಜೈನ]] ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳೂ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟಿದ್ದು, ದೇಶ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.  ಇಲ್ಲಿನ ಜೈನ [[ವ್ಯಾಪಾರಿ]]ಗಳು ಸೇರಿ ಕಟ್ಟಿದ ಸಾವಿರ ಕಂಬದ ಬಸದಿಯು ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕ ವಾಸ್ತು ಕೃತಿ.
[[File:Deremma-Setty-Basadi-Moodbidri.JPG|thumb|ದೇರೆಮ್ಮ ಸೆಟ್ಟಿ ಬಸದಿ]]

== ಸಾಹಿತ್ಯ ==
[[File:Eratuvare-Dweepa-Wall-Painting-In-Jain-Basadi-Moodbidri.JPG|thumb|ಜೈನ ಬಸದಿ]]
ಮಹಾಕವಿ ರತ್ನಾಕರ ವರ್ಣಿ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯವರು. ನಡುಗನ್ನಡದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ '''ಭರತೇಶ ವೈಭವ''' ಈತ ರಚಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿ.&lt;ref&gt;http://www.wow.com/wiki/Ratnakaravarni{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಆಧುನಿಕರಲ್ಲಿ ಶಿಶುಪಾಲ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ವಿದ್ವಾನ್ ಕಾಂತ ರೈ, ಸಿದ್ದಕಟ್ಟೆ ಚಂದ್ರಯ್ಯ ಶೆಟ್ಟಿ ಕೆಲವು [[ಸಾಹಿತಿಗಳು]].  ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿ [[ಪಳಕಳ ಸೀತಾರಾಮ ಭಟ್ಟ]], ಡಾ. ನಾ ಮೊಗಸಾಲೆ, ಇರ್ಶಾದ್ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ, [[ಜಯಪ್ರಕಾಶ ಮಾವಿನಕುಳಿ]], ಕವಿ ರಾಮಚಂದ್ರ ಪೈ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಳಿ ಬರುವ ಹೆಸರುಗಳು.
ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯು ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಸಾಹಿತ್ಯಾಸಕ್ತರ ಬೀಡಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಸಮಾಜ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಊರ ಸಾಹಿತ್ಯಾಸಕ್ತರು ಸೇರಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸರಸ್ವತೀ ಸಭಾ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ದಸರಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ನಾಡ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಕರೆಸಿ ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಊರ ಹಿರಿಯರು ಇಂದಿಗೂ ಮೆಲುಕು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಸಾರಸ್ವತ ಲೋಕದ ದಿಗ್ಗಜರೆಲ್ಲರೂ ಬಂದು ತಮ್ಮ ವಿದ್ವತ್ಪ್ರಭೆಯನ್ನು ಬೆಳಗಿ ಹೋದ ಸಮಾಜ ಮಂದಿರವು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಕನ್ನಡ]] ಪವಿತ್ರ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಸಮಾಜ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತೀ ಸಭಾದಿಂದ ಆಹ್ವಾನಿತರಾಗಿ ಭಾಷಣಗೈಯುವುದೆಂದರೆ ಹೆಮ್ಮೆಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವದು.
೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಕಮಲಾ ಹಂಪನಾ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೭೧ನೆಯ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಇಲ್ಲಿನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮುಕುಟವಿಟ್ಟಂತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/thehindu/yw/2003/09/20/stories/2003092000390300.htm {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಈ ಹಿಂದೆ ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] [[ಜಿಲ್ಲಾ]] ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನವೂ ಇಲ್ಲಿ ವೈಭವದಿಂದ ನಡೆದಿತ್ತು.
ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಉತ್ಸಾಹಿ ವೈದ್ಯ ಡಾ. ಮೋಹನ ಆಳ್ವರು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿರುವ ''ಆಳ್ವಾಸ್ ನುಡಿಸಿರಿ'' ಯಾವುದೇ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಿಗೂ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಕಂಪನ್ನು ಪಸರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಸಾಹಿತಿಗಳಿಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯಾಸಕ್ತರಿಗೂ ಸೂಕ್ತ ವೇದಿಕೆ ಒದಗಿಸಿ ಕನ್ನಡ ಸರಸ್ವತಿಯ [[ಜಾತ್ರೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ನುಡಿಸಿರಿ, ವರ್ಷಗಳುರುಳಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಳೆ, ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತುತ್ತಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಿರಿಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

== ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==
[[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯು [[ನಾಗಾರಾಧನೆ]], [[ಭೂತಕೋಲ|ಭೂತ ಕೋಲ]]ಗಳಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನೂ [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಬಯಲಾಟ, ನಾಟಕಗಳನ್ನೂ, ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಕಲೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಹಿಂದೂ]] ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ, ಶಾರದೋತ್ಸವ, ಮಹಾಕಾಳಿ ಮಾರಿಗುಡಿ ಜಾತ್ರೆಗಳನ್ನೂ, ಜೈನರಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಕಂಭದ ಬಸದಿಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ, ಪದ್ಮಾವತಿ ಅಮ್ಮನವರ ಬಸದಿಯ ನವರಾತ್ರಿ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನೂ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಉರೂಸ್ ಮುಬಾರಕ್‍ಗಳನ್ನೂ ಕ್ರೈಸ್ತರ ಸಂತ ಮೇರಿ ಉತ್ಸವ, ಕ್ರಿಸ್‍ಮಸ್‍ಗಳನ್ನೂ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ [[ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜು ಮೂಡುಬಿದಿರೆ|ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ '[[ಆಳ್ವಾಸ್ ವಿರಾಸತ್]]' ಮತ್ತು [[ಆಳ್ವಾಸ್ ನುಡಿಸಿರಿ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಕಡಲಕೆರೆಯ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ [[ಕಂಬಳ]]ದ ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನಡೆಯುವ ಕಂಬಳ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

== ಶಿಕ್ಷಣ ==
[[File:ALVA's Institute of Engineering &amp; Technology, Moodabidri.jpg|thumb|ಅಳ್ವಾಸ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ]]

#ಜೈನ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯ 
#ಆಳ್ವಾಸ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ&lt;ref&gt;http://alvas.org/&lt;/ref&gt;
#ಶ್ರೀಮಹಾವೀರ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ
#ಶ್ರೀಧವಳಾ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ
#ದಿಗಂಬರ ಜೈನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ
#ಬಾಬು ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ
#ಹೋಲಿ ರೋಸರಿ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ
#ಜ್ಯೋತಿನಗರ ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ.
#ಎಕ್ಸಲೆಂಟ್ ಶಾಲೆ
#ವೈಬ್ರಂಟ್ ಶಾಲೆ
#ರೋಟರಿ ಆಂಗ್ಲ ಮಾದ್ಯಮ ಶಾಲೆ
#ಹೋಲಿ ರೋಸರಿ ಶಾಲೆ
#ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ
ಇವುಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಸರಕಾರಿ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ,ರೋಟರಿ ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ, ಸಂತ ಥಾಮಸ್‍ ಶಾಲೆ,ಕಲ್ಲಬೆಟ್ಟು ಸರಕಾರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಮತ್ತಿತರವು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದವು. ಎಂಭತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸರಕಾರಿ ಸಹಕಾರ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆ,ಎಸ್ ಎನ್ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್‍,ಎ ಜಿ ಸೋನ್ಸ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆ, ಎಂ ಕೆ ಅನಂತರಾಜ ದೈಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದವು. ತೊಂಭತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಹೆಸರು ಮಾಡಿರುವ ಆಳ್ವಾಸ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪದವಿಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾಲಯ, ದಾದಿಯರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ಆಯುರ್ವೇದ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ.

== ವಾಣಿಜ್ಯ ==
ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಬಂಧ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಣ್ಣ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಸಾವಿರ ಕಂಬದ ಬಸದಿಯ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾದ ಡ್ರಾಗನ್ ಪ್ರಾಣಿಯ ಉಬ್ಬು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು [[ಚೀನಾ|ಚೀನಾದೊಂದಿಗೆ]] ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧವಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರೆಂದು ಇದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ ಮತ್ತು ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ [[ಗೋಡಂಬಿ]] ಉದ್ಯಮ, [[ಕೃಷಿ]], [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು]], [[ಭತ್ತ]], ಎಣ್ಣೆಯ ಗಾಣಗಳು, [[ಆಯುರ್ವೇದ|ಆಯುರ್ವೇದೀಯ]] [[ಔಷಧ]] ತಯಾರಿಕೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿವೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;

==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
{{commons category|Moodabidri}}
http://www.moodabidri.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818093113/http://www.moodabidri.com/ |date=2016-08-18 }}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಮಂಗಳೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]]

{{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}}</text>
      <sha1>gfglagupsydryrlg9kiguxtxr5fuaq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನವಜೋತ್ ಸಿಧ್ದು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17266</id>
    <revision>
      <id>1430941</id>
      <parentid>1351475</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:42:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14070" sha1="9ctw1c9j940dgc2y4xoafakhdewlq0d" xml:space="preserve">{{Infobox ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ ಜೇವನಚರಿತ್ರೆ
|          playername = ನವಜೋತ್ ಸಿಧ್ದು
|             country = ಭಾರತ
|            fullname = ನವಜೋತ್ ಸಿಂಗ್ ಸಿಧ್ದು
|              living = true
|          dayofbirth = ೨೦
|        monthofbirth = ಅಕ್ಟೋಬರ್
|         yearofbirth = ೧೯೬೩
|        placeofbirth = [[ಪಟಿಯಾಲಾ]], [[ಪಂಜಾಬ್]]
|      countryofbirth = [[ಭಾರತ]]
|            heightft = 
|          heightinch = 
|             heightm = 
|                role = [[ಬ್ಯಾಟ್ಸ್ಮನ್]], [[ವಿಶ್ಲೇಶಕ]](commentator)
|             batting = ಬಲಗೈ
|             bowling = ಬಲಗೈ ಮಧ್ಯಮ

|       international = true
|       testdebutdate = ನವೆಂಬರ್ ೧೨
|       testdebutyear = ೧೯೮೩
|    testdebutagainst = ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್
|        lasttestdate = ಜನವರಿ ೨
|        lasttestyear = ೧೯೯೯
|     lasttestagainst = ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್
|        odidebutdate = ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೯
|        odidebutyear = ೧೯೮೭
|     odidebutagainst = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ
|         lastodidate = ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦
|         lastodiyear = ೧೯೯೮
|      lastodiagainst = ಪಾಕಿಸ್ತಾನ

|               club1 = [[ಪಂಜಾಬ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಪಂಜಾಬ್]]
|               year1 = ೧೯೮೧&amp;ndash;೧೯೯೯
|             columns = 2
|          deliveries = balls
|             column1 = [[ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳು|ಟೆಸ್ಟ್]]
|            matches1 = ೫೧
|               runs1 = ೩೨೦೨
|            bat avg1 = ೪೨.೧೩
|           100s/50s1 = ೯/೧೫
|          top score1 = ೨೦೧
|         deliveries1 = ೬
|            wickets1 = ೦
|           bowl avg1 = &amp;ndash;
|            fivefor1 = &amp;ndash;
|             tenfor1 = &amp;ndash;
|       best bowling1 = &amp;ndash;
|  catches/stumpings1 = ೯/&amp;ndash;
|             column2 = [[ಓಂದು ದಿನದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್|ODIಗಳು]]
|            matches2 = ೧೩೬
|               runs2 = ೪೪೧೩
|            bat avg2 = ೩೭.೦೮
|           100s/50s2 = ೬/೩೩
|          top score2 = ೧೩೪
|         deliveries2 = ೪
|            wickets2 = ೦
|           bowl avg2 = &amp;ndash;
|            fivefor2 = &amp;ndash;
|             tenfor2 = &amp;ndash;
|       best bowling2 = &amp;ndash;
|  catches/stumpings2 = ೨೦/&amp;ndash;

|                date=  ಡಿಸೆಂಬರ್ ೪
|                year = ೨೦೦೮
|              source = &lt;ref&gt;http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/player/34028.html&lt;/ref&gt;
}}

'''ನವಜೋತ್ ಸಿಂಗ್ ಸಿಧ್ದು''' (ಪಂಜಾಬಿ: ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ, ಜನನ: [[ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦]] [[೧೯೬೩]])[[ಭಾರತ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಭಾರತ ತಂಡದ]] ನಿವೃತ್ತ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರರು. ಅಂತರರಾಷ್ತ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿನಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಿದ ನಂತರ ಇವರು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ಲೇಶಕರಾದರು. ಆನಂತರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಸಿಧ್ದು, ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ [[ಅಮೃತಸರ]]ದಿಂದ [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]]ದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ [[ಲೋಕಸಭೆ]]ಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾದರು.
==ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ==
[[File:Navjot Singh Sidhu on the sets of Sony Max in 2012.jpg|thumb|left| ನವಜೋತ್ ಸಿಂಗ್ ಸಿಧ್ದು]]
*ನವಜೋತ್ ಸಿಂಗ್ ಸಿಧ್ದು ಅವರು 2016 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 28 ರಂದು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಸಿಧುಗೆ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ನೀಡಲಾಯಿತು. [54] ಆದರೆ ಅವರು 18 ಜುಲೈ 2016 ರಂದು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಿಂದ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;[https://www.hindustantimes.com/india-news/navjot-singh-sidhu-resigns-from-rajya-sabha-amid-aap-buzz/story-oWCoRBXdYAv9BSRg2Jb6JP.html Navjot Singh Sidhu stumps BJP, quits Rajya Sabha amid AAP buzz]&lt;/ref&gt;
*ಅವರು ಪರ್ಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಬೈನ್ಸ್ ಸಹೋದರರೊಂದಿಗೆ ಪಂಜಾಬ್ ವಿರುದ್ಧ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಆವಾಝ್-ಇ-ಪಂಜಾಬ್ ರಚಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/india/Navjot-Singh-Sidhu-forms-new-front-Awaaz-e-Punjab/articleshow/53978835.cms 'Awaaz-e-Punjab'TNN &amp; Agencies | Updated: Sep 2, 2016]&lt;/ref&gt;
*ಜನವರಿ 2017 ರಲ್ಲಿ, ಸಿಧ್ದು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಗೆ ಸೇರಿದರು. 2017 ರ ಪಂಜಾಬ್ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೃತ್ಸರ್ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ಅವರು 42,809 ಮತಗಳ ಅಂತರದಿಂದ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. [57] ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಬಿಜೆಪಿಯನ್ನು ತೊರೆದ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರಾದ ರಾಜಕಾರಣಿ ನವ್ಜೋತ್ ಸಿಂಗ್ ಸಿಧ್ದು ಅವರು ಒಂಬತ್ತು ಮಂದಿ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://indtoday.com/amarinder-singh-takes-oath-as-punjab-cm-navjot-singh-sidhu-as-minister/ Amarinder Singh takes oath as Punjab CM, Navjot Singh Sidhu as Minister;Date: March 16, 2017]&lt;/ref&gt;

==ಗುರುದ್ವಾರ ದರ್ಬಾರ್ ಸಾಹಿಬ್ ಕಾರ್ತಾರ್ಪುರ್ ಕಾರಿಡಾರ್== 
*ಆಗಸ್ಟ್ 2018 ರಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ ಪಂಜಾಬ್ ಸರಕಾರದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಹೊಸದಾಗಿ ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರಧಾನಿ ಇಮ್ರಾನ್ ಖಾನ್ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ನವಾಜ್ ಸಿಂಗ್ ಸಿಧ್ದುವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೈನ್ಯದ ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಖಾಮರ್ ಜಾವೇದ್ ಬಾಜ್ವಾ ಅವರನ್ನು ತಬ್ಬಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರದ ಮೇಲೆ ಟೀಕೆಯ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಸಿಧ್ದು ಅವರು ಗುರು ನಾನಕ್ನ 550 ನೇ ಜನ್ಮದಿನದ ಮೊದಲು ಕಾರಿಡಾರ್ ತೆರೆಯುವ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರು ಎಂದು ಸಿಧ್ದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.tribuneindia.com/news/punjab/govt-to-approach-pm-on-kartarpur-corridor/640763.html |title=Posted at: Aug 22, 2018, 1:26 AM; last updated: Aug 22, 2018, 10:34 AM (IST);Govt to approach PM on Kartarpur corridor |access-date=ನವೆಂಬರ್ 29, 2018 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180824183447/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/govt-to-approach-pm-on-kartarpur-corridor/640763.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*ತರುವಾಯ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 ರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸರ್ಕಾರ, ಭಾರತದಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ವೀಸಾ ಮುಕ್ತ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಗುರು ನಾನಕದ 550 ನೇ ಜನ್ಮದಿನದ ಮೊದಲು ಕಾರಿಡಾರ್ ತೆರೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.  ಇದಕ್ಕೆ ಸಿಖ್ ಸಮುದಾಯವು ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ತೋರಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವ ಫವಾದ್ ಚೌಧರಿ ಅವರು ಕಾರಿಡಾರ್ ತೆರೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದ ನಂತರ, ನವಜೋತ್ ಸಿಂಗ್ ಸಿಧ್ದು ಅವರ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ನೇಹಿತ ಇಮ್ರಾನ್ ಖಾನ್ ಅವರನ್ನು ಅಂತಹ ಮಹತ್ತರ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟುದಕ್ಕೆ ಮೆಚ್ಚಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.canindia.com/sidhu-thanks-friend-imran-for-kartarpur-corridor-announcement/ |title=Sidhu thanks ‘friend’ Imran for Kartarpur corridor announcementSeptember 7, 2018 |access-date=2018-11-29 |archive-date=2019-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190421193037/http://www.canindia.com/sidhu-thanks-friend-imran-for-kartarpur-corridor-announcement/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
==ನರಹತ್ಯೆಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ==
*1991 ರಲ್ಲಿ ಗೂರ್ನಮ್ ಸಿಂಗ್ನನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈಯಲು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಾವಿನ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಿಧ್ದುನನ್ನು ಆರೋಪಿಸಲಾಯಿತು. ಘಟನೆಯ ಬಳಿಕ ಅವರನ್ನು ಪಂಜಾಬ್ ಪೊಲೀಸರು ಬಂಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪಟಿಯಾಲಾ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಹಲವು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅವರು ಕಳೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಗುರೂಮ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಕೊಲೆಗೆ ಸಿಧುಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ ಸಹಾಯಕನೊಬ್ಬನಿದ್ದನೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು, ಸಹಭಾಗಿತ್ವದವನ ಹೆಸರು ಭೂಪಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್ ಸಂಧು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಿಧ್ದು ಅವರು ತಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧದ ಎಲ್ಲ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ತಾನು ಮುಗ್ಧ ಮತ್ತು &quot;ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ದೂರುದಾರ ತಪ್ಪಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದೆನೆಮದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ&quot; ಎಂದು ಸಿಧ್ದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು.  ಗುರ್ನಮ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಸೋದರಳಿಯ ಜಸ್ವಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯೆಂದು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಲು ಸಿದ್ಧವೆಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;[State Of Punjab vs Navjot Singh Sidhu And Anr. on 6 December, 2006&quot;. Retrieved 10 September 2016]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[Navjot Sidhu surrenders, lodged in Patiala jail Archived 28 October 2012 at the Wayback Machine.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[Sidhu to move SC, claims innocence&quot;. rediff.com. 6 December 2006.]&lt;/ref&gt;
*ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006 ರಲ್ಲಿ, ಸಿಧುನನ್ನು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ರೇಜ್ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಅಪರಾಧಿಗೆ ನರಹತ್ಯೆಗಾಗಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿದ ನಂತರ, ಸಿಧ್ದು ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು 2007 ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ಗೆ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.  ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಫೆಬ್ರವರಿ 2007 ರಲ್ಲಿ ಅಮೃತಸರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಮತ್ತು ಗೆಲ್ಲಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/Sidhus-conviction-stayed/article14710422.ecewhat |title=next in case?Sidhu's conviction stayed |access-date=2018-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250426141049/https://www.thehindu.com/todays-paper/Sidhus-conviction-stayed/article14710422.ece |archive-date=2025-04-26 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/player/34028.html ಕ್ರಿಕ್ ಇನ್ಫೊ - ಆಟಗಾರರ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನವಜೋತ್ ಸಿಧ್ದು ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ]
* [http://www.cricketarchive.com/Archive/Players/1/1742/1742.html ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆರ್ಕೈವ್ - ಆಟಗಾರರ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನವಜೋತ್ ಸಿಧ್ದು ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ]
*[https://www.prajavani.net/war-no-option-india-and-590801.html ಪಂಜಾಬ್‌ ಸಚಿವ ನವಜೋತ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ಸಿಧು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ]
== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ|.]]</text>
      <sha1>9ctw1c9j940dgc2y4xoafakhdewlq0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚೆನ್ನು ಕುಣಿತ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19678</id>
    <revision>
      <id>1430958</id>
      <parentid>1346771</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:27:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>34224</id>
      </contributor>
      <origin>1430958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19410" sha1="sl9dj3ykh389wn6w37uz6qbl88ifzge" xml:space="preserve">'''ಚೆನ್ನು ಕುಣಿತ'''

ಮೇ ತಿಂಗಳ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ನಂತರ ಐದು, ಏಳು ಅಥವಾ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿಯ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯವರೆಗೆ ತುಳುನಾಡಿನ ಮೇರ ಜನಾಂಗದವರು ಮಾಡುವ ನೃತ್ಯವೇ ಚೆನ್ನುನಲಿಕೆ ಅಥಾವ ಚೆನ್ನು ಕುಣಿತ.
[[File:Chennu Nalike.webm|thumb|ಚೆನ್ನು ಕುಣಿತ]]
==ಚೆನ್ನು ವೇಷ==
ಚೆನ್ನು ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ, ಈ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಚೆನ್ನು ವೇಷವನ್ನು ಗಂಡಸರೇ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.  ಹೆಣ್ಣಿನ ವೇಷ ಹಾಕಿದವರು ಸೀರೆ ಸುತ್ತಿ, ರವಕೆ ಧರಿಸಿ, ತಲೆ ಬಾಚಿ ಸೂಡಿ ಸುತ್ತಿ,ಕೈಗೆ ಬಳೆ, ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ, ತಲೆಗೆ[[ಕೆದಗೆ]] ಹೂವು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.

==ಕುಣಿತದ ಕ್ರಮ==
ಚೆನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ [[ಮಗು]] ಗೊಂಬೆಯೊಂದಿಗೆ ನೃತ್ಯಗಾರರ ನಡುವೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಚೆನ್ನು ವೇಷದ  ಸುತ್ತಲೂ ಗಂಡಸರೂ ಹೆಂಗಸರೂ ತಮ್ಮ ನಿತ್ಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಧರಿಸುವ ವಸ್ತ್ರ ಗಳೊಂದಿಗೆ ದುಡಿಯನ್ನು ಬಡಿಯುತ್ತಾ ಚೆನ್ನುವಿನ ಪದ್ಯ ಹೇಳುತ್ತಾ ನಲಿಯುತ್ತಾರೆ.

==ಕುಣಿತದ ಹಿನ್ನೆಲೆ==
ಇದು ಮಹಿಳೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಧರಣೆ ಪಾಡ್ದನ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆ ಪದ್ಯಗಳು ಒಂದೇ ಲೆಕ್ಕ ಇರುವುದರಿಂದ ಧರಣೆ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನು ಒಂದೇ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ನೃತ್ಯದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ ಧರಣೆಯ ತಂದೆಯನ್ನು ಕೋಟೆಯ ಬಬ್ಬು ಅಂತಾ,  ಚೆನ್ನು ಪದ್ಯದಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ.  ಧರಣೆಗೆ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲದೆ ಆಕೆ ಅನಾಥೆ ಆಗುತ್ತಾಳೆ.ಅವಳಿಗೆ ಗ್ರಾಮದ ಹಿರಿಯರು, ಬಂಟ ಜಾತಿಯವರು, ಮೋಂಟ್ಕಾ ಕಡಪನ ದೆಕ್ಕುರು ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿ ಸಾಕುತ್ತಾ ಇದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ, ಹುಡುಗಿ ಹೋಗಿ ಹೆಂಗಸಾದಳು. ಒಂದು ದಿನ ಋತುಮತಿಯಾದ ಚೆನ್ನು ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಹೋಗಿ, ಹಿಂದೆ ಬರುವಾಗ ಆಲೌಕಿಕ ಗರ್ಭ ಧರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮದುವೆ ಆಗದೆ ಬಸಿರಾದ  ಧರಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿ  ಊರಿನವರು  ಆಶ್ರಯ ಕೊಟ್ಟ ಮೋಂಟ ಕಡ್ಪನ ಮೇಲೆ  ಸಂಶಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಧರಣೆನ ಸತ್ಯಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ತಾನು  ಸತ್ಯವಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ಸಾಕಿದ  ದೆಕ್ಕುಲು ನಿರಪರಾಧಿ ಎಂದು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಲು ಕೊತ ಕೊತ ಕೊದಿಯುತಿರುವ ಎಣ್ಣೆಗೆ ಧರಣೆ ಕೈಬೆರೆಳು ಹಾಕುವಳು.  ಬೆರಳು ಸುಡದೆ ಬೆರಳಿನ ಮೇಲೆ ಇದ್ದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಆಚೆ ಸಿಂಪಡಿಸಿದಾಗ, ಕೋಟೆ ಜರಿದು ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಧರಣೆ ಸತ್ಯವಂತೆ ಅಲೌಕಿಕ ತಾಯಿ ಅಂತ ಸಾಬೀತಾಗುತ್ತದೆ. ಧರಣೆ ಮಾಯ ಆಗುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ನೆನಪಿಗೆ ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಿಕೆ. ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು  ವೇಷ ಹಾಕಿ  ನಲಿಯುವಾಗ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮಗುವಿನ ರೂಪ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಆಡಿಸಿಕೊಂಡು ನಲಿಯುತ್ತಾರೆ.

==ಕೋಪಾಲ' ಜನಾಂಗ ಮತ್ತು ಕುಣಿತ==
[[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಟ್ಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 'ಚೆನ್ನು ಕುಣಿತ'-ವನ್ನು 'ಕೋಪಾಲ' ಜನಾಂಗದವರು ನಡೆಸಿಕೊಡುವರು.  'ಚೆನ್ನು' ಎಂಬಾಕೆಯ ಕುರಿತು ಹಾಡುವರು. ಈ ಜನಾಂಗದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೂಲ ಸ್ತ್ರೀ 'ಚೆನ್ನು' ಎಂಬುದಾಗಿ ಭಾವಿಸಿರುವರು. ಮಾಯಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ದಿವಸ (ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳು) ನಲಿಕೆ ಅಥವಾ ಕೋಪಾಳ ಜನಾಂಗದವರು ಆರಾಧಿಸುವರು. ಕೋಪಾಳ ಜನವರ್ಗದ ಹೆಂಗಸರು (ಎಂಟು-ಹತ್ತು ಜನ)  ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿ  ಎಕ್ಕ ಮಲೆ ಹೂಗಳಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸಿಕೊಂಡು ತೆಂಬರೆ ವಾದ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಾಡುತ್ತಾ ಕುಣಿಯುವರು,  ಆ ಬಳಿಕ ಭತ್ತ, ಅಕ್ಕಿ-ಪಡಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ತೆಂಗಿನ ಕಾಯಿ  ದಾನವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವರು. ಈ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರ ಇಂದು  ವಿರಳವಾಗಿದೆ. ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೇರ ಜನವರ್ಗದವರು 'ಚೆನ್ನು' ಕುಣಿತವನ್ನು ದುಡಿ ವಾದ್ಯದೊಂದಿಗೆ  ನುಡಿಸುವರು. ವೇಷದ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿಯು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅಡಕೆ ಹಾಳೆ  ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾಳೆ, ಈ ಹಾಳೆಯಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಯ ಸಿಂಬೆಯನ್ನು ಮಗುವಿನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕುಣಿಯುವಳು,  ಚೆನ್ನು -ವಿನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವೇಷ ಭೂಷಣವಿಲ್ಲದೆ ಕುಣಿಯುವ ಹೆಂಗಸರು, ಗಂಡಸರೂ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ನಡುವೆ ಚೆನ್ನು ವೇಷದಾರಿ  ಕುಣಿಯುತ್ತಾನೆ. ಸುತ್ತಲೂ ಐದಾರು ಮಂದಿ 'ದುಡಿ' (ಚರ್ಮ ವಾದ್ಯ) ಬಾರಿಸುತ್ತಾ ಹಾಡು ಹೇಳುತ್ತಾ ಕುಣಿಯುವರು. ಕೆಲವೆಡೆ ಚೆನ್ನು ವೇಷದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕೊರಗ ವೇಷವೂ ಇರುತ್ತದೆ.

==ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆ ಹಾಡು==
&lt;poem&gt;
ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನುಗಲೆ ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನುಗಲೆ
ಚೆನ್ನುನ ದಟ್ಟಿಗೆಡ್ ಚೆನ್ನು ಬಿನ್ನೆರ್ ಬೈದೆರ್
ಬಿನ್ನೇರೇರ್ಗಲೆ ಚೆನ್ನು ಬಿನ್ನೇರೇರ್ಗಲೆ
ಅಪ್ಪೆಲಮ್ಮೆಲ ದೆತ್ತಿ ಅಪ್ಪೆಲಮ್ಮೇಲ..
ಓ ಲಮ್ಮನ ಪುದರ್ ಪನ್ ಚೆನ್ನು ಅಪೆನ ಪುದರ್ ಪನ್..
ಓ ಲಮ್ಮನ ಪುದರ್ಯೇ ದೆತ್ತಿ ಕೋಟೆದ ಬಬ್ಬುಂದ್..
ಓ ಅಪ್ಪೆ ಪುದರ್ಯೇ ದೆತ್ತಿ ಪೊವಂಬಲಕ್ಕಂಬಲೆ..
ಓ ಲೇಲೇಲೆ ಚೆನ್ನು ಲೇಲೇಲೆ..
ಚೆನ್ನುನ ದಟ್ಟಿಗೆಡ್ ಚೆನ್ನು ಬಿನ್ನೆರ್ ಬೈದೆರ್..
ಓ ಬಂಜಿಗ್ ದಾಲದ್ದಿಂದ್ ಚೆನ್ನು ಬೈತ್ತಡಿಯೊಕ್ಕುಬಲ್..
ಒರ ತೂನಗಸ ದೆತ್ತಿ ಕೈತ್ತಡಿ ಒಕ್ಕುಬಲ್..
ಓ ಗಂಜಿಗ್‌ ದಾಲದ್ದಿಂದ್‌ ಚೆನ್ನು ಬಂಜಿಗ್ ನೋತೋಂಡಲ್‌..
ಓ ಗಂಜಿಗ್‌ ದಾಲದ್ದಿಂದ್‌ ಚೆನ್ನು ಬಂಜಿಗ್ ನೋತೋಂಡಲ್‌..
ಓ ಲೇಲೇಲೆ ಚೆನ್ನು ಲೇಲೇಲೆ..
ಓ ಬಾಲೆ ಬುಲಿಪುಂಡುಯೇ ದೆತ್ತಿ ಪಕ್ಕಿದಲೆಕ್ಕೊನೇ..
ಓ ಉಲಯಿ ಪೋಲಯ ಚೆನ್ನು ಬಾಲೆನೊಚ್ಚಿಲೇ..
ಓ ಲೇಲೆಲೇ.. ಪಿದಯಿ ಬಲೆಯೇ ದೆತ್ತಿ ಚೆನ್ನು ನಲಿಕೆ ತೊಲೆ..
ಓ ಬಾಲೆದ ಪುದರ್ಯೇ ದೆತ್ತಿ ಕೈಲ ಕಾನೆಂದೋ..
ಓ ಪುಚ್ಚೆದ ಕುತ್ತಾಂಡ ದೆತ್ತಿ ಪೇರ‍್ಡೆ ಪೋವಡ್..
ಓ ನಾಯಿದ ಕುತ್ತಾಂಡ ದೆತ್ತಿ ಕಡಲ್ ಪಾಯಡ್..
ಓ ಮಾಯಿದ ತಿಂಗೊಳುಡು ಚೆನ್ನು ಮಾಯೊನು ಪೋಪಳ್..
ಓ ಸುಗ್ಗಿದ ತಿಂಗೊಳುಡು ಚೆನ್ನು ನಟ್ಟ್‌ಬರ್ಪಳ್‌ಯಾ..
ದೂರ ಒಚ್ಚೊನು ಚೆನ್ನು ಗಿಟ್ಟ ಮಾನವೊನು..
ಬಾಲೆದಲೇರುಂಡು ಚೆನ್ನು ಬಾಲೆದಲೇರುಂಡು..
ಓ ಕಂಟ ಪುಚ್ಚೆಲುಂಡು ದೆತ್ತಿ ಕರಿಯ ನಾಯಿಲುಂಡು..
ಓ ನಾಯಿಲ ತುಚ್ಚಿಡಂದೋಸ ಚೆನ್ನು ಪುಚ್ಚೆ ಪರಂಕ್ದಂದೋ..
ಓ ಪುಚ್ಚೇಗ್ ಬಾಸೆಲುಂಡು ದೆತ್ತಿ ನಾಯಿಗ್ ಬುದ್ದಿಲುಂಡು..
ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನುಗಲೆ ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನುಗಲೆ

ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನು ಕಣೇ.. ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನು ಕಣೇ..
ಚೆನ್ನುನ ಗುಡಿಸಲಿಗೆ ಚೆನ್ನು ನೆಂಟರು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ
ನೆಂಟರು ಯಾರು ಕಣೇ ಚೆನ್ನು ನೆಂಟರು ಯಾರು ಕಣೇ
ತಂದೆ ತಾಯಂದಿರು ಒಡತಿ ತಂದೆ ತಾಯಂದಿರು
ಓ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಹೇಳು ಚೆನ್ನು ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಹೇಳು
ಓ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಒಡತಿ ಕೋಟೆದ ಬಬ್ಬು ಅಂತ
ಓ ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಒಡತಿ ಪೊವಮ್ಮ ಲೆಕ್ಕಮ್ಮಲೆ
ಓ ಲೇಲೇಲೆ ಚೆನ್ನು ಲೇಲೇಲೆ..
ಚೆನ್ನುನ ಗುಡಿಸಲಿಗೆ ಚೆನ್ನು ನೆಂಟರು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ
ಓ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಏನಿಲ್ಲೆಂದು ಚೆನ್ನು ಬೈಹುಲ್ಲು ಕೆದಕುವಳು
ಒಮ್ಮೆ ನೋಡುವಾಗ ಒಡತಿ ಕೈ ಕೆದಕುವಳು
ಓ ಅನ್ನಕ್ಕೆ ಏನಿಲ್ಲೆಂದು ಚೆನ್ನು ಹೊಟ್ಟೆ ಹೊಡಕೊಂಡಳು
ಓ ಅನ್ನಕ್ಕೆ ಏನಿಲ್ಲೆಂದು ಚೆನ್ನು ಹೊಟ್ಟೆ ಹಡಕೊಂಡಳು
ಓ ಲೇಲೇಲೆ ಚೆನ್ನು ಲೇಲೇಲೆ..
ಓ ಮಗು ಅಳುತ್ತದೆ ಒಡತಿ ಹಕ್ಕಿಯ ಹಾಗೇನೇ..
ಓ ಒಳಗೆ ಹೋಗು ಚೆನ್ನು ಮಗುವನ್ನು ತೂಗಿಕೊಳ್ಳು
ಓ ಲೇಲೇಲೆ.. ಹೊರಗೆ ಬನ್ನಿ ಒಡತಿ ಚೆನ್ನು ಕುಣಿತ ನೋಡಿ
ಓ ಮಗುವಿನ ಹೆಸರು ಒಡತಿ ಕೈಲ ಕಾನೆ ಅಂತ
ಓ ಬೆಕ್ಕಿನ ಕುತ್ತಾದರೆ ಒಡತಿ ಹಾಲಲ್ಲಿ ಹೋಗಲಿ
ನಾಯಿಯ ಕುತ್ತಾದರೆ ಒಡತಿ ಕಡಲು ಸೇರಲಿ
ಓ ಮಾಯಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನು ಮಾಯವಾಗುತ್ತಾಳೆ
ಓ ಸುಗ್ಗಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನು ಬೇಡಿ ಬರುವಳು
ದೂರಕ್ಕೆ ತೂಗಿಕೊಳ್ಳು ಚೆನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಬಾಮಿಸು
ಮಗುವಿನ ಹತ್ತಿರ ಯಾರಿದ್ದಾರೆ ಚೆನು ಮಗುವಿನ ಹತ್ತಿರ ಯಾರಿದ್ದಾರೆ.
ಓ ಗಡವ ಬೆಕ್ಕು ಇದೆ ಒಡತಿ ಕರಿಯ ನಾಯಿ ಇದೆ
ಓ ನಾಯಿ ಕಚ್ಚದೇ ಚೆನ್ನು ಬೆಕ್ಕು ಪರಚದೇ?
ಓ ಬೆಕ್ಕಿಗೆ ಭಾಷೆಯಿದೆ ಒಡತಿ ನಾಯಿಗೆ ಬುದ್ದಿಯಿದೆ
ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನು ಕಣೇ.. ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನು ಕಣೇ..
(ಮಾಹಿತಿದಾರರು – ಕುಂಬೆ, ಪೆರ್ನಡ್ಕ, ೬೭, ಕಾಸರಗೋಡು)

ಪಠ್ಯೊ ೨

ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನುಗಲೇ ಚೆನ್ನು ಪೋಕರೆಟ್ಟಿಗಲೇ..
ಚೆನ್ನುನ ದಟ್ಟಿಗೆಡ್ ಚೆನ್ನು ಬಿನ್ನೆರ್ ಬೈದೆರ್..
ಓ ಬಿನ್ನೇರೇರ್ಗಲೆ ಚೆನ್ನು ಬಿನ್ನೇರೇರ್ಗಲೇ..
ಓ ಅಪ್ಪೆಲ ಬೈದಿಂಡ್ ದೆತ್ತಿ ಅಮ್ಮೆಲ ಬೈದ್‌ಂಡ್‌..
ಓ ಬಾಲೆ ಪುದರ್ ಪನ್ ಚೆನ್ನು ಬಾಲೆ ಪುದರ್ ಪನ್.
ಓ ಬಾಲೆದ ಪುದರ್‌ಯೇ ದೆತ್ತಿ ಪೂವಮ್ಮ ಲಕ್ಕಮ್ಮಲೆ..
ಓ ದೂರಗೊಚ್ಚೊನು ಚೆನ್ನು ಗಿಟ್ಟಗ್ ಮಾನವೊನು..
ಓ ಬಾಲೆದಲೇರುಂಡು ಚೆನ್ನು ಬಾಲೆದಲೇರುಂಡು..
ಓ ಕಂಟ ಪುಚ್ಚೆಲುಂಡು ದತ್ತಿ ಕರಿಯ ನಾಯಿಲುಂಡು..
ಓ ಚಣ್ಣನ ನೋತಂಡಲ್ ಚೆನ್ನು ಚಂಞಣ ನಟ್ಟೊಂಡಲ್.
ಓ ಚರೆಕ್ಕ್ ನೋತಂಡಲ್ ಚೆನ್ನು ಎಣ್ಣೆ ನಟ್ಟೊಂಡಲೇ..
ಓ ಪುಚ್ಚೆ ಪರಂಕ್ಡಂದೋ ಚೆನ್ನು ನಾಯಿ ತುಚ್ಚಂದೋ..
ಓ ಪುಚ್ಚೆಗ್ ಬಾಸೆಲುಂಡು ದೆತ್ತಿ ನಾಯಿಗ್ ಬುದ್ದಿಲುಂಡು..
ಓ ಲಮ್ಮಪುದರ್ ಪನ್ ಚೆನ್ನು ಅಪ್ಪೆ ಪುದರ್ ಪನ್..
ಓ ಅಪ್ಪೆನ್ ಪುದರ್ಯೇ ದೆತ್ತಿ ಅರಂಬೋಲಿರಂಬೋಲು..
ಓ ಅಮ್ಮೆ ಪುದರ್ಯೇ ದೆತ್ತಿ ಅಮ್ಮೆ ಪುದರ್ ಯೇ..
ಓ ಅಮ್ಮೆ ಪುದರ್‌ಯೇ ದೆತ್ತಿ ಕೋಟೆದ ಬಬ್ಬುಂದ್..
ಓ ಎಡತ್ತರಿಪ್ಪಂಡ ಚೆನ್ನು ಎಡತ್ತ ಮಿರೆಕೊರು..
ಓ ಬಲತ್ತರಿಪುಂಡ ಚೆನ್ನು ಎಡತ್ತ ಮಿರೆಕೊಡು..
ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನುಗಲೇ ಚೆನ್ನು ಪೋಕರೆಟ್ಟಿಗಲೇ..
ಚೆನ್ನುನ ದಟ್ಟಿಗೆಡ್ ಚೆನ್ನು ಬಿನ್ನೆರ್ ಬೈದೆರ್..

ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನುಗಲೇ ಚೆನ್ನು ಪೋಕರೆಟ್ಟಿಗಲೇ..
ಚೆನ್ನುನ ಗುಡಿಸಲಿಗೆ ಚೆನ್ನು ನೆಂಟರು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ
ನೆಂಟರು ಯಾರು ಕಣೇ ಚೆನ್ನು ನೆಂಟರು ಯಾರು ಕಣೇ
ತಂದೆಯು ಇದ್ದಾರೆ ಒಡತಿ ತಾಯಿಯು ಇದ್ದಾರೆ
ಮಗುವಿನ ಹೆಸರೇನು ಚೆನ್ನು ಮಗುವಿನ ಹೆಸರೇನು
ಓ ಮಗುವಿನ ಹೆಸರು ಒಡತಿ ಪೂವಮ್ಮ ಲೆಕ್ಕಮ್ಮಲೆ
ದೂರಕ್ಕೆ ತೂಗಿಕೊಳ್ಳು ಚೆನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಬಾಮಿಸು
ಮಗುವಿನ ಹತ್ತಿರ ಯಾರಿದ್ದಾರೆ ಚೆನ್ನು ಮಗುವಿನ ಹತ್ತಿರ ಯಾರಿದ್ದಾರೆ..?
ಓ ಗಡವ ಬೆಕ್ಕು ಇದೆ ಒಡತಿ ಕರಿಯ ನಾಯಿಯಿದೆ..
ಓ ಚಣ್ಣನ ಹೊಡಕೊಂಡಳು ಚೆನ್ನು ಅನ್ನ ಪಡಕೊಂಡಳು
ಓ ತಲೆಗೆ ಹೊಡಕೊಂಡಳು ಚೆನ್ನು ಎಣ್ಣೆ ಪಡಕೊಂಡಳು
ಓ ನಾಯಿ ಕಚ್ಚದೇ ಚೆನ್ನು ಬೆಕ್ಕು ಪರಚದ?
ಓ ಬೆಕ್ಕಿಗೆ ಭಾಷೆಯಿದೆ ಒಡತಿ ನಾಯಿಗೆ ಬುದ್ದಿಯಿದೆ
ಓ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಹೇಳು ಚೆನ್ನು ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಹೇಳು
ಓ ತಾಯಿಯ ಹೆಸರು ಒಡತಿ ಅರಂಬೋಲಿರಂಬೋಲು
ಓ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಒಡತಿ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು
ಓ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಒಡತಿ ಕೋಟೆದ ಬಬ್ಬು ಅಂತ
ಓ ಎಡದ ಜಿನುಗಿದರೆ ಚೆನ್ನು ಬಲದ ಮೊಲೆ ಉಳಿಸು
ಓ ಬಲದ ಜಿನುಗಿದರೆ ಚೆನ್ನು ಎರಡ ಮೊಲೆ ಉಣಿಸು
ಚೆನ್ನು ಚೆನ್ನುಗಲೇ ಚೆನ್ನು ಪೋಕರೆಟ್ಟಿಗಲೇ..
ಚೆನ್ನುನ ಗುಡಿಸಲಿಗೆ ಚೆನ್ನು ನೆಂಟರು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ
ಮಾಹಿತಿದಾರರು: ಮಯ್ಯ (೬೫) ಪೆರ್ನಡ್ಕ, ಕಾಸರಗೋಡು
&lt;/poem&gt;

==ಸಾರಾಂಶ==
ತುಳುನಾಡಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವನ್ನೊಳಗೊಂಡ &quot;ಚೆನ್ನುನಲಿಕೆ&quot; ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ  ಕುಣಿತ, ಹಾಡು, ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಚೆನ್ನುನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚೆನ್ನುನಲಿಕೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಶ್ರದ್ಧೆ, ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳ ಸುತ್ತ ಹೆಣೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಧರಣಿಯ ಬಡ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ತನ್ನ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿದ ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಒಕ್ಕೂಟ, ಸಹಕಾರ, ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಾರವನ್ನು ಹಬ್ಬದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದಿಗೂ, ಇಂತಹ ಹಬ್ಬಗಳು ಜನರ ಜೀವನದ ಹೃದಯಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಆಜ್ಞೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿವೆ.

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]]</text>
      <sha1>sl9dj3ykh389wn6w37uz6qbl88ifzge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪದಬಂಧ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20101</id>
    <revision>
      <id>1430970</id>
      <parentid>1373027</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:08:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42262" sha1="01axjw599rkxn52t58jo518gmvrrl8k" xml:space="preserve">{{copyedit}}
[[ಚಿತ್ರ:Japanese crossword.png|thumb|right|175px|ಒಂದು ಪದಬಂಧ ಚೌಕ]]
[[File:Bengalicrossword.jpg|thumb|right|250px|A [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|Bengali]] crossword grid]]
[[File:CrosswordUSA.svg|thumb|right|250px|An American-style crossword grid layout]]
[[Image:First crossword.png|thumb|200px|left|Recreation of [[Arthur Wynne]]'s original crossword puzzle from December 21, 1913.]]
[[File:Ristikontekoa.jpg|thumb|200px|Person solving a Finnish crossword puzzle.]]

'''ಪದಬಂಧ'''ಗಳು ಮನೋರಂಜನೆಗಾಗಿ ರಚಿಸಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಬಗೆಯ [[ಪದ]] ಸಮಸ್ಯೆಗಳು. ಒಂದು ದೊಡ್ಡ [[ಚೌಕ]]ದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಚಿಕ್ಕ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯ ಚೌಕಗಳಿದ್ದು, ಬಿಳಿ ಚೌಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ತುಂಬುವಂತೆ ಸುಳುಹುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪದಬಂಧ

ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಬಹುಪಾಲು ಓದುಗರ ನೆಚ್ಚಿನ ಅಂಕಣ `ಪದಬಂಧ`. ಒಂದೆಡೆ ಭಾಷಾ ಪ್ರೌಢಮೆಗಳಿಸಲು ನೆರವಾಗುವ, ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಮನೋವಿಕಾಸ ಮತ್ತು ಮನೋಲ್ಲಾಸಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗುವ ಪದಬಂಧಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಇಂದು ನಿನ್ನೆಯದಲ್ಲ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ರಾಜನೊಬ್ಬ ಕಾಲಹರಣಕ್ಕಾಗಿ ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮೇಲಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳ ಜೋಡಿಸಿ, ಪದರಚನೆ ಮಾಡಿದನೆಂದೂ ಹಾಗೂ ನಂತರ ಇದು ಪದಬಂಧ ಆಟ ತಾಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪದಬಂಧ ಮೊದಲು ಮೂಡಿದ್ದು 1913ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 23ರ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ. ಕ್ರಿಸ್‍ಮಸ್ ವಿಶೇóಷಾಂಕದಲ್ಲಿ ಏನಾದರೊಂದು ವಿಶೇಷ ಆಳವಡಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ `ದಿ ನ್ಯೂಯರ್ಕ್ ಟೈಂಸ್` ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ ಆರ್ಥರ್ ವೈನ್ ಪದಗಳ ಆಟದೊಂದಿಗೆ ಓದುಗರ ನೋಟವನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ವರ್ಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಎಂಬ ಅಂಕಣವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ನಂತರ, ಆ ಆಂಕಣ ಎಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿತೆಂದರೆ ಇತರೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೂ ಇಂತಹುದೇ ಅಂಕಣವನ್ನು ತಮ್ಮ ವಾರದ ಪುರವಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು.

ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪದಬಂಧಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಗಮನಿಸಿ-ಗ್ರಹಿಸಿದ ಅಮೆರಿಕದ ಸೈಮನ್ ಮತ್ತು ಪುಸ್ಟೆರ್ ಎಂಬ ಯುವಕರು 1924ರಲ್ಲಿ ಪದಬಂಧಗಳ ಸಂಕಲವನ್ನು ಪುಸ್ತಕರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅವರ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಆ ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿನ ಸೃಜನಶೀಲತೆಗೆ ಮನಸೋತ ಜನರು ಅವುಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗೆ ದೊರೆತ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿತರಾದ ಸೈಮನ್ ಮತ್ತು ಪುಸ್ಟೆರ್ ಪದಬಂಧಗಳ ಮತ್ತೆರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಎಂಟು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ, ಆ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಮೂರೂವರೆ ಲಕ್ಷ ಪ್ರತಿಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗಿ ದಾಖಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು ಎಂದರೆ ಪದಬಂಧದ ಪ್ರಭಾವ ಎಷ್ಟಿತ್ತು”ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ.

ಪದಬಂಧಗಳ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಜನರು ಪದಬಂಧಗಳ ಕೂಟ ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಂಡು ಪದಬಂಧಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಘಂಟುಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರವಿಡಿ ಚಿಂತನಾ ಕಾರಂಜಿಯನ್ನು ಪುಟಿಸಿತು. ಆಂಗ್ಲ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವನ್ನು ಆವರಿಸಿದ ನಂತರ, ಪದಬಂಧಗಳು ವಿವಿಧ ದೇಶ-ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಾ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವನ್ನೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಅಂತೆಯೇ, ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವನ್ನೂ ಪದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಪದಬಂಧಗಳು ಮೊದಲು ಪ್ರಮುಖ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳ ವಾರದ ವಿಶೇಷ ಪುರವಣಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜೃಂಭಿಸತೊಡಗಿದವು. ಕೆಲವು ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಪದಬಂಧಗಳು ನಿಖರವಾಗಿ ಭರ್ತಿಮಾಡಿ ಕಳುಹಿಸಿದ ಓದುಗರಿಗೆ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಸಾರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡವು. ಇದೀಗ ಪದಬಂಧಗಳು ಪ್ರಮುಖ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ದಿನ ನಿತ್ಯದ ಅಂಕಣವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.

  ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೊದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಪದಬಂಧಗಳು ರಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯರು ಹಾಗೂ ವಿಚಾರ ಪ್ರಚೋದಕರೂ ಆಗಿರುವ ಕೆ.ಎಸ್.ನಾಗಭೂಷಣ `ಪ್ರಜಾವಾಣಿ` ಪತ್ರಿಕೆಯ ವಾರದ ಪುರವಣಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಐದು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪದಬಂಧ ರಚಿಸಿ ಓದುಗರಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಮೈಸೂರಿನ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಅವರು ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಗೂ `ಮುಂಜಾನೆ` ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪದಬಂಧ ಬರೆದರು. ಈ ಇಬ್ಬರು ಮಹನೀಯರ ನಂತರ ಕನ್ನಡ ಪದಬಂಧ ಬರೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದವರು ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್.

==ಪದಬಂಧಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆ==
*ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ [[ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್]] ಅವರು 50,000 ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ ವಿಜಯಕನಾ೯ಟಕ ಹಾಗೂ ಸಂಯುಕ್ತಕನಾಟಕ ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ನಾಡಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಗಳಾದ ತರಂಗ ಹಾಗೂ ಸುಧಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿಇವರ ಪದಬಂಧಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ಇವರು, ಚಲನಚಿತ್ರ, ಕ್ರೀಡೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನ, ಪೌರಾಣಿಕ ಹಾಗು ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.
*ಇವರು ರಚಿಸಿದ ಪದಬಂಧಗಳು, ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಾದ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, [[ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ]], ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭ, ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಂಗಳ, ಬಾಲಮಂಗಳ, ಪ್ರಿಯಾಂಕ, ಚಿತ್ರ, [[ತರಂಗ]], ಈ ಸಂಜೆ, ಅರಗಿಣಿ, ಪ್ರಿಯಾಂಕ, ಚಿತ್ರ, ಕಂದಾಯವಾತೆ೯ ಮುಂತಾದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪದಬಂಧ ರಚಿಸಿರುವ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಹೆಸರು 2015, 2016 ಹಾಗೂ 2017ರ ಲಿಮ್ಕಾ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.
*ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದ ರಾವ್ ವಿವಿಧ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ರಚಿಸಿದ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ 5 ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡವು. ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪುರಸ್ಕೃತ ಹಿರಿಯ ಕವಿ ನಾಡೋಜ ಪ್ರೊ.ಕೆ.ಎಸ್.ನಿಸಾರ್ ಅಹಮದ್ ಈ ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಲೋಕಾಪ೯ಣೆ ಮಾಡಿ ದರು. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಇವಾಗಿವೆ. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದೊಂದು ದಾಖಲೆ. 2025ರವರೆಗೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್‌ ಅವರ 28 ಪುಸ್ತಕಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿವೆ.
*ಇವರು ಸಾಮಾನ್ಯ, ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ಹಾಗೂ  ಮಕ್ಕಳನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು  ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. . . ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಫ್ಲಿ ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ 88 ವಷ೯ಗಳ ನಂತರ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿರುವುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದ ರಾವ್ ಅವರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 50,000 ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಈವರೆವಿಗೂ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದ ರಾವ್ ಅವರು 15 ಲಕ್ಷ ಸುಳುಹುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
https://www.youtube.com/watch?v=lEScwxfL_nY

==ಲಿಮ್ಕಾ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡಿನಲ್ಲಿ ಹೆಸರು==
ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಅವರ ಹೆಸರು 2015, 2016 ಹಾಗೂ 2017ರ ಲಿಮ್ಕಾ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳ ಪೈಕಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪದಬಂಧ ರಚಿಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇವರ ಹೆಸರು ಲಿಮ್ಕಾ ದಾಖಲೆ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ. 1984ರಲ್ಲಿ ಅರಗಿಣಿ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಪದಬಂಧ ರಚಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಅವರು 20126ರ ಫೆಬ್ರವರಿ  28ರವರೆಗೆ 49,600 ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ..
http://www.limcabookofrecords.in/recordDetail.aspx?rid=616 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150319050800/http://limcabookofrecords.in/recordDetail.aspx?rid=616 |date=2015-03-19 }}

==ಜಿ.ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯನವರ ಮುನ್ನುಡಿ==
*ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 35,000 ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪದಬಂಧ ರಚಿಸಿರುವ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿರುವ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕಳೆದ 27 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ಬರೆದುಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ರಚಿಸಿದ ಪದಬಂಧಗಳಿಗಾಗಿ ಸುಮಾರು 12 ಲಕ್ಷ ಸುಳುಹುಗಳನ್ನು ಬರೆದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಇವರದಾಗಿದೆ. ಕನ್ನಡದ ಸುಮಾರು 30ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪದಬಂಧಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. 
*ಕನ್ನಡಡಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿರುವ ಇವರು ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ 2008ರಲ್ಲಿ ಐದು `ಕನ್ನಡ ಪದಬಂಧ` ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೊರ ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗೆ ಹಿರಿಯ ಲೇಖಕರಾದ ಪ್ರೊ.ಜಿ.ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪುನಃ 2013ರಲ್ಲಿ ತಲಾ 200 ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ `ಪದಲೋಕ` ಹಾಗೂ `ಪದಕ್ರೀಡೆ` ಮತ್ತೆರಡು ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೊತಂದರು. 
*ಟಿ.ವೆಂಕಟೇಶ್ ಅವರು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ `ಅಭಿಮಾನಿ` ಪತ್ರಿಕೆಗೆ 1984ರಲ್ಲಿ ಪದಬಂಧ ಬರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಜೊತೆ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅವರದೇ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾದ `ಅರಗಿಣಿ` ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಸಿನಿಮಾ ಪದಬಂಧ ಬರೆಯತೊಡಗಿದರು. 30 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ `ಅರಗಿಣಿ` ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಸಿನಿಮಾ  ವಿಷಯ ಆಧರಿಸಿದ `ಗಿಣಿಬಂಧ` ರಚಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವುದು ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ.
* 1984ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ `ಮಂಗಳ` ವಾರಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಮಂಗಳ ಪದಬಂಧ ಬರೆಯತೊಡಗಿದ ಅ.ನಾ.ಪ್ರ ಅವರು ಪದಬಂಧ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕುರಿತ ಚಿತ್ರಾನ್ವೇಷಣೆ ಅಂಕಣವನ್ನು 30 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ಮಂಗಳ ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಬರೆದುಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. 
*ಇವರದೆ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾದ `ಬಾಲಮಂಗಳ` ಪಾಕ್ಷಿಕಕ್ಕಾಗಿ ಸುಮಾರು 15 ವರ್ಷ ಕಾಲ ಪದಬಂಧ ಹಾಗೂ ಪದಾನ್ವೇಷಣೆ ಅಂಕಣಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. `ಬಾಲಮಂಗಳ` ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಸುಳುಹುಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಸರಳ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದಗಳನ್ನು ತುಂಬುವ `ಸಮ್ಮಿಶ್ರಬಂಧ` ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಹೊರ ತರುತ್ತಿರುವ `ಪ್ರಿಯಾಂಕ` ಹಾಗೂ `ಚಿತ್ರ` ಸಿನಿಮಾ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಆ ಎರಡೂ ಮಾಸಿಕಗಳು ಆರಂಭಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯಿಂದಲೂ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

==ಪ್ರೊ.ಜಿ.ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯನವರು ಬರೆದ ಮುನ್ನುಡಿಯ ಪೂರ್ಣಪಾಠ==
'''ಮುನ್ನುಡಿ''':
*ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ  ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿರುವ Crossword puzzle  ಎಂಬ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ‘`ಪದಬಂಧ`’ಎಂಬ ಮಾತು ಈಗ ತುಂಬಾ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದೆ. ನಿಜವಾಗಿ ಇದು ಒಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯ ಪ್ರಪಂಚ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ 9, 10 ಅಥವಾ 11 ಮನೆಗಳು, ಅಡ್ಡಡ್ಡಲಾಗಿ ಅಷ್ಟೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮನೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಆ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಕೆಲವು ಮನೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮಿಕ್ಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೂ, ಅಡ್ಡಡ್ಡಲಾಗಿಯೂ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕು. 
*ಈ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಎರಡು ಕಡೆಗಳಿಗೂ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸೂಚನೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆ ಸೂಚನೆಯ ಬೆನ್ನು ಹತ್ತಿ ಓದುಗರು ಸರಿಯಾದ ಪದಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಆ ಮನೆಗಳಿಗೆ ತುಂಬ ಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ಓದುಗರಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುವ ಹಾಗೆ ಅನೇಕ ಹೊಸ ಹೊಸ ಪದಗಳ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಒಂದೊಂದು ಸೂಚನೆಗೂ ಉಚಿತವಾಗುವ ಅನೇಕ ಪದಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಪದಬಂಧಕಾರರು ತಮ್ಮ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಪದಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ಪದವನ್ನು ನೀವೂ ಆರಿಸಿದರೆ ಅದೃಷ್ಟ ಫಲಿಸುತ್ತದೆ. 
*ಇದೇ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸೊಗಸು. ನಿಜವಾಗಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುವಾಗ ಓದುಗರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದಂತೆಯೇ ಅವರು ಅನೇಕ ನಿಘಂಟುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ನಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹಾರ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ರಚಿಸಿರುವ ನಿಘಂಟಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆ ಅನುಕೂಲವಿಲ್ಲ. ಆದುದರಿಂದ ಪದಬಂಧವನ್ನು ತುಂಬಲು ಪ್ರಯತ್ನಪಡುವವರಿಗೆ ಅನೇಕ ಶಬ್ದಗಳು ಹೊಳೆದರೂ ಸರಿಯಾದವು ಯಾವುದು ಎಂಬುದು ತಕ್ಷಣ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. 
*ಇದೇ ಇರುವ ತೊಂದರೆ, ಆದರೂ ಓದುಗರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೊಂದು ಜನ ಈ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ತುಂಬಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಪಡುತ್ತಾರೆ ನೋಡಿ! ಅವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಪಾರವಾಗಿದೆ. ನಾನು ಇನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದರೆ ನಾನೇ ಒಂದು ಪದಬಂಧ ನಿಘಂಟನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಈಗ ಯಾರಾದರೂ ಯುವ ವಿದ್ವಾಂಸರು ದೊರೆತರೆ ಅವರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅಂಥದೊಂದನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು. 
*ಅ.ನಾ. ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಅವರು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿರುವ ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ 220 ಪುಟಗಳಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 170 ಪದಬಂಧಗಳು ಅಡಕಗೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿಯೂ ಓದುಗರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕ. ಇದನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿರುವ ಶ್ರೀಅ.ನಾ. ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಅವರು ಕನ್ನಡದ ಬಹುಪಾಲು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕಳೆದ 23 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. 
*ಇವರು ಬಹಳ ಶ್ರಮವಹಿಸಿ ಈ ಸುಂದರ ಸಮಸ್ಯಾ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕಾರ್ಯ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. ನಾನು ಅವರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತೇನೆ. ಪದಬಂಧ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಪಡುವವರೆಲ್ಲರೂ ಅವರಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞರಾಗಿರಬೇಕು. ನಾನು ಶ್ರೀ ಅ.ನಾ. ಪ್ರಹ್ಲಾದ ರಾಯರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿ, ಇತರ ಇಂಥ ಸಮಸ್ಯಾಪೂರ್ಣ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಅವರು ರಚಿಸಲಿ ಎಂದು ಹಾರೈಸುತ್ತೇನೆ. ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆ ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸುವವರಿಗೆಲ್ಲ ಭಾಷಾಸಾಮಾಥ್ರ್ಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜನ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ ಎಂದು ಹಾರೈಸುತ್ತೇನೆ. 
- ಪ್ರೊ. ಜಿ. ವೆಂಕಟಸುಬ್ಬಯ್ಯ
ದಿನಾಂಕ: 10.02.2008
ನಂ. 58, 31ನೇ ಕ್ರಾಸು,
7ನೇ ಬ್ಲಾಕು, ಜಯನಗರ, ಬೆಂಗಳೂರು - 70

==ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕ==
*ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಪತ್ರಿಕೆ ಆರಂಭಗೊಂಡ 1998ರಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಸತತವಾಗಿ ಇವರ ಪದಬಂಧ ಅಂಕಣ ಮೂಡಿಬರುತ್ತಿದೆ. ಸಂಯುಕ್ತಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ 1985ರಿಂದ 2004ರವರೆಗೆ 18 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಭಾನುವಾರದ ಪುರವಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತಬಂಧ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. ಸಂಯುಕ್ತಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ 2006ರಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪದಬಂಧ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. 
*ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ 1992ರಿಂದ 2008ರವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 16 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಶುಕ್ರವಾರದ ಸಿನಿಮಾ ಪುರವಣಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಬಂಧ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ ಪದಬಂಧ ಆರಂಭಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಕನ್ನಡಪ್ರಭ ಪತ್ರಿಕೆಯದು. ವೈ.ಎನ್.ಕೆ ಅವರು ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 2001ರಲ್ಲಿ ಅ.ನಾ.ಪ್ರ ಕನ್ನಡಪ್ರಭ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ನಿತ್ಯ ಪದಪ್ರಭ ಬರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 
*ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಪದಬಂಧ ರಚಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಪುನಃ ವೆಂಕಟನಾರಾಯಣ ಅವರು ಸಂಪಾದಕರಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಪ್ರಭಕ್ಕಾಗಿ 2007ರಲ್ಲಿ ಪದಪ್ರಭ ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಈಸಂಜೆ, ಮಂಗಳ, ಅರಗಿಣಿ, ಕಂದಾಯವಾರ್ತೆ, ಪ್ರ್ರಿಯಾಂಕ, ಚಿತ್ರ, ಬಾಲಮಂಗಳ, ವಿಜಯಚಿತ್ರ, ವನಿತಾ, ತರಂಗ ಮುಂತಾದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಪದಬಂಧಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ.

==`ವಿಜ್ಞಾನಸಂಗಾತಿ` ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ==
*ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದಾಲಯ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪತ್ರಕರ್ತ ವಾಸುಕಿ ಅವರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊರ ಬಂದ `ವಿಜ್ಞಾನಸಂಗಾತಿ` ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ 1986ರಿಂದ ಸುಮಾರು 5 ವರ್ಷ ಕಾಲ ವಿಜ್ಞಾನ ಆಧರಿಸಿದ ವಿಜ್ಞಾನಬಂಧ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷ ಪದ ಅನ್ವೇಷಣ ಅಂಕಣಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಪತ್ರಕರ್ತ, ಸಾಹಿತಿ ರವಿಬೆಳಗೆರೆ ಅವರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ 1992ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜೀವ ಪಡೆದ `ಕರ್ಮವೀರ` ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ಸಂಚಿಕೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು 15 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ `ಪದಸಂಪದ` ಎಂಬ ಹೊಸ ನಾಮಧೇಯವನ್ನು ತಾವೇ ನೀಡಿ ಪದಬಂಧ ರಚಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. * ಅಷ್ಟೇ ಕಾಲ `ಕರ್ಮವೀರ` ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಸಿನಿಮಾ ಆಧರಿಸಿದ `ಚಿತ್ರಜ್ಞಾನ` ಬಂಧವನ್ನು ಬರೆದರು. ಮದರಾಸ್ ನಗರದಿಂದ ಹೊರ ಬರುತ್ತಿದ್ದ, ನಾಗಿರೆಡ್ಡಿ-ಚಕ್ರಪಾಣಿ ಅವರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಕಟಣ ಸಂಸ್ಥೆ `ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್` ಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ `ಚಂದಮಾಮ` ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸೋದರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಾದ `ವನಿತಾ` ಹಾಗು `ವಿಜಯಚಿತ್ರ` ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸುಮಾರು 8 ವರ್ಷ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ಬರೆದುಕೊಟ್ಟ ವಿಶೇಷ ಅನಾಪ್ರ ಅವರದಾಗಿದೆ.

==ಕ್ರೀಡೆ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಪರಾಧ ಸಿನಿಮಾ ಪದಬಂಧ==
*ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನಯ್ಯ ಅವರು ಹೊರ ತರುತ್ತಿದ್ದ `ಪೊಲೀಸ್ ನ್ಯೂಸ್` ವಾರಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ 8 ವರ್ಷ ಅಪರಾಧ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಪೊಲೀಸ್ ಬಂಧ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಟಿ.ವೆಂಕಟೇಶ್ ಅವರಿಗಾಗಿ ರವಿಬೆಳಗೆರೆ ಸಂಪಾದಿಸಿದ `ಪೊಲೀಸ್ ಫೈಲ್` ವಾರಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಸುಮಾರು 2 ವರ್ಷ ಕಾಲ ಅಪರಾಧ ಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅಭಿಮಾನಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಗಣೇಶ್ ಕಾಸರಗೋಡು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತದ್ದ `ಸಂಚು` ಅಪರಾಧ ಪತ್ರಿಕೆ ಹಾಗೂ `ತಾಯಿ` ಮಹಿಳಾ ಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು `ಕ್ರೀಡಾಭಿಮಾನಿ` ಕ್ರೀಡಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.
* ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಕಾಕತ್ಕರ್ ಹೊರ ತಂದ `ರಂಗವಲ್ಲಿ` ಸಿನಿಮಾ ಪತ್ರಿಕೆ, ವಿ.ಎನ್.ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಹಾಗೂ ವಿಜಯಾ ಹೊರ ತಂದ `ನಕ್ಷತ್ರಲೋಕ` ಸಿನಿಮಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸಿನಿಮಾ ಪದಬಂಧಗಳು, ಕೆ.ರಾಜರಾವ್ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ `ಹೋಟೆಲ್ ಪತ್ರಿಕೆ`ಗಾಗಿ ತಿಂಡಿ-ತಿನಿಸು ಆಧರಿಸಿದ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ಅ.ನಾ.ಪ್ರ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. `ಚೆಲುವೆ`, `ರಾಜಧಾನಿ` ಮುಂತಾದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೂ ಪದಬಂಧ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. 
*ಇಸ್ಕಾನ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಹೊರತರುತ್ತಿರುವ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಕೃಷ್ಣಬಂಧ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶಾ.ಅಶೋಕಬಾಬು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ `ಕರ್ನಾಟಕ ನ್ಯೂಸ್‍ನೆಟ್` ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಹಲವು ವರ್ಷ ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ ಪದಬಂಧ ರಚಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದು, ಈ ಪದಬಂಧಗಳು ನಾಡಿನ ಹತ್ತಾರು ಜಿಲ್ಲಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಕಟಗಂಡಿವೆ. ಇದೇ ಸಂಸ್ಥೆ ಪದಬಂಧಗಳಿಗಾಗಿಯೇ ಮೀಸಲಿರಿಸಿ ಹೊರ ತಂದ `ಶ್ರುತಿ` ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಸಂಚಿಕೆಗೂ 50ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಂಧಗಳನ್ನು ಬರೆದುಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. 
*ಅಭಿಮಾನಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆ `ಅಭಿಮಾನ` ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆ ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಆ ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ನಿತ್ಯ ಪದಬಂದಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆ 1989ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದ `ಈಸಂಜೆ` ಸಂಜೆ ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಸುಮಾರು 15 ವರ್ಷ ಕಾಲ ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ ನಿತ್ಯಬಂಧ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸದರು. ಅಲ್ಲದೆ, ಈಸಂಜೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಶುಕ್ರವಾರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಆಧರಿಸಿದ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. 
*ನವದೆಹಲಿಯಿಂದ ಕೆ.ಆರ್.ರೇಣು ಅವರು ಹೊರ ತರುತ್ತಿರುವ `ದೆಹಲಿ ಕನ್ನಡಿಗ` ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಹಾಗೂ ಮುಂಬಯಿನಿಂದ ಮುಂಜಾನೆ ಸತ್ಯ ಅವರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊರ ಬರುತ್ತಿದ್ದ `ಉದಯರಾಗ` ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಿತ್ಯ ಪದಬಂಧ ಬರೆದುಕೊಟ್ಟರು. ಬೆಳಗಾವಿಯ `[[ಕನ್ನಡಮ್ಮ]]` ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಹೊರ ಬರುತ್ತಿದ್ದ `ಜನವಾಹಿನಿ` ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಪದಬಂಧ ರಚಿಸಿದರು. 
*ಕನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಮಾಸಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಾದ `ಜನಪದ` `ಯುವಕರ್ನಾಟಕ` ಹಾಗೂ `ಕಂದಾಯವಾರ್ತೆ` ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕೆಲವಾರು ವರ್ಷ ಇವರು ಪದಬಂಧ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಣಿಪಾಲದಿಂದ ಹೊರ ಬರುತ್ತಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ `ತರಂಗ` ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮಕ್ಕಳ ವಿಭಾಗಕ್ಕಾಗಿ ಪದಬಂಧ ರಚಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

==ಪದಬಂಧ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು==
ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಅವರ ಪದಬಂಧ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು: 
# ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ (ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ), 
# ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ (ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ), 
# ತರಂಗ (ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ)
# ಸುಧಾ (ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ)
# ಪ್ರಿಯಾಂಕ (ಮಾಸಿಕ)

==ಪದಬಂಧ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು==
ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಅವರ ಪದಬಂಧ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು: 
# ಕನ್ನಡಪ್ರಭ (ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ), 
# ಈಸಂಜೆ (ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ), 
# ಪ್ರಜಾವಾಣಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ-ಪ್ರತಿವಾರ), 
# ಬಾಲಮಂಗಳ (ಪಾಕ್ಷಿಕ), 
# ದೆಹಲಿವಾರ್ತೆ (ನವದೆಹಲಿ-ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ),
# ಉದಯರಾಗ (ಮುಂಬಯಿ-ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ), 
# ರಂಗವಲ್ಲಿ (ವಾಪ), 
# ಚೆಲುವೆ (ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ), 
# ಹೋಟೆಲ್ ಪತ್ರಿಕೆ (ಪಾಕ್ಷಿಕ ತಿಂಡಿ ತಿನಿಸು), 
# ರಾಜಕೀಯಸುದ್ದಿ (ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ), 
# ಮಾರ್ಚ್ ಆಫ್ ಕರ್ನಾಟಕ (ಮಾಸಿಕ-ವಾರ್ತಾ ಇಲಾಖೆ), 
# ಜನಪದ (ಮಾಸಿಕ-ವಾರ್ತಾಇಲಾಖೆ), 
# ಯುವ ಕರ್ನಾಟಕ (ಮಾಸಿಕ-ಯುವಜನಸೇವಾ ಇಲಾಖೆ), 
# ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಗಾತಿ (ಮಾಸಿಕ-ಕನ್ನಡ ವಿ.ವಿ, ಹಂಪೆ), 
# ವಿಜಯಚಿತ್ರ (ಮಾಸಿಕ-ಚಲನಚಿತ್ರ, ಚಂದಮಾಮ ಪ್ರಕಟಣೆ), 
# ವನಿತಾ (ಮಾಸಿಕ-ಚಂದಮಾಮ ಪ್ರಕಟಣೆ), 
# ಪೆಲೀಸ್ ನ್ಯೂಸ್ (ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ-ಅಪರಾಧ), 
# ಪೊಲೀಸ್ ಫೈಲ್ (ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ-ಅಪರಾಧ),
# ಸಂಚು (ಮಾಸಿಕ-ಅಪರಾಧ), 
# ತಾಯಿ (ಮಾಸಿಕ-ಗೃಹ), 
# ಕ್ರೀಡಾಭಿಮಾನಿ (ಮಾಸಿಕ-ಕ್ರೀಡೆ), 
# ಅಭಿಮಾನಿ-(ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ), 
# ಅಭಿಮಾನ (ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ), 
# ತರಂಗ (ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ), 
# ಕನ್ನಡಮ್ಮ (ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ), 
# ಕೆ.ಎನ್.ಎನ್ ನ್ಯೂಸ್‍ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಹಲವಾರು ಜಿಲ್ಲಾಪತ್ರಿಕೆಗಳು, 
# ಶೃತಿ (ಪದಬಂಧ ಮಾಸಿಕ),
#  ಜನವಾಹಿನಿ (ಪ್ರತಿ ವಾರ), 
# ಕರ್ಮವೀರ (ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ), 
# ಈಸಂಜೆ (ಪ್ರತಿ ವಾರ-ಸಿನಿಮಾ), 
# ಕಂದಾಯ ವಾರ್ತೆ (ಕಂದಾಯ ಇಲಾಖೆ ಮಾಸಿಕ), 
# ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ (ಪ್ರತಿ ವಾರ),
#  ಕೃಷ್ಣವೇದಾಂತ ದರ್ಶನ (ಮಾಸಿಕ-ಇಸ್ಕಾನ್), 
# ಇಂಡಿಕ್ರಾಸ್ ಆನ್‍ಲೈನ್ ಪದಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳು.
# ಮಂಗಳ (ಪ್ರತಿವಾರ)
# ಅರಗಿಣಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)
# ಚಿತ್ರ (ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಾಸಿಕ).

==ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳು==
೨೦೦೮ರ ಫಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಇವರು ವಿವಿಧ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ರಚಿಸಿದ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ೫ ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಇವಾಗಿವೆ. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದೊಂದು ದಾಖಲೆ. ೫ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ೨ ಸಾಮಾನ್ಯ, ೧ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಂದು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಿದ್ಡಪಡಿಸಿದ ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳಾಗಿವೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ೮೮ ವಷ೯ಗಳ ನಂತರ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟ ಗೊಂಡಿರುವುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ.

==ಪದಲೋಕ ಮತ್ತು ಪದಕ್ರೀಡೆ== 
*2013ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮತ್ತೆರಡು ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳು. ವಿಶ್ವ ಪದಬಂಧ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಅವರು ಈ ಎರಡು ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದರು. ವಸಂತ ಪ್ರಕಾಶನ ಪ್ರಕಾಶನಗೊಳಿಸಿದ ಈ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ 160 ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ಅಡಕಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಬಹುಪಾಲು ಓದುಗರ ನೆಚ್ಚಿನ ಅಂಕಣ `ಪದಬಂಧ`. ಭಾಷಾ ಪ್ರೌಢಿಮೆ, ಮನೋವಿಕಾಸ ಮತ್ತು ಮನೋಲ್ಲಾಸಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗುವ `ಪದಬಂಧ`ದ ಇತಿಹಾಸ ಒಂದು ಶತಮಾನದ್ದ್ಲು.
* ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ರಾಜನೊಬ್ಬ ಕಾಲಹರಣಕ್ಕಾಗಿ ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮೇಲಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳ ಜೋಡಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಪದರಚನೆಯೇ ಪದಬಂಧದ ಉಗಮವಾಗಲು ಕಾರಣ. ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪದಬಂಧ ಮೊದಲು ಮೂಡಿದ್ದು 1913ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 21ರ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ. ಕ್ರಿಸ್‍ಮಸ್ ವಿಶೇóಷಾಂಕದಲ್ಲಿ ಏನಾದರೊಂದು ವಿಶೇಷ ಆಳವಡಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ `ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ವರ್ಡ್` ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ ಆರ್ಥರ್ ವಿನ್ನೆ ಪದಗಳ ಆಟದೊಂದಿಗೆ ಓದುಗರ ನೋಟವನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು `ವರ್ಡ್‍ಕ್ರಾಸ್` ಎಂಬ ಅಂಕಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ. 
*ನಂತರ, ಆ ಆಂಕಣ ಎಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತೆಂದರೆ ಇತರೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೂ ಇಂತಹುದೇ ಅಂಕಣವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪುರವಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲೇ ಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯುಂಟಾಯಿತು. ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಅವರ ಪದಬಂಧಗಳು ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ `ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕ` ಹಾಗೂ `ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ` ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, `ಮಂಗಳ` ಮತ್ತು `ಅರಗಿಣಿ` ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು, 'ಪ್ರಿಯಾಂಕ` `ಚಿತ್ರ` `ಕಂದಾಯವಾರ್ತೆ` ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. 
*`ಪ್ರಜಾವಾಣಿ` ಸಿನಿಮಾರಂಜನೆ, `ಕರ್ಮವೀರ`, `ಸಂಯುಕ್ತಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ, `ಕನ್ನಡಪ್ರಭ` ಸೇರಿದಂತೆ 40ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಪದಬಂಧಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಆನ್‍ಲೈನ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ `ಇಂಡಿಕ್ರಾಸ್.ಕಾಮ್`ಗಾಗಿಯೂ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

&lt;gallery&gt;
ಚಿತ್ರ:CrosswordUK.svg|British/South African-style grid
ಚಿತ್ರ:Schwedenrätsel.jpg|Swedish-style grid 
&lt;/gallery&gt;

*https://www.youtube.com/watch?v=QV2dYGo9DK0
*[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.drulapp.padashri&amp;hl=KN ಪದಶ್ರೀ:ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಆಂಡ್ರಾಯ್ಡ್ ಅಪ್] ಮತ್ತು [https://www.youtube.com/watch?v=58m4TZY8YUE ಆಡುವುದು ಹೇಗೆ]
*http://www.thehindu.com/thehindu/lf/2002/09/22/stories/2002092200070200.htm {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*http://www.thehindubusinessline.com/2001/05/14/stories/101444g3.htm

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಮನೋರಂಜನೆ]]</text>
      <sha1>01axjw599rkxn52t58jo518gmvrrl8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಂ.ಅಶೋಕ್ ಹಾಗೂ ಪಂ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ವಝೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20880</id>
    <revision>
      <id>1430966</id>
      <parentid>1352572</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:59:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17285" sha1="sw3q14vp0l7hy4vfghn0qgi5418pwk0" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:SRIRANJANI-1-1.jpg|350px|thumb|right|'ಪಂ.ಅಶೋಕ್ ಹಾಗೂ ಪಂ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ವಝೆ,ಮುಂಬಯಿ ಸೋದರರು]]
==&quot;ಮುಂಬಯಿ ಸೋದರರೆಂದು&quot; ಪ್ರಸಿದ್ಧರು==
'''ಪಂಡಿತ್.ಅಶೋಕ್''', ಮತ್ತು '''ಪಂಡಿತ್. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ವಝೆ''',ಯವರು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ &quot;ಮುಂಬಯಿ ಸೋದರರೆಂದು&quot; ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 'ಜುಗಲ್ ಬಂದೀ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ' ೨೦೦೭ ರ ಜನವರಿ, ೫ ರಂದು, ಮುಂಬಯಿನ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಯ ಡೀ. ಡಿ ನಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ೧೧ ಘಂಟೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದಿತ್ತು. '[[ಜುಗಲ್ ಬಂದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]],' ದ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಹಾಗೂ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತಗಳ ಹೊಳಹುಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬೆಸೆಯುವ ಪರಿಕ್ರಮ. ಇದೇ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಪ್ರಿಯರು ಫೂಶನ್ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮಾತು. ಅಶೋಕ್ ಮತ್ತು ವಝೆಯವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಅಪಾರ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, 'ಜುಗಲ್ ಬಂದಿ' ಯಂತಹ ಒಂದು ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಈ ಪ್ರಾಕಾರದ ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಸಂಗೀತಾಭಿಲಾಷಿಗಳ ಮನವನ್ನು ಸೂರೆಗೊಂಡಿದೆ.
==ಪಂ.ಟಿ.ಎನ್.ಅಶೋಕ್==
ಪಂ.ಟಿ.ಎನ್.ಅಶೋಕ್, ಎ.ಐ.ಆರ್.ಮುಂಬಯಿ, ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ 'ಎ' ಗ್ರೇಡ್ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಆಕಾಶವಾಣಿಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ತರು. '[[ಶ್ರೀರಂಜಿನಿ ಗಾನ ಮಂದಿರ]]' ದ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು. '[[ಶ್ರೀರಂಜಿನಿ ಸಂಗೀತ ಸಭ (ರಿ) ಡೊಂಬಿವಲಿ'ಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು]]. ಇವರು ಪುರುಂದರ ದಾಸರ ಪದಗಳನ್ನು, ಭಜನೆಯನ್ನು ಹಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿದ ಕೈ. ಇವರ ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಗಳು, '[[ಟಾಟಾ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಆಫ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]],' ' ಶಣ್ಮುಖಾನಂದಾ ಸಭಾ', 'ನಾದಾಂಜಲಿ', 'ರಾಗಮುದ್ರಾ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್', 'ಮೈಸೂರ್ ಅಸೋಸಿಯೆಷನ್, ಮುಂಬಯಿ', 'ಪುಣೆ ಕನ್ನಡ ಸಂಘ', 'ಗುರುವಾಯೂರಿನ ಚೆಂಬೈ ಆರಾಧನಾ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್', ಚೆನ್ನೈ, ಮಧುರೈ, ತುಮಕೂರು, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಧಾರವಾಡ, ಬೆಳಗಾವಿ, ಬರೋಡ, ಮತ್ತು ಹಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದಿವೆ.
==ಪಂ. ಅಶೋಕರ ಗುರುಗಳು==
ಪಂ. ಅಶೋಕರು, '[[ಶ್ರೀ. ವಿದ್ವಾನ್ ಪಾಲ್ಘಾಟ್, ರಘು]]',  '[[ಶ್ರೀ. ಟೀ. ಎ. ಎಸ್. ಮಣಿ]]', '[[ಶ್ರಿ. ಈರೋಡ್ ಎ. ಗುರುರಾಜನ್]],, ಮತ್ತು '[[ಶ್ರೀ ಟೀ. ಎನ್. ರಮೇಶ್]]' ರವರಿಗೆ ಲಯವಿನ್ಯಾಸ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಮುಂಬಯಿ ನಲ್ಲಿ, 'ಸ್ವರಂಕುರ್,' ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟ, '[[ಸಂಗೀತ ಮಹಾಯಜ್ಞ]]' ದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ೧೫೦ ಕರ್ನಾಟಕ್ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತಕಾರರರ ಕೂಟದಲ್ಲಿ ೫೦ ಗಂಟೆ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದೆ ಹೇಳಿದ ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು '[[ಗಿನಿಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಕ್ಯಾಡಮಿ]]', ಲಂಡನ್, ತನ್ನ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸಿತ್ತು.
==ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು==
೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್, ಶ್ರೆಸ್ ಬರಿ, ಜರ್ಮನಿ, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್, ನಡೆದ The International Youth Music Festival ವಿದ್ವಾನ್ ಶ್ರೀ ಪಾಲ್ಘಾಟ್ ವಿ. ಮಣಿಯವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತಕಾರರಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಡಾ. ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಂಗೀತ್, ಅರುನ್ ಕಾಶಲ್ ಕರ್, ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ವಝೆ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ 'ಜುಗಲ್ಬಂದಿ ಸಂಗೀತ' ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಜಾಝ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಲೂಇಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್, ಎಂಬ್ರಿಯೋ, ಚಾರ್ಲಿ ಮಾರಿಯಾನೊ, ಜರ್ಮನಿ ಮೈನಾರ್ಡ್, ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್ ( ಯು.ಎಸ್.ಎ) ಎನ್. ಗಿರೋವ್ (ಬಲ್ಗೇರಿಯ) ಡಾನ್ ಬಾರೋ ಮತ್ತು ತುಂಕೀ ಬೇರ್ (ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ) ಜೊತೆಗೂಡಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದರು.

ಅಶೋಕ್ ರವರ ಸೋದರ, '[[ಟೀ. ಎನ್. ರಮೆಶ್]]', ಮೃದಂಗಂ, ಮತ್ತು ಘಟಂ ವಾದ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು. ಸೋದರಿ, ಶ್ರೀಮತಿ ಲತಾ ಶ್ಯಾಮ್, ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಗೀತಕಾರರು. ಅಶೋಕರ ಮಗಳು, '[[ಕು. ಲಾವಣ್ಯ]]', ಮತ್ತು '[[ಶ್ರೀಮತಿ. ಸುಜಾತ ಅಶೋಕ್]]',  ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ '[[ತಾಳ ತರಂಗಿಣಿ]]' ಎಂಬ ಒಂದು 'ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಕೆ' ಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಮನೆ, ಸಂಗೀತ, ನಾಟಕ, ಸಾಹಿತ್ಯಗಳ ಖನಿಜವೆಂದರೆ, ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಲ್ಲ. '[[ಬೆಳ್ಳಾವಿ ನರಹರಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು]]', '[[ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವಾನ್ ಟೀ. ಕೆ. ರಾಮಮೂರ್ತಿಗಳು]]',  ಅಶೋಕರ ವಂಶಜರು.
==ಅಶೋಕರ ತಾಯಿ-ತಂದೆಯರು==
ತಂದೆ, '[[ಟೀ. ವೀ. ನಾಗರಾಜು]]',  ತಾಯಿ, '[[ಟೀ. ಎನ್. ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಮ್ಮ]]'- ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಅಶೋಕರಿಗೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಲು ಸ್ಪೂರ್ತಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಅಶೋಕ್ ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತದ ತಾಲೀಮನ್ನು ಮೊದಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು, ಗುರು, ವಿದ್ವಾನ್ ಬೆಳ್ಳಾರಿ ಎಮ್. ಶೇಷಗಿರಿ ಆಚಾರ್, ಬಳಿಯಲ್ಲಿ. (ಬಳ್ಳಾರಿ ಸೋದರರೆಂದು ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದ ) ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಗಾನಕಲಾಶ್ರೀ ಶ್ರೀಮತಿ, ಆರ್. ಎ. ರಮಾಮಣಿ ಎಮ್. ಎ. (ಮ್ಯೂಸಿಕ್) ಸಂಗೀತ ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟರು. ಆಕೆ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ &quot; ಅವಧಾನ ಪಲ್ಲವಿ&quot; ಯನ್ನು ಹಾಡಿದ ಪ್ರಥಮ ವಿದುಷಿ). ಶ್ರೀ ಅಶೋಕ್, ಬೀ. ಕಾಮ್ ಪದವೀಧರರು. ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ, ಹಾಸಿಲ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
=='ಚಂದ್ರಶೇಖರ ವಝೆ', ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ==
ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವೋಕಲ್ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಪದವಿ ಪಡೆದ, ಅವರ ಮನೆ ಸಂಗೀತದ ತವರು. ಅವರ ತಾತ, '[[ಶ್ರೀ ಮಾಮಾ ಪೆಡ್ಸೆ]]', 'ಗುರುತುಲ್ಯ' ಮರಾಠಿ ಸ್ಟೇಜ್ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದರು. ಎಳೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದ ಬೀಜ, ಬಿತ್ತಿ ಅದಕ್ಕೆ ನೀರೆರೆದವರು ಅವರ ತಂದೆ, ಪಂ. ರಘುನಾಥ ವಝೆ. ಅವರು ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿಸ್ಸೀಮರು, ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರೂ ಕೂಡ. ಪಂ. ಬೀ. ಡೀ. ತಂಬೆ. ಮತ್ತು ಪಂ. ಸದಾಶಿವ ಪವಾರ್ ಬಳಿ ಇದ್ದಾಗ, ಅವರ ತಬಲಾವಾದನದಲ್ಲಿ ಅಭಿರುಚಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಪಡೆದರು. ಪಂ. ಫಿರೋಝ್ ದಸ್ತೂರ್, ಬೇಗಮ್ ಪರ್ವೀನ್ ಸುಲ್ತಾನಾ, ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಉಸ್ತಾದ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಹಲೀಮ್ ಜಾಫರ್ ಖಾನ್, ಪಂ. ಅಜಯ್ ಪೋಹನ್ ಕರ್, ಶ್ರೀಮತಿ ಅಶ್ವಿನೀ ಭಿಡೆ ದೇಶ್ಪಾಂಡೆ, ಶ್ರೀಮತಿ ಆರತಿ ಅಂಕಲೀ ಕರ್, ಗಳಿಗೆ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯದಲ್ಲಿ ತಬಲ ಬಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. '[[ಡಾ. ವಿದ್ಯಾಧರ್ ವ್ಯಾಸ್]]', ಇವರನ್ನು ಕೆನಡಾ, ಮತು ಅಮೆರಿಕೆಗೆ, ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು. ವಝೆಯವರು ತಬಲ ಬಾರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಉಪನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಅದರ ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ಸ್ಯಾಂಡಿಯಾಗೋ ಮತ್ರು ಇಲಿನಾಯ್ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ತಂದೆಯವರು ವೋಕಲ್ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಒತ್ತುಕೊಟ್ಟು ಅದರಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಲು ಹೇಳಿದರು.
=='ಮುಂಬಯಿ-ಆಕಾಶವಾಣಿಯ 'ಎ ಗ್ರೇಡ್ ಕಲಾವಿದರು'==
ಮುಂಬಯಿನ ಪಂ.ಟಿ.ಎನ್. ಅಶೋಕ್,ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಪಂ.ವಝೆ,'ರಿಸರ್ಚ್ ಅಕ್ಯಾಡಮಿ ಸ್ಕಾಲರ್,' ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಸಂಗೀತ ಸಮ್ಮೆಳನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕಂಠ ಮಾಧುರ್ಯವೂ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಕೆಲವು ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ಗಳನ್ನು ಬೇಗಮ್ ಪರ್ವೀನ್ ಸುಲ್ತಾನಾ, ಜೊತೆಗೆ ಹೆಳಿದ್ದಾರೆ. ಗಜಾನನ ಹೊರತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಹಾಡುಗಳು ಅಪಾರಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಉದಾ : 'ಗಣರಾಯಾ ಗಜಮುಖಾ', 'ಮೋಹನ್ ಸಾಯಿ', ಮುಂತಾದ ನಂಬರ್ ಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.
==ಪಂ.ಭೀಮಸೇನ ಜೋಶಿಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಮರಣೆ==
ಜನವರಿ ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಗುರು, ಭೀಮಸೇನ್ ಜೋಶಿಯವರಿಗೆ, ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಕೊಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಪಂ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ವಝೆಯವರು, ತಮ್ಮ ಗೌರವವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/musical-tribute-to-pandit-bhimsen-joshi%20by%20Pt.%20Vaze%20/article2789158.eceMusical tribute to Pandit Bhimsen Joshi] {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
===ಇವರುಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹೀಗಿವೆ===
* ೧೯೯೮- ೨೩, ಆಗಸ್ಟ್, ೧೯೯೮ 'ರಾಗಮುದ್ರಾ', ಡೊಂಬಿವಲಿ.
* ೧೯೯೯-೧೫, ಆಕ್ಟೋಬರ್, ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕಲ್ಯಾಣ.
* ೨೦೦೦- ೨೦, ಮೇ, 'ಆಯೋಜನ್ ಸಂಗೀತ ಸಭ', ಕಲ್ಯಾಣ.
* ೨೦೦೦- ೩೦, ಮೇ, 'ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಸೇವಾ ಮಂಡಲ್', ಕಲ್ಯಾಣ.
* ೨೦೦೦- ೧೬, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್, 'ರಾಗಮುದ್ರ', ಗುರುವಾಯೂರ್ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಡೊಂಬಿವಲಿ.
* ೨೦೦೨- ೨೫, ಮೇ, ಕರ್ಣಾಟಕ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ, 'ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ ಸಂಗೀತ ಸಭ', ಮತ್ತು 'ಅನನ್ಯ ಕಲ್ಚರಲ್ ಅಕ್ಯಾಡಮಿ, ಬೆಂಗಳೂರು.
* ೨೦೦೩- ೧೦, ಜೂನ್, 'ಮಲಾಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಸರ್ಕಲ್', ಮುಂಬಯಿ.
* ೨೦೦೪- ೧೫ ರಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೩ ರ ವರೆಗೆ, 'ಸಂಗೀತ ಸರಿತ' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಕಾಶವಾಣಿ, 'ವಿವಿಧ ಭಾರತಿ' ಇಂದ ಪ್ರಸಾರ. (ಸೋಮನಾಥರ ರಾಗಾವಳಿ, ೯ ರಾಗ ಎಪಿಸೊಡ್ ಗಳ, ಮಾಲಿಕೆ)
* ೨೦೦೪-೧ನೆಯ ಜುಲೈ ನಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಗೀತೋತ್ಸವದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಾರದಾ ಸಂಗೀತಸಭಾದಲ್ಲಿ.
* ೨೦೦೪-೩೧ರಂದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಸಂಗೀತದಿನೋತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿಮುಂಬಯಿ ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ೧೧ ಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ.
* ೨೦೦೫-ಭಾರತೀಯ ಭವನದಲ್ಲಿ ಮಾಸಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ,
* ೨೦೦೫ ಸ್ವಾಮಿ ಹರಿದಾಸರ ೫೦ನೆಯ ಸಂಗೀತೋತ್ಸವ ಸುರ ಸಂಸದ್ ಮುಂಬಯಿ ನಲ್ಲಿ
* ೨೦೦೬-ಮೇ ೩ ರಂದು, ಶ್ರೀರಂಜಿನೀ ಸಂಗೀತ, ಸಭದಲ್ಲಿ ಮಾಸಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.udayavani.com/news/465796L15-%E0%B2%B6-%E0%B2%B0--%E0%B2%B0-%E0%B2%9C%E0%B2%A8--%E0%B2%B8-%E0%B2%97-%E0%B2%A4-%E0%B2%B8%E0%B2%AD--%E0%B2%A1---%E0%B2%AC-%E0%B2%B5%E0%B2%B2----%E0%B2%B8-%E0%B2%97-%E0%B2%A4-%E0%B2%95-%E0%B2%B0-%E0%B2%AF%E0%B2%95-%E0%B2%B0%E0%B2%AE.html |title=ಡೊಂಬಿವಲಿಯ ಶ್ರೀರಂಜಿನಿ ಸಂಗೀತ ಸಭದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ |access-date=2014-04-27 |archive-date=2014-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140426085300/http://www.udayavani.com/news/465796L15-%E0%B2%B6-%E0%B2%B0--%E0%B2%B0-%E0%B2%9C%E0%B2%A8--%E0%B2%B8-%E0%B2%97-%E0%B2%A4-%E0%B2%B8%E0%B2%AD--%E0%B2%A1---%E0%B2%AC-%E0%B2%B5%E0%B2%B2----%E0%B2%B8-%E0%B2%97-%E0%B2%A4-%E0%B2%95-%E0%B2%B0-%E0%B2%AF%E0%B2%95-%E0%B2%B0%E0%B2%AE.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ೨೦೦೬- ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೦ ರಂದು, ಆಕಾಶವಾಣಿ, ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ೧೧ ಘಂಟೆಗೆ
==ಪಂ.ಅಶೋಕ್ ರವರ ೬೦ ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬ==
ಮುಂಬಯಿನಲ್ಲಿ ಪಂ.ಅಶೋಕರವರ ೬೦ ನೆಯ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬವನ್ನು ಅವರ ಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಮತ್ತು ಹಿತೈಷಿಗಳು ೨೩, ಡಿಸೆಂಬರ್, ೨೦೧೮ ರಂದು ಮುಂಬಯಿನ ಮೈಸೂರು ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಸಭಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[https://dinapratidina.wordpress.com/2018/12/24/sangeetha-vidwan-pt-t-n-ashok-was-felicitated-at-mumbai/ Sangeetha Vidwan. Pt. T.N. Ashok, was felicitated at Mumbai. 23rd, Dec, 2018]&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
&lt;References /&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಮುಂಬಯಿ ಕನ್ನಡಿಗರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಂಗೀತಗಾರರು]]</text>
      <sha1>sw3q14vp0l7hy4vfghn0qgi5418pwk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜಗತ್ತಿನ ಹೊಸ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21556</id>
    <revision>
      <id>1430873</id>
      <parentid>1346972</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T12:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36918" sha1="td9zw0780t757tv510ymp8semk1gnfc" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:New 7 Wonders Winners.png|right|250px|thumb|ಹೊಸ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳ ವಿಜೇತರು.]]


'''ಜಗತ್ತಿನ ಹೊಸ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು'''  ಎಂಬುದು ಆಧುನಿಕ ಅದ್ಭುತಗಳ ಪಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಗತ್ತಿನ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಕೆನಡಾದ ಸ್ವಿಸ್ ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ವೆಬರ್ [1] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌|ಸ್ವಿಸ್]] ಮೂಲದ, ಸರ್ಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು [2] [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌|ಪೋರ್ಚುಗಲ್]] ನ [[ಲಿಸ್ಬನ್]] ನಲ್ಲಿ [[ಜುಲೈ 7]], [[2007]] ರಂದು ವಿಜೇತರನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು.[4]

*ಅಂತರಜಾಲ ಅಥವಾ ದೂರವಾಣಿಯ ಮೂಲಕ ೧೦೦ ದಶಲಕ್ಷ ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತದೆ.  ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಮತಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಯಾವುದೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು &quot;ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ&quot;[5] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಮೂಲದ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಸ್ಥೆ [[ಝೋಗ್‌ಬೈ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್|ಜೊಗ್‌ಬೈ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್]] ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಕ್ಷ/ಸಿಇಒ [[ಜಾನ್ ಝೋಗ್‌ಬೈ|ಜಾನ್ ಜೊಗ್‌ಬೈ]] ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು “ದಾಖಲೆಯ ಹೆಚ್ಚು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ”[6] ವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.
*ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು. ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಅಂತಿಮ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಮುಂದೊಡ್ಡಿ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದವು, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಿದರು.[7][9]  ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಎಜುಕೇಶನ್, ಸೈಂಟಿಫಿಕ್, ಅಂಡ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಆರ್ಗನೈಜೇಶನ್ [[ಯುನೆಸ್ಕೋ|(UNESCO)]] ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಜವಾಬ್ದಾರಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೇ ದೂರ ಸರಿಯಿತು.[10][11]  ಮೀಸಲಾದ ವೆಬ್‌ತಾಣಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೆಬ್‌ತಾಣಗಳಿಂದ ತೀವ್ರವಾದ ನಿಯೋಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
*ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಸರಾಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹೊಸ೭ಅದ್ಭುತಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು.[12]  ಜಾಗತಿಕ ಸಂವಾದ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿನಿಮಯದ ಗುರಿ ಸಾಧಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮತಗಳು ಮತ್ತು ನೋಂದಣಿಗೊಂಡ ಭೌಗೋಳಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತಗಳಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು.[13]
*ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಕೇವಲ ಖಾಸಗಿ ದೇಣಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಾರಾಟದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಇದು ಎಂದಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಠೇವಣಿ ಅಥವಾ ತೆರಿಗೆ ನೀಡುಗರ ಹಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. [14] ಅಂತಿಮ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ನಂತರ, ಈ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳು ಏನನ್ನೂ ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಅದರ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲೂ ಕಷ್ಟಪಡಬೇಕಾಯಿತು.[15][16]
*ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩೧, ೨೦೦೮ ರವರೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಕೋರಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು [[ಪ್ರಕೃತಿಯ ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳು|ಪರಿಸರದ ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳು]] ಎಂಬ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿತ್ತು. ೨೧ ಅಂತಿಮ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಬೇಸಿಗೆ ೨೦೧೦ರವರೆಗೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ಅನುಮತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು.

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಜಗತ್ತಿನ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳ ಉಗಮವು [[ಹೆರೋಡೊಟಸ್|ಹೆರೋಡೋಟಸ್]] (೪೮೪ ಕ್ರಿ.ಪೂ – ೪೨೫ ಕ್ರಿ.ಪೂ.) ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಲಿಮ್ಯಾಕಸ್]] (೩೦೫ ಕ್ರಿ.ಪೂ – ೨೪೦ ಕ್ರಿ.ಪೂ) ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇವರು ರಚಿಸಿದ್ದ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಗೀಝಾದ ಅದ್ಭುತ ಪಿರಮಿಡ್|ಗೀಝಾದ ಪಿರಮಿಡ್]], [[ಬ್ಯಾಬಿಲೋನ್‌ನ ತೂಗುವ ಉದ್ಯಾನ|ಬ್ಯಾಬಿಲೋನ್‌ನ ತೂಗು ಉದ್ಯಾನಗಳು]], [[ಒಲಂಪಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಝೂಯಸ್‌ನ ಪ್ರತಿಮೆ|ಒಲಂಪಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಝ್ಯೂಯಸ್‌ನ ಪ್ರತಿಮೆ]], [[ಎಫೀಸಸ್|ಎಫೆಸೂಸ್]] ನಲ್ಲಿನ [[ಆರ್ಟೆಮಿಸ್‌ನ ದೇವಾಲಯ]], [[ಹ್ಯಾಲಿಕ್ಯಾರ್ನಾಸಸ್|ಹ್ಯಾಲಿಕಾರ್ನಸಸ್]] ನಲ್ಲಿನ [[ಮೌಸೋಲಸ್‌ನ ಮೌಸಲೊಮ್|ಮೌಸೋಲಸ್‌ನ ಮೌಸೋಲಮ್]], [[ರೋಡ್ಸ್‌ನ ಕೊಲೋಸಸ್]] ಮತ್ತು [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾದ ಲೈಟ್‌ಹೌಸ್|ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾದ ಲೈಟ್‌ಹೌಸ್‌]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಮಹತ್ವದ ಗೀಝಾದ ಪಿರಮಿಡ್ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿದೆ. ಉಳಿದ ಆರು ಭೂಕಂಪ, ಅಗ್ನಿದುರಂತ, ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ನಾಶವಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.merinews.com/catFull.jsp?articleID=125582 |title=New Seven Wonders named amid controversy |accessdate=2007-09-07 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927023645/http://www.merinews.com/catFull.jsp?articleID=125582 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:New7wonders.png|right|250px|thumb|ಹೊಸ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳಿಗಾಗಿ ಅಂತಿಮ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು]]

*ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳ ಗುರಿ ಪುಟದ ಪ್ರಕಾರ [19] ಸ್ವಿಸ್ ಮೂಲದ [[ಕೆನಡಿಯನ್|ಕೆನಡಾದ]] ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ಚಾಲಕ ಬೆರ್ನಾರ್ಡ್ ವೆಬರ್ ಅವರು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೯೯ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕೆನಡಾದ ಮೂಲದ ಸೈಟ್‌ಗೆ ವೆಬರ್ ಅವರು $೭೦೦ ಅನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದಾಗ ಯೋಜನೆಯ ವೆಬ್ ತಾಣ ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತು.[20] ಹೊಸ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕಿರುವ ಅದ್ಭುತ]
* [http://photosynth.net/default.aspx 7 ಹೊಸ ಅದ್ಭುತಗಳು ಚಿತ್ರಸಂಯೋಜಿಸಿರುವುದು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091117070136/http://photosynth.net/Default.aspx |date=2009-11-17 }}
* ಜಗತ್ತಿನ ಹೊಸ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳಿಗಾಗಿ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ಲ್ಯಾನೆಟ್ ವೀಡಿಯೊಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [http://uk.youtube.com/watch?v=PPI8s4JZnDg ಚಿಚೆನ್ ಇಟ್ಸಾ ಇನ್ ಸೆಕೆಂಡ್ ಲೈಫ್] ಪ್ರೊಮೋಶನಲ್  ಮೆಚಿನಿಮಾ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.
* {{de icon}} [http://www.weltwunder-online.de/neuzeit/sieben-neue-weltwunder.htm ಡೈ ನ್ಯೂಯನ್ ಸೈಬನ್ ವೆಲ್ಟ್‌ವೂಂಡರ್], [[2005]], ೧೭೭ [[ಸ್ಮಾರಕ|ಸ್ಮಾರಕಗಳು]] ಪರಿಗಣನೆಗಾಗಿ ಮುಂದೆ ತರಲಾಗಿದೆ.  [[ಜನವರಿ 1|ಜನವರಿ]] ೧, [[2006]] ರಂದು ಐದು ಖಂಡಗಳಿಂದ [[ಝಹಾ ಹದೀದ್]], [[ಸೆಸರ್ ಪೆಲ್ಲಿ|ಸೆಸಾರ್ ಪೆಲ್ಲಿ]], [[ತಡಾವೊ ಆಂಡೋ|ತಡಾವ್ ಆಂಡೋ]], [[ಹ್ಯಾರಿ ಸೆಡ್ಲರ್|ಹ್ಯಾರಿ ಸೇಡ್ಲರ್]], [[ಅಜೀಜ್ ತಯೂಬ್|ಅಜೀಜ್ ತಯೋಬ್]], [[ಯುಂಗ್ ಹೊ ಚಾಂಗ್]] ಮತ್ತು ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಫೆಡಿರಿಕೊ ಮೇಯರ್|ಪ್ರೊ. ಫೆಡ್ರಿಕೊ ಮೇಯರ್]], [[ಯುನೆಸ್ಕೋ|ಯುನೆಸ್ಕೋದ]] ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನ ನಿರ್ದೇಶಕ ಇವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಜನರ ಪ್ರಪಂಚದ ಉನ್ನತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಆರು ಜನರ ತಂಡದ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ೨೧ ಪ್ರದೇಶ[22]ಗಳಿಗೆ ಕಿರಿದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳಲ್ಲಿನ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಉಳಿದಿರುವ - ಗೀಝಾದ ಪಿರಮಿಡ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಂತರ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿ ಅದನ್ನು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.[23]
*ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂತಿಮ ಸ್ಪರ್ಧಿಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು, ಅಂದರೆ ಚೀನಾದ ಬೃಹತ್ ಗೋಡೆಯ ಏಕನಿಷ್ಠ ಸಾಧನೆ, ತಾಜ್ ಮಹಲ್‌ನ ಭಾವೋದ್ರೇಕ, ಮತ್ತು ಈಸ್ಟರ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ವಿಸ್ಮಯ.


*ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟದ ತಾಳೆಯು ಉನ್ನತ ೧೦ ನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ೭ ವಿಜೇತರೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಆಕ್ರೋಪೊಲಿಸ್, ಈಸ್ಟರ್ ದ್ವೀಪ, ಮತ್ತು ಈಫಲ್ ಗೋಪುರ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.[24]


*ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಫೆಡಿರಿಕೊ ಮೇಯರ್|ಫೆಡ್ರಿಕೊ ಮೇಯರ್]], ಅವರು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಯೋಜನೆಯ ತಜ್ಞ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.[26]ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳು [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]][28] ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.
*ಜಾಗತಿಕ ವಿನಿಮಯ ಮತ್ತು ಅಂತರ್-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆಯೋಜಕರು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳು &quot;ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಮರಣೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳುವುದನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಅರ್ಥ, ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ೭ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
*&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.new7wonders.com/about_us/globalmemory/ |title=ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳು ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ರಚಿಸಿತು |access-date=2009-11-12 |archive-date=2009-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090703053513/http://www.new7wonders.com/about_us/globalmemory/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ, ಭವಿಷ್ಯದ ಮತಗಳಿಂದ, ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟಿನಿಂದ, ಮತ್ತು ಮತದಾರರ ಡೇಟಾಬೇಸ್‌&lt;ref&gt;[http://www.newyorker.com/archive/2001/10/29/011029ta_talk_reincarnation_dept ದಿ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕರ್: &quot;ಬುದ್ದಾಸ್ ಫಾರ್ ಬ್ಯಾಮಿಯನ್&quot;] ೨೦೦೭-೭-೧೬ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt; ನ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಬಂದ ಹಣದ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಅಥವಾ ಅನುದಾನ ನೀಡಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳು ಬಯಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;bbc1hit&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/6272956.stm BBC ವಾರ್ತೆ: &quot;ಒಂದು ಹಿಟ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಅದ್ಭುತ?&quot;] ೨೦೦೭-೭-೨೧ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.new7wonders.com/classic/en/about_us/project_history/ ಹೊಸ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು: &quot;ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090301163059/http://www.new7wonders.com/classic/en/about_us/project_history/ |date=2009-03-01 }} ೨೦೦೭-೭-೧೮ ರಂದು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LAT&quot;/&gt; ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳ ಮುಖ್ಯ ಧ್ಯೇಯ &quot;ಅನನ್ಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕುರಿತು ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದು (...) ಆ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸರಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಾನಾಗಿಯೇ ಒಂದು ವಿಸ್ಮಯವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ&quot; ಜುಲೈ ೫, ೨೦೦೭ ರ ನ್ಯೂಸ್‌ವೀಕ್ ಮತ್ತು MSNBC, ರ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;nwVFC&quot;/&gt;

== ವಿಜೇತರು ==
ಅಕಾರಾದಿಯಲ್ಲಿ:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ಅದ್ಭುತ
!ಸ್ಥಳ
!ಇಮೇಜ್
|-
| [[ಗೀಝಾ ಪಿರಮಿಡ್ ಪ್ರಾಂಗಣ]] &lt;br /&gt;'''(ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರಾಚೀನ ಅದ್ಭುತಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಕಟ್ಟಕಡೆಯದು)'''  
| {{flagicon|Egypt}} [[ಕೈರೊ|ಕೈರೋ]], [[ಈಜಿಪ್ಟ್]]
|  [[ಚಿತ್ರ:Gizeh Cheops BW 1.jpg|90px|ಪಿರಮಿಡೆ ಕೇಪ್ಸ್]]
|-
| '''[[ಚಿಚನ್ ಇಟ್ಜ್|ಚಿಚಿನ್ ಇಟ್ಜಾ]]'''  
| {{flagicon|Mexico}} [[ಯೂಕಟಾನ್|ಯುಕಾಟಾನ್]], [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]] 
|  [[ಚಿತ್ರ:Chichen-Itza-Castillo-Seen-From-East.JPG|90px|ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಂದ ಎಲ್ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲೊವನ್ನು ಹತ್ತಲಾಯಿತು]]
|-
| '''[[ಕ್ರಿಸ್ಟ್ ದಿ ರಿಡೀಮರ್ (ಪ್ರತಿಮೆ)|ಕ್ರಿಸ್ಟ್ ದಿ ರಿಡೀಮರ್]]'''  
| {{flagicon|Brazil}} [[ರಿಯೋ ಡಿ ಜನೈರೊ|ರಿಯೊ ಡಿ ಜನೇರೋ]], [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]]
|  [[ಚಿತ್ರ:CorcovadofotoRJ.jpg|90px|center|ರಿಯೊ ಡಿ ಜನೇರೊದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಿಸ್ಟ್ ದಿ ರಿಡೀಮರ್]]
|-
| '''[[ಬಯಲುಕುಸ್ತಿ ಪ್ರಾಂಗಣ]]'''  
| {{flagicon|Italy}} [[ರೋಮ್]], [[ಇಟಲಿ]] 
|  [[ಚಿತ್ರ:Colosseum in Rome, Italy - April 2007.jpg|90px|ಮಸುಕಿನಲ್ಲಿ ಬಯಲು: ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಹೊರಗಿನ ವೀಕ್ಷಣೆ]]
|-
| '''[[ಚೀನಾದ ಅದ್ಭುತ ಗೋಡೆ|ಚೀನಾದ ಬೃಹತ್ ಗೋಡೆ]]'''  
| {{flagicon|China}} [[ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಆಫ್‌ ಚೀನಾ|ಚೀನಾ]] 
|  [[ಚಿತ್ರ:GreatWallNearBeijingWinter.jpg|90px|ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಗೋಡೆ]]
|-
| '''[[ಮಚು ಪಿಚು|ಮಾಚಿ ಪಿಚ್ಚು]]'''  
| {{flagicon|Peru}} [[ಕುಜ್ಕೋ, ಪೆರು|ಕುಜ್ಕೋ]], [[ಪೆರು]] 
|  [[ಚಿತ್ರ:Before Machu Picchu.jpg|90px|center|ಮಚು ಪಿಚುವಿನ ವೀಕ್ಷಣೆ]]
|-
| '''[[ಪೆಟ್ರಾ]]'''  
| {{flagicon|Jordan}} [[ಜೋರ್ಡಾನ್]] 
|  [[ಚಿತ್ರ:Petra Jordan BW 36.JPG|90px|center|ಪೆಟ್ರಾದಲ್ಲಿನ ನಿಧಿ]]
|-
| '''[[ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌]]'''  
| {{flagicon|India}} [[ಆಗ್ರಾ]], [[ಭಾರತ]] 
|  [[ಚಿತ್ರ:Taj Mahal in March 2004.jpg|90px|ತಾಜ್‌ ಮಹಲ್‌]]
|-
|}

== ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ==

== ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ ==
೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗಾಗಿ ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ಯುಎನ್‌ನ ಸ್ವರ್ಣಯುಗದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿನ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲು ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿತು:
{{cquote|The New7Wonders campaigns aim to contribute to the process of uplifting the well being and mutual respect of citizens around the world, through encouraging interaction, expression of opinion and direct participation by voting and polling on popular themes and global issues which are understandable to everyone.&lt;ref&gt;https://www.un.org/partnerships/YNewsNew7Wonders.htm United Nations Office for Partnerships: &quot;World Votes for New Seven Wonders&quot;&lt;/ref&gt;}}

== ಯುನೆಸ್ಕೋ ==
ಯುನೆಸ್ಕೋ (UNESCO) ದ ಜೂನ್ ೨೦, ೨೦೦೭ ರ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ, &quot;ಖಾಸಗಿ ತೊಡಗುವಿಕೆ&quot; ಯೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು, ಅದರ ಪ್ರಕಾರ &quot;''ಇದು ಕೇವಲ ಅಂತರಜಾಲ ಪ್ರವೇಶ ಹೊಂದಿರುವವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಾಗಿವೆ'' &quot; ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆ ಹೀಗೆಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ:
{{cquote|There is no comparison between Mr. Weber’s mediatised campaign and the scientific and educational work resulting from the inscription of sites on UNESCO’s [[World Heritage Site|World Heritage List]]. The list of the 7 New Wonders of the World will be the result of a private undertaking, reflecting only the opinions of those with access to the Internet and not the entire world. This initiative cannot, in any significant and sustainable manner, contribute to the preservation of sites elected by this public.&lt;ref name=UNESCO/&gt;}}

== ಈಜಿಪ್ಟ್‌ ==
*ಮೂಲ [[ಪ್ರಾಚೀನಾ ಜಗತ್ತಿನ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳು|ಪ್ರಾಚೀನ ಅದ್ಭುತಗಳು]] ಏಕಮಾತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಗೀಝಾದ ಮಹತ್ವದ ಪಿರಮಿಡ್‌ನ ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕೆ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ ವಿಮರ್ಶಕರು ಇದನ್ನು ಒಂದು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು.
*&quot;ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ ಹಾಗೂ ಅದರ ನಾಗರೀಕತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಕುರಿತು ಇದು ಬಹುಶಃ ಒಂದು ಪಿತೂರಿಯಾಗಿತ್ತು&quot;, ಎಂದು ಅಲ್ಲಿನ ರಾಜ್ಯ-ಮಟ್ಟದ ದೈನಂದಿನ ಪತ್ರಿಕೆ ಅಲ್-ಸಯೀದ್ ಅಲ್-ನಗಾರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸಂಪಾದಕೀಯದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿತ್ತು.
*ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಚಿವ ಫರೂಕ್ ಹೋಸ್ನಿ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಒಂದು &quot;ಅಸಂಬದ್ಧ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು ಮತ್ತು ಅದರ ರಚನೆದಾರ ವೆಬರ್‌ನನ್ನು &quot;ಸ್ವಯಂ-ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡುವವನು&quot; ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. [ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ಸ್ಥಳ|ಪ್ರಪಂಚದ ಪುರಾತತ್ವ ಸ್ಥಳ]ಗಳ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನ ತಜ್ಞ ನಜೀಬ್ ಅಮಿನ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ &quot;ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಅಲ್ಲದೆ, ಮತವು ಯಾವುದೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಧಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.&quot;
*ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಿಂದ ದೂರುಗಳ ಪ್ರವಾಹದ ನಂತರ, ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ಪ್ರಪಂಚದ ೭ ಪ್ರಾಚೀನ ಅದ್ಭುತಗಳಲ್ಲಿನ ಏಕಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿರುವ - ಗೀಝಾದ ಪಿರಮಿಡ್‌ಗಳನ್ನು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಮತ ನೀಡುವಿಕೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು.  ಆದಾಗ್ಯೂ, ಗೀಝಾದ ಅದ್ಭುತ ಪಿರಮಿಡ್ ಅನ್ನು ಅವರ ಅಧಿಕೃತ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ [http://www.new7wonders.com/classic/en/n7w/results/ ವೆಬ್ ತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090315093854/http://www.new7wonders.com/classic/en/n7w/results/ |date=2009-03-15 }} ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.[45]

== ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ ==
[[ಬ್ರೆಜಿಲ್‌|ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ]] ''ವೋಟ್ ನೊ ಕ್ರಿಸ್ಟೋ''  (ಕ್ರಿಸ್ತನಿಗೆ ಮತ ಹಾಕಿ) ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಖಾಸಗಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಮನ್ನಣೆ ಲಭಿಸಿತ್ತು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಆಪರೇಟರ್‌ಗಳು ಮತದಾರರಿಗೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ದೂರವಾಣಿ ಕರೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://diariodigital.sapo.pt/news.asp?section_id=4&amp;id_news=284917 |title = Sete Maravilhas: Brasil comemora eleição de Cristo Redentor |language = Portuguese|accessdate = 2007-07-10 }}&lt;/ref&gt; ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಉನ್ನತ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಪ್ರಾಯೋಜಕರಾದ [[ಬ್ಯಾಂಕೊ ಬ್ರೆಡೆಸ್ಕೋ|ಬ್ಯಾನ್ಕೊ ಬ್ರೆಡೆಸ್ಕೋ]] ಮತ್ತು [[ರೆಡೆ ಗ್ಲೋಬೊ|ರೆಡೊ ಗ್ಲೋಬೊ]] ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇವರು ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಉನ್ನತ ಏಳು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ಸುಮಾರು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ [[ಬ್ರೆಜಿಲಿಯನ್‌ ರಿಯಲ್|ರಿಯಲ್‌]]ಗಳನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದರು.[48] ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಎಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು [[ನ್ಯೂಸ್‌ವೀಕ್]] ವರದಿಗಳು ಈ ರೀತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ:
{{cquote|One morning in June, Rio de Janeiro residents awoke to a beeping text message on their cell phones: “Press 4916 and vote for Christ. It’s free!” The same pitch had been popping up all over the city since late January—flashing across an electronic screen every time city-dwellers swiped their transit cards on city buses and echoing on TV infomercials that featured a reality-show celebrity posing next to the city’s trademark Christ the Redeemer statue.&lt;ref name=&quot;nwVFC&quot; /&gt;}}

*ನ್ಯೂಸ್‌ವೀಕ್‌ನ ಒಂದು ಲೇಖನದ ಪ್ರಕಾರ, ಜುಲೈಗೂ ಮುನ್ನ ಸುಮಾರು ೧೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಬ್ರೆಜಿಲಿಯನ್ನರು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;nwVFC&quot;/&gt; ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಕುರಿತು ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ವಿವರಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರಕಟಿಸಲಿಲ್ಲ.

== ಪೆರು ==
ಪೆರುವಿಯನ್‌ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯದ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ಒಂದು ಉತ್ಸಾಹಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಪೆರುವಿಯನ್‌ನ ಜನರಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತ್ತು. ಇದು ಎಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತ್ತೆಂದರೆ ಪೆರುವಿಯನ್ ಜನತೆಯು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರಜಾಲ ಸಂಪರ್ಕ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಅವರ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅದ್ಭುತಕ್ಕಾಗಿ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ್ದರು.ಹೊಸ ಜಗತ್ತಿನ ಅದ್ಭುತಗಳ ಘೋಷಣೆಯು ಉತ್ತಮ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಮಚು ಪಿಚು|ಮೆಚೂ ಪಿಚೂ]] ದ ಚುನಾವಣೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರಾದ್ಯಂತ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕ್ಯೂಸ್ಕೋದ ಮುಖ್ಯ ಚೌಕದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಲಿಮಾ|ಲಿಮಾದಲ್ಲಿ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಅಲನ್ ಗಾರ್ಸಿಯಾ]] ಅವರು ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.

== ಚಿಲಿ ==
[[ಈಸ್ಟರ್‌ ದ್ವೀಪ|ಈಸ್ಟರ್ ದ್ವೀಪ]] [[ಮೋಯ್|ಮೋಯಸ್]] ನ ಚಿಲಿಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಅಲ್‌ಬೆರ್ಟೋ ಹೊಟಸ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಬೆರ್ನಾರ್ಡ್ ವೆಬರ್ ಅವರು ಮೋಯಸ್ ಎಂಟನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇತ್ಯರ್ಥಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ನೈತಿಕವಾಗಿ ಏಳು ಅದ್ಭುತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ರೀತಿಯ ಒಂದು ಕ್ಷಮಾಯಾಚನೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ನಾನೊಬ್ಬನೆ ಎಂದು ಹೊಟಸ್ ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.lun.com/modulos/catalogo/paginas/2007/07/10/LUCPRDI04LU1007.htm?tipoPantalla=1024 Líder pascuense furioso porque le dieron a la isla un triunfo moral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928055950/http://www.lun.com/modulos/catalogo/paginas/2007/07/10/LUCPRDI04LU1007.htm?tipoPantalla=1024 |date=2007-09-28 }}&quot; ''[[ಲಾಸ್ ಉಲ್ಟಿಮಾಸ್ ನೊಟೀಸಿಯಸ್|Las Últimas Noticias]]''  [[ಜುಲೈ 10|July 10]] [[2007]]&lt;/ref&gt;

== ಜೋರ್ಡಾನ್ ==
ಜೋರ್ಡಾನ್‌ನ [[ಜೋರ್ಡಾನ್‌ನ ರನೈ ಅಲ್-ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ|ರನೀಯಾ ಅಲ್-ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ]] ರಾಣಿ ಅವರು ಜೋರ್ಡಾನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪತ್ತು ಪೆಟ್ರಾ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು.[52] ೭ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೂ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜೋರ್ಡಾನ್, ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಮತಗಳನ್ನು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;nwVFC&quot;/&gt; ಹೊಸ೭ಅದ್ಭುತಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ವಿವರಗಳನ್ನು ಬಿಡಗಡೆ ಮಾಡದಿರುವ ಕಾರಣ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸಹ ಕೇವಲ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

== ಭಾರತ ==
ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ತಾಜ್ ಮಹಲ್‌ಗೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಪಡಿಸಲು ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗಿತು ಹಾಗೂ ವಾರ್ತಾ ಚಾನಲ್‌ಗಳು, ರೇಡಿಯೊ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪ್ರಖ್ಯಾತರು ಜನರನ್ನು ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಜುಲೈ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಇದು ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವ ಕೊನೆಯ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಮೆಸೇಜಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಕೆಲವು ಮೊಬೈಲ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಉಚಿತಗೊಳಿಸಿತ್ತು.

== ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ==
[[ಚಿಚನ್ ಇಟ್ಜಾ]]ಗೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ವಾರ್ತೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು.

== ಇತರ ಅಂತಿಮ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ==
ಇತರ ೧೩ ಅಂತಿಮ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು,&lt;ref&gt;[http://www.new7wonders.com/index.php?id=306 ಅಂತಿಮಪಟ್ಟಿ ಪುಟ]&lt;/ref&gt; ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಅಕ್ಷರಗಳ ಅಕಾರಾದಿಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ:

{| class=&quot;wikitable&quot;
!ಅದ್ಭುತ
!ಸ್ಥಳ
|-
| '''[[ಅಥೆನ್ಸ್‌ನ ಆಕ್ರೊಪೊಲಿಸ್|ಅಥೆನ್ಸ್‌ನ ಆರ್ಕೊಪೊಲಿಸ್]]'''  
| [55] [[ಅಥೆನ್ಸ್]], [[ಗ್ರೀಸ್]]
|-
| '''[[ಅಲ್‌ಹಾಂಮ್ರಾ|ಅಲ್‌ಹಾಂಬ್ರಾ]]'''  
| [56] [[ಗ್ರೆನಾಡ|ಗ್ರನಾಡಾ]], [[ಸ್ಪೇನ್‌|ಸ್ಪೇನ್]]
|-
| '''[[ಅಂಕೊರ್ ವಾಟ್]]'''  
| [57] [[ಅಂಕೊರ್]], [[ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ]]
|-
| '''[[ಈಫೆಲ್‌ ಗೋಪುರ]]'''  
| [58] [[ಪ್ಯಾರಿಸ್‌|ಪ್ಯಾರೀಸ್]], [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌|ಫ್ರಾನ್ಸ್]]
|-
| '''[[ಹಾಗಿಯಾ ಸೋಫಿಯಾ|ಹಗಿಯಾ ಸೋಫಿಯಾ]]'''  
| [59] [[ಇಸ್ತಾಂಬುಲ್|ಇಸ್ತಾನ್‌ಬುಲ್]], [[ತುರ್ಕಿ|ಟರ್ಕಿ]]
|-
| '''[[ಕಿಯೊಮಿಜು-ಡೆರಾ|ಕಿಯೋಮಿಜು-ಡೆರು]]'''  
| [60] [[ಕ್ಯೋಟೊ]], [[ಜಪಾನ್‌|ಜಪಾನ್]]
|-
| '''[[ಮೋಯ್]]'''  
| [61] [[ಈಸ್ಟರ್‌ ದ್ವೀಪ|ಈಸ್ಟರ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಚಿಲಿ]]
|-
| '''[[ರೆಡ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್]]'''  
| [62] [[ಮಾಸ್ಕೋ]], [[ರಷ್ಯಾ]]
|-
| '''[[ನ್ಯೂಸ್‌ವನ್‌ಸ್ಟೇನ್|ನ್ಯೂಸ್‌ಚ್‌ವನ್‌ಸ್ಟೇನ್]]'''  
| [63] [[ಫುಸೆನ್|ಫುಸನ್]], [[ಜರ್ಮನಿ]]
|-
| '''[[ಲಿಬರ್ಟಿಯ ಪ್ರತಿಮೆ]]'''  
| [64] [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]]
|-
| '''[[ಸ್ಟೋನ್‌ಹೆಂಜ್]]'''  
| [65] [[ಅಮೇಸ್‌ಬರಿ|ಏಮ್ಸ್‌ಬರಿ]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್]]
|-
| '''[[ಸಿಡ್ನಿ ಒಪೇರಾ ಹೌಸ್]]'''  
| [66] [[ಸಿಡ್ನಿ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]
|-
| '''[[ಟಿಂಬುಕ್ಟು|ತಿಂಬುಕ್ತು]]'''  
| [67] [[ಮಾಲಿ]]
|}

== ಇದನ್ನು ಸಹ ನೋಡಿ ==
* [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹೊಸ ೭ ಅದ್ಭುತಗಳು]]
* [[ಜಗತ್ತಿನ ಅದ್ಭುತಗಳು]]

== ಆಕರಗಳು ==
{{reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು ==
{{wikinews|Poll of 100 million votes names new Seven Wonders of the World}}
{{commonscat}}
* [http://www.new7wonders.com/ ಹೊಸ7ಅದ್ಭುತಗಳು ಸೈಟ್]
* [https://web.archive.org/web/20090207215805/http://www.new-7wonders.co.cc/ UNESCO New7Wonders Newsletterrari Berriak]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪಟ್ಟಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣಿಕೆಗಳು]]

[[de:Weltwunder#Die „Neuen 7 Weltwunder“]]</text>
      <sha1>td9zw0780t757tv510ymp8semk1gnfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಕ್ಷಿತಾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21799</id>
    <revision>
      <id>1430937</id>
      <parentid>1380579</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:41:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52611-40</username>
        <id>102063</id>
      </contributor>
      <comment>/* ರಕ್ಷಿತ ಅಭಿನಯದ ಸಿನಿಮಾಗಳು */</comment>
      <origin>1430937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3061" sha1="jnhixzzles64shpddbhvoz63bumj8pj" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Rakshitha.jpg|thumb|ರಕ್ಷಿತಾ]]
ಇವರು [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ]] ನಾಯಕಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಇವರು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟಿ ಮಮತಾ ರಾವ್ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಛಾಯಾಗ್ರಹಕರಾದ [[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್]] ರವರ ಮಗಳು.

==ರಕ್ಷಿತ ಅಭಿನಯದ ಸಿನಿಮಾಗಳು==

{|class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|#
|ವರ್ಷ 
|ಸಿನಿಮಾ 
|ನಿರ್ದೇಶಕ
|ಸೂಚನೆ
|----
|೧
|೨೦೦೨
|[[ಅಪ್ಪು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಪ್ಪು]]
|[[ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ್]]
|
|----
|೨
|೨೦೦೨
|ಧಮ್
|ಎಂ ಎಸ್ ರಮೇಶ್
|
|----
|೩
|೨೦೦೩
|ವಿಜಯಸಿಂಹ
|
|
|----
|೪
|೨೦೦೩
|ಅವಳೇ ನನ್ನ ಗೆಳತಿ&lt;ref&gt;[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/2013/12/17/avale-nanna-gelathi-2004/ Kannada Movies Info]&lt;/ref&gt;
|
|
|----
|೫
|೨೦೦೩
|ಗೋಕರ್ಣ
|ನಾಗಣ್ಣ
|
|----
|೬
|೨೦೦೪
|ಲವ್
|[[ಎಸ್. ವಿ. ರಾಜೇಂದ್ರಸಿಂಗ್ ಬಾಬು]]
|
|----
|೭
|೨೦೦೪
|[[ಕಲಾಸಿಪಾಳ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಲಾಸಿಪಾಳ್ಯ]]
|ಓಂಪ್ರಕಾಶ್ ರಾವ್
|
|----
|೮
|೨೦೦೫
|ಯಶವಂತ್
|ದಯಾಳ್ ಪದ್ಮನಾಭನ್
|
|----
|೯
|೨೦೦೫
|ಅಯ್ಯ
|ಓಂಪ್ರಕಾಶ್ ರಾವ್
|
|----
|೧೦
|೨೦೦೫
|ಕಾಶಿ
|ಸಾಯಿ ಪ್ರಕಾಶ್
|
|----
|೧೧
|೨೦೦೫
|ಡೆಡ್ಲಿ ಸೋಮ
|ರವಿ ಶ್ರೀವತ್ಸ
|
|----
|೧೨
|೨೦೦೬
|ಮಂಡ್ಯ
|ಓಂಪ್ರಕಾಶ್ ರಾವ್
|
|----
|೧೩
|೨೦೦೬
|ಸುಂಟರಗಾಳಿ
|[[ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ]]
|
|----
|೧೪
|೨೦೦೬
|ಒಡಹುಟ್ಟಿದವಳು
|ಸಾಯಿಪ್ರಕಾಶ್
|
|----
|೧೫
|೨೦೦೬
|[[ನೀನೆಲ್ಲೋ ನಾನಲ್ಲೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನೀನೆಲ್ಲೋ ನಾನಲ್ಲೆ]]
|[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]]
|
|----
|೧೬
|೨೦೦೬
|ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ &lt;ref&gt;[https://kannada.filmibeat.com/news/301106kempegowda.html Filmbeat Kannada]&lt;/ref&gt;
|ಓಂಪ್ರಕಾಶ್ ರಾವ್
|
|----
|೧೭
|೨೦೦೬
|ತನನಂ ತನನಂ
|[[ಕವಿತಾ ಲಂಕೇಶ್]]
|
|----
|೧೮
|೨೦೦೭
|ರಾಜೀವ್
|ರವಿ ಶ್ರೀವತ್ಸ
|
|----
|೧೯
|೨೦೦೭
|ತಾಯಿಯ ಮಡಿಲು
|[[ಎಸ್.ನಾರಾಯಣ್]]
|
|----
|}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
 {{Reflist}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]</text>
      <sha1>jnhixzzles64shpddbhvoz63bumj8pj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431140</id>
      <parentid>1430937</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-52611-40|~2026-52611-40]] ([[User talk:~2026-52611-40|talk]]) to last revision by [[User:~2026-43992-24|~2026-43992-24]]</comment>
      <origin>1380579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3058" sha1="g91125mgd65bkodd1nt7vgwqnyxdryh" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Rakshitha.jpg|thumb|ರಕ್ಷಿತಾ]]
ಇವರು [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ]] ನಾಯಕಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಇವರು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟಿ ಮಮತಾ ರಾವ್ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಛಾಯಾಗ್ರಹಕರಾದ [[ಬಿ.ಸಿ.ಗೌರಿಶಂಕರ್]] ರವರ ಮಗಳು.

==ರಕ್ಷಿತ ಅಭಿನಯದ ಸಿನಿಮಾಗಳು==

{|class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|#
|ವರ್ಷ 
|ಚಿತ್ರ 
|ನಿರ್ದೇಶಕ
|ಸೂಚನೆ
|----
|೧
|೨೦೦೨
|[[ಅಪ್ಪು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಪ್ಪು]]
|[[ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ್]]
|
|----
|೨
|೨೦೦೨
|ಧಮ್
|ಎಂ ಎಸ್ ರಮೇಶ್
|
|----
|೩
|೨೦೦೩
|ವಿಜಯಸಿಂಹ
|
|
|----
|೪
|೨೦೦೩
|ಅವಳೇ ನನ್ನ ಗೆಳತಿ&lt;ref&gt;[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/2013/12/17/avale-nanna-gelathi-2004/ Kannada Movies Info]&lt;/ref&gt;
|
|
|----
|೫
|೨೦೦೩
|ಗೋಕರ್ಣ
|ನಾಗಣ್ಣ
|
|----
|೬
|೨೦೦೪
|ಲವ್
|[[ಎಸ್. ವಿ. ರಾಜೇಂದ್ರಸಿಂಗ್ ಬಾಬು]]
|
|----
|೭
|೨೦೦೪
|[[ಕಲಾಸಿಪಾಳ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಲಾಸಿಪಾಳ್ಯ]]
|ಓಂಪ್ರಕಾಶ್ ರಾವ್
|
|----
|೮
|೨೦೦೫
|ಯಶವಂತ್
|ದಯಾಳ್ ಪದ್ಮನಾಭನ್
|
|----
|೯
|೨೦೦೫
|ಅಯ್ಯ
|ಓಂಪ್ರಕಾಶ್ ರಾವ್
|
|----
|೧೦
|೨೦೦೫
|ಕಾಶಿ
|ಸಾಯಿ ಪ್ರಕಾಶ್
|
|----
|೧೧
|೨೦೦೫
|ಡೆಡ್ಲಿ ಸೋಮ
|ರವಿ ಶ್ರೀವತ್ಸ
|
|----
|೧೨
|೨೦೦೬
|ಮಂಡ್ಯ
|ಓಂಪ್ರಕಾಶ್ ರಾವ್
|
|----
|೧೩
|೨೦೦೬
|ಸುಂಟರಗಾಳಿ
|[[ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ]]
|
|----
|೧೪
|೨೦೦೬
|ಒಡಹುಟ್ಟಿದವಳು
|ಸಾಯಿಪ್ರಕಾಶ್
|
|----
|೧೫
|೨೦೦೬
|[[ನೀನೆಲ್ಲೋ ನಾನಲ್ಲೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನೀನೆಲ್ಲೋ ನಾನಲ್ಲೆ]]
|[[ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ದಿನೇಶ್ ಬಾಬು]]
|
|----
|೧೬
|೨೦೦೬
|ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ &lt;ref&gt;[https://kannada.filmibeat.com/news/301106kempegowda.html Filmbeat Kannada]&lt;/ref&gt;
|ಓಂಪ್ರಕಾಶ್ ರಾವ್
|
|----
|೧೭
|೨೦೦೬
|ತನನಂ ತನನಂ
|[[ಕವಿತಾ ಲಂಕೇಶ್]]
|
|----
|೧೮
|೨೦೦೭
|ರಾಜೀವ್
|ರವಿ ಶ್ರೀವತ್ಸ
|
|----
|೧೯
|೨೦೦೭
|ತಾಯಿಯ ಮಡಿಲು
|[[ಎಸ್.ನಾರಾಯಣ್]]
|
|----
|}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
 {{Reflist}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]</text>
      <sha1>g91125mgd65bkodd1nt7vgwqnyxdryh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಆಲೂಗಡ್ಡೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21946</id>
    <revision>
      <id>1430925</id>
      <parentid>1337214</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52611-40</username>
        <id>102063</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1430925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13781" sha1="kvdmrlqgjkkey56i3kv7ojott59lxft" xml:space="preserve">{{taxobox
| image       = Patates.jpg
| image_caption =ಆಲೂಗಡ್ಡೆ
| regnum       = plantae
| division      = [[ಅಂಜಿಯೋಸ್ಪೆರ್ಮ್ಸ್]]
| class       = [[ಯೂಡಿಕೋಟ್ಸ್]]
| unranked_ordo   = [[Asterids]]
| ordo        = [[ಸೋಲನೇಲ್ಸ್]]
| familia      = [[ಸೊಲನೆಸಿಯೆ]]
| genus       = ''[[ಸೋಲನಮ್]]''
| species      = '''''S. tuberosum'''''
| binomial      = ''ಸೊಲನಮ್ ಟುಬೆರೋಸಮ್''
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
}}
'''ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಅಥವಾ ಬಂಗಾಳಾದುಂಪೆ'''[[ಸೊಲ್ಯಾನೇಸೀ]] ಕುಟುಂಬದ [[ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಸಸ್ಯ|ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ]] ''[[ಸಲೇನಮ್]] ಟ್ಯೂಬರೋಸಮ್''‌ನ ಒಂದು [[ಪಿಷ್ಟ]]ವುಳ್ಳ, [[ಗೆಡ್ಡೆ]] [[ಬೆಳೆ]]. ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಶಬ್ದ ಆ ಸಸ್ಯವನ್ನೂ ನಿರ್ದೇಶಿಸಬಹುದು. [[ಆಂಡೀಸ್]]‌ನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಇತರ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾಗುವಳಿ ಮಾಡಲಾದ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಜಾತಿಗಳಿವೆ. ಆಲೂಗಡ್ಡೆಗಳು, [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಗೋಧಿ]], ಮತ್ತು [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]]ದ ನಂತರ, ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಯಾಗಿವೆ.
==ಸಸ್ಯಮೂಲ-ಪರಿಚಯ==
ಬಡವರಿಗೂ, ಬಳಲ್ಲಿದರಿಗೂ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ರುಚಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ.ಆದ್ದರಿಂದ [[ಬಿ.ಜಿ.ಎಲ್.ಸ್ವಾಮಿ]]ಯವರು ಇದಕ್ಕೆ 'ಕಲ್ಪಕಂದ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕಲ್ಪಕಂದವು ವಿದೇಶೀಯರ ದೈನಂದಿನ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಲ್ಲಿ ಬಟಾಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಹೆಸರು ಮೂಲದ ಪೊಟಾಟೋದಿಂದಲೇ ಬಂದದ್ದು. ನಾವು [[ಅಕ್ಕಿ|ಅಕ್ಕಿಯನ್ನೂ]], [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ|ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ]]ರು ಗೋಧಿಯನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ, ಬೇಯಿಸಿದ, ಬಾಡಿಸಿದ, ಹುರಿದ ಆಲೂ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರಿಗೆ ಅನ್ನದಂತೆ.
==ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳು==
ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಫೈಬರ್, ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ ಮತ್ತು ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳಿಂದ ನೀವು ಪಡೆಯುವ ಅದೇ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್-ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಡಿಕಲ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://kannadanews.today/health-tips/health-benefits-of-potatoes/|title=ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ 8 ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು –|website=kannadanews.today}}&lt;/ref&gt;

*ಈ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಲ್ಲದೆ ಅವಶ್ಯಕ [[ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳು]] ಕೂಡ ಇರುವುದರಿಂದ ರುಚಿ ಹಿತರಕವಾಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲಾ ತಿಂಡಿತಿನಿಸುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ, ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ, ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಗೆಡ್ಡೆ ತರಕಾರಿ. 
*ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ೩ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು.
*ಮೊದಲನೆಯದು,ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಸಿಪ್ಪೆ,ಎರಡನೆಯದು,ಸಿಪ್ಪೆಯ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತೆಳುವಾದ ಪೊರೆ,ಮೂರನೆಯದು, ಒಳ ಪಿಷ್ಟ ಭಾಗ.
*ಮೊದಲನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಖನಿಜಾಂಶಾ ಮತ್ತು ಜೀವಸತ್ವಗಳಿರುತ್ತವೆ.
*ಎರಡನೆಯ ಪದರದಲ್ಲಿ ಸಸಾರಜನಕ ಮತ್ತು ವರ್ಣದ್ರವ್ಯ ಇರುತ್ತವೆ.
*ಈ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯ ನಾವು ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದಾಗ ಗಾಳಿಯ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದು ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ.
*ಮೂರನೇಯ ಭಾಗವು ಪಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.
*ಆದುದರಿಂದಲೇ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯ ಸಿಪ್ಪೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುದರಿಂದ ಅಥವಾ ತೊಳೆಯುದರಿಂದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ನಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇವಲ ಪಿಷ್ಟ ಪದಾರ್ಥ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

==ತಿಂಡಿಗಳು==
*ಆಲೂ ಪಾಯಸ:ಬೇಯಿಸಿದ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ರುಬ್ಬಿ ಹಾಲಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಕುದಿಸಿ, ರುಚಿಗೆ ತಕ್ಕಷ್ಟು ಸಕ್ಕರೆ ಸೇರಿಸಬೇಕು.ಹುರಿದ [[ಗೋಡಂಬಿ]] ಮತ್ತು [[ದ್ರಾಕ್ಷಿ]] ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚಿನ ರುಚಿ ಬೇಕಾದರೆ [[ಹಾಲು|ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ]]ಖೋವಾ ಸೇರಿಸಿದರೆ ವಿಶೇಷ ರುಚಿ ಬರುತ್ತದೆ. 
*ಆಲೂ ಹಲ್ವ:ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಶುಚಿಮಾಡಿ ಬೇಯಿಸಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಸೆದು ಸಕ್ಕರೆ ಬೆರೆಸಿ ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಒಲೆಯ ಮೇಲಿಟ್ಟು ಮಗಚುತ್ತಾ ತುಪ್ಪ ಸೇರಿಸಿದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ವಾಸನೆ ಬಂದು ಪಾತ್ರೆ ಬಿಡುವಾಗ ತುಪ್ಪ ಸವರಿದ ತಟ್ಟೆಗೆ ಹರಡಿ ಇಡಬೇಕು.ಆರಿದ ಮೇಲೆ ಬೇಕಾದ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬವುದು.
==ತಳಿಗಳು==
[[ಚಿತ್ರ:Potato and cross section.jpg|thumb|right|200px|ಆಲೂಗಡ್ಡೆ]]
[[ಚಿತ್ರ:Potato_flowers.jpg|200px]]
[[ಚಿತ್ರ:Potato_plants.jpg|200px]]
[[ಚಿತ್ರ:Tractors_in_Potato_Field.jpg|200px]]
ಇದು ಬಹುಬೇಗ ೯೦ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಳುವರಿಗೆ ಬರುವ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಹವಾಗುಣಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಬೇಳೆಯುವ ಭಾರತದ ಉತ್ತಮ ತಳಿ.ಚಪ್ಪಟೆಯದ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ವಿಶಾಲವಾದ, ನಯವಾದ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.
==ಬೀಜ ಮತ್ತು ಬಿತ್ತನೆ==
ಈ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಸಸ್ಯಾಭಿವ್ರದ್ಧಿ ಮಾಡಲಾಗುವುದು. ಈ ಉದೇಶಕ್ಕೆ ಇಡೀ ಗೆಡ್ಡೆ ಅಥವಾ ಗೆಡ್ಡೆಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಬೀಜವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆಲೂಗಡ್ಡೆಗೆ ಮಾರಕವಾದ ರೋಗಗಳು ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಹರಡುವುದರಿಂದ ರೋಗರಹಿತ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬೇಕು.
==ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಅಂತರಬೇಸಾಯ==
ನಾಟಿಮಾಡಿದ ಕೂಡಲೆ ತೆಳು ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸಬೇಕು.ನಂತರದ ನೀರಾವರಿಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಹವಾಗುಣಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ೫-೭ ದಿನಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಕೊಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಕಳೆ ಬರದಂತೆ ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸಬೇಕು.&lt;ref&gt;ಡಾ||ಪಿ.ನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ,ಡಾ||ಎಲ್.ವಸಂತ ನವಕರ್ಣಾಟಕ ಪ್ರಕಾಶನ ಪುಟಸಂಖ್ಯೆ ೫&lt;/ref&gt;
== ಆರೋಗ್ಯ ಉಪಯೋಗಗಳು ==
=== ​ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿ ===
* ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಬೇಕಾದ ಒಳ್ಳೆಯ ನಾರಿನ ಅಂಶ, ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಮತ್ತು ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ ಮತ್ತು ವಿಟಮಿನ್ ಬಿ6 ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವುಗಳು ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಒಳ್ಳೆಯದು.
* ಇದರಲ್ಲಿರುವ ನಾರಿನ ಅಂಶವು ನಿಮ್ಮ ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಕೆಟ್ಟ ಕೊಬ್ಬಿನ ಅಂಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
* ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ತಿನ್ನುವುದರಿಂದ ರಕ್ತಹೀನತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆ ದೂರವಾಗಿ ಹೃದ್ರೋಗ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀವು ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಮಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇವನೆ ಮಾಡಿದರೆ ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇರುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
=== ​ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯಿಂದ ಸಾಧ್ಯ ===
ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಸೇವನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಸಹಾಯ ಆಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತವಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ ಅಂಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ನಿಮ್ಮ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀವು ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಬೇಯಿಸಿದ, ಹಿಸುಕಿದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೇವನೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರಿದು ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ.
=== ಮೆದುಳಿನ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ===
ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಆಲ್ಫಾ ಲಿಪೊಯಿಕ್ ಆಸಿಡ್‌ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ನಿಮ್ಮ ಮೆದುಳಿನ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಕುಸಿತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ನಿಮ್ಮನ್ನು ಮಾನಸಿಕ ಖಿನ್ನತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೌದು. ಆಲೂಗಡ್ಡೆಗಳು ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಮೆದುಳಿನ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಮಾನಸಿಕ ಔಷಧಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆಲೂಗಡ್ಡೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಜೀವಕೋಶದ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಬೇಡ ಎಂದು ಜರಿಯುವವರು ಮೊದಲು ಈ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿ |url=https://vijaykarnataka.com/lifestyle/health/incredible-health-benefits-of-potatoes-you-didnt-know-about/articleshow/85487232.cms?story=3 |access-date=31 August 2024 |work=Vijay Karnataka |language=kn}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;References /&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ತರಕಾರಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು]]</text>
      <sha1>kvdmrlqgjkkey56i3kv7ojott59lxft</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1430926</id>
      <parentid>1430925</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52611-40</username>
        <id>102063</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1430926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13782" sha1="i9dla8h44w4k3mkn6ip1u9cvokstzyv" xml:space="preserve">{{taxobox
| image       = Patates.jpg
| image_caption =ಆಲೂಗಡ್ಡೆ
| regnum       = plantae
| division      = [[ಅಂಜಿಯೋಸ್ಪೆರ್ಮ್ಸ್]]
| class       = [[ಯೂಡಿಕೋಟ್ಸ್]]
| unranked_ordo   = [[Asterids]]
| ordo        = [[ಸೋಲನೇಲ್ಸ್]]
| familia      = [[ಸೊಲನೆಸಿಯೆ]]
| genus       = ''[[ಸೋಲನಮ್]]''
| species      = '''''S. tuberosum'''''
| binomial      = ''ಸೊಲನಮ್ ಟುಬೆರೋಸಮ್''
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
}}
'''ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಅಥವಾ ಬಂಗಾಳಾದುಂಪೆ''' [[ಸೊಲ್ಯಾನೇಸೀ]] ಕುಟುಂಬದ [[ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಸಸ್ಯ|ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ]] ''[[ಸಲೇನಮ್]] ಟ್ಯೂಬರೋಸಮ್''‌ನ ಒಂದು [[ಪಿಷ್ಟ]]ವುಳ್ಳ, [[ಗೆಡ್ಡೆ]] [[ಬೆಳೆ]]. ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಶಬ್ದ ಆ ಸಸ್ಯವನ್ನೂ ನಿರ್ದೇಶಿಸಬಹುದು. [[ಆಂಡೀಸ್]]‌ನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಇತರ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾಗುವಳಿ ಮಾಡಲಾದ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಜಾತಿಗಳಿವೆ. ಆಲೂಗಡ್ಡೆಗಳು, [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಗೋಧಿ]], ಮತ್ತು [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]]ದ ನಂತರ, ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಯಾಗಿವೆ.
==ಸಸ್ಯಮೂಲ-ಪರಿಚಯ==
ಬಡವರಿಗೂ, ಬಳಲ್ಲಿದರಿಗೂ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ರುಚಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ.ಆದ್ದರಿಂದ [[ಬಿ.ಜಿ.ಎಲ್.ಸ್ವಾಮಿ]]ಯವರು ಇದಕ್ಕೆ 'ಕಲ್ಪಕಂದ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕಲ್ಪಕಂದವು ವಿದೇಶೀಯರ ದೈನಂದಿನ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಲ್ಲಿ ಬಟಾಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಹೆಸರು ಮೂಲದ ಪೊಟಾಟೋದಿಂದಲೇ ಬಂದದ್ದು. ನಾವು [[ಅಕ್ಕಿ|ಅಕ್ಕಿಯನ್ನೂ]], [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ|ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ]]ರು ಗೋಧಿಯನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ, ಬೇಯಿಸಿದ, ಬಾಡಿಸಿದ, ಹುರಿದ ಆಲೂ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರಿಗೆ ಅನ್ನದಂತೆ.
==ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳು==
ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಫೈಬರ್, ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ ಮತ್ತು ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳಿಂದ ನೀವು ಪಡೆಯುವ ಅದೇ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್-ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಡಿಕಲ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://kannadanews.today/health-tips/health-benefits-of-potatoes/|title=ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ 8 ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು –|website=kannadanews.today}}&lt;/ref&gt;

*ಈ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಲ್ಲದೆ ಅವಶ್ಯಕ [[ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳು]] ಕೂಡ ಇರುವುದರಿಂದ ರುಚಿ ಹಿತರಕವಾಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲಾ ತಿಂಡಿತಿನಿಸುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ, ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ, ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಗೆಡ್ಡೆ ತರಕಾರಿ. 
*ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ೩ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು.
*ಮೊದಲನೆಯದು,ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಸಿಪ್ಪೆ,ಎರಡನೆಯದು,ಸಿಪ್ಪೆಯ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತೆಳುವಾದ ಪೊರೆ,ಮೂರನೆಯದು, ಒಳ ಪಿಷ್ಟ ಭಾಗ.
*ಮೊದಲನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಖನಿಜಾಂಶಾ ಮತ್ತು ಜೀವಸತ್ವಗಳಿರುತ್ತವೆ.
*ಎರಡನೆಯ ಪದರದಲ್ಲಿ ಸಸಾರಜನಕ ಮತ್ತು ವರ್ಣದ್ರವ್ಯ ಇರುತ್ತವೆ.
*ಈ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯ ನಾವು ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದಾಗ ಗಾಳಿಯ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದು ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ.
*ಮೂರನೇಯ ಭಾಗವು ಪಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.
*ಆದುದರಿಂದಲೇ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯ ಸಿಪ್ಪೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುದರಿಂದ ಅಥವಾ ತೊಳೆಯುದರಿಂದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ನಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇವಲ ಪಿಷ್ಟ ಪದಾರ್ಥ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

==ತಿಂಡಿಗಳು==
*ಆಲೂ ಪಾಯಸ:ಬೇಯಿಸಿದ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ರುಬ್ಬಿ ಹಾಲಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಕುದಿಸಿ, ರುಚಿಗೆ ತಕ್ಕಷ್ಟು ಸಕ್ಕರೆ ಸೇರಿಸಬೇಕು.ಹುರಿದ [[ಗೋಡಂಬಿ]] ಮತ್ತು [[ದ್ರಾಕ್ಷಿ]] ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚಿನ ರುಚಿ ಬೇಕಾದರೆ [[ಹಾಲು|ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ]]ಖೋವಾ ಸೇರಿಸಿದರೆ ವಿಶೇಷ ರುಚಿ ಬರುತ್ತದೆ. 
*ಆಲೂ ಹಲ್ವ:ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಶುಚಿಮಾಡಿ ಬೇಯಿಸಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಸೆದು ಸಕ್ಕರೆ ಬೆರೆಸಿ ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಒಲೆಯ ಮೇಲಿಟ್ಟು ಮಗಚುತ್ತಾ ತುಪ್ಪ ಸೇರಿಸಿದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ವಾಸನೆ ಬಂದು ಪಾತ್ರೆ ಬಿಡುವಾಗ ತುಪ್ಪ ಸವರಿದ ತಟ್ಟೆಗೆ ಹರಡಿ ಇಡಬೇಕು.ಆರಿದ ಮೇಲೆ ಬೇಕಾದ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬವುದು.
==ತಳಿಗಳು==
[[ಚಿತ್ರ:Potato and cross section.jpg|thumb|right|200px|ಆಲೂಗಡ್ಡೆ]]
[[ಚಿತ್ರ:Potato_flowers.jpg|200px]]
[[ಚಿತ್ರ:Potato_plants.jpg|200px]]
[[ಚಿತ್ರ:Tractors_in_Potato_Field.jpg|200px]]
ಇದು ಬಹುಬೇಗ ೯೦ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಳುವರಿಗೆ ಬರುವ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಹವಾಗುಣಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಬೇಳೆಯುವ ಭಾರತದ ಉತ್ತಮ ತಳಿ.ಚಪ್ಪಟೆಯದ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ವಿಶಾಲವಾದ, ನಯವಾದ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.
==ಬೀಜ ಮತ್ತು ಬಿತ್ತನೆ==
ಈ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಸಸ್ಯಾಭಿವ್ರದ್ಧಿ ಮಾಡಲಾಗುವುದು. ಈ ಉದೇಶಕ್ಕೆ ಇಡೀ ಗೆಡ್ಡೆ ಅಥವಾ ಗೆಡ್ಡೆಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಬೀಜವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆಲೂಗಡ್ಡೆಗೆ ಮಾರಕವಾದ ರೋಗಗಳು ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಹರಡುವುದರಿಂದ ರೋಗರಹಿತ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬೇಕು.
==ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಅಂತರಬೇಸಾಯ==
ನಾಟಿಮಾಡಿದ ಕೂಡಲೆ ತೆಳು ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸಬೇಕು.ನಂತರದ ನೀರಾವರಿಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಹವಾಗುಣಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ೫-೭ ದಿನಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಕೊಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಕಳೆ ಬರದಂತೆ ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸಬೇಕು.&lt;ref&gt;ಡಾ||ಪಿ.ನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ,ಡಾ||ಎಲ್.ವಸಂತ ನವಕರ್ಣಾಟಕ ಪ್ರಕಾಶನ ಪುಟಸಂಖ್ಯೆ ೫&lt;/ref&gt;
== ಆರೋಗ್ಯ ಉಪಯೋಗಗಳು ==
=== ​ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿ ===
* ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಬೇಕಾದ ಒಳ್ಳೆಯ ನಾರಿನ ಅಂಶ, ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಮತ್ತು ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ ಮತ್ತು ವಿಟಮಿನ್ ಬಿ6 ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವುಗಳು ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಒಳ್ಳೆಯದು.
* ಇದರಲ್ಲಿರುವ ನಾರಿನ ಅಂಶವು ನಿಮ್ಮ ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಕೆಟ್ಟ ಕೊಬ್ಬಿನ ಅಂಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
* ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ತಿನ್ನುವುದರಿಂದ ರಕ್ತಹೀನತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆ ದೂರವಾಗಿ ಹೃದ್ರೋಗ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀವು ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಮಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇವನೆ ಮಾಡಿದರೆ ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇರುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
=== ​ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯಿಂದ ಸಾಧ್ಯ ===
ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಸೇವನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಸಹಾಯ ಆಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತವಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ ಅಂಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ನಿಮ್ಮ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀವು ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಬೇಯಿಸಿದ, ಹಿಸುಕಿದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೇವನೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರಿದು ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ.
=== ಮೆದುಳಿನ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ===
ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಆಲ್ಫಾ ಲಿಪೊಯಿಕ್ ಆಸಿಡ್‌ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ನಿಮ್ಮ ಮೆದುಳಿನ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಕುಸಿತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ನಿಮ್ಮನ್ನು ಮಾನಸಿಕ ಖಿನ್ನತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೌದು. ಆಲೂಗಡ್ಡೆಗಳು ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಮೆದುಳಿನ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಮಾನಸಿಕ ಔಷಧಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆಲೂಗಡ್ಡೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಜೀವಕೋಶದ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಬೇಡ ಎಂದು ಜರಿಯುವವರು ಮೊದಲು ಈ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿ |url=https://vijaykarnataka.com/lifestyle/health/incredible-health-benefits-of-potatoes-you-didnt-know-about/articleshow/85487232.cms?story=3 |access-date=31 August 2024 |work=Vijay Karnataka |language=kn}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;References /&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ತರಕಾರಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು]]</text>
      <sha1>i9dla8h44w4k3mkn6ip1u9cvokstzyv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431148</id>
      <parentid>1430926</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edits by [[Special:Contributions/~2026-52611-40|~2026-52611-40]] ([[User talk:~2026-52611-40|talk]]) to last revision by [[User:Anzx-ooo|Anzx-ooo]]</comment>
      <origin>1337214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13741" sha1="9bges7jqslp5i8nhsfweakb793nvxv8" xml:space="preserve">{{taxobox
| image       = Patates.jpg
| image_caption =ಆಲೂಗಡ್ಡೆ
| regnum       = plantae
| division      = [[ಅಂಜಿಯೋಸ್ಪೆರ್ಮ್ಸ್]]
| class       = [[ಯೂಡಿಕೋಟ್ಸ್]]
| unranked_ordo   = [[Asterids]]
| ordo        = [[ಸೋಲನೇಲ್ಸ್]]
| familia      = [[ಸೊಲನೆಸಿಯೆ]]
| genus       = ''[[ಸೋಲನಮ್]]''
| species      = '''''S. tuberosum'''''
| binomial      = ''ಸೊಲನಮ್ ಟುಬೆರೋಸಮ್''
| binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
}}
'''ಆಲೂಗಡ್ಡೆ'''ಯು [[ಸೊಲ್ಯಾನೇಸೀ]] ಕುಟುಂಬದ [[ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಸಸ್ಯ|ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ]] ''[[ಸಲೇನಮ್]] ಟ್ಯೂಬರೋಸಮ್''‌ನ ಒಂದು [[ಪಿಷ್ಟ]]ವುಳ್ಳ, [[ಗೆಡ್ಡೆ]] [[ಬೆಳೆ]]. ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಶಬ್ದ ಆ ಸಸ್ಯವನ್ನೂ ನಿರ್ದೇಶಿಸಬಹುದು. [[ಆಂಡೀಸ್]]‌ನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಇತರ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾಗುವಳಿ ಮಾಡಲಾದ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಜಾತಿಗಳಿವೆ. ಆಲೂಗಡ್ಡೆಗಳು, [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಗೋಧಿ]], ಮತ್ತು [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]]ದ ನಂತರ, ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಯಾಗಿವೆ.
==ಸಸ್ಯಮೂಲ-ಪರಿಚಯ==
ಬಡವರಿಗೂ, ಬಳಲ್ಲಿದರಿಗೂ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ರುಚಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ.ಆದ್ದರಿಂದ [[ಬಿ.ಜಿ.ಎಲ್.ಸ್ವಾಮಿ]]ಯವರು ಇದಕ್ಕೆ 'ಕಲ್ಪಕಂದ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕಲ್ಪಕಂದವು ವಿದೇಶೀಯರ ದೈನಂದಿನ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಲ್ಲಿ ಬಟಾಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಹೆಸರು ಮೂಲದ ಪೊಟಾಟೋದಿಂದಲೇ ಬಂದದ್ದು. ನಾವು [[ಅಕ್ಕಿ|ಅಕ್ಕಿಯನ್ನೂ]], [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ|ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ]]ರು ಗೋಧಿಯನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ, ಬೇಯಿಸಿದ, ಬಾಡಿಸಿದ, ಹುರಿದ ಆಲೂ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರಿಗೆ ಅನ್ನದಂತೆ.
==ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳು==
ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಫೈಬರ್, ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ ಮತ್ತು ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳಿಂದ ನೀವು ಪಡೆಯುವ ಅದೇ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್-ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಡಿಕಲ್‌ಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://kannadanews.today/health-tips/health-benefits-of-potatoes/|title=ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ 8 ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು –|website=kannadanews.today}}&lt;/ref&gt;

*ಈ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಲ್ಲದೆ ಅವಶ್ಯಕ [[ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳು]] ಕೂಡ ಇರುವುದರಿಂದ ರುಚಿ ಹಿತರಕವಾಗಿದ್ದು ಎಲ್ಲಾ ತಿಂಡಿತಿನಿಸುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ, ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ, ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಗೆಡ್ಡೆ ತರಕಾರಿ. 
*ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ೩ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು.
*ಮೊದಲನೆಯದು,ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಸಿಪ್ಪೆ,ಎರಡನೆಯದು,ಸಿಪ್ಪೆಯ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತೆಳುವಾದ ಪೊರೆ,ಮೂರನೆಯದು, ಒಳ ಪಿಷ್ಟ ಭಾಗ.
*ಮೊದಲನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಖನಿಜಾಂಶಾ ಮತ್ತು ಜೀವಸತ್ವಗಳಿರುತ್ತವೆ.
*ಎರಡನೆಯ ಪದರದಲ್ಲಿ ಸಸಾರಜನಕ ಮತ್ತು ವರ್ಣದ್ರವ್ಯ ಇರುತ್ತವೆ.
*ಈ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯ ನಾವು ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದಾಗ ಗಾಳಿಯ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದು ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ.
*ಮೂರನೇಯ ಭಾಗವು ಪಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.
*ಆದುದರಿಂದಲೇ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯ ಸಿಪ್ಪೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುದರಿಂದ ಅಥವಾ ತೊಳೆಯುದರಿಂದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ನಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇವಲ ಪಿಷ್ಟ ಪದಾರ್ಥ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

==ತಿಂಡಿಗಳು==
*ಆಲೂ ಪಾಯಸ:ಬೇಯಿಸಿದ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ರುಬ್ಬಿ ಹಾಲಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಕುದಿಸಿ, ರುಚಿಗೆ ತಕ್ಕಷ್ಟು ಸಕ್ಕರೆ ಸೇರಿಸಬೇಕು.ಹುರಿದ [[ಗೋಡಂಬಿ]] ಮತ್ತು [[ದ್ರಾಕ್ಷಿ]] ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚಿನ ರುಚಿ ಬೇಕಾದರೆ [[ಹಾಲು|ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ]]ಖೋವಾ ಸೇರಿಸಿದರೆ ವಿಶೇಷ ರುಚಿ ಬರುತ್ತದೆ. 
*ಆಲೂ ಹಲ್ವ:ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಶುಚಿಮಾಡಿ ಬೇಯಿಸಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಸೆದು ಸಕ್ಕರೆ ಬೆರೆಸಿ ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಒಲೆಯ ಮೇಲಿಟ್ಟು ಮಗಚುತ್ತಾ ತುಪ್ಪ ಸೇರಿಸಿದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ವಾಸನೆ ಬಂದು ಪಾತ್ರೆ ಬಿಡುವಾಗ ತುಪ್ಪ ಸವರಿದ ತಟ್ಟೆಗೆ ಹರಡಿ ಇಡಬೇಕು.ಆರಿದ ಮೇಲೆ ಬೇಕಾದ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿಸಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬವುದು.
==ತಳಿಗಳು==
[[ಚಿತ್ರ:Potato and cross section.jpg|thumb|right|200px|ಆಲೂಗಡ್ಡೆ]]
[[ಚಿತ್ರ:Potato_flowers.jpg|200px]]
[[ಚಿತ್ರ:Potato_plants.jpg|200px]]
[[ಚಿತ್ರ:Tractors_in_Potato_Field.jpg|200px]]
ಇದು ಬಹುಬೇಗ ೯೦ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಳುವರಿಗೆ ಬರುವ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಹವಾಗುಣಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಬೇಳೆಯುವ ಭಾರತದ ಉತ್ತಮ ತಳಿ.ಚಪ್ಪಟೆಯದ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ವಿಶಾಲವಾದ, ನಯವಾದ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.
==ಬೀಜ ಮತ್ತು ಬಿತ್ತನೆ==
ಈ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಸಸ್ಯಾಭಿವ್ರದ್ಧಿ ಮಾಡಲಾಗುವುದು. ಈ ಉದೇಶಕ್ಕೆ ಇಡೀ ಗೆಡ್ಡೆ ಅಥವಾ ಗೆಡ್ಡೆಯ ಚೂರುಗಳನ್ನು ಬೀಜವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆಲೂಗಡ್ಡೆಗೆ ಮಾರಕವಾದ ರೋಗಗಳು ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಹರಡುವುದರಿಂದ ರೋಗರಹಿತ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬೇಕು.
==ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಅಂತರಬೇಸಾಯ==
ನಾಟಿಮಾಡಿದ ಕೂಡಲೆ ತೆಳು ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸಬೇಕು.ನಂತರದ ನೀರಾವರಿಗಳನ್ನು ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಹವಾಗುಣಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ೫-೭ ದಿನಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಕೊಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಕಳೆ ಬರದಂತೆ ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸಬೇಕು.&lt;ref&gt;ಡಾ||ಪಿ.ನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ,ಡಾ||ಎಲ್.ವಸಂತ ನವಕರ್ಣಾಟಕ ಪ್ರಕಾಶನ ಪುಟಸಂಖ್ಯೆ ೫&lt;/ref&gt;
== ಆರೋಗ್ಯ ಉಪಯೋಗಗಳು ==
=== ​ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿ ===
* ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ದೇಹಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಬೇಕಾದ ಒಳ್ಳೆಯ ನಾರಿನ ಅಂಶ, ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಮತ್ತು ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ ಮತ್ತು ವಿಟಮಿನ್ ಬಿ6 ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವುಗಳು ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಒಳ್ಳೆಯದು.
* ಇದರಲ್ಲಿರುವ ನಾರಿನ ಅಂಶವು ನಿಮ್ಮ ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಕೆಟ್ಟ ಕೊಬ್ಬಿನ ಅಂಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
* ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ತಿನ್ನುವುದರಿಂದ ರಕ್ತಹೀನತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆ ದೂರವಾಗಿ ಹೃದ್ರೋಗ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀವು ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಮಿತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇವನೆ ಮಾಡಿದರೆ ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇರುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
=== ​ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯಿಂದ ಸಾಧ್ಯ ===
ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಸೇವನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಸಹಾಯ ಆಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತವಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ ಅಂಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ನಿಮ್ಮ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀವು ಆಲೂಗಡ್ಡೆಯನ್ನು ಬೇಯಿಸಿದ, ಹಿಸುಕಿದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೇವನೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರಿದು ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ.
=== ಮೆದುಳಿನ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ===
ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಆಲ್ಫಾ ಲಿಪೊಯಿಕ್ ಆಸಿಡ್‌ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ನಿಮ್ಮ ಮೆದುಳಿನ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿಯ ಕುಸಿತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ನಿಮ್ಮನ್ನು ಮಾನಸಿಕ ಖಿನ್ನತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೌದು. ಆಲೂಗಡ್ಡೆಗಳು ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಮೆದುಳಿನ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಮಾನಸಿಕ ಔಷಧಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆಲೂಗಡ್ಡೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಜೀವಕೋಶದ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಬೇಡ ಎಂದು ಜರಿಯುವವರು ಮೊದಲು ಈ ಮಾಹಿತಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿ |url=https://vijaykarnataka.com/lifestyle/health/incredible-health-benefits-of-potatoes-you-didnt-know-about/articleshow/85487232.cms?story=3 |access-date=31 August 2024 |work=Vijay Karnataka |language=kn}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;References /&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ತರಕಾರಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು]]</text>
      <sha1>9bges7jqslp5i8nhsfweakb793nvxv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪೇಜ್ರ್ಯಾಂಕ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22947</id>
    <revision>
      <id>1430984</id>
      <parentid>1380645</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:40:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93740" sha1="e5zlg972fmyxicsruqjg36zfzzc2mh5" xml:space="preserve">[[File:PageRanks-Example.svg|right|thumb|400px|ಸರಳ ಸಂಪರ್ಕ ಜಾಲಕ್ಕಾಗಿ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು(100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು) (ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಲಾಗರಿದಮ್‍ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮರುಪ್ರಮಾಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂದು ಗೂಗಲ್‌ನಿಂದ ವರದಿಯಾಗಿದೆ). ಪೇಜ್ Eಗಿಂತ ಪೇಜ್ C ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಹೆಚ್ಚಿನದು, ಆದರೂ ಅದು ಕಡಿಮೆ ಲಿಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಅದರ ಕೊಂಡಿಯು ಅತ್ಯಧಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಪ್ರತಿ ಪುಟದಲ್ಲೂ ರಾಂಡಮ್ ಲಿಂಕ್‌ಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ವೆಬ್ ಸರ್ಫರ್ (ಆದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೆಬ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಂಡಾಮ್ ಪುಟಕ್ಕೆ 15% ಸಂಭಾವ್ಯತೆಗಳು ದಾಟುತ್ತವೆ) ಕಾಲಾವಧಿಯ 8.1%ಗಾಗಿ ಪೇಜ್ ಇ ಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.(The 15% likelihood of jumping to an arbitrary page corresponds to a damping factor of 85%.) 
(ಈ ದಾಟುವಿಕೆಯ 15% ಸಂಭಾವ್ಯತೆಗಳು ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಪುಟಕ್ಕೆ 85%ರಷ್ಟು ಡ್ಯಾಂಪಿಂಗ್ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸರಿ ಹೊಂದಿಸುತ್ತದೆ.) ಡ್ಯಾಂಪಿಂಗ್ ಇಲ್ಲದ ಎಲ್ಲಾ ವೆಬ್ ಸರ್ಫರ್‌ಗಳು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಎ, ಬಿ ಅಥವಾ ಸಿ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಪುಟಗಳು ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಸೊನ್ನೆ ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಪೇಜ್ ಎ ವೆಬ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಪೇಜ್‌ಗೆ ಲಿಂಕ್‌ಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಹೊರಹೋಗುವ ಲಿಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.]]
'''ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್''' ಎಂಬುದು [[ಸಂಪರ್ಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]]ಯ ಕ್ರಮಾವಳಿ, [[ಲಾರ್ರಿ ಪೇಜ್‌]]ನ ನಂತರ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Google Press Center: Fun Facts&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.google.com/press/funfacts.html |title=Google Press Center: Fun Facts |publisher=www.google.com |accessdate=2009-10-05 |archive-date=2009-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090424093934/http://www.google.com/press/funfacts.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ಗೂಗಲ್]] ಇಂಟರ್ ನೆಟ್ [[ಸರ್ಚ್ ಎಂಜಿನ್‌‍]]ನ ಮೂಲಕ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುವ ಇದು [[ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್‌‍]]ನಂತಹ [[ಹೈಪರ್ ಲಿಂಕ್]] ಇರುವ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್‌ಗಳ [[ಗುಂಪಿನ]] ಪ್ರತಿ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾನುಕೂಲವನ್ನು ನಿಗದಿಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು &quot;ಅಳೆಯುವುದು&quot; ಇದರ ಉದ್ದೇಶ.&lt;ref name=&quot;Google Press Center: Fun Facts&quot;/&gt;  [[ಪರಸ್ಪರ]] ಉಲ್ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು ಪರಾಮರ್ಶೆಗಳ ಜೊತೆ ಯಾವುದೇ ಘಟಕಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ [[ಕ್ರಮಾವಳಿ]]ಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಬಹುದು.  ಇದು ಯಾವುದೇ ಕೊಟ್ಟ'' E''  ಘಟಕಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವ ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಬೆಲೆಯನ್ನು ''E ಯ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ '' ಎನ್ನುವರು ಮತ್ತು &lt;math&gt;PR(E).&lt;/math&gt;PR(E) ಎಂದು ನಮೂದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. &quot;ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್&quot; ಹೆಸರು ಗೂಗಲ್‌‍ನ [[ಟ್ರೇಡ್ ಮಾರ್ಕ್]] ಆಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು [[ಪೇಟೆಂಟ್]] ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.{{US patent|6285999}}     ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೇಟೆಂಟನ್ನು [[ಸ್ಟೆನ್‍ಫೋರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ಗೆ ಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಗೂಗಲ್‌ಗೆ ಇಲ್ಲ.  ಸ್ಟೆನ್‍ಫೋರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯಿಂದ ಪೇಟೆಂಟ್‌‍ನ ಮೇಲೆ ಗೂಗಲ್‌ಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾದ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಗೂಗಲ್ ಹೊಂದಿದೆ.  ಪೇಟೆಂಟ್‌ನ ಬಳಕೆಯ ಬದಲಾಗಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಗೂಗಲ್‌ನ 1.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ; 2005ರಲ್ಲಿ ಷೇರುಗಳು [[$]]336 ಮಿಲಿಯನ್‌‍ಗೆ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.redorbit.com/news/education/318480/stanford_earns_336_million_off_google_stock/|title=Stanford Earns $336 Million Off Google Stock|author=Lisa M. Krieger|publisher=San Jose Mercury News, cited by redOrbit|date=1 December 2005|accessdate=2009-02-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.stanfordalumni.org/news/magazine/2004/novdec/features/startingup.html|title=Starting Up. How Google got its groove|author=Richard Brandt|accessdate=2009-02-25|publisher=Stanford magazine|archive-date=2009-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090310190153/http://www.stanfordalumni.org/news/magazine/2004/novdec/features/startingup.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
== ಚಿತ್ರಣ ==
ಗೂಗಲ್ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‌ ಅನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ:&lt;ref name=&quot;googletechnology&quot; /&gt;
{{cquote|PageRank relies on the uniquely democratic nature of the web by using its vast link structure as an indicator of an individual page's value. In essence, Google interprets a link from page A to page B as a vote, by page A, for page B. But, Google looks at more than the sheer volume of votes, or links a page receives; it also analyzes the page that casts the vote. Votes cast by pages that are themselves &quot;important&quot; weigh more heavily and help to make other pages &quot;important&quot;.}}
ಬೇರೆ ಪದಗಳಲ್ಲಿ, ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್‌‍ನ ಮೇಲೆ ಪುಟದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಪುಟಗಳ ನಡುವೆ &quot;ಮತದಾನ&quot;ದಿಂದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.  ಪುಟದ ಹೈಪರ‍್ಲಿಂಕ್‌ ಅನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವ ಮತದಂತೆ ಎಣಿಸಲಾಗುವುದು.  ಪುಟದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ [[ಪುನರನ್ವಯ]] ಲಕ್ಷಣ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಪುಟಗಳ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್‍ಗಳು ಇದರ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಡುತ್ತವೆ.[[ಒಳಬರುವ ಲಿಂಕ್‍ಗಳು]]&quot;)ಬಹಳ ಪುಟಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಪುಟ ಅಧಿಕ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಜೊತೆ ತನಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರೇಣಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.ವೆಬ್ ಪೇಜ್‍ಗೆ ಯಾವುದೇ ಲಿಂಕ್ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಆಗ ಆ ಪುಟಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಬೆಂಬಲವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂಟರ‍್ನೆಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವೆಬ್‍ಪೇಜ್‍ಗೆ 0-10ರ ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಗೂಗಲ್ ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ; ಈ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಗೂಗಲ್‌ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೈಟ್‌‍ನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.[[ರಿಕ್ಟರ್ ಸ್ಕೇಲ್‍ನಂತಹ]] [[ಲಾಗಾರಿದಮಿಕ್ ಅಳತೆ]]ಯ ಮೇಲೆ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಸಂಭವನೀಯತೆಯ ಬೆಲೆಯಿಂದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಪುಟದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಸುಮಾರಾಗಿ ಇನ್‍ಬೌಂಡ್ ಲಿಂಕ್‍ಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ಲಿಂಕ್‍ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಪುಟಗಳ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು ಇತರ ವಿಷಯಗಳು ಎನ್ನುವರು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪುಟಗಳ ಮೇಲೆ ಹುಡುಕು ಶಬ್ದಗಳ ಪ್ರಸಕ್ತತೆ ಮತ್ತು [[ಗೂಗಲ್ ಟೂಲ್‍ಬಾರ್]] ಮೂಲಕ ವರದಿಯಾದ ಪುಟದ ನಿಜವಾದ ಭೇಟಿಗಳು ಸಹ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ.{{fix|text=citation needed}}  ಬದಲಾಯಿಸುವುದು, [[ವಂಚಿಸುವುದು]], ಮತ್ತು [[ಮೋಸ]]ಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಸಲುವಾಗಿ ಇತರ ವಿಷಯಗಳು ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಗೂಗಲ್ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ.{{fix|text=citation needed}}  ಪೇಜ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿನ್‌ನ ಮೂಲ ಪೇಪರ‍್ನಿಂದ ಅನೇಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪೇಪರ‍್ಗಳು ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಿವೆ.&lt;ref name=&quot;originalpaper&quot;&gt;{{cite conference | url=http://dbpubs.stanford.edu:8090/pub/1998-8 | title=The Anatomy of a Large-Scale Hypertextual Web Search Engine | author=Sergey Brin, Larry Page | year=1998 | booktitle=Proceedings of the 7th international conference on World Wide Web (WWW) | pages=107–117 | location=Brisbane, Australia | access-date=2010-03-29 | archive-date=2008-09-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080911234529/http://dbpubs.stanford.edu:8090/pub/1998-8 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಮೆನಿಪ್ಯುಲೆಶನ್‍ನನ್ನು ಖಂಡಿಸುವಂತದ್ದು ಎಂದು ಸಾಬೀತುಗೊಳಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ತಪ್ಪಾಗಿ ಬೆಲೆಯೇರಿಸಿದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ್ನು ಮತ್ತು ತಪ್ಪಾಗಿ ಬೆಲೆಯೇರಿಸಿದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್‍ಗಳಿಂದ ಲಿಂಕ್‍ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಶೋಧನೆ ನಡೆದಿದೆ. ವೆಬ್‍ಪೇಜ್‍ಗಳಿಗೆ ಇತರ ಲಿಂಕ್ ಆಧಾರಿತ ರ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಗಣನಾಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, [[ಜಾನ್ ಕ್ಲೆನ್‍ಬರ್ಗ್]] ಅವರು ([[ತೆಒಮ]] ಮತ್ತು ಈಗ [[ಆಸ್ಕ್.ಕಾಮ್]] ನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ) ಸಂಶೋಧಿಸಿದ [[ಎಚ್‍ಆಯ್‍ಟಿಎಸ್ ಗಣನಾಶಾಸ್ತ್ರ]], ಆಯ್‍ಬಿಎಮ್ [[ಕ್ಲೆವರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್]], ಮತ್ತು [[ಟ್ರಸ್ಟರ್ಯಾಂಕ್]] ಗಣನಾಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.
== ಇತಿಹಾಸ ==
[[ಸ್ಟನ್‍ಫೋರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಲಾರ್ರಿ ಪೇಜ್]] (ಈಗಿನ ಹೆಸರು ''ಪೇಜ್'' -ರ್ಯಾಂಕ್) ಮೂಲಕ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು&lt;ref&gt;{{cite book | author = David Vise and Mark Malseed | year = 2005 | title = The Google Story | url = http://www.thegooglestory.com/ | isbn = ISBN 0-553-80457-X | pages = 37 | access-date = 2010-03-29 | archive-date = 2006-04-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060428055830/http://www.thegooglestory.com/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ನಂತರ [[ಸರ್ಜಿ ಬ್ರಿನ್]] ಕಂಪನಿ ಹೊಸ ಬಗೆಯ ಸರ್ಚ್ ಇಂಜಿನನ್ನು ಶೋಧಿಸುವ ಯೋಜನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಯಿತು.  1998ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಬಗೆಗಿನ ಮೊದಲ ಪೇಪರ್, ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು [[ಗೂಗಲ್ ಸರ್ಚ್]] ಎಂಜಿನ್ನಿನ ಮೊದಲ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ:&lt;ref name=&quot;originalpaper&quot; /&gt; ಸ್ವಲ್ಪ ನಂತರ ಪೇಜ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿನ್ [[ಗೂಗಲ್ Inc.]] (ಗೂಗಲ್ ಸರ್ಚ್ ಎಂಜಿನ್ನಿನ ಹಿಂದಿರುವ ಕಂಪನಿ) ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದವು.  ಹಲವಾರು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗೂಗಲ್ ಶೋಧನಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ, ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಗೂಗಲ್‌‍ನ ಎಲ್ಲಾ ಅಂತರಜಾಲ ಶೋಧನಾ ಟೂಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಆಧಾರ ಒದಗಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;googletechnology&quot;&gt;[http://www.google.com/technology/ ಗೂಗಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]&lt;/ref&gt;  1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪೆನ್‍ಸಿಲ್ವೆನಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ [[ಯುಜೆನ್ ಗಾರ್ಫೀಲ್ಡ್]] ಅವರಿಂದ ಮೊದಲು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾದ [[ಸಿಟೆಶನ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]] ಮತ್ತು ಪದೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ [[ಮಸಿಮೋ ಮರ್ಚರಿ]] ಅವರಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ [[ಹೈಪರ್ ಶೋಧನೆ]]ಗಳಿಂದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿದೆ (ಗೂಗಲ್‌ನ ಪ್ರವರ್ತಕರು ಅವರ ಮೂಲ ಪೇಪರಿನಲ್ಲಿ ಗಾರ್ಫೀಲ್ಡ್‌ರ ಮತ್ತು ಮರ್ಚರಿಯವರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;originalpaper&quot; /&gt;   ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು (1998) [[ಜಾನ್ ಕ್ಲೆನ್‍ಬರ್ಗ್]] ಅವರು [[ಎಚ್‍ಆಯ್‍ಟಿಎಸ್‌‍]]ನ ಮೇಲೆ ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. 2010ರಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]ರ ಪೇಪರ್ ಮತ್ತು 1973ರ [[ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ]] [[ವಸ್ಸಿಲಿ ಲಿಯೊಂತಿಫ್]] ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ ವಿಧಾನದ ಮೊದಲ ಬೌದ್ಧಿಕ ಮುನ್ಸೂಚಕವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;http://science.slashdot.org/story/10/02/17/2317239/ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್-ವಿಧಾನ-ಆಲ್ಗರಿದಮ್-1940ರಿಂದ-ಪತ್ತೇಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ?art_pos=3&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.technologyreview.com/blog/arxiv/24821/&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;arxiv.org&quot;&gt;http://arxiv.org/abs/1002.2858&lt;/ref&gt;
== ಗಣನಶಾಸ್ತ್ರ ==
ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಒಂದು [[ಸಂಭವನೀಯತೆಯ ಹಂಚಿಕೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಲಿಂಕ್‍ಗಳ ಮೇಲೆ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಯಾವುದೇ ಅಳತೆಯ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್‍ಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಬಹುದು.  ಗಣನೆಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್‍ಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಮನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಶೋಧನಾ ಪೇಪರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಗಣನೆಗಳಿಗೆ &quot;ಪುನರಾವರ್ತನೆಗಳು&quot; ಎನ್ನುವ ಕೆಲವು ಪಾಸ್‍ಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ. ಇದು ಸಂಗ್ರಹದ ಮೂಲಕ ಸಮೀಪದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ನಿಜ ಬೆಲೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಭವನೀಯತೆಯನ್ನು 0 ಮತ್ತು 1ರ ಮಧ್ಯದ ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.  0.5 ಸಂಭವನೀಯತೆಯನ್ನು ಏನಾದರೂ ಸಂಭವಿಸುವುದರ &quot;50% ಸಾಧ್ಯತೆ&quot; ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, 0.5ರ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಅಂದರೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಲಿಂಕ್ ನ ಮೇಲೆ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಅದು 0.5 ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಇರುವ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್‍ನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆ 50% ಇದೆ.
=== ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಂಡ ಗಣನಾಶಾಸ್ತ್ರ ===
[[ಚಿತ್ರ:Linkstruct2.svg|thumb|360px|ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ]]
ನಾಲ್ಕು ಅಂತರಜಾಲ ಪುಟಗಳ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ವಿಶ್ವಗಣವನ್ನು ಊಹಿಸಿ: '''A''', '''B''', '''C''', ಮತ್ತು '''D'''. ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಅಂದಾಜಿನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಈ ನಾಲ್ಕು ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್‍ಗಳ ಮಧ್ಯ ಸಮನಾಗಿ ಹಂಚಲಾಗಿದೆ.ಈ ರೀತಿ, ಪ್ರತಿ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ ಅಂದಾಜಿಸಿದ 0.25ರ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಲ  ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭದ ಬೆಲೆ 1 ಆಗಿತ್ತು.  ಅಂತರಜಾಲದಲ್ಲಿರುವ ಪುಟಗಳ ಒಟ್ಟೂ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಲ್ಲಾ ಪುಟಗಳ ಮೊತ್ತವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಇದು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಿತ್ತು.  0 ಮತ್ತು 1 ರ ನಡುವಿನ ಸಂಭವನೀಯತೆಯ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ ನಂತರದ ಆವೃತ್ತಿಗಳು (ಕೆಳಗಿರುವ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಿ) ಹೊಂದಿವೆ.ಇಲ್ಲಿ ಸರಳ ಸಂಭವನೀಯತೆಯ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುವುದು- ಅಂದಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭದ ಬೆಲೆ 0.5 ಆಗಿದೆ. '''B''', '''C''', ಮತ್ತು '''D'''  ಪುಟಗಳು '''A'''  ಪುಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಅವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು 0.25 ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ್ನು '''ಎ'''  ಕ್ಕೆ ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಈ ಸರಳ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ '''PR()'''  '''A'''  ಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಲಿಂಕ್‍ಗಳು '''A''' ಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.
:&lt;math&gt;PR(A)= PR(B) + PR(C) + PR(D).\,&lt;/math&gt;
ಇದು 0.75 ಆಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ '''B'''  ಪುಟ ಸಹ '''C'''  ಪುಟಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು '''D'''  ಪುಟ ಎಲ್ಲ ಮೂರು ಪುಟಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.''ಲಿಂಕ್-ವೋಟ್‍ಗಳ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಪುಟಗಳಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಹೊರಹೋಗುವ ಲಿಂಕ್‍ಗಳ ನಡುವೆ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ''.  ಹೀಗೆ '''B'''  ಪುಟ 0.125 ಬೆಲೆಯ ವೋಟ್‍ ಅನ್ನು '''A'''  ಪುಟಕ್ಕೆ ಮತ್ತು 0.125 ಬೆಲೆಯ ವೋಟ್‍ ಅನ್ನು '''C'''  ಪುಟಕ್ಕೆ ಕೊಡುತ್ತದೆ. '''D''' &lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt; ಪುಟದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ A ಪುಟದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಗಣನೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ (ಸುಮಾರು 0.083).
:&lt;math&gt;PR(A)= \frac{PR(B)}{2}+ \frac{PR(C)}{1}+ \frac{PR(D)}{3}.\,&lt;/math&gt;
ಬೇರೆ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟಿನ ಸ್ವಂತ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಕೋರ್ ಅನ್ನು ಹೊರಹೋಗುವ ಲಿಂಕ್‍ಗಳ '''L( )'''  (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯು ಆರ್ ಎಲ್ ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟಿಗೆ ಒಂದೇ ಸಲ ಎಣಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು) ಸಹಜ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಭಾಗಿಸಿದಾಗ ಅದು ಹೊರಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಲಿಂಕ್‌‍ಗೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
:&lt;math&gt;PR(A)= \frac{PR(B)}{L(B)}+ \frac{PR(C)}{L(C)}+ \frac{PR(D)}{L(D)}. \,&lt;/math&gt; ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೇ ಪುಟಗಳಿಗೆ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಬೆಲೆಯನ್ನು '''u''' ವನ್ನು ಹೀಗೆ ನಮೂದಿಸಬಹುದು:
:&lt;math&gt;PR(u) = \sum_{v \in B_u} \frac{PR(v)}{L(v)}&lt;/math&gt;,
ಅಂದರೆ '''u'''  ಪುಟದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಬೆಲೆ, '''B&lt;sub&gt;u&lt;/sub&gt;''' ಗಣದ(''' u'''  ಪುಟಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪುಟಗಳನ್ನೂ ಈ ಗಣ ಹೊಂದಿದೆ) ಹೊರಗಿನ ಎಲ್ಲ '''v''' ಪುಟದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು '''v'''  ಪುಟದಿಂದ ಇರುವ ಲಿಂಕ್‌‍ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಿಂದ ''L'' (''v'' ) ಭಾಗಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ.
=== ಡ್ಯಾಂಪಿಂಗ್‌ ಅಂಶಗಳು ===
ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಅಂತರಜಾಲ ಶೋಧಿಸುವವನು ಸಹ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಲಿಂಕ್‌ನ ಮೇಲೆ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿದಾಗ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಗುಣವನ್ನು ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಹೊಂದಿದೆ.  ಯಾವುದೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮುಂದುವರೆಯುವ ಸಂಭವನೀಯತೆಯು ಡ್ಯಾಂಪಿಂಗ್‌ ಅಂಶ ''d''  ಆಗಿದೆ.  ವಿವಿಧ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿವೆ ಆದರೆ ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಅಂಶ ಸುಮಾರು 0.85 ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;originalpaper&quot; /&gt; ಡ್ಯಾಂಪಿಂಗ್‌ ಅಂಶವನ್ನು 1ರಿಂದ ಕಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಮತ್ತು ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಕಡತಗಳ ಒಟ್ಟುಸಂಖ್ಯೆ (''N'' )ನ ಒಟ್ಟೂ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಭಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.) ಮತ್ತು ಈ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ನಂತರ ಡ್ಯಾಂಪಿಂಗ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ನ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲದೆ ಕೆಲವು ಒಳಮೊತ್ತದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‌ ಅಂಕಕ್ಕೂ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ, 
: &lt;math&gt;PR(A) = {1 - d \over N} + d \left( \frac{PR(B)}{L(B)}+ \frac{PR(C)}{L(C)}+ \frac{PR(D)}{L(D)}+\,\cdots \right).&lt;/math&gt;
ಆದ್ದರಿಂದ ಬೇರೆ ಪುಟಗಳ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಗಳ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪುಟದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಅಂಶ ಪಡೆದ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೂಲ ಪೇಪರ್ ಸ್ವಲ್ಪ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಗೊಂದಲವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ:
: &lt;math&gt;PR(A)= 1 - d + d \left( \frac{PR(B)}{L(B)}+ \frac{PR(C)}{L(C)}+ \frac{PR(D)}{L(D)}+\,\cdots \right)&lt;/math&gt; ಇವುಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನೆಂದರೆ, ಮೊದಲ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಬೆಳೆಗಳ ಮೊತ್ತ ಒಂದು, ಎರಡನೇ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ''N''  ನಿಂದ ಗುಣಿಸಿದಾಗ ಪ್ರತಿ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೊತ್ತ ''N''  ಆಗುತ್ತದೆ. ಪೇಜ್ ಎಂಡ್ ಬ್ರಿನ್ ಪೇಪರ್‌‍ನ ಹೇಳಿಕೆ ಹೀಗಿದೆ &quot;ಎಲ್ಲಾ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ಗಳ ಮೊತ್ತ ಒಂದು&quot;&lt;ref name=&quot;originalpaper&quot; /&gt; ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಇನ್ನುಳಿದ ಗೂಗಲ್‌ ಕೆಲಸಗಾರರಿಂದ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಲಿನ ಸೂತ್ರದಂತೆ ಇದಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಸೆ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[[ಮ್ಯಾಟ್ ಕಟ್ಸ್]]'ನ ಬ್ಲಾಗ್: [http://www.mattcutts.com/blog/seo-for-bloggers/ ಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಫ್ರಾಮ್ ಗೂಗಲ್: ವಾಟ್ ಯು ನೀಡ್ ಟು ನೌ], ಅವರ ಸ್ಲೈಡ್ಸ್‌ ಪುಟ 15 ನೋಡಿ.&lt;/ref&gt;
ಗೂಗಲ್ ಪ್ರತಿ ಸಲ ಅಂತರಜಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕಾಡಿ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಕೋರ‍್ನ್ನು ಪುನಃ ಲೆಕ್ಕಮಾದುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು ಮತ್ತೆ ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ.
ಗೂಗಲ್ ಇದರ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಪ್ರಾರಂಭದ ಅಂದಾಜನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್‍ಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ.
ಸೂತ್ರವು ''ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಅಂತರಜಾಲ ಶೋಧಿಸುವವ'' ನ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇವನು ಬಹಳ ಸಲ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಬೇಸರವಾಗಿ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಪುಟಕ್ಕೆ ಬದಲಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಅಂತರಜಾಲ ಶೋಧಿಸುವವನು ಲಿಂಕ್ ಮೇಲೆ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಅದೇ ಪುಟದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪುಟದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಬೆಲೆ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನು [[ಮಾರ್ಕೊವ್ ಚೈನ್‍]] ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬಹುದು ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಪುಟಗಳಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು  ಟ್ರಾನ್ಸಿಶನ್‍ಗಳು ಸಮನಾದ ಸಂಭವನೀಯತೆ ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಪುಟಗಳ ಮಧ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಪುಟದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಪುಟಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಇವು ಕುಗ್ಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ ಇದರಿಂದ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಅಂತರಜಾಲ ಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. 
ಆದರೂ, ಪರಿಹಾರ ಸ್ವಲ್ಪ ಸರಳವಾಗಿದೆ.ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಶೋಧಕ ಸಿಂಕ್ ಪುಟಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಇದು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಬೇರೆ [[URL]] ನ್ನು ಆರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಶೋಧನಾ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತದೆ.ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ್ನು ಲೆಕ್ಕಮಾಡುವಾಗ, ಹೊರಹೋಗುವ ಲಿಂಕ್‍ಗಳು ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವ ಪುಟಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿರುವ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಪುಟಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ಪುಟಗಳು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಂದ ಅವುಗಳ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಸ್ಕೋರ‍್ಗಳನ್ನು ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಪುಟಗಳ ನಡುವೆ ಸಮನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಇನ್ನುಳಿದಂತೆ, ಉಳಿದ ಪುಟಗಳು ಕಳೆದುಹೋಗದಂತೆ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಯಾದೃಚ್ಚಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ವೆಬ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಎಲ್ಲ ನೋಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ''d '' = 0.85 ರೀತಿಯ ಬ್ರೌಸರ್‌ ಬಳಸುವವರಿಗೆ ಬುಕ್‌ ಮಾರ್ಕ್‌ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮೀಕರಣ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:
:&lt;math&gt;PR(p_i) = \frac{1-d}{N} + d \sum_{p_j \in M(p_i)} \frac{PR (p_j)}{L(p_j)}&lt;/math&gt;
ಇಲ್ಲಿ &lt;math&gt;p_1, p_2,..., p_N&lt;/math&gt; ಇವು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪುಟಗಳು, &lt;math&gt;M(p_i)&lt;/math&gt; ಇದು &lt;math&gt;p_i&lt;/math&gt; ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಪುಟಗಳ ಗುಂಪು, &lt;math&gt;L(p_j)&lt;/math&gt; ಇದು &lt;math&gt;p_j&lt;/math&gt; ಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಹೊರಹೋಗುವ ಲಿಂಕ್‍ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಮತ್ತು ''N''  ಇದು ಒಟ್ಟು ಪುಟಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ. ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮುಖ್ಯ [[ಐಜೆನ್‌ವೆಕ್ಟರ್‌]]ನ [[ಬದಲಾದ ದಶಮಾಂಶ ಪದ್ದತಿ]]ಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.  ಇದು ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ದಶಮಾನ ಪದ್ದತಿಯಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ: ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಐಜೆನ್‌ವೆಕ್ಟರ್‌‍
:&lt;math&gt; \mathbf{R} = \begin{bmatrix} PR(p_1) \\ PR(p_2) \\ \vdots \\ PR(p_N) \end{bmatrix} &lt;/math&gt;
ಇಲ್ಲಿ '''R'''  ಸಮೀಕರಣದ ಪರಿಹಾರ.
:&lt;math&gt; \mathbf{R} = \begin{bmatrix} {(1-d)/ N} \\ {(1-d) / N} \\ \vdots \\ {(1-d) / N} \end{bmatrix} + d \begin{bmatrix} \ell(p_1,p_1) &amp;amp; \ell(p_1,p_2) &amp;amp; \cdots &amp;amp; \ell(p_1,p_N) \\ \ell(p_2,p_1) &amp;amp; \ddots &amp;amp; &amp;amp; \vdots \\ \vdots &amp;amp; &amp;amp; \ell(p_i,p_j) &amp;amp; \\ \ell(p_N,p_1) &amp;amp; \cdots &amp;amp; &amp;amp; \ell(p_N,p_N) \end{bmatrix} \mathbf{R} &lt;/math&gt;
ಪ್ರತಿಯೊಂದು ''i'' ಗೆ ಪುಟ&lt;math&gt;p_i&lt;/math&gt;, ಪುಟ &lt;math&gt;p_j&lt;/math&gt;ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯೀಕರಣಗೊಂಡ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯವು ೦ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
:&lt;math&gt;\sum_{i = 1}^N \ell(p_i,p_j) = 1&lt;/math&gt;,
ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ ಕಾಲಮ್‌ನ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತವು 1 ಆಗಿರುತ್ತದೆ. (ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ [[ಕಂಪ್ಯೂಟೇಷನ್]] ಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ.)  ಇದು ಹೆಚ್ವಾಗಿ [[ನೆಟ್‍ವರ್ಕ್‌ ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ [[ಎಲಿಜೆನ್‍ವೆಕ್ಟರ್‌ ಸೆಂಟ್ರಾಲಿಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಲಾದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿಯ ದೊಡ್ಡ ಐಜೆನ್‌ಗ್ಯಾಪ್‌ನಿಂದಾಗಿ ಇದು ಆಗಿರುತ್ತದೆ. 
&lt;ref&gt;{{cite journal
 | author = Taher Haveliwala and Sepandar Kamvar.
 | year = 2003
 | month = March
 | title = The Second Eigenvalue of the Google Matrix
 | journal = Stanford University Technical Report
 | url = http://www-cs-students.stanford.edu/~taherh/papers/secondeigenvalue.pdf
|format=PDF}}&lt;/ref&gt; ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‌ ಐಜೆನ್‌ವೆಕ್ಟರ್‌ನ ಮೌಲ್ಯಗಳು ವೇಗಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುತ್ತವೆ (ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗಳು ಅಗತ್ಯ) [[ಮಾರ್ಕೊವ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ದ ಪ್ರಕಾರ ಒಂದು ಪುಟದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ ಬಹಳ ಸಲ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅದೇ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ಸಂಭವನೀಯತೆಯಾಗಿದೆ.  &lt;math&gt;t^{-1}&lt;/math&gt;ಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿ ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲಿ &lt;math&gt;t&lt;/math&gt; ಇದು ಪುಟದಿಂದ ಅದಕ್ಕೇ ವಾಪಸ್ ಪಡೆಯಲು ಬೇಕಾಗುವ ಕ್ಲಿಕ್‌ಗಳ [[ನಿರೀಕ್ಷೆ]]ಯ ಸಂಖ್ಯೆ.ಹಳೆಯ ಪುಟಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕೊಡುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯವಾದ ಕೊರತೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಹೊಸ ಪುಟ ಬಹಳ ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸೈಟ್‍ನ ಭಾಗವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ (ಒಂದು ಸೈಟ್ [[ವಿಕಿಪಿಡಿಯಾ]]ದಂತಹ ಪುಟಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ) ಇದು ಬಹಳ ಲಿಂಕ್‍ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.  ಗೂಗಲ್ ಡೈರೆಕ್ಟರಿ ([[ಇದು ಓಪನ್‌ ಡೈರೆಕ್ಟರಿ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್‌‍]]ನಿಂದ ತಾನೇ ಪಡೆದ) ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ವಿಂಗಡಿಸಿದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುವವರು ನೋಡಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.  ಗೂಗಲ್ ನಿಘಂಟನ್ನು ಗೂಗಲ್‌‍ನವರು ಮಾತ್ರ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ನೇರವಾಗಿ ತೋರಿಸುವ ಕ್ರಮವನ್ನು (ಡಿಸ್‍ಪ್ಲೇ ಆರ್ಡರ್) ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=October 2009}}  ಗೂಗಲ್‍ನವರ ಬೇರೆ ಶೋಧನಾ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ (ಇದರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಂತರಜಾಲ ಶೋಧನೆಯಂತಹ) ಶೋಧನಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದ ಪುಟಗಳ ಸ್ಕೋರ‍್ಗಳನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‌‍ ಅನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಗಣನೆಯನ್ನು ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಲು ಕೆಲವು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal | url=http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/summary?doi=10.1.1.118.5422 | title=Fast PageRank Computation via a Sparse Linear System | author= Gianna M. Del Corso, Antonio Gullí, Francesco Romani | journal=Internet Mathematics | year = 2005 | volume = 2 | issue = 3}}&lt;/ref&gt;  ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ಮೆನಿಪ್ಯುಲೆಟ್ ಮಾಡುವ ವಿವಿಧ ಯೋಜನೆಗಳು ಶೋಧನಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಜಾಹಿರಾತಿನ ಲಿಂಕ್‍ಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಮಾಡುವ ಸಂಘಟಿತ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿವೆ.ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಬಹಳ ಸಲ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಅರ್ಹತೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ, ಇದು ಯಾವ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್‍ಗಳು ಅಂತರಜಾಲ ಸಮುದಾಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಹುಡುಕುತ್ತದೆ. ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಇತರ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ಲಿಂಕ್ ಫಾರ್ಮ್]] ಗಳನ್ನು ಗೂಗಲ್ ದಂಡಿಸುತ್ತದೆ.ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ ಹಣ ಕೊಟ್ಟ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಲಿಂಕ್‍ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಸೈಟ್‍ಗಳನ್ನು ''ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ''  ದಂಡಿಸುವುದನ್ನು ಗೂಗಲ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. 
ಲಿಂಕ್ ಫಾರ್ಮ್‌‍ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಮೆನಿಪ್ಯುಲೆಶನ್ ಟೂಲ್‍ಗಳನ್ನು ಗೂಗಲ್ ಹೇಗೆ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಗೂಗಲ್‍ನ [[ಟ್ರೇಡ್‍ಸಿಕ್ರೇಟ್]] ಆಗಿದೆ.

=== ಗಣನೆ ===
 
ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ್ನು ಇಟರೆಟಿವ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬೀಜಗಣಿತೀಯವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡಲಾಗುವುದು. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ,.
[[ಪವರ್ ಇಟರೇಶನ್]] ವಿಧಾನ,&lt;ref name=&quot;arxiv.org&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite conference|url=http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.18.5264&amp;rep=rep1&amp;type=pdf | title=PageRank computation and the structure of the web: Experiments and algorithms | author=Arasu, A. and Novak, J. and Tomkins, A. and Tomlin, J. | year=2002 | booktitle = Proceedings of the Eleventh International World Wide Web Conference, Poster Track | pages = 107–117 | location = Brisbane, Australia }}&lt;/ref&gt; ಅಥವಾ ಪವರ್ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
==== Iterative ====
ಮೊದಲಿನ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ, &lt;math&gt;t=0&lt;/math&gt; ಆಗಿತ್ತು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭದ ಸಂಭವನೀಯತೆಯ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ಊಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು 
:&lt;math&gt;PR(p_i; 0) = \frac{1}{N}&lt;/math&gt;.ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ,
:&lt;math&gt;PR(p_i;t+1) = \frac{1-d}{N} + d \sum_{p_j \in M(p_i)} \frac{PR (p_j; t)}{L(p_j)}&lt;/math&gt;,
ಅಥವಾ ಮಾತೃಕೆ ಸಂಕೇತ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ :&lt;math&gt;\mathbf{R}(t+1) = d \mathcal{M}\mathbf{R}(t) + \frac{1-d}{N} \mathbf{1}&lt;/math&gt;, &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (*)
ಇದರಲ್ಲಿ
&lt;math&gt;\mathbf{R}_i(t)=PR(p_i; t)&lt;/math&gt; ಮತ್ತು &lt;math&gt;\mathbf{1}&lt;/math&gt;  ಇದು ಉದ್ದದ ಕಾಲಂ ವೆಕ್ಟರ್  &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; ಇದು ಒಂದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. &lt;math&gt;\mathcal{M}&lt;/math&gt;  ಈ ಮಾತೃಕೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ  
: &lt;math&gt;\mathcal{M}_{ij} = \begin{cases} 1 /L(p_j), &amp;amp; \mbox{if }j\mbox{ links to }i\ \\ 0, &amp;amp; \mbox{otherwise} \end{cases} &lt;/math&gt;
ಅಂದರೆ,:&lt;math&gt;\mathcal{M} := (K^{-1} A)^t&lt;/math&gt;,
ಇದರಲ್ಲಿ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ಗ್ರಾಫ್‍ನ [[ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಮಾತೃಕೆ]]ಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತ್ತದೆ ಮತ್ತು &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; ಕರ್ಣ ಮಾತೃಕೆಯು ಕರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೋದ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಚಿಕ್ಕ &lt;math&gt;\epsilon&lt;/math&gt; ಗೆ ಗಣನೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ.
:&lt;math&gt;|\mathbf{R}(t+1) - \mathbf{R}(t)| &lt;/math&gt;,ಅಂದರೆ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.

==== ಬೀಜಗಣಿತ ====
ನಂತರದ ಹೊಂತದಲ್ಲಿ, &lt;math&gt;t \to \infty&lt;/math&gt; ಗೆ (ಅಂದರೆ [[ಸ್ಥಿರ ಸ್ಥಿತಿ]]ಯಲ್ಲಿ), ಮೇಲಿನ ಸಮೀಕರಣ (*) ಹೀಗಿದೆ 
:&lt;math&gt;\mathbf{R} = d \mathcal{M}\mathbf{R} + \frac{1-d}{N} \mathbf{1}&lt;/math&gt;. &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (**)ಪರಿಹಾರ ಹೀಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದೆ  :&lt;math&gt;\mathbf{R} = (\mathbf{I}-d \mathcal{M})^{-1} \frac{1-d}{N} \mathbf{1}&lt;/math&gt;,
ಅಭಿನ್ನತೆ ಮಾತೃಕೆಯ ಜೊತೆ &lt;math&gt;\mathbf{I}&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;0 &lt;/math&gt; ಕ್ಕೆ ಏಕಮಾತ್ರವಾಗಿರುವ ಪರಿಹಾರವಿದೆ.  &lt;math&gt;\mathcal{M}&lt;/math&gt;ಇದನ್ನು [[ಸ್ಟೊಕಾಸ್ಟಿಕ್ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಪೆರೊನ್‌-ಫ್ರೋಬೆನಿಯಸ್]] ಪ್ರಮೆಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಐಗನ್‌ವ್ಯಾಲ್ಯೂದ ಒಂದಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಏನೂ ಅಲ್ಲದರಿಂದ ನೋಡಬಹುದು.

==== ಪವರ್ ವಿಧಾನ ====
&lt;math&gt;\mathcal{M}&lt;/math&gt; ಮಾತೃಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆ ಸಂಭವನೀಯತೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದರಿಂದ ಕಾಲಮ್‌-ಸ್ಟೊಕಾಸ್ಟಿಕ್‌ನಿಂದಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ಕಾಲಮ್‌ ಇಲ್ಲದೆಯೂ ಕೂಡ
ಕೇವಲ ಸೊನ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು &lt;math&gt;\mathbf{R}&lt;/math&gt; ಇದು ಒಂದು ಸಂಭವನೀಯತೆಯ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದೆ (ಅಂದರೆ, &lt;math&gt;|\mathbf{R}|=1&lt;/math&gt;), ಸಮೀಕರಣ (**) ಇದು ಕೆಳಗಿನದಕ್ಕೆ ಸಮವಾಗಿದೆ :&lt;math&gt;\mathbf{R} = \left( d \mathcal{M} + \frac{1-d}{N} \mathbf{I} \right)\mathbf{R} =: \widehat \mathcal{M} \mathbf{R}&lt;/math&gt;. &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (***)
ಆದ್ದರಿಂದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ &lt;math&gt;\mathbf{R}&lt;/math&gt; ಮುಖ್ಯವಾದ ಐಜೆನ್‌ವೆಕ್ಟರ್‌ನ&lt;math&gt;\widehat\mathcal{M}&lt;/math&gt;. ಇದು ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ  
[[ಪವರ್ ವಿಧಾನ]] ವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಗಣನೆ ಮಾಡುವ ರೀತಿ: ಆರ್ಬಿಟ್ರರಿ ವೆಕ್ಟರ್ &lt;math&gt;x(0)&lt;/math&gt; ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, &lt;math&gt;\widehat\mathcal{M}&lt;/math&gt; ಈ ನಿರ್ವಾಹಕ ಮುಂದೆ ಅನ್ವಯವಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ,
:&lt;math&gt; x(t+1) = \widehat\mathcal{M} x(t)&lt;/math&gt;,
ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ :&lt;math&gt;|x(t+1) - x(t)| &lt;/math&gt;.
(***) ಸಮೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಆವರಣದ ಬಲಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾತೃಕೆ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ:&lt;math&gt; \frac{1-d}{N} \mathbf{I} = (1-d)\mathbf{P} \mathbf{1}^t&lt;/math&gt;,ಇಲ್ಲಿ, &lt;math&gt;\mathbf{P}&lt;/math&gt; ಪ್ರಾರಂಭದ ಸಂಭವನೀಯತೆಯ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ 
:&lt;math&gt;\mathbf{P} := \frac{1}{N} \mathbf{1}&lt;/math&gt;.
ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ಸೊನ್ನೆ ಮಾತ್ರ ಇರುವ ಕಾಲಂಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ &lt;math&gt;\mathcal{M}&lt;/math&gt; ಇದ್ದರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭದ  
ಸಂಭವನೀಯತೆ ವೆಕ್ಟರ್ 
&lt;math&gt;\mathbf{P}&lt;/math&gt; ಜೊತೆ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕು. ಬೇರೆ ಪದಗಳಲ್ಲಿ 
:&lt;math&gt;\mathcal{M}^\prime := \mathcal{M} + \mathcal{D}&lt;/math&gt;,
ಇಲ್ಲಿ &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; ಮಾತೃಕೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ 
:&lt;math&gt;\mathcal{D} := \mathbf{D} \mathbf{P}^t&lt;/math&gt;,
ಮತ್ತು  : &lt;math&gt;\mathbf{D}_i = \begin{cases} 1, &amp;amp; \mbox{if }L(p_i)=0\ \\ 0, &amp;amp; \mbox{otherwise} \end{cases}&lt;/math&gt;ಇಲ್ಲಿ, &lt;math&gt;\mathcal{M}&lt;/math&gt; ನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಮೇಲಿನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ ಅವುಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸಹಜ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಂದಾಗ:
: &lt;math&gt; \mathbf{R}_{\textrm{power}} = \frac{\mathbf{R}_{\textrm{iterative}}}{|\mathbf{R}_{\textrm{iterative}}|} = \frac{\mathbf{R}_{\textrm{algebraic}}}{|\mathbf{R}_{\textrm{algebraic}}|}&lt;/math&gt;.

==== ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ====
ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಲು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ರೂಪುರೇಖೆ, ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಸುವುದು, ಮತ್ತು ಬೇಕಾದ ಫಲಿತಾಂಶದ ನಿಖರತೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೂರು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಲು ಬೇಕಾಗುವ ಸಮಯ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವನ್ನು ಬಹಳ ಸಲ ಮಾಡಬೇಕಾದರೆ (ಅಂದರೆ, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನೆಟ್‍ವರ್ಕ್ ಗಾಗಿ) ಅಥವಾ ನೆಟ್‍ವರ್ಕ್ ನ ಪ್ರಮಾಣ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮಾತೃಕೆಯ ವಿಪರ್ಯಯದಿಂದ ಬೀಜಗಣತೀಯ ಗಣನೆ ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೆಮೊರಿಯ ಕೊರತೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪವರ್ ವಿಧಾನ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.
== ವ್ಯತ್ಯಯನಗಳು ==

== ಗೂಗಲ್ ಟೂಲ್‍ಬಾರ್ ==
ಗೂಗಲ್ ಟೂಲ್‍ಬಾರ್‍ನ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್, ನೋಡಿದ ಪುಟದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ್ನು 0 ಮತ್ತು 10ರ ನಡುವಿನ ಪೂರ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯಂತೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ವೆಬ್‍ಸೈಟ್‍ಗಳು ಹತ್ತನೇ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಪಡೆದಿವೆ. ಕಡಿಮೆ ಗುಣಮಟ್ಟದವು 0 ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಪಡೆದಿವೆ.ಟೂಲ್‍ಬಾರ್‍ನ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ನಿಖರವಾದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಗೂಗಲ್ ತಿಳಿಯಪಡಿಸಿಲ್ಲ, ಮೊದಲು, ಕೆಳಗಿನ ವೆಬ್‍ಸೈಟ್‍ಗೆ ಹೋಗಿ ಸಹ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದಾಗಿದೆ: http://www.google.com/search?client=navclient-auto&amp;amp;ch=6-1484155081&amp;amp;features=Rank&amp;amp;q=info:http://www.wikipedia.org/{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (ಗಮನಿಸಿ: ಈ ಲಿಂಕ್ 2010.01.23 ನ ನಿಯಮ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗೂಗಲ್ ತಪ್ಪನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ) ಇಲ್ಲಿ www.wikipedia.org ಇದು ವೆಬ್‍ಸೈಟ್ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.

ಕೆಳಗಿನ ಒಂದು-ಸಾಲಿನ ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಯುಆರ್ಎಲ್ ನ ಬದಲಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಬ್ರೌಸರ‍್ನ ಬುಕ್‍ಮಾರ್ಕ್ ಬಾರ‍್ನಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುವ [[ಬುಕ್‍ಮಾರ್ಕ್ಲೆಟ್]] ನಂತೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ (ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೂಗಲ್ ಟೂಲ್‍ಬಾರ್‍ನ ಅಭಾವವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಗೂಗಲ್  ಚ್ರೋಮ್‍ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ)
:&lt;source lang=&quot;javascript&quot;&gt;javascript:location.href='http:\/\/www.google.com\/search?client=navclient-auto&amp;amp;ch=6-1484155081&amp;amp;features=Rank&amp;amp;q=info:'+encodeURIComponent(location.href);
&lt;/source&gt;

(ಗಮನಿಸಿ: ಮೇಲಿನ ಎರಡು ವಿಧಾನಗಳು ೧೦ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೯ ರಂತ ೪೦೩ ನಿಷಿದ್ಧ ತಪ್ಪನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ)
ಗೂಗಲ್ ಟೂಲ್‍ಬಾರ್‍ನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಐದು ಸಲ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಳೆಯ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಕೊನೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ೧೩/೧೪ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{0/ಗೂಗಲ್ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಡೇಟ್ಸ್ http://www.1websitedesigner.com/google-pagerank#dates&lt;/ref&gt;

=== SERP ರಾಂಕ್‌ ===
[[ಎಸ್‍ಇಆರ‍್ಪಿ]](ಶೋಧನಾ ಎಂಜಿನ್ನಿನ ಫಲಿತಾಂಶದ ಪುಟ) ಇದು ಕೀವರ್ಡ್ ಕ್ವೆರಿಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಶೋಧನಾ ಎಂಜಿನ್ ನೀಡಿದ ನಿಜವಾದ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿದೆ.
ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ [[ಸ್ನಿಪೆಟ್]] ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಂತರಜಾಲ ಪುಟಗಳಿಗಿರುವ ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಎಸ್‍ಇಆರ‍್ಪಿ ಹೊಂದಿದೆ.ಅಂತರಜಾಲ ಪುಟದ ಎಸ್‍ಇಆರ‍್ಪಿ ರ್ಯಾಂಕ್ ಅಂದರೆ ಎಸ್‍ಇಆರ‍್ಪಿನಲ್ಲಿ ಸರಿಹೊಂದುವ ಲಿಂಕ್‍ನ ನಿಯೋಜನೆ, ಇಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ನಿಯೋಜನೆಯೆಂದರೆ ಉತ್ತಮ ಎಸ್‍ಇಆರ‍್ಪಿ ರ್ಯಾಂಕ್.  ಅಂತರಜಾಲ ಪುಟದ ಎಸ್‍ಇಆರ‍್ಪಿ ರಾಂಕ್‌ ಇದರ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ ಕಾರ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆದರೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾದ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ,&lt;ref name=&quot;Vaughn09&quot;&gt;{{Citation
 | author = Aubuchon, Vaughn
 | contribution = Google Ranking Factors - SEO Checklist
 | url = http://www.vaughns-1-pagers.com/internet/google-ranking-factors.htm
 | title = ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು
 | access-date = 2010-03-29
 | archive-date = 2010-07-19
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100719010701/http://www.vaughns-1-pagers.com/internet/google-ranking-factors.htm
 | url-status = dead
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url = http://www.seomoz.org/article/search-ranking-factors
 | title = Search Engine Ranking Factors - Version 2
 | first = Rand
 | last = Fishkin
 | authorlink = Rand Fishkin
 | coauthors = Jeff Pollard
 | publisher = seomoz.org
 | date = April 2, 2007
 | accessdate = May 11, 2009
}}&lt;/ref&gt; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ &quot;ಗೂಗಲ್ ಲವ್&quot; ನಂತಹ ಇಂಟರ‍್ನೆಟ್ ಮಾರಾಟಗಾರರಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://article-blog.thephantomwriters.com/google-love/2008/08/09/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-03-29 |archive-date=2010-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100206071347/http://article-blog.thephantomwriters.com/google-love/2008/08/09/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  [[ಎಸ್ಇಒ]] (ಸರ್ಚ್ ಎಂಜಿನ್ ಆಪ್ಟಿಮೈಜೆಶನ್), ವೆಬ್‍ಸೈಟ್ ಅಥವಾ ಅತರಜಾಲ ಪುಟಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಉತ್ತಮ ಎಸ್‍ಇಆರ‍್ಪಿ ರಾಂಕ್ ಅನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ.

=== ಗೂಗಲ್ ಡೈರೆಕ್ಟರಿ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ===
[[ಗೂಗಲ್ ಡೈರೆಕ್ಟರಿ]] ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಇದೊಂದು 8-ಘಟಕದ ಮಾಪನ. ಇದರ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗೂಗಲ್ ಡೈರೆಕ್ಟರಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಗೂಗಲ್ ಟೂಲ್‌ಬಾರ್ ಹಸಿರುಗೆರೆಯ ಮೌಸ್‌ಓವರ್‌ನಿಂದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಗೂಗಲ್ ಡೈರೆಕ್ಟರಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಮೌಲ್ಯಗಳಾಗಿರುವ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ,ಆದರೆ ಹಸಿರು ಗೆರೆಯ ಹಾಗೆ ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
=== ದೋಷಪೂರಿತ ಅಥವಾ ವಂಚಕ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ===
ಟೂಲ್‌ಬಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಕಾಣಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅದು ಅನೇಕ ತಾಣಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಮೌಲ್ಯದಿಂದ (ಕೆಲವು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೂಗಲ್‌ನ ಪ್ರಕಟಣೆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ) ಪಡೆದಿರುವುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಈ ಮೌಲ್ಯವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಮುಂಚಿನ ನ್ಯೂನತೆಯು ಯಾವುದೇ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅದು ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಪುಟವು ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಗುರಿಯ ಪುಟವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಕಾರಣವಾದ ಅಧಿಕ ಮಟ್ಟದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಪುಟಕ್ಕೆ [[HTTP 302]] ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಅಥವಾ &quot;ರಿಫ್ರೆಶ್&quot; [[ಮೆಟಾ ಟ್ಯಾಗ್]] ಮೂಲಕ ಪುನಃನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹೊಸ ಸಿದ್ದಾಂತದಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೇ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲದ ಲಿಂಕ್‌ಗಳೊಂದಿಗಿರುವ PR 0 ಪುಟವು ಗೂಗಲ್ ಮುಖಪುಟಕ್ಕೆ ಪುನಃನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ-ಅದು PR 10ಆಗಿದೆ -ಮತ್ತೆ PRನ ಹೊಸ ಪುಟವು PR10ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ [[ವಂಚನೆಯ]] ತಂತ್ರವು, [[302 ಗೂಗಲ್ ಜಾಕಿಂಗ್]]‌ನ ಹಾಗೆ ಎಂಬುದು ಸಹ ತಿಳಿದಿದೆ, ಅದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿಫಲಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರಿನಲ್ಲಿನ ತೊಂದರೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಯಾವುದೇ ಪುಟದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಅತ್ಯಧಿಕ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಅನೇಕ ವೆಬ್‌ಮಾಸ್ಟರ್‌ಗಳ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ವಂಚನೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗೂಗಲ್ ಮಾತ್ರ ಪುಟದ ನೈಜ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.  ಚಾಲನೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಗೂಗಲ್ ಸರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಯುಆರ್‍ಎಲ್‍ಗಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಂಚನೆಯನ್ನು, ಅದರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವಿಧ ತಾಣ(ಪುನಃನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ)ದ ಯುಆರ್‍ಎಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಂತೆ ಪತ್ತೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

=== ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ಬಳಸುವ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ===
[[ಸರ್ಚ್-ಎಂಜಿನ್ ಆಪ್ಟಿಮೈಜೇಷನ್]] ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ, ಕೆಲವು ಕಂಪನಿಗಳು ಅಧಿಕ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಲಿಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ವೆಬ್‌ಮಾಸ್ಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದವು.&lt;ref name=&quot;Cutts-0414&quot; /&gt; ಅತ್ಯಧಿಕ-PR ಪುಟಗಳ ಲಿಂಕ್‌ಗಳಂತೆ,ಅವು ಅಧಿಕ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದವುಗಳೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯು ಅಧಿಕ ದುಬಾರಿಯಾದದ್ದು. ಇದು ಬಹಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಗುಣಮಟ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಹೀರಾತುಗಳ ಲಿಂಕ್‌ಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಸಮಸ್ಯಾರಹಿತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ತಂತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಾಣಗಳು ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ  ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವೆಬ್‌ಮಾಸ್ಟರ್‌ನ ಲಿಂಕ್‌ಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಗೂಗಲ್ ವೆಬ್‌‍ಮಾಸ್ಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಸುವುದೇನೆಂದರೆ, ಅವರು ಚರ್ಚೆಗೊಳಪಡುವ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಲಿಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡಲು ಪತ್ತೇಹಚ್ಚಿದ್ದರೆ, ಅವರ ಕೊಂಡಿಗಳ ಬೆಲೆ ತಗ್ಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ (ಇತರೆ ಪುಟಗಳ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ).ಈ ಲಿಂಕ್‌ಗಳ ಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾರುವಿಕೆ ಪ್ರಯತ್ನವು ವೆಬ್‌ಮಾಸ್ಟರ್ ಸಮುದಾಯದಾದ್ಯಂತ ತೀವ್ರ ಚರ್ಚೆಗೊಳಗಾಗಿದೆ. ಗೂಗಲ್ ವೆಬ್‌ಮಾಸ್ಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಲಿಂಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ನೊಫಾಲೊ]] [[HTML]] [[ಲಕ್ಷಣ]]ದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.[[ಮ್ಯಾಟ್ ಕಟ್ಸ್‌]]ನ ಪ್ರಕಾರ, ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಆಟವಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವಂತಹ ವೆಬ್‌ಮಾಸ್ಟರ್‌ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗೂಗಲ್ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದಾಗಿ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಗೂಗಲ್ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಪ್ರಸಕ್ತತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Cutts-0414&quot;&gt;{{cite web|publisher=mattcutts.com/blog|date=April 14, 2007|accessdate=2007-05-28|title=How to report paid links|url=http://www.mattcutts.com/blog/how-to-report-paid-links/}}&lt;/ref&gt;
=== ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಶೋಧಕ ಮಾದರಿ ===
ಮೂಲ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಕ್ರಮಾವಳಿ ಪ್ರತಿಫಲನಗಳನ್ನು ರಾಂಡಮ್ ಶೋಧಕ ಮಾದರಿಯೆಂದು ಕರೆಯುವರು, ಇದರ ಅರ್ಥವೆನೆಂದರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪುಟದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ರಾಂಡಮ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಲಿಂಕ್‌ಯನ್ನು ಆ ಪುಟವು ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸಿದಾಗ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಸೈದ್ದಾಂತಿಕ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ನೈಜ ಬಳಕೆದಾರರು ವೆಬ್‌ ಅನ್ನು ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾಗಿ ಜಾಲಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವರು ಲಿಂಕ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಮಾದರಿಯು ಎಷ್ಟು ಜನ ಭೇಟಿನೀಡುತ್ತಾರೆಂಬ ಕಾರ್ಯದಂತೆಯೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪುಟದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ''ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಶೋಧಕ ಮಾದರಿ''  ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನೈಜ ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ  ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Jos07&quot;&gt;{{Citation | author = Jøsang, A. | contribution = Trust and Reputation Systems | title = Foundations of Security Analysis and Design IV, FOSAD 2006/2007 Tutorial Lectures. | year = 2007 | publisher = Springer LNCS 4677 | editor = Aldini, A. | pages = 209–245 | doi = 10.1007/978-3-540-74810-6 | url = http://www.unik.no/people/josang/papers/Jos2007-FOSAD.pdf | format = PDF }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಗೂಗಲ್ ಟೂಲ್‌ಬಾರ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪುಟವನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಗೂಗಲ್‍ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ರವಾನಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಶೋಧಕ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಗಣನೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಮೂಲತತ್ವವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಗೂಗಲ್‌ನ [[ನೊಫಾಲೊ]] ಲಕ್ಷಣದ ಪರಿಚಯವು [[ಸ್ಪ್ಯಾಮ್‌ಡೆಕ್ಸಿಂಗ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ವೆಬ್‍ಮಾಸ್ಟರುಗಳು ಹೊರಹೋಗುವ ಲಿಂಕ್‌ಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.   ಇದು ವೆಬ್ ಕಾಲರ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಲಿಂಕ್‌ಗಳ ನಷ್ಟವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದಾಗಿ ರಾಂಡಮ್ ಶೋಧಕ ಮಾದರಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹವಲ್ಲದವುಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಮೂಲ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಕ್ರಮಾವಳಿಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬಳಕೆದಾರರ ಬ್ರೌಸಿಂಗ್ ಹವ್ಯಾಸಗಳ ಕುರಿತ ಮಾಹಿತಿ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಗೂಗಲ್ ಟೂಲ್‌ಬಾರ್‌ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಬಹುಶಃ  ಅದು [[ನೊಫಾಲೊ]] ಲಕ್ಷಣದಿಂದ ಕಾರಣವಾದ ಮಾಹಿತಿ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.ಪುಟದ [[SERP]] ರಾಂಕ್, ಇದು ಶೋಧನೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಪುಟದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಯೋಜನೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಇತರೆ ಅಂಶಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ರಾಂಡಮ್ ಶೋಧಕ ಮಾದರಿ(ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್) ಮತ್ತು  ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಶೋಧಕ ಮಾದರಿ(ಬ್ರೌಸಿಂಗ್ ಹವ್ಯಾಸ)ಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ &lt;ref name=&quot;SEOnotepad09&quot;&gt;{{Citation | author = SEOnotepad   | contribution = Myth of the Google Toolbar Ranking | url = http://www.seonotepad.com/search-engines/google-seo/myth-of-the-google-toolbar-ranking/ }}&lt;/ref&gt;.
=== ಇತರ ಉಪಯೋಗಗಳು ===
ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಸ್ಥೆ]] (ISI) [[ಪ್ರಭಾವಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿ]]ಗಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಮಾಡಿದಂತೆ ಪ್ರಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು,&lt;ref&gt;{{cite journal | author = Johan Bollen, Marko A. Rodriguez, and Herbert Van de Sompel. | year = 2006 | month = December | title = Journal Status | journal = Scientometrics | volume = 69 | issue = 3 | url = http://www.arxiv.org/abs/cs.GL/0601030}}&lt;/ref&gt; ಅದನ್ನು [https://web.archive.org/web/20190927041700/http://www.eigenfactor.org/ eigenfactor.org] ನಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.  ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗೆ ಕೆಲವು ಗಣನೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಒಟ್ಟು ಉಲ್ಲೇಖದ ಬದಲಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ಉಲ್ಲೇಖದ &quot;ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ&quot;ಯು ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಸದೃಶ ಹೊಸ ಬಳಕೆಯು ಬೋಧನ ವಿಭಾಗದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿರುವ  ತಮ್ಮ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವೈದ್ಯ ಪದವಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸುವುದಾಗಿದೆ.    ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಿಭಾಗಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಂದಲೂ (ಮತ್ತು ತಾವಾಗಿಯೇ) ತಮ್ಮ ಬೋಧನಾ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಗೊತ್ತು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಸಿಗುತ್ತವೆ.
&lt;ref&gt;{{cite journal | author=Benjamin M. Schmidt and Matthew M. Chingos | title=Ranking Doctoral Programs by Placement: A New Method | year=2007 | journal=PS: Political Science and Politics | volume=40 | issue=July | pages=523–529 | url=http://www.people.fas.harvard.edu/~chingos/rankings_paper.pdf | format=PDF | access-date=2010-03-29 | archive-date=2010-08-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100816160536/http://www.people.fas.harvard.edu/~chingos/rankings_paper.pdf | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ರಾಂಕ್ ಅಂತರಗಳು ಅಥವಾ ಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಎಷ್ಟು ಜನ (ಪಾದಚಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ವಾಹನಗಳು) ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂತರಗಳು ಅಥವಾ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಊಹಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal | author = B. Jiang | title = Ranking spaces for predicting  human movement in an urban environment | year=2006 | journal=International Journal of Geographical Information Science
 | volume=23 | pages=823–837 | url=http://arxiv.org/abs/physics/0612011
 |format=PDF}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | author = Jiang B., Zhao S., and Yin J.  | title = Self-organized natural roads for predicting traffic flow: a sensitivity study | year=2008 | journal=Journal of Statistical Mechanics: Theory and Experiment
 | volume=P07008 | url=http://arxiv.org/abs/0804.1630 |format=PDF}}&lt;/ref&gt;.  [[ನಿಘಂಟಿನ ಅಮುಖ್ಯಾರ್ಥಗಳ]]ಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು [[ಪದ ಗ್ರಾಹ್ಯದ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ನಿವಾರಣೆ]]ಯನ್ನು ತೋರಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ&lt;ref&gt;ರೊಬರ್ಟ್ ನವಿಗ್ಲಿ,ಮಿರೆಲ್ಲಾ ಲಾಪಾಟಾ. [http://www.dsi.uniroma1.it/~navigli/pubs/PAMI_2010_Navigli_Lapata.pdf &quot;ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಮೆಂಟಲ್ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಗ್ರಾಫ್ ಕನೆಕ್ಟಿವಿಟಿ ಫಾರ್ ಅನ್‌ಸೂಪರ್‌ವೈಸ್ಡ್ ವರ್ಡ್ ಸೆನ್ಸ್ ಡಿಸ್‌ಆ‍ಯ್೦ಬಿಗೇಷನ್&quot;]. IEEE ಟ್ರಾನ್ಸಾಕ್ಷನ್ಸ್ ಆನ್ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್ ಅನಾಲಿಸೀಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಮಷಿನ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ (ಟಿಪಿಎ‌ಎಮ್‌ಐ), 32(4), IEEE ಪ್ರೆಸ್, 2010, ಪು. 678-692.&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ರಾಂಕ್ [[ವರ್ಡ್‌ನೆಟ್]] [[ಸೈನ್ಸೆಟ್ಸ್]] ಪ್ರಕಾರ, ಸಕಾರಾತ್ಮಕತೆ ಅಥವಾ ನಕಾರಾತ್ಮಕತೆಯಂತಹ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಅಮುಖ್ಯಾರ್ಥ ಹಕ್ಕನ್ನು ಅವರು ಹೇಗೆ ದೃಢವಾಗಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
&lt;ref&gt;{{cite web | author = Andrea Esuli and Fabrizio Sebastiani | title=PageRanking WordNet synsets: An Application to Opinion-Related Properties | work=In Proceedings of the 35th Meeting of the Association for Computational Linguistics, Prague, CZ, 2007, pp. 424-431 | url=http://nmis.isti.cnr.it/sebastiani/Publications/ACL07.pdf
|format=PDF | accessdate=June 30, 2007 | dateformat=mdy}}&lt;/ref&gt; ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುವ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾನುಕೂಲ ವಿಧಾನವು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಲಿಂಕ್‌ ರಚನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಗ್ರಾಹಕೀಯಗೊಳಿಸಿದ ಓದುವಿಕೆ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal|author = Wissner-Gross, A. D.
| title = [http://www.alexwg.org/ICALT2006.pdf Preparation of topical readings lists from the link structure of Wikipedia]| journal = Proceedings of the IEEE International Conference on Advanced Learning Technology
| location = Rolduc, Netherlands| year = 2006| pages = 825| doi = 10.1109/ICALT.2006.1652568}}&lt;/ref&gt;
[[ವೆಬ್ ಕ್ರಾಲರ್]] ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂಬಂತೆ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಬಲ್ಲದು, ಇದು ವೆಬ್‌ನ ಕ್ರಾಲ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ URLಅನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.  ಆರಂಭದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೂ.
&lt;ref&gt;{{cite web
 | title=Working Papers Concerning the Creation of Google
 | work=Google
 | url=http://dbpubs.stanford.edu:8091/diglib/pub/projectdir/google.html
 | accessdate=November 29, 2006
 | dateformat=mdy}}&lt;/ref&gt;
ಅವು ಗೂಗಲ್‌ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ''ಯುಆರ್‍ಎಲ್ ಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಸಮರ್ಥ ಕ್ರಾಲಿಂಗ್ ಆಗಿದೆ''.
&lt;ref&gt;{{cite journal
|author = Cho, J., Garcia-Molina, H., and Page, L.
| title =  [http://dbpubs.stanford.edu:8090/pub/1998-51 Efficient crawling through URL ordering]
| journal = Proceedings of the seventh conference on World Wide Web
| location = Brisbane, Australia
| year = 1998}}&lt;/ref&gt; ಅವುಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ವಿವಿಧ ಪ್ರಮುಖ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್‌ನ ಬಳಕೆಯು ಹೇಗೆ ಆಳವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪತ್ತೇ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ಗೂಗಲ್ ತಾಣಗಳು ಕ್ರಾಲ್ (ನಡೆ) ಆಗಬಲ್ಲವು ಎಂಬುದನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ಈ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪ್ರಮುಖ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಸ್‌‍ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂಬಂತೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಯುಆರ್‍ಎಲ್‍ಗಾಗಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಇನ್‍ಬೌಂಡ್ ಮತ್ತು ಔಟ್‌ಬೌಂಡ್ ಲಿಂಕ್‌ಗಳಂತೆ ಬೇರೆಯವರು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವು ಯುಆರ್‍ಎಲ್‍ನ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗ ಡೈರೆಕ್ಟರಿಯಿಂದ ಅಂತರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ವೆಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ [[ಬ್ಲಾಗೊಸ್ಪಿಯರ್]]ನಂತಿರುವ ಸಮುದಾಯದ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು [http://de.scientificcommons.org/23846375 ವಿಧಾನಶಾಸ್ತ್ರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100212112009/http://de.scientificcommons.org/23846375 |date=2010-02-12 }} ದಂತೆ ಅಳೆಯಲು ಸಹ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಾಮೀಪ್ಯವನ್ನು ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ಕೋಸ್ಕರ ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದು, [[ಸ್ಕೇಲ್-ಫ್ರೀ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್]] ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರತಿಫಲನದಲ್ಲಿನ ಗಮನದ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಯಾವುದೇ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಪರ್ಯಾಯ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರ ಆರೋಗ್ಯದ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ   ಅಗತ್ಯವಾಗುವ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವುದು.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8238462.stm ಗೂಗಲ್ ಟ್ರಿಕ್ ಟ್ರಾಕ್ಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟಿಂಕ್ಷನ್]&lt;/ref&gt;

== ಗೂಗಲ್‍ನ &lt;tt&gt;rel&lt;/tt&gt; ==
==&quot;ನೋಫಾಲೋ&quot; ಆಯ್ಕೆ==
2005ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಗೂಗಲ್ &quot;[[ನೋಫಾಲೋ]]&quot; &lt;ref&gt;{{cite web | title=Preventing Comment Spam | work=Google | url=http://googleblog.blogspot.com/2005/01/preventing-comment-spam.html | accessdate=January 1, 2005 | dateformat=mdy}}&lt;/ref&gt; ಎಂಬ ಹೊಸ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಎಚ್‍ಟಿಎಮ್‍ಎಲ್ ಲಿಂಕ್‍ನ [[rel]] ಮತ್ತು ಎಂಕರ್ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಯಗತಮಾಡಿತು, ಆದ್ದರಿಂದ ಗೂಗಲ್ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಮಾಡುವಾಗ ವೆಬ್‍ಸೈಟನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವವರು ಮತ್ತು [[ಬ್ಲಾಗ್ ಮಾಡುವವರು]] ಮಾಡಿದ ಲಿಂಕುಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ,- ಈ ಲಿಂಕುಗಳು ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಮತ&quot; ಚಲಾಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನೋಫಾಲೋ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು [[ಸ್ಪ್ಯಾಮ್‍ಡೆಕ್ಸಿಂಗ್]] ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.  ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜನರು ಈ ಹಿಂದೆ ಅನೇಕ ಸಂದೇಶ ಪಲಕಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ವೆಬ್‍ಸೈಟ್‌ಗೆ ಕೃತಕವಾಗಿ ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಬಹುದು. ಯಾವುದೇ ಮೌಲ್ಯದ ಆದಾರವಿಲ್ಲದೆ, ಸಂದೇಶ-ಪಲಕದ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಅವರ ಕೋಡ್‌ಗಳನ್ನು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಹೈಪರ್‌ಲಿಂಕ್‍ಗಳಿಗೆ &quot;rel='nofollow'&quot; ಬರೆಯುವ ಮೂಲಕ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ಆ ಪೋಸ್ಟ್‌ ಅನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.‌   ಈ ರೀತಿಯ ತಪ್ಪಿಸುವಿಕೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡಾ ಕೆಲವೊಂದು ಹಿನ್ನೆಡೆಗಳಿವೆ, ಕೆಲವು ನೈಜ ಕಮೆಂಟ್‌ಗಳ ಲಿಂಕ್‌ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಇದು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. (ನೋಡಿ: [[Spam in blogs#nofollow]]) ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಲ್ಲದೆ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಚಲನೆಯನ್ನು ವೆಬ್‍ಸೈಟ್‌ನ ಇತರೆ ಪೇಜ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಹಲವು ವೆಬ್‌ಮಾಸ್ಟರ್‌ಗಳು ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‌ ಸ್ಕಲ್ಪ್ಟಿಂಗ್‌&lt;ref&gt;http://www.seomoz.org/blog/ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಶಿಲ್ಪಾಕೃತಿಯು  ಶಿಲ್ಪಾಕೃತಿಯ ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥನೀಯ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ನೊಫಾಲೊ ಜೊತೆಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ.&lt;/ref&gt; ಅನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕವಾಗಿ nofollow ಅನ್ನು ವೆಬ್‌ಮಾಸ್ಟರ್‌ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನ ಕೆಲವು ಆಂತರಿಕ ಲಿಂಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‌ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.  ಈ ತಂತ್ರವನ್ನು ನೊಪಾಲೊವ್‌ ಅಟ್ರಿಬ್ಯೂಟ್‌ ಕೊಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ತಂತ್ರವು ಕೆಲವು ಜನರ ಪ್ರಕಾರ ಇದರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಳೆದುಲಿಂಕ್‌ದೆ.&lt;ref&gt;http://www.mattcutts.com/blog/ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್-ಶಿಲ್ಪಾಕೃತಿ{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ರಚಿಸುವುದು/&lt;/ref&gt;
== ಗೂಗಲ್ ವೆಬ್‍ಮಾಸ್ಟರ್ ಟೂಲ್‍ಗಳಿಂದ ತೆಗೆಯುವುದು ==
ಕಂಪನಿ ತನ್ನ ವೆಬ್‍ಮಾಸ್ಟರ್ ಟೂಲ್ಸ್ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್‍ನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದೆ ಎಂದು 14 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009ರಂದು ಗೂಗಲ್ ಕೆಲಸಗಾರ್ತಿ ಸೂಸನ್ ಮೊಸ್ಕ್ವ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.  
&quot;ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಬೇಡಿ ಎಂದು ನಾವು ಬಹಳ ದಿನಗಳಿಂದ ಜನರಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಇದ್ದೆವು; ಬಹಳ ಸೈಟ್‍ಗಳ ಮಾಲೀಕರು ಇದು ಅಳತೆ ಮಾಡುವ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ವಿಧಾನ ಎಂದು ತಿಳಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಸತ್ಯವಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Moskwa&quot;&gt;{{Citation
 | author = Susan Moskwa
 | contribution = PageRank Distribution Removed From WMT
 | url = http://www.google.com/support/forum/p/Webmasters/thread?tid=6a1d6250e26e9e48&amp;hl=en
 | accessdate=October 16, 2009
 | dateformat=mdy}
 }}&lt;/ref&gt;
ಮೊಸ್ಕ್ವರವರು ದೃಡಪಡಿಸಿದ ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರವೂ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ನ್ನು [[ಗೂಗಲ್ ಟೂಲ್‍ಬಾರ‍್ನ]] ಮೇಲೆ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
== ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ==
* [[EigenTrust]] — a decentralized ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್    ಗಣನಶಾಸ್ತ್ರ
* [[ಗೂಗಲ್ ಬಾಂಬ್]]
* [[ಗೂಗಲ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಸೂತ್ರ]]
* [[ಗೂಗಲ್ ಹುಡುಕಾಟ]]
* [[ಗೂಗಲ್ ಮೇಟ್ರಿಕ್ಸ್]]
* [[ಹಿಲ್ಟಾಪ್ ಗಣನಶಾಸ್ತ್ರ]]
* [[ಲಿಂಕ್ ಲವ್]]
* [[ಪೀಜನ್ Rank]]
* [[ಪವರ್ ಮೆಥಡ್]] —  ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಲು iterative eigenvector ಗಣನಶಾಸ್ತ್ರ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
* [[ಸರ್ಚ್ ಎಂಜಿನ್ ಆಪ್ಟಿಮೈಸೇಶನ್]]
* SimRank - a measure of object-to-object similarity based on random-surfer model
[[ಸಿಮ್‌ರ್ಯಾಂಕ್]]- ರ್ಯಾಂಡಮ್ ಸರ್ಫರ್ ಮಾದರಿ ವಿಷಯದಿಂದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವುದಾಗಿದೆ 
* [[ಟಾಪಿಕ್-ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಾಹಿ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್]] 
* [[ಟ್ರಸ್ಟ್‌ Rank]]

== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==

{{Reflist|2}}

== ಆಕರಗಳು ==

{{Refbegin|2}}
* {{cite conference | last = Altman | first = Alon | coauthors = Moshe Tennenholtz | title = Ranking Systems: The PageRank Axioms | booktitle = Proceedings of the 6th ACM conference on Electronic commerce (EC-05) | place = Vancouver, BC | date = [[2005]] | url = http://stanford.edu/~epsalon/pagerank.pdf | format = PDF | accessdate = 2008-02-05 | archive-date = 2008-05-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080530174108/http://stanford.edu/~epsalon/pagerank.pdf | url-status = dead }}
* {{cite conference | last = Cheng | first = Alice | coauthors = Eric J. Friedman | title = Manipulability of PageRank under Sybil Strategies | booktitle = Proceedings of the First Workshop on the Economics of Networked Systems (NetEcon06) | place = Ann Arbor, Michigan | date = 2006-06-11 | url = http://www.cs.duke.edu/nicl/netecon06/papers/ne06-sybil.pdf | format = PDF | accessdate = 2008-01-22 | archive-date = 2010-08-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100821011759/http://www.cs.duke.edu/nicl/netecon06/papers/ne06-sybil.pdf | url-status = dead }}
* {{cite journal |first=Ayman |last=Farahat |coauthors=LoFaro, Thomas; Miller, Joel C.; Rae, Gregory and Ward, Lesley A. |year=2006 |volume=27 |issue=4 |title=Authority Rankings from HITS, PageRank, and SALSA: Existence, Uniqueness, and Effect of Initialization |journal=SIAM Journal on Scientific Computing |url=http://dx.doi.org/10.1137/S1064827502412875 |pages=1181-1201 }}
* {{cite conference
  | last = Haveliwala
  | first = Taher
  | coauthors = Jeh, Glen and Kamvar, Sepandar
  | title = An Analytical Comparison of Approaches to Personalizing PageRank
  | booktitle = Stanford University Technical Report
  | date = [[2003]]
  | url = http://www-cs-students.stanford.edu/~taherh/papers/comparison.pdf
  | format = PDF
  }}
* {{cite journal |first=Amy N. |last=Langville|coauthors=Meyer, Carl D.
  |year=2003 
  | volume=1 | issue=3
  |title=Survey: Deeper Inside PageRank
  |journal=Internet Mathematics }}
* {{cite book |first=Amy N. |last=Langville |coauthors= Meyer, Carl D. |title=Google's PageRank and Beyond: The Science of Search Engine Rankings |url=https://archive.org/details/googlespagerankb0000lang |isbn=0-691-12202-4 |publisher=Princeton University Press |year=2006}}
* {{cite journal |first=Lawrence |last=Page |authorlink=Larry Page |coauthors=[[Sergey Brin|Brin, Sergey]]; [[Rajeev Motwani|Motwani, Rajeev]] and [[Terry Winograd|Winograd, Terry]] |year=1999 |title=The PageRank citation ranking: Bringing order to the Web |url=http://dbpubs.stanford.edu:8090/pub/showDoc.Fulltext?lang=en&amp;doc=1999-66&amp;format=pdf&amp;compression= |access-date=2010-03-29 |archive-date=2006-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060427013310/http://dbpubs.stanford.edu:8090/pub/showDoc.Fulltext?lang=en&amp;doc=1999-66&amp;format=pdf&amp;compression= |url-status=dead }}
* {{cite conference |first=Matthew |last=Richardson |coauthors=Domingos, Pedro |year=2002 |title=The intelligent surfer: Probabilistic combination of link and content information in PageRank |url=http://www.cs.washington.edu/homes/pedrod/papers/nips01b.pdf |format=PDF |booktitle=Proceedings of Advances in Neural Information Processing Systems |volume=14 }}
{{Refend}}

== ಹೊರಗಿನ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು ==
* ಗೂಗಲ್‌ನಿಂದ [http://www.google.com/technology/ ಅವರ್ ಸರ್ಚ್: ಗೂಗಲ್ ಟೆಕ್ನೋಲಾಜಿ] 
* ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೆಥಮ್ಯಾಟಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯಿಂದ [http://www.ams.org/featurecolumn/archive/pagerank.html ಹೌ ಗೂಗಲ್ ಫೈಂಡ್ಸ್ ಯುವರ್ ನೀಡ್ಲ್ ಇನ್ ದ ವೆಬ್ಸ್ ಹೆಸ್ಟಾಕ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100208152200/http://www.ams.org/featurecolumn/archive/pagerank.html |date=2010-02-08 }} 
* [http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?patentnumber=6,285,999 ಒರಿಜಿನಲ್ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಯು.ಎಸ್. ಪೇಟೆಂಟ್- ಮೆಥಡ್ ಫಾರ್ ನೋಡ್ ರಾಂಕಿಂಗ್ ಇನ್ ಲಿಂಕ್ಡ್ ಡಾಟಾಬೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140829134755/http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?patentnumber=6,285,999 |date=2014-08-29 }} - ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4, 2001
* [http://patft1.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO1&amp;amp;Sect2=HITOFF&amp;amp;d=PALL&amp;amp;p=1&amp;amp;u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsrchnum.htm&amp;amp;r=1&amp;amp;f=G&amp;amp;l=50&amp;amp;s1=6,799,176.PN.&amp;amp;OS=PN/6,799,176&amp;amp;RS=PN/6,799,176 ಒರಿಜಿನಲ್ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಯು.ಎಸ್. ಪೇಟೆಂಟ್- ಮೆಥಡ್ ಫಾರ್ ಸ್ಕೋರಿಂಗ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ಸ್ ಇನ್ ಲಿಂಕ್ಡ್ ಡಾಟಾಬೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224090209/http://patft1.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO1&amp;Sect2=HITOFF&amp;d=PALL&amp;p=1&amp;u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsrchnum.htm&amp;r=1&amp;f=G&amp;l=50&amp;s1=6%2C799%2C176.PN.&amp;OS=PN%2F6%2C799%2C176&amp;RS=PN%2F6%2C799%2C176 |date=2021-02-24 }} - ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28, 2004
* [http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2&amp;amp;Sect2=HITOFF&amp;amp;u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsearch-adv.htm&amp;amp;r=1&amp;amp;p=1&amp;amp;f=G&amp;amp;l=50&amp;amp;d=PTXT&amp;amp;S1=7,058,628.PN.&amp;amp;OS=pn/7,058,628&amp;amp;RS=PN/7,058,628 ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಯು.ಎಸ್. ಪೇಟೆಂಟ್-ಮೆಥಡ್ ಫಾರ್ ನೋಡ್ ರಾಂಕಿಂಗ್ ಇನ್ ಎ ಲಿಂಕ್ಡ್ ಡಾಟಾಬೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190828223450/http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2&amp;Sect2=HITOFF&amp;u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsearch-adv.htm&amp;r=1&amp;p=1&amp;f=G&amp;l=50&amp;d=PTXT&amp;S1=7%2C058%2C628.PN.&amp;OS=pn%2F7%2C058%2C628&amp;RS=PN%2F7%2C058%2C628 |date=2019-08-28 }} - ಜೂನ್ 6, 2006 
* [http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2&amp;amp;Sect2=HITOFF&amp;amp;u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsearch-adv.htm&amp;amp;r=1&amp;amp;p=1&amp;amp;f=G&amp;amp;l=50&amp;amp;d=PTXT&amp;amp;S1=7,269,587.PN.&amp;amp;OS=pn/7,269,587&amp;amp;RS=PN/7,269,587 ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್ ಯು.ಎಸ್.ಪೇಟೆಂಟ್-  ಸ್ಕೋರಿಂಗ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ಸ್ ಇನ್ ಎ ಲಿಂಕ್ಡ್ ಡಾಟಾಬೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180331090147/http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect1=PTO2 |date=2018-03-31 }} - ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11, 2007
* [http://www.technologyreview.com/blog/arxiv/24821 ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್ ಡಿಸ್ಕವರ್ಸ್ ಪೇಜ್‍ರ್ಯಾಂಕ್-ಟೈಪ್ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ ಫ್ರಮ್ ದ 1940 ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - ಫೆಬ್ರುವರಿ 17, 2010
* [http://www.sobagu.in/%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%AA%E0%B3%80%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B3%8A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B2%BF%E0%B2%A8-%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%95/ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದೊಂದಿಗಿನ ಲಿಂಕ್ ಕಟ್ಟಡವು ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ?] - ಏಪ್ರಿಲ್ 28, 2019
{{Google Inc.}}

{{DEFAULTSORT:Pagerank}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಗೂಗಲ್]]
[[ವರ್ಗ:ಸರ್ಚ್ ಎಂಜಿನ್ ಆಪ್ಟಿಮೈಸೇಶನ್]]
[[ವರ್ಗ:ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರಾದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಅಂತರ್‌ಜಾಲ ಹುಡುಕಾಟದ ಗಣನಶಾಸ್ತ್ರ]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರೌಡ್‌ಸೋರ್ಸಿಂಗ್]]
[[ವರ್ಗ:ಮಾರ್ಕೊವ್ ಮಾಡೆಲ್ಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಲಿಂಕ್ ಅನಾಲಿಸೀಸ್]]</text>
      <sha1>e5zlg972fmyxicsruqjg36zfzzc2mh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23094</id>
    <revision>
      <id>1431021</id>
      <parentid>1375872</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T01:31:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="216580" sha1="9wc2v0ltpmlujixz17csg00lhv2scng" xml:space="preserve">{{Refimprove|date=January 2010}}

'''ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ''' ವು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[ಮುಂಬಯಿ]]ಯ ಸಿನಿಮೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]], [[ಅಸ್ಸಾಮ್‌]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಕೇರಳ]], [[ಪಂಜಾಬ್‌]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]]ದಂಥ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಿನಿಮೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನೂ ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದವು. ಒಂದು ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರವು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದಂತೆ, ಹಲವಾರು [[ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ]] ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 2,000ದಷ್ಟು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು. ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಂಥ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ವಲಸಿಗರು [[ಹಿಂದಿ-ಭಾಷೆ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಾಗಿರುವಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. ''[[ಬಾಲಿವುಡ್‌]]''  ಕುರಿತಾಗಿ ''[[ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]'' ದಲ್ಲಿ (2009) ಇರುವ ನಮೂದಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವೊಂದು &quot;ಸೂತ್ರಾನುಸಾರಿಯಾಗಿರುವ ಕಥೆಯ ಎಳೆಗಳು, ಪರಿಣತಿಯಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊಡೆದಾಟದ ದೃಶ್ಯಗಳು, ನಯನ ಮನೋಹರವಾದ ಹಾಡು-ಹಾಗೂ-ನೃತ್ಯದ ವಾಡಿಕೆಯ ಅನುಕ್ರಮಗಳು, ಮತ್ತು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿತ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಕಥಾನಾಯಕರಿಂದ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದವು.&quot;&lt;ref name=&quot;eb-bollywood&quot;&gt;ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ವಿಶ್ವಕೋಶ (2009), ''ಬಾಲಿವುಡ್‌'' .&lt;/ref&gt; ಇದು 
ವ್ಯಾಪಾರಿ [[ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ]] ಹಾಗೂ [[ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ]]ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆಯೂ ನಿಜ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, [[ಬಂಗಾಳಿ ಚಿತ್ರರಂಗ]], [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗ]], [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಗಂಭೀರ ವಿಷಯ, ಯಥಾರ್ಥತೆ ಹಾಗೂ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಇತರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷಾ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವಂತಿರುವ '[[ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ]]'ದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಇವಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Srikanth Srinivasan&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;filmreference&quot;/&gt;
{{South Asian cinema}}

== ಸ್ಥೂಲ ಅವಲೋಕನ ==

[[ಚಿತ್ರ:Charu Roy, and Seeta Devi in the 1929 film, Prapancha Pasha (A Throw of Dice), directed by Franz Osten.jpg|thumb|1929ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪ್ರಪಂಚ ಪಾಶ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಾರು ರಾಯ್‌ ಮತ್ತು ಸೀತಾ ದೇವಿ.]]

20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾದ ಹಾಗೂ [[ಚೀನಾದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳ]] ಜೊತೆಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಒಂದು ಜಾಗತಿಕ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;Khanna155&quot;&gt;ಖನ್ನಾ, 155&lt;/ref&gt; ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ವಿತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಬೇರುಬಿಟ್ಟಿದ್ದ ಸಿನಿಮೀಯ ರೂಢಮಾದರಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಿಷಯವು ಉದ್ದೇಶಿತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ತಲುಪುವ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳಾದವು.&lt;ref name=&quot;Khanna155&quot;/&gt; ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುವ 90ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Khanna158&quot;&gt;ಖನ್ನಾ, 158&lt;/ref&gt; ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿಯೂ ದೇಶವು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿತು. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ (ಬಂಗಾಳಿ), ಅಡೂರ್‌ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣನ್‌, ಷಾಜಿ N. ಕರುಣ್‌ (ಮಲಯಾಳಂ) ಮೊದಲಾದವರ ಚಿತ್ರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾದವು.&lt;ref name=&quot;Khanna158&quot;/&gt; ಶೇಖರ್‌ ಕಪೂರ್‌, ಮೀರಾ ನಾಯರ್‌, ದೀಪಾ ಮೆಹ್ತಾ ಇವರೇ ಮೊದಲಾದ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ಸಾಗರೋತ್ತರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡರು.&lt;ref name=&quot;Khanna158-59&quot;&gt;ಖನ್ನಾ, 158–159&lt;/ref&gt; ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಜಪಾನ್‌ನಂಥ ಹೊರ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ತಂಡಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರವು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರೆ, ದೇಶದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಒಕ್ಕೂಟವು ಇದೇ ರೀತಿಯ ನಿಯೋಗಗಳನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಕಳಿಸಿದವು.&lt;ref name=&quot;Khanna159&quot;&gt;ಖನ್ನಾ, 159&lt;/ref&gt;

ಭಾರತವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತಯಾರಕನಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಸರಿಸುಮಾರು ಒಂದು ಸಾವಿರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;eb-watson&quot;&gt;ವಾಟ್ಸನ್‌ (2009)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Khanna2-140&quot;&gt;ಖನ್ನಾ, &quot;ದಿ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಹಿಂದಿ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌&quot;, 140&lt;/ref&gt; ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ತಯಾರಾಗುತ್ತಿರುವ 600 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ, ತಲಾ 300ರಷ್ಟು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನುಳಿದವು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Khanna2-140&quot;/&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆದಾಯದ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಭಾಗವು [[ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ]] ಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Khanna2-140&quot;/&gt; 100% ವಿದೇಶೀ ನೇರ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿರುವುದರಿಂದಾಗಿ, [[20ತ್‌ ಸೆಂಚುರಿ ಫಾಕ್ಸ್‌]], [[ಸೋನಿ ಪಿಕ್ಷರ್ಸ್‌]], ಮತ್ತು [[ವಾರ್ನರ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌]]ನಂಥ ವಿದೇಶಿ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಆಕರ್ಷಕ ತಾಣವಾಗಿ ಕಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Khanna156&quot;&gt;ಖನ್ನಾ, 156&lt;/ref&gt; [[ಝೀ]], [[UTV]] ಮತ್ತು [[ಆಡ್‌ಲ್ಯಾಬ್ಸ್‌‌]]ನಂಥ ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದ್ಯಮಗಳು ಕೂಡಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ವಿತರಣೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡವು.&lt;ref name=&quot;Khanna156&quot;/&gt; ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ತೆರಿಗೆಯ ಉತ್ತೇಜಕ ಸವಲತ್ತುಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ಗಳ ಭರಾಟೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು.&lt;ref name=&quot;Khanna156&quot;/&gt; 2003ರ ವೇಳೆಗೆ ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ 30 ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಕಾ ಕಂಪನಿಗಳು
[[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಟಾಕ್‌ ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟೀಕರಣಕ್ಕೊಳಗಾಗುವ ಮೂಲಕ, ಸದರಿ ಮಾಧ್ಯಮವು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಂಡಿರುವ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಎಲ್ಲರ ಮನಗಾಣಿಸಿದವು.&lt;ref name=&quot;Khanna156&quot;&gt;ಖನ್ನಾ, 156&lt;/ref&gt;

[[ಚದುರಿಹೋದ ಭಾರತೀಯ ಜನರಗುಂಪು]] ಸಾಗರೋತ್ತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಭಾರತೀಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅವರಿಗಾಗಿ DVDಗಳಂಥ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಅವರು ವಾಸವಾಗಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಕಡೆಯಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅವರಿಗೂ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂಥ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Potts74&quot;&gt;ಪಾಟ್ಸ್‌, 74&lt;/ref&gt; ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಚಲನಚಿತ್ರವೊಂದರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಆದಾಯದ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 12%ನಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಗಳಿಕೆಗಳು, ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಗಣನೀಯವಾದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿವೆ. 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಗಳಿಕೆಯು 1.3 ಶತಕೋಟಿ US ಡಾಲರುಗಳಷ್ಟಿದ್ದುದು ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Potts75&quot;&gt;ಪಾಟ್ಸ್‌, 75&lt;/ref&gt; ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಕೆಗಾಗಿರುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]]ದ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಮೋಜಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಸಿಟಿಯು ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಗಿನ್ನೆಸ್‌ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Kumar132&quot;&gt;ನಗರದೊಳಗಿನ ಒಂದು ನಗರವಾಗಿರುವ, ರಾಮೋಜಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಸಿಟಿ (RFC) ಅತ್ಯಂದ ದೊಡ್ಡದಾದ, ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ, ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ವೃತ್ತಿಪರವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಲಾದ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ....ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಏಳೂವರೆ ಸಾವಿರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೌಕರರೊಂದಿಗಿನ RFCಯು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಮತ್ತು ಕಡೇಪಕ್ಷ ನಲವತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಪೂರೈಸಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ - ಕುಮಾರ್‌, 132.&lt;/ref&gt; ಸಂಗೀತವು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆದಾಯವನ್ನು ತರುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಭಾರತರದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರವೊಂದರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುವ ನಿವ್ವಳ ಆದಾಯಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ ಸಂಗೀತದ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೇ ಬರುವ ಆದಾಯವು 4–5%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Potts75&quot;/&gt; 1913ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು.ಇಂದು ಬಾಲಿವುಡ್‌ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ.

== ಇತಿಹಾಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:Raja Harishchandra.jpg|thumb|ರಾಜಾ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ (1913) ಚಿತ್ರದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ– ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪೂರ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಚಲನಚಿತ್ರ.]]
[[ಚಿತ್ರ:Joymati.jpg|thumb|ಅಸ್ಸಾಮೀ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ಜೋಯ್‌ಮತಿಯ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ (1935).|link=Special:FilePath/Joymati.jpg]]
[[ಚಿತ್ರ:Achhut Kanya2.jpg|thumb|ಅಚ್ಚುತ್‌ ಕನ್ಯಾ (1936) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ದೇವಿಕಾ ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಅಶೋಕ್‌ ಕುಮಾರ್‌.]]

ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಲೂಮಿಯೇರ್‌]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವಾದ (1895) ನಂತರ ಷಲನಷಿತ್ರ ಎಂಬುದು ಯುರೋಪ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ಸಂಚಲನೆಯನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು ಮತ್ತು 1896ರ ಜುಲೈ ವೇಳೆಗೆ ಲೂಮಿಯೇರ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ (ಈಗ [[ಮುಂಬಯಿ]]) ಪ್ರದರ್ಶನ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao252&quot;&gt;ಬುರ್ರಾ &amp;amp; ರಾವ್‌, 252&lt;/ref&gt; ಮೊದಲ ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಹೀರಾಲಾಲ್‌ ಸೇನ್‌‌]]ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ''ದಿ ಫ್ಲವರ್‌ ಆಫ್‌ ಪರ್ಷಿಯಾ''  (1898) ಎಂಬ ಕಿರುಚಿತ್ರವು ಅದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Hiralal2&quot;&gt;{{cite web |last = McKernan	|first = Luke|date = 1996-12-31|url = http://www.victorian-cinema.net/sen.htm|title = Hiralal Sen (copyright British Film Institute)|accessdate = 2006-11-01}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವು [[ದಾದಾಸಾಹೇಬ್‌ ಫಾಲ್ಕೆ]]ಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಭಾರತದ ಭಾಷೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈತ ''[[ರಾಜಾ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ]]''  (1913) ಎಂಬ ಒಂದು [[ಮರಾಠಿ]] ಮೂಕಿ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿದ್ದ ಮೂಲಾಂಶಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ. (ಕುತೂಹಲಕರ ವಿಷಯವೆಂದರೆ, ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪುರುಷ ಕಲಾವಿದರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.)&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao253&quot;&gt;ಬುರ್ರಾ &amp;amp; ರಾವ್‌, 253&lt;/ref&gt; ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳ ಮೊದಲ ಸರಣಿಯು [[ಕಲ್ಕತ್ತಾ]]ದ [[ಜಮ್ಷೆಡ್‌ಜಿ ಫ್ರೇಮ್ಜಿ ಮದನ್‌]] ಎಂಬ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಯ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈತ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 10 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದ ಹಾಗೂ [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದಾದ್ಯಂತ ಅವುಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಿದ್ದ.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao253&quot;/&gt;

ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಒಂದು ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಭಾರತದ ಜನಸಮೂಹದಾದ್ಯಂತ ಹಾಗೂ ಅದರ ಅನೇಕ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಗಗಳಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao252&quot;/&gt; ಶ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯನ ಕೈಗೂ ಎಟುಕುವಂತಿರಲು ಟಿಕೆಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ಥಿತಿವಂತರಾದವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬೆಲೆಯ ಪ್ರವೇಶದ ಟಿಕೆಟ್‌ನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ಸೂಚಕವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao252&quot;/&gt; ಕೇವಲ ಒಂದು ''ಆಣೆ'' ಯಷ್ಟು (ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ 4 ''ಪೈಸಾ'' ) ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದ ಪ್ರವೇಶಶುಲ್ಕದಲ್ಲಿ ಈ ಮನರಂಜನಾ ಮಾಧ್ಯಮವು ಲಭ್ಯವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ವೃಂದವು ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ಗುಂಪಾಗಿ ನುಗ್ಗಿತು.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao252&quot;/&gt; ಈ ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗದ ಜನರ ಮನವನ್ನು ತಟ್ಟುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ವಿಷಯವು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao252&quot;/&gt; ಭಾರತದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೂಲಾಂಶಗಳನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರದೊಳಗೆ ಅಳವಡಿಸಲು ಯುವ ಭಾರತೀಯ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಶುರುಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao252-253&quot;&gt;ಬುರ್ರಾ &amp;amp; ರಾವ್‌, 252–253&lt;/ref&gt; ಇತರರು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುತಂದರು.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao252-253&quot;/&gt; ಇದು ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಕುರಿತು ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಹಾಗೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾಲವೂ ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao252-253&quot;/&gt;

ಮಾತುಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಅಲಂ ಆರಾ]]'' ವನ್ನು 1931ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 14ರಂದು [[ಆರ್ದೇಶಿರ್‌ ಇರಾನಿ]] ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao253&quot;/&gt; ಭಾರತದಲ್ಲಿನ 'ವಾಕ್ಚಿತ್ರಗಳ' ಪ್ರಾರಂಭವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಕೆಲವೊಂದು ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆಯರ ಅಗತ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂತು ಹಾಗೂ ನಟನೆಯ ಮೂಲಕ ಆರಾಮದಾಯಕವಾದ ಆದಾಯಗಳನ್ನು ಅವರು ಗಳಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao253&quot;/&gt; ಧ್ವನಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಕಂಡಂತೆ
1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದ ಏಳಿಗೆಯು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ''ಇಂದ್ರಸಭಾ''  ಮತ್ತು ''ದೇವಿ ದೇವಯಾನಿ'' ಯಂಥ ಸಂಗೀತಮಯ ಚಿತ್ರಗಳು ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡು-ಮತ್ತು-ನೃತ್ಯವು ಶುರುವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಅಂಕಿತ ಹಾಕಿದವು.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao253&quot; /&gt; 1935ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಕೆಯು ಒಂದು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕುಶಲಕಲೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟ ಕಾರಣದಿಂದ, [[ಚೆನ್ನೈ]], ಕೋಲ್ಕತಾ, ಹಾಗೂ ಮುಂಬಯಿಯಂಥ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಾದ್ಯಂತ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳು ತಲೆಯೆತ್ತಿದವು. ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಮೋಹಪರವಶಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾದ ''[[ದೇವದಾಸ್‌]]''  ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸು ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao254&quot;&gt;ಬುರ್ರಾ &amp;amp; ರಾವ್‌, 254&lt;/ref&gt; 1934ರಲ್ಲಿ [[ಬಾಂಬೆ ಟಾಕೀಸ್‌]] ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಪುಣೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಭಾತ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌, [[ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆ]]ಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao254&quot; /&gt; ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕ R. S. D. ಚೌಧುರಿಯು ''ರಾತ್‌''  (1930) ಎಂಬ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟರನ್ನು ಭಾರತದ ನಾಯಕರುಗಳೆಂಬಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದ್ದರಿಂದ, [[ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿ]]ಯ ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ನಿಷೇಧಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದ ಒಂದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಇದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಅಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆ]]ಯು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao253&quot; /&gt;

ಹಾಡು, ನೃತ್ಯ, ಪ್ರಣಯ ಇತ್ಯಾದಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಪರಿಭಾಷೆಯಾದ ಭಾರತೀಯ ''[[ಮಸಾಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರ]]'' ವು ಎರಡನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ನಂತರ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao254&quot;/&gt; S.S. ವಾಸನ್‌ರ ''[[ಚಂದ್ರಲೇಖಾ]]''  ಚಲನಚಿತ್ರವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao254&quot;/&gt; 1940ರ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡುವ ಪರಿಪಾಠವು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao254&quot;/&gt; ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಕಂಡುಬಂದ [[ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ]]ಯು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನೂ ಸಹ ವಿಭಜಿಸಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವು.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao254&quot;/&gt; ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವು ನಡೆದ ನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಭಜನೆಯ ಘರ್ಷಣೆಯು ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡಿರಲೇ ಬೇಕಾದ ವಿಷಯವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao254&quot;/&gt;

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು S.K. ಪಾಟೀಲ್‌ ಆಯೋಗದಿಂದ ವಿಚಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;Rajadhyaksa96-679&quot;&gt;ರಾಜಾಧ್ಯಕ್ಷ, 679&lt;/ref&gt; ಆಯೋಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾದ S.K. ಪಾಟೀಲ್‌, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಗುರುತುಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೇ, ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು 'ಕಲೆ, ಉದ್ಯಮ, ಹಾಗೂ ಪ್ರದರ್ಶಕ ಕಲೆಯ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿ' ನೋಡಿದ.&lt;ref name=&quot;Rajadhyaksa96-679&quot;/&gt; ಪಾಟೀಲ್‌ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದುವರಿದು, [[ಹಣಕಾಸು ಖಾತೆ]]ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಣಕಾಸು ನಿಗಮವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರ ಕಡೆಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ.&lt;ref name=&quot;Rajadhyaksa96-684&quot;/&gt; ಈ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನಂತರ 1960ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತವಿರುವ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರಿಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು.&lt;ref name=&quot;Rajadhyaksa96-684&quot;&gt;ರಾಜಾಧ್ಯಕ್ಷ, 684&lt;/ref&gt; 1949ರ ವೇಳೆಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ವಿಭಾಗವೊಂದನ್ನು ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತ್ತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ 200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಿರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿತು. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಿರು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವೂ 18 ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ 9000 ಪ್ರತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತವಿರುವ ಕಾಯಂ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ವಿತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.&lt;ref name=&quot;Rajadhyaksa96-681-683&quot;&gt;ರಾಜಾಧ್ಯಕ್ಷ, 681–683&lt;/ref&gt;

ಒಂದು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ಕಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾದ [[ಇಂಡಿಯನ್‌ ಪೀಪಲ್'ಸ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌]] (IPTA), 1940ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 1950ರ ದಶಕದಾದ್ಯಂತ ಆಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುಲು ಶುರುವಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Rajadhyaksa96-679&quot;/&gt; 1944ರಲ್ಲಿ ಬಂದ [[ಬಿಜೋನ್‌ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ]]ರ ''[[ನಬನ್ನಾ]]'' ದಂಥ ([[1943ರ ಬಂಗಾಳದ ಬರಗಾಲ]]ದ ದುರಂತವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದು), IPTAಯ ವಾಸ್ತವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಅನೇಕ ನಾಟಕಗಳು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಯಥಾರ್ಥತೆಯ ಘನೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದವು. 1946ರಲ್ಲಿ ಬಂದ [[ಖ್ವಾಜಾ ಅಹ್ಮದ್‌ ಅಬ್ಬಾಸ್‌‌‌]]ರ ''[[ಧರ್ತಿ ಕೆ ಲಾಲ್‌]]''  (ಭೂಮಿಯ ಮಕ್ಕಳು) ಚಿತ್ರವು ಇದನ್ನು ನಿದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Rajadhyaksa96-679&quot;/&gt; ಯಥಾರ್ಥತೆಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತು ನೀಡುವುದನ್ನು IPTAಯ ಆಂದೋಲನ ಅಥವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಮುಂದುವರಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಅಭಿಜ್ಞೇಯ ಸಿನಿಮೀಯ ತಯಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ''[[ಮದರ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]''  ಹಾಗೂ ''[[ಪ್ಯಾಸಾ]]''  ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Rajadhyaksa96-681&quot;&gt;ರಾಜಾಧ್ಯಕ್ಷ, 681&lt;/ref&gt;

=== ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ ===
[[ಚಿತ್ರ:Nagarikscreenshot.gif|thumb|ಬಂಗಾಳಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಆರಂಭಿಕ ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌ರ ನಾಗರಿಕ್‌ (1952) ಚಲನಚಿತ್ರದ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ.|link=Special:FilePath/Nagarikscreenshot.gif]]
[[ಚಿತ್ರ:Apu Pather1.jpg|thumb|ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇಯವರ ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ (1955–1959) ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ನಿರಂತರವಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾದ ಅಗಲವಾಗಿ ತೆರೆದ ಕಣ್ಣುಗಳು.|link=Special:FilePath/Apu_Pather1.jpg]]
[[ಚಿತ್ರ:GuruDutt.jpg|thumb|ಪ್ಯಾಸಾ (1957) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗುರುದತ್‌. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಆತ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿದ್ದ.]]

[[ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]]ದ ನಂತರದ, 1940ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಿಂದ 1960ರ ದಶಕದವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರದ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ 'ಸುವರ್ಣ ಯುಗ' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{citation|title=Indian Popular Cinema: A Narrative of Cultural Change|last=K. Moti Gokulsing|first=K. Gokulsing, Wimal Dissanayake|publisher=Trentham Books|year=2004|isbn=1858563291|page=17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|title=Gender, Nation, and Globalization in Monsoon Wedding and Dilwale Dulhania Le Jayenge|first=
Jenny|last=Sharpe|journal=Meridians: feminism, race, transnationalism|volume=6|issue=1|year=2005|pages=58–81 [60 &amp; 75]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation|first=Sharmistha|last=Gooptu|title=Reviewed work(s): ''The Cinemas of India'' (1896–2000) by Yves Thoraval|journal=[[Economic and Political Weekly]]|volume=37|issue=29|year=2002|date=July 2002|pages=3023–4}}&lt;/ref&gt; ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಭಾರತದ ಕೆಲವೊಂದು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ವ್ಯಾಪಾರೀ [[ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಗುರುದತ್‌]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾದ ''[[ಪ್ಯಾಸಾ]]''  (1957) ಹಾಗೂ ''[[ಕಾಗಜ್‌ ಕೆ ಫೂಲ್‌]]''  (1959) ಮತ್ತು [[ರಾಜ್‌ ಕಪೂರ್‌]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾದ ''[[ಆವಾರಾ]]''  (1951) ಹಾಗೂ ''[[ಶ್ರೀ 420]]''  (1955) ಸೇರಿವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಮಿಕ-ವರ್ಗದ ನಗರ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಿದವು; ''ಆವಾರಾ''  ಚಲನಚಿತ್ರವು ನಗರವನ್ನು ಒಂದು ಘೋರಸ್ವಪ್ನದ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಕನಸಿನ ರೂಪಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಸಾದರಪಡಿಸಿದರೆ, ''ಪ್ಯಾಸಾ''  ಚಲನಚಿತ್ರವು ನಗರ ಜೀವನದ ಅವಾಸ್ತವಿಕತೆ ಅಥವಾ ಮಿಥ್ಯೆಯನ್ನು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Gokulsing-18&quot;&gt;{{citation|title=Indian Popular Cinema: A Narrative of Cultural Change|last=K. Moti Gokulsing|first=K. Gokulsing, Wimal Dissanayake|publisher=Trentham Books|year=2004|isbn=1858563291|page=18}}&lt;/ref&gt; [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿರುವ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗೆ&lt;ref&gt;{{imdb title|id=0050188|title=Mother India}}&lt;/ref&gt; ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದ್ದ [[ಮೆಹಬೂಬ್‌ ಖಾನ್‌‌‌]]ರ ''[[ಮದರ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]''  (1957) ಮತ್ತು [[K. ಆಸಿಫ್‌]]ರ ''[[ಮುಘಲ್‌-ಎ-ಅಜಮ್‌]]''  (1960) ಚಿತ್ರಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಕೆಲವೊಂದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ [[ಮಹಾಕಾವ್ಯದಂಥ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Film Festival – Bombay Melody|publisher=[[University of California, Los Angeles]]|date=17 March 2004|url=http://www.international.ucla.edu/calendar/showevent.asp?eventid=1618|accessdate=2009-05-20|archive-date=2009-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090620171328/http://www.international.ucla.edu/calendar/showevent.asp?eventid=1618|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[V. ಶಾಂತಾರಾಂ]]ರವರ ''[[ದೋ ಆಂಖೇ ಬಾರಾ ಹಾತ್‌]]''  (1957) ಚಿತ್ರವು ''[[ದಿ ಡರ್ಟಿ ಡಜನ್‌]]''  (1967) ಎಂಬ [[ಹಾಲಿವುಡ್‌]] ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Bobby&quot;&gt;{{cite web|title=Do Ankhen Barah Haath (1957)|author=Bobby Sing|publisher=Bobby Talks Cinema|date=10 February 2008|url=http://bobbytalkscinema.com/recentpost.php?postid=postid041609102834|accessdate=2009-05-30|archive-date=2012-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20121114034802/http://bobbytalkscinema.com/recentpost.php?postid=postid041609102834|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌]]ರವರ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು [[ಬಿಮಲ್‌ ರಾಯ್‌‌]]ರಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''[[ಮಧುಮತಿ]]''  (1958) ಚಿತ್ರವು [[ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಪುನರ್ಜನ್ಮ]]ದ ವಿಷಯವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Doniger&quot;&gt;{{citation|last=Doniger|first=Wendy|title=The woman who pretended to be who she was: myths of self-imitation|chapter=Chapter 6: Reincarnation|pages=112–136 [135]|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2005|isbn=0195160169}}&lt;/ref&gt; [[ಕಮಲ್‌ ಅಮ್ರೋಹಿ]] ಮತ್ತು [[ವಿಜಯ್‌ ಭಟ್‌]] ಮೊದಲಾದವರು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಇತರ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದರು.

ಭಾರತದ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಬಂಗಾಳಿ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ದ ಒಂದು ಹೊಸ ಆಂದೋಲನದ ಉದಯವನ್ನೂ ಈ ಅವಧಿಯು ಕಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Gokulsing-18&quot;/&gt; ಈ ಆಂದೋಲನದಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಆರಂಭಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ, [[ಚೇತನ್‌ ಆನಂದ್‌‌‌]]ರ ''[[ನೀಚಾ ನಗರ್‌]]''  (1946),&lt;ref name=&quot;Hindu&quot;&gt;[http://www.hindu.com/fr/2007/06/15/stories/2007061551020100.htm ಮೇಕರ್‌ ಆಫ್‌ ಇನ್ನೊವೆಟಿವ್‌, ಮೀನಿಂಗ್‌ಫುಲ್‌ ಮೂವೀಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107142440/http://www.hindu.com/fr/2007/06/15/stories/2007061551020100.htm |date=2012-11-07 }}. ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]'' , 15 ಜೂನ್‌ 2007&lt;/ref&gt; ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌ರ ''[[ನಾಗರಿಕ್‌]]''  (1952),&lt;ref&gt;{{Citation | surname1 = Ghatak | given1 = Ritwik | year = 2000 | title = Rows and Rows of Fences: Ritwik Ghatak on Cinema | publisher = Ritwik Memorial &amp; Trust Seagull Books | ISBN = 8170461782 | pages= ix &amp; 134–36 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation | surname1 = Hood | given1 = John | year = 2000 | title = The Essential Mystery: The Major Filmmakers of Indian Art Cinema | publisher = Orient Longman Limited | ISBN = 8125018700 | pages=21–4 }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಬಿಮಲ್‌ ರಾಯ್‌‌]]ರವರ ''[[ಟೂ ಏಕರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]''  (1953) ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿದ್ದು, ಇವು ಭಾರತೀಯ [[ನವಯಥಾರ್ಥತೆ]]&lt;ref name=&quot;filmreference&quot;&gt;[http://www.filmreference.com/Films-De-Dr/Do-Bigha-Zamin.html ದೋ ಬೀಘಾ ಝಮೀನ್‌ ಅಟ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ರೆಫರೆನ್ಸ್‌]&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು &quot;ಭಾರತೀಯ ಹೊಸ ಅಲೆ&quot;ಗಳಿಗೆ ಬುನಾದಿಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದವು.&lt;ref name=&quot;Srikanth Srinivasan&quot;&gt;{{cite web|title=Do Bigha Zamin: Seeds of the Indian New Wave|author=Srikanth Srinivasan|publisher=Dear Cinema|date=4 August 2008|url=http://dearcinema.com/review-do-bigha-zamin-bimal-roy|accessdate=2009-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20090307010006/http://dearcinema.com/review-do-bigha-zamin-bimal-roy/|archive-date=2009-03-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ]]ಯಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''[[ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ]]'' ಯ (1955–1959) ಮೊದಲ ಭಾಗವಾದ ''[[ಪಥೇರ್‌ ಪಾಂಚಾಲಿ]]''  (1955) ಚಿತ್ರವು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಗುರುತುಮಾಡಿದವು.&lt;ref name=&quot;Rajadhyaksa96-683&quot;&gt;ರಾಜಾಧ್ಯಕ್ಷ, 683&lt;/ref&gt; ''ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ''  ಚಿತ್ರವು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಮುಖ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು ಹಾಗೂ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ 'ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ'ದ ಆಂದೋಲನವು ಭದ್ರವಾಗಿ ನೆಲೆಯೂರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. &quot;ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ&quot; ಚಿತ್ರದ ಒಂದು ಅತ್ಯಮೋಘ ಪ್ರಥಮ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ&quot; &quot;ಐವತ್ತರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ನೆಲೆಗಳಿಗೆ ಭರಪೂರವಾಗಿ ಬಂದ [[ಪ್ರಾಪ್ತ-ವಯಸ್ಸಿಗೆ-ಬರುತ್ತಿರುವ]] ಹೊಸತನದ [[ನಾಟಕೀಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ]]ಯೂ&quot; [[ಜಾಗತಿಕ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದ ಮೇಲಿನ ಇದರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Sragow&quot;/&gt; ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ-ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ '[[ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು]]' ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ ಹಾಗೂ ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾ ಹೋದರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, [[ಮೃಣಾಲ್‌ ಸೇನ್‌]], [[ಅಡೂರ್‌ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌]], [[ಮಣಿಕೌಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಬುದ್ಧದೇಬ್‌ ದಾಸ್‌ಗುಪ್ತಾ]]ರಂಥ ಭಾರತದ ಇತರ, ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ಇವರಿಬ್ಬರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Gokulsing-18&quot;/&gt; 1960ರ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರು ಭಾರತದ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರಖಾತೆ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶವು
, ಅಧಿಕೃತವಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಣಕಾಸು ನಿಗಮದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ವಾಡಿಕೆಯದಲ್ಲದ ಸಿನಿಮೀಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Rajadhyaksa96-684&quot;/&gt;

ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇಯವರ ''ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ''  ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿದ
[[ಸುಬ್ರತಾ ಮಿತ್ರ]] ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಕೂಡಾ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ [[ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ]] ಕಲೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದ್ದ. ಚಲನಚಿತ್ರದ ಸಜ್ಜಿಕೆಗಳ (ಸೆಟ್ಟುಗಳ) ಮೇಲೆ ದಿನದ ಬೆಳಕಿನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಲೆಂದು [[ಬೌನ್ಸ್‌ ಲೈಟಿಂಗ್‌]] ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದು ಅವನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕೌಶಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು  ''ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ'' ಯ ಎರಡನೇ ಭಾಗವಾದ ''[[ಅಪರಾಜಿತೋ]]''  (1956) ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ನಡೆಸುವಾಗ ಈ ಕೌಶಲವನ್ನು ಆತ ಮೊದಲು ಶುರುಮಾಡಿದ್ದ.&lt;ref name=&quot;cinematographers&quot;&gt;{{cite web|title=Subrata Mitra|publisher=Internet Encyclopedia of Cinematographers|url=http://www.cinematographers.nl/GreatDoPh/mitra.htm|accessdate=2009-05-22|archive-date=2009-06-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090602164022/http://www.cinematographers.nl/GreatDoPh/mitra.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ ಪ್ರವರ್ತಿಸಿದ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಕೌಶಲಗಳಲ್ಲಿ [[ಫೋಟೋ-ನೆಗಟಿವ್‌]] [[ಫ್ಲಾಶ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌]]ಗಳು ಮತ್ತು ''[[ಪ್ರತಿದ್ವಂದಿ]]''  (1972) ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ [[X-ರೇ]] [[ವಿಷಯಾಂತರ]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=First Light: Satyajit Ray From the Apu Trilogy to the Calcutta Trilogy|author=Nick Pinkerton|date=April 14th 2009|publisher=''[[The Village Voice]]''|url=http://www.villagevoice.com/2009-04-15/film/first-light-satyajit-ray-from-the-apu-trilogy-to-the-calcutta-trilogy|accessdate=2009-07-09|archive-date=2009-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090625154630/http://www.villagevoice.com/2009-04-15/film/first-light-satyajit-ray-from-the-apu-trilogy-to-the-calcutta-trilogy|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಬೇಕಿದ್ದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರದ್ದುಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ''[[ದಿ ಏಲಿಯೆನ್‌]]''  ಎಂಬ ಹೆಸರಿಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಚಲನಚಿತ್ರವೊಂದಕ್ಕಾಗಿ 1967ರಲ್ಲಿ ರೇ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ ಚಿತ್ರಕಥೆಯು ಕೂಡಾ [[ಸ್ಟೀವನ್‌ ಸ್ಪಿಲ್‌ಬರ್ಗ್‌]]ನ ''[[E.T.]]''  ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿತು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ (1982).&lt;ref name=&quot;unmaderay&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.satyajitrayworld.com/raysfilmography/unmaderay.aspx|title=Ordeals of the Alien|last=Ray|first=Satyajit|work=The Unmade Ray|publisher=Satyajit Ray Society|accessdate=2008-04-21|archive-date=2008-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20080427215538/http://www.satyajitrayworld.com/raysfilmography/unmaderay.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IMDbRay&quot;&gt;{{cite web|author= Neumann P|publisher=Internet Movie Database Inc|url=http://www.imdb.com/name/nm0006249/bio|title=Biography for Satyajit Ray|accessdate=2006-04-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UCSCcurrents&quot;&gt;{{cite news|author=Newman J|url=http://www.ucsc.edu/currents/01-02/09-17/ray.html|title=Satyajit Ray Collection receives Packard grant and lecture endowment|publisher=UC Santa Cruz Currents online|date=2001-09-17|accessdate=2006-04-29|archive-date=2005-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20051104203511/http://www.ucsc.edu/currents/01-02/09-17/ray.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌ನ ಕೆಲವೊಂದು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಕೂಡಾ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಲವಾದ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಘಾಟಕ್‌ನ ''[[ಬರಿ ತೆಕೆ ಪಲಿಯೇ]]''  (1958) ಚಿತ್ರವು [[ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್‌ ಟ್ರಫೌಟ್‌‌]]ನ ''[[ದಿ 400 ಬ್ಲೋಸ್‌]]''  (1959) ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೋಲುವಂತಿದ್ದರೆ, ''[[ಅಜಾಂತ್ರಿಕ್‌]]''  (1958) ಚಿತ್ರವು ''[[ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಡ್ರೈವರ್‌]]''  (1976) ಮತ್ತು [[ಹೆರ್ಬೀ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು (1967–2005) ಹೋಲುವ ಮೂಲಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.

ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉದ್ಯಮಗಳೂ ಸಹ ತಮ್ಮ 'ಸುವರ್ಣ ಯುಗ'ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ತಯಾರಾದ ಚಿತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ವ್ಯವಹಾರಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣುವ ಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುವುದನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರೀ [[ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗ]]ವು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. ಆ ಕಾಲದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ [[M. G. ರಾಮಚಂದ್ರನ್‌]], [[ಶಿವಾಜಿ ಗಣೇಶನ್‌]], M. N. ನಂಬಿಯಾರ್‌, ಅಶೋಕನ್‌ ಮತ್ತು [[ನಾಗೇಶ್‌]] ಮೊದಲಾದವರು ಸೇರಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nagesh: A legacy like no other|publisher=India Glitz|date=1 February 2009|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/44687.html|accessdate=2009-05-21|archive-date=2009-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221162551/http://indiaglitz.com/channels/tamil/article/44687.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[V. ಶಾಂತಾರಾಂ]]ರಂಥ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯ ಕೆಲವೊಂದು ನಿರ್ದೇಶಕರು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ 'ಸುವರ್ಣ ಯುಗ'ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಾಧನಭೂತವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿನ 'ಸುವರ್ಣ ಯುಗ'ವೊಂದರಲ್ಲಿ [[ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ವೂ ಸಹ
ತನ್ನ ಆಗಮನವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Marathi cinema gets a shot in the arm|date=29 August 2004|author=Mukta Rajadhyaksha|publisher=''[[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ]]''|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/831206.cms|accessdate=2009-05-29}}&lt;/ref&gt;

''[[ನೀಚಾ ನಗರ್‌]]''  ಎಂಬ ಚೇತನ್‌ ಆನಂದ್‌ರ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವಿಕತಾವಾದಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರವು [[ಮೊದಲ ಕ್ಯಾನೆಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ&lt;ref name=&quot;Hindu&quot;/&gt; [[ಮಹಾನ್‌ ಬಹುಮಾನ]]ವನ್ನು ಗೆದ್ದಂದಿನಿಂದ ಈಚೆಗೆ, 1950ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 1960ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ [[ಕ್ಯಾನೆಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಪಾಮೆ ಡಿ'ಓರ್‌]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮೇಲಿಂದಮೇಲೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಗಳು ಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡವು. ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ ಕೂಡಾ ತಮ್ಮ ''ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ'' ಯ ಎರಡನೇ ಭಾಗವಾದ ''[[ಅಪರಾಜಿತೊ]]''  (1956) ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ [[ವೆನಿಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಲಯನ್‌]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನೂ, ಮತ್ತು [[ಬರ್ಲಿನ್‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ [[ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಬೇರ್‌]] ಹಾಗೂ ಎರಡು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕನಿಗಾಗಿರುವ ಗೋಲ್ಡನ್‌ ಬೇರ್ಸ್‌‌]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;passionforcinema&quot;&gt;{{cite web|title=India and Cannes: A Reluctant Courtship|publisher=Passion For Cinema|year=2008|url=http://passionforcinema.com/india-and-cannes-a-reluctant-courtship|accessdate=2009-05-20|archive-date=2009-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090620032814/http://passionforcinema.com/india-and-cannes-a-reluctant-courtship/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ರೇಯವರ ಸಮಕಾಲೀನರಾದ ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌ ಹಾಗೂ ಗುರುದತ್‌ರನ್ನು ಅವರದೇ ಜೀವಿತಾವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ, ಬಹಳ ಕಾಲದ ನಂತರ 1980ರ ದಶಕ ಹಾಗೂ 1990ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ತಡವಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;passionforcinema&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{citation|title=Indian Popular Cinema: A Narrative of Cultural Change|last=K. Moti Gokulsing|first=K. Gokulsing, Wimal Dissanayake|publisher=Trentham Books|year=2004|isbn=1858563291|pages=18–9}}&lt;/ref&gt; ರೇಯವರನ್ನು [[20ನೇ ಶತಮಾನದ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದ ಮಹಾನ್‌ ಮೂಲಪುರುಷ ಅಥವಾ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದರೆ, ದತ್‌&lt;ref name=&quot;Lee&quot;&gt;{{cite web|title=A Slanted Canon|author=Kevin Lee|publisher=Asian American Film Commentary|date=2002-09-05|url=http://www.asianamericanfilm.com/archives/000026.html|accessdate=2009-04-24|archive-date=2012-05-31|archive-url=https://www.webcitation.org/684ysTg3l?url=http://www.asianamericanfilm.com/archives/000026.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಘಾಟಕ್‌ರನ್ನು&lt;ref name=&quot;Totaro&quot;&gt;{{citation|title=The “Sight &amp; Sound” of Canons|first=Donato|last=Totaro|journal=Offscreen Journal|publisher=[[Canada Council|Canada Council for the Arts]]|date=31 January 2003|url=http://www.horschamp.qc.ca/new_offscreen/canon.html|accessdate=2009-04-19}}&lt;/ref&gt; ಕೂಡಾ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾದ ಮಹಾನ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. 1992ರಲ್ಲಿ, ''[[ಸೈಟ್‌ &amp;amp; ಸೌಂಡ್‌‌‌]]'' ನ ವಿಮರ್ಶಕರ ಮತಾಭಿಪ್ರಾಯವು ತನ್ನ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾದ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sight and Sound Poll 1992: Critics|publisher=[[California Institute of Technology]]|url=http://alumnus.caltech.edu/~ejohnson/sight/1992_1.html|accessdate=2009-05-29|archive-date=2015-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150618053015/http://alumnus.caltech.edu/~ejohnson/sight/1992_1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &quot;ಅತ್ಯುನ್ನತ 10 ನಿರ್ದೇಶಕರ&quot; ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇಯವರಿಗೆ #7ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರೆ, ಮಹಾನ್‌ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಕುರಿತಾದ  2002ರ ''ಸೈಟ್‌ &amp;amp; ಸೌಂಡ್‌''  ಮತಾಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ದತ್‌ಗೆ #73ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Lee&quot;/&gt;

ಹಲವಾರು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿನ [[ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮಹಾನ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ]] ಪೈಕಿ ಈ ಯೂಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇಯವರ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ''ಸೈಟ್‌ &amp;amp; ಸೌಂಡ್‌''  ವಿಮರ್ಶಕರ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ''ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ''  (ಒಂದು ವೇಳೆ ಮತಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವುದಾದರೆ 1992ರಲ್ಲಿ #4ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು)&lt;ref name=&quot;Caldwell&quot;&gt;{{cite web|author=Aaron and Mark Caldwell|title=Sight and Sound|publisher=Top 100 Movie Lists|year=2004|url=http://www.geocities.com/aaronbcaldwell/dimsscri.html|accessdate=2009-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010414021113/http://www.geocities.com/aaronbcaldwell/dimsscri.html|archivedate=2001-04-14|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, ''[[ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ರೂಂ]]''  (1992ರಲ್ಲಿ #27ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು), ''[[ಚಾರುಲತಾ]]''  (1992ರಲ್ಲಿ #41ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು)&lt;ref name=&quot;SS-1992-ranking&quot;&gt;{{cite web|title=SIGHT AND SOUND 1992 RANKING OF FILMS|url=http://www.geocities.com/the7thart/ranking.html|accessdate=2009-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071023170331/http://www.geocities.com/the7thart/ranking.html|archivedate=2007-10-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ''[[ಡೇಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ನೈಟ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌]]''  (1982ರಲ್ಲಿ #81ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು)ಚಿತ್ರಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;SS-1982-ranking&quot;&gt;{{cite web|title=SIGHT AND SOUND 1982 RANKING OF FILMS|url=http://www.geocities.com/the7thart/1982.html|accessdate=2009-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071023170326/http://www.geocities.com/the7thart/1982.html|archivedate=2007-10-23|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2002ರ ''ಸೈಟ್‌ &amp;amp; ಸೌಂಡ್‌''  ವಿಮರ್ಶಕರ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹವು ಕೂಡಾ, ಗುರುದತ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ಪ್ಯಾಸಾ''  ಮತ್ತು ''ಕಾಗಜ್‌ ಕೆ ಫೂಲ್‌''  (ಎರಡೂ ಚಿತ್ರಗಳು #160ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದವು), ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾದ ''[[ಮೇಘೆ ಧಕಾ ತಾರಾ]]''  (#231ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು) ಮತ್ತು ''ಕೋಮಲ್‌ ಗಾಂಧಾರ್‌''  (#346ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು) ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಮತ್ತು ರಾಜ್‌ ಕಪೂರ್‌ರ ''ಆವಾರಾ'' , [[ವಿಜಯ್‌ ಭಟ್‌‌]]ರ ''[[ಬೈಜು ಬಾವ್ರಾ]]'' , ಮೆಹಬೂಬ್‌ ಖಾನ್‌‌ರ ''ಮದರ್‌ ಇಂಡಿಯಾ''  ಮತ್ತು K. ಆಸಿಫ್‌ರ ''ಮುಘಲ್‌-ಎ-ಅಜಮ್‌''  ಈ ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳೂ #346ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;Cinemacom&quot;&gt;{{cite web|title=2002 Sight &amp; Sound Top Films Survey of 253 International Critics &amp; Film Directors|publisher=Cinemacom|year=2002|url=http://www.cinemacom.com/2002-sight-sound.html|accessdate=2009-04-19}}&lt;/ref&gt; 1998ರಲ್ಲಿ, [[ಏಷ್ಯಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ]] ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾದ ''[[ಸಿನಿಮಾಯಾ]]'' ದಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಮರ್ಶಕರ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ, ''ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ''  (ಒಂದು ವೇಳೆ ಮತಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವುದಾದರೆ #1ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದವು), ರೇಯವರ ''ಚಾರುಲತಾ''  ಮತ್ತು ''ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ ರೂಂ''  (ಎರಡೂ ಸಹ #11ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದವು), ಮತ್ತು ಘಾಟಕ್‌ರ ''[[ಸುಬರ್ಣರೇಖಾ]]''  (ಇದು ಕೂಡಾ #11ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು) ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;Totaro&quot;/&gt; 1999ರಲ್ಲಿ, ''[[ದಿ ವಿಲೇಜ್‌ ವಾಯ್ಸ್‌‌‌‌]]'' ನ ಅತ್ಯುನ್ನತ 250 &quot;ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ&quot;ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಮರ್ಶಕರ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹವೂ ಸಹ ''ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ'' ಯನ್ನು (ಒಂದು ವೇಳೆ ಮತಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವುದಾದರೆ ಇದು #5ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿತ್ತು) ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;villagevoice&quot;/&gt; 2005ರಲ್ಲಿ, ''ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ''  ಮತ್ತು ''ಪ್ಯಾಸಾ''  ಚಿತ್ರಗಳು [[ಟೈಮ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ &quot;ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ&quot; 100 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು.&lt;ref name=&quot;Time&quot;/&gt;

=== ಆಧುನಿಕ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗ ===

[[ಶ್ಯಾಮ್‌ ಬೆನೆಗಲ್‌]]ರಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು 1970ರ ದಶಕದಾದ್ಯಂತ&lt;ref name=&quot;Rajadhyaksa96-685&quot;&gt;ರಾಜಾಧ್ಯಕ್ಷ, 685&lt;/ref&gt; ವಾಸ್ತವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ [[ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. [[ಬಂಗಾಳಿ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ]], [[ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌]], [[ಮೃಣಾಲ್‌ ಸೇನ್‌]], [[ಬುದ್ಧದೇಬ್‌ ದಾಸ್‌ಗುಪ್ತಾ]] ಹಾಗೂ [[ಗೌತಮ್‌ ಘೋಷ್‌]]; [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಅಡೂರ್‌ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌]], [[ಜಾನ್‌ ಅಬ್ರಹಾಂ]] ಹಾಗೂ [[G. ಅರವಿಂದನ್‌]]; ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಮಣಿಕೌಲ್‌]], [[ಕುಮಾರ್‌ ಶಹಾನಿ]], [[ಕೇತನ್‌ ಮೆಹ್ತಾ]], [[ಗೋವಿಂದ ನಿಹಲಾನಿ]] ಹಾಗೂ [[ವಿಜಯ ಮೆಹ್ತಾ]] ಮೊದಲಾದವರು ಇದೇ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಜೊತೆಜೊತೆಯಾಗಿಯೇ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Gokulsing-18&quot;/&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, 1976ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಮಗಳ ವಿಚಾರಣೆಯ ಮೇಲಿನ ಸಮಿತಿಯೊಂದರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, 'ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಲನಚಿತ್ರ'ಗಳೆಡೆಗಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಣಕಾಸು ನಿಗಮದ ಮರ್ಜಿ ಅಥವಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು. ವ್ಯಾಪಾರಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡದಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಘಟಕವು ದೂಷಣೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Rajadhyaksa96-688&quot;&gt;ರಾಜಾಧ್ಯಕ್ಷ, 688&lt;/ref&gt; ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಓರ್ವ ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿ [[ಅಮಿತಾಬ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌]]ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದ ''[[ಷೋಲೆ]]'' ಯಂಥ (1975) ಬಾಳಿಕೆಬರುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಹುಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು 1970ರ ದಶಕವು ಕಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Rajadhyaksa96-688&quot;/&gt; ''[[ಜೈ ಸಂತೋಷಿ ಮಾ]]''  ಎಂಬ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಮೇರುಚಿತ್ರವೂ 1975ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Rajadhyaksa96-688&quot;/&gt; [[ಸಲೀಂ-ಜಾವೇದ್‌‌‌]]ರ ಕಥೆ ಹಾಗೂ [[ಯಶ್‌ ಚೋಪ್ರಾ]]ರ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ''[[ದೀವಾರ್‌]]''  ಚಿತ್ರವು 1975ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. &quot;ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆದಾರನಾಗಿದ್ದ [[ಹಾಜಿ ಮಸ್ತಾನ್‌‌]]ನ ನಿಜಜೀವನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದ, ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳ ಪಟಾಲಂನ ಓರ್ವ ನಾಯಕನಾಗಿರುವ ತನ್ನ ಸೋದರನ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಓರ್ವ ಆರಕ್ಷಕ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವುದನ್ನು&quot; ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಒಂದು [[ಅಪರಾಧ ಚಲನಚಿತ್ರ]] ಇದಾಗಿತ್ತು. ಅಮಿತಾಬ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌ನನ್ನು ಸದರಿ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆದಾರನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದ ಈ ದೀವಾರ್‌ ಚಿತ್ರವನ್ನು [[ಡ್ಯಾನಿ ಬೋಯ್ಲ್‌]] ಎಂಬಾತ &quot;ಇದು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ&quot; ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ.&lt;ref name=&quot;Kumar&quot;/&gt;

''[[ಮಿಸ್ಟರ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]''  (1987), ''[[ಕಯಾಮತ್‌ ಸೆ ಕಯಾಮತ್‌ ತಕ್‌]]''  (1988), ''[[ತೇಜಾಬ್‌]]''  (1988), ''[[ಚಾಂದನಿ]]''  (1989), ''[[ಮೈನೆ ಪ್ಯಾರ್‌ ಕಿಯಾ]]''  (1989), ''[[ಬಾಝಿಗರ್‌]]''  (1993), ''[[ಡರ್‌]]''  (1993),&lt;ref name=&quot;Rajadhyaksa96-688&quot;/&gt; ''[[ದಿಲ್‌ವಾಲೆ ದುಲ್ಹನಿಯಾ ಲೇ ಜಾಯೆಂಗೇ]]''  (1995) ಮತ್ತು ''[[ಕುಚ್‌ ಕುಚ್‌ ಹೋತಾ ಹೈ]]'' ನಂಥ (1998) ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗವು 1980ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕಗಳಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬೆಳೆಯಿತು. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಬಹುತೇಕ ಚಿತ್ರಗಳು [[ಆಮೀರ್‌ ಖಾನ್‌]], [[ಸಲ್ಮಾನ್‌ ಖಾನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಶಾರುಖ್‌ ಖಾನ್‌‌]]ರಂಥ ತಾರೆಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.

[[ಚಿತ್ರ:Roja002.jpg|thumb|left|ಮಣಿರತ್ನಂನ ತಮಿಳು ರೂಪಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ರೋಜಾದಲ್ಲಿ (1992) ರೋಜಾ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯ ಹೆಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಮಧೂ.|link=Special:FilePath/Roja002.jpg]]
[[ಮಣಿರತ್ನಂ]]ರಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಭಾರತದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ,
1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಳವು ಕಂಡುಬಂದಿತು.&lt;ref name=&quot;Rajadhyaksa96-688&quot; /&gt; ಇಂಥ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ''[[ರೋಜಾ]]''  (1992) ಮತ್ತು ''[[ಬಾಂಬೆ]]''  (1995) ಸೇರಿದ್ದವು. [[ಕಮಲಹಾಸನ್‌]] ನಟಿಸಿದ್ದ ರತ್ನಂರ ಹಿಂದಿನ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ''[[ನಾಯಗನ್‌]]''  (1987), [[ಟೈಮ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ &quot;ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ&quot; 100 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇದರ ಜೊತೆಜೊತೆಗಿದ್ದ ನಾಲ್ಕು ಮುಂಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ: ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇಯವರ ''[[ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ]]''  (1955–1959) ಮತ್ತು [[ಗುರುದತ್‌‌‌]]ರವರ ''[[ಪ್ಯಾಸಾ]]''  (1957).&lt;ref name=&quot;Time&quot; /&gt; ಮತ್ತೋರ್ವ ತಮಿಳು ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ [[S. ಶಂಕರ್‌]] ''[[ಕಾದಲನ್‌]]''  ಎಂಬ ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸಂಚಲನೆಯನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತ ಹಾಗೂ ನಟ [[ಪ್ರಭುದೇವ]]ನ ನೃತ್ಯಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದವು. [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ]] ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು
ಕೇವಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೂಡಾ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Rajadhyaksa96-688-689&quot;&gt;ರಾಜಾಧ್ಯಕ್ಷ, 688–689&lt;/ref&gt; [[A. R. ರಹಮಾನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಇಳಯರಾಜಾ]]ರಂಥ ತಮಿಳಿನ ಕೆಲವೊಂದು ''[[ಫಿಲ್ಮೀ]]''  ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರು ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಅಭಿಮಾನಿವೃಂದವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ರಹಮಾನ್‌ರ ಪ್ರಥಮ ಪರಿಚಯದ [[ರೋಜಾ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಧ್ವನಿಪಥ|''ರೋಜಾ'' ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಧ್ವನಿಪಥ]]ವು ಟೈಮ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ&lt;ref name=&quot;Timetop10s&quot;&gt;{{cite web | author=Corliss, Richard | title=Best Soundtracks – ALL TIME 100 MOVIES – TIME | work=[[Time (magazine)|TIME]] | url=http://www.time.com/time/2005/100movies/0,23220,soundtracks,00.html | year=2005 | dateformat=mdy | accessdate=24 February 2008 | archive-date=12 ಮಾರ್ಚ್ 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100312033139/http://www.time.com/time/2005/100movies/0,23220,soundtracks,00.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &quot;[[10 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧ್ವನಿಪಥಗಳಲ್ಲಿ]]&quot; ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಹಾಗೂ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರವಾದ [[ಸ್ಲಂಡಾಗ್‌ ಮಿಲಿಯನೇರ್‌ (2008) ಧ್ವನಿಪಥ|''ಸ್ಲಂಡಾಗ್‌ ಮಿಲಿಯನೇರ್‌''  (2008) ಧ್ವನಿಪಥ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಎರಡು [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ''[[ತಬರನ ಕಥೆ]]''  ಎಂಬ [[ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ವೊಂದು, ತಾಷ್ಕೆಂಟ್‌, ನಾಂಟೆಸ್‌, ಟೋಕಿಯೋ, ಹಾಗೂ ರಷ್ಯಾದ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book | title=Pop Culture India!: Media, Arts and Lifestyle| last=Kasbekar|first=Asha| date=2006| publisher=ABC-CLIO|location=| url=http://books.google.co.uk/books?id=Sv7Uk0UcdM8C&amp;pg=PA215&amp;dq=A.+R.+Rehman+tamil&amp;lr=|chapter=|isbn= 9781851096367|pages=215|quote=Songs play as important a part in South Indian films and some South Indian music directors such as A. R. Rehman and Ilyaraja have an enthusiastic national and even international following}}&lt;/ref&gt;

ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗದ ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ [[ಕೇರಳದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ವು 1980ರ ದಶಕ ಹಾಗೂ 1990ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ 'ಸುವರ್ಣ ಯುಗ'ವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಅತ್ಯಂತ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರ ಪೈಕಿ ಕೆಲವೊಬ್ಬರು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. [[ಅಡೂರ್‌ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌]], [[G. ಅರವಿಂದನ್‌]], [[T. V. ಚಂದ್ರನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಷಾಜಿ N. ಕರುಣ್‌]] ಮೊದಲಾದವರು ಇವರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;malayalamcinema1&quot;&gt;{{cite web |url=http://malayalamcinema.com/Content-4/CinemaHistory.html |title=Cinema History Malayalam Cinema |publisher=Malayalamcinema.com |date= |accessdate=2008-12-30 |archive-date=2008-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081223132036/http://malayalamcinema.com/Content-4/CinemaHistory.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇಯವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Movie Interview: Adoor Gopalakrishnan|publisher=[[Rediff.com|Rediff]]|date=31 July 1997|url=http://www.rediff.com/movies/jul/31adoor.htm|accessdate=2009-05-21}}&lt;/ref&gt; ಎಂದೇ ಅನೇಕಬಾರಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರುವ ಅಡೂರ್‌ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌, ಅತ್ಯಂತ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವನ್ನು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. [[ಲಂಡನ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ [[ಸುದರ್‌ಲೆಂಡ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ''[[ಎಲಿಪ್ಪತಾಯಮ್‌]]''  (1981) ಎಂಬ ಚಿತ್ರವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, [[ವೆನಿಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ''[[ಮಥಿಲುಕಳ್‌]]''  (1989) ಚಿತ್ರವೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{imdb name|id=0329715|name=Adoor Gopalakrishnan}}&lt;/ref&gt;  ಷಾಜಿ N. ಕರುಣ್‌ರ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವೇಶದ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಪಿರವಿ]]'' ಯು (1989) [[1989ರ ಕ್ಯಾನೆಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ]] [[ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಡಿ'ಓರ್‌]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರೆ, ಅವರ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಸ್ವಾಹಂ]]''  (1994) [[1994 ಕ್ಯಾನೆಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಪಾಮೆ ಡಿ'ಓರ್‌]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{imdb name|id=0440267|name=Shaji N. Karun}} .&quot;YODHA&quot; ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರವು ತನ್ನ ಅದ್ಭುತ ಸಾಹಸ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಂಶಗಳಿಗಾಗಿ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Kamal_Hassan_in_Nayagan.png|thumb|left|ನಾಯಗನ್‌ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವೇಲು ನಾಯಕರ್‌ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಮಲಹಾಸನ್‌; ಟೈಮ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ &quot;ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ&quot; 100 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.|link=Special:FilePath/Kamal_Hassan_in_Nayagan.png]]
[[ಚಿತ್ರ:Lagaan cricket team.JPG|thumb|ಆಶುತೋಷ್‌ ಗೊವಾರಿಕರ್‌ನ ಲಗಾನ್‌ (2001) ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಯ-ಜನರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ತನ್ನ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಭುವನ್‌ (ಆಮೀರ್‌ ಖಾನ್‌).|link=Special:FilePath/Lagaan_cricket_team.JPG]]
1990ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, 'ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ'ವು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪುನರ್ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಳ್ಳಲು ಶುರುಮಾಡಿತು. ''[[ಸತ್ಯ]]''  (1998) ಎಂಬ ಚಿತ್ರದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. [[ಮುಂಬಯಿ ಭೂಗತಲೋಕ]]ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದ ಈ [[ಕಡಿಮೆ-ಬಂಡವಾಳದ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ಕ್ಕೆ [[ಅನುರಾಗ್‌ ಕಾಶ್ಯಪ್‌]] ಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದು, [[ರಾಂ ಗೋಪಾಲ್‌ ವರ್ಮಾ]]ನಿಂದ ಅದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ''[[ಮುಂಬಯಿ ನಾಯ್ರ್‌]]'' &lt;ref name=&quot;Nayar&quot;&gt;{{cite news| title = Bollywood on the table| author = Aruti Nayar| work = The Tribune| date = 2007-12-16| accessdate = 2008-06-19| url = http://www.tribuneindia.com/2007/20071216/spectrum/main11.htm}}&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ, [[ಮುಂಬಯಿ]] ನಗರದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ನಗರದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ-ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸು ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;Jungen&quot;&gt;{{cite web|title=Urban Movies: The Diversity of Indian Cinema|author=Christian Jungen|publisher=[[FIPRESCI]]|date=4 April 2009|url=http://www.fipresci.org/festivals/archive/2009/fribourg/indian_cinema_chjungen.htm|accessdate=2009-05-11|archive-date=2009-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20090617225942/http://www.fipresci.org/festivals/archive/2009/fribourg/indian_cinema_chjungen.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''ಮುಂಬಯಿ ನಾಯ್ರ್‌''  ಚಲನಚಿತ್ರ ಶೈಲಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗುವ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ನಂತರದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, [[ಮಧುರ್‌ ಭಂಡಾರ್ಕರ್‌‌]]ನ ''[[ಚಾಂದನಿ ಬಾರ್‌]]''  (2001) ಹಾಗೂ ''[[ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ ಸಿಗ್ನಲ್‌]]''  (2007), ರಾಂ ಗೋಪಾಲ್‌ ವರ್ಮಾನ ''[[ಕಂಪನಿ]]''  (2002) ಹಾಗೂ ಅದರ ಘಟನೆಗಳನ್ನೇ ಹೊಂದಿರುವ ''[[D]]''  (2005), ಅನುರಾಗ್‌ ಕಾಶ್ಯಪ್‌ನ ''[[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಫ್ರೈಡೆ]]''  (2004), ಮತ್ತು ಇರ್ಫಾನ್‌ ಕಮಲ್‌ನ ''ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌ ಮಾ''  (2009) ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿರುವ ಇತರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರ ವಿವರ ಹೀಗಿದೆ: ಬಂಗಾಳಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿನ ಮೃಣಾಲ್‌ ಸೇನ್‌, ಬುದ್ಧದೇಬ್‌ ದಾಸ್‌ಗುಪ್ತಾ, ಗೌತಮ್‌ ಘೋಷ್‌, [[ಸಂದೀಪ್‌ ರೇ]], [[ಅಪರ್ಣಾ ಸೇನ್‌]] ಮತ್ತು [[ರಿತುಪರ್ಣೋ ಘೋಷ್‌]]; ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿನ ಅಡೂರ್‌ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌, ಷಾಜಿ N. ಕರುಣ್‌ ಮತ್ತು T. V. ಚಂದ್ರನ್‌; ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿನ ಮಣಿಕೌಲ್‌, ಕುಮಾರ್‌ ಶಹಾನಿ, ಕೇತನ್‌ ಮೆಹ್ತಾ, [[ಗೋವಿಂದ ನಿಹಲಾನಿ]], ಶ್ಯಾಮ್‌ ಬೆನೆಗಲ್‌,&lt;ref name=&quot;Gokulsing-18&quot;/&gt; [[ಮೀರಾ ನಾಯರ್‌]], [[ನಾಗೇಶ್‌ ಕುಕುನೂರ್‌]], [[ಸುಧೀರ್‌ ಮಿಶ್ರಾ]] ಮತ್ತು [[ನಂದಿತಾ ದಾಸ್‌]]; ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿನ ಮಣಿರತ್ನಂ ಮತ್ತು [[ಸಂತೋಷ್‌ ಶಿವನ್‌]] ಹಾಗೂ, [[ಭಾರತೀಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌]] ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿನ [[ದೀಪಾ ಮೆಹ್ತಾ]], [[ಅನಂತ್‌ ಬಲಾನಿ]], [[ಹೋಮಿ ಅಡಾಜಾನಿಯಾ]], ವಿಜಯ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು [[ಸೂನಿ ತಾರಾಪೋರ್‌ವಾಲಾ]].

== ಪ್ರಭಾವಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:Imax theater hyderabad.jpg|right|thumb|ಪ್ರಸಾದ್ಸ್‌ IMAX ಥಿಯೇಟರ್‌ ಹೌಸಸ್‌ ಅಟ್‌ ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ದಿ 2ನ್ಡ್‌ ಲಾಜೆಸ್ಟ್‌ IMAX-3D ಇನ್‌ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌ (2ನ್ಡ್‌ ಟು ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್‌ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್‌ ಇನ್‌ ಸಿಡ್ನಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ).&lt;ref&gt;http://www.rediff.com/money/2003/jun/10imax.htm&lt;/ref&gt;]]

ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಆರು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಭಾರತದ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ.  ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದುದು ಪ್ರಾಚೀನ [[ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಾದ]] ''[[ರಾಮಾಯಣ]]''  ಮತ್ತು ''[[ಮಹಾಭಾರತ]]'' . ಭಾರತದ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಮೇಲೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅದರ ನಿರೂಪಣಾ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಆಲೋಚನಾ ಕ್ರಮ ಹಾಗೂ ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿ ಮೇಲೆ ಮೇಲೆ ಈ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಒಂದು ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದವು. ಒಂದು [[ಉಪಕಥೆ]], [[ಹಿಂದಿನ-ಕಥೆ]] ಮತ್ತು [[ಕಥೆಯೊಳಗೊಂದು ಕಥೆ]]ಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದು ಈ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.  ಭಾರತದ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಉಪ-ಕಥಾವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ಕವಲೊಡೆಯುವ ಕಥಾವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ; ಇಂಥ ನಿರೂಪಣೆಯ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು 1993ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ''[[ಖಲ್‌ನಾಯಕ್‌]]''  ಹಾಗೂ ''[[ಗರ್ದಿಷ್‌]]''  ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚು ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ವರೂಪ ಹಾಗೂ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೇಲೆ ನೀಡುವ ಒತ್ತಿನೊಂದಿಗಿನ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯುಳ್ಳ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕ]]ಗಳ ಕಡೆಯಿಂದ ಬಂದ ಪರಿಣಾಮವು ಎರಡನೆಯ ಬಗೆಯ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿತ್ತು. &quot;ನೃತ್ಯ ಹಾಗೂ ಮೂಕಾಭಿನಯವು ನಾಟಕೀಯವಾದ ಅನುಭೂತಿಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಮೈನವಿರೇಳಿಸುವ ಕಲಾತ್ಮಕ ಘಟಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು [[ಸಂಗೀತ]], [[ನೃತ್ಯ]] ಹಾಗೂ ಆಂಗಿಕ ಅಭಿನಯ ಅಥವಾ ಭಂಗಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜನೆಗೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕಗಳು ''[[ನಾಟ್ಯ]]''  ಎಂದೇ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ''ನೃತ್‌''  (ನೃತ್ಯ) ಎಂಬ ಮೂಲಪದದಿಂದ ಜನ್ಯವಾಗಿದೆ. ನೃತ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕಗಳು ನಯನ ಮನೋಹರವಾದ ನೃತ್ಯ-ನಾಟಕಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅದು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿಯೂ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Gokulsing-98&quot;/&gt; ಅಭಿನಯದ ಅಥವಾ ಪ್ರದರ್ಶನದ ''[[ರಸ]]''  ವಿಧಾನವು, ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕದಷ್ಟು ಹಳೆಯಕಾಲದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗವನ್ನು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಕಲಾಪ್ರಪಂಚದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಮೂಲಭೂತ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಪೈಕಿ ಅದು ಒಂದಾಗಿದೆ. ''ರಸ''  ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ, [[ಪರಾನುಭೂತಿ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ]] &quot;ಭಾವನೆಗಳು ಪ್ರದರ್ಶಕನಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ತನ್ಮೂಲಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಅವು ಬರುತ್ತವೆಯಾದ್ದರಿಂದ&quot; ಇವು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ [[ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲೇವ್ಸ್ಕಿ ವಿಧಾನ]]ಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಸ್ಟಾನಿಸ್ಲೇವ್ಸ್ಕಿ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನಟನೊಬ್ಬನು &quot;ಕೇವಲ ಭಾವನೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ&quot; ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಾತ್ರವೊಂದರ ಒಂದು ಜೀವಂತ, ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿರುವ ಸಾಕಾರರೂಪವಾಗಿ&quot; ಮಾರ್ಪಾಡುಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯ ''ರಸ''  ವಿಧಾನವು [[ಅಮಿತಾಬ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಶಾರುಖ್‌ ಖಾನ್‌‌]]ರಂಥ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರ ಅಭಿನಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ''[[ರಂಗ್‌ ದೇ ಬಸಂತಿ]]'' ಯಂಥ (2006)&lt;ref name=&quot;Jones&quot;&gt;{{citation|title=Bollywood, Rasa and Indian Cinema: Misconceptions, Meanings and Millionaire|author=Matthew Jones|soi=10.1080/08949460903368895|journal=Visual Anthropology|volume=23|issue=1|date=January 2010|pages=33–43}}&lt;/ref&gt; ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು [[ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ]]ಯವರಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ-ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ರಸ ವಿಧಾನವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Cooper 2000 1-4&quot;/&gt;

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಸ್ವರೂಪದ [[ಭಾರತೀಯ ರಂಗಭೂಮಿ]]ಯು ಮೂರನೇ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿದ್ದು, ಸಂಸ್ಕೃತ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಕುಸಿತದೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು 10ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಇದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗತೊಡಗಿತು. ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಬಂಗಾಳ]]ದ [[ಯಾತ್ರಾ]], [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ [[ರಾಮಲೀಲಾ]], ಹಾಗೂ [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] [[ತೆರುಕ್ಕುಟ್ಟು]] ಸೇರಿವೆ. [[ಪಾರ್ಸಿ]] ರಂಗಭೂಮಿಯು ನಾಲ್ಕನೆಯ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿದ್ದು, ಅದು &quot;[[ಯಥಾರ್ಥತೆ]] ಮತ್ತು [[ಕಲ್ಪನಾಚಿತ್ರ]], ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ, ನಿರೂಪಣಾ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಶೈಲಿ, ಆ ನೆಲದ ಅಥವಾ ಒರಟು ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯ ಚಾತುರ್ಯ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಹದವಾಗಿ ಬೆರೆಸಿ, ಅವನ್ನು [[ಭಾವಾತಿರೇಕ ನಾಟಕ]]ದ ಒಂದು ನಾಟಕೀಯ ಧರ್ಮಬೋಧೆ ಅಥವಾ ಉಪದೇಶವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಪಾರ್ಸಿ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಒರಟಾದ ಹಾಸ್ಯ, ಇಂಪಾದ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ, ಉದ್ರೇಕಕಾರಿತ್ವ ಮತ್ತು ವಿಸ್ಮಯಗೊಳಿಸುವ ರಂಗಕೌಶಲ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದವು.&quot;&lt;ref name=&quot;Gokulsing-98&quot;&gt;{{citation|title=Indian Popular Cinema: A Narrative of Cultural Change|last=K. Moti Gokulsing|first=K. Gokulsing, Wimal Dissanayake|publisher=Trentham Books|year=2004|isbn=1858563291|page=98}}&lt;/ref&gt; 1970ರ ದಶಕ ಹಾಗೂ 1980ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, [[ಮನಮೋಹನ್‌ ದೇಸಾಯಿ]]ಯವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ''[[ಕೂಲಿ]]''  (1983) ಚಿತ್ರದಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''[[ಮಸಾಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರ]]''  ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಭಾವಗಳೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ''ರಂಗ್‌ ದೇ ಬಸಂತಿ'' ಯಂಥ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಂದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ-ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಒಂದು ಹಂತಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Jones&quot;/&gt;

[[ಹಾಲಿವುಡ್‌]] ಚಿತ್ರರಂಗವು ಐದನೇ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ಹಾಲಿವುಡ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರಿಂದ ಹಲವಾರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಹಾಲಿವುಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಸಂಗೀತಮಯ ಚಿತ್ರ]]ಗಳು 1920ರ ದಶಕದಿಂದ 1950ರ ದಶಕದವರೆಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು. &quot;ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹಾಲಿವುಡ್‌ನ ಸಂಗೀತಮಯ ಚಿತ್ರಗಳು ಸ್ವತಃ ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದವು.  ಭಾರತದ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿರುವ ಕಲ್ಪನಾಚಿತ್ರದ ಮೂಲಾಂಶಗಳನ್ನು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುವಾಗ ಅಥವಾ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿಸುವಾಗ, ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾದ ಸನ್ನಿವೇಶವೊಂದರಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಯ ಒಂದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ಪುರಾಣ, ಇತಿಹಾಸ, ಕಟ್ಟುಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹಾಡು ಹಾಗೂ ನೃತ್ಯದ ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿಸುವ ಒಂದು ಸದೃಢವಾದ ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ.&quot; ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, &quot;ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಿತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿಡಲು ಹಾಲಿವುಡ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ಹೆಣಗಾಡಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ವಾಸ್ತವಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ನಿರೂಪಣಾ ಶೈಲಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ, ತಾವು ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸಿದ್ದು ಒಂದು ಸೃಷ್ಟಿ, ಒಂದು ಭ್ರಮೆ, ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ವಾಸ್ತವಾಂಶವನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿಡಲು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಮತ್ತು ಕುತೂಹಲಕರ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಛೇಧಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ನಿರೂಪಿಸಿ ತೋರಿಸಿದರು.&quot;&lt;ref&gt;{{citation|title=Indian Popular Cinema: A Narrative of Cultural Change|last=K. Moti Gokulsing|first=K. Gokulsing, Wimal Dissanayake|publisher=Trentham Books|year=2004|isbn=1858563291|pages=98–99}}&lt;/ref&gt; ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರ ಸಂಗೀತಮಯ ದೂರದರ್ಶನವು, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ MTVಯು ಅಂತಿಮ ಪ್ರಭಾವವಾಗಿದ್ದು, ಇದು 1990ರ ದಶಕದಿಂದೀಚಿಚೆಗೆ ಒಂದು ವರ್ಧನಶೀಲ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ವೇಗ, ಕ್ಯಾಮರಾದ ಕೋನಗಳು, ನೃತ್ಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. [[ಮಣಿರತ್ನಂ]]ರ ''[[ಬಾಂಬೆ]]''  (1995) ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಮಾರ್ಗದ ಒಂದು ಆರಂಭಿಕ ಉದಾಹರಣೆಯು ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{citation|title=Indian Popular Cinema: A Narrative of Cultural Change|last=K. Moti Gokulsing|first=K. Gokulsing, Wimal Dissanayake|publisher=Trentham Books|year=2004|isbn=1858563291|page=99}}&lt;/ref&gt;

ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ [[ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ವೂ ಸಹ ಭಾರತೀಯ ರಂಗಭೂಮಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕ) ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ [[ಬಂಗಾಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದ) ಒಂದು ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ, ವಿದೇಶೀ ಪ್ರಭಾವಗಳ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಇದು ಕೊಂಚ ವಿಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಮೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಹಾಲಿವುಡ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇದು [[ಐರೋಪ್ಯ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ದಿಂದ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ [[ಇಟಲಿಯ ನವಯಥಾರ್ಥತೆ]] ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚರ [[ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಯಥಾರ್ಥತೆ]]ಯ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ) ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇಯವರು
ಇಟಲಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕನಾದ [[ವಿಟ್ಟೊರಿಯೋ ಡಿ ಸಿಕಾ]]ನ ''[[ಬೈಸಿಕಲ್‌ ಥೀವ್ಸ್‌]]''  (1948) ಹಾಗೂ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕನಾದ [[ಜೀನ್‌ ರೆನೋಯ್ರ್‌‌]]ನ ''[[ದಿ ರಿವರ್‌]]''  (1951) ಚಿತ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವೇಶದ ಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಪಥೇರ್‌ ಪಾಂಚಾಲಿ]]'' ಯ (1955) ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎರಡೂ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಅವರು ಸಹಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ. ಐರೋಪ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ದೊರೆತ ಪ್ರಭಾವದ ಜೊತೆಗೆ, ಭಾರತೀಯ ರಂಗಭೂಮಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೂ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕದ ''ರಸ''  ವಿಧಾನಕ್ಕೂ ಸಹ ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇಯವರೂ ಋಣಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ''ರಸ''  ವಿಧಾನದ ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಿದ್ಧಾಂತವು, &quot;ಪಾತ್ರಗಳು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಂಡ ಭಾವದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಒಂದು ನಿಗದಿತ ಕಲಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ನೋಡುಗನಿಗೂ ಆ ಭಾವವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿಸುವುದರ ಕಡೆಗೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ''ರಸ''  ಹೊದಿಕೆಯ ಈ ಒಂದು ವಿಧಾನದ ಉಭಯಾತ್ಮಕತೆಯು&quot; ''[[ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Cooper 2000 1-4&quot;&gt;{{citation|last=Cooper|first=Darius|title=The Cinema of Satyajit Ray: Between Tradition and Modernity|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2000|isbn=0521629802|pages=1–4}}&lt;/ref&gt; [[ಬಿಮಲ್‌ ರಾಯ್‌‌]]ರವರ ''[[ಟೂ ಏಕರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]''  (1953) ಚಲನಚಿತ್ರವೂ ಸಹ ಡೆ ಸಿಕಾನ ''ಬೈಸಿಕಲ್‌ ಥೀವ್ಸ್‌''  ಚಿತ್ರದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಹೊಸ ಅಲೆ ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಹಾದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು. [[ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಹೊಸ ಅಲೆ]] ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು [[ಜಪಾನಿನ ಹೊಸ ಅಲೆ]] ಚಿತ್ರಗಳ ಸರಿಸುಮಾರು ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಭಾರತೀಯ ಹೊಸ ಅಲೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು ಶುರುವಾದವು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ.&lt;ref name=&quot;Srikanth Srinivasan&quot; /&gt;

navigation, search
ಮೈ ನೇಮ್‌ ಈಸ್‌ ಖಾನ್‌

ನಾಟಕೀಯ ಸ್ವರೂಪದ ಮುದ್ರಿತಚಿತ್ರ  
ನಿರ್ದೇಶನ: ಕರಣ್‌ ಜೋಹರ್‌ 
ನಿರ್ಮಾಪಕರು: ಹಿರೂ ಯಶ್‌ ಜೋಹರ್‌
ಗೌರಿ ಖಾನ್‌ 
ಕಥೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆ:
ಶಿಬಾನಿ ಬತೀಜಾ
ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು:
ಶಿಬಾನಿ ಬತೀಜಾ
ನಿರಂಜನ್‌ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌ 
ತಾರಾಗಣದಲ್ಲಿ: ಶಾರುಖ್‌ ಖಾನ್‌
ಕಾಜೋಲ್‌  
ಸಂಗೀತ: ಶಂಕರ್‌-ಎಹ್ಸಾನ್‌-ಲಾಯ್‌ 
ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ರವಿ K. ಚಂದ್ರನ್‌ 
ಸಂಕಲನ: ದೀಪಾ ಭಾಟಿಯಾ 
ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ: ಅಬು ಧಾಬಿ
ಧರ್ಮಾ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್‌
ರೆಡ್‌ ಚಿಲ್ಲೀಸ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್‌ 
ವಿತರಣೆ: FOX ಸ್ಟಾರ್‌ ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್‌
ಫಾಕ್ಸ್‌ ಸರ್ಚ್‌ಲೈಟ್‌ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌ (USA)
20ತ್‌ ಸೆಂಚುರಿ ಫಾಕ್ಸ್‌ (ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಮಾರಾಟ) 
ಬಿಡುಗಡೆಯ ದಿನಾಂಕ(ಗಳು) ಫೆಬ್ರುವರಿ, 2010 
ಓಡುವ ಅವಧಿ: 161 ನಿಮಿಷಗಳು [1] 
ದೇಶ: ಭಾರತ 
ಭಾಷೆ: ಹಿಂದಿ/ಉರ್ದು
ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ 
ಅಂದಾಜುವೆಚ್ಚ: ರೂ. 380 ದಶಲಕ್ಷ[2]
US$ 8.18 ದಶಲಕ್ಷ
ಖರೀದಿ:
ರೂ. 1 ಶತಕೋಟಿ
US$ 21.53 ದಶಲಕ್ಷ

== ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉದ್ಯಮಗಳು ==

=== ಅಸ್ಸಾಮೀ ಚಿತ್ರರಂಗ ===
{{Main|Cinema of Assam}}

[[ಅಸ್ಸಾಮೀ ಭಾಷೆ]] ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ತನ್ನ ಮೂಲಗಳನ್ನು [[ರೂಪ್‌ಕೊನ್ವರ್‌ ಜ್ಯೋತಿಪ್ರಸಾದ್‌ ಅಗರ್‌ವಾಲಾ]] ಎಂಬ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಕನಸಿಗನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈತ ಓರ್ವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕವಿ, ನಾಟಕಕಾರ, ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ]]ನೂ ಆಗಿದ್ದ. 1935ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಲೇಖಾ ಮೂವಿಟೋನ್ ಎಂಬ ಲಾಂಛನದಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದ [[ಜೋಯ್‌ಮತಿ]]&lt;ref&gt;ಜ್ಯೋಮತಿ (1935) [http://www.imdb.com/title/tt0151153/ ], IMDB.com&lt;/ref&gt; ಎಂಬ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಅಸ್ಸಾಮೀ ಚಲನಚಿತ್ರದ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆತ ಸಾಧನಭೂತನಾಗಿದ್ದ. 21ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಬಾಲಿವುಡ್‌]]-ಶೈಲಿಯ ಅಸ್ಸಾಮೀ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ತೆರೆಕಂಡವಾದರೂ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನೊಡ್ಡುವಷ್ಟು ಈ ಉದ್ಯಮವು ಸಮರ್ಥವಾಗಲಿಲ್ಲ. [[ಬಾಲಿವುಡ್‌]]ನಂಥ &lt;ref&gt;ಲಕ್ಷ್ಮಿ B. ಘೋಷ್‌, ''ಎ ರೇರ್‌ ಪೀಪ್‌ ಇನ್‌ಟು ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಅಸ್ಸಾಮೀಸ್‌ ಸಿನಿಮಾ''  [http://www.hindu.com/2006/01/05/stories/2006010504870200.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060110195304/http://www.hindu.com/2006/01/05/stories/2006010504870200.htm |date=2006-01-10 }}, ದಿ ಹಿಂದೂ, 2006&lt;/ref&gt; ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಉದ್ಯಮಗಳಿಂದ ಅಸ್ಸಾಮೀ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಮಂಕಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.

=== ಬಂಗಾಳಿ ಚಿತ್ರರಂಗ ===
[[ಚಿತ್ರ:Satyajit Ray.jpg|thumb|right|150px|ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ, ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕ.]]
{{Main|Bengali cinema|Cinema of West Bengal}}

[[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಟಾಲಿಗಂಜ್‌‌]]ನ [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ]]ಯ ಸಿನಿಮೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೊಳಗಾದ ಜನರ ಪೈಕಿ [[ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ]], [[ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮೃಣಾಲ್‌ ಸೇನ್‌‌‌]]ರಂಥ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾತೃಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Gokulsing&amp;Dissanayake138&quot;&gt;ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp;amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 138&lt;/ref&gt; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ಐಶ್ವರ್ಯಾ ರೈ]] ನಟಿಸಿರುವ [[ರಿತುಪರ್ಣೋ ಘೋಷ್‌‌‌]]ರ ''[[ಚೋಕರ್‌ ಬಾಲಿ]]''  ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Gokulsing&amp;Dissanayake139&quot;&gt;ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp;amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 139&lt;/ref&gt; ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಕೆಯು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾದಂಬರಿ]]ಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Gokulsing&amp;Dissanayake138-140&quot;&gt;ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp;amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 138–140&lt;/ref&gt; 1993ರಲ್ಲಿ, ಬಂಗಾಳಿ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಿಂದ 57 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.&lt;ref name=&quot;Gokulsing&amp;Dissanayake129&quot;/&gt;

[[ಬಂಗಾಳ]]ದಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಇತಿಹಾಸವು 1890ರ ದಶಕದಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಕಲ್ಕತ್ತಾ]]ದಲ್ಲಿನ ರಂಗಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ &quot;[[ಬಯೋಸ್ಕೋಪ್‌]]ಗಳನ್ನು&quot; ತೋರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ದಶಕದ ಒಳಗಾಗಿ, [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದ ಯುಗ]] ಚಲನಚಿತ್ರದ ಓರ್ವ ಕಟ್ಟಾಳುವೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ [[ಹೀರಾಲಾಲ್‌ ಸೇನ್‌‌]] ಎಂಬಾತ [[ರಾಯಲ್‌ ಬಯೋಸ್ಕೋಪ್‌ ಕಂಪನಿ]]ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉದ್ಯಮದ ಆರಂಭದ ಮೊದಲ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಿದ. [[ಕಲ್ಕತ್ತಾದ, ಸ್ಟಾರ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌, ಮಿನರ್ವಾ ಥಿಯೇಟರ್‌]], ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ರಂಗಮಂಚದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿಂದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆತ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಸೇನ್‌ನ ಕೃತಿಗಳು ಬಂದ ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘ ಅಂತರದ ನಂತರದಲ್ಲಿ, [[ಧೀರೇಂದ್ರ ನಾಥ ಗಂಗೂಲಿ]] (ಈತ D.G ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದ) ಎಂಬಾತ [[ಇಂಡೋ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಕಂ]] ಎಂಬ ಬಂಗಾಳಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಮೊದಲ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪನಿಯನ್ನು 1918ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಬಿಲ್ವಮಂಗಲ್‌]] ಎಂಬ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಂಗಾಳಿ ರೂಪಕ ಚಲನಚಿತ್ರವು [[ಮದನ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌]] ಲಾಂಛನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 1919ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು. [[ಬಿಲಾಟ್‌ ಫೆರಾಟ್‌]] ಚಿತ್ರವು 1921ರಲ್ಲಿ ಬಂದ IBFCನ ಮೊದಲ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು. [[ಮದನ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌‌‌‌‌]]ನ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ [[ಜಮಾಯಿ ಷಷ್ಠಿ]] ಚಿತ್ರವು ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ವಾಕ್ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt0316049/ ಜಮಾಯಿ ಷಷ್ಠಿ ಕುರಿತಾದ IMDB ಪುಟ: ಮೊದಲ ಬಂಗಾಳಿ ಟಾಕೀ ಚಿತ್ರ]&lt;/ref&gt;

ಟಾಲಿಗಂಜ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರು &quot;[[ಹಾಲಿವುಡ್‌]]&quot;ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಸಬದ್ಧವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಟಾಲಿಗಂಜ್‌ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, 1932ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ &quot;[[ಟಾಲಿವುಡ್‌]]&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗುವ ಮೂಲಕ ಟಾಲಿಗಂಜ್‌ನ್ನು ಮುಂಬಯಿ-ಮೂಲದ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಇದು ನಂತರ &quot;ಬಾಲಿವುಡ್‌&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರಿಗೆ, ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ [[ಹಾಲಿವುಡ್‌-ಪ್ರೇರಿತ ಹೆಸರುಗಳಿಗೆ]] ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Sarkar&quot;&gt;{{citation|first=Bhaskar|last=Sarkar|title=The Melodramas of Globalization|journal=Cultural Dynamics|year=2008|volume=20|pages=31–51 [34]}}&lt;/ref&gt; 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ '[[ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ]]'ದ ಆಂದೋಲನವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವು ಅಡ್ಡಹಾಯ್ದುಹೋಗಿ, [[ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ]], [[ಮೃಣಾಲ್‌ ಸೇನ್‌]], [[ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌‌‌]]ರಂಥ ಕಟ್ಟಾಳುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು ಹಾಗೂ [[ಚಲನಚಿತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ]]ದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರುಗಳು ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಡಲು ಕಾರಣರಾದರು.

=== ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಚಿತ್ರರಂಗ ===
{{Main|Bhojpuri cinema}}

[[ಬಿಹಾರ]] ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನರಿಗೆ [[ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಭಾಷೆ]]ಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. [[ದೆಹಲಿ]] ಹಾಗೂ [[ಮುಂಬಯಿ]]ಯಂಥ ಮೆಟ್ರೋನಗರಗಳಿಗೆ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುವ ವಲಯಗಳಿಂದ ಜನರು ವಲಸೆ ಬಂದಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೂ ಸಹ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕವರ್ಗವಿದೆ. ಭಾರತವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, [[ವೆಸ್ಟ್‌ ಇಂಡೀಸ್‌]], [[ಓಷಿಯಾನಿಯಾ]], ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ&lt;ref&gt;{{cite book |title=Language in Indenture: A Sociolinguistic History of Bhojpuri-Hindi in South Africa |last=Mesthrie |first=Rajend |year=1991 |publisher=Routledge |location=London |isbn=041506404X |pages=19–32 }}&lt;/ref&gt; ದ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆಯಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿದೆ. [[ಗಂಗಾ ಮಯ್ಯಾ ತೂಹೆ ಪಿಯಾರಿ ಚಢಾಯ್ಬೊ]] (&quot;ಗಂಗಾಮಾತೆಯೇ, ನಾನು ನಿನಗೊಂದು ಹಳದಿ ಸೀರೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವೆ&quot;) ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಇತಿಹಾಸವು 1962ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕುಂದನ್‌ ಕುಮಾರ್ ಎಂಬಾತ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ.&lt;ref&gt;[http://www.imdb.com/title/tt0233774/ IMDB]&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಬಂದ ದಶಕಗಳಾದ್ಯಂತ ಕೇವಲ ರಭಸದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. [[ಬಿದೇಸಿಯಾ]] (&quot;ವಿದೇಶಿ&quot; 1963, S. N. ತ್ರಿಪಾಠಿಯಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿತ್ರ) ಮತ್ತು ''ಗಂಗಾ'' ದಂಥ (&quot;ಗಂಗಾನದಿ&quot; 1965, ಕುಂದನ್‌ ಕುಮಾರ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿತ್ರ) ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು 1960ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.

''ಸೈಯ್ಯಾಂ ಹಮಾರ್‌''  (&quot;ನನ್ನ ಪ್ರೇಮಿ&quot;, ಮೋಹನ್‌ ಪ್ರಸಾಡ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿತ್ರ‌) ಎಂಬ ಚಿತ್ರವು ಅದ್ಭುತ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಾಣುವುದರೊಂದಿಗೆ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು 2001ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುನರುಜ್ಜೀವನವನ್ನು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಈ ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕನಾದ ರವಿ ಕಿಷನ್‌ನನ್ನು ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ಗಿರಿಯು ಪಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.telegraphindia.com/1060414/asp/etc/story_6075200.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-14 |archive-date=2012-08-26 |archive-url=https://www.webcitation.org/6AC5guab5?url=http://www.telegraphindia.com/1060414/asp/etc/story_6075200.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡ ಇತರ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಿದವು. ''ಪಂಡಿತ್‌ ಬತಾಯಿ ನಾ ಬಿಯಾಹ್‌ ಕಬ್‌ ಹೋಯಿ''  (2005ರಲ್ಲಿ ಬಂದ, ಮೋಹನ್‌ ಪ್ರಸಾದ್‌ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ, &quot;ಅರ್ಚಕರೇ, ನಾನು ಯಾವಾಗ ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತೇನೆಂದು ಹೇಳಿ&quot; ಎಂಬ ಚಿತ್ರ) ಮತ್ತು ''ಸಸುರಾ ಬಡಾ ಪೈಸಾ ವಾಲಾ''  (2005ರಲ್ಲಿ ಬಂದ &quot;ನನ್ನ ಮಾವ ಶ್ರೀಮಂತ&quot;) ಎಂಬ ಚಿತ್ರಗಳು ಈ ಯಶಸ್ವೀ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಏಳಿಗೆಯ ಒಂದು ಅಳತೆಗೋಲಿನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಎರಡೂ ಚಿತ್ರಗಳು, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಯಶಸ್ವೀ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಚಿತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮವಾದ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದವು, ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಹಿಡಿತದ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಈ ಎರಡೂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅವುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ವೆಚ್ಚಗಳಿಗಿಂತ&lt;ref&gt;&quot;ಮೂವ್‌ ಓವರ್‌ ಬಾಲಿವುಡ್‌, ಹಿಯರ್‌ ಈಸ್‌ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ,&quot; BBC ನ್ಯೂಸ್‌ ಆನ್‌ಲೈನ್‌: http://news.bbc.co.uk/go/pr/fr/-/1/hi/world/south_asia/4512812.stm&lt;/ref&gt; ಹತ್ತುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚುದುಡ್ಡನ್ನು ಮರಳಿ ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟವು. ಭಾರತದ ಇತರ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಇದು ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ಅದು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಯಶಸ್ಸು ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಗೋಚರತ್ವದಲ್ಲಿನ ನಾಟಕೀಯ ಸ್ವರೂಪದ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಉದ್ಯಮವು ಈಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದನ್ನು ಹಾಗೂ ''ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಸಿಟಿ'' &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bhojpuricity.com/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-14 |archive-date=2009-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090904183654/http://www.bhojpuricity.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಎಂಬ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಇಡೀ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣವಾದ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಬಿಹಾರದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದ ಶ್ರೀ. ನಿತಿಶ್‌ ಕುಮಾರ್‌ರವರು ರಾಜ್‌ಗೀರ್‌ನಲ್ಲಿ (ಇದು ಪಾಟ್ನಾದಿಂದ 80 ಕಿಮೀ ದೂರವಿದೆ) ಒಂದು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವವರಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ UPಗೆ ಸೇರಿದ ಹಲವಾರು ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಿದೆ. ಅಮಿತಾಬ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌, ಅಜಯ್‌ ದೇವ್‌ಗನ್‌, ನಗಮಾ, ಮಿಥುನ್‌ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಇವರೇ ಮೊದಲಾದ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಕಲಾವಿದರು ಹಲವಾರು ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವನ್ನು [https://www.eyegoal.com/ ತನ್ಮೂಲಕ ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191214192617/https://www.eyegoal.com/ |date=2019-12-14 }}.........

=== ಬಾಲಿವುಡ್‌ ===
[[ಚಿತ್ರ:Awaara.jpg|thumb|200px|ಆವಾರಾ (1951) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಗೀಸ್‌ ಮತ್ತು ರಾಜ್‌ ಕಪೂರ್‌; ಈ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶನ ಹಾಗೂ ನಿರ್ಮಾಣ ಕೂಡಾ ಕಪೂರ್‌ನದ್ದೇ.|link=Special:FilePath/Awaara.jpg]]
{{Main|Bollywood}}

ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ]]ಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಶಾಖೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Pippa de Bruyn; Niloufer Venkatraman; Keith Bain|title=Frommer's India|year=2006|publisher=Frommer's|isbn=0471794341|pages=579}}&lt;/ref&gt; &quot;ಬಾಲಿವುಡ್‌&quot; ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ತಪ್ಪಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಆಚೆಗೆ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯನ್ನರ ಚದುರಿಹೋದ ಜನರಗುಂಪಿನ ಆಚೆಗೆ ಈ ರೀತಿಯ ಕಲ್ಪನೆಯಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Crusie, Jennifer;Yeffeth, Glenn|title=Flirting with Pride &amp; Prejudice|year=2005|publisher=BenBella Books, Inc.|isbn=1932100725|pages=92}}&lt;/ref&gt; ''[[ಅಚ್ಚುತ್‌ ಕನ್ಯಾ]]''  (1936) ಮತ್ತು ''[[ಸುಜಾತಾ]]'' ದಂಥ (1959) ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಚಿತ್ರಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಳಹೊಕ್ಕು ವಿಚಾರಮಾಡಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Gokulsing&amp;Dissanayake10-11&quot;&gt;ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp;amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 10–11&lt;/ref&gt; [[ರಾಜ್‌ ಕಪೂರ್‌‌]]ರ ''[[ಆವಾರಾ]]''  ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೋಚರತ್ವ ದಕ್ಕಿತು.&lt;ref name=&quot;Gokulsing&amp;Dissanayake10&quot;&gt;ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp;amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 10&lt;/ref&gt; 1991ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 215 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ತೆರೆಕಾಣುವುದರೊಂದಿಗೆ 1990ರ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಬೆಳೆಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Potts74&quot;/&gt; ''[[ದಿಲ್‌ವಾಲೆ ದುಲ್ಹನಿಯಾ ಲೇ ಜಾಯೆಂಗೇ]]''  ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ, [[ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚ]]ಲ್ಲೂ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ತನ್ನ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Potts74&quot;/&gt;

1995ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಊರ್ಜಿತಗೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ವಾರ್ಷಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿತು, ಮತ್ತು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರೀ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 15%ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Potts74&quot;/&gt; ವ್ಯಾಪಾರೀ ಆಕರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾಣುವುದರೊಂದಿಗೆ [[ಶಾರುಖ್‌ ಖಾನ್‌]], [[ಆಮೀರ್‌ ಖಾನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಹೃತಿಕ್‌ ರೋಷನ್‌‌]]ರಂಥ ಚಿರಪರಿಚಿತ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ತಾರೆಯರ ಗಳಿಕೆಗಳು 2010ರ ವರ್ಷದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 150 ದಶಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳವರೆಗೆ ಮುಟ್ಟಿದವು.&lt;ref name=&quot;Potts75&quot;&gt;ಪಾಟ್ಸ್‌, 75&lt;/ref&gt; [[ಮಾಧುರಿ ದೀಕ್ಷಿತ್‌‌]]ಳಂಥ ಮಹಿಳಾ ತಾರೆಯರೂ ಚಲನಚಿತ್ರವೊಂದಕ್ಕೆ 12.5 ದಶಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Potts74&quot;/&gt; ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರು ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ 3–4 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿಹಾಕಿದರು.&lt;ref name=&quot;Potts75&quot;/&gt; [[ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್‌ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]ದಂಥ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು
ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ನೀಡಲು ಮುಂದೆಬಂದವು.&lt;ref name=&quot;Potts75&quot; /&gt; ''[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌]]'' ,''[[ಸ್ಟಾರ್‌ಡಸ್ಟ್‌]]'' , ''[[ಸಿನಿಬ್ಲಿಟ್ಜ್‌]]''  ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು.&lt;ref name=&quot;Gokulsing&amp;Dissanayake11&quot;&gt;ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp;amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 11&lt;/ref&gt;

=== ಗುಜರಾತಿ ಚಿತ್ರರಂಗ ===

ಗುಜರಾತ್‌ನ ಈ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು 1922ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಯಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಗುಜರಾತಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಅಗಾಧವಾದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳ ಪೈಕಿ ಗುಜರಾತಿ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಪುರಾಣದಿಂದ ಇತಿಹಾಸದವರೆಗಿನ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯದಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ವಿಷಯದವರೆಗಿನ ಚಿತ್ರಕಥೆಗಳನ್ನು ಗುಜರಾತಿ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಯಾವಾಗಲೂ ಆಧರಿಸಿದೆ. ಗುಜರಾತಿ ಚಿತ್ರರಂಗವು ತಾನು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಲವಾರು ಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಗುಜರಾತಿ ಕಲಾವಿದರು ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದ್ದು, ತನ್ಮೂಲಕ ಬಾಲಿವುಡ್‌ಗೆ ಗುಜರಾತ್‌ನ ವತಿಯಿಂದ ಸೊಗಸಾದ ಕೊಡುಗೆ ಸಿಕ್ಕಂತಾಗಿದೆ.

ಗುಜರಾತಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿರುವ ಚಿತ್ರಕಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕಥೆಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಮಾನವಿಕ ಅಥವಾ ದಯಾಪರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಉಳ್ಳದ್ದಾಗಿವೆ. ಮಾನವನ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅವು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಭಾರತೀಯ ಕುಟುಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರಿತಾದ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಗುಜರಾತಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮೂಲಭೂತವಾದ ಮಾನವೀಯತೆಯಿಂದ ವಿಮುಖವಾಗುವ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಿತಿಯು ಉದ್ಭವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. 'ನರಸಿನ್ಹ ಮೆಹ್ತಾ' ಎಂಬುದು 1932ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ಗುಜರಾತಿ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ನಾನುಭಾಯಿ ವಕೀಲ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಮೋಹನ್‌ಲಾಲಾ, ಮಾರುತಿರಾವ್‌, ಮಾಸ್ಟರ್‌ ಮನ್‌ಹರ್‌, ಮತ್ತು ಕುಮಾರಿ ಮೆಹ್ತಾಬ್‌ ಇವರೇ ಮೊದಲಾದ ಕಲಾವಿದರು ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ಇದು 'ಸಂತ ಚಲನಚಿತ್ರ'ದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರಿಂದ ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಮತ-ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿದ ನರಸಿನ್ಹ ಮೆಹ್ತಾ ಎಂಬ ಸಂತನ ಜೀವನವನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಯಾವುದೇ ಪವಾಡಗಳ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಇದೊಂದು ಅಪ್ರತಿಮ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು 1935ರಲ್ಲಿ, ಹೋಮಿ ಮಾಸ್ಟರ್ ಎಂಬಾತನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 'ಘರ್‌ ಜಮಾಯಿ' ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿತ್ರವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೀರಾ, ಜಮ್ನಾ, ಬೇಬಿ ನೂರ್‌ಜೆಹಾನ್‌, ಅಮೂ, ಆಲಿಮಿಯಾ, ಜಮ್ಷೆಡ್‌ಜಿ, ಮತ್ತು ಗುಲಾಮ್‌ ರಸೂಲ್‌ ಇವರೇ ಮೊದಲಾದ ಕಲಾವಿದರು ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ಓರ್ವ 'ಮನೆವಾಸಿ ಮನೆಯಳಿಯ' (ಘರ್‌ ಜಮಾಯಿ) ಹಾಗೂ ಆತನ ಹುಚ್ಚಾಟಗಳು ಅಥವಾ ಸ್ವೇಚ್ಛಾವರ್ತನೆಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದೆಡೆಗಿನ ಆತನ ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಚಿತ್ರವು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದೊಂದು ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು.

ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಇತರ ಹಲವಾರು ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿದವು. 1948, 1950, 1968, 1971ರ ವರ್ಷಗಳು
ಒಂದು ವಿಸ್ತೃತ ಆಯಾಮದ ಬಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿದವು. ಚತುರ್ಭುಜ್‌ ದೋಷಿಯಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರಿಯಾವಾರ್, ರಾಮಚಂದ್ರ ಠಾಕೂರ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಡಿಲೋನಾ ವಾಂಕೆ, ರತಿಭಾಯಿ ಪುನಾತಾರ್‌ಯಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗದಾನೊ ಬೆಲ್‌ ಹಾಗೂ ವಲ್ಲಭ್‌ ಚೋಸ್ಕಿಯಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೀಲುದಿ ಧರ್ತಿ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಗುಜರಾತಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅಗಾಧವಾದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟವು. ಆಧುನಿಕೀಕರಣದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಆಧಾರಸ್ವರೂಪವಾಗಿರುವ ಕಾಳಜಿಗಳಾಗಿವೆ. ಗದಾನೊ ಬೆಲ್‌ನಂಥ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಒಂದು ಬಲವಾದ ಯಥಾರ್ಥತೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣಾ ವಾದವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು.

ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿವೆ.  ಲೀಲುದಿ ಧರ್ತಿಯಂಥ ಗುಜರಾತಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಅದರ ಸಮೃದ್ಧಿಯಾದ ವಾಡಿಕೆಯ ಆಚರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. 1975ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ತನಾರಿರಿ ಎಂಬ ಚಿತ್ರವು ಚಂದ್ರಕಾಂತ್‌ ಸಂಗಾನಿಯಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು,
ಸಮರಸವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಓರ್ವ ದಯಾಪೂರ್ಣ ಆಡಳಿತಗಾರನಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅಕ್ಬರ್‌ನ ಕುರಿತಾಗಿ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಕೆಲವೊಂದು ಮಗ್ಗುಲುಗಳನ್ನು ಈ ಚಿತ್ರವು ಎತ್ತಿತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಗಿರೀಶ್‌ ಮನುಕಾಂತ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸೋನ್‌ಬೈನಿ ಚುಂದಾದಿಯು ಗುಜರಾತಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸಿನೆಮಾಸ್ಕೋಪ್‌ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, 1976ರಲ್ಲಿ ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೆ, 1980ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಭವಾನಿ ಭವಾಯಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೇತನ್‌ ಮೆಹ್ತಾ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ. ಕಲಾವಿದರ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಟ್ಟದ ಅಭಿನಯಗಳು, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಚಿತ್ರವು ಎರಡು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಅವೆಂದರೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವೈಕ್ಯತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರೂಪಕ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಹಾಗೂ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ನಾಂಟೆಸ್‌ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ. 1992ರಲ್ಲಿ, ಸಂಜೀವ್‌ ಷಾನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹುನ್‌ ಹುನ್ಷಿ ಹುನ್ಷಿಲಾಲ್‌ ಚಿತ್ರವು ನವ್ಯೋತ್ತರ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದರ ಮನೋಜ್ಞ ಅಭಿನಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುಜರಾತಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದವು. ಅನುಪಮಾ, ಉಪೇಂದ್ರ ತ್ರಿವೇದಿ, ಅರವಿಂದ್‌ ತ್ರಿವೇದಿ, ರಮೇಶ್ ಮೆಹ್ತಾ ಮತ್ತು ವೆಲ್‌ಜಿಭಾಯಿ ಗಜ್ಜರ್‌, ದಿಲೀಪ್‌ ಪಟೇಲ್‌, ರಂಜಿತ್‌ರಾಜ್‌, ಸೋಹಿಲ್‌ ವಿರಾನಿ, ನಾರಾಯಣ್‌ ರಾಜ್‌ಗೋರ್‌, ಪ್ರೇಂಶಂಕರ್‌ ಭಟ್‌, ಜಯ್‌ ಪಟೇಲ್‌, ಅಶ್ವಿನ್‌ ಪಟೇಲ್‌, ಗಿರಿಜಾ ಮಿತ್ರಾ, ಅಂಜನಾ, ಮನಮೋಹನ್‌ ದೇಸಾಯಿ, ಸಂಜಯ್‌ ಗಢವಿ, ಕಲ್ಯಾಣ್‌ಜಿ ಆನಂದ್‌ಜಿ, ದೀಪಿಕಾ ಚಿಖಾಲಿಯಾ, ಬಿಂದು ದೇಸಾಯಿ, ರೇಣುಕಾ ಷಹಾನೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರೀತಿ ಪಾರೇಖ್‌ ಇವರೇ ಮೊದಲಾದವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದು, ಗುಜರಾತಿ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅಗಾಧವಾದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

=== ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ ===

{{Main|Kannada cinema}}

ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ''ಸ್ಯಾಂಡಲ್‌ವುಡ್‌''  ಎಂದೂ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇದು [[ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಹಾಗೂ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಹುಭಾಗಕ್ಕೆ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್‌]] ಒಂದು ಮಾದರಿ ರೂಪ ಹಾಗೂ ಆರಾಧ್ಯದೈವವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಗೀತಸಂಪುಟಗಳಿಗಾಗಿ{{Citation needed|date=January 2010}} ಸುಮಾರು 3000 ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದರು. ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಕೆಲವೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ. [[ಗಿರೀಶ್ ಕಾಸರವಳ್ಳಿ]], [[ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣಗಾಲ್‌]], [[G.V.ಅಯ್ಯರ್‌]], [[ಗಿರೀಶ್‌ ಕಾರ್ನಾಡ್‌]], [[T.S. ನಾಗಾಭರಣ]] ಮೊದಲಾದವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ [[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್‌]], [[ಅಂಬರೀಷ್‌]], [[ರವಿಚಂದ್ರನ್‌]], [[ರಮೇಶ್‌]], [[ಅನಂತ್‌ ನಾಗ್‌]], [[ಶಂಕರ್‌ ನಾಗ್‌]], [[ಪ್ರಭಾಕರ್‌]], [[ಉಪೇಂದ್ರ]], [[ಸುದೀಪ್‌]], [[ದರ್ಶನ್‌]], [[ಶಿವರಾಜ್‌ ಕುಮಾರ್‌]], [[ಪುನೀತ್‌ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್‌]], ಕಲ್ಪನಾ, ಭಾರತಿ, ಜಯಂತಿ, ಪಂಡರೀಬಾಯಿ, B ಸರೋಜಾದೇವಿ, ಸುಧಾರಾಣಿ, ಮಾಲಾಶ್ರೀ, ತಾರಾ, ಉಮಾಶ್ರೀ ಹಾಗೂ ರಮ್ಯಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

[[G.K. ವೆಂಕಟೇಶ್‌]], [[ವಿಜಯ ಭಾಸ್ಕರ್‌]], TG ಲಿಂಗಪ್ಪ, [[ರಾಜನ್‌-ನಾಗೇಂದ್ರ]], [[ಹಂಸಲೇಖಾ]] ಮತ್ತು [[ಗುರುಕಿರಣ್‌]] ಮೊದಲಾದವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಭಾರತದ [[ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ಗಳಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಈ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ: ''[[ಸಂಸ್ಕಾರ]]''  ([[U R ಅನಂತಮೂರ್ತಿ]]ಯವರ ಕಾದಂಬರಿಯೊಂದನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದು), [[B. V. ಕಾರಂತ]]ರಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''[[ಚೋಮನ ದುಡಿ]]'' , ''[[ತಬರನ ಕಥೆ]]'' . [[ಸಂಸ್ಕಾರ]], [[ವಂಶವೃಕ್ಷ]], [[ಫಣಿಯಮ್ಮ]], [[ಕಾಡು ಕುದುರೆ]], [[ಹಂಸಗೀತೆ]], [[ಚೋಮನ ದುಡಿ]], [[ಆಕ್ಸಿಡೆಂಟ್‌]], [[ಘಟಶ್ರಾದ್ಧ]], [[ಆಕ್ರಮಣ]], [[ಮೂರು ದಾರಿಗಳು]],[[ತಬರನ ಕಥೆ]], [[ಬಣ್ಣದ ವೇಷ]], [[ಮನೆ]], [[ಕ್ರೌರ್ಯ]], [[ತಾಯಿ ಸಾಹೇಬ]], [[ದ್ವೀಪ]] ಮೊದಲಾದವು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಇತರ ''ಕಲಾತ್ಮಕ''  ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.

=== ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗ ===

{{Main|Malayalam cinema}}

[[ಚಿತ್ರ:Adoor gopalakrishnan.jpg|thumb|left|ಅಡೂರ್‌ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌, ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕ.]]

ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು, ಚಿಂತನೆಗೆ-ಹಚ್ಚುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ಗಳು ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ತುಂಬುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರಲ್ಲಿ [[ಅಡೂರ್‌ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌]], [[ಷಾಜಿ N. ಕರುಣ್‌]], [[G. ಅರವಿಂದನ್‌]], [[ಪದ್ಮರಾಜನ್‌]], [[ಸತ್ಯನ್‌ ಅಂತಿಕಾಡ್‌]], [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್‌‌]] ಮೊದಲಾದವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

1928ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ, J. C. ಡೇನಿಯೆಲ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಗಥಕುಮಾರನ್ ಎಂಬ ಒಂದು [[ಮೂಕಿ ಚಿತ್ರ]]ವು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಆರಂಭವನ್ನು ಗುರುತುಮಾಡಿತು. 1938ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಬಾಲನ್‌ ಎಂಬ ಚಿತ್ರವು, ಮಲಯಾಳಂನ ಮೊದಲ &quot;[[ವಾಕ್ಚಿತ್ರ]]&quot;ವಾಗಿತ್ತು. 1947ರಲ್ಲಿ [[ಉದಯ]] ಎಂಬ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ, ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ತಮಿಳು]] ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದವು. 1954ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ನೀಲಕ್ಕುಯಿಲ್‌''  ಚಲನಚಿತ್ರವು
ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ರಜತ ಪದಕವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿತು. ಚಿರಪರಿಚಿತ ಮಲಯಾಳಂ ಕಾದಂಬರಿಕಾರನಾದ [[ಉರೂಬ್‌‌]]ನ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಹಾಗೂ [[P. ಭಾಸ್ಕರನ್‌‌]] ಹಾಗೂ [[ರಾಮು ಕಾರಿಯಟ್‌‌‌]]ರ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ಚಿತ್ರವು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಆಧಾರಪೂರ್ವಕ ಮಲಯಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cinemaofmalayalam.net/malayalam_his_2.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-14 |archive-date=2009-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090204063033/http://www.cinemaofmalayalam.net/malayalam_his_2.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಎಂಬುದಾಗಿ ಅನೇಕವೇಳೆ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [[ತಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ]]ಯವರ ಕಥೆಯೊಂದನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಹಾಗೂ ರಾಮು ಕಾರಿಯಟ್‌ರಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಚೆಮ್ಮೀನ್‌]] (1965) ಎಂಬ ಚಿತ್ರವು ಅಗಾಧವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು, ಮತ್ತು [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cinemaofmalayalam.net/malayalam_his_3.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-14 |archive-date=2014-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140731013632/http://www.cinemaofmalayalam.net/malayalam_his_3.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.asia.si.edu/kerala/Malayalam_Cinema.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-14 |archive-date=2010-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100119140418/http://www.asia.si.edu/kerala/Malayalam_Cinema.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಗೆದ್ದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಈ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯನ್ನು [[ಪ್ರೇಮ್‌ ನಜೀರ್‌]], [[ಸತ್ಯನ್‌]], [[ಶೀಲಾ]] ಮತ್ತು [[ಶಾರದಾ]]ರಂಥ ಕಲಾವಿದರು ಆಳಿದರು.

70ರ ದಶಕವು 'ಹೊಸ ಅಲೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗ'ದ ಉದಯವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ''[[ಸ್ವಯಂವರಂ]]''  (1972) ಎಂಬ ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವೇಶದ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಅಡೂರ್‌ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡರು.  ಈ ಅವಧಿಯ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, M. T. ವಾಸುದೇವನ್‌ ನಾಯರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ನಿರ್ಮಾಲ್ಯಂ]]'' , G. ಅರವಿಂದನ್‌ ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ಉತ್ತರಾಯಣಂ]]'' , [[ಜಾನ್‌ ಅಬ್ರಹಾಂ]] ನಿರ್ದೇಶನದ ''[[ಚೆರಿಯಚಂತೆ ಕ್ರೂರಕೃತ್ಯಂಗಳ್‌]]''  (1979) ಹಾಗೂ ''[[ಅಮ್ಮಾ ಅರಿಯಾನ್‌]]''  (1986) ಮೊದಲಾದವು ಸೇರಿವೆ.

1980ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಿಂದ 1990ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು 'ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ' ಎಂದು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯದಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, [[ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ]] ಹಾಗೂ [[ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್‌‌‌]]ರಂಥ ನಟರು ಹಾಗೂ [[I.V. ಶಶಿ]], [[ಭರತನ್‌]], [[ಪದ್ಮರಾಜನ್‌]], [[ಸತ್ಯನ್‌ ಅಂತಿಕಾಡ್‌]], [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್‌]], [[A. K. ಲೋಹಿತದಾಸ್‌]], [[ಸಿದ್ದಿಕಿ-ಲಾಲ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್‌‌‌]]ರಂಥ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದಿನನಿತ್ಯದ ಜೀವನದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಒಳಹೊಕ್ಕು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದು, ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಈ ಅವಧಿಯ ಮುಖ್ಯಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.indiancinemas.com/News-21/History+of+Malayalam+Cinema.html?newsid=143&amp;linkid=21 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-02-08 |archive-date=2010-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104102245/http://indiancinemas.com/News-21/History+of+Malayalam+Cinema.html?newsid=143&amp;linkid=21 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ''[[ನಾಡೋಡಿಕ್ಕಟ್ಟು]]''  (1988) ಎಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ, ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೋರಾಟಗಳ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಸೃಜನಶೀಲ ಹಾಸ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಹೆಣೆದವು. [[ಷಾಜಿ N. ಕರುಣ್‌‌]]ನಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''[[ಪಿರವಿ]]''  (1989) ಚಿತ್ರವು [[ಕ್ಯಾನೆಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಡಿ'ಓರ್‌]]-ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ''[[ರಾಮ್‌ಜಿ ರಾವ್‌ ಸ್ಪೀಕಿಂಗ್‌]]''  (1989) ಚಿತ್ರದಂಥ ಉತ್ತಮವಾಗಿ-ಹೆಣೆದ ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಆರಂಭವನ್ನೂ ಈ ಅವಧಿಯು ಗುರುತುಮಾಡಿತು.

1990ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ 2000ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಸೂತ್ರಾನುಸಾರಿಯಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಕೋಡಂಗಿ ಆಟದ ಹಾಸ್ಯಚಿತ್ರಗಳ ಕಡೆಗಿನ ಒಂದು ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಕ್ಕೆ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. [[ಉಪಗ್ರಹ ದೂರದರ್ಶನ]]ದ ಉಗಮ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿರುವ ಚಲನಚಿತ್ರದ [[ಕಳ್ಳಪ್ರಸಾರ]]ದಿಂದಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವೂ ತೊಂದರೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ.

=== ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರರಂಗ ===
{{Main|Marathi cinema}}
[[ದಾದಾಸಾಹೇಬ್‌ ಫಾಲ್ಕೆ]]ಯವರಂಥ ಭಾರತದ ಕೆಲವೊಂದು ಆರಂಭಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು. ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರರಂಗವು ತನ್ನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Gokulsing&amp;Dissanayake136&quot;&gt;ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp;amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 136&lt;/ref&gt; ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವ ಒಲವುಳ್ಳ ಪಲಾಯನವಾದಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗೆ ಪೂರೈಸಬಲ್ಲ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Gokulsing&amp;Dissanayake136&quot;/&gt; [[ಜಬ್ಬಾರ್‌ ಪಟೇಲ್‌]], [[ಅಮೋಲ್‌ ಪಾಲೇಕರ್‌]] ಇವರೇ ಮೊದಲಾದವರಲ್ಲಿ ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಲನಚಿತ್ರವು  ತನ್ನ ಪ್ರತಿಪಾದಕರನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Gokulsing&amp;Dissanayake137&quot;&gt;ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp;amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 137&lt;/ref&gt; 1993ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು 35 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Gokulsing&amp;Dissanayake129&quot; /&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, 1994ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು 25ಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯಿತು ಹಾಗೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1996ರಲ್ಲಿ ಇದು 10 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಇಳಿಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Gokulsing&amp;Dissanayake137&quot; /&gt;

=== ಒರಿಯಾ ಚಿತ್ರರಂಗ ===
{{Main|Oriya cinema}}

[[ಭುಬನೇಶ್ವರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕಟಕ್‌‌]] ಮೂಲದ [[ಒರಿಯಾ ಭಾಷೆ]]ಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಒರಿಯಾ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ ಎಂಬ ಪದವು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒರಿಯಾ ಮತ್ತು [[ಹಾಲಿವುಡ್‌]] ಎಂಬ ಪದಗಳ ಒಂದು [[ಬೆರಕೆಪದ]]ವಾಗಿರುವ ಓಲಿವುಡ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಈ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಸದರಿ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯತ್ಪತ್ತಿಗಳು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=http://www.izeans.com/ollywoodhistory
|title=History Of Oriya Film Industry
|3=iZeans
|publisher=www.izeans.com
|accessdate=2008-10-23
|last=
|first=
|archive-date=2011-09-20
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920045053/http://www.izeans.com/ollywoodhistory
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;
[[ಸೀತಾ ಬಿಬಾಹ]] ಎಂಬ ಒರಿಯಾ ಭಾಷೆಯ ಮೊದಲ ವಾಕ್ಚಿತ್ರವನ್ನು [[1936]]ರಲ್ಲಿ [[ಮೋಹನ್‌ ಸುಂದರ್‌ ದೇಬ್‌ ಗೋಸ್ವಾಮಿ]] ಎಂಬಾತ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಒರಿಯಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಾರವನ್ನು ಭದ್ರವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಒರಿಯಾ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹೊಸತನವನ್ನು ತರುವುದರ ಮೂಲಕವೂ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಮೊಹ್ಸಿನ್‌ ಎಂಬಾತ ಒರಿಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಆಮೂಲಾಗ್ರ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಒರಿಯಾ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ತಾಜಾತನವನ್ನು ತರುವ ಮೂಲಕ ಒರಿಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅವನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಆಗಮನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದವು.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://orissacinema.com/history.html
|title=Orissa Cinema :: History of Orissa Cinema, Chronology of Orissa Films
|publisher=orissacinema.com
|accessdate=2008-10-23
|last=
|first=
|archive-date=2008-07-05
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705050243/http://www.orissacinema.com/history.html
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ &quot;ಎ ಬನಾರಾ ಛಾಯಿ&quot; (ಈ ಕಾಡಿನ ನೆರಳು) ಎಂಬ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಣ್ಣದ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಶ್ರೀ.ಸುರೇಂದ್ರ ಸಾಹು ಎಂಬ ಓರ್ವ ದಂತಕಥೆಯೆನಿಸಿದ್ದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

=== ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗ ===
{{Main|Punjabi cinema}}
ಶೀಲಾ ಎಂಬ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಪಂಜಾಬಿ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು K.D. ಮೆಹ್ರಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ (ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪಿಂಡ್‌ ಕಿ ಕುಡಿ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇತ್ತು). ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೇಬಿ ನೂರ್‌ ಜೆಹಾನ್‌ಳನ್ನು ಓರ್ವ ನಟಿ ಹಾಗೂ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಶೀಲಾ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿ ಪಂಜಾಬ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಲಾಹೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು; ಈ ಚಿತ್ರವು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಓಡಿತು ಹಾಗೂ ಸದರಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಚಂಡ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು. ಈ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಪಂಜಾಬಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 2009ರವರೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಸುಮಾರು 900ರಿಂದ 1,000ದಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಚಿತ್ರಗಳ ಸರಾಸರಿ ಸಂಖ್ಯೆಯು 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಎಂಟರಷ್ಟು ಹಾಗೂ 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆರರಷ್ಟು ಇತ್ತು. 1995ರಲ್ಲಿ, 11 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು; 1996ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಏಳಕ್ಕೆ ಏಕಾಏಕಿ ಇಳಿಯಿತು ಮತ್ತು 1997ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಐದಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯಿತು.  ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಂಡವಾಳವು ತೊಡಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ತಾರೆಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಪಂಜಾಬಿ ಮೂಲದ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ನಟರುಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, 2000ರ ದಶಕದಿಂದೀಚೆಗೆ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗವು ಒಂದು ಪುನರುಜ್ಜೀವನವನ್ನು ಕಂಡಿದೆ.

=== ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗ ===
{{Main|Tamil cinema}}
[[ಚಿತ್ರ:Pushpak_Movie_Poster.JPG‎|thumb|left|link=Special:FilePath/Pushpak_Movie_Poster.JPG]][[ಚಿತ್ರ:Pushpak_Movie_Poster.JPG‎|''[[ಸಿಂಗೀತಮ್‌ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್‌‌]]'' ರವರಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ದುರಂತ-ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಪುಷ್ಪಕ್‌]]'' ನ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ''[[ಕಮಲಹಾಸನ್‌]]''  ಮತ್ತು ''[[ಅಮಲಾ]]'' |link=Special:FilePath/Pushpak_Movie_Poster.JPG]]
ತಮಿಳು ಸಿನಿಮಾ ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ]]ಯ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು, ಗುಣಮಟ್ಟ ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] [[ಚೆನ್ನೈ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಕೋಡಂಬಾಕಂ]]ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಚದುರಿಹೋಗಿರುವ ತಮಿಳು ಜನರಗುಂಪು ಹಾಗೂ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ಜನರಿಗಾಗಿ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಅವು ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ತಗ್ಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಲೈಂಗಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಹದವರಿತ ಸೊಬಗಿನ ಮೈಮಾಟದ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Gokulsing&amp;Dissanayake132&quot;&gt;ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp;amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 132&lt;/ref&gt; [[M. G. ರಾಮಚಂದ್ರನ್‌]], [[M. ಕರುಣಾನಿಧಿ]], ಮತ್ತು [[J. ಜಯಲಲಿತಾ]]ರಂಥ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗವು
ಒಂದು ಚಾಲಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Gokulsing&amp;Dissanayake132-33&quot;&gt;ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp;amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 132–133&lt;/ref&gt; ಮದ್ರಾಸ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ, ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವು 1980ರ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರಿದು ಅದು [[ಮಣಿರತ್ನಂ]]ರಂಥ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರ ಕೃತಿಗಳ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು.ಇಂದು, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಸಿಂಗಪೂರ್‌, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ, ಮಲೇಷಿಯಾ, ಮಾರಿಷಸ್‌, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್‌, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ, ಮತ್ತು ಚದುರಿಹೋಗಿರುವ ತಮಿಳು ಜನರಗುಂಪುಗಳಿರುವ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ವಲಯಗಳಂಥ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತವಿರುವ ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವಿತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Gokulsing&amp;Dissanayake133&quot;&gt;ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp;amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 133&lt;/ref&gt; 1993ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು 168 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Gokulsing&amp;Dissanayake129&quot; /&gt; ಅತಿಹೆಚ್ಚು ''[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]''  ಹಾಗೂ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿರುವ, ಮತ್ತು ''[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿರುವ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]'' ಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಾಗಿ ಭಾರತದಿಂದ ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ನಟ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಕಮಲಹಾಸನ್‌]] ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಾಗೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವ ನಟನಾದ [[ರಜನೀಕಾಂತ್‌]] ಈ ಇಬ್ಬರು ತಾರೆಯರೂ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ತಾರೆಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Gokulsing&amp;Dissanayake133&quot; /&gt; [[ಇಳಯರಾಜಾ]], [[A.R.ರಹಮಾನ್‌‌]]ರಂಥ ಮಹಾನ್‌ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

=== ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗ ===
{{Main|Cinema of Andhra Pradesh}}
[[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ]]ಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ವರ್ಷವೊಂದರಲ್ಲಿ ತಯಾರಾಗುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.blonnet.com/2007/11/06/stories/2007110650842300.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-04-14 |archive-date=2009-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090811085956/http://www.blonnet.com/2007/11/06/stories/2007110650842300.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂದಿರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೈಕಿ [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯವು ಸಿಂಹಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  2006ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 245 ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ತಯಾರಾದವು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.blonnet.com/2007/11/06/stories/2007110650842300.htm |title=ತೆಲುಗು ಫಿಲ್ಮ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಎಂಟರ್ಸ್‌ ನ್ಯೂ ಎರಾ |access-date=2010-04-14 |archive-date=2009-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090811085956/http://www.blonnet.com/2007/11/06/stories/2007110650842300.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿರುವ [[ರಾಮೋಜಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಸಿಟಿ]]ಯು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವಾದ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.

ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಉದ್ಯಮವೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Gokulsing&amp;Dissanayake129&quot;&gt;ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌ &amp;amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, 129&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದು ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ಹಾಗೂ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತೊಂದು ವಲಯಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ನೀಡುವುದರಿಂದ, ಹಲವಾರು ವಲಯಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Gokulsing&amp;Dissanayake129&quot;/&gt; K ವಿಶ್ವನಾಥ್‌, ಬಾಪು, ಜಂಧ್ಯಾಲ, ಸಿಂಗೀತಂ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್‌, ರಾಂಗೋಪಾಲ್‌ ವರ್ಮಾ, ಕ್ರಾಂತಿ ಕುಮಾರ್‌, ದಾಸರಿ ನಾರಾಯಣ ರಾವ್‌‌, ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್‌, ಕೃಷ್ಣ ವಂಶಿ, ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ್‌, ರಾಜಾ ಮೌಳಿ, VV ವಿನಾಯಕ್‌, ಸುರೇಂದ್ರ ರೆಡ್ಡಿ, ಬೊಮ್ಮರಿಲ್ಲು ಭಾಸ್ಕರ್‌ ಮೊದಲಾದವರು ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸದ ಕೆಲವೊಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ದಂತಕಥೆಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಟರಾದ [[NTR]] ಮತ್ತು [[ANR]] ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿರುವ [[ಚಿರಂಜೀವಿ]]ಯು ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ನಟನಾಗಿ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ.

== ಪ್ರಕಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಶೈಲಿಗಳು ==
=== ಮಸಾಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ===
{{Main|Masala (film genre)}}

''ಮಸಾಲಾ''  ಎಂಬುದು ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿನ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಬಾಲಿವುಡ್‌]] ಹಾಗೂ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಶೈಲಿಯಾಗಿದ್ದು, ಒಂದೇ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು [[ಪ್ರಕಾರಗಳ]] ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಈ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಚಲನಚಿತ್ರವೊಂದು [[ಸಾಹಸ]], [[ಹಾಸ್ಯ]], [[ನಾಟಕೀಯತೆ]], [[ಪ್ರಣಯ]] ಮತ್ತು [[ಭಾವಾತಿರೇಕದ ನಾಟಕ]] ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಚಿತ್ರಿಸಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು [[ಸಂಗೀತಮಯ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿರುವ]] ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಅತಿಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ, ಚಿತ್ರಸದೃಶ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುವ ಪರಿಪಾಠವನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕುರಿತು ಪರಿಚಯವಿಲ್ಲದ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಇಂಥ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಥಾವಸ್ತುಗಳು ತರ್ಕರಹಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಸಂಭವನೀಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಬಹುದು. [[ಭಾರತೀಯ ಅಡುಗೆ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥ]]ಗಳ ಒಂದು ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಪದವಾದ ''[[ಮಸಾಲೆ]]'' ಯ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ.

=== ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ ===
{{Main|Parallel Cinema}}

''ಸಮಾನಾಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರ'' ವು ''[[ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಲನಚಿತ್ರ]]''  ಅಥವಾ ''ಭಾರತದ ಹೊಸ ಅಲೆಯ ಚಿತ್ರ''  ಎಂದೂ ಚಿರಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆಂದೋಲನ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ತಾನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಗಂಭೀರವಾಗಿರುವ ವಿಷಯ, ಯಥಾರ್ಥತೆ ಹಾಗೂ ವಾಸ್ತವತೆಗೆ ಇದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು, ಆಯಾ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣದ ಮೇಲೆ ಇದು ಒಂದು ಚುರುಕಾದ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಇರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಯು
ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ [[ಬಾಲಿವುಡ್‌]] ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. [[ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಹೊಸ ಅಲೆ]]ಯ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು [[ಜಪಾನಿನ ಹೊಸ ಅಲೆ]]ಯ ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಸರಿಸುಮಾರು ಅದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಇದೂ ಸಹ ಶುರುವಾಯಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು [[ಬಂಗಾಳಿ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ವು ([[ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ]], [[ಮೃಣಾಲ್‌ ಸೇನ್‌]], [[ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌]], ಮತ್ತು ಇತರರಂಥ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚಿತ್ರರಂಗವಿದು) ವಹಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಇತರ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳಲ್ಲೂ ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಯು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಈ ಆಂದೋಲನ ಅಥವಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ಕೆಲವೊಂದು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವ್ಯಾಪಾರೀ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೆರಡರ ಆಚೆಈಚೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆ. [[ಬಿಮಲ್‌ ರಾಯ್‌‌‌]]ರ ''[[ಟೂ ಏಕರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]''  (1953) ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಇದಕ್ಕೊಂದು ಆರಂಭಿಕ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಯಶಸ್ಸು ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಯಶಸ್ಸುಗಳೆರಡನ್ನೂ ಗಳಿದುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, [[1954ರ ಕ್ಯಾನೆಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸು
ಭಾರತದ ಹೊಸ ಅಲೆ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;Srikanth Srinivasan&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;filmreference&quot; /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.filmreference.com/encyclopedia/Independent-Film-Road-Movies/India-TRENDS-AND-GENRES.html ಟ್ರೆಂಡ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಜೆನ್ರ್‌ಸ್‌]&lt;/ref&gt;

ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರಾದ ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇಯವರು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ &quot;[[ನವ-ವಾಸ್ತವಿಕತಾವಾದಿ]]&quot;ಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರನ್ನು ತೀರಾ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಅನುಸರಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌, ಮೃಣಾಲ್‌ ಸೇನ್‌, [[ಶ್ಯಾಮ್‌ ಬೆನೆಗಲ್‌]], [[ಅಡೂರ್‌ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌]]&lt;ref name=&quot;Gokulsing-18&quot;/&gt; ಮತ್ತು [[ಗಿರೀಶ್ ಕಾಸರವಳ್ಳಿ]] ಮೊದಲಾದವರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Gokulsing&amp;Dissanayake132&quot;/&gt; ರೇಯವರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಪಥೇರ್‌ ಪಾಂಚಾಲಿ]]''  (1955), ''[[ಅಪರಾಜಿತೋ]]''  (1956) ಮತ್ತು ''[[ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್‌ ಅಪು]]''  (1959) ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ''[[ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ]]''  ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ಈ ಮೂರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು [[ಕ್ಯಾನೆಸ್‌]], [[ಬರ್ಲಿನ್‌]] ಮತ್ತು [[ವೆನಿಸ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಮುಖ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವು, ಮತ್ತು [[ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮಹಾನ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇವು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;villagevoice&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.villagevoice.com/specials/take/one/full_list.php3?category=10 |title=Take One: The First Annual Village Voice Film Critics' Poll |accessdate=2006-07-27|date=1999 |publisher=''[[The Village Voice]]''|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070826201343/http://www.villagevoice.com/specials/take/one/full_list.php3?category=10|archivedate= 2007-08-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Time&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.time.com/time/2005/100movies/the_complete_list.html|title=[[Time magazine's &quot;All-TIME&quot; 100 best movies|All-Time 100 Best Movies]]|year=2005|accessdate=2008-05-19|work=Time|publisher=Time, Inc.|archive-date=2005-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20050523235033/http://www.time.com/time/2005/100movies/the_complete_list.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bfipoll&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/history/1992.html|title=The Sight &amp; Sound Top Ten Poll: 1992|work=[[Sight &amp; Sound]]|publisher=[[British Film Institute]]|accessdate=2008-05-20|archive-date=2012-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309164155/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/history/1992.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nytimes&quot;&gt;[https://www.nytimes.com/ref/movies/1000best.html ದಿ ಬೆಸ್ಟ್‌ 1,000 ಮೂವೀಸ್‌ ಎವರ್‌ ಮೇಡ್‌] ಬೈ THE FILM CRITICS OF THE NEW YORK TIMES, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌ [[2002]].&lt;/ref&gt;

== ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ ==
[[ಚಿತ್ರ:Bolywood.jpg|thumb|right|ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನೃತ್ಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫಿಲ್ಮೀ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.]]
{{See also|Filmi}}

ಕೇವಲ ಸಂಗೀತ ಹಕ್ಕುಗಳೊಂದರಿಂದಲೇ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರವೊಂದು ತನ್ನ ನಿವ್ವಳ ಆದಾಯದ 4–5%ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತವು ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಆದಾಯಜನಕ ಮೂಲವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Potts75&quot;/&gt; [[ಸಾರೆಗಾಮ]], [[ಸೋನಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Potts75&quot;/&gt; ವ್ಯಾಪಾರೀ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತವು ಭಾರತದ ನಿವ್ವಳ ಸಂಗೀತ ಮಾರಾಟದ 48%ನಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Potts75&quot;/&gt; ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರವೊಂದು ತನ್ನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಅವಧಿಯಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಹಲವು ನೃತ್ಯಸಂಯೋಜಿತ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Thompson&quot;&gt;[170] ಥಾಂಪ್ಸನ್‌, 74&lt;/ref&gt;

ಒಂದು ಬಹುಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಜಾಗತೀಕರಣಗೊಂಡ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ, ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಮಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಒಂದು ಬೆರಕೆ ಸಂಗೀತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Thompson&quot;/&gt; ಅದೇನೇ ಆದರೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಮಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಹಾಗೂ ಮರುಕಳಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಷಯವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಚದುರಿಹೋದ ದೇಶದ ಜನರಗುಂಪಿನ ನೆರವಿನಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದ ಗಡಿಗಳಾಚೆಗೂ ತಮ್ಮ ಹಾದಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Thompson&quot;/&gt; [[ಲತಾ ಮಂಗೇಷ್ಕರ್‌‌]]ರಂಥ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ-ಗಾಯಕಿಯರು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತದ ವೇದಿಕೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನಸಮೂಹವನ್ನು ಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Thompson&quot;/&gt; 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಹಾಗೂ 21ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಾಗೂ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕಲಾವಿದರ ನಡುವಿನ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವವು ಕಂಡುಬಂತು.&lt;ref name=&quot;Zumkhawala-Cook312&quot;/&gt; ಚದುರಿಹೋದ ಭಾರತೀಯ ಜನರಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ತಾವಿರುವ ದೇಶಗಳ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಹದವಾಗಿ ಬೆರೆಸಿ, ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನೀಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;Zumkhawala-Cook312&quot;&gt;ಝುಂಖಾವಾಲಾ-ಕುಕ್‌, 312&lt;/ref&gt;

== ಜಾಗತಿಕ ಸಂವಾದ ==
ವಸಾಹತು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರು ಯುರೋಪ್‌ನಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao252-253&quot;/&gt; [[ಎರಡನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ]]ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಯುದ್ಧಕಾಲದ ಪ್ರಚಾರದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಭಾರತದೊಳಗೆ ನುಸುಳಿಕೊಂಡು ಬರುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು. [[ಮೈತ್ರಿ ಶಕ್ತಿಗಳ]] ವಿರುದ್ಧ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಜಪಾನಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ‌]]ದ ವಿರುದ್ಧ [[ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ]]ಯನ್ನು ಕಣಕ್ಕಿಳಿಸಲಾಗಿರುವಂತೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳು ತೋರಿಸಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;Velayutham174&quot;&gt;ವೇಲಾಯುಧಂ, 174&lt;/ref&gt; ಇಂಥ ಒಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ''ಬರ್ಮಾ ರಾಣಿ''  ಚಿತ್ರವು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಜಪಾನಿಯರ ಆಕ್ರಮಿಸುವಿಕೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮೈನ್‌ಮಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಜರಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯರು ಒಡ್ಡಿದ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಈ ಚಿತ್ರವು ಚಿತ್ರಿಸಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Velayutham174&quot;/&gt; J. F. ಮದನ್‌ ಹಾಗೂ ಅಬ್ದುಲಾಲ್ಲಿ ಇಸೂಫಾಲ್ಲಿಯವರಂಥ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪೂರ್ವ ವ್ಯವಹಾರಸ್ಥರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Burra&amp;Rao253&quot;/&gt;

ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು [[ಸೋವಿಯೆಟ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]], ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ, [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]],&lt;ref name=&quot;Desai38&quot;&gt;ದೇಸಾಯಿ, 38&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಚೀನಾ ದೇಶಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಬಹಳ ಮುಂಚೆಯೇ ಅತಿಕ್ರಮಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಇತರ ವಲಯಗಳೊಂದಿಗಿನ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಮುಂಚಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಗೋಚರಿಸುವಂತಿದ್ದವು. [[ರಾಜ್‌ ಕಪೂರ್‌‌]]ರಂಥ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ [[ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ಗಳ ತಾರೆಯರು ಏಷ್ಯಾ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Lagaan revives memories of Raj Kapoor in China|author=Anil K. Joseph|publisher=[[Press Trust of India]]|date=20 November 2002|url=http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=16983|accessdate=2009-01-30|archive-date=2012-08-26|archive-url=https://www.webcitation.org/6AC5TaOD8?url=http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=16983|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Rahman's 'Lagaan' cast a spell on me|publisher=[[Sify]]|date=13 February 2004|url=http://sify.com/peopleandplaces/fullstory.php?id=13388284|accessdate=2009-02-24}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ [[ಪೂರ್ವದ ಯುರೋಪ್‌‌]]ನಾದ್ಯಂತ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.russiatoday.ru/features/news/11895|title=RussiaToday : Features : Bollywood challenges Hollywood in Russia|access-date=2010-04-14|archive-date=2008-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080626020120/http://www.russiatoday.ru/features/news/11895|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.chillibreeze.com/articles/Indian-films.asp|title=Promoting Bollywood Abroad Will Help to Promote India|last=Ashreena|first=Tanya|access-date=2010-04-14|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203003948/http://www.chillibreeze.com/articles/Indian-films.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ [[ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿಯೂ]] ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು.&lt;ref name=&quot;Desai38&quot;/&gt; ಇದು [[ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ]]ಯವರಂಥ '[[ಸಮಾನಾಂತರ]]' [[ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಯುರೋಪಿನ, [[ಅಮೆರಿಕಾದ]] ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ನಡುವೆ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟವು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Why we admire Satyajit Ray so much|author=Arthur J Pais|publisher=[[Rediff.com]]|date=14 April 2009|url=http://movies.rediff.com/report/2009/apr/14/why-we-admire-satyajit-ray-so-much.htm|accessdate=2009-04-17}}&lt;/ref&gt; [[ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಸ್ಕೋರ್ಸೆಸೆ]],&lt;ref&gt;{{cite web | author=Chris Ingui | publisher=Hatchet | url=http://media.www.gwhatchet.com/media/storage/paper332/news/2002/03/04/Arts/Martin.Scorsese.Hits.Dc.Hangs.With.The.Hachet-195598.shtml | title=Martin Scorsese hits DC, hangs with the Hachet | accessdate=2009-06-06 | archive-date=2009-08-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090826214118/http://media.www.gwhatchet.com/media/storage/paper332/news/2002/03/04/Arts/Martin.Scorsese.Hits.Dc.Hangs.With.The.Hachet-195598.shtml | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಐವರಿ]],&lt;ref&gt;{{cite web
|author = Sheldon Hall
|publisher = Screen Online | url=http://www.screenonline.org.uk/people/id/532213/index.html | title=Ivory, James (1928–) | accessdate=2007-02-12
}}
&lt;/ref&gt; [[ಅಬ್ಬಾಸ್‌ ಕಿಯಾರೊಸ್ಟಾಮಿ]], [[ಎಲಿಯಾ ಕಝಾನ್‌]], [[ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್‌ ಟ್ರಫೌಟ್‌]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=THE 'WORLD' OF SATYAJIT RAY: LEGACY OF INDIA'S PREMIER FILM MAKER ON DISPLAY|author=Dave Kehr|publisher=''[[Daily News (New York)|Daily News]]''|date=5 May 1995|url=http://www.nydailynews.com/archives/entertainment/1995/05/05/1995-05-05_the__world__of_satyajit_ray_.html|accessdate=2009-06-06|archive-date=2009-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090915204359/http://www.nydailynews.com/archives/entertainment/1995/05/05/1995-05-05_the__world__of_satyajit_ray_.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ಸ್ಟೀವನ್‌ ಸ್ಪಿಲ್‌ಬರ್ಗ್‌]],&lt;ref name=&quot;unmaderay&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IMDbRay&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UCSCcurrents&quot;/&gt; [[ಕಾರ್ಲೋಸ್‌ ಸೌರಾ]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=Satyajit Ray is this Spanish director's inspiration|author=Suchetana Ray|publisher=[[CNN-IBN]]|date=11 March 2008|url=http://ibnlive.in.com/news/satyajit-ray-is-this-spanish-directors-inspiration/60900-8.html|accessdate=2009-06-06|archive-date=2014-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140707181226/http://ibnlive.in.com/news/satyajit-ray-is-this-spanish-directors-inspiration/60900-8.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ಜೀನ್‌-ಲ್ಯೂಕ್‌ ಗೊಡಾರ್ಡ್‌]],&lt;ref&gt;{{cite web | author=André Habib | publisher=Senses of Cinema | url=http://archive.sensesofcinema.com/contents/01/16/godard_habib.html | title=Before and After: Origins and Death in the Work of Jean-Luc Godard | accessdate=2006-06-29 | archive-date=2006-06-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060614150838/http://www.sensesofcinema.com/contents/01/16/godard_habib.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ಇಸಾವೊ ಟಕಹಾಟಾ]],&lt;ref&gt;{{cite web|author=Daniel Thomas|title=Film Reviews: Grave of the Fireflies (Hotaru no Haka)|date=20 January 2003|url=http://www.danielthomas.org/pop/film_reviews/fireflies.htm|accessdate=2009-05-30|archive-date=2012-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20121030085422/http://www.danielthomas.org/pop/film_reviews/fireflies.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ಗ್ರೆಗರಿ ನಾವಾ]], [[ಇರಾ ಸ್ಯಾಕ್ಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ವೆಸ್‌ ಆಂಡರ್‌ಸನ್‌‌‌‌]]ರಂಥ&lt;ref name=&quot;The Statesman&quot;&gt;{{cite web| title = On Ray's Trail| url = http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=30&amp;id=172929&amp;usrsess=1| publisher = The Statesman| accessdate = 2007-10-19| archive-date = 2008-01-03| archive-url = https://web.archive.org/web/20080103071501/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=30&amp;id=172929&amp;usrsess=1| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ರೇಯವರ ಸಿನಿಮೀಯ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ [[ಅಕಿರಾ ಕುರೊಸಾವಾ]]ನಂಥ ಇತರ ಅನೇಕರು ರೇಯವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇಯವರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯು ಒಂದು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪೀ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Citation
|surname1 = Robinson
|given1 = A
|year = 2003
|title = Satyajit Ray: The Inner Eye: The Biography of a Master Film-Maker
|publisher = I. B. Tauris
|ISBN = 1860649653
|page = 96}}&lt;/ref&gt; &quot;ಐವತ್ತರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ನೆಲೆಗಳಿಗೆ ಭರಪೂರವಾಗಿ ಬಂದ [[ಪ್ರಾಪ್ತ-ವಯಸ್ಸಿಗೆ-ಬರುತ್ತಿರುವ]] ಹೊಸತನದ [[ನಾಟಕೀಯ ಚಿತ್ರಗಳು]] [[ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ]] ಚಿತ್ರದ ಒಂದು ಅತ್ಯಮೋಘ ಪ್ರಥಮ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು&quot;.&lt;ref name=&quot;Sragow&quot;&gt;{{citation|title=An Art Wedded to Truth|first=Michael|last=Sragow|year=1994|journal=[[The Atlantic|The Atlantic Monthly]]|publisher=[[University of California, Santa Cruz]]|url=http://satyajitray.ucsc.edu/articles/sragow.html|accessdate=2009-05-11|archive-date=2009-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090412212046/http://satyajitray.ucsc.edu/articles/sragow.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ಸುಬ್ರತಾ ಮಿತ್ರ]]ರ [[ಬೌನ್ಸ್‌ ಲೈಟಿಂಗ್‌]]  ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಕಾರ್ಯಕೌಶಲವು ಕೂಡಾ ''ದಿ ಅಪು ಟ್ರೈಲಜಿ'' ಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;cinematographers&quot;/&gt; 1980ರ ದಶಕದಿಂದೀಚೆಗೆ, [[ಋತ್ವಿಕ್‌ ಘಾಟಕ್‌]] &lt;ref&gt;{{citation|first=Megan|last=Carrigy|title=Ritwik Ghatak|journal=[[Senses of Cinema]]|date=October 2003|url=http://archive.sensesofcinema.com/contents/directors/03/ghatak.html|accessdate=2009-05-03}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಗುರುದತ್‌‌‌]]ರಂಥ &lt;ref&gt;{{cite web|title=Asian Film Series No.9 GURU DUTT Retorospective|publisher=[[Japan Foundation]]|year=2001|url=http://www.jpf.go.jp/e/culture/new/old/0101/01_03.html|accessdate=2009-05-13|archive-date=2009-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090620144748/http://www.jpf.go.jp/e/culture/new/old/0101/01_03.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಹಿಂದೆ ಉಪೇಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಕೆಲವೊಂದು ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಮರಣಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಏಷ್ಯಾದ ಮತ್ತು '[[ಮೂರನೇ ವಿಶ್ವ]]'ದ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳು, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕಿಂತ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗವು ತಮ್ಮ ಸಂವೇದನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Desai38&quot;/&gt; ಜಿಗ್ನ ದೇಸಾಯಿಯವರ ಅನುಸಾರ,
[[ಚದುರಿಹೋದ ಭಾರತೀಯ ಜನರಗುಂಪು]] ಗಣನೀಯ ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪಯಾರ್ಯಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುವ ಮೂಲಕ, ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗವು 21ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ 'ಒಂದು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಆಚೆಬರುವಲ್ಲಿ' ಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Desai37&quot;&gt;ದೇಸಾಯಿ, 37&lt;/ref&gt;

ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ [[ಸಂಗೀತಮಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ]] ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗವು ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಶುರುಮಾಡಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾರದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನವಾಗುವಲ್ಲಿ ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಸಾಧಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. [[ಬಾಝ್‌ ಲುಹ್ರ್‌ಮನ್‌]] ಎಂಬಾತ ತನ್ನ ಯಶಸ್ವೀ ಸಂಗೀತಮಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಮೌಲೀನ್‌ ರೋಜ್‌!]]''   (2001) ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಇದು ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಸಂಗೀತಮಯ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://movies.about.com/library/weekly/aa030902a.htm|title=Baz Luhrmann Talks Awards and &quot;Moulin Rouge&quot;|publisher=[[About.com]]|accessdate=2009-05-15|archive-date=2012-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20120502074825/http://movies.about.com/library/weekly/aa030902a.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''ಮೌಲೀನ್‌ ರೋಜ್‌!''  ಚಿತ್ರದ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಅಂದು ಮರಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತಮಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿತು, ತರುವಾಯ ಆ ಪ್ರಕಾರದ ಒಂದು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕ್ಕೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತುಂಬಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Guide Picks – Top Movie Musicals on Video/DVD|publisher=[[About.com]]|url=http://movies.about.com/library/weekly/aatpmusicals.htm|accessdate=2009-05-15|archive-date=2009-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20090124220433/http://movies.about.com/library/weekly/aatpmusicals.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ಡ್ಯಾನಿ ಬೋಯ್ಲ್‌‌]]ನ [[ಆಸ್ಕರ್‌]]-ವಿಜೇತ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ''[[ಸ್ಲಂಡಾಗ್‌ ಮಿಲಿಯನೇರ್‌]]''  (2008) ಚಿತ್ರವೂ ಸಹ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ&lt;ref name=&quot;Kumar&quot;&gt;{{cite web|author=Amitava Kumar|title=Slumdog Millionaire's Bollywood Ancestors|publisher=''[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]''|date=23 December 2008|url=http://www.vanityfair.com/online/oscars/2008/12/slumdog-millionaires-bollywood-ancestors.html|accessdate=2008-01-04|archive-date=2012-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529011746/http://www.vanityfair.com/online/oscars/2008/12/slumdog-millionaires-bollywood-ancestors|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Age&quot;&gt;{{cite web|title=Slumdog draws crowds, but not all like what they see|publisher=''[[The Age]]''|date=25 January 2009|url=http://www.theage.com.au/world/slumdog-draws-crowds-but-not-all-like-what-they-see-20090124-7p33.html|accessdate=2008-01-24}}&lt;/ref&gt; ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು &quot;ಹಿಂದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿರುವ ಒಂದು ಗೌರವಾರ್ಪಣೆ&quot; ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Hindu&quot;/&gt; [[ವಿಧು ವಿನೋದ್‌ ಚೋಪ್ರಾ]], [[ಜಹ್ನು ಬರುವಾ]], [[ಸುಧೀರ್‌ ಮಿಶ್ರಾ]] ಮತ್ತು [[ಪಾನ್‌ ನಳಿನ್‌]]ರಂಥ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಂದ ಮುಂಬರಲಿರುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ತಲುಪುವ ಕಡೆಗೆ ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ಪ್ರಯತ್ನಪಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7412344.stm&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! ಪ್ರಶಸ್ತಿ 
! ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು 
! ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡುವವರು 
|-
|  [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] 
|  (1954). 
|  [[ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ]], [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]
|-
|  [[ಬಂಗಾಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಸಂಘದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] 
|  1937 
|  [[ಬಂಗಾಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಸಂಘದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಸರ್ಕಾರ]]
|-
|  [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] 
|  1954 
|  [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌‌]]
|-
|  [[ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] 
|  1995 
|  [[STAR TV (ಏಷ್ಯಾ)]]
|-
|  [[ಝೀ ಸಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] 
|  1998 
|  [[ಝೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್‌]]
|-
|  [[IIFA]] 
|  2000 
| 
|-
|}

ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ, [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], [[ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], [[ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಜಾಗತಿಕ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಸೇರಿವೆ.

== ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಚಲನಚಿತ್ರ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ==
{{Expand section|date=December 2009}}
ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ವಲಯಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಹಲವಾರು ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಲವಾರು ಮಗ್ಗುಲುಗಳಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ:
* [http://www.thescripthub.com ದಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ ಹಬ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140104064657/http://thescripthub.com/ |date=2014-01-04 }}
* [[M.G.R ಗೌರ್ನಮೆಂಟ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ &amp;amp; ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌, ತಾರಾಮಣಿ]],ಚೆನ್ನೈ
* [[ಫಿಲ್ಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]], ಪುಣೆ
* [[L.V. ಪ್ರಸಾದ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ]], ಹೈದರಾಬಾದ್‌
* [[ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌]], ಕೋಲ್ಕತಾ
* [[ವಿಸ್ಲಿಂಗ್‌ ವುಡ್ಸ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌]]
* [http://www.mindscreen.co.in ಮೈಂಡ್‌ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌]
* [[ಏಷ್ಯನ್‌ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌]]

== ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ==
* [[ಭಾರತೀಯ ಪನೋರಮಾ]]

'''ಸೂಚನೆ:'''  ''ಇದು ಒಂದು ಸಮಗ್ರವಾದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲ.''

== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==
{{Reflist|3}}
* [http://www.filmtvguild.in/milestones.htm ಥ್ರೀ ಫಸ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಸಿನಿಮಾ: ಮೈಲ್‌ಸ್ಟೋನ್ಸ್‌ ಫ್ರಂ 1896–2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719114936/http://www.filmtvguild.in/milestones.htm |date=2011-07-19 }} ಫಿಲ್ಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ ಗಿಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ

== ಆಕರಗಳು ==
* ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಷೋಪ್ಲೇಸಸ್‌, ಸಿನಿಮಾ ಥಿಯೇಟರ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ, ಡೇವಿಡ್‌ ವಿನ್ನೆಲ್ಸ್‌ &amp; ಬ್ರೆಂಟ್‌ ಸ್ಕೆಲ್ಲಿ, ISBN 0-9516563-5-X
* ಬುರ್ರಾ, ರಾಣಿ ಡೇ &amp; ರಾವ್‌, ಮೈಥಿಲಿ (2006), &quot;ಸಿನಿಮಾ&quot;, ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ (ಸಂಪುಟ. '' ''1)'' , ಥಾಮ್ಸನ್‌ ಗೇಲ್‌, ISBN 0-684-31350-2.
* ದೇಸಾಯಿ, ಜಿಗ್ನಾ (2004), ''ಬಿಯಾಂಡ್‌ ಬಾಲಿವುಡ್‌: ದಿ ಕಲ್ಚರಲ್‌ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸೌತ್‌ ಏಷ್ಯನ್‌ ಡಯಾಸ್ಪೋರಿಕ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌'' , ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್‌, ISBN 0-415-96684-1.
* ಗೋಕುಲ್‌ಸಿಂಗ್‌, K. M. &amp; ದಿಸ್ಸಾನಾಯಕೆ, W. (2004), ''ಇಂಡಿಯನ್‌ ಪಾಪ್ಯುಲರ್‌ ಸಿನಿಮಾ: ಎ ನೆರೇಟಿವ್‌ ಆಫ್‌ ಕಲ್ಚರಲ್‌ ಚೇಂಜ್‌ (2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ)'' , ಟ್ರೆಂಥಾಮ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌, ISBN 1-85856-329-1.
* ಖನ್ನಾ, ಅಮಿತ್‌ (2003), &quot;ದಿ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿಂದಿ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌&quot;, ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌ ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮಾ: ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್‌, ದಿ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಇಟ್ಸ್‌ ಫ್ಯೂಚರ್‌, ನೆರೇಟಿವ್‌ ಫಾರ್ಮ್ಸ್‌, ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಮೀಡಿಯಂ, ಮೈಲ್‌ಸ್ಟೋನ್ಸ್‌, ಬಯಾಗ್ರಫೀಸ್‌'' , ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ (ಭಾರತ) ಪ್ರೈವೇಟ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ISBN 81-7991-066-0.
* ಖನ್ನಾ, ಅಮಿತ್‌ (2003), &quot;ದಿ ಫ್ಯೂಚರ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿಂದಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಬಿಸಿನೆಸ್‌&quot;, ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌ ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮಾ: ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್‌, ದಿ ಬಿಸಿನೆಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಇಟ್ಸ್‌ ಫ್ಯೂಚರ್‌, ನೆರೇಟಿವ್‌ ಫಾರ್ಮ್ಸ್‌, ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಮೀಡಿಯಂ, ಮೈಲ್‌ಸ್ಟೋನ್ಸ್‌, ಬಯಾಗ್ರಫೀಸ್‌'' , ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ (ಭಾರತ) ಪ್ರೈವೇಟ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ISBN 81-7991-066-0.
* ಕುಮಾರ್‌, ಶಾಂತಿ (2008), &quot;ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಬಿಯಾಂಡ್‌: ದಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಇಕಾನಮಿ ಆಫ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್‌ ಇನ್‌ ರಾಮೋಜಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಸಿಟಿ, ಹೈದರಾಬಾದ್‌&quot;, ''ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಬಾಲಿವುಡ್‌: ಟ್ರಾವೆಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿಂದಿ ಸಾಂಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡಾನ್ಸ್‌'' , ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಮಿನ್ನೆಸ್ಟೋವಾ ಪ್ರೆಸ್‌, ISBN 978-0-8166-4578-7.
* ಪಾಟ್ಸ್‌, ಮೈಕೇಲ್‌ W. (2006), &quot;ಫಿಲ್ಮ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ&quot;, ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ (ಸಂಪುಟ. '' ''2)'' , ಥಾಮ್ಸನ್‌ ಗೇಲ್‌, ISBN 0-684-31351-0.
* ರಾಜಾಧ್ಯಕ್ಷ, ಆಶಿಶ್‌ (1996), &quot;ಇಂಡಿಯಾ: ಫಿಲ್ಮಿಂಗ್‌ ದಿ ನೇಷನ್‌&quot;, ''ದಿ ಆಕ್ಸ್‌‌ಫರ್ಡ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ ಸಿನಿಮಾ'' , ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌, ISBN 0-19-811257-2.
* ಥಾಂಪ್ಸನ್‌, ಗೋರ್ಡಾನ್‌ (2006), &quot;ಫಿಲ್ಮೀಗೀತ್‌&quot;, ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ (ಸಂಪುಟ. '' ''2)'' , ಥಾಮ್ಸನ್‌ ಗೇಲ್‌, ISBN 0-684-31351-0.
* ವೇಲಾಯುಧಂ, ಸೆಲ್ವರಾಜ್‌ (2008), &quot;ದಿ ಡಯಾಸ್ಪೋರಾ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಸರ್ಕ್ಯುಲೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಸಿನಿಮಾ&quot;, ''ತಮಿಳ್‌ ಸಿನಿಮಾ: ದಿ ಕಲ್ಚರಲ್‌ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ'ಸ್‌ ಅದರ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ'' , ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್‌, ISBN 978-0-415-39680-6.
* ವಾಟ್ಸನ್‌, ಜೇಮ್ಸ್‌ L. (2009), ''ಗ್ಲೋಬಲೈಸೇಷನ್‌'' , ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ.
* ಝುಂಖಾವಾಲಾ-ಕುಕ್‌, ರಿಚರ್ಡ್‌ (2008), &quot;ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಗೆಟ್ಸ್‌ ಫಂಕಿ: ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹಿಪ್‌-ಹಾಪ್‌, ಬೇಸ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಭಾಂಗ್ರಾ, ಅಂಡ್‌ ದಿ ರೇಷಿಯಲ್‌ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌&quot;, ''ಗ್ಲೋಬಲ್‌ ಬಾಲಿವುಡ್‌: ಟ್ರಾವೆಲ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿಂದಿ ಸಾಂಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡಾನ್ಸ್‌'' , ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಮಿನ್ನೆಸ್ಟೋವಾ ಪ್ರೆಸ್‌, ISBN 978-0-8166-4578-7.

{{CinemaofIndia}}
{{Life in India}}
{{Worldcinema}}

== ಮಾಹಿತಿ ತಾಣ ==
* [http://www.bollypedia.de ಜರ್ಮನ್‌ ಬಾಲಿವುಡ್‌ ಲೆಕ್ಸಿಕನ್‌]{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{DEFAULTSORT:Cinema Of India}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]]
[[ವರ್ಗ:ದೇಶಗಳ ಅನುಸಾರದಲ್ಲಿನ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]]
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ]]</text>
      <sha1>9wc2v0ltpmlujixz17csg00lhv2scng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನಾ. ಸೋಮೇಶ್ವರ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23699</id>
    <revision>
      <id>1430945</id>
      <parentid>1351570</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12180" sha1="o0f7ip5y8wcrtf1wxox83rpr0hin416" xml:space="preserve">{{Infobox medical person
|image                     =
|name                     = ಡಾ.ನಾರಪ್ಪ ಸೋಮೇಶ್ವರ 
|||caption                 =
| birth_date              = {{Birth date and age|df=yes|1955|5|14}}
|birth_place             = [[ಬೆಂಗಳೂರು]],ಕರ್ನಾಟಕ,ಭಾರತ 
|death_date              =
|death_place             =
|profession              =ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಷನರ್.&lt;ref&gt;Sampada: [http://sampada.net/article/26070 Kannada Magazine.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311105550/https://sampada.net/article/26070 |date=2016-03-11 }}, ''[[Sampada (Kannada Magazine)|Sampada]]'',6 January 2011.&lt;/ref&gt;
|specialism              =
|research_field          =
|religion               = 
|known_for               = ''ಏಳು ಸುತ್ತಿನ ಕೋಟಿಯಲಿ ಎಂಟುಕೋಟಿ ಭಂಟರು'' ಮನುಷ್ಯ ದೇಹದ ಸ್ವನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆ.
|years_active            = 1986–ಪ್ರಸ್ತುತ
|education               =ಬೆಂಗಳೂರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ ಬಿಎಸ್ಸಿ, ಎಂ ಬಿ ಬಿ ಎಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ, [[ಬೆಂಗಳೂರು]] (1981–86)
|work_institutions       =
|children               = ಮಗ (ನಚಿಕೇತ್)
|prizes                  = ಡಾ.ಪಿ.ಎಸ್.ಶಂಕರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೈದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಡಾ. ಬಿ.ಸಿ.ರಾಯ್ ಡಾಕ್ಟರ್ಸ್ ಡೇ ಅವಾರ್ಡ್, ಆರ್ಯಭಟ್ಟ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅವಾರ್ಡ್
|relations               =   
}}

[[ಚಿತ್ರ:Indejpg.jpg|thumb|right|250px| 'ಥಟ್ ಅಂತ ಹೇಳಿ,' ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಒಂದು ನೋಟ']]
'''ಡಾ. ಸೋಮೇಶ್ವರ್''',&lt;ref&gt; [http://www.nettv4u.com/celebrity/kannada/anchor/dr-naa-someshwara Dr. Naa Someshwara nettv4u.com, ಡಾ.ನಾ.ಸೋಮೇಶ್ವರರ ಪರಿಚಯ] &lt;/ref&gt; [[ಚಂದನ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಚಂದನ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ]] [[ಥಟ್ ಅಂತ ಹೇಳಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ|ಥಟ್ ಅಂತ ಹೇಳಿ]]&lt;ref&gt;[http://www.sallapa.com/2013/08/blog-post_5705.html samskruti  sallapa, naa. someshwara]&lt;/ref&gt; ಎನ್ನುವ ಕನ್ನಡ ಕ್ವಿಜ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ರೂವಾರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು. ಫ್ರತಿದಿನ ತಪ್ಪದೆ 'ಉತ್ಸಾಹ ಹಾಗೂ ಕ್ರಮಬದ್ಧತೆ'ಯಿಂದ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ  ೫,000 ಕಂತುಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದುವರೆದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಒಂದು ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಇವರು ವೃತ್ತಿಯಿಂದ [[ವೈದ್ಯ|ವೈದ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ]]. ಲೇಖಕರಾಗಿ ಅನೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ಜನರ ಹೃದಯ ತಟ್ಟಿದವರು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ಥಟ್ ಅಂತ ಹೇಳಿ! - ಒಂದು ಪಕ್ಷಿ ನೋಟ |trans-title=Thatt Antha Heli! - A Bird's View |url=https://www.sampada.net/article/26070 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100617232140/http://sampada.net/article/26070 |archivedate=17 June 2010 |accessdate=3 March 2018 |publisher=sampada.net |language=Kannada}}&lt;/ref&gt; ‘ಜೀವನಾಡಿ’ ಆರೋಗ್ಯ ಮಾಸಿಕದ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಇವರು ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಮತ್ತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳೆರಡರಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಶೈಲಿ ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡವರು. [[ಹಂಪೆ|ಹಂಪಿ]] [[ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ವೈದ್ಯವಿಶ್ವಕೋಶದಲ್ಲಿ ಇವರು ಬರೆದ ಅನುವಂಶಿಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಲೇಖನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಆರೋಗ್ಯದ ಕುರಿತು ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. [[ಆಕಾಶವಾಣಿ|ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿಯೂ]] ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

==ಜೀವನ, ಶಿಕ್ಷಣ, ವೃತ್ತಿ, ಕುಟುಂಬ==
ಸೋಮೇಶ್ವರ್ ಅವರು ನಾರಪ್ಪ ಹಾಗೂ ತಾಯಿ ಅಂಜನಾರವರ ಮಗನಾಗಿ ೧೪ ಮೇ ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] [[ಮಲ್ಲೇಶ್ವರಂ|ಮಲ್ಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |date=14 May 2015 |title=ಸೋಮೇಶ್ವರ್ ಗೆ ಅರುವತ್ತು, ಥಟ್ ಅಂತ ವಿಶ್ ಮಾಡಿl |url=https://kannada.filmibeat.com/tv/happy-birthday-to-thatt-antha-heli-naa-someswara-018481.html |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150517024036/http://kannada.filmibeat.com/tv/happy-birthday-to-thatt-antha-heli-naa-someswara-018481.html |archivedate=17 May 2015 |accessdate=3 March 2018 |publisher=filmibeat.com |language=Kannada}}&lt;/ref&gt; ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ 'ಜೀವನಂದಿ' ಎಂಬ ಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದರು. ಬಿ.ಎಸ್.ಸಿ ಪದವಿಯ ಬಳಿಕ, ಎಮ್.ಬಿ.ಬಿ.ಎಸ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ವೃತ್ತಿಯಿಂದ ವೈದ್ಯರಾದ ಸೋಮೇಶ್ವರರು ಒಂದು ಫಾರ್ಮಸ್ಯೂಟಿಕಲ್ ಕಂಪೆನಿಗೆ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸೋಮೇಶ್ವರ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ರುಕ್ಮಾವತಿ.

ಡಾ|| ನಾ. ಸೋಮೇಶ್ವರರವರು [[ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳು|ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳ]] ನಿವಾರಣೆ, [[ಆರೋಗ್ಯ]] ಜಾಗೃತಿ, [[ಏಡ್ಸ್ ರೋಗ|ಏಡ್ಸ್]] ಕುರಿತು ಅನೇಕ ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆ, ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಸಂವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಸ್ಟ್ರಾಜೆನಿಕ್ ಫಾರ್ಮಾ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಸಂಸ್ಥೆಯುಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

==ಥಟ್ ಅಂತ ಹೇಳಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ==
{{ಮುಖ್ಯ|ಥಟ್ ಅಂತ ಹೇಳಿ}}
೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಚಂದನದ ನಿರ್ದೇಶಕ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರಲುರವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶುರುವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಹಾಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮಹೇಶ್ ಜೋಶಿಯವರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಎಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಉಷಾ ಕಿಣಿ ಮತ್ತು ಎಚ್.ಎನ್.ಆರತಿ, ಮತ್ತು ಹಾಲಿ ರಘು ಐಡಿಹಳ್ಳಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸೋಮೇಶ್ವರರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ವಾರದಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೨ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ಮೀಸಲಾಗಿಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://kannada.filmibeat.com/tv/that-anta-heli-na-someshwara-aarathi-hn-in-065565.html filmy beat, ಓದಿ, 'ಥಟ್ ಅಂತ ಹೇಳಿ!?' ರೂವಾರಿಗಳ ಸಂದರ್ಶನ * ಶ್ರೀರಾಮ್ ಭಟ್ Published: Tuesday, May 29, 2012]&lt;/ref&gt; ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ೩ ಗಂಟೆ ತಗಲುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸಲುವಾಗಿಯೇ ಸೋಮೇಶ್ವರ್ ರವರು, ತಮ್ಮ ಖಾಸಗಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಆದ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜಿ ಮಾಡಿ ಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. 

==ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳು==
ಇವರ ಒಟ್ಟು ಹತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ &quot;ಬಹಿರಂಗ ಶುದ್ಧ&quot;, &quot;ಏಳುಸುತ್ತಿನ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಕೋಟಿ ಬಂಟರು&quot;, &quot;ಬದುಕು ನೀಡುವ ಬದಲೀ ಜೋಡಣೆ&quot;, “ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೂಪರ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್-ಮಿದುಳು&quot;, ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು.
* ೩೦ ಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾದ ಪುಸ್ತಕಗಳು.
* ಏಳು ಸುತ್ತಿನ ಕೋಟೆಯಲಿ ಎಂಟುಕೋಟಿ ಬಂಟರು (ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದದ್ದು)

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
# ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/2004/10/15/stories/2004101509120300.htm |title=ಹಿಂದೂ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ, ವೈದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |access-date=2017-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013060628/http://hindu.com/2004/10/15/stories/2004101509120300.htm |archive-date=2012-10-13 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
# ಡಾಕ್ಟರ್ಸ್ ಡೇ ಅವಾರ್ಡ್,
# ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,
# ಆರ್ಯಭಟ್ಟ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
# ವಿದ್ಯಾರತ್ನ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
# ಡಾ|| ಬಿ.ಸಿ. ರಾಯ್ ವೈದ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
# ರನ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
# ಎಂ. ಜಿ. ರಂಗನಾಥನ್ ಸ್ಮಾರಕ ಪುಸ್ತಕ ಬಹುಮಾನ
# ಸ್ನೇಹ-ಸೇತು ಪ್ರಶಸ್ತಿ

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [https://bellurramki18.wordpress.com/tag/dr-na-someshwara/ Rambling with Bellur, Posts tagged : Dr.Na.Someshwara,July, 6,2013]
* [http://www.kannadaprabha.com/districts/bidar/%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B3%86-%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AF-%E0%B2%A8%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B2%B0-%E0%B2%A8%E0%B2%BE-%E0%B2%B8%E0%B3%8B%E0%B2%AE%E0%B3%87%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%B0/175429.html ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭ, 13 Feb 2014,ನಾ.ಸೋಮೇಶ್ವರ,'ಕಲಿಕೆ ನಿತ್ಯ ನಿರಂತರ']{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

* [http://yakshaprashne.org/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170512160449/http://yakshaprashne.org/ |date=2017-05-12 }}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಜನ]]
[[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ದೂರದರ್ಶನ]]</text>
      <sha1>o0f7ip5y8wcrtf1wxox83rpr0hin416</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23743</id>
    <revision>
      <id>1430960</id>
      <parentid>1352326</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85136" sha1="6kimoh38pjsid1ut7xgf80mqc5o5gpk" xml:space="preserve">{{Infobox U.S. state
|  Name            = Nebraska
|  Fullname        = State of Nebraska
|  Flag            = Flag of Nebraska.svg
|  Flaglink        = [[Flag of Nebraska|Flag]]
|  Seal            = Seal of Nebraska.svg
|  Map             = Map of USA NE.svg
|  Nickname        = Cornhusker State
|  Former          = Nebraska Territory
|  Motto           = '''Equality''' Before the Law
|  Capital         = [[Lincoln, Nebraska|Lincoln]]
|  OfficialLang    = [[ಆಂಗ್ಲ|English]]
|  Demonym = Nebraskan
|  LargestCity     = [[Omaha, Nebraska|Omaha]]
|  LargestMetro    = [[Omaha-Council Bluffs metropolitan area|Omaha-Council Bluffs]]
|  Governor        = [[Dave Heineman]] (R)
|  Lieutenant Governor = [[Rick Sheehy]] (R)
|  Legislature     = [[Nebraska Legislature]]
|  Upperhouse      = ''None''
|  Lowerhouse      = ''None''
|  Senators        = [[Ben Nelson]] (D)&lt;br /&gt;[[Mike Johanns]] (R)
|  Representative = [[Jeff Fortenberry]] (R)&lt;br /&gt;[[Lee Terry]] (R)&lt;br /&gt;[[Adrian M. Smith]] (R)
|  PostalAbbreviation = NE
|  AreaRank        = 16th
|  TotalAreaUS     = 77,421
|  TotalArea       = 200,520
|  LandAreaUS      = 76,873
|  LandArea        = 199,099
|  WaterAreaUS     = 481
|  WaterArea       = 1,247
|  PCWater         = 0.7
|  PopRank         = 38th |
  2000Pop (old)   = 1,711,263
|  2000Pop         = 1,796,619 (2009 est.).)&lt;ref name=08CenEst&gt;{{cite web | title = Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2008 | publisher = United States Census Bureau | accessdate = 2009-01-26 | url = http://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2008-01.csv}}&lt;/ref&gt;
|  DensityRank     = 43rd
|  2000DensityUS   = 23
|  2000Density     = 8.88
|  MedianHouseholdIncome = $44,623
|  IncomeRank      = 20th
|  AdmittanceOrder = 37th
|  AdmittanceDate  = March 1, 1867
|  TimeZone        = [[Central Standard Time Zone|Central]]: [[UTC]]-6/[[Daylight saving time|-5]]
|  TZ1Where        = most of state
|  TimeZone2       = [[Mountain Standard Time Zone|Mountain]]: [[UTC]]-7/[[Daylight saving time|-6]]
|  TZ2Where        = [[Nebraska Panhandle|panhandle]]
|  Latitude        = [[40th parallel north|40° N]] to [[43rd parallel north|43° N]]
|  Longitude       = 95° 19' W to 104° 03' W
|  WidthUS         = 210
|  Width           = 340
|  LengthUS        = 430
|  Length          = 690
|  HighestPoint    = [[Panorama Point]]&lt;ref name=usgs&gt;{{cite web| date =29 April 2005| url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title =Elevations and Distances in the United States| publisher =U.S Geological Survey| dateformat =mdy| accessdate =November 6 2006| archive-date =1 ಜೂನ್ 2008| archive-url =https://web.archive.org/web/20080601170143/http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| url-status =dead}}&lt;/ref&gt;
|  HighestElevUS   = 5,424
|  HighestElev     = 1,653
|  MeanElevUS      = 2,592
|  MeanElev        = 790
|  LowestPoint     = [[Missouri River]]&lt;ref name=usgs /&gt;
|  LowestElevUS    = 840
|  LowestElev      = 256
|  ISOCode         = US-NE
|  Website         = www.nebraska.gov 
}}

ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್]]‌ನ [[ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗ]]ದಲ್ಲಿರುವ [[ರಾಜ್ಯ]]ವೇ '''ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ'''.{{IPAc-en|en-us-Nebraska.ogg|n|ə|ˈ|b|r|æ|s|k|ə}}  ಇದರ ರಾಜಧಾನಿ [[ಲಿಂಕನ್]] ಮತ್ತು [[ಒಮಹಾ]] ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ.

ಒಮ್ಮೆ [[ಗ್ರೇಟ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡೆಸರ್ಟ್‌ನ]] ಭಾಗ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. (ಗರಿಷ್ಠ [[ಮೈದಾನ]]ದ [[ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ]]ದ ಭಾಗ). ಈಗ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಕೃಷಿ]]ಯ ಮತ್ತು [[ದನಗಾವಲಿನ]] ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.

ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು [[ಏಕಸಭೆಯ]] ಶಾಸಕಾಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಏಕೈಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.

== ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ==
ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಪ್ಲಾಟ್ ನದಿ]] ಹರಿದ ನಂತರ ಬಹುಶಃ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಒಟೊಯ್]] ಶಬ್ದವಾದ ''Ñí Brásge'' {{pronounced|ˌɲĩˈbɾaskɛ}}  (ಸಮಕಾಲೀನ Otoe ''Ñí Bráhge'' ), ನಿಂದ ಅಥವಾ &quot;ನಿಂತ ನೀರು&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥಕೊಡುವ ಒಮಹಾ ''Ní Btháska'' {{pronounced|ˌnĩˈbɫᶞaska}} ದಿಂದ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಶಬ್ದ ಬಂದಿರಬೇಕು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://spot.colorado.edu/~koontz/faq/etymology.htm |title=Etymology |accessdate=2006-11-28 |author=Koontz, John |work=Siouan Languages}}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:Nebraska 1718.jpg|thumb|200px|left|1718ರಲ್ಲಿ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ, Guillaume de L'Isle map, ರಾಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಸರಿಸುಮಾರು ಭಾಗವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.]]
ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ [[ಒಮಹಾ]], [[ಮಿಸ್ಸೋರಿಯಾ]], [[ಪೊನ್ಕಾ]], [[ಪಾವ್ನೀ]], [[ಒಟೊಯ್]] ಮತ್ತು [[ಸಿಯೋಕ್ಸ್]]‌ನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್]] ಪಂಗಡಗಳು ನೆಲೆಸಿವೆ.

[[ಲೂಯಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ದಂಡಯಾತ್ರೆ]]ಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಮೊದಲು ಮೊದಲು [[ಫ್ರೆಂಚ್-ಕೆನಡಿಯನ್]] ಸಂಶೋಧಕರು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದರು ಹಾಗೂ 1739 ರಲ್ಲಿ [[ಮಲೆಟ್]] ಸಹೋದರರು [[ಸಂತಾ ಫೆ]]ಗೆ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು.&lt;ref&gt;&quot;ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ&quot;, ''ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ'', 1910&lt;/ref&gt;    [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಗೋಲ್ಡ್ ರಶ್]] ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಒಪ್ಪಂದವು 1848 ರವರೆಗೂ ಆರಂಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.   30, ಮೇ 1854 [[ಕನ್ಸಸ್-ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಕಾಯ್ದೆ]]ಯು [[ಕನ್ಸಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದಿಂದ ರೂಪಗೊಂಡು [[ಸಮಾನವಾಗಿ 40° ಉತ್ತರ]]ಕ್ಕೆ ವಿಭಾಗವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Establishment&quot;&gt;NebraskaStudies.org. 2009. &quot;1854: Kansas-Nebraska Act Signed.&quot; http://nebraskastudies.unl.edu/0500/frameset_reset.html?http://nebraskastudies.unl.edu/0500/stories/0502_0100.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426005943/http://nebraskastudies.unl.edu/0500/frameset_reset.html?http%3A%2F%2Fnebraskastudies.unl.edu%2F0500%2Fstories%2F0502_0100.html |date=2012-04-26 }}. ಫೆಬ್ರವರಿ 11, 2010ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;  ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಸಾಹತಿನ ರಾಜಧಾನಿ [[ಒಮಹಾ]] ಆಗಿತ್ತು.

1860ರಲ್ಲಿ, ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮಂಜೂರಾದ ಉಚಿತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ರೈತರ, ಮೊದಲ ಬಹುದೊಡ್ಡ [[ವಸಾಹತುಗಾರ]]ರ ಗುಂಪು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದೆಡೆಗೆ ಬಂತು.   ಮರಗಳ ಕನಿಷ್ಠ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಮೊದಲಿನ ಕೃಷಿಕರು ತಮ್ಮ [[ಮನೆ]]ಗಳನ್ನು [[ಹುಲ್ಲಿ]]ನಿಂದ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರು.

[[ಅಮೆರಿಕದ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧ]]ದ ನಂತರ 1867ರಲ್ಲಿ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು 37ನೇ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿತು.  ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯು [[ಒಮಾಹಾ]]ದಿಂದ ಲ್ಯಾಚೆಸ್ಟರ್‌ಗೆ ಬದಲಾಯಿತು. ನಂತರ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] [[ಅಬ್ರಹಾಮ್ ಲಿಂಕನ್‌]]ರ ಕೊಲೆಯ ನಂತರ [[ಲಿಂಕನ್]] ಎಂದು ಪುನರ್‌ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

[[ಆರ್ಬರ್ ಡೇ]] ರಜಾದಿನವು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.  [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಆರ್ಬರ್ ಡೇ ಫೌಂಡೇಶನ್‌]]ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿ ಇನ್ನೂ [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಸಿಟಿ]]ಯಲ್ಲಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಲಿಂಕನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಕೆಲವು ಕಚೇರಿಗಳು ಇವೆ.

ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು [[ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕು ಚಳುವಳಿ]]ಯ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಕಲರ‍್ಡ್ ಪೀಪಲ್]] ಪರಿಚ್ಛೇದಕ್ಕಾಗಿ 1912ರಲ್ಲಿ ಒಮಾಹಾಸ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕು ಚಳುವಳಿಯು ಆರಂಭವಾಯಿತು.

== ಭೂಗೋಳ ==

ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟಾ]]ದಿಂದ, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಇಯೋವಾ]]ದಿಂದ, ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ [[ಮಿಸ್ಸೌರಿ]] ವರೆಗೆ [[ಮಿಸ್ಸೌರಿ ನದಿ]]ಯ ಮೂಲಕ, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಕನ್ಸಾಸ್]]‌ನಿಂದ, ನೈರುತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕೊಲರಾಡೋ]]ದಿಂದ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ವ್ಯೋಮಿಂಗ್]]‌ನಿಂದ ರಾಜ್ಯವು ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ರಾಜ್ಯವು [[93 ಕೌಂಟಿ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಫ್ರಂಟಿಯರ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್‌]]ನ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದೆ.  ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು ಎರಡು ಸಮಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧವನ್ನು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟೈಮ್ ಝೋನ್ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪಶ್ಚಿಮಾರ್ಧವು ಮೌಂಟೇನ್ ಟೈಮ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.   ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಮೂರು ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ.   ಹೃದಯಭಾಗದಿಂದ [[ಪ್ಲಾಟೆ ನದಿ]]ಯು, ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಮೂಲಕ [[ನಿಯೋಬ್ರಾರಾ ನದಿ]] ಮತ್ತು [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ನದಿ]]ಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.

ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು [[ಡಿಸೆಕ್ಟೆಡ್ ಟಿಲ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್]] ಎಂಬ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗಗಳಿಂದ ಒಂದಾಗಿದೆ.   ಪೂರ್ವದ ಬಹುಭಾಗಗಳು [[ಹಿಮಯುಗ]]ದ [[ಹಿಮನದಿ]]ಗಳಿಂದ ಆವೃತ್ತವಾಗಿದೆ. ಡಿಸೆಕ್ಟೆಡ್ ಟಿಲ್ ಪ್ಲೇನ್‌ಗಳು ಹಿಮಗಡ್ಡೆಗಳ ದಾಳಿಯಿಮದಾಗಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಿವೆ.   [[ಒಮಾಹಾ]] ಮತ್ತು [[ಲಿಂಕನ್]] ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಡಿಸೆಕ್ಟೆಡ್ ಟಿಲ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶವು ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.    ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್ ಬಹುತೇಕ ಪಶ್ಚಿಮ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.   ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್ ಕೂಡಾ [[ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಹಿಲ್ಸ್]], ದಿ [[ಪೈನ್ ರಿಡ್ಜ್]], [[ರೇನ್‌ವಾಟರ್ ಬೇಸಿನ್]], [[ಹೈ ಪ್ಲೇನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ವೈಲ್ಡ್‌ಕ್ಯಾಟ್ ಹಿಲ್ಸ್]]‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 5,424 ಅಡಿ(1,653 ಎಂ) ಎತ್ತರದ [[ಪನೋರಮಾ ಪಾಯಿಂಟ್]] ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದಲ್ಲೇ ಅತೀ ಎತ್ತರದ್ದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇದು ಕೊಲರಾಡೋ ಮತ್ತು ವ್ಯೋಮಿಂಗ್ ಗಡಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ್ದು.
[[ಚಿತ್ರ:Nebraska.JPG|thumb|ಕೊಲರಾಡೊ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ 76 ಅಂತರರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ವಾಗತ ಚಿಹ್ನೆ]]

ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದ ಹಿಂದಿನ [[ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] ಉದ್ಗೋಷಣೆಯು &quot;ಪಶ್ಚಿಮ ಆರಂಭವಾಗುವಲ್ಲಿ&quot; (ವೇರ್ ದಿ ವೆಸ್ಟ್ ಬಿಗಿನ್ಸ್) ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ಮಿಸ್ಸೌರಿ ನದಿ, ಲಿಂಕನ್ ನಗರದ ಓ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಥರ್ಟೀನ್ಥ್, [[ಸೆಂಚುರಿ ಮೆರಿಡಿಯನ್]] ಮತ್ತು [[ಚಿಮ್ನಿ ರಾಕ್‌]]ನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಎಂಬ ಸ್ಥಳವು ಸೂಚಿಸಿತ್ತು.   ಯಾವ ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯನ್ನೂ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳದ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ಗಡಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿರದ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು [[ತ್ರಿಕೋನ ಭೂ ಆವೃತ್ತ ರಾಜ್ಯ]]ವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;Note that Nebraska's designation as a &quot;triply landlocked&quot; state does not consider the fact that Minnesota, Wisconsin and Illinois have ports with access to the sea on the shores of the [[Great Lakes]].&lt;/ref&gt;

=== ಸಂಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ===
[[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವೀಸ್]]‌ನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು:
* [[ಹ್ಯಾರಿಸನ್]] ಸಮೀಪದ [[ಅಗೇಟ್ ಫಾಸಿಲ್ ಬೆಡ್ಸ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್]]
* [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಟ್ರೈಲ್]]
* [[ಬಯಾರ್ಡ್]] ಸಮೀಪದ [[ಚಿಮ್ನಿ ರಾಕ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಸೈಟ್]]
*  [[ಬಿಯಾಟ್ರೈಸ್‌]]ದಲ್ಲಿನ [[ಹೋಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಆಮೇರಿಕಾ]]
* [[ಲೂಯಿಸ್ ಅಂಡ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಟ್ರೈಲ್]]
* [[ಪೊಂಕಾ]] ಸಮೀಪದ [[ಮಿಸ್ಸೌರಿ ನ್ಯಾಶನಲ್ ರೀಕ್ರಿಯೇಶನಲ್ ರಿವರ್]]
* [[ಮಾರ್ಮನ್ ಪಯೋನೀರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಟ್ರೈಲ್]]
* [[ವ್ಯಾಲೆಂಟೈನ್]] ಸಮೀಪದ [[ನಿಯೋಬ್ರಾರಾ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸೆನಿಕ್ ರಿವರ್]]
* [[ಓರೆಗಾನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಟ್ರೈಲ್]]
* [[ಪೋನಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಟ್ರಯಲ್]]
* [[ಗೆರಿಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಬ್ಲಫ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್]]

[[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಸರ್ವೀಸ್]]‌ನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು:
* [[ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್]]
* [[ಒಗ್ಲಾಲಾ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಗ್ರಾಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]]
* [[ಸಾಮ್ಯುವೆಲ್ ಆರ್.ಮೆಕೆಲ್ವಿಯೆ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್]]

=== ಹವಾಮಾನ ===
ಎರಡು ಮುಖ್ಯ [[ಹವಾಮಾನ]]ವು ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ ಭಾಗವು [[ತೇವ ಭೂ ಹವಾಮಾನ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ([[ಕೊಪನ್ ಹವಾಮಾನ ವರ್ಗೀಕರಣ]] ''Dfa'' ) ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಾರ್ಧ ಭಾಗವು [[ಭಾಗಶಃ ಒಣಗಿದ]] [[ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ]] ಹವಾಮಾನದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ(ಕೋಪನ್ ''BSk'' ).  ಇಡೀ ರಾಜ್ಯ ಕ್ಷಣಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುವ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.   ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಸರಾಸರಿ ಹವಾಮಾನವು ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದಿಂದ ಸಮನಾಗಿದೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ, ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ರಾಜ್ಯದ ನೈರುತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ 31.5 ಇಂಚುಗಳು (800 ಎಂಎಂ), ಪ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನಲ್ಲಿ 13.8 ಇಂಚು (350 ಎಂಎಂ) ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ.     ತೇವಾಂಶವೂ ಕೂಡಾ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಮಂಜು ಬೀಳುವಿಕೆಯೂ ಕೂಡಾ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದಲ್ಲಿ 25 ಇಂಚಿನಿಂದ 35 ಇಂಚಿನವರೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಂಜು ಬೀಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hprcc.unl.edu/products/atlas.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-23 |archive-date=2008-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007011536/http://www.hprcc.unl.edu/products/atlas.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
[[ಚಿತ್ರ:National-atlas-nebraska.PNG|thumb|300px|ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ನಕ್ಷೆ]]
ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾವು [[ಟಾರ್ನಡೋ ಅಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿದೆ. [[ಚಂಡಮಾರುತ]]ವು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆ ಹಾಗೂ ಚಳಿಗಾಲದ ಮಧ್ಯೆ ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ಭೀಕರ ಚಂಡಮಾರುತ]] ಮತ್ತು [[ಬಿರುಗಾಳಿ]]ಯು ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಬೇಸಿಗೆ ಹಾಗೂ ಮಳೆಗಾಲದ ಮಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆ ಹಾಗು ಚಳಿಗಾಲದ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.   ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದಲ್ಲಿ [[ರಾಕಿ ಪರ್ವತ]]ಗಳ ಕಡೆಯಿಂದ ಬೀಸುವ [[ಚಿನೂಕ್ ಗಾಳಿ]]ಯು ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nebraskaclimateoffice.unl.edu/weather.summary.Dec99 |title=Nebraska Climate Office &amp;#124; Applied Climate Science &amp;#124; SNR &amp;#124; UNL |publisher=Nebraskaclimateoffice.unl.edu |date=2009-07-23 |accessdate=2010-04-17 |archive-date=2008-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207190107/http://www.nebraskaclimateoffice.unl.edu/weather.summary.Dec99 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tcdne.org/climate.htm |title=Climate - Twin Cities Development Association, Inc. - Nebraska: Scottsbluff, Gering, TerryTown, Mitchell, Bayard |publisher=Tcdne.org |date= |accessdate=2009-02-24 |archive-date=2009-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090604023754/http://www.tcdne.org/climate.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ==
{{USCensusPop
|1860 = 28841
|1870 = 122993
|1880 = 452402
|1890 = 1062656
|1900 = 1066300
|1910 = 1192214
|1920 = 1296372
|1930 = 1377963
|1940 = 1315834
|1950 = 1325510
|1960 = 1411330
|1970 = 1483493
|1980 = 1569825
|1990 = 1578385
|2000 = 1711263
|estyear = 2009&lt;ref name=08CenEst/&gt;
|estimate = 1796619
}}

2009ರ ಅಂದಾಜಿನಂತೆ ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1,79,619 ಆಗಿದೆ. ಇದು 2000ದಲ್ಲಿದ್ದ 85,356ರಿಂದ ಶೇ.5ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.   ಹಿಂದಿನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ 77,995ರಿಂದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ (187,564 ಜನನ ಮತ್ತು 109,569 ಸಾವು) ಮತ್ತು 9,319 ಜನರು ನಗರದಿಂದ ವಲಸೆ ಹೋಗಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ.   ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹೊರಗಿನಿಂದ [[ವಲಸೆ]]ಯಿಂದಾಗಿ 27,398 ಜನ ಮತ್ತು ದೇಶದೊಳಗಿನ ವಲಸೆಯಿಂದಾಗಿ 36,717 ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=December 2009}}

ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದ [[ಪೋಕ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯ [[ಶೆಲ್ಬಿ]] ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ]]ವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | title = Population and Population Centers by State: 2000 | publisher = United States Census Bureau | accessdate = 2008-12-05 | url = http://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt}}&lt;/ref&gt;

2004ರ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 84,000 ವಿದೇಶಿ ಮೂಲದ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.(4.8 ಶೇ ಜನಸಂಖ್ಯೆ).

ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದ ಐದು ಮುಖ್ಯ ಪಂಗಡಗಳೆಂದರೆ [[ಜರ್ಮನ್]](38.6%), [[ಐರಿಶ್]](12.4%), [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]](9.6%), [[ಸ್ವೀಡಿಶ್]](4.9%), [[ಝೆಕ್]](4.9%).

ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾವು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು [[ಝೆಕ್-ಅಮೆರಿಕನ್]] ಮತ್ತು ನಾನ್-ಮೋರ್ಮನ್ [[ಡ್ಯಾನಿಶ್-ಅಮೆರಿಕನ್]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.   ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನ್-ಅಮೆರಿಕನ್]] ಪಂಗಡವು ದೊಡ್ಡ ಪಂಗಡವಾಗಿದೆ.   [[ಥರ್ಸ್ಟನ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯು([[ಒಮಾಹಾ]] ಮತ್ತು [[ವಿನ್ನೆಬಾಗೊ]]ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು) [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್]] ಬಾಹುಳ್ಯದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಝೆಚ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಬಾಹುಳ್ಯವಿರುವ ಎರಡು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಬಟ್ಲರ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯೂ ಒಂದಾಗಿದೆ.

=== ಗ್ರಾಮೀಣ ವಲಸೆ ===
[[ಚಿತ್ರ:Nebraska population map.png|thumb|400px|ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ]]
ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಶೇ.89ರಷ್ಟು ಪಟ್ಟಣಗಳು 3,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.   ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು ಈ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಳಿದ ಐದು ಮಧ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತು ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳ ([[ಕನ್ಸಾಸ್]], [[ಒಕ್ಲಹಾಮಾ]], [[ಉತ್ತರ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟಾ]] ಮತ್ತು [[ಇಯೋವಾ]]) ಜೊತೆಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ.   ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಟ್ಟಣಗಳು 1,000ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

93 ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ 89 ಪಟ್ಟಣಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1990 ಮತ್ತು 2000ದಲ್ಲಿ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡಿರುವುದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಸರಾಸರಿ 0.06% ([[ಫ್ರಂಟಿಯರ್ ಕೌಂಟಿ]]) ಯಿಂದ 17.04% ([[ಹಿಚ್‌ಕಾಕ್ ಕೌಂಟಿ]])ರವರೆಗೆ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡಿದೆ.  ರಾಜ್ಯದ ಇತರ ಭಾಗಗಳು ಉತ್ತಮ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿವೆ.   2000ದಲ್ಲಿ ಒಮಾಹಾ ಪಟ್ಟಣವು 390,007 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. 2005ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣದ ಅಂದಾಜು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 414,521 ಆಗಿದೆ(ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದ [[ಎಲ್ಕಾರ್ನ್]] ಪಟ್ಟಣವನ್ನೂ ಸೇರಿ 427,872). ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 6.3%ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿದೆ.   2000ದಲ್ಲಿ ಲಿಂಕನ್ ಪಟ್ಟಣವು 225,581 ಮತ್ತು 2008ರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು 251,624 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 6.8%ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿದೆ.

ಸ್ಥಳೀಯ ಕನಿಷ್ಠ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ.

=== ಧರ್ಮ ===
ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ:

* [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] – 90%
** [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್]] – 61%
*** [[ಲೂಥರನ್]] – 16%
*** ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್ – 7%
*** [[ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್]] – 9%
*** [[ಪ್ರೆಸ್‌ಬಿಟೇರಿಯನ್]] – 4%
*** ಇತರೆ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಗಳು – 12%
** [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] – 28%
** ಇತರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ – 1%
* ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯಿಲ್ಲದವರು – 9%
* ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕರು – 1%

2002ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಂತೆ ಜನರು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಚರ್ಚ್‌ಗಳೆಂದರೆ : ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ (372,791), ಅಮೆರಿಕದ ಇವ್ಯಾಂಗಲಿಕಲ್ ಲೂಥರನ್ ಚರ್ಚ್(128,570), ಲೂಥರನ್ ಚರ್ಚ್ - ಮಿಸ್ಸೌರಿ ಸಿನೋಡ್(117,419) ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್ (117,277)

== ತೆರಿಗೆಗಳು ==
ನೆಬ್ರೆಸ್ಕಾ [[ಬೆಳೆಯುವ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ದರವು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ:
2.56%&gt;$0
3.57%&gt;$2,400
5.12%&gt;$17,500
6.84%&gt;$27,700
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.taxfoundation.org/publications/show/228.html |title=State Individual Income Tax Rates, 2000-2010 |publisher=The Tax Foundation |date=2010-03-25 |accessdate=2010-04-17}}&lt;/ref&gt;

== ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ==
[http://www.bea.gov/ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಅನಲೈಸಿಸ್‌] ನಂತೆ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ನಿವ್ವಳ ರಾಜ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನವು 2004ರಲ್ಲಿ $68 ಬಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು.   ವೈಯಕ್ತಿಕ ತಲಾ ವರಮಾನವು 2004ರಲ್ಲಿ $31,339 ಆಗಿತ್ತು. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದ 25ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.  ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು ವಿಶಾಲ ಕೃಷಿ ವಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು [[ದನದ ಮಾಂಸ]], [[ಹಂದಿ ಮಾಂಸ]], [[ಕಾರ್ನ್ (ಜೋಳ)]] ಮತ್ತು [[ಸೋಯಾಬೀನ್ಸ್]]‌ನ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nass.usda.gov/Statistics_by_State/Ag_Overview/AgOverview_NE.pdf |title=Nebraska State Agriculture Overview - 2006 |accessdate=2007-10-17 |format=PDF |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |archive-date=2007-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025084938/http://www.nass.usda.gov/Statistics_by_State/Ag_Overview/AgOverview_NE.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳೆಂದರೆ, [[ಸಾರಿಗೆ]] ([[ರೈಲು]] ಮತ್ತು [[ಟ್ರಕ್]]), [[ಉತ್ಪಾದನೆ]], [[ದೂರಸಂಪರ್ಕ]], [[ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ವಿಮೆ]].

ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು 2.6% ರಿಂದ 6.8%ರವರೆಗಿನ ನಾಲ್ಕು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆದಾಯಕರ ಮಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.   ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾವು 5.5% ರಾಜ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.   ಕೆಲವು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಗರಿಷ್ಠ 1.5% ರವರೆಗೆ ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.   ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ [[ಡಕೋಟಾ ಕೌಂಟಿ]]ಯು ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.   ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತೆರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿಸಿದುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದ ಎಲ್ಲ [[ನೈಜ ಸಂಪತ್ತು]] ತೆರಿಗೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ.   1992ರಿಂದ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವತ್ತುಗಳು ಮಾತ್ರ ತೆರಿಗೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲ ಸ್ವತ್ತುಗಳೂ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ.   [[ಪರಂಪರಾಗತ ತೆರಿಗೆ]]ಯನ್ನು ಕೌಂಟಿ ವಲಯದಲ್ಲೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುವುದು.

ಜನವರಿ 2010ರವರೆಗೆ ರಾಜ್ಯದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಪ್ರಮಾಣವು ಕೇವಲ 4.6% ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.bls.gov/lau/ Bls.gov]; ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶದ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯೆಗಳು&lt;/ref&gt;

=== ಉದ್ಯಮ ===
ಅಗಸ್ಟ್‌ನ ಎರಡನೇ ವಾರಾಂತ್ಯವನ್ನು [http://www.kool-aiddays.com ಕೂಲ್ ಏಡ್ ಡೇಯ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190701171116/http://kool-aiddays.com/ |date=2019-07-01 }} ಜೊತೆ ಆಚರಿಸಲು 1927ರಲ್ಲಿ [[ಕೂಲ್ ಏಡ್‌]]ನ್ನು [[ಹಾಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್‌]]ನ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ [[ಎಡ್ವಿನ್ ಪರ್ಕಿನ್ಸ್]] ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.   ಕೂಲ್ ಏಡ್ ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದ ಅಧಿಕೃತ ಲಘುಪಾನೀಯ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hastingsmuseum.org/koolaid/kahistory.htm |title=History: Kool-Aid: Hastings Museum |publisher=Hastings Museum&lt;! |date= |accessdate=2009-02-24 |archive-date=2009-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090205191059/http://hastingsmuseum.org/koolaid/kahistory.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;    [[ಕ್ಲಿಫ್ಟನ್ ಹಿಲ್ಲೆಗಸ್‌]]ರಿಂದ ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದ [[ರೈಸಿಂಗ್ ಸಿಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಕ್ಲಿಫ್ಸ್‌ನೋಟ್ಸ್]] ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.   ಮೂಲ [[ಕೆನಡಿಯನ್]] ಯೋಜನೆಯಾದ &quot;[[ಕೋಲ್ಸ್ ನೋಟ್ಸ್]]&quot;ನ್ನು ಇವರ ಪ್ರಚಾರವು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಒಮಾಹಾ ಪಟ್ಟಣವು [[ಬರ್ಕ್‌ಶೈರ್ ಹಾಥ್‌ವೇ]]ಯ ಮೂಲನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ 2009ರಲ್ಲಿ [[ಜಗತ್ತಿನ ಎರಡನೇ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿ]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ವಾರ್ನ್ ಬಫೆಟ್]] ಬರ್ಕ್‌ಶೈರ್ ಹಾಥ್‌ವೇಯ ಸಿಇಓ. 
[[ಕಾನ್ ಆಗ್ರಾ]], [[ಮ್ಯುಚುವಲ್ ಆಫ್ ಒಮಾಹಾ]], [[ಇನ್ಫೋಯುಎಸ್‌ಎ]], [[ಟಿಡಿಅಮರಿಟ್ರೇಡ್]], [[ವೆಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್]], [[ವಾಲ್ಮೋಂಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್]], [[ವುಡ್‌ಮನ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್]], ಕೀವಿಟ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್ ಮತ್ತು [[ಯೂನಿಯನ್ ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ರೇಲ್‌ರೋಡ್]] ಕೂಡಾ ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ.   [[ಯುನಿಫೈ ಕಂಪನಿಗಳು]], [[ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಹಿಲ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ]], ಡಂಕನ್ ಏವಿಯೇಷನ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಲಿಂಕನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ. [[ದಿ ಬಕಲ್]] ಕಂಪನಿಯು ಕೆರ್ನೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ.   [[ಸಿಡ್ನಿ]]ಯು ಚಿಲ್ಲರೆ ವಸ್ತುಗಳ ಹೊರ ಸಾಗಾಣಿಕೆಯ ಕಂಪನಿಯಾದ [[ಕ್ಯಾಬೆಲಾದ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ.

ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಟ್ರೇನ್ ಯಾರ್ಡ್ ಆದ [[ಯೂನಿಯನ್ ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್]] [[ಬೇಯ್ಲಿ ಯಾರ್ಡ್]] [[ನಾರ್ತ್ ಪ್ಲೇಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ.   1924ರಲ್ಲಿ ದಿ [[ವೈಸ್ ಗ್ರಿಪ್]]‌ನ್ನು ವಿಲಿಯಮ್ ಪೀಟರ್ಸನ್ ಸಂಶೋಧಿಸಿದರು, ಮತ್ತು 2008ರಲ್ಲಿ ಘಟಕವು ಮುಚ್ಚುವವರೆಗೂ [[ಡೆ ವಿಟ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಜಿರೊವ್ಸ್ಕಿ,ಕ್ರಿಸ್ಟಿನ್. &quot;&quot; ನೇಲ್ ಜಾಕ್ ಟೂಲ್ಸ್‌ನ ಒಡೆಯ ಮೊದಲಿನ ವೈಸ್-ಗ್ರಿಪ್ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ''ಲಿಂಕನ್ ಜರ್ನಲ್-ಸ್ಟಾರ್ ಆನ್‌ಲೈನ್''. ಜನವರು 8, 2009. http://journalstar.com/articles/2009/01/08/news/business/doc4966307080dcd635956810.txt {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210220155811/http://journalstar.com/business/owner-of-nail-jack-tools-wants-to-share-former-vise-grip-plant/article_01c3ecc7-f932-53b2-9c85-e51c644f8657.html |date=2021-02-20 }}&lt;/ref&gt;

ಲಿಂಕನ್‌ರ ಕವಾಸಕಿ ಮೋಟರ್ಸ್ ಮೆನ್ಯುಫ್ಯಾಕ್ಚರಿಂಗ್ ಜೆಟ್-ಸ್ಕಿ, ಎಟಿವಿ, ಮ್ಯೂಲ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಜಗತ್ತಿನ ಏಕೈಕ ಕವಾಸಾಕಿ ಘಟಕವಾಗಿದೆ.  ಇದರಲ್ಲಿ 1200ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.

== ಸಾರಿಗೆ ==
=== ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳು ===
ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು ಶ್ರೀಮಂತ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  1862ರ ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ರೈಲ್ವೆ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 1, 1862ರಂದು ಒಮಾಹಾದಲ್ಲಿ ಯೂನಿಯನ್ ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ರೈಲ್‌ರೋಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.  ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ಘಟಕವು ನಾರ್ಥ್ ಪ್ಲೇಟ್‌ನ ಬೇಯ್ಲಿ ಯಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ.  ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ [[ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳು]] ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ.
 
ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳೆಂದರೆ : [[ಆಮ್‌ಟ್ರಾಕ್]], [[ಬರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ &amp;amp; ಸಂತಾ ಫೆ ರೈಲ್ವೆ]], [[ಕೆನಡಿಯನ್ ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ರೈಲ್ವೆ]] ಮತ್ತು [[ಇಯೋವಾ ಇಂಟರ್‌ಸ್ಟೇಟ್ ರೈಲ್‌ರೋಡ್]].

=== ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ===
&lt;center&gt;
'''ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ ರಾಜ್ಯದ ಮೂಲಕ ಹೊರಡುವ [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ]]ಗಳು''' 
&lt;br /&gt;
{{Click-Inline|image=I-76.svg|link=Interstate 76 (west)|width=44px}}
{{Click-Inline|image=I-80.svg|link=Interstate 80|width=44px}}
{{Click-Inline|image=I-129.svg|link=Interstate 129|width=55px}}
{{Click-Inline|image=I-180.svg|link=Interstate 180 (Nebraska)|width=55px}}
{{Click-Inline|image=I-480.svg|link=Interstate 480 (Iowa-Nebraska)|width=55px}}
{{Click-Inline|image=I-680.svg|link=Interstate 680 (Iowa-Nebraska)|width=55px}}
&lt;br /&gt;
'''ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದಲ್ಲಿನ [[ಯು.ಎಸ್. ರಸ್ತೆಗಳು]]''' 
&lt;br /&gt;
{{Click-Inline|image=US 6.svg|link=U.S. Route 6|width=44px}}
{{Click-Inline|image=US 20.svg|link=U.S. Route 20|width=44px}}
{{Click-Inline|image=US 26.svg|link=U.S. Route 26|width=44px}}
{{Click-Inline|image=US 30.svg|link=U.S. Route 30|width=44px}}
{{Click-Inline|image=US 34.svg|link=U.S. Route 34|width=44px}}
{{Click-Inline|image=US 73.svg|link=U.S. Route 73|width=44px}}
{{Click-Inline|image=US 75.svg|link=U.S. Route 75|width=44px}}
{{Click-Inline|image=US 77.svg|link=U.S. Route 77|width=44px}}
{{Click-Inline|image=US 81.svg|link=U.S. Route 81|width=44px}}
{{Click-Inline|image=US 83.svg|link=U.S. Route 83|width=44px}}
{{Click-Inline|image=US 136.svg|link=U.S. Route 136|width=55px}}
{{Click-Inline|image=US 138.svg|link=U.S. Route 138|width=55px}}
{{Click-Inline|image=US 159.svg|link=U.S. Route 159|width=55px}}
{{Click-Inline|image=US 183.svg|link=U.S. Route 183|width=55px}}
{{Click-Inline|image=US 275.svg|link=U.S. Route 275|width=55px}}
{{Click-Inline|image=US 281.svg|link=U.S. Route 281|width=55px}}
{{Click-Inline|image=US 283.svg|link=U.S. Route 283|width=55px}}
{{Click-Inline|image=US 385.svg|link=U.S. Route 385|width=55px}}
&lt;/center&gt;

== ರಸ್ತೆ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆ ==

ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಡಿಯುಐ ಕಾನೂನು ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.  ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಪ್ರಮಾಣ 0.08%ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದಾಗ ವಾಹನ ಓಡಿಸುವುದು ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ.   0.15%ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಪ್ರಮಾಣವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ.    ಮೊದಲ ಹಂತದ ಡಿಯುಐ ಪರಿಮಿತಿ ಮೀರುವಿಕೆಯು 7 ದಿನದ ಜೈಲು ವಾಸ, 400 ರಿಂದ 500 ಡಾಲರ್ ದಂಡ, 6 ತಿಂಗಳ ಪರವಾನಗಿ ರದ್ದಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.   ಎರಡನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ 500 ಡಾಲರ್ ದಂಡ, 30ಮದಿನಗಳ ಜೈಲು ವಾಸ, ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿಲ್ಲದಂತೆ ಪರವಾನಗಿ ರದ್ದತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.  ಮೂರನೇ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ಪರಿಮಿತಿ ಮೀರುವಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮವು 600 ರಿಂದ 10,000 ಡಾಲರ್ ದಂಡ, 90 ದಿನಗಳಿಂದ 5 ವರ್ಷದ ವರೆಗಿನ ಜೈಲುವಾಸ, 2ರಿಂದ 15 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಪರವಾನಗಿ ರದ್ದತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.autoinsurancetips.com/Nebraska-Auto-Insurance|title=Nebraska Auto Insurance|access-date=2010-06-23|archive-date=2010-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20100708215830/http://www.autoinsurancetips.com/nebraska-auto-insurance|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಈ ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಮತ್ತಿತರ ಕಾರಣಗಳಾದ ರಸ್ತೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟದಿಂದಾಗಿ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 2010ರ ರೀಡರ‍್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್‌ನ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಟನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ(ಎಲ್ಲಾ 50 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rd.com/your-america-inspiring-people-and-stories/the-best-worst-and-deadliest-roads-in-america-the-rankings/article176005.html|title=The Best, Worst, and Deadliest Roads in America: The Rankings|access-date=2010-06-23|archive-date=2010-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325195028/http://www.rd.com/your-america-inspiring-people-and-stories/the-best-worst-and-deadliest-roads-in-america-the-rankings/article176005.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ರೋಡ್ಸ್‌ನಿಂದ ಚಾಲಕರು ರಸ್ತೆಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dor.state.ne.us/rca/|title=Nebraska Department of Roads|access-date=2010-06-23|archive-date=2010-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20101014214228/http://www.dor.state.ne.us/rca/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ ==
1875ರಲ್ಲಿ ಎರವಲು ಪಡೆದ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಸಂವಿಧಾನದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಸರ್ಕಾರವು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಂಗ, ಶಾಸಕಾಂಗ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಎಂಬ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

=== ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಶಾಖೆ ===
ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಶಾಖೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ [[ಗವರ್ನರ್]] [[ಡೇವ್ ಹೇಯ್ನ್‌ಮನ್]].   ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಶಾಖೆಯ ಇತರ ಚುನಾಯಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೆಂದರೆ [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್]] [[ರಿಕಿ ಶೀಹಿ]](ಗವರ್ನರ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತ), [[ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್]] [[ಜಾನ್ ಬ್ರುನಿಂಗ್]], [[ರಾಜ್ಯದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] [[ಜಾನ್ ಎ. ಗೇಲ್]], [[ರಾಜ್ಯ ಖಜಾಂಚಿ]] [[ಶೇನ್ ಓಸ್ಬಾರ್ನ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಜ್ಯ ಲೆಕ್ಕಿಗ]] [[ಮೈಕ್ ಫೊಲೆ]].   ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಶಾಖೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಚುನಾಯಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

=== ಶಾಸಕಾಂಗ ಶಾಖೆ ===
ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲೇ [[ಏಕಸಭೆಯ]] ಶಾಸಕಾಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.   ಈ ಮನೆಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [[&quot;ಲೆಜಿಸ್ಲೇಚರ್&quot;]] ಎಂದು ಸರಳವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಬಹುಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ &quot;ಏಕಸಭೆಯ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮನ್ನು &quot;ಸೆನೇಟರ‍್ಸ್&quot; ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.   [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಶಾಸಕಾಂಗ]]ವು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಏಕೈಕ [[ಪಕ್ಷೇತರ]] ಶಾಸಕಾಂಗವಾಗಿದೆ.   ಚುನಾಯಿತ ಸೆನೇಟರ್‌ಗಳ ನಾಮಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷದ ಹೆಸರಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸ್ಪೀಕರ್ ಮತ್ತು ಮಂಡಳಿ ಮುಖ್ಯರು ಚುನಾಯಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರು ಈ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಬಹುದು.    ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಶಾಸಕಾಂಗವು ಮೂರನೇ ಐದರ ಬಾಹುಳ್ಯದಲ್ಲಿ ಗವರ್ನರ್‌ರ ವೆಟೋ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎರಡನೇ ಮೂರು ಬಾಹುಳ್ಯವು ಇತರ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

[[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಶಾಸಕಾಂಗ]]ವು 1922 ಮತ್ತು 1932ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂರನೇ [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಕಟ್ಟಡ]]ದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ.  It was designed by Bertram G. Goodhue.  ಇದು ಬರ್ಟ್ರಮ್ ಜಿ. ಗೂಡ್‌ಹ್ಯೂ ಅವರಿಂದ ಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇಂಡಿಯಾನಾ ಲೈಮ್‌ಸ್ಟೋನ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ನ ಮೂಲ. 
400 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವು ಈ ಅಡಿಪಾಯದಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತಿದೆ.   ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಸೋವರ್ ಎಂಬ 19 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಪ್ರತಿಮೆಯು ಕೃಷಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.   ರಾಜ್ಯದ ಕ್ಯಾಪಿಟಾಲ್ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ. 
 ಇದು ಅಮೆರಿಕನ್ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ಸ್‌ನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

[[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೆನೆಟರ್]] [[ಜಾರ್ಜ್ ನೋರ್ರಿಸ್]] ಮತ್ತು ಇತರ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದವರು ಏಕಸಭೆಯ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಮತಗಳಿಂದ]] ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹಿಸಿದರು.  ನೋರಿಸ್ ವಾದಿಸಿದಂತೆ:
{{cquote|The constitutions of our various states are built upon the idea that there is but one class. If this be true, there is no sense or reason in having the same thing done twice, especially if it is to be done by two bodies of men elected in the same way and having the same jurisdiction.}}

ಏಕಸಭೆಯ ಬೆಂಬಲಿಗರ ಪ್ರಕಾರ ಒಂದು [[ದ್ವಿಸಭೆಯ]] ಶಾಸಕಾಂಗವು ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸೆನೆಟ್ ಶಾಸಕಾಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವ ಸಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಲ್ಲದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

ಇಂತಹ ಸಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನವು ಗುಟ್ಟಿನದಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎರಡೂ ಮನೆಗಳು ಒಪ್ಪದಿರುವ ಮಸೂದೆಗಳಿಗೆ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.   ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಏಕಸಭೆಯ ಶಾಸಕಾಂಗವು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ವಿಷಯದ ಮೇಲಿನ ಬಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಐದು ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಕಾನೂನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.

ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1934ರಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೇಟ್ ಡಿಪ್ರೆಶನ್‌]]ನ ಆದಾಯ ಪತ್ರ ಸಂಬಂಧಿತ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಏಕಸಭೆಯ ಶಾಸಕಾಂಗವು ರಾಜ್ಯದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಯಗತವಾಯಿತು.  ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯನ್ನು (ಮನೆಯನ್ನು) ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದಿನ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಶಾಸಕರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ &quot;ಸೆನೇಟರ್ಸ್&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

=== ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಶಾಖೆ ===
ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್]] ಎಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆಡಳಿತದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.   [[ಮಿಸ್ಸೌರಿ ಪ್ಲಾನ್‌]]ನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಜಡ್ಜ್‌ಗಳ ನೇಮಕಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.   ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಕಡಿಮೆ ದರ್ಜೆಯ ಕೋರ್ಟ್ ಎಂದರೆ ಕೌಂಟಿ ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು. ಅದರ ನಂತರದಲ್ಲಿ 12 ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು( ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಕೌಂಟಿಗಳನನು ಹೊಂದಿರುವ).   ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು, ಅಪ್ರಾಪ್ತರ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದೂರನ್ನು [[ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಅಪೀಲ್ಸ್]] ಆಲಿಸುತ್ತದೆ.   ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ದೂರುಗಳಿಗೆ ಅಂತಿಮವಾದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

2008ರಿಂದ 2009ರವರೆಗೆ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕಾನೂನಿನಂತೆ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಯು ರಾಜ್ಯ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವಿವಾದದಲ್ಲಿದೆ. ಮತ್ತು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು ಮರಣದಂಡನೆ ಕಾನೂನು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ.   (ಈ ಕಾನೂನಿಗೂ ಮೊದಲು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು ಮರಣದಂಡನೆಯ ಮೂಲ ವಿಧಾನವಾದ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸುವ ಜಗತ್ತಿನ ಏಕೈಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು.)   ಮೇ 2009ರಲ್ಲಿ ಶಾಸಕರು ಅನುಮೋದಿಸಿದ ಮತ್ತು ಗವರ್ನರ್ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ ಬಿಲ್‌ನಂತೆ ಮರಣದಂಡನೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಲೀಥಲ್ ಇಂಜಕ್ಷನ್‌ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.kolnkgin.com/political/headlines/46424547.html|title=Nebraska Changes Execution Method to Lethal Injection|first=Jason|last=Volentine|date=2009-05-28|accessdate=2009-05-30|publisher=[[KOLN]]}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;   ಏನೇ ಆದರೂ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಯು ಪದೇ ಪದೇ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. 21ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು [[ನಿಷೇಧಿಸು]]ವ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಚರ್ಚೆಗಳಾಗಿವೆ.

=== ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ===
[[ಚಿತ್ರ:DSCN5022 nebraskacapitolwithfountain e.jpg|upright|thumb|ಲಿಂಕನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ, ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ]]
ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೆನೇಟರ್]]‌ಗಳೆಂದರೆ [[ಜೂನಿಯರ್ ಸೆನೇಟರ್]] [[ಮೈಕ್ ಜೋಹಾನ್ಸ್]] (ಆರ್), ಮತ್ತು [[ಸೀನಿಯರ್ ಸೆನೇಟರ್]] ಆದ [[ಬೆನ್ ನೆಲ್ಸನ್]] (ಡಿ).

ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು [[ಹೌಸ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್‌]]ಗಳಾಗಿ ಮೂವರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: [[ಮೊದಲ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಜೆಫ್ ಫೋರ್ಟನ್‌ಬೆರ್ರಿ]] (ಆರ್), [[ಎರಡನೇ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಿಂದ [[ಲೀ ಟೆರ್ರಿ]](ಆರ್), ಮತ್ತು [[ಮೂರನೇ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಿಂದ [[ಅಡ್ರಿಯನ್ ಎಂ.ಸ್ಮಿತ್]].

ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತವನ್ನು ಒಡೆಯುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಕೇವಲ ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.   1991 ರಿಂದ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಐದು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳು ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲುವಿನ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದೇವೇಳೆ ಇತರ ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳು ಪ್ರತಿ ಮೂರು [[ರಾಜಕೀಯ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ಮತ ಗಳಿಕೆಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.  [[2008ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಮತಗಳು ಮಾತ್ರ ಒಡೆದುಹೋಗಿದ್ದವು.   ಆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ]] [[ಒಮಾಹಾ]]ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ [[ಎರಡನೇ ರಾಜಕೀಯ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಅಂತರದ 3,325 ಮತಗಳಿಂದ ಗೆದ್ದಿದ್ದರು. ಇದು ಅವರಿಗೆ ಗೆಲುವಿನ ಮತವಾಯಿತು. ಅದೇ ವೇಳೆ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ [[ಜಾನ್ ಮೆಕ್‌ಕೇನ್]] ರಾಜ್ಯದ ಇನ್ನುಳಿದ ಮತಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ಇದು ಶೇಕಡಾ 15ರಷ್ಟಾಗುವ ನಾಲ್ಕು ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಮತಗಳಾಗಿತ್ತು.

=== ರಾಜಕೀಯ ===
ಇತಿಹಾಸದ ತುಂಬಾ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು ಗಟ್ಟಿಯಾದ [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್]] ರಾಜ್ಯ.   1940ರವರೆಗೆ ಒಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತು 1964ರಲ್ಲಿನ [[ಲಿಂಡನ್ ಬಿ.ಜಾನ್ಸನ್‌]]ರ ಹೋರಾಟದ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ನರು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದ್ದಾರೆ.  [[ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ಬುಶ್]]‌ರ [[2004ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಐದು ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಮತಗಳನ್ನು ಶೇಕಡಾ 33 ಮತಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಶೇಕಡಾ 65.9% ಮತಗಳಿಂದ ಗೆದ್ದರು. ಎರಡು ಅಮೆರಿಕನ್ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಮೀಸಲು ಕ್ಷೇತ್ರ]]ವಾದ [[ಥರ್ಸ್ಟನ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ [[ಜಾನ್ ಕೆರ್ರಿ]]ಗೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ್ದರು.

ಸದ್ಯದ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿನ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪ್ರಭಾವದ ಹೊರತಾಗಿ, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಫೆಡರಲ್‌ಗೆ ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆರಿಸಿ ಕಳುಹಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ: ಜಾರ್ಜ್ ನೋರಿಸ್ (ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಸೆನೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ), [[ಜೆ.ಜೇಮ್ಸ್ ಎಕ್ಸಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಬಾಬ್ ಕೆರ್ರಿ]].   ಮತದಾರರು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ ಜೋಹಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೆನೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬೆನ್ ನೆಲ್ಸನ್ ಮರು ಮತದಾನದಲ್ಲಿ ಮತದಾರರ ಒಲವು ಹಿಮ್ಮುಖವಾಗಿದೆ.

ಲಿಂಕನ್ ಪಟ್ಟಣವು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದಲ್ಲೇ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ ಪಟ್ಟಣವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

== ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು ==
ಎಲ್ಲಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂಕಿಗಳು 2008ರ [[ಜನಗಣತಿ ಬ್ಯೂರೊ]]ದ ಅಂದಾಜುಗಳು.

=== ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:Skyline of Downtown Lincoln, Nebraska, USA (2015).jpg|thumb|ಲಿಂಕನ್ ಪೇಟೆ]]
{|-
! align=&quot;left&quot;|100,000+ ಜನಸಂಖ್ಯೆ
! style=&quot;text-align:left&quot; colspan=&quot;2&quot;|10,000+ ಜನಸಂಖ್ಯೆ
|-
| valign=top| 
* [[ಒಮಾಹಾ]] - 438,646
* [[ಲಿಂಕನ್]] - 251,624
| valign=top| 
* [[ಬೆಲೆವುಯಿ]] - 49,699
* [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] - 45,801 
* [[ಕೀಯರ್ನಿ]] - 30,417
* [[ಹ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್]] - 25,394
* [[ಪ್ರಿಮೊಂಟ್]] - 25,224
* [[ನಾರ್ತ್ ಪ್ಲೆಟೆ]] - 24,386
* [[ನೊರ್‌ಫೋಕ್]] - 24,107
| valign=top| 
* [[ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯಾನ್]] - 23,739 (2009)
* [[ಕೊಲಂಬಸ್]] - 21,595
* [[ಲಾ ವಿಸ್ತಾ]] - 16,643
* [[ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌ಬ್ಲಫ್]] - 14,785
* [[ಬೀಟ್ರಿಸ್]] - 12,769
* [[ಸೌತ್ ಸಿಯೊಕ್ಸ್ ನಗರ]] - 11,936
* [[ಲೆಕ್ಸಿಂಗ್ಟನ್]] - 10,126
|}

=== ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ===
{|
|-
! align=&quot;left&quot;|[[ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳು
! style=&quot;text-align:left&quot; colspan=&quot;2&quot;|[[ಮೈಕ್ರೋಪಾಲಿಟನ್]] ಪ್ರದೇಶಗಳು
|-
| valign=top| 
* [[ಒಮಾಹಾ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಬ್ಲಫ್ಸ್]] - 718,943 (ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಭಾಗ); 837,925 (ನೆಬ್ರಸ್ಕಾಮತ್ತು ಲೊವಾಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು)
* [[ಲಿಂಕನ್]] - 295,485
* [[ಸಿಯಾಕ್ಸ್ ನಗರ, ಐಯೊವಾ]] - 26,467 (ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಭಾಗ); 143,157 (ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಲೊವಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟಾಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು)
| valign=top| 
* [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] - 70,694
* [[ಕೀಯರ್ನಿ]] - 51,833
* [[ನೊರ್‌ಫೋಕ್]] - 47,561
* [[ಹ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್]] - 39,508
* [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಬಫ್]] - 37,329
| valign=top| 
* [[ನಾರ್ತ್ ಪ್ಲೆಟೆ]] - 37,289
* [[ಪ್ರಿಮೊಂಟ್]] - 35,827
* [[ಕೊಲಂಬಸ್]] - 32,072
* [[ಲ್ಯಾಕ್ಸಿಂಗ್ಟನ್]] - 26,591
* [[ಬೀಟ್ರಿಸ್]] - 23,035
|}

'''ಇತರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು''' 
* ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ಹ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೀಯರ್ನಿ ಒಳಗೊಂಡ [[&quot;ಮೂರು ನಗರಗಳ&quot;]] ಪ್ರದೇಶ ಜೊತೆಗೆ  ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದಾಗ  150,000  ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. 
* ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಈಶಾನ್ಯ ಮೂಲೆಯು [[ಸಿಯಾಕ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನ ಪ್ರಾಂತವಾಗಿದೆ.

== ಶಿಕ್ಷಣ ==
=== ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ===
&lt;table&gt;&lt;tr&gt;&lt;td style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
'''[[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]''' 
* [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ–ಲಿಂಕನ್]]
* [[ಕೀಯರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
* [[ಒಮಾಹಾದಲ್ಲಿ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
* [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವೈಧ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ]]
* [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
'''[[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲೇಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]''' 
* [[ಚದ್ರೋನ್ ರಾಜ್ಯ ಕಾಲೇಜ್]] 
* [[ಪೆರು ರಾಜ್ಯ ಕಾಲೇಜ್]] 
* [[ವೆಯ್ನೆ ರಾಜ್ಯ ಕಾಲೇಜ್]] 
&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
'''ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು/ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು''' 
* [[ಬೆಲೆವುಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
* [[ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ಸನ್ ಕಾಲೇಜು]]
* [[ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಕಾಲೇಜು]]
* [[ಕೊನ್ಕೊರ್ಡಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
* [[ಕ್ರೇಗ್‌ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
* [[ದಾನಾ ಕಾಲೇಜು]]
* [[ಡೊಯೆನ್ ಕಾಲೇಜು]]
* [[ಗ್ರೇಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
* [[ಹ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಕಾಲೇಜು]]
* [[ಮಿಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಲೂಥರನ್ ಕಾಲೇಜು]]
* [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ ಕಾಲೇಜು]]
* [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾಮೆಥೊಡಿಸ್ಟ್ ಕಾಲೇಜು]]
* [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವೆಸ್ಲೆಯನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
* [[ಸುಮ್ಮಿತ್ ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ ಕಾಲೇಜು]]
* [[ಯುನಿಯನ್ ಕಾಲೇಜು]]
* [[ಯಾರ್ಕ್ ಕಾಲೇಜು]]
&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;vertical-align:top&quot;&gt;
'''[[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]]''' 
* [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜು]]
* [[ಲಿಟ್ಲ್ ಪ್ರೀಸ್ಟ್ ಟ್ರೈಬಲ್ ಕಾಲೇಜು]]
* [[ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜು]]
* [[ಮಿಡ್-ಪ್ಲೇನ್ಸ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜು]]
* [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಇಂಡಿಯನ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜು]]
* [[ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜು]]
* [[ಸೌತ್‌ಈಸ್ಟ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜು]]
* [[ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜು]]
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
{{See|Colleges and universities of Omaha, Nebraska}}

== ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==
* [[ಜೆ.ಸ್ಟೆರ್ಲಿಂಗ್ ಮೊರ್ಟನ್‌]]ನಿಂದ [[ಆರ್ಬರ್ ಡೇ]] ಸ್ಥಾನೆಯಾಯಿತು. ದ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಬರ್ ಡೇ ಫೌಂಡೇಶನ್]] ಇದರ ಮುಖ್ಯಕಛೇರಿಯು [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ನಗರ]]ದ ಅವನ ಮನೆಯ ಸಮೀಪವಿದೆ.
* [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ನಗರದ ಹೆಬ್ರಾನ್]]‌ನಲ್ಲಿನ ಉಯ್ಯಾಲೆ, ಐದನೇಯ ಮತ್ತು ಜೆಫರ್ಸನ್ ರಸ್ತೆಯ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ದ್ವಾರಮಂಟಪ ಉಯ್ಯಾಲೆಯು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿಯೇ ಉದ್ದನೆಯದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ,ಹದಿನೆಂಟು ವಯಸ್ಕರು ಅಥವಾ ಇಪ್ಪತ್ಕಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿದೆ. 
* ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಹಸ್ಕರ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಹಲವು ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಭಾವಗೊಳಿಸಿದೆ. ತವರಿನ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ,ಲಿಂಕನ್ ನಲ್ಲಿನ [[ಮೊಮೊರಿಯಲ್ ಸ್ಟೇಡಿ]]ಯಂ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು  85,500,ಇದು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಮೂರನೇಯ- ದೊಡ್ಡ ನಗರದಷ್ಟಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://vault.sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1128181/index.htm |title=Nebraska Lost, Nebraska Found |publisher=Sports Illustrated |accessdate=2008-05-01 |date=2008-04-21 |archive-date=2008-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080503022454/http://vault.sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1128181/index.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 1920ರಲ್ಲಿ ಇಥೆಲ್ ಟಿ.ವೀಡ್ ಮಿಕ್‌ರಿಂದ ಒಮಾಹಾದಲ್ಲಿ [[ಜಾಬ್ಸ್ ಡಾಟರ್ಸ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಪುಣ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾ,ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ,ಬ್ರೆಜಿಲ್,ಮತ್ತು ಫಿಲಿಫೈನ್ಸ್ ಗಳಿವೆ.

=== ಕ್ರೀಡೆಗಳು ===
* [[ವೃತ್ತಿಪರ ಆಟಗಳು]]
** [[ಲಿಂಕನ್ ಸಾಲ್ಟ್‌ಡಾಗ್ಸ್]] – [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]]  (ಸ್ವತಂತ್ರ [[ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ಬೆಸ್‌ಬಾಲ್]]) 
** [[ಒಮಾಹಾ ಬೀಫ್]] – [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಇನ್‌ಡೋರ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್]]
** [[ಒಮಾಹಾ ರಾಯಲ್ಸ್]] – [[ಫೆಸಿಫಿಕ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಲೀಗ್]] (ಎಎಎ [[ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ಬೆಸ್‌ಬಾಲ್]]; [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ ರಾಯಲ್ಸ್]]‌ನ ಅಂಗ
* [[ಎನ್‌ಸಿಎಎ]] [[ಡಿವಿಜನ್ I]] ಕಾಲೇಜು ಆಟಗಳು
**  [[ಕ್ರೈಗ್ಟನ್ ಬ್ಲೂಜೇಸ್]]
** [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಕಾರ್ನ್‌ಹಸ್ಕರ್ಸ್]]
** [[ಒಮಾಹಾದಲ್ಲಿನ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (ಮವೆರಿಕ್ಸ್ ಐಸ್ ಹಾಕಿ ಒಂದೆ)
* [[ಎನ್‌ಸಿಎಎ]] [[ಡಿವಿಜನ್ II]]  ಕಾಲೇಜ್ ಆಟಗಳು&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.siue.edu/ATHLETIC/d2/alpha.html |title=NCAA Division II Home Page |publisher=National Collegiate Athletic Association |accessdate=2007-08-30 |archive-date=2007-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070822001230/http://www.siue.edu/ATHLETIC/d2/alpha.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  
** [[ಕೀಯರ್ನಿಯಲ್ಲಿನ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಆ‍ಯ್‌0ತೆಲೋಪ್ಸ್ (ಲೋಪರ್ಸ್)
** [[ಒಮಾಹಾದಲ್ಲಿನ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಮವೆರಿಕ್ಸ್ (ಐಸ್ ಹಾಕಿ ಹೊರತಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಆಟಗಳು) 
** [[ವೆಯ್ನೆ ರಾಜ್ಯ ಕಾಲೇಜ್]]  ವಿಂಡ್‌ಕ್ಯಾಟ್ಸ್
** [[ಚದ್ರೋನ್ ರಾಜ್ಯ ಕಾಲೇಜ್]]  ಈಗಲ್ಸ್
* ಕಿರಿಯರ ಮಟ್ಟದ ಆಟಗಳು: [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್]]
** [[ಲಿಂಕನ್ ಸ್ಟಾರ್ಸ್]]
** [[ಒಮಾಹಾ ಲಾನ್ಸರ್ಸ್]]
** [[ಟ್ರೈ-ಸಿಟಿ ಸ್ಟಾರ್ಮ್]]

== ಆಕರಗಳು ==
{{reflist|2}}

== ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ==
{{refbegin}}
=== ಸ್ಥೂಲ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ===
* &lt;cite&gt;ಚಾಕ್‌ಚೆರ್ರಿ ಪ್ಲೇಸಸ್, ಎಸ್ಸೆ ಫ್ರಾಮ್ ದ ಹೈ ಪ್ಲೇನ್ಸ್&lt;/cite&gt;, ಮೆರಿಲ್ ಗಿಲ್‌‍ಪಿಲ್ಲನ್ ಜಾನ್ಸನ್ ಪ್ರೆಸ್,ಬೌಲ್ಡರ್, ಕೊಲರಾಡೊ, ಟ್ರೇಡ್ ಪೇಪರ್‌ಬ್ಯಾಕ್, ISBN 1-55566-227-7.
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;amp;d=28579910 ಒಲ್ಸನ್ ಜೆಮ್ಸ್ ಸಿ. ಮತ್ತು ರೋನಾಲ್ಡ್ ಸಿ.ನಾಗ್ಲ್ ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ''  2ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ(1997)]
* [http://www.kancoll.org/books/andreas_ne/ ಆ‍ಯ್‌0ಡ್ರಿಯಾಸ್,ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ಟಿ. ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ''  (1882] ಹೆಚ್ಚು ವಿವರವಾದ ಇತಿಹಾಸ
* ಕ್ರೈಗ್,ದರೊತಿ,ವೇಯರ್ಸ್. ''ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ: ಎ ಬೈಸೆಂಟೇೀಯಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ''  (1977)
* ಫೌಲ್ಕನರ್,ವರ್ಜಿನಿಯಾ,ಆವೃತ್ತಿ. ''ರೌಂಡಪ್:ಎ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರೀಡರ್''  (1957)
* ಹಿಕೆ, ಡೋನಾಲ್ಡ್ ಆರ್. ''ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಮೊಮೆಂಟ್ಸ್: ಗ್ಲಿಂಪ್ಸಸ್ ಆಫ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾಸ್ ಫಾಸ್ಟ್''  (1992). 
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;amp;d=51597481 ಮಿಯೆವಾಲ್ಡ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಡಿ. ''ನೆಬ್ರಸ್ಕಾಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ &amp; ಪೊಲಿಟಿಕ್ಸ್''  (1984)]
* ಲ್ಯೂಬ್ಕೆ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಸಿ. ''ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ:ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೇಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ''  (1995)
* ಮೊರ್ಟನ್,ಜೆ. ಸ್ಟೆರ್ಲಿಂಗ್ ಆವೃತ್ತಿ. '' ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೇಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಫ್ರಾಮ್ ದ ಅರ್ಲಿಯೆಸ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರೆಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪ್ಪಿ ರೀಜನ್.''  3 vols. (1905-13)
* ವಿಶರ್ಟ್, ಡೇವಿಡ್ ಜೆ. ಆವೃತ್ತಿ. ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ದ ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್ ''  (2004), 900 ವಿದ್ವಾಂಸನಿಗೆ ತಕ್ಕ ಲೇಖನಗಳ ಪುಟಗಳು
* [http://digitalcommons.unl.edu/cgi/siteview.cgi//nebraskianapubs/2 ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ: ಎ ಗೈಡ್ ಟು ದ ಕಾನ್‌ಹಸ್ಕರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ] (ಡಬ್ಲ್ಯೂಪಿಎ ಗೈಡ್, 1939) ಆನ್‌ಲೈನ್-ಪೂರ್ಣ-ಪಾಠ ಪಿಡಿಎಫ್ ಆವೃತ್ತಿ (442 ಪುಪು., 87 illus.)

=== ವಿದ್ವಾಂಸನಿಗೆ ತಕ್ಕ ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ===
* ಬಾರ್ನಾರ್ಟ್,ಜಾನ್ ಡಿ. &quot;ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದಲ್ಲಿನ ಮಳೆಸುರಿತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯ ಪಕ್ಷ.&quot; ಜೆ‌ಎಸ್‌ಟಿಒಆರ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಅಮೆರಿಕನ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ರಿವ್ಯೂ''  19 (1925): 527-40. 
* ಬೀಜ್ಲೆ,ವಿಲಿಯಂ ಎಚ್. &quot;ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಗೃಹ ಸಂಕೀರ್ಣ 1862-1872,&quot; ''ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಹಿಸ್ಟರಿ''  53 (ವಸಂತ 1972): 59-75.
* ಬೆಂಟ್ಲೆ, ಆರ್ಥರ್ ಎಫ್. &quot;&quot;ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಉಪನಗರದ ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೈತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ''ಜಾನ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಇನ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಆ‍ಯ್‍0ಡ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್''  11 (1893): 285-370.
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;amp;d=89553965 ಚೆರ್ನಿ,ರಾನರ್ಟ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ''ಪಾಪ್ಯುಲಿಜಂ, ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸಿವಿಜಂ, ಆ‍ಯ್‌0ಡ್ ದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮೆಶನ್ ಆಫ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್, 1885-1915''  (1981)]
* ಬೋಗ್ ಅಲೆನ್ ಜಿ. ''ಮನಿ ಎಟ್ ಇಂಟರೆಸ್ಟ್: ದ ಫಾರ್ಮ್ ಮಾರ್ಟ್ಗೆಜ್ ಆನ್ ದ ಮಿಡ್ಲ್ ಬಾರ್ಡರ್ ''  (1955)
* ಬ್ರುನ್ನರ್, ಎಡ್ಮಂಡ್ಸ್ ಡೆ ಎಸ್. ''ಇಮಿಗ್ರಂಟ್ ಫಾರ್ಮರ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌0ಡ್ ದೇರ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್''  (1929)
* ಚುದಾಕಾಫ್,ಹೋವಾರ್ಡ್ ಪಿ. ''ಮೊಬೈಲ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್: ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯಲ್ ಆ‍ಯ್‌0ಡ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೊಬಿಲಿಟಿ ಇನ್ ಒಮಾಹಾ, 1880-1920''  (1972)
** ಚುದಾಕಾಫ್,ಹೋವಾರ್ಡ್ ಪಿ. &quot;&quot;ನೆರೆಹೊರೆಯ ಜನಾಂಗೀಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿ: ಸ್ಥಳೀಯ ಚೆದುರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ -ಗಾತ್ರದ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವಂತಹ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ. ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ''  60 (1973): 76-93. ಜೆ‌ಎಸ್‌ಟಿಒಆರ್‌ನಲ್ಲಿ;ಒಹಾಮಾ ಬಗ್ಗೆ
* [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;amp;d=105476144 ಕೊಲೆಟ್ಟಾ,ಪಯೋಲಿ ಇ. ''ವಿಲಿಯಂ ಜೆನ್ನಿಂಘ್ಸ್ ಬ್ರಯಾನ್''.] 3 vols. 1964-69.
* ಡಿಕ್,ಎವರೆಟ್. ''ದ ಸಾದ್-ಹೌಸ್ ಫ್ರಂಟೀಯರ್: 1854-1890''  (1937)
* ಫರಾಘರ್,ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್. ''ವುಮನ್ ಆ‍ಯ್‌0ಡ್ ಮೆನ್ ಆನ್ ದ ಒವರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಟ್ರೇಲ್''  (1979) 
* ಫುಲ್ಲರ್,ವೆಯ್ನೆ ಇ. ''ದ ಒಲ್ಡ್ ಕಂಟ್ರಿ ಸ್ಕೂಲ್: ದ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ರೂರಲ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಇನ್ ದ ಮಿಡ್‌ವೆಸ್ಟ್''  (1982)
* ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್,ಮೈಕೆಲ್ ಜಾನ್‌ಸ್ಟನ್. &quot;ಡೌನ್ ಆ‍ಯ್‌0ಡ್ ಔಟ್ ಆನ್ ದ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಫಾರ್ಮ್&quot; (2002)
* ಹಾರ್ಪರ್,ಐವಿ. ''ವಾಲ್ಜಿಂಗ್ ಮಟಿಲ್ಡಾ: ಲೈಫ್ ಆ‍ಯ್‌0ಡ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಸೆನೆಟರ್ ರಾಬರ್ಟ್ Kerrey ''  (1992).
* ಹೊಲ್ಟರ್,ಡಾನ್ ವಿ ''ಫ್ಲೇಮ್ಸ್ ಆನ್ ದ ಪ್ಲೇನ್ಸ್: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಮೆಥಡಿಜಂ ಇನ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ''  (1983).
* ಜೆಫ್ರೆಯ್,ಜೂಲಿ ರಾಯ್. ''ಫ್ರಂಟೀಯರ್ ವುಮನ್: ದ ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪ್ಪಿ ವೆಸ್ಟ್, 1840-1880''  (1979)
* ಕ್ಲೇಯ್ನ್ ಮೌರಿ. ''ಯುನಿಯನ್ ಫೆಸಿಫಿಕ್: ದ ಬರ್ತ್ ಆಫ್ ಎ ರೇಲ್‌ರೋಡ್, 1862-1893''  (1986) 
* ಕ್ಲೇಯ್ನ್ ಮೌರಿ. ''ಯುನಿಯನ್ ಫೆಸಿಫಿಕ್: ದ ರೀಬರ್ತ್, 1894-1969''  (1989).
* ಲಾರ್ಸೆನ್,ಲಾರೆನ್ಸ್ ಎಚ್. ''ದ ಗೇಟ್ ಸಿಟಿ: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಒಮಾಹಾ ''  (1982)
* ಲೊನಿಟ್,ರಿಚರ್ಡ್. ''ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ನೊರ್ರಿಸ್ ''  3 vols. 1971.
* ಲ್ಯುಬ್ಕೆ, ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಸಿ. ''ಇಮಿಗ್ರೆಂಟ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌0ಡ್ ದ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್: ದ ಜರ್ಮನ್ಸ್ ಆಫ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ, 1880-1900''  (1969)
* ಲ್ಯುಬ್ಕೆ, ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಸಿ. &quot;ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿ-ಅಮೆರಿಕಾ ಒಕ್ಕೂಟ, 1910-1917.&quot; ''ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಹಿಸ್ಟರಿ''  49 (1969): 165-85.
* ಒಸ್ಲಾನ್,ಜೇಮ್ಸ್ ಸಿ. ''ಜೆ.ಸ್ಟೆರ್ಲಿಂಗ್ ಮಾರ್ಟನ್''  (1942)
* ಒವರ್ಟನ್,ರಿಚರ್ಡ್ ಸಿ. ''ಬರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ವೆಸ್ಟ್: ಎಕೊಲೊನೈಸೆಶನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ಬರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ರೇಲ್‌‍ರೋಡ್''  (1941)
* ಪರ್ಸನ್ಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿ ಬಿ. &quot;ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಶ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯ ಪಕ್ಷದವರು ಯಾರು?&quot; ''ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಹಿಸ್ಟರಿ''  44 (1963): 83-99.
* ಪಿಯರ್ಸ್,ನೀಲ್ ''ದ ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೇನ್ ಸ್ಟೇಟಸ್ ''  (1973)
* ಪೆಡರ್ಸನ್, ಜೇಮ್ಸ್ ಎಫ್., ಮತ್ತು ಕೆನ್ನೆತ್ ಡಿ. ವಾಲ್ದ್. ''ಶಲ್ ದ ಪೀಪಲ್ ರೂಲ್? '' ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಇನ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಪೊಲಿಟಿಕ್ಸ್ ''  (1972) 
* ರಿಲೆಯ್,ಗ್ಲೆಂಡಾ. ''ದ ಫಿಮೇಲ್ ಫ್ರಂಟೀಯರ್. '' ''ಎ ಕಂಪಾರೇಟಿವ್ ವ್ಯೂ ಆಫ್ ವುಮೆನ್ ಆನ್ ದ ಫ್ರೆಯರಿ ಆ‍ಯ್‌0ಡ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್ ''  (1978)
* ವೆಂಗರ್,ರಾಬರ್ಟ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. &quot;ದ ಆ‍ಯ್‌0ಟಿ-ಸಲೂನ್ ಲೀಗ್ ಇನ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಪೊಲಿಟಿಕ್ಸ್, 1898-1910.&quot; ''ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಹಿಸ್ಟರಿ''  52 (1971): 267-92.
{{refend}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{sisterlinks}}
* [http://www.nebraska.gov/ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ್]
* [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=NE ನೆಬ್ರಸ್ಕಾಗೆ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080507034702/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=NE |date=2008-05-07 }}
* [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=NE ಯುಎಸ್‌ಜಿ‌ಎಸ್ ರೀಯಲ್ ಟೈಮ್, ಜೀಯೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಆಂಡ್ ಅಥರ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230094104/http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=NE |date=2006-12-30 }}
* [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/31000.html ಯು.ಎಸ್. ಜನಗಣತಿ ಬ್ಯುರೊ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014185328/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/31000.html |date=2012-10-14 }}
* [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/NE.htm ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರಾಜ್ಯದ ನಿಜಾಂಶಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327183901/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/NE.htm |date=2012-03-27 }}
* [http://nebraskaccess.ne.gov/NEfaq.asp ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು]
* [http://www.nlc.state.ne.us/docs/pilot/pilot.html ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರಾಜ್ಯದ ಪಬ್ಲಿಕೆಷನ್ ಆನ್‌ಲೈನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511134402/http://www.nlc.state.ne.us/docs/pilot/pilot.html |date=2011-05-11 }}
* [http://www.city-data.com/city/Nebraska.html ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ನಗರದ-ಮಹಿತಿ]
* [http://www.nebraskastudies.org nebraskastudies.org] - ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ, ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸೊಸೈಟಿ,ಮತ್ತು ಎನ್‌ಇ‌ಟಿಯಿಂದ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಇತಿಹಾಸ
* [http://wikis.ala.org/godort/index.php/Nebraska ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರಾಜ್ಯ ಡಾಟಾಬೇಸಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515221725/http://wikis.ala.org/godort/index.php/Nebraska |date=2008-05-15 }} - ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರಾಜ್ಯ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನ ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ಸ್ ರೌಂಡ್‌ಟೇಬಲ್ ಜೊತೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ ಹುಡುಕಬಹುದಾದ ಡಾಟಾಬೇಸಸ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿವೆ.
* {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Nebraska}}
{{Geographic Location
|Centre    = Nebraska
|North     = [[South Dakota]]
|Northeast = 
|East      = [[Iowa]]
|Southeast = [[Missouri]]
|South     = [[Kansas]]
|Southwest = [[Colorado]]
|West      = [[Wyoming]]
|Northwest = 
}}

{{succession
| preceded = [[Nevada]]
| office = [[List of U.S. states by date of statehood]]
| years = Admitted on March 1, 1867 (37th)
| succeeded = [[Colorado]]
}}

{{Coord|display=title|41.5|N|100|W|region:US-NE_type:adm1st_scale:3000000}}
{{United States topics}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ಯಗಳು]]</text>
      <sha1>6kimoh38pjsid1ut7xgf80mqc5o5gpk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್(ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನ, ಜ್ಞಾನಸ್ನಾನ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23893</id>
    <revision>
      <id>1431012</id>
      <parentid>1429151</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T00:41:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="398907" sha1="shzgorp1s7fhvcoo220an39y207dqa0" xml:space="preserve">{{About|the-Christian religious ceremony and other water-related religious practices}}

[[ಚಿತ್ರ:Cappella brancacci, Battesimo dei neofiti (restaurato), Masaccio2.jpg|thumb|ಮೆಸಾಚಿಯೋನಿಂದ ನಿಯೋಫೈಟರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್, 15ನೇ ಶತಮನ, ಬ್ರಾನಾಚ್ಚಿ ಚ್ಯಾಪೆಲ್, ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್.&lt;ref&gt;ಗಮನಿಸಿ, ಇದು ಕೆಳಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಗಿರುವ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಅದ್ದುವಿಕೆ/ಭಾಗಶಃ ಮುಳುಗುವಿಕೆಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನೊಳಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಳುಗುವ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಿಂತ ಬೇರೆಯಾಗಿದೆ. ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಎಳೆಯ ಶಿಶುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಮುಂದುವರೆಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ 15ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆಲ್ಲಾ ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ಹೊರತಾಗಿದ್ದಿತು, ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದನು ಸಂತ ಪೇತ್ರನು ನಡೆಸಿದ ಈ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು.&lt;/ref&gt;]]

{{Christianity}}

[[ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ]]ದಲ್ಲಿ, '''ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್'''  (ಗ್ರೀಕ್‌ನಿಂದ βαπτίζω ''ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜೋ'' : &quot;ಮುಳುಗಿಸುವುದು&quot;, &quot;[[ಶುದ್ಧೀಕರಣ]]ವನ್ನು ನಡೆಸುವುದು&quot;, ಅರ್ಥಾತ್, &quot;ಸಂಸ್ಕಾರ ಸ್ನಾನ&quot;)&lt;ref name=&quot;LSJ&quot;&gt;{{cite encyclopedia |first=Henry George |last=Liddell |authorlink=Henry Liddell |coauthors=[[Robert Scott (philologist)|Robert Scott]], [[Henry Stuart Jones]] and Roderick McKenzie |encyclopedia=[[A Greek-English Lexicon]] |title=βαπτίζω |url=http://artfl.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.3:4:114.lsj |year=1940 |publisher=[[Tufts University]] |location=[[Medford, Massachusetts]] |isbn=0-19-864226-1}}&lt;/ref&gt; ಎಂಬುದು ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಯ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಬಳಸುವುದರ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೆ [[ಚರ್ಚ್]]ನ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವುದು.&lt;ref&gt;&quot;ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮನ್ನು ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಾವು ದೇವರ ಪುತ್ರರಾಗಿ ಮರುಹುಟ್ಟು ಪಡೆಯುತ್ತೇವೆ; ನಾವು ಕ್ರಿಸ್ತನ ಸದಸ್ಯರಾಗುತ್ತೇವೆ, ಚರ್ಚಿನೊಳಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಉದ್ದಿಷ್ಟಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗೀದಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ&quot; ([http://www.vatican.va/archive/ENG0015/__P3G.HTM ಕ್ಯಟೆಕಿಸಮ್ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್, 1213];] &quot;ಪವಿತ್ರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂಬುದು ಕರ್ತನು ನಮ್ಮನ್ನು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಕ್ರಿಸ್ತನ ದೇಹ ಮತ್ತು ಚರ್ಚುಗಳ ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿ ಮತ್ತು ಕರ್ತನ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿಯಾಗಿದೆ&quot; ([http://anglicansonline.org/basics/catechism.html#Holy ಬುಕ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ ಪ್ರೇಯರ್, 1979, ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ );] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110103003/http://www.anglicansonline.org/basics/catechism.html#Holy |date=2011-11-10 }} &quot;ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ ಈಸ್ ದಿ ಸಕ್ರಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಇನಿಶಿಯೇಷನ್ ಅಂಡ್ ಇನ್‌ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಇನ್‌ಟು ದಿ ಬಾಡಿ ಆಫ್ ಕ್ರಿಸ್ಟ್&quot; ([http://www.backriverumc.com/userFiles/1257/overview_of_baptism.pdf ಅನ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಮೆಥೊಡಿಸ್ಟ್ ಅಂಡರ್ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಗ್ ಆಫ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ);] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160313082916/http://backriverumc.com/userfiles/1257/overview_of_baptism.pdf |date=2016-03-13 }} &quot;ಕರ್ತನ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ದೀಕ್ಷಾ ವಿಧಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ, ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿದುದಕ್ಕೆ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಪರಿಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ತೊಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ&quot; ([http://www.baptisthistory.org/pamphlets/baptism.htm ವಿಲಿಯಮ್ ಎಚ್. ಬ್ರ್ಯಾಕ್ನೀ, ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107183031/http://www.baptisthistory.org/pamphlets/baptism.htm |date=2010-01-07 }}.&lt;/ref&gt;

ಯೇಸುವು ಸ್ವತಃ ತಾನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{bible ref2|Matthew|3:16}}, {{bibleref2|Mark|1:9-10}}, {{bibleref2|Luke|3:21}}&lt;/ref&gt; [[ಅರಂಭದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನ]]ರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ವಿಧಾನವು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು(ಅಥವಾ &quot;ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಜ್ಯಾಂಡ್&quot;) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಲ್ಲವೇ ಪಾರ್ಶ್ವಿಕವಾಗಿ ಅದ್ದುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ccel.org/ccel/schaff/hcc1.i.IX.54.html |first=Philip |last=Schaff |title= Baptism |work=History of the Christian Church, Volume I: Apostolic Christianity. A.D. 1-100.|year=2009 |quote=The usual form of baptism was [[immersion baptism|immersion]]…. But sprinkling, also, or copious pouring rather, was practised at an early day with sick and dying persons, and in all such cases where total or partial immersion was impracticable}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |title=Baptism |first=W. |last=Fanning |year=1907 |encyclopedia=[[Catholic Encyclopedia]] |location=New York City |publisher=Robert Appleton Company |url=http://www.newadvent.org/cathen/02258b.htm |quote=The most ancient form usually employed was unquestionably immersion}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/507284/Roman-Catholicism/43691/Baptism |title=Roman Catholicism: Baptism |work=[[Encyclopædia Britannica]] |year=2009 |quote=Two points of controversy still exist in modern times. One is baptism by pouring or sprinkling water on the head rather than by immersion of the entire body, even though [[immersion baptism|immersion]] was probably the biblical and early Christian rite}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first=Adela Yarbro |last=Collins |chapter=The Origin of Christian Baptism |chapterurl=https://books.google.com/books?id=dWx4GGR3jusC&amp;pg=PA35 |editor=Maxwell E. Johnson |title=Living Water, Sealing Spirit: Readings on Christian Initiation |publisher=Liturgical Press |location=[[Collegeville Township, Stearns County, Minnesota]] |year=1995 |pages=35–57 |isbn=0-8146-6140-8 |oclc=31610445 |quote=The baptism of John did have certain similarities to the ritual washings at Qumran: both involved withdrawal to the desert to await the lord; both were linked to an ascetic lifestyle; both included total immersion in water; and both had an eschatological context}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first=W. H. T. |last=Dau |chapter=Baptism |chapterurl=https://books.google.com/books?id=wo8csizDv0gC&amp;pg=PA410 |editor=Geoffrey W. Bromiley |title=International Standard Bible Encyclopedia: A-D |publisher=[[William B. Eerdmans Publishing Company]] |location=[[Grand Rapids, Michigan]] |year=1979 |page=416 |isbn=0-8028-3781-6 |oclc=50333603 |quote=It is to be noted that for pouring another word ‘’(ekcheo)’’ is used, clearly showing that baptizo does not mean pour. …There is thus no doubt that early in the 2nd century some Christians felt baptism was so important that, 'when the real baptism ([[immersion baptism|immersion]]) could not be performed because of lack of water, a token pouring might be used in its place}}&lt;/ref&gt;  [[ಜಾನ್ ದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್]]ನು ತನ್ನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ನದಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದುದು ಅದ್ದುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದಾದರೂ,&lt;ref&gt;{{cite book |first=R. T. |last=France |authorlink=R. T. France |title=The Gospel of Matthew |publisher=[[William B. Eerdmans Publishing Company]] |location=[[Grand Rapids, Michigan]] |year=2007 |page=[https://books.google.com/books?id=0ruP6J_XPCEC&amp;pg=PA109 109] |isbn=0-8028-2501-X |oclc=122701585 |quote=The fact that he chose a permanent and deep river suggests that more than a token quantity of water was needed, and both the preposition 'in' (the Jordan) and the basic meaning of the verb 'baptize' probably indicate immersion. In v. 16 Matthew will speak of Jesus 'coming up out of the water.' The traditional depiction in Christian art of John the Baptist pouring water over Jesus' head may therefore be based on later Christian practice}}&lt;/ref&gt; 3ನೇ ಶತಮಾನ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಉತ್ಖನನದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು 
ಅಗಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಚರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡಿದ್ದಾಗ ಆತನ ದೇಹದ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಸುರಿಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.lgmarshall.org/Warfield/warfield_modebaptism.html |first=Benjamin Breckinridge |last=Warfield |title=The Archæology of the Mode of Baptism |quote=We may then probably assume that normal patristic baptism was by a trine immersion upon a standing catechumen, and that this immersion was completed either by lowering the candidate's head beneath the water, or (possibly more commonly) by raising the water over his head and pouring it upon it |access-date=2010-07-07 |archive-date=2009-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090912185139/http://www.lgmarshall.org/Warfield/warfield_modebaptism.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಕೆಲವೊಂದು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದು ಶಕ್ಯವಾಗಿದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು (ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಇವೆ) ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲವೇ ಅಫ್ಯೂಶನ್ (ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ಜ್ಞಾನಸ್ನನದ ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವಾಗ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಎರೆಯುವ ಅಥವಾ ತಲೆಯನ್ನು ಅದ್ದುವ ಕ್ರಿಯೆ) ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳೆಡೆಗೆ ಬೆರಳು ಮಾಡುತ್ತವೆ). ಇಲ್ಲಿ ಸೆಂಟ್ ಜಾನ್ ಕ್ರೈಸೋಸ್ಟೋಮ್‌ರ ಮಾತನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು: &quot; ಸಮಾಧಿಯೊಳಗಿರುವಂತೆಯೆ ನಾವು ನಮ್ಮ ತಲೆಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುತ್ತೇವೆ… ನಂತರದಲ್ಲಿ ನಾವು ನಮ್ಮ ತಲೆಗಳನ್ನೆತ್ತಿದಾಗ ಹೊಸ ಮನುಷ್ಯನೊಬ್ಬನು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಾನೆ&quot; (''ಆನ್ ಜಾನ್''  25.2, PG 59:151). ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಆರಂಭದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‍ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಕೇತಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಗಮನವುಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದರೂ (cf. ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರಿ ಕಟ್ಟಡದ ಸಮಾಧಿಯ ಆಕಾರ, ತೊಟ್ಟಿಯೊಳಗೆ ಇಳಿಯಲು ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಏಳಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು, ಮರುಹುಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಗ್ರಹನಿರ್ಮಾಣ ಶಾಸ್ತ್ರ ಇತ್ಯಾದಿ.), ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಗಮನ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. (''ಸೇಂಟ್ ವ್ಲಾದಿಮಿರ್‌ನ ಥಿಯೊಲಾಗಿಕಲ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಲಿ'' ಯಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಜಾನ್ ಎರಿಕ್ಸನ್, 41, 77 (1997),  [http://www.byzcath.org/forums/ubbthreads.php/topics/301619/11/specific%20Orthodox%20disagreement ದಿ ಬಿಜಂಟೈನ್ ಫೋರಂ] ನಲ್ಲಿ ನಮೂದಿತವಾಗಿರುವಂತೆ)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first=John Anthony |last=McGuckin |authorlink=John Anthony McGuckin |chapter=Baptism |chapterurl=https://books.google.com/books?id=u4i8jv0b7IkC&amp;pg=PA41 |title=The Westminster handbook to patristic theology |publisher=Westminster John Knox Press |location=[[Louisville, Kentucky]] |year=2004 |pages=41–44 |isbn=0-664-22396-6 |oclc=52858567 |quote=Eastern tradition strongly defended the practice of three-fold immersion under the waters, but Latin practice increasingly came to use a sprinkling of water on the head (also mentioned in Didache 7 if there was not sufficient water for immersion.)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ODWR&quot;&gt;{{cite book |first=John |last=Bowker |authorlink=John Bowker |title=[[Oxford Dictionary of World Religions|The Oxford Dictionary of World Religions]] |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] |year=1999 |pages= |isbn=0-19-866242-4 |oclc=60181672}}{{pn}}&lt;/ref&gt; ಈಗ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಇತರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ನೀರನ್ನು ಸುರಿಯುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.

ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಹಲ್ಡ್‌ರಿಚ್ ಜ್ವಿಂಗ್ಲಿ]] ಎಂಬವರು ಅದರ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವವರೆಗೂ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಹಲವು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಮೋಕ್ಷ]] ಪಡೆಯಲು ಅವಶ್ಯಕವೆಂದು ಕಾಣಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಿತು.&lt;ref name=&quot;cross2005baptism&quot;&gt;{{cite book |first=Frank Leslie |last=Cross |authorlink=Frank Leslie Cross |coauthors=Elizabeth A. Livingstone |chapter=Baptism |title=The Oxford Dictionary of the Christian Church |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f0e0 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] |year=2005 |pages=[https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f0e0/page/151 151]–154 |isbn=0-19-280290-9 |oclc=58998735}}&lt;/ref&gt; [[ಹುತಾತ್ಮತೆ]]ಯನ್ನು ಚರ್ಚಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ &quot;ರಕ್ತದ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ನೀರಿನಿಂದ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆಗಿರದ ಹುತಾತ್ಮರನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಂತರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಲು ತಯಾರಾಗುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು [[ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟ್]](ಪವಿತ್ರ ಸಂಸ್ಕಾರ) ದೊರಕುವ ಮುನ್ನವೇ ಸಾವಿಗೀಡಾದಲ್ಲಿ, ಅಂತಹವರು ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವರೆಂದು ಸೂಚಿಸುವ [[ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಆಫ್ ಡಿಸೈರ್]](ಬಯಕೆಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್) ಎಂಬುದನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತಂದಿತು.&lt;ref name=&quot;vatican&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.vatican.va/archive/ENG0015/__P3M.HTM |title=The Necessity of Baptism |work=[[Catechism of the Catholic Church]] |publisher=[[Vatican Publishing House]] |year=1993 |accessdate=February 24, 2009}}&lt;/ref&gt;

ಕೆಲವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಮ್ ಪಂಗಡಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕ್ವೇಕರ್]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಸಾಲ್ವೇಶನ್ ಆರ್ಮಿ]]ಯವರು, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅವಶ್ಯಕವೆಂದು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವವರಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡುವ ವಿಧಿ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಈ ಆಚರಣೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.  ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು &quot;[[ಪಿತ]],[[ಸುತ]], ಮತ್ತು [[ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮ]]ದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ&quot; (ನಂತರ [[ಮಹಾ ಅಧಿಕಾರ]]ದ ನೀಡಿಕೆ) ನೀಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವರು ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಅದನ್ನು [[ಯೇಸುವಿನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ]] ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು [[ಶಿಶುಗಳ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನ]]ವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ;&lt;ref&gt;ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್: 1,100,000,000; ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್: 225,000,000; ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಕಮ್ಯುನಿಯನ್‌ನ 77,000,000 ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು; ಲುಥೆರನ್ನರು ಮತ್ತಿತರರು ([http://www.adherents.com/adh_rb.html ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಬಾಡೀಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಿತ್ ಅಟ್ ಲೀಸ್ಟ್ 1 ಮಿಲಿಯನ್ ಅಧೆರೆಂಟ್ಸ್;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110406110509/http://www.adherents.com/adh_rb.html |date=2011-04-06 }} [http://www.adherents.com/adh_branches.html#Christianity ಮೇಜರ್ ಡಿನೊಮಿನೇಶನಲ್ ಫ್ಯಾಮಿಲೀಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯಾನಿಟಿ).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150315022054/http://www.adherents.com/adh_branches.html#Christianity |date=2015-03-15 }} ಜತೆಗೆ ನೋಡಿ [http://www.zpub.com/un/pope/relig.html ವರ್ಲ್ಡ್‌ವೈಡ್ ಅಧೆರೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಆಲ್ ರಿಲಿಜನ್ಸ್ ಬೈ ಸಿಕ್ಸ್ ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ಏರಿಯಾಸ್, 1995ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171112114718/http://www.adherents.com/adh_rb.html |date=2017-11-12 }}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ಕೇವಲ [[ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವನ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನ]]ವು ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆಗುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮುಳುಗಬೇಕು ಇಲ್ಲವೆ ಕಡೆಯಪಕ್ಷ ಪಾರ್ಶ್ವಿಕವಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತರೆ, ಆದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ನೀರು ಹರಿಯುವಂತೆ ತೊಳೆಯಲಾಗುವುದಾದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಯಾವುದೇ ವಿಧಾನವು ಸಾಕಾಗುವುದೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್&quot; ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡುವ, ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಅಥವಾ ಹೊಸದಾಗಿ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡುವ ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮಾಚರಣೆ, ವಿಚಾರಣೆ ಅಥವಾ ಅನುಭವವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |editor=Joseph P. Pickett |title=baptism |url=http://www.bartleby.com/61/62/B0066200.html |encyclopedia=[[The American Heritage Dictionary of the English Language]] |publisher=[[Houghton Mifflin]] |location=[[Boston]] |year=2000 |edition=Fourth |isbn=0-395-82517-2 |accessdate=February 24, 2009 |archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 7, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207201127/http://www.bartleby.com/61/62/B0066200.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ [[ಇತರ ದೀಕ್ಷಾ ಸಮಾರಂಭಗಳು]].

== ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪದದ ಅರ್ಥ ==

[[ಚಿತ್ರ:Baptism - Saint Calixte.jpg|thumb|left|ಸ್ಯಾನ್ ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟೋನ ಕ್ಯಾಟಕಾಂಬ್‌ಗಳು: ಮೂರನೆ ಶತಮಾನದ ವರ್ಣಚಿತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್]]

ಹಲವಾರು ಸಂಪ್ರದಾಯ್ತಗಳ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ [[ಅದ್ದುವಿಕೆ]] (ಮುಳುಗುವಿಕೆ) ಅವಶ್ಯಕವೆ ಎಂದು ವಾದವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವಾಗ ಮೂಲ ಗ್ರೀಕ ಪದದ ನಿಖರವಾದ ಅರ್ಥವು ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಲಿಡೆಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್‌ರ [[ಗ್ರೀಕ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಲೆಕ್ಸಿಕೊನ್]] ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲ ಪದವಾದ &quot;ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್&quot;ನ ಮೂಲವಾದ ಗ್ರೀಕ್ ಪದದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅರ್ಥವು ''{{polytonic|βαπτίζω}}''  (ಲಿಪ್ಯಂತರ ಮಾಡಿದಾಗ &quot;ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜೋ&quot;), as &quot;ಅದ್ದು, ಧುಮುಕು&quot; ಎಂದಾಗುತ್ತದ ಆದರೆ ಇದು ಸೂಚಿಸುವುದು, {{bibleref2|Luke|11:38}}ನ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಾದಲ್ಲಿ, &quot;ಶುದ್ಧೀಕರಣವನ್ನು ಮಾಡುವುದು&quot; ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;LSJ&quot;/&gt;

=== ಕ್ರಿಯಾಪದ βαπτίζωನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥ ===

''βαπτίζω''  ಎಂಬ ಗ್ರೀಕ್ ಪದದ ಅರ್ಥವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅದ್ದುವುದು, ಧುಮುಕುವುದು ಅಥವಾ ಮುಳುಗಿಸುವುದು(ಭಾಗಶಃವಾಗಿಯಾದರೂ) ಎಂದಲ್ಲವಾದರೂ, ಶಬ್ದವಿವರಣಾ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಪದವನ್ನು [[ಸೆಪ್ಟುವಾಗಿಂಟ್]]&lt;ref&gt;'ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ.: 2 ಕಿಲೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳು. 5:13, 14 ನಾವು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜೊಮೈ ಮಾಡಲು ಲೊಯೊ (3068) ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆ. ನೋಡಿ {{bibleref2|Lev.|11:25, 28, 40}}, ಎಲ್ಲಿ ಪ್ಲುನೊ (4150), ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿ ಒಗೆಯುವುದು, ಮತ್ತು ಲೊಯೊ (3068), ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವುದು- ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು. {{bibleref2|Num.|19:18, 19}}ದಲ್ಲಿ, ಬಫೊ, ಅದ್ದುವುದು, ಮತ್ತು ಪ್ಲುನೊ, ಅದ್ದುವುದರ ಮೂಲಕ ತೊಳೆಯುವುದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ', ಜೋಢಿಯಾಟೆಸ್, ಎಸ್. (2000, ಸಿ1992, ಸಿ1993). ದಿ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ವರ್ಡ್ ಸ್ಟಡಿ ಡಿಕ್ಷನರಿ : ನ್ಯೂ ಟೆಸ್ಟೇಮೆಂಟ್ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಎಡ್.) (G908). ಚಟ್ಟನೂಗ, TN: AMG ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;' LXX βάπτειν (βαπτίζειν 4 Βασ. 5:14ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರುವುದು)ನಲ್ಲಿ טָבַל, “ಟು ಡಿಪ್,” ರೊಟ್ಟಿಯನ್ನು ವೈನಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಟ್ ಆರ್‌ಯು. 2:14, ಕಾಲುಗಳು ನದಿಯ ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಅಟ್ ಜೊಸ್. 3:15, ಬೆರಳನ್ನು ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಆದ್ದಲಾಗುವಂತೆ ಎಲ್‌ವಿ. 4:6, 17 ಮುಂತಾದವು., ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಅಶುದ್ಧ ಪಾತ್ರೆಗಳಾನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಲಾಗುವಂತೆ at ಎಲ್‌ವಿ. 11:32 (בא ಹಿಫ್)', ಥಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯೂ ಟೆಸ್ಟೇಮೆಂಟ್. 1964-c1976. ಸಂಪುಟಗಳು. 5-9  ಗೆರ್‌ಹಾರ್ಡ್ ಫ್ರೀಡ್‌ರಿಕ್‌ರಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಪುಟ. 10 ರೊನಲ್ಡ್ ಪಿಟ್ಕಿನ್‌ರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. (ಜಿ. ಕಿಟೆಲ್, ಜಿ. ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಬ್ರೋಮಿಲಿ ಮತ್ತು ಜಿ. ಫ್ರೀಡರಿಕ್, ಸಂ.) (ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಆವೃತ್ತಿ) (1:535). ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ರ್ಯಾಪಿಡ್ಸ್, MI: ಎರ್ಡ್ಮನ್ಸ್.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'ಎಕ್ಸ್ 12,22; ಎಲ್‌ವಿ 4,6.17; 9,9; 11,32 ಅದ್ದುವುದು ಎಸ್ತ್ ಇನ್ ಎಸ್ತ್ [τι εἴς τι] ಎಲ್‌ವಿ 9,9; ಐಡಿ. [τι ἔν τινι] ಡಿಟಿ 33,24; ಐಡಿ. [τι ἀπό τινος] ಎಕ್ಸ್ 12,22; ಧುಮುಕುವುದು ಅಥವಾ ಮುಳುಗಿಸುವುದು ಎಸ್‌ಬಿ ಇನ್ ಎಸ್ತ್ [τινα ἔν τινι] ಜೆಬಿ 9,31', ಲಸ್ಟ್, ಜೆ., ಐನಿಕೆಲ್, ಇ., ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಪೀ, ಕೆ. (2003). ಎ ಗ್ರೀಕ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಲೆಕ್ಸಿಕನ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೆಪ್ಟುಯಜಿಯಂಟ್ : ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿ. ಡ್ಯುಟ್ಸ್‌ಚೆ ಬೈಬೆಲ್ಗೆಸೆಲ್ಲ್ಸ್‌ಚಾಪ್ಟ್: ಸ್ಟಟ್‌ಗಾರ್ಟ್.&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆ]]ಗಳರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;'ಮಾರ್ಕ್ 7:3ರಲ್ಲಿ, “ವಾಶ್ ದೇರ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್” ಎಂಬ ಪದಗುಚ್ಛವು ನೊಪ್ಟೊ(3538)ಎಂಬುದರ ಅನುವಾದವಾಗಿದ್ದು, ಕೈಯೆಮೊದಲಾದ ದೇಹದ ಅಂಗಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಕ್ 7:4ರಲ್ಲಿ  “ಎಕ್ಸೆಪ್ಟ್ ದೆ ವಾಶ್” ಎಂಬಲ್ಲಿನ ವಾಶ್ ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದವು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಮುಳುಗಿಸುವುದು ಎಂಬರ್ಥ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕೈಗಳನ್ನು ಅದ್ದುವುದರ ಮೂಲಕ ಅವನ್ನು ತೊಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂಬುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ನೋಡಿ ಲೂಕ್ 11:38 ಇದು ಭೋಜನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಜೊಮೈಯನ್ನು ಬಳಸಿ ತೊಳೆಯುವುದನ್ನು, ಅರ್ಥಾತ್ ಕೈಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.', ಜೋಢಿಯಾಟೆಸ್, S. (2000, c1992, c1993). ದಿ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ವರ್ಡ್ ಸ್ಟಡಿ ಡಿಕ್ಷನರಿ : ನ್ಯೂ ಟೆಸ್ಟೇಮೆಂಟ್ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಎಡ್.) (G907). ಚಟ್ಟನೂಗ, TN: AMG ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್.&lt;/ref&gt; ಇದಕ್ಕೇ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪದವಾದ ''βάπτω''  ಅನ್ನು ಕೂಡಾ ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಅದ್ದು&quot; ಅಥವಾ &quot;ಬಣ್ಣಹಾಕು&quot;,&lt;ref&gt;'ದಿ NTಯು βάπτω ಅನ್ನು ಬರೆ ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಇನ್ ಎಲ್‌ಕೆ 16:24; ಜೆ‌ಎನ್ 13:26ನಲ್ಲಿ “ಅದ್ದುವುದು,” ಮತ್ತು ರಿವ್. 19:13ನಲ್ಲಿ “ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ನೆನೆಸು”.', ತೆಯೊಲೊಜಿಕಲ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯೂ ಟೆಸ್ಟಮೆಂಟ್. 1964-c1976. ವೊಲ್ಸ್. 5-9 ಸಂಪಾದನೆ: ಗೆರ್ಹಾರ್ಡ್ ಫ್ರೀಡ್‍ರಿಕ್. ವೊಲ್. 10 ಕಂಪೈಲ್ಡ್ ಬೈ ರೊನಾಲ್ಡ್ ಪಿಟ್ಕಿನ್. (ಜಿ. ಕಿಟೆಲ್, ಜಿ. ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಬ್ರೋಮಿಲಿ ಮತ್ತು ಜಿ. ಫ್ರೀಡರಿಕ್, ಸಂ.) (ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಆವೃತ್ತಿ) (1:530). ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ರಾಪಿಡ್ಸ್, MI:ಎರ್ಡ್‌ಮಾನ್ಸ್.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;' ದ್ರವವೊಂದರಲ್ಲಿ ಏನನ್ನಾದರು ಅದ್ದುವುದು, ಅದ್ದು, ಮುಳುಗಿಸು ಜೆ 13:26ರಲ್ಲಿ', ಜೋಢಿಯಾಟೆಸ್, ಎಸ್. (2000, ಸಿ1992, ಸಿ1993). ದಿ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ವೊರ್ಡ್ ಸ್ಟಡಿ ಡಿಕ್ಷನರಿ : ನ್ಯೂ ಟೆಸ್ಟಮೆಂಟ್ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋನಿಕ್ ಎಡಿ.) (G907). ಚಟ್ಟನೂಗ, TN: AMG ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'βάπτω ಪುಟ್. βάψω; ಲಒರ್. ἔβαψα; ಪಿಎಪ್. ಪಾಸ್ಸ್. ಪಿಟಿಸಿ. βεβαμμένος; (1) ಒಳಗೆ ಅಥವಾ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅದ್ದು, ದ್ರವವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸು (LU 16.24); (2) ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಅದ್ದಿದಂತೆ, ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸು (RV 19.13)', ಫ್ರೈಬರ್ಗ್, ಟಿ., ಫ್ರೈಬರ್ಗ್, ಬಿ., ಮತ್ತು ಮಿಲ್ಲರ್, ಎನ್. ಎಫ್. (2000). ವೊಲ್. 4: ಅನಲೈಟಿಕಲ್ ಲೆಕ್ಸಿಕೊನ್ ಆಫ್ ದಿ ಗ್ರೀಕ್ ನ್ಯೂ ಟೆಸ್ಟಾಮೆಂಟ್. ಬಕೆರ್ಸ್ ಗ್ರೀಕ್ ನ್ಯೂ ಟೆಸ್ಟಾಮೆಂಟ್ ಲೈಬ್ರರಿ (87). ಗ್ರಾಂಡ್ ರ‍್ಯಾಪಿಡ್ಸ್, ಮಿಚ್.: ಬೇಕರ್ ಬುಕ್ಸ್.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'970 βάπτω (ಬಾಪ್ಟೊ): ವಿಬಿ.; ≡ DBLHebr 3188; Str 911; TDNT 1.529—LN 47.11 ಡಿಪ್ ಇನ್ (ಎಲ್ಕೆ 16:24; ಜೆ‌ಎನ್ 13:26(2×); ರಿವ್ 19:13+)', ಸ್ವಾನ್‌ಸನ್, ಜೆ. (1997). ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಬಿಬ್ಲಿಕಲ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್ ವಿತ್ ಸೆಮಂಟಿಕ್ : ಗ್ರೀಕ್(ನ್ಯೂ ಟೆಸ್ಟಮೆಂಟ್) (ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋನಿಕ್ ಎಡಿ.) (DBLG 970). ಓಕ್‌ ಹರ್ಬರ್: ಲೊಗೊಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸಿಸ್ಟೆ ಮ್ಸ್ ಒಳಗೊಂಡು.&lt;/ref&gt; ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅದ್ದುವಿಕೆಯು ಬ್ರೆಡ್‌ನ ತುಂಡೊಂದನ್ನು ವೈನಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿರಲೂಬಹುದು({{bibleref2|Ruth|2:14|NIV}}).&lt;ref&gt;ಥಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯೂ ಟೆಸ್ಟಿಮೆಂಟ್. 1964-c1976. ಸಂಪುಟಗಳು. 5-9 ಗೆರ್ಹಾರ್ಡ್ ಫ್ರೀಡ್‌ರಿಕ್ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ. ವೊಲ್. 10 ಕಂಪ್ಲಿಟೆಡ್ ಬೈ ರೊನಾಲ್ಡ್ ಪಿಟ್ಕಿನ್. (ಜಿ. ಕಿಟೆಲ್, ಜಿ. ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಬ್ರೋಮಿಲಿ ಮತ್ತು ಜಿ. ಫ್ರೀಡರಿಕ್, ಸಂ.) (ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಆವೃತ್ತಿ) (1:535). ಗ್ರಾಂಡ್ ರಾಪಿಡ್ಸ್, MI:ಎರ್ಡ್‌ಮಾನ್ಸ್.&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Baptism - Marcellinus and Peter.jpg|thumb|right|200px|ಆದಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಪ್ರತಿನಿಧೀಕರಣ.]]

=== ಮೇಲಿನ ಅರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದವು ===

[[ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆ]]ಯ ಎರಡು ಭಾಗಗಳ ಪ್ರಕಾರ βαπτίζω ಎಂಬ ಪದವು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾದಲ್ಲಿ, ಯಾವಾಗಲೂ ಮುಳುಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೂಚಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ.  ಮೊದಲನೆಯ ಭಾಗವು ಲ್ಯೂಕ್ 11:38&lt;ref&gt;{{Bibleref2|Luke|11:38}}&lt;/ref&gt; ಆಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಜೀಸಸ್ ಭೋಜನ ಮಾಡಿದ ಮನೆಯೊಂದರ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದ ಫರಿಸೀ ಎಂಬಾತನು &quot;ಆತ ಭೋಜನಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಶುದ್ಧನಾಗಲಿಲ್ಲ (''ἐβαπτίσθη''  ಎಂಬ ಪದವು ''βαπτίζω''  ಎಂಬ ಪದದ ಏಯೋರಿಸ್ಟ್ ಪೂರ್ವರೂಪ —ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥ-&quot;ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆಗು&quot;).&quot; ಲಿಂಡೆಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿ ''{{polytonic|βαπτίζω}}''  ಅನ್ನು ''ಶುಚಿರ್ಭೂತರಾಗುವುದು''  ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿರುವುದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಯೇಸುವು ಈ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಾಡದಿರುವುದು ಆತನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸರಿಸಮವಾಗಿದೆ: &quot;ಯೇಸುವಿನ ಬಳಿ ಜೆರೂಸಲೇಮಿನ ನಿವಾಸಿಗಳಾದ ಸ್ಚ್ರೈಬೆಸ್ ಮತ್ತು ಫರಿಸೀಸ್ ಬಂದು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕೇಳಿದರು, ನಿನ್ನ ಶಿಷ್ಯರು ಹಿರಿಯರ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನೇಕೆ ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತಿರುವರು? ಏಕೆಂದರೆ ರೊಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಮೊದಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೈಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ(''{{polytonic|νίπτω}}'' )&quot;{{bibleref2c|Mt|15:1-2|KJV}} ಸೂಚಿಸಲಾದ ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗವು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ: &quot;ಫರಿಸೀಯರು...ತಮ್ಮ ಕೈಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ತನಕ ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ (''{{polytonic|νίπτω}}'', ತೊಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಪದ), ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಿರಿಯರ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತು ಅವರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ, ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮುನ್ನ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, &quot;ತಮ್ಮನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು&quot;—''βαπτίσωνται'', ಇದು ''βαπτίζω'' ನ ಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯರೂಪವಾಗಿದೆ)&quot;.{{bibleref2c|Mk|7:3–4|KJV}}

ಹಲವಾರು ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ವಿದ್ವಾಂಸರು &lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=xewBAAAACAAJ ಎ. ಎ. ಹೊಡ್ಜ್,ಅವುಟ್ಲೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ತೆಯೊಲೊಜಿ 1992 ISBN 0-85151-160-0, 9780851511603] ಕ್ಯೊಟೆಡ್ ಇನ್ {{cite web |url=http://www.mbrem.com/baptism/aabap.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20020126072506/http://mbrem.com/baptism/aabap.htm |archivedate=January 26, 2002 |title=The Mode of Baptism |first=Michael |last=Bremmer|date=September 7, 2001 |accessdate=February 25, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |first=Bertram |last=Naumann |year=2006 |editor=Paul Naumann |title=The Sacrament of Baptism |url=http://www.clclutheran.org/lfm/lfm12.pdf |work=Learn From Me |accessdate=February 24, 2009 |publisher=[[Church of the Lutheran Confession]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.catholic.com/library/Baptism_Immersion_Only.asp |title=Baptism: Immersion Only? |first=Robert H. |last=Brom |authorlink=Robert Henry Brom |date=August 10, 2004 |publisher=[[Catholic Answers]] |accessdate=February 24, 2009 |archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 14, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090314053255/http://catholic.com/library/Baptism_Immersion_Only.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ಎರಡೂ ಭಾಗಗಳು ಆಹ್ವಾನಿತ ಅತಿಥಿಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗೇಳಬೇಕೆಂದು (&quot;ತಮ್ಮನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು&quot;) ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೆಂದೂ, ಕಡೆಯಪಕ್ಷ ಅವರು ಕೈಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದುವುದು ಇಲ್ಲವೇ ಕೈಗಳ ಮೇಲೆ ನೀರು ಸುರಿಯುವುದೇ ಮೊದಲಾದ ಭಾಗಶಃ ಅದ್ದುವಿಕೆಯಂತಹ ಆಚರಣೆಯನ್ನಾದರೂ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇದು ಈಗಿನ ಯಹೂದಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತವಾಗಿರುವ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |first=Bernard |last=Drachman |authorlink=Bernard Drachman |coauthors=[[Kaufmann Kohler]] |title=Ablution |url=http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?letter=A&amp;artid=338 |editor=[[Cyrus Adler]] |encyclopedia=[[Jewish Encyclopedia]]}}&lt;/ref&gt;

ಜೋಢಿಯಾಟೆಸ್ ಹಾಗೂ ಬಾಲ್ಜ್ ಮತ್ತು ಶ್ನೀಡರ್‌ರ ಪದವಿವರಣಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿನ ಎರಡನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ,{{Bibleref2|Mark|7:4}},  βαπτίζω ಎಂದರೆ, ಫರಿಸೀಯರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಬಂದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಕೈಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;'ತೊಳೆಯುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಶುದ್ಧೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದು baptízō ಅಥವಾ níptōಗಳ ಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ (3538), ತೊಳೆಯುವುದು.   {{Bibleref2|Mark|7:3}}ನಲ್ಲಿ, “ಅವರ ಕೈಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುವುದು ಎನ್ನುವುದು” níptō ಎಂಬುದರ ಅನುವಾದವಾಗಿದ್ದು (3538), ಇದರರ್ಥ ಕೈಯೇ ಮೊದಲಾದ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುವುದು ಎಂದಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಕ್ 7:4ರಲ್ಲಿ “ಎಕ್ಸೆಪ್ಟ್ ದೆ ವಾಶ್”ನಲ್ಲಿನ ವಾಶ್ ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದವು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಜೊಮೈ, ಮುಳುಗಿಸುವುದು ಎಂಬರ್ಥ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಕೈಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.', ಜೋಢಿಯಾಟೆಸ್, ಎಸ್. (2000, c1992, c1993). ದಿ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ವರ್ಡ್ ಸ್ಟಡಿ ಡಿಕ್ಷನರಿ : ನ್ಯೂ ಟೆಸ್ಟೇಮೆಂಟ್ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಆವೃತ್ತಿ.) (G908). ಚಟ್ಟನೂಗ, TN: AMG ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್.&lt;/ref&gt; ಅವರ ಪ್ರಕಾರ βαπτίζω ಮತ್ತು βάπτω ಎಂಬ ಪದಗಳ ಅರ್ಥವು ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದು, ಅದು ಅದ್ದು ಅಥವಾ ಮುಳುಗಿಸು ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;'ಮಾರ್ಕ್ 7:4 [v.l.  v. 8]; ಇಲ್ಲಿ βαπτίσωνται ಎಂಬುದು ῥαντίσωνταιನ ಬದಲಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ  D Θ pl, ಇದರಿಂದ βαπτίζωನ ಅರ್ಥವು  βάπτω ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ', ಬಾಲ್ಜ್, ಎಚ್. ಆರ್., ಮತ್ತು ಶ್ನೀಡರ್, ಜಿ. (1990-c1993). ಎಕ್ಸೆಜೆಟಿಕಲ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯೂ ಟೆಸ್ಟೇಮೆಂಟ್. ಎಕ್ಸೆಜೆಸ್ಟಿಚಸ್ ವರ್ಟರ್‌ಬುಚ್ ಜುಮ್ ನಿಯೆನ್ ಟೆಸ್ಟೇಮೆಂಟ್‌ನ ಭಾಷಾಂತರ. (1:195). ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ರ್ಯಾಪಿಡ್ಸ್, Mich.: ಎರ್ಡ್ಮನ್ಸ್.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'Βάπτω ಅದ್ದು, ಮುಳುಗಿಸು', ಬಾಲ್ಜ್, ಎಚ್. ಆರ್., ಮತ್ತು ಶ್ನೀಡರ್, ಜಿ. (1990-c1993). ಎಕ್ಸೆಜೆಟಿಕಲ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯೂ ಟೆಸ್ಟೇಮೆಂಟ್. ಎಕ್ಸೆಜೆಸ್ಟಿಚಸ್ ವರ್ಟರ್‌ಬುಚ್ ಜುಮ್ ನಿಯೆನ್ ಟೆಸ್ಟೇಮೆಂಟ್‌ನ ಭಾಷಾಂತರ. (1:195). ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ರ್ಯಾಪಿಡ್ಸ್, Mich.: ಎರ್ಡ್‌ಮನ್ಸ್.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'βάπτω; ἐμβάπτω: ವಸ್ತುವೊಂದನ್ನು ದ್ರವದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುವುದು—‘ಒಳಕ್ಕೆ ಅದ್ದುವುದು.’', ಲೌವ್, ಜೆ. ಪಿ., ಮತ್ತು ನಿಡಾ, ಇ. ಎ. (1996, c1989). ಗ್ರೀಕ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಲೆಕ್ಸಿಕನ್ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯೂ ಟೆಸ್ಟೇಮೆಂಟ್: ಬೇಸ್ಡ್ ಆನ್ ಸಿಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಡೊಮೈನ್ಸ್ (2ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ed. ) (1:522). ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಯುನೈಟೆಡ್ ಬೈಬಲ್ ಸೊಸೈಟೀಸ್.&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ರೊಟ್ಟಿಯ ತುಣುಕನ್ನು ವೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಚೆಲ್ಲಿದ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಬೆರಳನ್ನು ಅದ್ದುವುದಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;&quot;LXXನಲ್ಲಿ βάπτειν…ಅನ್ನು ರೊಟ್ಟಿಯ ತುಂಡೊಂದನ್ನು ವೈನಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ Ju. 2:14ನಲ್ಲಿ, …ಟೋರಾಹ್ ಬಲಿದಾನಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರಳನ್ನು ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಅದ್ದುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ Lv. 4:6ನಲ್ಲಿ, 17 ಇತ್ಯಾದಿ.&quot;, ಥಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯೂ ಟೆಸ್ಟೇಮೆಂಟ್. 1964-c1976. ಸಂಪುಟಗಳು. 5-9 ಗೆರ್ಹಾರ್ಡ್ ಫ್ರೀಡ್‌ರಿಕ್ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ. ಸಂಪುಟ. 10  ರೊನಾಲ್ಡ್ ಪಿಟ್‌ಕಿನ್ ಅವರಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದ್ಎ. (ಜಿ. ಕಿಟೆಲ್, ಜಿ. ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಬ್ರೋಮಿಲಿ ಮತ್ತು ಜಿ. ಫ್ರೀಡರಿಕ್, ಸಂ.) (ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಆವೃತ್ತಿ.) (1:535). ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ರ್ಯಾಪಿಡ್ಸ್, MI: ಎರ್ಡ್‌ಮನ್ಸ್.&lt;/ref&gt;

=== ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದ ನಾಮಪದಗಳು ===

βαπτίζωನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಎರಡು ನಾಮಪದಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಅವು βαπτισμός ಮತ್ತು βάπτισμα.

Βαπτισμός ಎಂಬುದು {{bibleref2|Mark|7:4}}ನಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ನೀರಿನ ವಿಧಿ, ತೊಳೆಯುವುದು, ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಶುಚಿಗೊಳಿಸುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು&lt;ref name=&quot;Arndt&quot;&gt;ಆರ್ನ್‌ಟ್, ಡಬ್ಲ್ಯೂ., ಡ್ಯಾಂಕರ್, ಎಫ್. ಡಬ್ಲ್ಯೂ., ಮತ್ತು ಬಾಯರ್, ಡಬ್ಲ್ಯೂ. (2000). ಎ ಗ್ರೀಕ್-ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಲೆಕ್ಸಿಕನ್ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯೂ ಟೆಸ್ಟೇಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಅದರ್ ಅರ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ ಲಿಟರೇಚರ್, (3ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ) (165). ಚಿಕಾಗೋ: ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಚಿಕಾಗೋ ಪ್ರೆಸ್&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Friberg&quot;/&gt; ಅದೇ ಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು {{bibleref2|Hebrews|9:10}}ನಲ್ಲಿ  ಪಾತ್ರೆಗಳು ಅಥವಾ ದೇಹದ ಲೆವಿಟೈಕಲ್ ಶುದ್ಧೀಕರಣವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ;&lt;ref&gt;ಥಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯೂ ಟೆಸ್ಟೇಮೆಂಟ್. 1964-c1976. ಸಂಪುಟಗಳು. 5-9 ಗೆರ್ಹಾರ್ಡ್ ಫ್ರೀಡ್‌ರಿಕ್ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ. ಸಂಪುಟ. 10 ರೊನಾಲ್ಡ್ ಪಿಟ್‌ಕಿನ್ ಅವರಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. (ಜಿ. ಕಿಟೆಲ್, ಜಿ. ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಬ್ರೋಮಿಲಿ ಮತ್ತು ಜಿ. ಫ್ರೀಡರಿಕ್, ಸಂ.) (ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಆವೃತ್ತಿ) (1:545). ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ರ್ಯಾಪಿಡ್ಸ್, MI: ಎರ್ಡ್ಮನ್ಸ್.&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು {{bibleref2|Hebrews|6:2}}ರಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ ಇದು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೂಡ ಹೊಂದಿದೆ, ಅದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜೀವರಹಿತ ವಸ್ತುವಿನ ತೊಳೆಯುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅರ್ಥವೂ ಕೂಡ ಇರಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Friberg&quot;&gt;ಫ್ರೈಬರ್ಗ್, ಟಿ., ಫ್ರೈಬರ್ಗ್, ಬಿ., ಮತ್ತು ಮಿಲ್ಲರ್, ಎನ್. ಎಫ್. (2000). ಸಂಪುಟ. 4: ಅನಲಿಟಿಕಲ್ ಲೆಕ್ಸಿಕನ್ ಆಫ್ ದಿ ಗ್ರೀಕ್ ನ್ಯೂ ಟೆಸ್ಟೇಮೆಂಟ್. ಬೇಕರ್ಸ್ ಗ್ರೀಕ್ ನ್ಯೂ ಟೆಸ್ಟೇಮೆಂಟ್ ಲೈಬ್ರರಿ (87). ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ರ್ಯಾಪಿಡ್ಸ್, Mich.: ಬೇಕರ್ ಬುಕ್ಸ್.&lt;/ref&gt;  {{bibleref2|Colossians|2:12}}ನಲ್ಲಿ, ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು βάπτισμα ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದವುಗಳಲ್ಲಿ βαπτισμός ಎಂಬುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ಆಧುನಿಕ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಓದಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ನೋಡಿ http://www.bibelwissenschaft.de/online-bibeln/novum-testamentum-graece-na-27/lesen-im-bibeltext/bibelstelle/Kol%202/cache/d3cb350c68/#v12 [[ನೆಸ್ಟ್ಲೆ-ಅಲಂದ್]] 27ನೆಯ (ಇತ್ತೀಚಿನ) ಆವೃತ್ತಿ.&lt;/ref&gt; ಇದು βαπτισμός ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಗುಣವಾಚಕವಾದ ತೊಳೆಯುವಿಕೆಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿರುವುದರ ಏಕೈಕ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ {{Bibleref2|Hebrews|6:2}} ಎಂಬುದು ಕೂಡಾ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂಬರ್ಥದ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿರಬಹುದು.,&lt;ref name=&quot;Friberg&quot;/&gt; ಬರೆ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವುದರ ಕುರಿತು ಹೇಳುವಾಗ, βαπτισμός ಎಂಬುದನ್ನು  ῥαντισμός(ಪ್ರೋಕ್ಷಣೆ)ಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು {{bibleref2|Hebrews|12:24}} ಮತ್ತು {{bibleref2|1Peter|1:2}}ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುವುದಾಗಿದ್ದು, ಈ ಪದವು ಹಳೆಯ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ಪಾದ್ರಿಯು ನಡೆಸುವ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಶುದ್ಧೀಕರಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Zodhiates&quot;/&gt;

Βάπτισμα ಎಂಬ ಪದವನ್ನು βαπτισμός ಎಂದು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು,&lt;ref name=&quot;Zodhiates&quot;&gt;ಜೋಢಿಯಾಟೆಸ್, ಎಸ್. (2000, c1992, c1993). ದಿ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ವರ್ಡ್ ಸ್ಟಡಿ ಡಿಕ್ಷನರಿ : ನ್ಯೂ ಟೆಸ್ಟೇಮೆಂಟ್ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಆವೃತ್ತಿ) (G908). ಚಟ್ಟನೂಗ, TN: AMG ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್.&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಮೊದಲನೆಯ ಪದವು ಕೇವಲ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುವುದು.&lt;ref name=&quot;Arndt&quot;/&gt; ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಕಡಿಮೆಯೆಂದರೂ 21 ಬಾರಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ:
*  [[ಜಾನ್ ದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್]]ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 13 ಬಾರಿ;&lt;ref&gt;{{Bibleref2|Matthew|3:7}}, {{Bibleref2|Matthew|21:25}}; {{Bibleref2|Mark|1:4}}, {{Bibleref2|Mark|11:30}}; {{Bibleref2|Luke|3:3}}, {{Bibleref2|Luke|7:29}}, {{Bibleref2|Luke|20:4}}; {{Bibleref2|Acts|1:22}}, {{Bibleref2|Acts|10:37}}, {{Bibleref2|Acts|13:24}}, {{Bibleref2|Acts|18:25}}, {{Bibleref2|Acts|19:3-4}})&lt;/ref&gt;
* ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಿಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 3 ಬಾರಿ&lt;ref&gt;{{Bibleref2|Romans|6:4}}, {{Bibleref2|Ephesians|4:5}}, {{Bibleref2|1Peter|3:21}}&lt;/ref&gt; ({{Bibleref2|Colossians|2:12}}ರಲ್ಲಿನ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಯನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸುವುದಾದಲ್ಲಿ 4 ಬಾರಿ);
* 5 ಬಾರಿ ರೂಪಕೋಕ್ತಿಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ.&lt;ref&gt;{{Bibleref2|Matthew|20:22-23}}, {{Bibleref2|Mark|10:38-39}}, {{Bibleref2|Luke|12:50}}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==

ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನಗಳು [[ಆಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಅಪಾಸ್‌ಲ್ಸ್]](ಏಸುದೂತರ ಕೃತ್ಯಗಳು) ಮತ್ತು [[ಪಾಲೀನ್ ಓಲೆ]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.   ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮೀಯರು ಯೇಸುವು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರೆಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.  ಯೇಸುವಿನ ಉದ್ದೇಶಗಳು ಎಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದವು, ಹಾಗೂ ಆತ ಒಂದು ನಿರಂತರ, ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಚರ್ಚ್‌ನ ಬಗ್ಗೆ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಎನ್ನುವುದು ವಿದ್ವಾಂಸರ ನಡುವೆ ವಿವಾದಿತ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;cross2005baptism&quot;/&gt;

=== ಯಹೂದೀ ವಿಧಿಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ ===

&quot;ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್&quot; ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಯಹೂದೀ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ,[[ಯಹೂದೀ ಕಾನೂನುಗಳು]] ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ವಿಧಿಗಳು (ಅಥವಾ ''ಮಿಕ್‌ವಾಹ್'' —ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಅದ್ದುವಿಕೆ) ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಇವೆರಡನ್ನೂ ಬೆಸೆಯಲಾಗಿರುವುದು&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theabrahamproject.com/resources/glossary-christian.html |last=Stoltz |first=Eric |title=A Christian Glossary: Baptism |publisher=The Abraham Project |year=2005 |accessdate=February 25, 2009 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 10, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090210083723/http://www.theabrahamproject.com/resources/glossary-christian.html |url-status=dead }}{{Verify credibility|date=March 2009}}&lt;/ref&gt; [[ಯಹೂದಿ ಬೈಬಲ್]] ಮತ್ತಿತರ ಯಹೂದಿ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದುವುದನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ &quot;ವಿಧಿವತ್ತಾದ ಶುದ್ಧತೆ&quot;ಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರುಸ್ಥಾಪಿತಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ,([[ಮೋಸಸ್‌ನ ಕಾನೂನು]] ಪ್ರಕಾರ) ಶವದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಅಪವಿತ್ರರಾದ [[ಯಹೂದಿ]]ಗಳು ಪವಿತ್ರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಸಮ್ಮತಿ ದೊರಕುವ ಮೊದಲು [[ಮಿಕ್‌ವಾಹ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.  [[ಜೂಡಾಯಿಸಮ್‌ಗೆ ಮತಾಂತರ ಹೊಂದಿದವರು]] ತಮ್ಮ ಮತಾಂತರದ ಅಂಗವಾಗಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗೇಳುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುವುದು.  ಮಿಕ್‌ವಾಹ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಮುಳುಗುವಿಕೆಯು ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆ, ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ, ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಶುದ್ಧೀಕೃತಗೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸ್ವತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರ ಮಾಲೀಕರ ಮೇಲೆ {{bibleref2|Num.|19|HE}} ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ ಟಾಲ್‌ಮಡ್]], [[ಟ್ರಾಕ್ಟೇಟ್]] ''ಚ್ಯಾಜಿಗಾಹ್'', p.&amp;nbsp;12)ಗಳ ಮೇಲೆ ಅಪವಿತ್ರತೆಯನ್ನು ಹೇರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಮಿಕ್‌ವಾಹ್‌ನ ಮೂಲಕ ಈ ರೀತಿಯ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂಬುವುದು[[ಪರಿಕರ್ತನ]]ದಂತೆಯೇ, ಕ್ರೈಸ್ತಮತೀಯರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಕಾರ ಅದ್ವಿತೀಯವಾದ್ದು ಮತ್ತು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲಾಗದಂಥದ್ದು.&lt;ref&gt;{{cite journal |first=Christa |last=Pongratz-Lippitt |date=May 5, 2007 |title=Churches mutually recognise baptisms |url=http://www.thetablet.co.uk/article/9737 |journal=[[The Tablet]] |accessdate=February 25, 2009}}&lt;/ref&gt; (ಆದರೆ ಸೆವೆಂತ್ ಡೇ ಅಡ್ವೆಂಟಿಸ್ಟರು ವಿಶ್ವಾಸಿಯೊಬ್ಬನಿಗೆ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ನೂತನ ಜ್ಞಾನವು ಉದಾಹರಣೆಗೆ {{bibleref2|Acts|19:1-5}}ನಂತೆ ಪ್ರಾಪವಾದಲ್ಲಿ  ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಬಹುದೆಂದು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಕ್ರಿಸ್ತನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ದೂರವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನು ಮರುದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನದ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.)&lt;ref&gt;SDA ಚರ್ಚ್ ಮ್ಯಾನುಯಲ್, 2005, ಪು. 42-3&lt;/ref&gt;

ಜಾನ್ದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ತನ್ನ ಮೆಸ್ಸಿಯಾನಿಕ್ ಆಂದೋಲನದಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನದ ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಪವಿತ್ರವಿಧಿಯನ್ನಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;sacrament (2009). ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾದಲ್ಲಿನದು.  ಮೇ 20, 2009ರಂದು ಮರುವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಿಂದ: http://www.britannica.com/EBchecked/topic/515366/sacrament&lt;/ref&gt;

=== ಯೇಸುವಿನ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನ ===

[[ಚಿತ್ರ:Piero, battesimo di cristo 04.jpg|thumb|ಕ್ರಿಸ್ತನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್, 1450 (ನ್ಯಾಶನಲ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಲಂಡನ್).]]

ಜಾನ್ ದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಒಂದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯೋರ್ದಾನ್ ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಧರ್ಮೋಪದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;cross2005johnthebaptist&quot;&gt;{{cite book |first=Frank Leslie |last=Cross |authorlink=Frank Leslie Cross |coauthors=Elizabeth A. Livingstone |chapter=John the Baptist |title=The Oxford dictionary of the Christian Church |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f0e0 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] |year=2005 |pages= |isbn=0-19-280290-9 |oclc=58998735}}{{pn}}&lt;/ref&gt;  [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಕ್ರಿಸ್ತನ ಪ್ರಥಮ ಆಗಮನವನ್ನು ಸಾರಲು ದೇವರು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದವರಾಗಿದ್ದರು.  ಅವರು ಯಹೂದಿಗಳಿಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಕ್ಕಾಗಿ ಯೋರ್ದಾನ್ ನದಿಯಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;ActJJohn&quot;/&gt;

ಆತನ ಪ್ರಚಾರಕಾರ್ಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, [[ಜಾನ್ ದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್]] [[ಯೇಸುವಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್]] ಅನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಯೇಸುವಿನ ಮೊದಮೊದಲ ಹಲವಾರು ಅನುಯಾಯಿಗಳು, ಆತನ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಯೋರ್ದಾನಿನಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟನಿಂದ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದವರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Henry |last=Chadwick |authorlink=Henry Chadwick (theologian) |chapter=John Baptist |chapturl=https://books.google.com/books?id=s4aBJWNCDNkC&amp;pg=PA12 |title=The Church in Ancient Society: From Galilee to Gregory the Great |url=https://archive.org/details/churchinancients0000chad |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] |year=2001 |page=[https://archive.org/details/churchinancients0000chad/page/n25 12] |isbn=0-19-924695-5 |oclc=191826204 |accessdate=February 24, 2009}}&lt;/ref&gt;

ಯೇಸುವಿನ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನವು [[ಐತಿಹಾಸಿಕ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತ]]ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರಬಹುದಾದ ಅತ್ಯಂತ  ಅಧಿಕೃತವಾದ, ಇಲ್ಲವೇ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಬಹುದಾದ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ. ಯೇಸು ಮತ್ತು ಆತನ ಆರಂಭದ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಜಾನ್‌ನ ದೀಕ್ಷೆಯ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಯೇಸುವೇ ಸ್ವತಃ ತಾನು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮೂಲಕ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದ ವಿಚಾರದಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯ ನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;TM1998&quot;/&gt; [[ಆರಂಭದ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮವು]] ಪಾಪಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುವ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಿತು. ಕ್ರೈಸ್ತ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನವು ನೇರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ - ಎರಡೂ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಯೇಸುವಿನ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನದಿಂದ ಉಗಮವಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Herman |last=Lichtenberger |chapter=Syncretistic Features in Jewish and Jewish-Christian Baptism Movements |chapterurl=https://books.google.com/books?id=9zCh9SBb6Y8C&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_summary_r&amp;cad=0#PPA85,M1 |editor=[[James Dunn (theologian)|James D. G. Dunn]] |title=Jews and Christians: The Parting of the Ways, A.D. 70 to 135 |publisher=[[William B. Eerdmans Publishing Company]] |location=[[Grand Rapids, Michigan]] |year=1999 |page=87 |isbn=0-8028-4498-7 |oclc=40433122 |accessdate=January 19, 2009}}&lt;/ref&gt;

ಈ ಘಟನೆಯಿಂದಾಗಿ ಜಾನ್ ದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟನಿಗೆ ಯೇಸುವಿನ ವಿಧೇಯತೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿವಾದವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನು ಪಾಪರಹಿತನೆಂಬ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ನಂಬಿಕೆಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾದುದಾಗಿತ್ತು. ಜಾನ್‌ನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಪಾಪವನ್ನು ಮನ್ನಿಸುವಂಥದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಕೇವಲ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ತನನ್ನು ತಲುಪಲು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತಯಾರುಮಾಡುವಂಥದು ಮಾತ್ರವಾಗಿದ್ದಿತು (ಸ್ವತಃ ಯೇಸುವೇ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ನಂತರ ಆದೇಶಿಸಿದಂತೆ ಯೇಸುವಿನಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನದ ಮೂಲಕ ಸೇರುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಮನ್ನಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು). ಈ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಗ್ಗಂಟನ್ನು ಬಿಡಿಸಲು ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಸುವಾರ್ತೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಆರಂಭದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬರವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.  ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ, ಜಾನ್‌ ನಡೆಸಿದ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನವು ಯೇಸುವು [[ದೇವರ ಮಗ]]ನೆಂಬ ಪವಿತ್ರ ಗುರುತಿನ [[ದಿವ್ಯದರ್ಶನ]]ಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.{{bibleref2c|Mk|1:7-11}} ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ತೋರಿಸುವಂತೆ, ತನಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದ ಯೇಸುವನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಲು ಜಾನ್ ತಕರಾರು ಎತ್ತುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಯೇಸುವು ಈ ವಾದವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ{{bibleref2c|Mt|3:14-15}} ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಮನ್ನಿಸುವುದೆಂಬ ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ವರ್ಜಿಸುತ್ತಾರೆ.    ಇವರಿಬ್ಬರೂ ತಾಯ ಗರ್ಭಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾಗಿಂದಲೂ ಜಾನ್‌ರವರು ಏಸುವಿಗೆ ಅಧೀನವಾಗಿದ್ದರೆಂಬ ಅಂಶಕ್ಕೆ ಲೂಕ್ ಒತ್ತುನೀಡುತ್ತಾರೆ{{bibleref2c|Lk|1:32-45}} ಮತ್ತು ಯೇಸುವಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಾನ್‌ನ ಪಾತ್ರವಿದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. {{bibleref2c-nb|Lk|3:18-21}} ಜಾನ್‌ನ ಸುವಾರ್ತೆಯು ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;dapaah86&quot;&gt;{{cite book |first=Daniel S. |last=Dapaah |title=The relationship between John the Baptist and Jesus of Nazareth: a critical study |url=https://archive.org/details/relationshipbetw0000dapa |publisher=[[University Press of America]] |location=[[Washington, D.C.]] |year=2005 |pages=[https://archive.org/details/relationshipbetw0000dapa/page/86 86]–88 |isbn=0-7618-3109-6 |oclc=60342941}}&lt;/ref&gt;

[[ಇಗ್ನೇಶಿಯಸ್ ಆಂಟಿಯೋಖ್]]ನ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಜಲವನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಲು ಯೇಸುವನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಲಾಯಿತೆಂಬ ವಾದ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆದರ್ಶ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿರುವ ಸಲುವಾಗಿ ಯೇಸುವನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಎಂಬ [[ಜಸ್ಟಿನ್ ಮಾರ್ಟೈರ್]]ನ ವಿವರಣೆಗಳು ಯೇಸುವಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಆರಂಭದ ವಿವರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು.&lt;ref name=&quot;dapaah86&quot;/&gt;

=== ಯೇಸುವಿನಿಂದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ===

[[ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಆಫ್ ಜಾನ್]]{{bibleref2c|Jn|3:22-30}} {{bibleref2c-nb|Jn|4:1-4}}ನ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಯೇಸುವು ಆರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಗುಂಪುಗುಂಪಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸಿದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರ ಮಂಡಲಿಯ ಮುಂದಾಳತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದರು. {{bibleref2|John|4:2}}, ಎಂಬುದು ಹಲವಾರು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಪರಿಗಣಿಸುವಂತೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾದ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಅಂಶವಾಗಿದ್ದು,&lt;ref&gt;ನೋಡಿ, ಉದಾ., ರೇಮಂಡ್ ಇ. ಬ್ರೌನ್‌ರ ಈ ರೀತಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಸಾರಾಂಶ, ''ದಿ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಅಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಟು ಜಾನ್ (i-xii): ಪೀಠಿಕೆ, ಭಾಷಾಂತರ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು''  (2ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ), ದಿ ಆಂಕರ್ ಬೈಬಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಸಂಪುಟ 29 (ಗಾರ್ಡನ್ ಸಿಟಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಡಬಲ್‌ಡೇ, 1966), ಪು. 164-165, 188-189.&lt;/ref&gt; ಇದು ಯೇಸುವು ತಾನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆಗಿದ್ದರೆಂಬುದನ್ನು ನಿರಾಕ್ರರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆತ ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ಮೂಲಕ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರೆಂದು ವಿವರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಯೇಸುವನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. [[ಜೆರ್ಡ್ ಥೀಸ್ಸೆನ್]] ಮತ್ತು [[ಆನೆಟ್ ಮರ್ಜ್]]ರ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ಯೇಸುವು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನಿಂದ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದರು, ಜಾನ್‌ನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿದರು, ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌‌ನ ಜತೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಿಳಿಯುವ   ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯ ನೈತಿಕತೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;TM1998&quot;&gt;{{cite book |first=Gerd |last=Theissen |authorlink=Gerd Theissen |coauthors=Annette Merz |title=The Historical Jesus: A Comprehensive Guide |url=https://archive.org/details/historicaljesusc0000thei_f9m3 |publisher=Fortress Press |location=Minneapolis |year=1998 |pages=[https://archive.org/details/historicaljesusc0000thei_f9m3/page/209 209], 377 |isbn=0-8006-3122-6 |oclc=38590348}}&lt;/ref&gt;  ''Oxford Dictionary of World Religions'' ಕೂಡಾ ಯೇಸುವು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ತನ್ನ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರದ ಅಂಗವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;ODWR&quot;/&gt;{{pn}}

[[ಇ.ಪಿ.ಸ್ಯಾಂಡರ್ಸ್]] ಏಸುವನ್ನು ಒಬ್ಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವಾಗ ಯೇಸುವಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಸಿಂಗ್ ಚಳುವಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಜಾನ್ ಹೇಳಿರುವುದನ್ನು ವರ್ಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Sanders&quot;&gt;{{cite book |first=E. P. |last=Sanders |authorlink=E. P. Sanders |title=The Historical Figure of Jesus |url=https://archive.org/details/historicalfigure0000sand_n4h4 |publisher=Allen Lane |location=London |year=1993 |pages= |isbn=0-7139-9059-7 |oclc=30112315}}{{pn}}&lt;/ref&gt;

[[ರಾಬರ್ಟ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಫಂಕ್]] ಜಾನ್‌ನ ಸುವಾರ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಯೇಸುವಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ವರ್ಣನೆಯು ಕೆಲವು ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ: ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅಲ್ಲಿನ ವರದಿಯು ಯೇಸುವು ಜೂಡಿಯಾಗೆ ಬರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಯೇಸುವು ಆಗಲೇ ಜೆರೂಸಲೇಮಿನಲ್ಲಿದ್ದರು ಹಾಗಾಗಿ ಜೂಡಿಯಾದಲ್ಲಿಯೆ ಇದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;ActJJohnG&quot;&gt;{{cite book |first=Robert W. |last=Funk |authorlink=Robert W. Funk |chapter=John |title=The Acts of Jesus: The Search for the Authentic Deeds of Jesus |url=https://archive.org/details/actsofjesuswhatd00robe |publisher=HarperSanFrancisco |location=San Francisco |year=1998 |pages=[https://archive.org/details/actsofjesuswhatd00robe/page/n398 365]–440 |isbn=0-06-062978-9 |oclc=37854370}}&lt;/ref&gt; {{Bibleref2|John|3:22|NIV}} ನಿಜವಾಗಿ ಯೇಸು ಮತ್ತು ಆತನ ಶಿಷ್ಯಂದಿರು &quot;εἰς τὴν Ἰουδαίαν&quot; (ಜೂಡಿಯಾಗೆ) ಬರುವುದನ್ನಲ್ಲ ಆದರೆ, &quot;εἰς τὴν Ἰουδαίαν γῆν&quot; (ಜೂಡಿಯದ ಗ್ರಾಮೀಣಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ) ಬರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=6JYgc2iH_skC ಕಾಲಿನ್ ಜಿ. ಕ್ರೂಸ್, ದಿ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಅಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಟು ಜಾನ್: ಪೀಠಿಕೆ ಹಾಗೂ ವಿವರಣೆ] (Wm. ಬಿ. ಇಯೆರ್ಡ್‌ಮಾನ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್, 2004), ಪು. 119&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಈ ಘಟನೆಗೆ ಮುನ್ನ ನಡೆಯಿತೆಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿರುವ ನಿಕೋಡೆಮಸ್ಸನ ಜೊತೆಯ ಜೆರೂಸಲೇಮ್‌ನ ಮುಖಾಮುಖಿಯ ಘಟನೆಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ದಾಪಾಹ್, ದಾನಿಯೇಲ್ ಎಸ್. ''ದಿ ರಿಲೇಶನ್ಷಿಪ್ ಬಿಟ್ವೀನ್ ಜಾನ್ ದಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಜೀಸಸ್ ಆಫ್ ನಜಾರೆತ್: ಎ ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಸ್ಟಡಿ''  ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ, 2005, ಪು. 98&lt;/ref&gt; ಜೀಸಸ್ ಸೆಮಿನಾರ್ ಪ್ರಕಾರ, ಯೇಸುವು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಪ್ರಚಾರಕಾರ್ಯದ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಲು &quot;ಜೂಡಿಯಾಗೆ ಬಂದರು&quot; (&quot;εἰς τὴν Ἰουδαίαν γῆν&quot; ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿರುವಂತೆ) ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿರುವ ಭಾಗವು ಬಹುಶಃ ಯಾವುದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ (ಒಂದು &quot;ಕಪ್ಪು&quot; ಶ್ರೇಣಿ).&lt;ref name=&quot;ActJJohnG&quot;/&gt;

ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಕಂಪಾನಿಯನ್ ಟು ಜಿಸುಸ್&lt;ref&gt;[ಮಾರ್ಕಸ್ ಬಾಕ್‌ಮ್ಯುಯೆಲ್ (ಸಂ.), ದಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಟು ಜೀಸಸ್ (ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ 2001 ISBN 978-0-521-79678-1), ಪು. 27&lt;/ref&gt; ಬೇರೆಯೇ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಮೂಲದ ಪ್ರಕಾರ, ಯೇಸುವು ಜಾನ್‌ ದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟನ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ, ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಒಪ್ಪಿದರು ಮತ್ತು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು;&lt;ref&gt;{{cite book |first=Peter J. |last=Tomson |chapter=Jesus and His Judaism |chapterurl=https://books.google.com/books?id=vSehrtQpcYcC&amp;pg=PA25 |title=The Cambridge Companion to Jesus |editor=Markus Bockmuehl |location=[[Cambridge]] |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2001 |page=27 |isbn=0-521-79678-4}}&lt;/ref&gt; ಜಾನ್ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದಾಗ, ಯೇಸುವು ಅವರ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೊಯ್ಯುತ್ತ, ಸನ್ನಿಹಿತವಾದ ದೇವರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಹೆಜ್ಜೆಗಳೆಂದರೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂದು ಕರೆ ನೀಡಿದರು;&lt;ref&gt;ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್, ಪು. 40&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂದೇಶದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವು ಜಾನ್‌ನ ಸುವಾರ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಯೇಸುವಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮಾಡುವುದರ ಬಗೆಗಿನ ಭಾಗದ ಮೂಲಕ ದೃಢವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;}ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್, ಪು. 30&lt;/ref&gt; ಜನ್‌ನ ಮರಣದಂಡನೆಯ ಬಳಿಕ, ಯೇಸುವು ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಈ ಆಚರಣೆಗೆ ಅವರು ಮರಳಿರಬಹುದು; ಇದರಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುವುದೇನೆಂದರೆ, ಯೇಸುವಿನ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಜಾನ್‍ನ ಸಾವಿಗೆ ಮುನ್ನ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಠಾನದ ನಂತರ ಆತನ ಅನುಯಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದಿತಾದರೂ, ನಡುವಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಈರೀತಿಯ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Bruce |last=Chilton |chapter=Friends and enemies |chapterurl=https://books.google.com/books?id=vSehrtQpcYcC&amp;pg=PA25 |title=The Cambridge Companion to Jesus |editor=Markus Bockmuehl |location=[[Cambridge]] |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2001 |page=75 |isbn=0-521-79678-4}}&lt;/ref&gt;

ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ [[ರೇಮಂಡ್ ಇ. ಬ್ರೌನ್]] ಯೊಹಾನನ ಬರಹಗಳ ವಿಶೇಷಜ್ಞರಾಗಿದ್ದು, ಅವರು, ಯೇಸುವು ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದರೆಂಬ {{bibleref2|John|4:2}}ನ ಒಳತೂರಿಸಲಾದ ಸಂಪಾದಕೀಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಅದೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ಅದಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಯೇಸುವು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸಿದರೆಂದು ಎರಡು ಬಾರಿ ಮತ್ತೆ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ವಿವರಣೆ ನೀಡುವ ಇಲ್ಲವೆ ಅದನ್ನು ತಿದ್ದುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನೀಡಿರುವುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಲೇಖಕನು ಶಿಷ್ಯರು ನಡೆಸಿದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಆಗಿ ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟನ ಕೆಲಸದ ಮುಂದುವರಿಕೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದು ಈ ಸೇರಿಸುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=JIM0Q0bjgYkC&amp;amp;printsec=frontcover&amp;amp;dq=raymond+brown+gospel+of+john&amp;amp;cd=1#v=onepage&amp;amp;q=baptized&amp;amp;f=false ರೇಮಂಡ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಬ್ರೌನ್, ದಿ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ ಅಂಡ್ ಎಪಿಸ್ಟ್ಲೆಸ್ ಆಫ್ ಜಾನ್: ಎ ಕಾನ್ಸೈಸ್ ಕಾಮೆಂಟರಿ], ಪು. 3,&lt;/ref&gt;

ಇತರ ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ವಿದ್ವಾಂಸರೂ ಕೂಡ ಜಾನ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಈ ಭಾಗದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು [[ಜೊಯೆಲ್ ಬಿ. ಗ್ರೀನ್]], [[ಸ್ಕಾಟ್ ಮೆಕ್‌ನೈಟ್]], [[ಐ.ಹವರ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್]] ಕೂಡಾ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[[ಜೊಯೆಲ್ ಬಿ. ಗ್ರೀನ್]], [[ಸ್ಕಾಟ್ ಮೆಕ್‌ನೈಟ್]], [[ಐ. ಹವರ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್]], ''ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಜೀಸಸ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ಸ್: ಎ ಕಂಪೆಂಡಿಯಮ್ ಆಫ್ ಬೈಬ್ಲಿಕಲ್ ಸ್ಕಾಲರ್ಷಿಪ್.''  ಇಂಟರ್‌ವಾರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 1992, ಪು. 375: &quot;ಬರೆ ಜಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯಿದೆಯೆನ್ನುವುದು ಅದಕ್ಕೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೌಲ್ಯವೇ ಇಲ್ಲವೆಂಬಂತೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲು ತಕ್ಕ ಕಾರಣವಲ್ಲ  … ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಯೇಸುವಿನ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರದ ಅವಧಿಯು ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದಿರಬಹುದೆಂದೂ (ಜಾನ್ ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ), ಮತ್ತು ಆತ ಜೆರೂಸಲೇಮಿನ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಆಗಾಗ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದನೆಂದೂ (ಇತರ ಸುವಾರ್ತೆಗಳು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ,ಉದಾ., {{Bibleref2|Luke|13:34}}, ಆತನ ಕೆಲ ಶಿಷ್ಯಂದಿರು ಹಿಂದೆ ಜಾನನ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದೆಂದೂ {{Bibleref2c|Lk|1:35-37}} ಹಾಗೂ ಯೇಸು ಮತ್ತು ಆತನ ಶಿಷ್ಯಂದಿರು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ವಿಧಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿರಬಹುದೆಂದೂ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.&quot;&lt;/ref&gt; ಇನ್ನೊಂದು ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿ &quot;ಕೆಲಕಾಲದವರೆಗೆ ಯೇಸು ಮತ್ತು ಅವರ ಶಿಷ್ಯಂದಿರು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರವನ್ನು ನಡೆಸಿದರೆಂಬ ವರದಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಯಾವುದೇ ''ಪೂರ್ವ''  ಕಾರಣವೂ ಇಲ್ಲ&quot;ವೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ವರದಿಯನ್ನು &quot;ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿರಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆಯುಳ್ಳ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾದಂತಹ&quot; ಜಾನ್‌ನ ಹೇಳಿಕೆಯ ಅಂಶಗಳಲ್ಲೊಂದು ಎಂಬುದಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ{{Bibleref2c-nb|Jn|3:22-26}}.&lt;ref&gt;ಡ್ವೈಟ್ ಮೂಡಿ ಸ್ಮಿತ್|ಸ್ಮಿತ್, ಡಿ. ಮೂಡಿ, ಆರ್. ಅಲನ್ ಕಲ್‌ಪೆಪ್ಪರ್, ಸಿ. ಕ್ಲಿಫ್ಟನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್. ''ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರಿಂಗ್ ದಿ ಗೋಸ್ಪೆಲ್ ಆಫ್ ಜಾನ್: ಇನ್ ಹಾನರ್ ಆಫ್ ಡಿ. ಮೂಡಿ ಸ್ಮಿತ್.''  ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‌ಸ್ಟರ್ ಜಾನ್ ನಾಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್, 1996, ಪು. 28: &quot;ಜಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರುವಂತಹ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಯೇಸುವಿನ ಮೊದಲ ಶಿಷ್ಯಂದಿರು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟನ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು (cf. {{Bibleref2|John|1:35-42}})&quot;&lt;/ref&gt;

ಜಾನ್ ದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ನಜರೇತಿನ ಯೇಸುವಿನ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧದ ಬಗೆಗಿನ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ [[ದಾನಿಯೆಲ್ ಎಸ್. ದಾಪಾಹ್]]ರವರು ಜಾನ್‌ನ ಹೇಳಿಕೆಯು &quot;ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಒಂದು ತುಣುಕಾಗಿರಬಹುದು&quot; ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಸೈನಾಪ್ಟಿಕ್ ಸುವಾರ್ತೆಗಳ ಮೌನದ ಅರ್ಥ ಜಾನ್‌ನ ಮಾಹಿತಿ ಕಟ್ಟುಕಥೆಯೆಂದಲ್ಲ, ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಹೇಳಿಕೆಯೂ ಕೂಡ ಯೇಸುವು ಗಲಿಲೀಗೆ ಮುನ್ನ ಜಾನ್‌ನ ಜತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದನೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=S0P18O3fGR4C ಡೇನಿಯಲ್ ಎಸ್. ದಾಪಾಹ್, ದಿ ರಿಲೇಶನ್ಷಿಪ್ ಬಿಟ್ವೀನ್ ಜಾನ್ ದಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಜೀಸಸ್ ಆಫ್ ನಜಾರೆತ್: ಎ ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಸ್ಟಡಿ] (ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ, 2005): &quot;ಯೋಹಾನನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಈ ವಿಷಯದ ಐತಿಹಾಸಿಕತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಂತೆ ನಾವು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.  ಯೇಸುವಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡುವ ವಿಧಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಯೋಹಾನನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ತುಣುಕಾಗಿರಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಮಾಹಿತಿಯ ಹಿಂದೆ ಯಾವುದೇ ವಿವೇಚಿಸಬಹುದಾದಂತಹ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯು ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾವು ವಾದಿಸುತ್ತೇವೆ.  ಇದಲ್ಲದೆ, ಇತರ ವಿವರಣೆಗಳ ನಡುವೆ, ಸಿನಾಪ್ಟಿಸ್ಟರ ಮೌನಕ್ಕೆ ನೀಡಬಹುದಾದಂತಹ ವಿವರಣೆಯೆಂದರೆ, ಇವ್ಯಾಂಜೆಲಿಸ್ಟರು ಈ ಘಟನೆಯಿಂದ ಮುಜುಗರಕ್ಕೊಳಗಾದರು ಮತ್ತು ಈ ವಿಧಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಉಲ್ಲೇಖವು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡುವ ಚರ್ಚೊಂದರಲ್ಲಿ ಅನಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು&quot; (ಪು. 7). &quot;ಸೈನಾಪ್ಟಿಕ್ ಸುವಾರ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಯೇಸುವಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡುವ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರದ ಗೈರುಹಾಜರಾತಿಯ ಅರ್ಥ ಯೋಹಾನನ ವಿವರಣೆಯು ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿತ್ತು ಎಂದಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಇದು ಯೇಸುವು ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ಜಾನನು ಆಗಲೇ ಕಾರ್ಯನಿರತನಾಗಿರಲಿಲ್ಲವೆಂಬ ಕಟ್ಟುಕಥೆಯನ್ನು ಸೈನಾಪ್ಟಿಸ್ಟರು ಹೆಣೆದರು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ.({{bibleref2|Mark|1:14}} and par) ಮಾರ್ಕನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಾಲಕ್ರಮದ ಪ್ರಕಾರ ನಾಲ್ಕನೆ ಸುವಾರ್ತೆಗಿಂತ ಹಿಂದಿನದಾಗಿದ್ದು, ಯೇಸುವು ಜಾನನಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಆಪ್ತನಾಗಿದ್ದನೆಂದರೆ, ಜಾನನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾದಾಗ ಯೇಸುವು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಗಲಿಲಾಯಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು ಎಂದು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಜಾನ್ ಮತ್ತು ಯೇಸುವು ಮೊದಮೊದಲಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಕೆಲಸಮಾಡಿದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ನಾಲ್ಕನೆ ಇವ್ಯಾಂಜೆಲಿಸ್ಟ್ ವಿಶದಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ&quot; (ಪು. 98).&lt;/ref&gt; [[ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ಜೆ. ಚ್ವೆಕೋವ್‌ಸ್ಕಿ]]ಯವರು ಜಾನ್‌ನ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಯೇಸುವು ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ &quot;ಭಾವನೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=qcD1RNNaKwsC ದಿ ಬಿಗಿನಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಚರ್ಚ್] (ಪಾಲಿಸ್ಟ್ ಪ್ರೆಸ್ 1988), ಪು. 55: &quot;ನಾಲ್ಕನೆ ಸುವಾರ್ತೆಯಲ್ಲಿನ ಈ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿನ ನೋಟದ ಪ್ರಕಾರ ಜಾನ್ ಬೆಥನಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲದೇ ಹೋದಾಗ (Jn 3:23; cf. 1:28) ಯೇಸುವು— ಜಾನ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ಶಿಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ—— ಸ್ವತಃ ತಾನು ಯೋರ್ದಾನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಯೇಸುವು ಜೂಡಿಯಾ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಗಲಿಲಾಯದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದಾಗ ಆತನು ತನ್ನ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡುವ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರವನ್ನು ತೊರೆದು ಧರ್ಮಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದೆಡೆಗೆ ಗಮನಹರಿಸಿದನು.&quot;&lt;/ref&gt;

[[ಬೈಬಲ್‌ನ ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಮಿಥ್ ಅನುವಾದ]]ವು ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ, &quot;''ಆತನು''  [ಕ್ರಿಸ್ತ] ಸ್ವತಃ ತಾನು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯಂದಿರಷ್ಟು ''ಸಂಖ್ಯೆಯಷ್ಟೇ''  ಜನರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡಿರಬಹುದು; 'ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಒಂದು ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಡುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡಬೇಕೆನ್ನುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.’&lt;ref&gt;[http://www.centerplace.org/hs/iv/iv-joh.htm ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಮಿತ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಬೈಬಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100227060622/http://www.centerplace.org/hs/iv/iv-joh.htm |date=2010-02-27 }}, ಸೇಂಟ್. ಜಾನ್ ಅಧ್ಯಾಯ 4&lt;/ref&gt;

ಜಾನ್‌ನ ಸುವಾರ್ತೆಯು {{bibleref2|John|3:32}}ನಲ್ಲಿ, ಯೇಸುವು ಹಲವಾರು ಜನರನ್ನು ತನ್ನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನೆಡೆಗೆ ಸೆಳೆದರೂ ಕೂಡ, ಅವರು ಆತನ ರುಜುವಾತುಗಳನ್ನು ಆಗಲೂ ನಂಬುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;ದಪಾಹ್, ಡೇನಿಯಲ್ ಎಸ್. ''ದಿ ರಿಲೇಶನ್ಷಿಪ್ ಬಿಟ್ವೀನ್ ಜಾನ್ ದಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಜೀಸಸ್ ಆಫ್ ನಝಾರೆತ್: ಎ ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಸ್ಟಡಿ.''  ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ, 2005, ಪು. 97&lt;/ref&gt; ಮತು [[ಜೀಸಸ್ ಸೆಮಿನಾರ್]] ಜೋಸೆಫಸ್‌ನ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಜಾನ್‌ ದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮನದಲ್ಲಿ ಯೇಸುವಿನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;ActJJohn&quot;&gt;{{cite book |first=Robert W. |last=Funk |authorlink=Robert W. Funk |chapter=John the Baptist |title=The Acts of Jesus: The Search for the Authentic Deeds of Jesus |url=https://archive.org/details/actsofjesuswhatd00robe |publisher=HarperSanFrancisco |location=San Francisco |year=1998 |page=[https://archive.org/details/actsofjesuswhatd00robe/page/268 268] |isbn=0-06-062978-9 |oclc=37854370}}&lt;/ref&gt;

=== ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆ ===

[[ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆ]]ಯು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಆರಂಭದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಯಾಗಿತ್ತೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳಾನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ಯೇಸುವು ಇದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರೆನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವ  ನೈಜ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ನೀಡದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ತನ್ನ [[ಪುನರುತ್ಟಾನ]]ದ ನಂತರ ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ (ನೋಡಿ [[ಮಹಾ ನಿಯೋಜನೆ]]).&lt;ref&gt;ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ. (2009). ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾದಲ್ಲಿನದು. ಮೇ 21, 2009ರಂದು ಮರುವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಿಂದ: http://www.britannica.com/EBchecked/topic/52311/Baptism&lt;/ref&gt; ಜತೆಗೇ ಇದು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಪ್ರಾಮುಖತೆಯ ಬಗ್ಗೆ [[ಏಸುದೂತ ಪಾಲ್]]ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು [[ಪೇತ್ರನ ಮೊದಲನೆ ಓಲೆ]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಕೂಡ ನೀಡುತ್ತದೆ.

==== ಪಾಲ್‌ನ ಓಲೆಗಳು ====

ಏಸುದೂತ ಪಾಲ್ ಕ್ರಿಸ್ತ ಕ್ರಿಸ್ತಶಕೆ 50ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಭಾವಶಾಲೀ ಓಲೆಗಳನ್ನು ಬರೆದರು ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇವಕ್ಕೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಪಾಲ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕ್ರಿಸ್ತನಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಸ್ತನ ಮರಣ ಮತ್ತು ಆತನ ಪುನರುತ್ಟಾನದಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯವಾಗಲು ಕಾರಣವೂ, ಅದರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯೂ ಆಗಿದೆ; ಎಲ್ಲ ಪಾಪವನ್ನೂ ತೊಳೆಯುತ್ತದೆ; ಅವರನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತನ ದೇಹದೊಳಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು &quot;ಆತ್ಮಪಾನವನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ&quot; ಮಾಡುತ್ತದೆ.{{bibleref2c|1Cor|12:13|KJV|1 Co 12:13}}&lt;ref name=&quot;cross2005baptism&quot;/&gt; ಪಾಲ್‌ನ ಬರಹಗಳಾನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು [[ರಹಸ್ಯಧರ್ಮಗಳ]]ಲ್ಲೊಂದು ಎಂಬಂತೆ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;Sacrament. (2009). ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾದಲ್ಲಿನದು.  ಮೇ 21, 2009ರಂದು ಮರುವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಿಂದ: http://www.britannica.com/EBchecked/topic/515366/sacrament&lt;/ref&gt;

==== ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಸುವಾರ್ತೆ ====

; {{ಬೈಬಲ್‌ಉಲ್ಲೇಖ2|ಮಾರ್ಕ್|1:1-11}}

ಈ ಸುವಾರ್ತೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲನೆಯದೆಂದೂ, ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಮತ್ತು ಲೂಕ್‌ಗೆ ತಳಪಾಯವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವುದೆಂದೂ ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಪಾಪಗಳ ಕ್ಷಮೆಗಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದ ಜಾನ್‌ನಿಂದ ಯೇಸುವಿನ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.  ಯೇಸುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತ ಜಾನ್ ತಾನು ಅವರಿಗೆ ನೀರಿನ ಬದಲಾಗಿ ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮದ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಸುವೆನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಯೇಸುವಿನ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ದೇವರು ಯೇಸುವು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರನೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದ ದನಿಯು ಕೇಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಾರಿವಾಳದ ರೀತಿಯ ಆತ್ಮವೊಂದು ಅವರ ಮೇಲೆ ಬಂದಿಳಿಯುವುದು ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ. ಯೇಸುವಿನ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಯೇಸುವನ್ನು ಬರಲಿರುವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೌರವಯುತ ಸ್ಥಾನಗಳಾನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡಾಗ, ಯೇಸುವು ತನ್ನ ವಿಧಿಲಿಖಿತವನ್ನು ಒಂದು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮತ್ತು ಒಂದು ಬಟ್ಟಲಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಈ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮತ್ತು ಬಟ್ಟಲುಗಳೇ ಜಾನ್ ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಕಾದಿವೆ (ಎಂದರೆ ಮತನಿಷ್ಠೆಗಾಗಿ ಮರಣ).&lt;ref name=&quot;Harris John&quot;&gt;ಹ್ಯಾರಿಸ್, ಸ್ಟೀಫನ್ ಎಲ್., ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ದಿ ಬೈಬಲ್ ಪಾಲೊ ಆಲ್ಟೋ: ಮೇಫೀಲ್ಡ್. 1985. &quot;John&quot; pp. 302-310.&lt;/ref&gt;

; {{ಬೈಬಲ್‌ಉಲ್ಲೇಖ2|ಮಾರ್ಕ್|16:19-20}}

[[ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೊನೆ]]ಯು ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಭಾಗದಲ್ಲೆಲ್ಲೊ ಸಂಕಲಿಸಲಾಯಿತೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಆ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮೊದಲು ಲಗತ್ತಿಸಲಾಯಿತೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ.&lt;ref name=&quot;May Metzger Mark&quot;&gt;{{cite book |first=Herbert Gordon |last=May |coauthors=[[Bruce Metzger]] |title=The New Oxford Annotated Bible with the Apocrypha |url=https://archive.org/details/isbn_0195283260 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] |year=1977 |pages=1213–1239 |isbn=0-19-528348-1 |oclc=3145429}}&lt;/ref&gt; ಅದರ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾರು ನಂಬುವರೋ ಮತ್ತು ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವರೊ ಅವರನ್ನು ಕಾಪಾಡಲಾಗುವುದು.{{Bibleref2c|Mk|16:9-20}}

==== ಮ್ಯೂಥ್ಯೂನ ಸುವಾರ್ತೆ ====

; {{ಬೈಬಲ್‌ಉಲ್ಲೇಖ2|ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ|3:12-14}}; {{Bibleref2|Matthew|28:18-20}}

ಮ್ಯಾಥ್ಯೂನಲ್ಲಿ ಯೇಸುವಿನ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.{{Bibleref2c|Mt|3:12-14}}

ಜತೆಗೇ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂನ ಸುವಾರ್ತೆಯು ಮಹಾ ನಿಯೋಜನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕೂಡಾ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.{{Bibleref2c-nb|Mt|28:18-20}} ಇಲ್ಲಿ, ಪುನರವತರಿಸಿದ ಯೇಸುವು ಧರ್ಮದೂತರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಪಡೆಯಲು, ಬ್ಯಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಬೋಧನೆ ಮಾಡಲು ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;ActJMatthew&quot;&gt;{{cite book |first=Robert W. |last=Funk |authorlink=Robert W. Funk |chapter=Matthew |title=The Acts of Jesus: The Search for the Authentic Deeds of Jesus |url=https://archive.org/details/actsofjesuswhatd00robe |publisher=HarperSanFrancisco |location=San Francisco |year=1998 |pages=[https://archive.org/details/actsofjesuswhatd00robe/page/129 129]–270 |isbn=0-06-062978-9 |oclc=37854370}}&lt;/ref&gt; ಈ ನಿಯೋಜನೆಯು ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಆಂದೋಲನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;ActJMatthew&quot;/&gt;

==== ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ====

[[ಸುವಾರ್ತೆಗಳ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು]], ಬರೆಯಲಾಗಿದ್ದು {{circa|85–90}},&lt;ref name=&quot;Harris Gospels&quot;&gt;{{cite book |first=Stephen L. |last=Harris |authorlink=Stephen L. Harris |title=Understanding the Bible: A Reader's Introduction |url=https://archive.org/details/understandingbib0000harr_w2l8 |publisher=Mayfield Publishing Company |location=[[Palo Alto, California]] |year=1985 |pages=[https://archive.org/details/understandingbib0000harr_w2l8/page/266 266]–268 |isbn=0-87484-696-X |oclc=12042593}}&lt;/ref&gt; ಜೆರೂಸಲೇಮಿನ ಸುಮಾರು 3,000 ಜನರನ್ನು [[ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟ್]]ನ ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.{{bibleref2c-nb|Acts|2:41}}  ಮುಂದಕ್ಕೆ ಇದು [[ಸಮೇರಿಯ]]ದ ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರು,{{bibleref2c-nb|Acts|8:12-13}} ಇಥಿಯೋಪಿಯನ್ ನಪುಂಸಕನೊಬ್ಬ,{{bibleref2c-nb|Acts|8:36-40}} [[ಸಾಲ್ ಆಫ್ ಟಾರಸ್]],{{bibleref2c-nb|Acts|9:18}} {{bibleref2c-nb|Acts|22:16}}[[ಕಾರ್ನೇಲಿಯಸ್]]ನ ಕುಟುಂಬದವರು,{{bibleref2c-nb|Acts|10:47-48}}  [[ಲಿಡಿಯಾ]]ರ ಕುಟುಂಬದವರು,{{bibleref2c-nb|Acts|16:15}}  [[ಫಿಲಿಪ್ಪಿ]] ಜೈಲರ್‌ರ ಕುಟುಂಬದವರು,{{bibleref2c-nb|Acts|16:33}} ಹಲವಾರು [[ಕಾರಿಂಥ್]] ನಿವಾಸಿಗಳು{{bibleref2c-nb|Acts|18:8}} ಮತ್ತು ಪಾಲ್ ತಾನೇ ಖುದ್ದಾಗಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಿಸಿದ ಕೆಲವು ಕಾರಿಂಥಿಯನ್ನರು - ಇವರೆಲ್ಲರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಹಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.{{|1Cor|1:14-16||1 Co 1:14-16|date=May 2010}}

ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗೆ ಅವಶ್ಯಕವದ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ.&lt;ref name=&quot;cross2005baptism&quot;/&gt; ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಆತ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದರ ಜತೆಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ನಿಖರವಾದ ಸಂಬಂಧವು ಪ್ರತಿಸಾರಿಯೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;cross2005baptism&quot;/&gt;

ಜತೆಗೇ ಈ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ, ಜಾನ್‌ನಿಂದ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಹನ್ನೆರಡು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಪಾಲ್ [[ಮರುದೀಕ್ಷೆಪಡೆ|''ಮರು'' ದೀಕ್ಷೆಪಡೆ]]ಯುವಂತೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಇದಾದ ನಂತರ ಅವರು ಪವಿತ್ರಾತ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.{{bibleref2c-nb|Acts|19:1-7}}

{{bibleref2|Acts|2:38}}, {{bibleref2|Acts|10:48}} ಮತ್ತು {{bibleref2|Acts|19:5}} &quot;ಯೇಸುವಿನ ಹೆಸರಿನ&quot; ಅಥವಾ &quot;ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತಪರಭುವಿನ ಹೆಸರಿನ&quot; ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಇದು ಆಗ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಸೂತ್ರವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೆದ್ದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;cross2005baptism&quot;/&gt;

=== ಓಲೆಗಳ ಕಾಲಘಟ್ಟ ===
ಯೇಸುವಿನ ಜೀವನದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಕೊನೆಯ ಏಸುದೂತನ ಮರಣದವರೆಗಿನ ಕಾಲವನ್ನು ದ ಅಪೋಸ್ಟೋಲಿಕ್ ಏಜ್(ಯೇಸುದೂತರ ಯುಗ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ {{c.|100}} (ನೋಡಿ: [[ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ ಶಿಷ್ಯ]]). ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮತ್ತು [[ಯೂಕರಿಸ್ಟ್]]ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಊರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟೆಂಟರು ಅಪೋಸ್ಟೋಲಿಕ್ ಯುಗದ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಯೇಸುವಿನ ನಿಜವಾದ ಸಂದೇಶಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರುವುದೆಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಸಂದೇಶವು ಕ್ರಮೇಣ [[ಮಹಾ ಧರ್ಮತ್ಯಾಗ]]ದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

ಜಾನ್‍ನ ಮೊದಲಿನ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸದ ಜತೆಗೇ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌‌ನ ಆಚರಣೆಯೂ ಕೂಡ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ActJJohn&quot;/&gt;

The ''[[ಡಿಡಾಖೆ]]''  ಅಥವಾ ''ಹನ್ನೆರಡು ಏಸುದೂತರ ಬೋಧನೆಗಳು''  ಎಂಬ 16 ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಅನಾಮಿಕ ಪುಸ್ತಕವು ಬೈಬಲ್ ಅನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ ಅನ್ನು ಹೇಗೆ ನಡೆಸುವುದು ಎಂಬ ಬಗೆಗಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಬರಹರೂಪದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿರುವ ಆಕರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಥಮ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದ್ದು {{c.|60–80 AD}}.&lt;ref name=&quot;5GStages&quot;&gt;{{cite book |first=Robert Walter |last=Funk |authorlink=Robert W. Funk |coauthors=Roy W. Hoover |chapter=Stages in the Development of Early Christian Tradition |title=The Five Gospels: The Search for the Authentic Words of Jesus : New Translation and Commentary |url=https://archive.org/details/fivegospelssearc00funk |publisher=[[Macmillan Publishers]] |location=New York City |year=1993 |page=[https://archive.org/details/fivegospelssearc00funk/page/128 128] |isbn=0-02-541949-8 |oclc=28421734}}&lt;/ref&gt; ಹೆಚ್ಚಿನ ಸೇರ್ಪಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೂಡಿಕೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಎರಡನೇ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದ್ದು {{c.|100–150 AD}}.&lt;ref name=&quot;5GStages&quot;/&gt; 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮರುಶೋಧಗೊಂಡ ಈ ಕೃತಿಯು ಅಪೋಸ್ಟೋಲಿಕ್ ಯುಗದ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಈ ಗ್ರಂಥವು ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ತಳಹದಿಗಳಾಗಿರುವ ಎರಡು ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿಗಳಾದ ಯೂಕರಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.  ಇದರಲ್ಲಿ &quot;ಜೀವಿತ ಜಲ&quot;(ಅರ್ಥಾತ್ ಹರಿವ ನೀರನ್ನು ಜೀವನದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ)ದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗೇಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡಲಾಗಿದೆ&lt;ref name=&quot;Strang&quot;&gt;{{cite book |first=Veronica |last=Strang |chapter=Water in the Church |chapterurl=https://books.google.com/books?id=A2KNb4x8O6UC&amp;pg=PA90 |title=The Meaning of Water |publisher=[[Berg Publishers]] |year=1997 |page=91 |isbn=1-85973-753-6 |quote=Fonts and baptisteries were constructed with taps and channels to ensure that they were supplied with moving water,which, as Schmemann points out, is symbolically crucial: 'The early Christian prescription is to baptize in living water. This is not merely a technical term denoting running water as distinct from standing water… it is this understanding that determined the form and theology of the baptismal font… The characteristic feature of the &quot;baptistery&quot; was that water was carried into it by a conduit, thus remaining &quot;living water&quot;.'}}&lt;/ref&gt; ಅಥವಾ, ಅದು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಉಷ್ಣತೆಯ ನಿಂತ ನೀರನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಮುಳುಗಲು ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಹೋದಲ್ಲಿ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಸುರಿಯುವುದನ್ನು ಕೂಡ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಲಾಗುವುದು ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;&quot;(7:1) ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಬೇಕು: ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ಪಠಿಸಿದ ನಂತರ ಜೀವಿತ ಜಲದಲ್ಲಿ ಪಿತನ, ಸುತನ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮದ ಹೆಸರಿನ್ಒಳಗೆ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಬೇಕು. (7:2) ಆದರೆ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಜೀವಿತ ಜಲವಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಇತರ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಿ; ಮತ್ತು ನೀವು ಇದನ್ನು ತಣ್ಣೀರಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿರಿ. (7:3) ಆದರೆ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ನೀರನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಪಿತನ, ಸುತನ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸುರಿಯಿರಿ.&quot; [http://www.earlychristianwritings.com/text/didache-roberts.html ''ಡಿಡಾಹೆ'', ಚಾಪ್ಟರ್ 7].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Metzger&quot;&gt;{{cite book |first=Marcel |last=Metzger |chapter=The Order of Baptism in the ''Didache'' |chapterurl=https://books.google.com/books?id=z6V2wb2ckPcC&amp;pg=PA25 |title=History of the Liturgy: The Major Stages |publisher=Liturgical Press |location=[[Collegeville Township, Minnesota]] |year=1997 |pages=25–26 |isbn=0-8146-2433-2 |quote=The Didache recognizes the superior value of running water for the baptismal immersion but does not impose it as a necessary condition… The regulations of the Didache also forsee the case in which immersion is impossible for lack of water and prescribe baptism by pouring water three times on the candidate's head.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ECT&quot;&gt;{{cite book |first=Jean-Yves |last=Lacoste |authorlink=Jean-Yves Lacoste |title=Encyclopedia of Christian Theology: G – O |publisher=[[Routledge]] |location=[[Milton Park]] |year=2005 |page=1607 |isbn=0-5795-8250-8 |quote=According to the Didache (1st century), baptism should be done by a triple immersion in running water.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cambridge&quot;&gt;{{cite book |first=Wayne A. |last=Meeks |editors=Margaret Mary Mitchell and Frances Margaret Young |chapter=Baptism: ritual of initiation |chapterurl=https://books.google.com/books?id=6UTfmw_zStsC&amp;pg=PA160 |title=The Cambridge History of Christianity |publisher=[[Cambridge University Press]] |location=[[Cambridge]] |year=2006 |pages=160–161 |isbn=0-521-81239-9 |quote=The Didache, representing practice perhaps as early as the beginning of the second century, probably in Syria, also assumes immersion to be normal, but it allows that if sufficient water for immersion is not at hand, water may be poured three times over the head (7:3).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ISBE&quot;&gt;{{cite encyclopedia |first=W. H. T. |last=Dau |editor=Geoffrey W. Bromiley |title=Baptism |url=https://books.google.com/books?id=BW_1mt4oebQC&amp;pg=PA410 |encyclopedia=The International Standard Bible Encyclopedia: A – D |publisher=[[William B. Eerdmans Publishing Company]] |location=[[Michigan]] |year=1995 |page=419 |isbn=0-8028-3781-6 |quote=This seems to say that to baptize by immersion was the practice recommended for general use, but that the mode of affusion was also valid and enjoined on occasions}}&lt;/ref&gt;

ಮ್ಯಾಥ್ಯೂನ ({{c.|80–85}}&lt;ref name=&quot;Harris Gospels&quot;&gt;[[ಹ್ಯಾರಿಸ್, ಸ್ಟೀಫನ್ ಎಲ್.]], ಬೈಬಲ್ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಪಾಲೋ ಆಲ್ಟೋ: ಮೇಫೀಲ್ಡ್. 1985. &quot;ದಿ ಗಾಸ್ಪೆಲ್ಸ್&quot; ಪು. 266-268.&lt;/ref&gt;) [[ಮಹಾ ನಿಯೋಜನೆ]]ಯಲ್ಲಿ, ಕ್ರೈಸ್ತರನ್ನು ಪಿತ, ಸುತ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ActJMatthew&quot;/&gt; ಒಂದನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಿಂದಲೂ ಕೂಡ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಪಿತ, ಸುತ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;cross2005baptism&quot;/&gt;  ({{c.|90}}),&lt;ref name=&quot;Harris Gospels&quot;/&gt; ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ, ಕ್ರೈಸ್ತರು &quot;ಯೇಸುವಿನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ&quot; ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನವನ್ನು ನಡೆಸುವರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರರ್ಥವು ಈಗಾಗಲೆ ಘೋಷಿಸಲಾದ ಸಿದ್ಧಸೂತ್ರವೊಂದರ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ ವಿಚಾರ.&lt;ref name=&quot;cross2005baptism&quot;/&gt;

ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಶುಗಳ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಧನಾತ್ಮಕ ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲವೆಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಲಾಗಿದೆ,&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |first=W. H. T. |last=Dau |editor=Geoffrey W. Bromiley |title=Baptism |url=https://books.google.com/books?id=BW_1mt4oebQC&amp;pg=PA410 |encyclopedia=The International Standard Bible Encyclopedia: A – D |publisher=[[William B. Eerdmans Publishing Company]] |location=[[Michigan]] |year=1995 |page=417 |isbn=0-8028-3781-6 |quote=It is frankly admitted by paedo-baptist scholars that the NT gives no warrant for infant baptism}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first=Geoffrey William |last=Bromiley |chapter=baptizo |chapterurl=https://books.google.com/books?id=ltZBUW_F9ogC&amp;pg=PA92 |editor=[[Gerhard Kittel]] and Gerhard Friedrich |title=Theological dictionary of the New Testament |publisher=[[William B. Eerdmans Publishing Company]] |location=[[Grand Rapids, Michigan]] |year=1985 |page=94 |isbn=0-8028-2404-8 |oclc=11840605 |quote=Infant baptism, which cannot be supported from NT examples…}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಅರ್ಹತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಡಿಡಾಖೆಯಲ್ಲಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಕೂಡ ಶೈಶವ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದ್ದು ಎಂದೇ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Randolph A. |last=Miller |year=2002 |title=A Historical and Theological Look at the Doctrine of Christian Baptism |publisher=[[iUniverse]] |isbn=9780595215317 |page=[https://books.google.com/books?id=XEGx1kbcNgYC&amp;pg=PA140 140] |quote=It is often maintained that the Didache, a very early second-century document describing the practices of the first-century church, including baptism, knows nothing of infant baptism and excludes the possibility of it in the early church because of the fasting and confession of the candidate mentioned in the text.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first=J. Rodman |last=Williams |authorlink=J. Rodman Williams |year=1996 |title=Renewal Theology: Systematic Theology from a Charismatic Perspective |publisher=[[Zondervan]] |location=[[Grand Rapids, Michigan]] |page=[https://books.google.com/books?id=aQWkXnpx2XkC&amp;pg=RA2-PA236 236] |oclc=36621651 |isbn=9780310209140 |quote=For example, the Didache has a section on baptism (as we have seen) that concludes with this statement: 'And before the baptism, let the one baptizing and the one who is to be baptized fast. …Also, you must instruct the one who is to be baptized to fast for one or two days beforehand' (The Apostolic Fathers 7:4). Obviously none of this is applicable to infants}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |first=Tatha |last=Wiley |year=2002 |title=Original sin: origins, developments, contemporary meanings |publisher=[[Paulist Press]] |location=New York City |page=[https://books.google.com/books?id=eUVrj1R8f2oC&amp;pg=PA38 38] |isbn=0-8091-4128-0 |oclc=50404061 |quote=The ''Didache''’s assumption of adult baptism offers evidence that its author did not suppose human beings were in need of divine forgiveness from birth}}&lt;/ref&gt;

=== ಆರಂಭದ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ ===

ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಬಗೆಗಿನ ಆರಂಭದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ನಂಬಿಕೆಗಳು (ಆಪೋಸ್ಟೋಲಿಕ್ ಯುಗದ ನಂತರ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ) ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;ODWR&quot;/&gt; ಆದಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಆತ್ಯಂತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ, ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದನು ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ದೇಹದ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಸುರಿಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;ODWR&quot;/&gt; ಕಯಿಲೆಯುಳ್ಳವರು ಮತ್ತು ಮರಣಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದವರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಅದ್ದುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಮಾನ್ಯತೆಯಿದ್ದಿತು.&lt;ref name=&quot;cathen&quot;&gt;{{cite encyclopedia |first=William |last=Fanning |title=Baptism |url=http://www.newadvent.org/cathen/02258b.htm |year=1907 |encyclopedia=[[Catholic Encyclopedia]] |accessdate=February 24, 2009 |publisher=Robert Appleton Company |location=New York City}}&lt;/ref&gt; 3 ಮತ್ತು 4ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರವು ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;ODWR&quot;/&gt;

ಮೊದಲಿಗೆ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ನಂತರ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ನಾಲ್ಕನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೈವನಿಂದೆಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗೆ ಮುನ್ನವೇ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿರುವಂತಹ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;catechumen&quot;/&gt; ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆಲ್ಲ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಮುಂದೂಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಬರೆ [[ಕ್ಯಾಟಕ್ಯೂಮೆನ್]]ಗಳಾಗಿದ್ದರು ([[ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾಂಟೀನ್]] ಅನ್ನು ಸಾಯುವವರೆಗು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ); ಆದರೆ ವಯಸ್ಕರಾದವರಿಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದ್ದ ವಿಧಿಗಳ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು  ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರ ಮಕ್ಕಳ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳು ವಯಸ್ಕರಾದ ಮತಾಂತರಗೊಳ್ಳುವವರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿದಾಗ ಕ್ರಮೇಣ ಕ್ಯಾಟಕ್ಯೂಮೆನ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;catechumen&quot;&gt;ಕ್ಯಾಟಕ್ಯುಮೆನ್. (2009). ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾದಲ್ಲಿನದು.  ಮೇ 20, 2009ರಂದು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು, ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಿಂದ: http://www.britannica.com/EBchecked/topic/99350/catechumen&lt;/ref&gt;

ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನಿಂದ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಗುವವು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದ್ದುದರಿಂದ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ನಂತರದ ಪಾಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದಗಳೆದ್ದವು. ಕೆಲವರು, ಜೀವಭಯದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಾದರೂ ಸರಿಯೆ, ಧರ್ಮತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಘೋರ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವರು ಚರ್ಚಿನಿಂದ ಮರಳಿ ಬಾರದಂತೆ ದೂರವಾಗುವರು ಎಂದು ಸಾಧಿಸಿದರು. ಸಂತ [[ಸಿಪ್ರಿಯನ್]]ನ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೂಚಿತವಾಗಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಇತರರು &quot;[[ಲ್ಯಾಪ್‌ಸೈ(ಧರ್ಮಚ್ಯುತ)]]&quot;ಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಗ್ಗೆ ಒಲವು ತೋರಿದರು.  ಇದರ ನಂತರ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ನಿಯಮವೆಂದರೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾದ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಆಯಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ನಂತರವೇ ಅವರನ್ನು ಮರುಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಿತು.

ಈಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ನೈಸೀನ್ ಕ್ರೀಡ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ, 325ರ [[ಫಸ್ಟ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ನೈಸಿಯಾ]] ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಪಠ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉದ್ದವಿರುವ, 381ರಲ್ಲಿ [[ಫಸ್ಟ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾಂಟಿನೋಪಲ್]] ಇದನ್ನು ಅದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದುದರಿಂದಾಗಿ ನೈಸಿನೋ-ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾಂಟಿನೋಪಾಲಿಟನ್ ಕ್ರೀಡ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಿದ್ಧಾಂತ/ಪಂಥವು ಬಹುಶಃ 381 ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದ ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾಂಟಿನೋಪಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನದ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;cross2005nicenecreed&quot;&gt;{{cite book |first=Frank Leslie |last=Cross |authorlink=Frank Leslie Cross |coauthors=Elizabeth A. Livingstone |chapter=Nicene Creed |title=The Oxford dictionary of the Christian Church |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f0e0 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] |year=2005 |pages= |isbn=0-19-280290-9 |oclc=58998735}}{{pn}}&lt;/ref&gt;

=== ಮಧ್ಯ ಯುಗದ ಪೂರ್ವಭಾಗ ===

ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು,ಇದರ ಜತೆಗೇ, ಇದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಮರಣಶಯ್ಯೆಯ ತನಕ ಮುಂದೂಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಅಗ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ [[ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಪಾಪ]]ದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸತೊಡಗಿತು.&lt;ref name=&quot;ODWR&quot;/&gt; ಪೆಲೇಜಿಯಸ್‌ಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅಗಸ್ಟೈನನು, ನಿಷ್ಕಳಂಕರಾದ ಜನರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಸಹ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆಯೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನು.

[[ಚಿತ್ರ:Baptême Cathédrale de Troyes 290308.jpg|thumb|left|ಟ್ರಾಯೆಸ್ ಕಥೇಡ್ರಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಸಮೂಹವೊಂದರಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟೈನ್ ಆಫ್ ಹಿಪ್ಪೋನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿರುವುದು (1549)]]

=== ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗ ===

ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ &quot;[[ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟ್]]&quot; ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವು ಕಿರಿದುಗೊಂಡು ಕೇವಲ ಏಳು ವಿಧಿಗಳಷ್ಟಾಯಿತು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಇತರ ಸಾಂಕೇತಿಕ ವಿಧಿಗಳನ್ನು &quot;[[ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟಲ್ಸ್]]&quot; ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;cross2005sacrament&quot;&gt;{{cite book |first=Frank Leslie |last=Cross |authorlink=Frank Leslie Cross |coauthors=Elizabeth A. Livingstone |chapter=Sacrament |title=The Oxford dictionary of the Christian Church |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f0e0 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] |year=2005 |pages= |isbn=0-19-280290-9 |oclc=58998735}}{{pn}}&lt;/ref&gt;

ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ [[ಅಫ್ಯೂಶನ್]] ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸಲು ಪ್ರಚಲಿತ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತು, ಆದರೂ ಸುಮಾರು ಹದಿನಾರನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆಯು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಿದ್ದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;cathen&quot;/&gt; ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದುದ್ದಕ್ಕೂ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾದ ವಿಭಿನ್ನತೆಯಿದ್ದಿತು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ    13ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಪಿಸಾ]]ದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಯಸ್ಕರನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೇ ಮುಳುಗಿಸಬಹುದಾದಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ಮಿನ ಕೊಳವಿದ್ದರೆ, ಆರನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಳೆಯ [[ಕಲೋನ್ ಕಥೀಡ್ರಲ್]]ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಮೀಟರ್ ಆಳದ  ಪಾತ್ರೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Baptismal Font from the Cologne Baptistery |first=Sebastian |last=Ristow |publisher=[[Cologne Cathedral]] |url=http://www.koelner-dom.de/17216.html?&amp;L=1 |accessdate=February 24, 2009 |year=2005 |archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429220140/http://www.koelner-dom.de/17216.html?&amp;L=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಗಳೆರಡೂ ನೀರಿನಿಂದ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ಮಿನ ತ್ರಿಕೂಟದ ಸೂತ್ರಗಳು ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಅವಶ್ಯಕವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದವು. [[ಸ್ಕೊಲಾಸ್ಟಿಸಿಸಮ್]] ಈ ಎರಡೂ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿಯ ಮೂಲದ್ರವ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದಗಳನ್ನು ಆಗ ಜನಜನಿತವಾಗಿದ್ದ [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲನ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.  [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿನ ಕ್ಯಾಟೆಕಿಸಮ್]] ಈ ಎರಡೂ ಅಂಶಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬೋಧಿಸುವಾಗ, ಯಾವುದೇ ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಈ ತಾತ್ವಿಕ ಪದಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ಪದಗಳಾದ &quot;ಮ್ಯಾಟರ್&quot; ಮತ್ತು &quot;ಫಾರ್ಮ್&quot; ವಿಷಯಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ [http://www.vatican.va/archive/ENG0015/__P35.HTM ವಿಭಾಗ 1131] ರಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟ್‌ಗಳ  ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.  ಪುಸ್ತಕದ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ರೂಪವನ್ನು ಹುಡುಕಿದಾಗ &quot;ಮ್ಯಾಟಾರ್&quot; ಎಂಬ ಪದವು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ [http://www.vatican.va/archive/ENG0015/__P4B.HTM ವಿಭಾಗ 1434] ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ &quot;ಫಾರ್ಮ್&quot; ಎನ್ನುವುದು &quot;ದಿ ಮೆನಿ ಫಾರ್ಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಪೆನೇನ್ಸ್ ಇನ್ ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ ಲೈಫ್&quot; ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟುಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಉಲ್ಲೇಖವಲ್ಲ.&lt;/ref&gt;

=== ರಿಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಕಾಲ ===

[[ಚಿತ್ರ:Jordan river baptism cue.jpg|thumb|left|ಯೋರ್ದಾನ್ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿರುವುದು]]

16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್]] ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದರು.  ಲುಥೆರನ್ನರಿಗೆ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಒಂದು &quot;[[ಅನುಗ್ರಹದ ಮಾರ್ಗ]]&quot;ವಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಮೂಲಕ ದೇವರು &quot;ನಂಬಿಕೆಯ ರಕ್ಷಣೆ&quot;ಯನ್ನು &quot;ಮರುಹುಟ್ಟಿನ ಶುದ್ಧೀಕರಣ&quot;ದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ{{Bibleref2c|Titus|3:5}} ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಶಿಶುಗಳು ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕರು ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟಿ ಬರುತ್ತಾರೆ.{{Bibleref2c|Jn|3:3-7}} ನಂಬಿಕೆಯ ಸೃಷ್ಟಿಯು ದೇವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಲ್ಲಬಹುದಾದ ಕಾರ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅದು ವಯಸ್ಕರೇ ಆಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಶಿಶುವೇ ಆಗಿರಲಿ, ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಅಗುವವರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ. ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಶಿಶುಗಳು ಆ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಪದಿಸಲಾಗದಿದ್ದರೂ, ಲುಥೆರನ್ನರ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅದು ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಸಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದೆಂದು ಲುಥೆರನ್ನರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.lcms.org/pages/internal.asp?NavID=2607 |title=Baptism and Its Purpose |publisher=[[Lutheran Church – Missouri Synod]] |accessdate=February 24, 2009 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 6, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206220443/http://www.lcms.org/pages/internal.asp?NavID=2607 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ]]ವೇ ಈ ಪವಿತ್ರ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ, ಲುಥೆರನ್ನರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ &quot;ಪಾಪಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸೈತಾನ್ ಮತ್ತು ಸಾವುಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಕೊಡಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ದೇವರ ವಾಕ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಭರವಸೆಗಳು ಘೋಷಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ ಇದನ್ನು ನಂಬುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಆತ್ಮೋದ್ಧಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite book |first=Martin |last=Luther |authorlink=Martin Luther |chapter=The Sacrament of Holy Baptism |chapterurl=http://www.bookofconcord.org/smallcatechism.html#baptism |accessdate=February 24, 2009 |title=[[Luther's Small Catechism]] |year=2009 |origyear=1529 |archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 20, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920070231/http://www.bookofconcord.org/smallcatechism.html#baptism |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ತನ್ನ [[ಲಾರ್ಜ್ ಕ್ಯಾಟೇಕಿಸಮ್]]ನ ಶಿಶುಗಳ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಬಗೆಗಿನ ವಿಶೇಷ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲೂಥರ್ ಶಿಶುಗಳ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ದೆವರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದವರಿಗೆ ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮವು ಮರುಹುಟ್ಟನ್ನು ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸುವುದು ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Martin |last=Luther |authorlink=Martin Luther |chapter=Of Infant Baptism |chapterurl=http://www.bookofconcord.org/largecatechism/6_baptism.html |accessdate=February 24, 2009 |year=2009 |origyear=1529 |title=[[Luther's Large Catechism]] |archive-date=ಜೂನ್ 13, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080613061118/http://bookofconcord.org/largecatechism/6_baptism.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಲುಥೆರನ್ನರ ಭಾವನೆಗೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಸ್ವಿಸ್ ಸುಧಾರಕ [[ಹಲ್ಡ್‌ರಿಚ್ ಜ್ವಿಂಗ್‌ಲೈ]] ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗೆ ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಜ್ವಿಂಗ್‌ಲೈ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಭುವಿನ ರಾತ್ರಿಯೂಟಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದರೂ, ಅದು ಕೇವಲ ದೀಕ್ಷಾ ವಿಧಿಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಾಗಿದ್ದಿತು.&lt;ref name=&quot;cross2005baptism&quot;/&gt; ಈ ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟುಗಳು ಸಾಂಕೇತಿಕವೆಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಆತನ ಗ್ರಹಿಕೆಯು ಲೂಥರನದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು.

ಅನಾಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರು (ಈ ಪದದ ಅರ್ಥವು &quot;ಮರುದೀಕ್ಷೆ ನೀಡುವವರು&quot; ಎಂದಾಗಿದೆ) ಲುಥೆರನ್ನರು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಎಷ್ಟು ಅದ್ಯಂತವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೆಂದರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಂಗಡವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಯಾವುದೇ ಹೊರಗಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.  ಅವರು ಮತಾಂತರಗೊಂಡವರಿಗೆ &quot;ಮರುದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನ&quot;ವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವುದು, ಆದರೆ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಏನು ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿರದ, ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿರದ ಶಿಶುವೊಂದು ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಸ್ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.   ತಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಲಾಗದ, ಯಾವ ಪಾಪಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿರದ ಕಾರಣ ಮುಕ್ತಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲದ ಶಿಶುಗಳ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಬೈಬಲ್ ಪ್ರಕಾರ ಅಸಿಂಧುವೆಂದು ಅವರು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನಾಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರು ಮತ್ತು ಇತರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಪಂಗಡಗಳು ಶಿಶುಗಳಾಗಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಪಡೆದವರಿಗೆ ತಾವು ''ಮರು'' ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವೆವೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ, ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಶಿಶುಗಳ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನಿಂದ ಯಾವ ಫಲವೂ ದೊರಕುವುದಿಲ್ಲ.  [[ಅಮಿಶ್]], ರೆಸ್ಟೊರೇಶನ್ ಚರ್ಚುಗಳು ([[ಚರ್ಚಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]/ [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]]), [[ಹಟರಿಟ್]]ಗಳು, [[ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರು]], [[ಮೆನನೈಟ್]]ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಂಪುಗಳು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದಂಥವು. [[ಪೆಂಟಕೋಸ್ಟಲ್]], [[ಕರಿಸ್ಮ್ಯಾಟಿಕ್]] ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಂಗಡರಹಿತ ಚರ್ಚುಗಳು ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Brackney&quot;/&gt;

=== ಆಧುನಿಕ ಪದ್ಧತಿ ===

ಇಂದು, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಅಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ [[ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ]]ದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಇದು ಪಾಪಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣ(ಮನ್ನಿಸುವಿಕೆ) ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವರು ಕ್ರೈಸ್ತನಲ್ಲಿ ಆತನ ಸಾವು, ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಠಾನಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಲೀನರಾಗಿ &quot;ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು&quot; ಅಥವಾ &quot;ಮರುಹುಟ್ಟು ಪಡೆದವರು&quot; ಎಂದೆನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸಮುದಾಯಗಳು ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡಲು ನೀರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದು ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಒಪ್ಪೊಕೊಳ್ಳುತ್ತರೆ, ಆದರೆ ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳ ಇದೆ ಆಚರಣೆಯ ಹಲವು ವಿಧಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬಲವಾದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅಂತಹ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ:

* ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ರೀತಿ ಮತ್ತು ವಿಧಾನ
* ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಪಡೆಯುವವರು
* ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌‌ನ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳು

== ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ವಿಧಾನ ==

[[ಚಿತ್ರ:Child baptism with water.jpg|thumb|left|150px|ಎರೆಯುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಮಗುವೊಂದರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್]]

ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನವನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿನ ಕ್ರಮವನ್ನು ಒಂದು ಬಾರಿ ಇಲ್ಲವೇ ಮೂರು ಬಾರಿ ನಡೆಸಬಹುದು:&lt;ref&gt;[http://books.google.gr/books?id=z47zgZ75dqgC&amp;amp;pg=PA562&amp;amp;lpg=PA562&amp;amp;dq=%22earliest+church+order%22&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=ZqP45QiT_h&amp;amp;sig=-eozZYmQ4KPQyWXlUmRguYzYXNM&amp;amp;hl=en&amp;amp;ei=ryb5SebxNsXM-Aajv5TIDw&amp;amp;sa=X&amp;amp;oi=book_result&amp;amp;ct=result&amp;amp;resnum=5 ಎರ್ವಿನ್ ಫಾಹ್ಲ್‌ಬುಶ್, ಜಾಫ್ರೀ ವಿಲಿಯಮ್ ಬ್ರೊಮಿಲೆ, ಡೇವಿಡ್ ಬಿ. ಬ್ಯಾರೆಟ್, ದಿ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಟಿ (Wm. ][http://books.google.gr/books?id=z47zgZ75dqgC&amp;amp;pg=PA562&amp;amp;lpg=PA562&amp;amp;dq=%22earliest+church+order%22&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=ZqP45QiT_h&amp;amp;sig=-eozZYmQ4KPQyWXlUmRguYzYXNM&amp;amp;hl=en&amp;amp;ei=ryb5SebxNsXM-Aajv5TIDw&amp;amp;sa=X&amp;amp;oi=book_result&amp;amp;ct=result&amp;amp;resnum=5 ಬಿ. ಎರ್ಡಮನ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್, 1999 ISBN 0-8028-2413-7), ಪು. 562]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.earlychristianwritings.com/text/didache-roberts.html [[ಡಿಡಾಹೆ]], ಅಧ್ಯಾಯ 7:] &quot;ನೀರನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸುರಿಯಿರಿ&quot;.&lt;/ref&gt;

=== ಆಸ್ಪರ್ಶನ್ ===

ಆಸ್ಪರ್ಶನ್ ಎಂದರೆ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಚಿಮುಕಿಸುವುದು ಎಂದರ್ಥ.

=== ಅಫ್ಯೂಶನ್ ===

ಅಫ್ಯೂಶನ್ ಎಂದರೆ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಸುರಿಯುವುದು.

=== ಇಮ್ಮರ್ಶನ್(ಅದ್ದುವಿಕೆ) ===
&quot;ಇಮ್ಮರ್ಶನ್&quot; ಎಂಬ ಪದವನ್ನು [[ಇತ್ತೀಚಿನ ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಭಾಷೆಯ ''ಇಮ್ಮರ್ಶನೆಮ್''  ಎಂಬ ನಾಮಪದದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದು, ಈ ಪದದ ಮೂಲವು ''ಇಮ್ಮೆರ್ಗೆರೆ''  ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದ (''ಇನ್'' - &quot;ಒಳಕ್ಕೆ&quot; + ''ಮೆರ್ಗೆರೆ''  &quot;ಅದ್ದು&quot;). ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವರು ಅದನ್ನು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಅದ್ದುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಇಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸಿರಬಹುದು ಇಲ್ಲವೆ ಭಾಗಶಃ ಮುಳುಗಿಸಿರಬಹುದು; ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅವರು ಅದ್ದುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಅದ್ದುವಿಕೆಗಳನ್ನೆರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇತರರು, ಅನಾಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ, &quot;ಇಮ್ಮರ್ಶನ್&quot; ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ವಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೀರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುವುದು(ಮುಳುಗುವಿಕೆ) ಎಂಬ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ..&lt;ref&gt;[3] ^ http://www.etymonline.com/index.php?ಶಬ್ದ=ಇಮ್ಮರ್ಶನ್ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150910211041/http://www.etymonline.com/index.php?%E0%B2%B6%E0%B2%AC%E0%B3%8D%E0%B2%A6=%E0%B2%87%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%B6%E0%B2%A8%E0%B3%8D |date=2015-09-10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
| title= 1689 Baptist Catechism
| url= http://www.desiringgod.org/AboutUs/OurDistinctives/ABaptistCatechism/
| date= 
| editor= John Piper
| accessdate= 3 February 2010}}&lt;/ref&gt;. &quot;ಇಮ್ಮರ್ಶನ್&quot; ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತುಕೊಂಡು ಆತನ ಮೇಲೆ ನೀರು ಸುರಿಯಲಾಗುವ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಧಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;ODCCimmersion&quot;&gt;{{cite book |first=Frank Leslie |last=Cross |authorlink=Frank Leslie Cross |coauthors=Elizabeth A. Livingstone |chapter=Immersion |title=The Oxford Dictionary of the Christian Church |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f0e0 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] and [[New York]]|year=2005 |page=[https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f0e0/page/n870 827] |isbn=0-19-280290-9 |oclc=58998735}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pinehurst&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.pinehurstumc.org/clientimages/31669/baptismmode.pdf |title=ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪೈನ್‌ಹರ್ಸ್ಟ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. |access-date=2010-07-07 |archive-date=2013-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021205649/http://www.pinehurstumc.org/clientimages/31669/baptismmode.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &quot;ಇಮ್ಮರ್ಶನ್&quot; ಎಂಬ ಪದದ ಈ ಮೂರು ಅರ್ಥಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿಯಲು, ನೋಡಿ [[ಇಮ್ಮರ್ಶನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌]](ಅದ್ದುವಿಕೆಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್).

&quot;ಇಮ್ಮರ್ಶನ್&quot; ಎಂಬುದನ್ನು &quot;ಸಬ್‌ಮರ್ಶನ್&quot; ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದರೂ ಕೂಡ,&lt;ref&gt;ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಪದಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನ್ಯೋನ್ಯ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಅದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತವೆ (ನೋಡಿ [https://books.google.com/books?id=dWHet_zgyCAC&amp;amp;pg=PA214&amp;amp;lpg=PA214&amp;amp;dq=immersion+submersion&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=1REtDR4qL_&amp;amp;sig=SiRUoIzwU0chy39L2ayr_GBAwwc&amp;amp;hl=en&amp;amp;ei=h_NuS_XEJNOSjAf-nayABg&amp;amp;sa=X&amp;amp;oi=book_result&amp;amp;ct=result&amp;amp;resnum=7&amp;amp;ved=0CB4Q6AEwBjgy#v=onepage&amp;amp;q=immersion%20submersion&amp;amp;f=false ರಾಲ್ಫ್ ಅಬ್ರಹಾಮ್, ಜೆರ್ರೋಲ್ಡ್ ಇ. ಮಾರ್ಸ್‌ಡೆನ್, ಟ್ಯೂಡರ್ ಎಸ್. ರಾ ಇಯು, ಮ್ಯಾನಿಫೋಲ್ಡ್ಸ್, ಟೆನ್ಸರ್ ಅನಲಿಸಿಸ್, ಅಂಡ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್], ಪುಟ. 196 ಮತ್ತು [https://books.google.com/books?id=jSeRz36zXIMC&amp;amp;pg=PA168&amp;amp;lpg=PA168&amp;amp;dq=immersion+submersion&amp;amp;source=bl&amp;amp;ots=p1VsHU6gOu&amp;amp;sig=wgkwyvu4_KeOKXu8VIZvM1fcHVA&amp;amp;hl=en&amp;amp;ei=h_NuS_XEJNOSjAf-nayABg&amp;amp;sa=X&amp;amp;oi=book_result&amp;amp;ct=result&amp;amp;resnum=3&amp;amp;ved=0CBAQ6AEwAjgy#v=onepage&amp;amp;q=immersion%20&amp;amp;f=false ಕ್ಲಾಸ್ ಫ್ರೆಡ್ಜಾ, ಹಾನ್ಸ್ ಗ್ರಾವರ್ಟ್, ಫ್ರಮ್ ಹಾಲೊಮಾರ್ಫಿಕ್ ಫಂಕ್ಷನ್ಸ್ ಟು ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಮ್ಯಾನಿಫೋಲ್ಡ್ಸ್], ಪುಟ.168), ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ([http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1724326/ ಎಫೆಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಇಮ್ಮರ್ಶನ್, ಸಬ್‌ಮರ್ಶನ್, ಅಂಡ್ ಸ್ಕೂಬಾ ಡೈವಿಂಗ್ ಆನ್ ಹಾರ್ಟ್ ರೇಟ್ ವೇರಿಯಬಿಲಿಟಿ)], ಅಂಡ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ([http://www.strath.ac.uk/media/departments/curricularstudies/scilt/publications/immersion/chapter_1.pdf ಇಮ್ಮರ್ಶನ್ ಇನ್ ಎ ಸೆಕೆಂಡ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ ಸ್ಕೂಲ್).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141206222358/https://books.google.com/books?id=dWHet_zgyCAC&amp;pg=PA214&amp;lpg=PA214&amp;dq=immersion+submersion&amp;source=bl&amp;ots=1REtDR4qL_&amp;sig=SiRUoIzwU0chy39L2ayr_GBAwwc&amp;hl=en&amp;ei=h_NuS_XEJNOSjAf-nayABg&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=7&amp;ved=0CB4Q6AEwBjgy |date=2014-12-06 }}&lt;/ref&gt; ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದು ಅಥವಾ ಮಂಡಿಯೂರುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ನೀರನ್ನು ಸುರಿಯಲಾಗುವ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.  ಇಮ್ಮರ್ಶನ್ ಅನ್ನು ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಎರಡನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಪೂರ್ವ, ಪಶ್ಚಿಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಇದೇ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಆದಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸುಮಾರು 8ನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ [[ಅಫ್ಯೂಶನ್]] ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಸ್ಥಾನಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸಿತು, ಆದರೂ ಈ ವಿಧಾನವು ಇಂದಿಗೂ [[ಪೌರ್ವಾತ್ಯ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ]]ದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ODCCimmersion&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Pinehurst&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.newadvent.org/cathen/02274a.htm ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ, ಲೇಖನ ''ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ ಫಾಂಟ್'' ]&lt;/ref&gt;

=== ಸಬ್‌ಮರ್ಶನ್(ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆ) ===
[[ಚಿತ್ರ:Russian-baptism.JPG|thumb|right|240px|ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ (ಸೋಫಿಯಾ ಕಥೇಡ್ರಲ್, 2005)]]

ಸಬ್‌ಮರ್ಶನ್ ಎಂಬ ಪದವು [[ಇತ್ತೀಚಿನ ಲ್ಯಾಟಿನ್]]ನಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ (''ಸಬ್-''  &quot;ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಕೆಳಗೆ&quot; + ''ಮೆರ್ಗೆರೆ''  &quot;ಮುಳುಗಿಸು, ಅದ್ದು&quot;)&lt;ref&gt;http://www.merriam-webster.com/dictionary/submerge&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ &quot;ಸಂಪೂರ್ಣ ಅದ್ದುವಿಕೆ&quot; ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನೀರು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ.  ಸಬ್‌ಮರ್ಶನ್ ಅನ್ನು ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹಲವು ಪೌರ್ವಾತ್ಯ ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಅದರೂ ಇಮ್ಮರ್ಶನ್ ಸಬ್‌ಮರ್ಶನ್‌ಗಿಂತ ಬಹಳ  ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವುದಾದರೂ, ಇದೂ ಸಹ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ) ಮತ್ತು [[ಆಂಬ್ರೋಸಿಯನ್]] ವಿಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಶಿಶುಗಳ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ [[ರೋಮನ್ ವಿಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾಗಿರುವ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸಜ್ಞರು ಆದಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಚರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವಾಗ &quot;ಇಮ್ಮರ್ಶನ್&quot; ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿರುವುದು,&lt;ref name=&quot;ECT&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Cambridge&quot;/&gt; ಸಬ್‌ಮರ್ಶನ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಊಹೆಗೆ ಆರಂಭದ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನ ತೊಟ್ಟಿಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಇಂತಹ ತೊಟ್ಟಿಗಳ ಅಳತೆಗಳು ಸವಾಲನ್ನೊಡ್ಡುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;cross2005submersionm&quot;&gt;{{cite book |first=Frank Leslie |last=Cross |authorlink=Frank Leslie Cross |coauthors=Elizabeth A. Livingstone |chapter=Submersion |title=The Oxford dictionary of the Christian Church |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f0e0 |publisher=[[Oxford University Press]] |location=[[Oxford]] |year=2005 |page=[https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f0e0/page/n1606 1563] |isbn=0-19-280290-9 |oclc=58998735}}, p. 1563; [[cf.]] {{cite book |first=Louis Charles |last=Wilson |year=1895 |title=The History of Sprinkling |url=https://archive.org/details/historyofsprinkl0000wils |location=[[Cincinnati]] |publisher=Standard Publishing |oclc=4759559}}{{pn}}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ಈಗಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ''ಇಮ್ಮರ್ಶನ್''  ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿ ಗೊಂದಲವುಂಟಗುತ್ತದೆ.
[[ಚಿತ್ರ:Baptism at Northolt Park Baptist Church (cropped).jpg|alt=|left|thumb|240x240px|ಇಮ್ಮರ್ಶನ್ ಇವಾಂಜೆಲಿಕಲ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್]]
ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರ ಪ್ರಕಾರ &quot;ಕ್ರೈಸ್ತ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂಬುದು ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವರನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದುವ ಕ್ರಿಯೆ.  …ಇದು ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ತೋರುವ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಶಿಲುಬೆಗೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಿ, ಪುನರುತ್ಠಾನಗೊಂಡ ರಕ್ಷಕನಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವನ ವಿಶ್ವಾಸದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ, ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವನ ಪಾಪಗಳ ಮರಣವಾಗಿದೆ, ಹಳೆಯ ಜೀವನದ ಸಂಸ್ಕಾರವಿಧಿಯಾಗಿದೆ,ಮತ್ತು ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನಲ್ಲಿ ಮರುಹುಟ್ಟು ಪಡೆದು ಜೀವನದ ಹೊಸತನದೆಡೆ ನಡೆಯುವ ಸೂಚನೆಯಾಗಿದೆ.&quot; [ಉದ್ಧೃತ ಪಠ್ಯದ ಪದಲೋಪಗಳನ್ನು ಅಂತೆಯೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ].&lt;ref&gt;ಅಫಿಷಿಯಲ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೌಥರನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ [http://www.sbc.net/aboutus/basicbeliefs.asp ಮೂಲ ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆ &quot;ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ &amp;amp; ದಿ ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ಸಪ್ಪರ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130312082918/http://www.sbc.net/aboutus/basicbeliefs.asp |date=2013-03-12 }}. 2009–04–08ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt; ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರಂತೆಯೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನಂಬುವ [[ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರು]], ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು  ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಟಾನವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಂಕೇತಿಸುವುದೆಂಬುದನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಬೈಬಲ್‌ನ &lt;ref&gt;{{bibleref2|Colossians|2:12–13}} ಮತ್ತು {{bibleref2|Romans|6:2–13}}ರ ಹಾಗೆ&lt;/ref&gt; ಭಾಗಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಾರೆ.  ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೋಡುಗರ ಮುಂದೆ ನಡೆಸಿದಾಗ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಳುಗುವಿಕೆಯ ಆಚರಣೆಯು ಸಮಾಧಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ (ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆಗುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀರಿನಡಿ ಮುಳುಗಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಸಮಾಧಿಯಂತೆನಿಸುವುದು), ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಟ್ಥಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ (ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದಾಗ ಅದು ಸಮಾಧಿಯಿಂದ ಎದ್ದಂತೆ ಕಾಣುವುದು)—ಪಾಪದ ಆಚರಣೆಗಳೆಡೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದ ಹಳೆಯ ಜೀವನಪದ್ಧತಿಯ &quot;ಸಾವು&quot; ಮತ್ತು &quot;ಶವಸಂಸ್ಕಾರ&quot;, ಹಾಗೂ &quot;ಪುನರುತ್ಥಾನ&quot;ದ ಮೂಲಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನನಾಗಿ ದೇವರನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡ ಹೊಸ ಜೀವನದ ಆರಂಭ. ಈ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೀರಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಒಬ್ಬ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನನು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ &quot;ಮರುಹುಟ್ಟು&quot; ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದರ ''ಸಂಕೇತ'' ವೆಂಬ ಈ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು {{bibleref2|John|3:3-5}} ಕೂಡ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;ವಿಲಿಯಮ್ ಎಚ್. ಬ್ರ್ಯಾಕ್‌ನಿ. &quot;ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್.&quot; ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸೊಸೈಟಿ.ಜೂನ್ 18, 2009. http://www.baptisthistory.org/pamphlets/baptism.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107183031/http://www.baptisthistory.org/pamphlets/baptism.htm |date=2010-01-07 }}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Submersion baptism, Pichilemu, Chile.jpg|300px|thumb|ಚಿಲಿಯ ಪಿಚಿಲೆಮುವಿನ ಲಾಸ್ ತೆರೆಜ್ಜಾಸ್ ಬೀಚ್‌ನ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಳುಗುವಿಕೆಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್.|link=Special:FilePath/Submersion_baptism,_Pichilemu,_Chile.jpg]]

ಮುಳುಗುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್(ಡಿಸೈಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್)]]ನಲ್ಲಿಯೂ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;Disciples.org, ಕಾಪಿರೈಟೆಡ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ (ಡಿಸಿಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಸ್ಟ್) [http://www.disciples.org/AboutTheDisciples/Baptism/tabid/160/Default.aspx ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101212163819/http://disciples.org/AboutTheDisciples/Baptism/tabid/160/Default.aspx |date=2010-12-12 }},  2009–04–08ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ, &quot;ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಸಾವು, ಸಮಾಧೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಥಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡುವ ಭಕ್ತನ ಹಳೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಸಾವು ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಸ್ತನಲ್ಲಿ ಹೊಚ್ಚಹೊಸ ಜೀವನದ ಆನಂದಮಯ ಜನ್ಮವನ್ನು ಕೂಡಾ ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.&quot;&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಅವರ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರೊಂದು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದಡಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ಜ್ ಆಗಿರುವವರಿಗೆ ಮರುಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;Disciples.org [http://www.disciples.org/ccu/PDF/Newell%20Williams%20paper.pdf ದಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ (ಡಿಸಿಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಸ್ಟ್): ಎ ರಿಫಾರ್ಮ್ಡ್ ನಾರ್ಥ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೆಯಿನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಮಾಡೊರೇಟ್ ಡಿನಾಮಿನೇಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927183904/http://www.disciples.org/ccu/PDF/Newell%20Williams%20paper.pdf |date=2011-09-27 }}, 2009–04–08ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ, &quot;ನಮ್ಮ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಭುವಿನ ರಾತ್ರಿಭೋಜನದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿವೆ. ಭಕ್ತನ ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆಯ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಂಗಡಗಳು ಇತರ ಚರ್ಚುಗಳ ಆಚಣೆಗಳನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.&quot;&lt;/ref&gt;  [[ಚರ್ಚಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]ನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ [[ರೆಸ್ಟೋರೇಶನ್ ಚಳುವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಂಪೂರ್ಣ ದೈಹಿಕ ಮುಳುಗುವಿಕೆಯ ನಂತರ ಮಾತ್ರ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Perfect Stranger&quot;/&gt;{{rp|p.107}}&lt;ref name=&quot;Rhodes 2005&quot;/&gt;{{rp|p.124}} ಇದು ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ''ಬ್ಯಾಪ್‌ಟೈಜೋ''  ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಅವರು ಗ್ರಹಿಸಿರುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದು, ಈ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಯೇಸುವಿನ ಸಾವು, ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಒಂದನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮುಳುಗುವಿಕೆಯು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಕ್ರಮೇಣ ಎರೆಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೋಕ್ಷಣೆಗಳು ಅನುಷಂಗಿಕ ವಿಧಾನಗಳಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು.&lt;ref name=&quot;Who Are the churches of Christ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Understanding Four Views on Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.139-140}}

ಸೆವೆಂತ್-ಡೇ ಅಡ್ವೆಂಟಿಸ್ಟರು &quot;ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ತಾನೆಂಬುದರ ಸಾವನ್ನೂ ಯೇಸುವಿನಲ್ಲಿ ಮರುಹುಟ್ಟು ಪಡೆಯುವಿಕೆಯನ್ನೂ ಸಂಕೆತಿಸುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.  ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;ಅಡ್ವೆಂಟಿಸ್ಟ್ಸ್ ಬಗ್ಗೆ.&quot; ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಯೂನಿಫೈಡ್ ಸ್ಕೂಲ್. ಜೂನ್ 18, 2009. http://slus.org/index.php?option=com_content&amp;amp;view=article&amp;amp;id=66&amp;amp;Itemid=82 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100505175829/http://www.slus.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=66&amp;Itemid=82 |date=2010-05-05 }}&lt;/ref&gt;

ಲೇಟರ್-ಡೇ ಸೆಯಿಂಟರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಬಗೆಗಿನ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿವೆ -&quot;ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನಂತೆಯೇ ನಿನ್ನನ್ನೂ ನೀರಿನಲ್ಲು ಭಾಗಶಃ ಅದ್ದಲಾಗುವುದು. ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಸಾವು, ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಥಾನಗಳ ಪವಿತ್ರ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ನಿನ್ನ ಹಳೆಯ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಯೇಸಿಕ್ರಿಸ್ತನ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ಹೊಸ ಜೀವನದ ಆರಂಭವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.&quot;&lt;ref&gt;ಅಫಿಶಿಯಲ್ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ಅಫ್ ದಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಜೀಸಸ್ ಕ್ರಿಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಟರ್-ಡೇ ಸೇಂಟ್ಸ್ [http://www.mormon.org/mormonorg/eng/basic-beliefs/the-commandments/baptism-and-confirmation ಬೇಸಿಕ್ ಬಿಲೀಫ್ಸ್ ಸಬ್‌ಹೆಡಿಂಗ್ &quot;ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ ಅಂಡ್ ಕನ್ಫರ್ಮೇಶನ್&quot;]. 2009–04–08 ಪುನರ್ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt;  [[ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]] ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಳುಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ.

ಯೆಹೋವನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಬೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ &quot;ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಿದಾಗ, ಕೆಲಕ್ಷಣಗಳ ಕಾಲ ಆತನ ದೇಹವನ್ನು ನೀರಿನಡಿ ಮುಳುಗಿಸಬೇಕು.&quot;&lt;ref&gt;ಕಿರುಪುಸ್ತಿಕೆ: &quot;ಜಿನೋವಾಹ್ಸ್ ವಿಟ್‌ನೆಸಸ್—ವ್ಹು ಆರ್ ದೆ? ವ್ಹಾಟ್ ಡು ದೆ ಬಿಲೀವ್?&quot;, p. 13 [http://www.watchtower.org/e/jt/article_03.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613155202/http://watchtower.org/e/jt/article_03.htm |date=2010-06-13 }}&lt;/ref&gt;

=== ಉಡುಗೆತೊಡುಗೆ ===

[[ಮಧ್ಯಯುಗ]]ದವರೆಗೂ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಆರಂಭದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ, ಮತ್ತು ಆರಂಭದ ಚರ್ಚ್ ಪಾದ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಲೇಖಕರ ವರ್ಣನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿದಿತವಾಗಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಗ್ನರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು(ಕೆಲವನ್ನು ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ವರ್ಣನೆಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲೆ 4ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಿರಿಲ್ ಆಫ್ ಜೆರೂಸಲೇಮ್ ಬರೆದ &quot;ಆನ್ ದ ಮಿಸ್ಟರೀಸ್ ಆಫ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್&quot; ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.(c.  ಕ್ರಿ.ಶ. 350):

{{quotation|Do you not know, that so many of us as were baptized into Jesus Christ, were baptized into His death? etc.…for you are not under the Law, but under grace.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
1. Therefore, I shall necessarily lay before you the sequel of yesterday's Lecture, that you may learn of what those things, which were done by you in the inner chamber, were symbolic.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
2. As soon, then, as you entered, you put off your tunic; and this was an image of putting off the old man with his deeds.{{Bibleref2c|Col|3:9}} Having stripped yourselves, you were naked; in this also imitating Christ, who was stripped naked on the Cross, and by His nakedness put off from Himself the principalities and powers, and openly triumphed over them on the tree. For since the adverse powers made their lair in your members, you may no longer wear that old garment; I do not at all mean this visible one, but the old man, which waxes corrupt in the lusts of deceit.{{Bibleref2c|Eph|4:22}} May the soul which has once put him off, never again put him on, but say with the Spouse of Christ in the Song of Songs, I have put off my garment, how shall I put it on?{{Bibleref2c|SongofS|5:3|| Song of Sol 5:3}} O wondrous thing! You were naked in the sight of all, and were not ashamed; for truly ye bore the likeness of the first-formed Adam, who was naked in the garden, and was not ashamed.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
3. Then, when you were stripped, you were anointed with exorcised oil, from the very hairs of your head to your feet, and were made partakers of the good olive-tree, Jesus Christ.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
4. After these things, you were led to the holy pool of Divine Baptism, as Christ was carried from the Cross to the Sepulchre which is before our eyes. And each of you was asked, whether he believed in the name of the Father, and of the Son, and of the Holy Ghost, and you made that saving confession, and descended three times into the water, and ascended again; here also hinting by a symbol at the three days burial of Christ.… And at the self-same moment you were both dying and being born;&lt;ref&gt;Cyril of Jerusalem, Catechetical Lecture 20 (On the Mysteries. II. of Baptism) {{Bibleref2|Romans|6:3-14}} http://www.newadvent.org/fathers/310120.htm&lt;/ref&gt;}}

ಸಂಕೇತಶಾಸ್ತ್ರವು ಮೂರು ಪದರುಗಳನ್ನುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ:

1.  ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು &quot;ನೀರು ಮತ್ತು ಆತ್ಮಗಳ ಮೂಲಕ&quot;{{Bibleref2c|Jn|3:5}} ಆಗುವ ಮರುಹುಟ್ಟಿನ ಒಂದು ರೂಪವನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ——ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ನಗ್ನತೆ(ಎರಡನೇ ಹುಟ್ಟು)ಯು ಮೊದಲನೆಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿರುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಂತ ಜಾನ್ ಕ್ರಿಸಸ್ಟಾಮ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು &quot;λοχείαν&quot;, ಅರ್ಥಾತ್, ಜನ್ಮ ನೀಡುವುದು, ಮತ್ತು &quot;ಸೃಷ್ಟಿಯ ನೂತನ ವಿಧಾನ...ನೀರು ಮತ್ತು ಆತ್ಮದ ಮೂಲಕ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ (&quot;ಜಾನ್‌ನಿಗೆ&quot; ಭಾಷಣ 25,2), ಮತ್ತು ನಂತರ ಇದನ್ನು ವಿಶದೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ:

: {{Quotation|&quot;For nothing perceivable was handed over to us by Jesus; but with perceivable things, all of them however conceivable. This is also the way with the baptism; the gift of the water is done with a perceivable thing, but the things being conducted, i.e., the rebirth and renovation, are conceivable. For, if you were without a body, He would hand over these bodiless gifts as naked [gifts] to you. But because the soul is closely linked to the body, He hands over the perceivable ones to you with conceivable things &quot; (Chrysostom to Matthew., speech 82, 4, c. 390 A.D.)}}

2. ವಸ್ತ್ರಗಳ ಕಳಚುವಿಕೆಯು &quot;ಹಳೆಯ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಆತನ ಕೃತ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ತಳ್ಳಿಹಾಕುವ ಕಲ್ಪನೆ&quot;ಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ (ಈ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಸಿರಿಲ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ), ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗೆ ಮೊದಲು ನಿರ್ವಸ್ತ್ರರಾಗುವುದು ಪಾಪಿಷ್ಟವಾದ ತನ್ನ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತೊಗೆಯುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧುಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಯೇಸುವು ದಯಪಾಲಿಸುವ &quot;ಹೊಸ ಮನುಷ್ಯ&quot;ನನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಸುಲಭಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು.

3. ಸಂತ. ಸಿರಿಲ್ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಆಡಾಂ ಮತ್ತು ಈವ್ ಪವಿತ್ರಗ್ರಂಥ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ವರ್ಣನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಈಡನ್‌ನ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಸ್ತ್ರರಾಗಿದ್ದರು, ಮುಗ್ಧರೂ, ನಾಚಿಕೆಯನ್ನು ಅರಿಯದವರೂ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಗ್ನರಾಗಿರುವುದು ಆ ಮುಗ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಪಾಪಗಳಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯ ನವೀಕರಣವಾಗಿರುವುದು. ಇಲ್ಲಿ ಇತರ ಸಮಾನಾಂತರಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಕಲ್ಪಿಸಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಶಿಲುಬೆಗೇರಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆತನ ಬಹಿರಂಗ ದೇಹಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ತಯಾರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡುವ ಪಾಪಿಯ &quot;ಹಳೆಯ ಮನುಷ್ಯ&quot;ನ ಶಿಲುಬೆಗೇರಿಸುವಿಕೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ.

ಲಜ್ಜೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬದಲಾಗತೊಡಗಿದ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಬಹುಶಃ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ತನ್ನ ಒಳ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು(ಡಾ ವಿಂಚಿ, ಟಿಂಟೊರೆಟೋ, ವಾನ್ ಸ್ಲೋಹೆಲ್, ಮಾಸಾಕ್ಸಿಯೋ, ಡಿ ವಿಟ್ ಮತ್ತಿತರರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಕುರಿತಾದ ರೆನೆಸಾನ್ಸ್ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಲಾಗಿರುವಂತೆ) ಮತ್ತು/ಇಲ್ಲವೇ ಈಗ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಮೇಲುಡುಗೆಯನ್ನು ಧರಿಸಲು ಅನುಮತಿ ದೊರಕಿರಬಹುದು.  ಈ ಮೇಲುಡುಪುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾರಿ ಶ್ವೇತವರ್ಣದವಾಗಿದ್ದು ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿವೆ. ಇಂದು ಹಲವಾರು ಪಂಗಡಗಳು ಯಾವುದೇ ತಕ್ಕನಾದ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಷರಾಯಿ ಮತ್ತು ಟಿ-ಶರ್ಟ್. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರಿಗಣನೆಗೆ ಬರುವ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಬಟ್ಟೆಯು ಎಷ್ಟು ಬೇಗನೆ ಒಣಗಬಹುದೆನ್ನುವುದು(ಡೆನಿಮ್ ಧರಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ), ಮತ್ತು ಅವು ಒದ್ದೆಯಾದಾಗ ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗುವವೆ ಎಂಬುದು.

== ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳು ==

ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನನೊಬ್ಬನ ಮೇಲೆ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪಂಗಡಗಳು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯಲು ಅವಶ್ಯಕವೆಂದೂ, ಅದು ಒಂದು [[ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿ]] ಎಂದೂ ವಾದಿಸುತ್ತ &quot;[[ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮೂಲಕ ಮರುಹುಟ್ಟು]]&quot; ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್]] ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಮತ್ತು ಇವುಗಳ ಜತೆಗೇ [[ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ರಿಫಾರ್ಮೇಶನ್]]ನ ಸಮಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜೀವತಳೆದ ಚರ್ಚುಗಳಾದ [[ಲುಥೆರನ್]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಆಂಗ್ಲಿಕನ್]] ಚರ್ಚುಗಳೂ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್]] ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದರು:

{{quotation|To put it most simply, the power, effect, benefit, fruit, and purpose of Baptism is to save. No one is baptized in order to become a prince, but as the words say, to &quot;be saved&quot;. To be saved, we know, is nothing else than to be delivered from sin, death, and the devil and to enter into the kingdom of Christ and live with him forever.|''[[Luther's Large Catechism]]'', 1529}}

[[ಚರ್ಚಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ದ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಜೀಸಸ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಲೇಟರ್-ಡೇ ಸೆಯಿಂಟ್ಸ್]] ಕೂಡ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಮುಕ್ತಿ ಹೊಂದಲು ಅವಶ್ಯಕವೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರಿಗೆ, ನೀರಿನ ಮೂಲ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ದೇವರ ಮಕ್ಕಳ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ದೀಕ್ಷೆಯ ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿಯಾಗಿದೆ (''[[ಕ್ಯಾಟೆಕಿಸಮ್ ಆಫ್ ದ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]]'', 1212–13). ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತನಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ (CCC 1272), ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನನೊಬ್ಬನು ಚರ್ಚಿನ ಧರ್ಮಪ್ರವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಮಿಶನರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಉಪಕರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ (CCC 1270). ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡಲು ಮೂರು ವಿಧವಾದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳು ಇವೆಯೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ (ನೀರಿನಿಂದ), ಹಂಬಲದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ (ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಚರ್ಚಿನ ಭಾಗವಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ವ್ಯಕ್ತ ಅಥವಾ ಅವ್ಯಕ್ತ ಹಂಬಲ), ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ([[ಹುತಾತ್ಮತೆ]]).

ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ [[ರಿಫಾರ್ಮ್‌ಡ್]] ([[ಕ್ಯಾಲ್ವಿನಿಸ್ಟ್]]), [[ಎವ್ಯಾಂಜೆಲಿಕಲ್]], ಮತ್ತು [[ಫಂಡಮೆಂಟಲಿಸ್ಟ್]] ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಗುಂಪುಗಳು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂಬುದು ಕ್ರಿಸ್ತನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಯೇಸುವಿನೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಆತನಿಗೆ ವಿಧೇಯತೆಯನ್ನು ತೋರುವ ಕಾರ್ಯವೂ ಆಗಿದೆಯೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಯಾವ ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟಲ್ (ರಕ್ಷಿಸುವ) ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ದೇವರ ಶಕ್ತಿಯ ಅಗೋಚರ, ಆಂತರಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಬಾಹ್ಯಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.

[[ಚರ್ಚಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]] ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಬೋಧಿಸುತ್ತ ಬಂದಿರುವುದೇನೆಂದರೆ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ದೇವರಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಧೇಯತೆಗಳಿಗೆ ಮುಡುಪಾಗಿಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು, ಮತ್ತು ದೇವರು &quot;ಕ್ರಿಸ್ತನ ರಕ್ತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣಗಳ ಮೂಲಕ, ಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುವರು ಮತ್ತು ನಿಜವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪರಕೀಯನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಿ ದೇವರ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಜೆಯಾಗಿರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.  ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮಾನವಸಾಧ್ಯವಾದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ; ಅದು ದೇವರು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ದೇವರೇ ಮಾಡುವಂತಹ ಸ್ಥಳವಾಗಿರುವುದು.&quot;&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.66}} ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಶ್ಲಾಘನೀಯ ಕೆಲಸವೆನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ನಂಬಿಕೆಯ ಒಂದು ವಿನಮ್ರ ಕಾರ್ಯವೆನ್ನಬಹುದು; ಅದು &quot;ದೇವರಿಗೆ ನೀಡಲು ತನ್ನಲ್ಲೇನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಿದೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;Theology Matters&quot;&gt;ಹ್ಯಾರಾಲ್ಡ್ ಹೇಜ್‌ಲಿಪ್, ಗ್ಯಾರಿ ಹಾಲೋವೇ, ರ‍್ಯಾಂಡಾಲ್ ಜೆ. ಹ್ಯಾರಿಸ್, ಮಾರ್ಕ್ ಸಿ. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್, ''ಥಿಯಾಲಜಿ ಮ್ಯಾಟರ್ಸ್: ಇನ್ ಹಾನರ್ ಆಫ್ ಹರಾಲ್ಡ್ ಹೇಜೆಲಿಪ್: ಚರ್ಚ್‌ ಟುಡೇಯ ಉತ್ತರಗಳು'', ಕಾಲೇಜ್ ಪ್ರೆಸ್, 1998, ISBN 0-89900-813-5, 9780899008134, 368 ಪುಟಗಳು&lt;/ref&gt;{{rp|p.112}}

=== ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ===

[[ಚಿತ್ರ:BaptismalFontStRaphaelDubuque.jpg|thumbnail|left|250px| ಅಯೋವಾದ ಡಬ್ಯೂಕ್‍ನಲ್ಲಿ ಸೆಂಟ್. ರಾಫಾಯೇಲ್ಸ್ ಕಥೇಡ್ರಲ್‌ನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರಿ.  2005ರಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಕರ ಅದ್ದುವಿಕೆಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗೂ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ಜ್ಞಾನಸ್ನಾನ ತೊಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕೊಳವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.  ಕ್ರಿಸ್ತನ ಪುನರುತ್ಟಾನದ &quot;ಎಂಟನೇ ದಿನ&quot;ದ ಕುರುಹಾಗಿ ಜ್ಞಾನಸ್ನನದ ತೊಟ್ಟಿಗಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಅಷ್ಟಮುಖಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.]]

[[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]], [[ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್]], [[ಲುಥೆರನ್]], [[ಆಂಗ್ಲಿಕನ್]], ಮತ್ತು [[ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್]] ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಪೂಜಾ ವಿಧಾನ]]ಗಳು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಬರೆ  ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಥಾನಗಳ ಸಂಕೇತ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಒಂದು ನೈಜವಾದ ಅಲೌಕಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿದ್ದು,[[ನೋ‌ಆಹ್]]ನ ಅನುಭವ ಮತ್ತು [[ಇಸ್ರೇಲೀಯರು]] [[ಮೋಸಸ್]]ನು ವಿಭಜಿಸಿದ [[ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರ]]ದ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಹೋದ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಾದೃಶ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅಕ್ಷರಶಃ ಮತ್ತು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾದ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಜತೆಗೇ ಸಾಯುವುದು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ತನ ಜತೆಗೆ ಮರುಹುಟ್ಟು ಪಡೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆಯೂ ಆಗಿರುವುದು. ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ [[ಮೊದಲ ಪಾಪ]]ದ ಕಳಂಕವನ್ನು ತೊಳೆಯಲು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಶಿಶುಗಳ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಪ್ರಚಲಿತ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ([[ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್]] ಮತ್ತು [[ಓರಿಯೆಂಟಲ್ ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸಿ]]) ಕೂಡ ಶಿಶುಗಳ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳನ್ನು {{bibleref2|Matthew|19:14}} ಮುಂತಾದ ಪಠ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು, ಅವರು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಚರ್ಚಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಾರೆಂದು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.  ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ನಂತರ ತಡಮಾಡದೆ ಮುಂದಿನ [[ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಭೆ]]ಯಲ್ಲಿಯೇ [[ಕ್ರಿಸ್ಮೇಶನ್]] ಮತ್ತು [[ಕಮ್ಯುನಿಯನ್]]ಗಳನ್ನು ವಯೋಮಾನ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆಯೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಂತೆಯೇ ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್‌ಗಳು ಆಡಮನ ಪೂರ್ವೀಕ ಪಾಪವೆಂದು ಅವರು ಕರೆಯುವ ಕಳಂಕವನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |author=[[Nicodemos the Hagiorite]] |title=Concerning Thoughts |work=Exomologetarion |url=http://www.orthodoxinfo.com/praxis/exo_thoughts.aspx}}&lt;/ref&gt; ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ನರು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಚರ್ಚಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವೂ ಆಗಿರುವುದು, ಹೀಗಾಗಿ ಪವಿತ್ರ ಕಮ್ಯುನಿಯನ್ ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸದಸ್ಯರ ಎಲ್ಲಾ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ನರು ಇದು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪಾಪವೆಂದೂ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಜ ಪಾಪವೆಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಕಳಂಕವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವುದು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಅರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ರಿಸ್ತನಲ್ಲಿ ಸಾವು ಮತ್ತು ಮರುಹುಟ್ಟು ಹಾಗೂ ಪಾಪಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣಗಳೆರಡರ ಸಂಕೇತದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಮೂರು ಹಂತಗಳ ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆಯನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ರೈಟ್]] ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಫ್ಯೂಶನ್(ಎರೆಯುವಿಕೆ)ನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ, ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಳುಗುವಿಕೆ ಇಲ್ಲವೇ ಕನಿಷ್ಟ ಭಾಗಶಃ ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆಯನ್ನಾದರೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಸಬ್‌ಮರ್ಶನ್ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಹೊಸ ಆರಾಧನಾ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ, ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನದ ತೊಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=December 2007}} ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ನರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆ, ಭಾಗಶಃ ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆ, ಎರೆಯುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಹಿಂದಿನಿಂದ 200,&lt;ref&gt;{{cite book |author=[[Tertullian]] |editor=[[Philip Schaff]] |title=[[Ante-Nicene Fathers]] |chapter=Of the Persons to Whom, and the Time When, Baptism is to Be Administered |chapterurl=http://www.ccel.org/ccel/schaff/anf03.vi.iii.xviii.html}}&lt;/ref&gt; ರ ವರುಷದಷ್ಟು ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡುಬಂದಿರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾಯೋಜಕರು ಅಥವಾ [[ದೇವಪೋಷಕರು]] ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾಜರಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆದವರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಜೀವನವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಾಗಿ ಶಪಥ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಗ್ರೀಕ್ ಪದವಾದ {{polytonic|βαπτίζω}} ಮೂಲದಲ್ಲಿ &quot;ಮುಳುಗಿಸುವುದು&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತೆಂದು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬೈಬಲ್‌ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅವರು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಳುಗುವಿಕೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುವುದಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಳುಗುವಿಕೆಯು ಮಾತ್ರ &quot;ಸಮಾಧಿಯಾಗುವುದು&quot; ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ತನಲ್ಲಿ &quot;ಏಳು&quot;ವುದರ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೂಡ ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.{{bibleref2c|Rom|6:3-4}} ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚುಗಳು ಪಿತ, ಸುತ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮಗಳ [[ಟ್ರಿನಿಟಿ(ತ್ರಿಕೂಟ)]]ದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. 
ಅದರೆ, ಅವರು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅವಶ್ಯಕವೆಂದು ಕಾಣುವುದರ ಬದಲಾಗಿ, ಅದನ್ನು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಿಧೇಯತೆಯ ಕೃತ್ಯವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.

[[ಒನ್‌ನೆಸ್ ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್]]ನಂತಹ ಕೆಲವು &quot;ಸಂಪೂರ್ಣ ಸುವಾರ್ತೆ&quot;ಯ ಕರಿಸ್ಮಾಟಿಕ್ ಚರ್ಚುಗಳು ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿ  ಪೇತ್ರನು ಯೇಸುವಿನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ.{{Bibleref2c|Ac|2:38}} ಜತೆಗೇ ಅವರು ಎರಡನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಟ್ರಿನಿಟಿ ತತ್ವವು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗುವವರೆಗೂ ಆರಂಭದ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಭು ಯೇಸುವಿನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಯಾವಾಗಲೂ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಿತೆಂದು ತಿಳಿಸುವ ಹಲವಾರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಕರಗಳೆಡೆ ಬೆರಳು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.apostolic.net/biblicalstudies/name.htm |title=Baptism in Jesus' Name |publisher=Apostolic Network |accessdate=February 25, 2009}}{{Verify credibility|date=March 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.apostolic-voice.org/tracts/water_baptism.htm |title=Water Baptism in Jesus' Name is Essential unto Salvation |accessdate=February 26, 2009 |archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 4, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090404042305/http://www.apostolic-voice.org/tracts/water_baptism.htm |url-status=dead }}{{Verify credibility|date=March 2009}}&lt;/ref&gt;

=== ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ===

1982ರಲ್ಲಿ [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಚರ್ಚಸ್]] ''[[ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್, ಯೂಕರಿಸ್ಟ್ ಎಂಡ್ ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಿ]]''  ಎಂಬ [[ಎಕ್ಯೂಮೆನಿಕಲ್(ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್)]] ಬರಹವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. 
ಈ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ:

{{quotation|Those who know how widely the churches have differed in doctrine and practice on baptism, Eucharist and ministry, will appreciate the importance of the large measure of agreement registered here. Virtually all the confessional traditions are included in the Commission's membership. That theologians of such widely different traditions should be able to speak so harmoniously about baptism, Eucharist and ministry is unprecedented in the modern ecumenical movement. Particularly noteworthy is the fact that the Commission also includes among its full members theologians of the Catholic and other churches which do not belong to the World Council of Churches itself.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oikoumene.org/en/resources/documents/wcc-commissions/faith-and-order-commission/i-unity-the-church-and-its-mission/baptism-eucharist-and-ministry-faith-and-order-paper-no-111-the-lima-text/baptism-eucharist-and-ministry.html#c10471 |title=Baptism, Eucharist and Ministry—Faith and Order Paper No. 111 |publisher=[[World Council of Churches]] |year=1982 |accessdate=March 1, 2009 |archive-date=ಜುಲೈ 9, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080709031256/http://www.oikoumene.org/en/resources/documents/wcc-commissions/faith-and-order-commission/i-unity-the-church-and-its-mission/baptism-eucharist-and-ministry-faith-and-order-paper-no-111-the-lima-text/baptism-eucharist-and-ministry.html#c10471 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;}}

1997ರ ಲೇಖನವಾದ ''ಬಿಕಮಿಂಗ್ ಎ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್: ದ ಎಕ್ಯುಮೆನಿಕಲ್ ಇಂಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಅವರ್ ಕಾಮನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್'', ವರ್ಲ್ಡ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಚರ್ಚಸ್‌ನ ಆಶ್ರಯದಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲಾದ ಪರಿಣತರ ಆಯೋಗದ ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಿತು. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ:

{{quotation|…according to {{bibleref2|Acts|2:38}}, baptisms follow from Peter's preaching baptism in the name of Jesus and lead those baptized to the receiving of Christ's Spirit, the Holy Ghost, and life in the community: &quot;They devoted themselves to the apostles' teaching and fellowship, to the breaking of bread and the prayers&quot;{{bibleref2c-nb|Ac|2:42|RSV}} as well as to the distribution of goods to those in need.{{bibleref2c-nb|Acts|2:45}}}}

ಯಾರು ಆಲಿಸಿದರೊ, ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆಗಿ ಸಮುದಾಯ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದ್ದರೊ, ಅವರನ್ನು ಈಗಾಗಲೆ ಅಂತ್ಯದ ದಿನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ದೇವರ ವಚನಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನಾಗಿಯೂ ಭಾಗೀದಾರರನ್ನಾಗಿಯೂ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು: ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಯೇಸುವಿನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮೂಲಕ ಪಾಪಗಳ ಮನ್ನಣೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ದೇಹಗಳ ಮೇಲೂ ಪವಿತ್ರಾತ್ಮದ ಸುರಿಮಳೆ.{{bibleref2c|Ac|2:38}} ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿರಬಹುದಾದ ಅಂಶದ ಬಗ್ಗೆ [[1 ಪೇತ್ರ]]ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಹೇಳುತ್ತ, ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಘೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಜೀವನದ ಬಗೆಗಿನ ಬೋಧನೆಗಳು{{bibleref2c|1Pe|1:3-21||1 Pe 1:3-21}} ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹೊಸಹುಟ್ಟಿನೆಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವವೆಂದು ತಿಳಿಸಿದರು.{{bibleref2c-nb|1Pe.|1:22-23||1 Pet. 1:22-23}} ಇದರ ನಂತರ [[ದೇವರ ಆಹಾರದ]]ದ ಸೇವನೆ ಮತ್ತು ಪಾನವು ನಡೆಯುವುದು, {{bibleref2c-nb|1Peter|2:2-3||1 Pet. 2:2-3}} ಸಮುದಾಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ - ರಾಜಪೌರಾಹಿತ್ಯ, ಹೊಸ ದೇವಾಲಯ, ದೇವರ ಜನರು{{bibleref2c-nb|1Peter|2:4-10||1 Pet. 2:4-10}}— ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ನೈತಿಕ ಸ್ವರೂಪರಚನೆಯ ಮೂಲಕ.{{bibleref2c-nb|1Peter|2:11ff||1 Pet. 2:11 ff.}}  1ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಲೇಖಕ ಪೇತ್ರನು ಈ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತನಿಗೆ ವಿಧೇಯತೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮದ ಮೂಲಕ ಪವಿತ್ರೀಕರಣದ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದನು.{{bibleref2c-nb|1Peter|1:2||1 Pet. 1:2}} ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ರೈಸ್ತನಲ್ಲಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಆತ್ಮಪ್ರವೇಶದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂಬಂತೆ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;sup&gt;{{color|blue|cf. }}&lt;/sup&gt;{{bibleref2c|1Cor|12:13||1 Co 12:13}} ನಾಲ್ಕನೇ ಸುವಾರ್ತೆಯಲ್ಲಿ [[ನಿಕೋಡೆಮಸ್]]ನ ಜತೆಗೆ ಯೇಸುವಿನ ಸಂವಾದವು ದೇವರ ರಾಜ್ಯಭಾರವಿರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ನೀರು ಮತ್ತು ಆತ್ಮಗಳ ಮೂಲಕ ಹುಟ್ಟಿಬರುವುದು ಗೌರವಯುತ ಪ್ರವೇಶದ ಮಾರ್ಗವಾಗುವುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.  {{bibleref2c|Jn|3:5}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.oikoumene.org/index.php?id=2672 |title=Becoming a Christian: The Ecumenical Implications of Our Common Baptism |publisher=[[World Council of Churches]] |year=1997 |accessdate=May 13, 2007}}&lt;/ref&gt;

=== ಕೆಲವು ಚರ್ಚುಗಳಿಂದ ಸಿಂಧುತ್ವ ಪರಿಶೀಲನೆ ===

[[ಚಿತ್ರ:Окрещённый ребёнок.jpg|thumb|ರಶಿಯನ್ ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಪಾದ್ರಿಯೊಬ್ಬರು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಪವಿತ್ರ ರಹಸ್ಯದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಿಶು ಮತ್ತು ಅದರ ದೇವಪೋಷಕರನ್ನು ಚರ್ಚಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]]

ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್, ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್, ಆಂಗ್ಲಿಕನ್, ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಲುಥೆರನ್ ಚರ್ಚುಗಳು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ನಿಜವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ವಿಮೋಚನಾ ಪ್ರಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು [[ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿ]] ಎಂದು ಬೋಧಿಸುವುದರಿಂದ, ಇದು ಮಾನ್ಯವಾಗಿರಲು, ಅರ್ಥಾತ್, ನಿಜವಾಗಿ ಅಂತಹ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಲು, ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.  ಈ ಪ್ರಧಾನ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಬಗೆಗಿನ ಕೆಲವು ನಿಯಮಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾದಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಮಾರಂಭದ ಅಧಿಕೃತ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿದಲ್ಲಿ, ಅಂತಹ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ನಿಷಿದ್ಧ(ಚರ್ಚಿನ ಕಾನೂನಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾದ್ದು)ವಾಗುತ್ತದಾದರೂ ಸಿಂಧುವಾಗುಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಸಿಂಧುತ್ವಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಒಂದು ಮಾನದಂಡವೆಂದರೆ ಪದಗಳ ಸರಿಯಾದ ಸ್ವರೂಪದ ಬಳಕೆ. ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರಚಿನ ಬೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ &quot;ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್&quot; ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದದ ಬಳಕೆಯು ಅವಶ್ಯಕ.&lt;ref name=&quot;cathen&quot;/&gt;  [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ರೈಟ್]]ನ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು, ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಮೆಥಡಿಸ್ಟರು &quot;ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ..,&quot; ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.  ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆಲವು [[ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು]] &quot;ಕ್ರಿಸ್ತನ ಈ ಸೇವಕನನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ…&quot;  ಅಥವಾ &quot;ಈ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ನನ್ನ ಕೈಯಿಂದ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ…,&quot; ಎಂಬ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.  ಈ ಚರ್ಚುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಬ್ಬರೊಬ್ಬರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

[[ಟ್ರಿನಿಟೇರಿಯನ್ ಸೂತ್ರ]]ವಾದ &quot;ಪಿತನ, ಸುತನ,ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರಾತ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ&quot; ಎಂಬುದನ್ನು ಕೂಡ ಅವಶ್ಯಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಚರ್ಚುಗಳು [[ಟ್ರಿನಿಟೇರಿಯನ್]]-ಅಲ್ಲದ ಚರ್ಚುಗಳಾದ [[ಒನ್‌ನೆಸ್ ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್ಸ್]] ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಇನ್ನೊಂದು ಅವಶ್ಯಕ ಅಂಶವೆಂದರೆ ನೀರಿನ ಬಳಕೆ. ಬೇರಾವುದೋ ದ್ರವವನ್ನು ಬಳಸಿ ನಡೆಸಲಾದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

ಮತ್ತೊಂದು ಅವಶ್ಯಕತೆಯೆಂದರೆ, ಮುಖ್ಯ ಪುರೋಹಿತ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮಾಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಈ ಅವಶ್ಯಕತೆಯು ಬರೆ &quot;ಚರ್ಚ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮಾಡುವ&quot; ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಅಗತ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂದು ಅಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟ್(ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿ)ನ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅದರ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮವು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದೇ ವಿನಃ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ. ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡುವವರ ಮತಶ್ರದ್ಧೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಸಂಶಯವು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಸಿಂಧುತ್ವದ ಬಗೆಗಿನ ಸಂಶಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವಂತಿಲ್ಲ.

ಕೆಲವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಿಂಧುತ್ವದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಪ್ರಭಾವವನ್ನೂ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ-ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬಳಸಿದ ವಿಧಾನವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಳುಗುವಿಕೆ, ಭಾಶಃ ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆ, ಎರೆಯುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೆ - ಯಾವುದೇ ಆಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ನೀರನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಲಾದಾಗ, ಅದು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆಗಿಲ್ಲದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಚರ್ಮವನ್ನು ತಾಗದಿರುವ ಅಪಾಯವಿದೆ. ನೀರು ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಹರಿಯದೆ ಹೋದಲ್ಲಿ, ಶುದ್ಧೀಕರಣವಾಗದು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ನಡೆಯದು.

ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೇ ಸಮರ್ಥನೀಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನೀರನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸುರಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೇ ಹೋದಲ್ಲಿ, ಅದನ್ನು ದೇಹದ ಇನ್ನಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಸುರಿಯಬಹುದು. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಧುತ್ವವು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡುವವರೆಗೂ [[ಭಾಗಶಃ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆದವರು]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದು.

ಹಲವಾರು ಕಮ್ಯುನಿಯನ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಬಾರಿ ಮಾತ್ರ ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಎರೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧುತ್ವದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಪರಿಣಾಮವೂ ಉಂಟಾಗದು, ಆದರೆ ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ವಿವಾದಿತ ವಿಷಯ.

ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆತ್ಮದ ಮೇಲೆ ಒಂದು [[ಅಳಿಸಲಾಗದ &quot;ಮುದ್ರೆ&quot;]]ಯನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈಗಾಗಲೆ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಬಾರಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ನೀಡುವುದು ಸಿಂಧುವಲ್ಲ. ಈ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಮರುಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಆಚರಿಸುವ [[ಡೊನಾಟಿಸ್ಟ್]]ರ ವಿರುದ್ಧ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಲಾಗುವ ಅನುಗ್ರಹವು ''ಎಕ್ಸ್ ಒಪೆರೆ ಆಪೆರೆಟೊ''  (ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯದ ಮೂಲಕ)ವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದೆಂದು ನಂಬಿಕೆಯಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ದೈವದೂಷಣೆಯ ಅಥವಾ ವೈನಸ್ಯತೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದರೂ ಕೂಡ ಸಿಂಧುವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದು.&lt;ref name=&quot;ODWR&quot;/&gt;

=== ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಥಗಳಿಂದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ===

[[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]], [[ಲುಥೆರನ್]],  [[ಅಂಗ್ಲಿಕನ್]], [[ಪ್ರೆಸ್‌ಬಿಟೇರಿಯನ್]] ಮತ್ತು [[ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್]] ಚರ್ಚುಗಳು ಇದೇ ಗುಂಪಿನ ಇತರ ಪಂಗಡಗಳು ನಡೆಸುವ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು, ಟ್ರಿನಿಟೇರಿಯನ್ ಸೂತ್ರದ ಬಳಕೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೆಲವು  ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಾದಲ್ಲಿ, ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆಗಲು ಸಾಧ್ಯ, ಹೀಗಾಗಿ ಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇತರ ಪಂಗಡಗಳ ಜನರು ಮತಾಂತರಗೊಂಡಾಗ ಇಲ್ಲವೇ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಇಂಥ ಜನರು ತಮ್ಮ ಶ್ರದ್ಧಾಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ, ಮತ್ತು ಅವರು ಈಗಾಗಲೆ ಮಾನ್ಯವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಕನ್‌ಫರ್ಮೇಶನ್ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಸ್ಮೇಶನ್ ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ, ಕನ್‌ಫರ್ಮೇಶನ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುವುದು ಕೆಲವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ನಿಜವಾಗಿ ಸಿಂಧುವಾಗಿತ್ತೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಬಹುದು; ಇಂತಹ ಸಂಶಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ  [[ಷರತ್ತುಬದ್ಧ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್]] ಅನ್ನು &quot;ನೀನು ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಬ್ಯಾಪ್‍ಟೈಜ್ ಆಗಿರದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ….&quot; ಎಂಬ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸುವುದರ ಮೂಲಕ ನೀಡಲಾಗುವುದು.&lt;ref&gt;[http://www.intratext.com/IXT/ENG0017/_P2W.HTM ಕೋಡ್ ಆಫ್ ಕೆನನ್ ಲಾ, ಕೆನನ್ 869]; cf. [https://books.google.com/books?id=JKgZEjvB5cEC ನ್ಯೂ ಕಾಮೆಂಟರಿ ಆನ್ ದಿ ಕೋಡ್ ಆಫ್ ಕೆನನ್ ಲಾ ಬೈ ಜಾನ್ ಪಿ. ಬೀಲ್, ಜೇಮ್ಸ್ ಎ. ಕೊರಿಡೆನ್, ಥಾಮಸ್ ಜೆ.], ಪು. 1057-1059.&lt;/ref&gt;

ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೂ, ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಪಂಥದಿಂದ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಷರತ್ತುಬದ್ಧ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಚರಣೆಯಾಗಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಚರ್ಚುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಅವರು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸುವ ರೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿವೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಇತರ ಪಂಗಡಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ.  ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ [[ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಟಿ]]ಯ ಚರ್ಚುಗಳ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುತ್ತ ಬಂದಿದೆ, ಆದರೆ [[ದ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಜೀಸಸ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಲೇಟರ್-ಡೇ ಸೆಯಿಂಟ್ಸ್]]ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅಸಿಂಧುವೆಂದು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_20010605_battesimo_mormoni_en.html |title=Response of the Congregation for the Doctrine of the Faith |publisher=Vatican.va |date=June 5, 2001 |accessdate=February 25, 2009}}&lt;/ref&gt;

ಇತರ ಪಂಗಡಗಳಿಂದ ಮತಾಂತರಗೊಂಡವರ ಬಗೆಗಿನ [[ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್]]ನ ಆಚರಣೆಗಳು ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪವಿತ್ರ ಟ್ರಿನಿಟಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳನ್ನು ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತಾಂತರಗೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟ್(ಮಿಸ್ಟೀರಿಯನ್) ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿಲ್ಲವೆಂದಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚಿನ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಯನ್ ಅನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೊದಲು, ಅವರನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಟ್ರಿನಿಟಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಸ್ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕನ್‌ಫೆಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ಯ್ಶಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದರೆ (ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಟಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಆತನ ಹಿಂದಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್  [[ಕ್ರಿಸ್ಮೇಶನ್]]ನಿಂದಾಗಿ ಈಗಾಗಲೆ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಗಿದೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದು ಅಥವಾ  ಅಪರೂಪದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಪವಿತ್ರ ಟ್ರಿನಿಟಿ(ಪಿತ, ಸುತ, ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮ)ಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಶದ್ಧಾ [[ಘೋಷಣೆ]]ಯು ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುವುದು.  ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ವಿಧಾನವು ಸ್ಥಳೀಯ [[ಚರ್ಚ್ ಶಾಸನ]]ಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿವಾದಕ್ಕೀಡಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2009}}

[[ಓರಿಯೆಂಟಲ್ ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್]]ಗಳು ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದೊಳಗೆ ನಡೆಸಲಾದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೆಡೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚುಗಳು ನಡೆಸಿದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಮಾನ್ಯಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಟಿನಿಟೇರಿಯನ್ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸದೆ ನಡೆಸಲಾದ ಯಾವುದೆ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಅಸಿಂಧುವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=February 2009}}

ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿನ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಅರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚುಗಳು, ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಮತ್ತು ಲುಥೆರನ್ ಚರ್ಚುಗಳು, ಮತ್ತು ದ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಜೀಸಸ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಲೇಟರ್ ಡೇ ಸೆಯಿಂಟ್ಸ್‌ನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳು ಅಸಿಂಧುವಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;ಜೂನ್ 5, 2001ರ [http://www.vatican.va/roman_curia/congregations/cfaith/documents/rc_con_cfaith_doc_20010605_battesimo_mormoni_en.html ಘೋಷಣೆ], [[ಕಾಂಗ್ರಿಗೇಶನ್ ಫಾರ್ ದಿ ಡಕ್ಟ್ರೈನ್ ಆಫ್ ದಿ ಫೆಯ್ತ್‌]]ನಿಂದ.&lt;/ref&gt; ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೊರಡಿಸಲಾದ ಅಧಿಕೃತ ಘೋಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ಲೇಖನವೊಂದು ಈ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ಈ ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ: &quot;ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ದ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಜೀಸಸ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಲೇಟರ್ ಡೇ ಸೆಯಿಂಟ್ಸ್‌ನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳ ಮೂಲತತ್ವಗಳು ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ, ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಪಿತ, ಸುತ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರಾತ್ಮಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವುದರ ಮೇಲಿನ ವಿಶ್ವಾಸದ ಬಗ್ಗೆ, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಕ್ರಿಸ್ತನ ಜತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಭಿನ್ನವಾದ ಆಲೋಚನೆಗಳಿವೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ewtn.com/library/Theology/MORMBAP1.HTM |title=The Question Of The Validity Of Baptism Conferred In The Church Of Jesus Christ Of Latter |publisher=Ewtn.com |date=August 1, 2001 |accessdate=February 25, 2009}}&lt;/ref&gt;

ದ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಜೀಸಸ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಲೇಟರ್ ಡೇ ಸೆಯಿಂಟ್ಸ್‌ ಸರಿಯಾದ ಅಧಿಕಾರವುಳ್ಳವರು ಮಾತ್ರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಚರ್ಚ್ ಬೇರಾವುದೇ ಚರ್ಚಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lds.org/ldsorg/v/index.jsp?vgnextoid=bbd508f54922d010VgnVCM1000004d82620aRCRD&amp;locale=0&amp;index=2&amp;sourceId=1af539b439c98010VgnVCM1000004d82620a____ |title=Topic Definition: Baptism |publisher=Lds.org |date= |accessdate=February 25, 2009}}&lt;/ref&gt;

ಯೆಹೋವನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು 1914&lt;ref&gt;&quot;ಓದುಗರಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು&quot;, ''ದಿ ವಾಚ್‌ಟವರ್'', ಮೇ 1, 1959, ಪು. 288, &quot;ಹೀಗಾಗಿ, 1914ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತನನ್ನು ಅರಸನೆಂದು ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ಸಿಂಹಾಸನಾರೋಹಣ ಮಾಡಿಸಲಾದಾಗ, ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ  ಎಲ್ಲಾ ನಿಜವಾದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರೂ ಕೂಡ ಮತ್ತೆ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆಗುವ ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.&quot;&lt;/ref&gt; ರ ನಂತರ ನಡೆದ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನೂ ಸಿಂಧುವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ,&lt;ref&gt;&quot;ಜೆಹೋವಾಹ್ಸ್ ವಿಟ್‌ನೆಸಸ್ ಎಂಡೂರ್ ಫಾರ್ ಹಿಸ್ ಸಾವರೀನ್ ಗಾಡ್‌ಶಿಪ್&quot;, ''ದಿ ವಾಚ್‌ಟವರ್'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15, 1966, ಪು. 560, &quot;1919ರ ನಂತರದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯ ಹಲವಾರು ಭಾಗಗಳ, ಹಲವಾರಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಥಗಳ, ತಕ್ಕನಾದ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ಕ್ರೈಸ್ತಪುರೋಹಿತರು ಜೋಬನ ರೀತಿಯ ಜನರ ಪವಿತ್ರಜಲಸಿಂಚನದ ಅಲ್ಪಾವಶೇಷಗಳ ಪೌರಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, ಮರುಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆಗುವುದರ ಮುಖಾಂತರ ಯೇಹೋವನ ನಿಜವಾದ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗುವುದರ ಮೂಲಕ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ&quot;&lt;/ref&gt; ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತನ ನಿಜವಾದ ಏಕೈಕ ಚರ್ಚ್ ಎಂದೂ,&lt;ref&gt;&quot;ಟ್ರೂ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಟಿ ಈಸ್ ಫ್ಲೋರಿಶಿಂಗ್&quot;, ''ದಿ ವಾಚ್‌ಟವರ್'', ಮಾರ್ಚ್ 1, 2004, p. 7 [http://www.watchtower.org/e/20040301/article_02.htm ಏಪ್ರಿಲ್ 9, 2009ರಂದು ಮರಳಿ ಪಡೆದಂತೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613205854/http://watchtower.org/e/20040301/article_02.htm |date=2010-06-13 }}, &quot;ಕ್ರೈಸ್ತಪ್ರಪಂಚದ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಮಿಶನರಿಗಳು ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿಗೆ ಹೋಗುವವರು ತಮ್ಮ ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಎಳುತ್ತಿರುವ ವಿವಾದಗಳ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳ ಜತೆ ಪಟ್ಟುಹಿಡಿದು ಕಾದಾಡುತ್ತಿರುವ ಹೊತ್ತಿಗೇ ನಿಜವಾದ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮವು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿಡೀ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ನಿಜವಾದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು…ನಿಮ್ಮನ್ನು ನಿಜವಾದ ಏಕೈಕ ದೇವರಾದ ಯೆಹೋವನ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಯೆಹೋವನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವರು..&quot;&lt;/ref&gt; ಬಾಕಿ ಉಳಿದ ಇಡೀ &quot;ಕ್ರೈಸ್ತರಾಜ್ಯ&quot;ವು ಸುಳ್ಳು ಧರ್ಮವೆಂದೂ ನಂಬುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;''ಜೆಹೊವಾಹ್ಸ್ ವಿಟ್‌ನೆಸಸ್— ಪ್ರೊಕ್ಲೈಮರ್ಸ್ ಆಫ್ ಗಾಡ್ಸ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್'', ಜೆಹೋವಾಹ್ಸ್ ವಿಟ್‌ನೆಸಸ್ ಪ್ರಕಾಶನ, &quot;ಅಧ್ಯಾಯ 31: ಹೌ ಚೂಸನ್ ಅಂಡ್ ಲೆಡ್ ಬೈ ಗಾಡ್&quot;, ಪು. 706, &quot;ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ, 1914ರಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಕಾಲವು ಆರಂಭವಾದಾಗ, ಇಡೀ ಕ್ರೈಸ್ತಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಬೈಬಲ್‌ನ ಮಾನದಂಡಳಿಗೆ ತಕ್ಕನಾದ ಒಂದೇ ಒಂದು ನಿಜವಾದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕೂಟ(ಕಾನ್‌ಗ್ರಿಗೇಶನ್)ವೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ, ಆಗ ಬೈಬಲ್ ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಯೆಹೋವನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳಬಹುದು?&quot;&lt;/ref&gt;

=== ಯಾರುಯಾರು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು ===
[[ಚಿತ್ರ:Baptism in a front-end loader.jpg|thumb|left|ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಯು.ಎಸ್‌ನ ಚ್ಯಾಪ್ಲೇನ್ ಒಬ್ಬರು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದು.]]

ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಯಾರು ನಡೆಸಬಹುದು ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚುಗಳ ನಡುವೆ ಚರ್ಚೆಗಳು, ವಾದವಿವಾದಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಲಿವೆ. ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಏಸುದೂತರು ಮತ್ತು ಡೀಕನ್‌ಗಳು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ನೀಡುವುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ.  ಪುರಾತನ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚುಗಳು ಇದನ್ನು ''ವಿಪರೀತ ಸನ್ನಿವೇಶ'' ಗಳನ್ನು, ಅರ್ಥಾತ್ ಕೂಡಲೇ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುವ ಅಪಾಯದಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಪುರೋಹಿತವರ್ಗದವರು ಮಾತ್ರ ನಡೆಸಬೇಕು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುವುದಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ.  ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚಿನ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನೀಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಯಾರೇ ಆಗಿರಲಿ, ಆತನು ಚರ್ಚಿನ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿನ ಪ್ರಕಾರ ಇಂಥ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸ್ವತಃ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದಿಲ್ಲವಾದರೂ ಕೂಡ, ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು ನಡೆಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಚರ್ಚು ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನೇ ತಾನೂ ಮಾಡುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಚರ್ಚುಗಳು ಬೈಬಲ್‌ನ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಕಂಡುಬರದೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಭಕ್ತನು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ ಅನ್ನು ನೀಡಲು ಅನುಮತಿ ಕೊಡುತ್ತವೆ.

ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ಮಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಾದ್ರಿಯು ಪುರೋಹಿತವರ್ಗದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುವರು (ಬಿಶಪ್, ಪಾದ್ರಿ ಅಥವಾ ಡೀಕನ್),&lt;ref name=&quot;intratext1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.vatican.va/archive/ENG1104/_P2W.HTM |work=Code of Canon Law |title=The Minister of Baptism |publisher=[[Vatican Publishing House]] |year=1983 |accessdate=February 25, 2009}}&lt;/ref&gt;  ಅದರೆ ಸಾಧಾರಣ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ [[ಪ್ಯಾರಿಶ್ ಪಾದ್ರಿ]], ಇಲ್ಲವೇ ಆತನ ಮೇಲಧಿಕಾರಿ, ಇಲ್ಲವೇ ಪ್ಯಾರಿಶ್ ಪಾದ್ರಿಯಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದಂಥವರು ಇದನ್ನು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾಗಿ ನಡೆಸಬಹುದು&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vatican.va/archive/ENG1104/__P1U.HTM |work=Code of Canon Law |title=Parishes, Pastors, and Parochial Vicars |publisher=[[Vatican Publishing House]] |year=1983 |accessdate=February 25, 2009}}&lt;/ref&gt; &quot;ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಾದ್ರಿಯು ಗೈರುಹಾಜರಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅವರಿಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಲಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ಕ್ಯಾಟೆಕಿಸ್ಟ್ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಂತ್ರಿಯಿಂದ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಯಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ, ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಅಪೇಕ್ಷೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯಾರಾದರೂ ಇದನ್ನು ನಡೆಸಬಹುದು&lt;ref name=&quot;intratext1&quot;/&gt; &quot;ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶ&quot;ವೆಂದರೆ ಖಾಯಿಲೆ ಅಥವಾ ಬಾಹ್ಯ ಬೆದರಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಲೇ ಸಾವಿನ ಅಪಾಯವಿರುವುದು. &quot;ಅಗತ್ಯವಾದ ಅಪೇಕ್ಷೆ&quot; ಎಂಬುದು ಕನಿಷ್ಟಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ &quot;ಚರ್ಚ್ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವನ್ನೆ ತಾನೂ ಮಾಡುವ&quot; ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿದೆ.

[[ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]]ಗಳಲ್ಲಿ ಡೀಕನ್ ಅನ್ನು ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪಾದ್ರಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಆಚರಣೆಯಂತೆಯೇ ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ನೀಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪ್ಯಾರಿಶ್ ಪುರೋಹಿತನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ, &quot;ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಡೀಕನ್ ಅಥವಾ ಅವರು ಗೈರುಹಾಜರಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅವರಿಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಲಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪಾದ್ರಿ, ಇಲ್ಲವೇ ಪವಿತ್ರ ಜೀವನದ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಸದಸ್ಯರು, ಇಲ್ಲವೇ ಯಾವುದೇ ಕ್ರೈಸ್ತ ಭಕ್ತರು, ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ ಅನ್ನು ಹೇಗೆ ನಡೆಸುವುದೆಂದು ತಿಳಿದಿರುವ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ತಂದೆತಾಯಂದಿರು ಕೂಡ ನಡೆಸಬಹುದು.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.intratext.com/IXT/ENG1199/__PIT.HTM |title=Canon 677 |work=[[Code of Canons of the Eastern Churches]] |year=1990 |accessdate=February 26, 2009}}&lt;/ref&gt;

[[ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್]], [[ಓರಿಯೆಂಟಲ್ ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸಿ]] ಮತ್ತು  [[ಅಸ್ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದ ಈಸ್ಟ್]]ಗಳ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ ಇವೆ.   ವಿಪರೀತ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಸಹ ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಪಂಥದ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜರನೇ ಆಗಬೇಕು, ತನ್ನ ಬಳಿಯಿಲ್ಲದ್ದನ್ನು ಆತ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಲ್ಲಿನ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿನ ಸದಸ್ಯತ್ವ) ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Ware |first=Kallistos |authorlink=Timothy Ware |year=1964 |title=The Orthodox Church |url=https://archive.org/details/orthodoxchurch0000timo_y5g3 |page=[https://archive.org/details/orthodoxchurch0000timo_y5g3/page/285 285] |location=New York City |publisher=[[Penguin Books]]}}&lt;/ref&gt; ಲ್ಯಾಟಿನ್ ರೈಟ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಈ ಕಟ್ಟಳೆಯು ನಡೆಯಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಚರ್ಚಿನ ಸದಸ್ಯತ್ವದಂತಹ ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟಿನ ಪ್ರಭಾವವು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದಲ್ಲದೆ ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವಂಥದು ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್‌ನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದಾದಲ್ಲಿ, ''ವಿಪರೀತ ಸನ್ನಿವೇಶ'' ಗಳಲ್ಲಿ ಡೀಕನ್ ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಬ್ಯಾಂಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಬಹುದಾದರೂ, ಈ ರೀತಿ ಹೊಸದಾಗಿ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಉಳಿದುಕೊಂಡಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ವಿಧಿಯ ಇತರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಸ್ಮೇಶನ್]]ನ [[ರಹಸ್ಯ]]ವನ್ನು ಒಬ್ಬ ಪಾದ್ರಿಯೇ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

[[ಆಂಗ್ಲಿಕನಿಸಮ್]] ಮತ್ತು ಲುಥೆರನ್ನರ ಕಟ್ಟಳೆಗಳು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ರೈಟ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿನಂತೆಯೇ ಇವೆ.  [[ಮೆಥಡಿಸ್ಟರು]] ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಇತರ [[ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟೆಂಟ್]] ಪಂಗಡಗಳವರಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪುರೋಹಿತನು ಯಥೋಕ್ತವಾಗಿ ಪಾದ್ರಿಯ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಅಥವಾ ನೇಮಿಸಲಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುರೋಹಿತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

ಪ್ರಾಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ [[ಇವ್ಯಾಂಜೆಲಿಕಲ್]] ಚರ್ಚುಗಳ ಹೊಸ ಚಳುವಳಿಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಂಗಡರಹಿತವಾದವು, ಅದೇ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖರಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

[[ದ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಜೀಸಸ್ ಆಫ್ ಲೇಟರ್-ಡೇ ಸೆಯಿಂಟ್ಸ್]]ನಲ್ಲಿ [[ಏರೋನಿಕ್ ಪೌರಾಹಿತ್ಯ]]ದ ಪಾದ್ರಿಯ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು, [[ಮೆಲ್‌ಚೈಜೆಡೆಕ್ ಪೌರಾಹಿತ್ಯ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಪಾದ್ರಿ]] ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿರುವವರು ಮಾತ್ರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.&lt;ref name=&quot;lds.org&quot;&gt;&quot;ಅರೋನಿಕ್ ಪ್ರೀಸ್ಟ್‌ಹುಡ್&quot;, ''ಪ್ರೀಸ್ಟ್‌ಹುಡ್ ಅಂಡ್ ಆಕ್ಸಿಲರಿ ಲೀಡರ್ಸ್’ ಗೈಡ್‌ಬುಕ್'', © 1992, 2001 ಬೈ ಇಂಟೆಲೆಕ್ಚುಯಲ್ ರಿಸರ್ವ್, ಇಂಕ್., [http://www.lds.org/ldsorg/v/index.jsp?hideNav=true&amp;amp;locale=0&amp;amp;sourceId=9a230f9856c20110VgnVCM100000176f620a____&amp;amp;vgnextoid=198bf4b13819d110VgnVCM1000003a94610aRCRD#38 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 16, 2009ರಂದು ಮರಳಿ ಪಡೆದಂತೆ], &quot;ಏರೋನಿಕ್ ಪೌರಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದ ಯಾವುದೇ ಸಹೋದರರಿಗೆ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಪೌರಾಹಿತ್ಯದ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ. ಪಾದ್ರಿಗಳು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳನ್ನು ನಡೆಸಬಹುದು.&quot;&lt;/ref&gt;

[[ಯೆಹೋವನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ]] ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು &quot;ಕಂಕಣಬದ್ಧನೂ, ಪುರುಷನೂ&quot; ಆದ ಅನುಯಾಯಿಯು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;autogenerated480&quot;&gt;&quot;ಓದುಗರಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು&quot;, ''ದಿ ವಾಚ್‌ಟವರ್'', ಆಗಸ್ಟ್ 1, 1973, ಪುಟ 480, &quot;ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಅದನ್ನು ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಪಣಾಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪುರುಷನು ಬೇರಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಹಾಜರಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ನಡೆಸಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಕೂಡಾ ಗಮನಿಸತಕ್ಕದ್ದು.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;ದಿ ಜನರಲ್ ಪ್ರೀಸ್ಟ್‌ಹುಡ್ ಟುಡೇ&quot;, ''ದಿ ವಾಚ್‌ಟವರ್'', ಮಾರ್ಚ್ 1, 1963, ಪುಟ 147, &quot;ಆತನು ಒಬ್ಬ ಪಾದ್ರಿಯಗಿರುವುದರಿಂದ, ಯಾವುದೇ ಅರ್ಹನಾದ ಪುರುಷ ಸದಸ್ಯನನ್ನು ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರಗಳು, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಹಾಗೂ ಪ್ರಭುವಿನ ಮರಣದ ವಾರ್ಷಿಕ ಸ್ಮರಣೆಯ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಕರೆಯಲಾಗುವುದು.&quot;&lt;/ref&gt; ಬಹಳ ವಿಶೇಷವಾದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಒಬ್ಬ &quot;ಕಂಕಣಬದ್ಧನಾದ&quot; ಬ್ಯಾಪ್‌ಟೈಜರನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬಹುದು (ನೋಡಿ ವಿಭಾಗ ''[[ಯೆಹೋವನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು]]'' ).

== ಇತರ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ==
=== ಅನಾಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ===

[[ಚಿತ್ರ:River baptism in New Bern.jpg|thumb|right|350px| 20ನೆ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾರ್ತ್ ಕೆರೊಲಿನಾದಲ್ಲಿನ ನದಿಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್. ಇಂದಿನ ಅನೇಕ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪಂಗಡಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅದ್ದುವಿಕೆ(ಮುಳುಗುವಿಕೆ)ಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ.]]

[[ಅನಾಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ]]ರು (&quot;ಮರುಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮಾಡುವವರು&quot;) ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರು]] ವಯಸ್ಕರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅಥವಾ &quot;[[ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್]]&quot; ಅನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಭಕ್ತನೊಬ್ಬನು ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಕನನ್ನಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಕಾರ್ಯವೆಂಬಂತೆ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆರಂಭದ ಅನಾಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರಿಗೆ ಆ ಹೆಸರನ್ನು ಏಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತೆಂದರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಂಗಡದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಆಗಿಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾದವರನ್ನು, ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಪಡೆದವರನ್ನು, ಪ್ರೋಕ್ಷಣೆ ಅಥವಾ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಪಂಗಡದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಅನಾಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಸ್ನಾನದ ತೊಟ್ಟಿ, ಈಜುಕೊಳ, ಸ್ನಾನದ ತೊಟ್ಟಿ ಅಥವಾ ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಕಡಲ ಒಳಚಾಚು ಅಥವಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಯೇಸುವಿನ ಸಾವು, ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಥಾನಗಳ ಸ್ಮರಣೆಯಾಗಿದೆ.{{bibleref2c|Rom|6}} ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‍ ತನ್ನಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಆಗಿ ಏನನ್ನೂ ಸಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದು ಕ್ರೈಸ್ತನ ಶಿಲುಬೆಯ ಮೂಲಕ ಭಕ್ತನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಈಗಾಗಲೆ ತೊಳೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರ ಬಾಹ್ಯ, ಖಾಸಗೀ ಚಿಹ್ನೆ ಅಥವಾ ರುಜುವಾತು.&lt;ref name=&quot;London&quot;&gt;''ಲಂಡನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಕನ್‌ಫೆಶನ್ ಆಫ್ 1644.''  ವೆಬ್: [http://www.spurgeon.org/~phil/creeds/bc1644.htm ಲಂಡನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಕನ್ಫೆಷನ್ ಆಫ್ 1644. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100617103253/http://www.spurgeon.org/~phil/creeds/bc1644.htm |date=2010-06-17 }}[http://www.spurgeon.org/~phil/creeds/bc1644.htm 29 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100617103253/http://www.spurgeon.org/~phil/creeds/bc1644.htm |date=2010-06-17 }}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತನ [[ಹೊಸ ಒಪ್ಪಂದ]]ಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕರಾರುಬದ್ಧ ಕಾರ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;London&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{bibleref2|Jeremiah|31:31-34}}; {{bibleref2|Hebrews|8:8-12}}; {{bibleref2|Romans|6}}&lt;/ref&gt;

=== ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ===

ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರಿಗೆ, ಕ್ರೈಸ್ತ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂದರೆ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಿತ,ಸುತ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿಸುವುದು.{{Bibleref2c|Mt|28:19}} ಅದು ಶಿಲುಬೆಗೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾದ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಥಾನಗೊಂಡ ರಕ್ಷಕನಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವನ ವಿಶ್ವಾಸ, ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವನ ಪಾಪಗಳ ಸಾವು, ಹಳೆಯ ಜೀವನದ ಸಮಾಧೀಕರಣ, ಮತ್ತು ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನಲ್ಲಿನ ಹೊಸತನದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಾಗಲು ಮರುಹುಟ್ಟುಗಳನ್ನು  ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ತೋರುವ ವಿಧೇಯತೆಯ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದು ಸಾವಿಗೊಳಗಾದವರ ಅಂತಿಮ ಪುನರುತ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವನ ವಿಶ್ವಾಸದ ರುಜುವಾತಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;BFM&quot;/&gt;

ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರು ಸ್ವತಃ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ವಿಧಿಯು ಮೋಕ್ಷ ಅಥವಾ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದು ಹೊಸ ಭಕ್ತನಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ನಡೆದಿರುವಂತಹದರ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಇದು &quot;ರಕ್ಷೆಯ ಅನುಗ್ರಹ&quot;ವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕರುಣಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದರಿಂದ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರು ಇದನ್ನು &quot;ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿ&quot;ಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಬದಲಾಗಿ &quot;ಮತೀಯ ವಿಧಿ&quot; ಎಂಬಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಯೇಸುವು ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಆಚರಿಸಬೇಕೆಂದು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಬೈಬಲ್‌ನ ಈ ಬೋಧನೆಯು ಚರ್ಚಿನ &quot;ಮತೀಯ ವಿಧಿ&quot;ಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ,&lt;ref name=&quot;Brackney&quot;/&gt; ಅದು ಚರ್ಚಿನ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಸುಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಭುವಿನ ರಾತ್ರಿಯೂಟಕ್ಕೆ(ಕಮ್ಯುನಿಯನ್‌ಗೆ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯದ ಬಳಕೆಯ ಪದ) ಪೂರ್ವಾಪೇಕ್ಷಿತವಾಗಿರುವಂತಹ ಅಂಶ.&lt;ref name=&quot;BFM&quot;&gt;&quot;ದಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಫೆಯಿತ್ ಅಂಡ್ ಮೆಸೇಜ್,&quot; ಸೌಥರನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್. ಸ್ವೀಕಾರ, ಜೂನ್ 14, 2000. ಜುಲೈ 29, 2009: http://www.sbc.net/bfm/bfm2000.asp#vii {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090303000119/http://www.sbc.net/bfm/bfm2000.asp#vii |date=2009-03-03 }}&lt;/ref&gt;

ಕ್ರಿಸ್ತನೇ ಸ್ವತಃ ತಾನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಆತನ ಉದ್ಧರಣೀಯ ಕಾರ್ಯವು ಮುಳುಗುವಿಕೆಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲಾ ಭಕ್ತರು ಕ್ರಿಸ್ತನೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವಂತೆ ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತತತ್ವದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು ಶಕ್ಯವಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Brackney&quot;/&gt;

ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಕ್ರಿಸ್ತನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಅತಿಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಸಹ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ರಿಸ್ತನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯ ಬಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ದೇವರ ಕರೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುವ ವಯಸ್ಕರು, ಯುವಜನರು ಮತ್ತು ಹಿರಿವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗೆ ಅರ್ಹರಾದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು.&lt;ref name=&quot;Brackney&quot;/&gt;

ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರ ಶಿಶುಗಳ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ವಯಸ್ಕರು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಜಾಗವಿಲ್ಲವೆಂಬಂತೆ ವಿದಿತವಾಗುವುದರಿಂದ ಅವರು ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಎಳೆ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಶಿಶುಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚಿನ ಆರಾಧನೆಗೆ ಮುಡುಪಾಗಿಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇವೇ ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಷಕರು ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳೆದುರು ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಬದುಕಲು, ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪ್ರಭುವಿನ ಮಾರ್ಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬೋಧಿಸಲು ಕರೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು. ಈ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Brackney&quot;&gt;ಬ್ರ್ಯಾಕ್‌ನೀ, ವಿಲಿಯಮ್ ಎಚ್. &quot;ಡೂಯಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಸ್ಟೈಲ್: ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ.&quot; ''ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸೊಸೈಟಿ.''  ಜುಲೈ 23, 2009 ಆನ್ಲೈನ್: http://www.baptisthistory.org/pamphlets/baptism.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107183031/http://www.baptisthistory.org/pamphlets/baptism.htm |date=2010-01-07 }}&lt;/ref&gt; ಈ ಟೀಕೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರು ದೇವರ ಪ್ರೇಮವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ, ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆಯೆಂದೂ; ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಸ್ವತಃ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿಯಾಗಿಲ್ಲದಿರುವ ಕಾರಣ ಟೀಕಾಕಾರರು ಈ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳುವಂತಹ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಅದು ದಯಪಾಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂಬುದು ಭಕ್ತಿಯ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಬಾಹ್ಯ ಸಂಕೇತದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾತ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಈ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆ ಬೇಡವೆ ಎಂಬಂಥ ಮಾಹಿತಿಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಪ್ರೌಢನಾಗುವ ಮೊದಲು ಅದನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ನಿರರ್ಥಕ ಕೆಲಸವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Brackney&quot;/&gt;

=== ಚರ್ಚಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ===

[[ಚರ್ಚಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]]ನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ದೈಹಿಕ ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;Perfect Stranger&quot;&gt;ಸ್ಟೂವರ್ಟ್ ಎಮ್. ಮ್ಯಾಟ್‌ಲಿನ್ಸ್, ಆರ್ಥರ್ ಜೆ. ಮ್ಯಾಜಿಡಾ, ''ಹೌ ಟು ಬಿ ಎ ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್ ಸ್ಟ್ರೇಂಜರ್: A ಗೈಡ್ ಟು ಎಟಿಕ್ವೆಟ್ ಇನ್ ಅದರ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಸೆರೆಮನೀಸ್'', ವುಡ್ ಲೇಕ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್ ಇನ್‌ಕಾರ್ಪೊರೇಟೆಡ್., 1999, ISBN 1-896836-28-3, 9781896836287, 426 ಪುಟಗಳು, ಅಧ್ಯಾಯ 6— ಕ್ರಿಸ್ಟ್‌ನ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು&lt;/ref&gt;{{rp|p.107}}&lt;ref name=&quot;Rhodes 2005&quot;&gt;ರಾನ್ ರ‍್ಹೋಡ್ಸ್, ''ದಿ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಗೈಡ್ ಟು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಡಿನಾಮಿನೇಶನ್ಸ್'', ಹಾರ್ವೆಸ್ಟ್ ಹೌಸ್ ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್, 2005, ISBN 0-7369-1289-4&lt;/ref&gt;{{rp|p.124}} ಮತ್ತು ಇದು [[ಕೊಯಿನ್ ಗ್ರೀಕ್]] ಕ್ರಿಯಾಪದವಾದ ''ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜೋ'' ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದು, ಇದರರ್ಥವನ್ನು ಅದ್ದುವುದು, ಮುಳುಗಿಸುವುದು, ಮುಳುಗುವುದು ಅಥವಾ ಧುಮುಕುವುದು ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Who Are the churches of Christ&quot;&gt;[[ಬ್ಯಾಟ್‌ಸೆಲ್ ಬ್ಯಾರೆಟ್ ಬ್ಯಾಕ್ಸ್‌ಟರ್]], ''ಹು ಆರ್ ದಿ ಚರ್ಚಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ವ್ಹಾಟ್ ಡು ದೆ ಬಿಲೀವ್ ಇನ್?''  ಆನ್‌-ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ  {{Cite web |url=http://www.woodsonchapel.com/coc.php/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-07 |archive-date=2008-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080619130916/http://www.woodsonchapel.com/coc.php |url-status=dead }}ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ, ಮತ್ತು [http://church-of-christ.org/who.html ಇಲ್ಲಿ], [http://www.cris.com/~mmcoc/coc.html ಇಲ್ಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060622181734/http://www.cris.com/~mmcoc/coc.html |date=2006-06-22 }} ಮತ್ತು [http://www.scripturessay.com/article.php?cat=&amp;amp;id=6 ಇಲ್ಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060713235546/http://www.scripturessay.com/article.php?cat=&amp;id=6 |date=2006-07-13 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Understanding Four Views on Baptism&quot;&gt;ಟಾಮ್ ಜೆ. ನೆಟ್ಟ್‌ಲ್ಸ್, ರಿಚರ್ಡ್ ಎಲ್. ಪ್ರ್ಯಾಟ್, ಜೂನಿಯರ್., ಜಾನ್ ಎಚ್. ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಕೋಲ್ಬ್, ''ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಗ್ ಫೋರ್ ವ್ಯೂವ್ಸ್ ಆನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ'', ಜೋಂಡರ್‌ವ್ಯಾನ್, 2007, ISBN 0-310-26267-4, 9780310262671, 222 ಪೇಜಸ್&lt;/ref&gt;{{rp|p.139}}&lt;ref name=&quot;Howard 1971&quot;&gt;ವಿ. ಇ. ಹವರ್ಡ್, ''ವ್ಹಾಟ್ ಈಸ್ ದಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಸ್ಟ್?''  4ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ (ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ) ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪ್ರಿಂಟರ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್, ವೆಸ್ಟ್ ಮೊನ್ರೋ, ಲೂಯಿಸಿಯಾನಾ, 1971&lt;/ref&gt;{{rp|p.313-314}}&lt;ref name=&quot;Baptism, Why Wait?&quot;&gt;ರೀಸ್ ಬ್ರಯಾಂಟ್, ''ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ, ವೈ ವೆಯ್ಟ್?: ಫೆಯಿತ್ಸ್ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸ್ ಇನ್ ಕನ್ವರ್ಷನ್'', ಕಾಲೇಜ್ ಪ್ರೆಸ್, 1999, ISBN 0-89900-858-5, 9780899008585, 224 ಪುಟಗಳು&lt;/ref&gt;{{rp|p.22}}&lt;ref name=&quot;Wharton 1997&quot;&gt;ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಸಿ. ವ್ಹಾರ್ಟನ್, ''ದಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಸ್ಟ್: ದಿ ಡಿಸ್ಟಿಂಕ್ಟೀವ್ ನೇಚರ್ ಆಫ್ ದಿ ಟೆಸ್ಟೇಮೆಂಟ್ ಚರ್ಚ್'', ಗೋಸ್ಪೆಲ್ ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಕೊ., 1997, ISBN 0-89225-464-5&lt;/ref&gt;{{rp|p.45-46}} ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಳುಗುವಿಕೆಯು ಬೇರಾವುದೇ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ವಿಧಾನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಯೇಸುವಿನ ಸಾವು, ಸಂಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅನುರೂಪವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Who Are the churches of Christ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Understanding Four Views on Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.140}}&lt;ref name=&quot;Howard 1971&quot;/&gt;{{rp|p.314-316}} ಚರ್ಚರ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ನ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಒಂದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಮುಳುಗುವಿಕೆಯ ವಿಧಾನವು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆನ್ನುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಷಂಗಿಕ ವಿಧಾನಗಳಾಗಿ ಎರೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸುವುದನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದು ಆರಂಭವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Understanding Four Views on Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.140}} ಕ್ರಮೇಣ ಇವೇ ಅನುಷಂಗಿಕ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಇಮ್ಮರ್ಶನ್‌ನ ಬದಲಾಗಿ ಬಳಸುವುದು ಆರಂಭವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Understanding Four Views on Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.140}} ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ (ಅರ್ಥಾತ್, ಹೊಸ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ [[ಶಿಶುಗಳ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್]] ಅನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Rhodes 2005&quot;/&gt;{{rp|p.124}}&lt;ref name=&quot;Who Are the churches of Christ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Howard 1971&quot;/&gt;{{rp|p.318-319}}&lt;ref name=&quot;Ferguson 1996&quot;&gt;[[ಎವರೆಟ್ ಫರ್ಗ್ಯೂಸನ್]], ''ದಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಸ್ಟ್: ಎ ಬೈಬ್ಲಿಕಲ್ ಎಸ್ಸೆಲೆಶಿಯಾಲಜಿ ಫಾರ್ ಟುಡೇ'', Wm. ಬಿ. ಇಯೆರ್ಡ್‌ಮಾನ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್, 1996, ISBN 0-8028-4189-9, 9780802841896, 443 pages&lt;/ref&gt;{{rp|p.195}}

[[ರೆಸ್ಟೊರೇಶನ್ ಚಳುವಳಿ]]ಯ ಹಲವಾರು ಶಾಖೆಗಳ ಪೈಕಿ, ಚರ್ಚಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿಲುವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದ್ದುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮಾಡುವುದು  ಮತಾಂತರದ ಅವಶ್ಯಕ ಭಾಗವೆಂದು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;&gt;ಡಗ್ಲಸ್ ಅಲೆನ್ ಫೋಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಆಂಥೊನಿ ಎಲ್. ಡನ್ನಾವಾಂಟ್, ''ದಿ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಟೋನ್-ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್: ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ (ಡಿಸಿಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಸ್ಟ್), ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು/ಕ್ರಿಸ್ಟ್‌ನ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು, ಕ್ರಿಸ್ಟ್‌ನ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು'', Wm. ಬಿ. ಇಯೆರ್ಡ್‌ಮಾನ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್, 2004, ISBN 0-8028-3898-7, 9780802838988, 854 pages, entry on ''Baptism''&lt;/ref&gt;{{rp|p.61}} ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಸರಿಯಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಅದರ ಸಿಂಧುತ್ವಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವೆ ಎಂಬ ವಿಷಯವು  ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.61}} [[ಡೇವಿಡ್ ಲಿಪ್ಸ್‌ಕಾಂಬ್]]ರವರು ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ದೇವರಿಗೆ ವಿಧೇಯನಾಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲ ಹೊಂದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಆತನು ಮೋಕ್ಷ ಹೊಂದುವಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೂ ಆತನನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡುವುದು ಸಿಂಧುವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.61}} [[ಆಸ್ಟಿನ್ ಮೆಕ್‌ಗ್ಯಾರಿ]]ಯವರು, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಸಿಂಧುವಾಗಬೇಕೆಂದಲ್ಲಿ ಮತಾಂತರವನ್ನು ಹೊಂದುವವರು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂಬುದು ಪಾಪಗಳ ಕ್ಷಮೆಗಾಗಿ ಅದೆ ಎಂದು ಕೂಡ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ವಾದಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.62}} ಮೆಕ್‌ಗ್ಯಾರಿಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಜನಜನಿತವಾಯಿತಾದರೂ ಲಿಪ್ಸ್‌ಕಾಂಬ್‌ ಪ್ರಚುರಪಡಿಸಿದ ಮಾರ್ಗವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.62}} ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, (ತಮ್ಮ ಚಳುವಳಿಗೆ ಸೇರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನೂ ಮರುಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡುವ) [[ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಚರ್ಚಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]] ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೇರುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಕೆಲವರು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.66}}

ಚರ್ಚಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಬೋಧಿಸುತ್ತ ಬಂದಿರುವುದೇನೆಂದರೆ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ದೇವರಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಧೇಯತೆಗಳಿಗೆ ಮುಡುಪಾಗಿಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು, ಮತ್ತು ದೇವರು &quot;ಕ್ರಿಸ್ತನ ರಕ್ತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣಗಳ ಮೂಲಕ, ಪಾಪಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುವರು ಮತ್ತು ನಿಜವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪರಕೀಯನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಿ ದೇವರ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಜೆಯಾಗಿರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.    ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮಾನವಸಾಧ್ಯವಾದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ; ಅದು ದೇವರು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ದೇವರೇ ಮಾಡುವಂತಹ ಸ್ಥಳವಾಗಿರುವುದು.&quot;&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.66}} ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಶ್ಲಾಘನೀಯ ಕೆಲಸವೆನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ನಂಬಿಕೆಯ ಒಂದು ವಿನಮ್ರ ಕಾರ್ಯವೆನ್ನಬಹುದು; ಅದು &quot;ದೇವರಿಗೆ ನೀಡಲು ತನ್ನಲ್ಲೇನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಿದೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;Theology Matters&quot;/&gt;{{rp|p.112}} ಚರಚಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು &quot;ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿ&quot;ಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿ ವರ್ಣಿಸದಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸಂಪ್ರದಾಯವಿಹಿತವಾಗಿ &quot;ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟಲ್&quot; ಆಗಿರುವುದಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.66}}&lt;ref name=&quot;Baptism, Why Wait?&quot;/&gt;{{rp|p.186}} ಅವರು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಶಕ್ತಿಯು ದೇವರಿಂದ ಬರುವುದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ದೇವರು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು, ನೀರು ಅಥವಾ ವಿಧಿಯ ಬದಲಾಗಿ, ತನ್ನ ವಾಹನವಾಗಿ ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ,&lt;ref name=&quot;Baptism, Why Wait?&quot;/&gt;{{rp|p.186}} ಮತ್ತು ಅವರ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಬರೆ ಮತಾಂತರ ಕಾರ್ಯದ ಸಂಕೇತ ಮಾತ್ರವಾಗಿರದೆ, ಅದರ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Baptism, Why Wait?&quot;/&gt;{{rp|p.184}} ಇತ್ತೀಚಿನ ಧೋರಣೆಯು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಪರಿವರ್ತನಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ: ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಎಂದೋ ಅಥವಾ ಹಿಂದೆ ನಡೆದ ಯಾವುದೊ ಘಟನೆಯ ಸಂಕೇತವೆಂದೋ ಬಣ್ಣಿಸುವ ಬದಲಾಗಿ ಅದನ್ನು&quot;ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ’ಕ್ರಿಸ್ತನಲ್ಲಿ ಇರಿಸುವ, ತನ್ಮೂಲಕ ದೇವರು ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಘಟನೆ&quot; ಎಂಬಂತೆ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.66}} ಪಂಥಾಭಿಮಾನವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸದ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾವರ್ಗವೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತವಾದ ವಿಶಾಲ ಧೋರಣೆಯು &quot;ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಬಗೆಗಿನ ಬೈಬಲ್‌ನ ಬೋಧನೆಗಳ ಸಮೃದ್ಧತೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು&quot; ಆಗಿರುವುದು.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.66}}

ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದುವುದರ ಅವಶ್ಯಕ ಭಾಗವೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಕೆಲವು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರು ಚರ್ಚಸ್ 
ಅಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ [[ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮೂಲಕ ಮರುಹುಟ್ಟು]] ಎಂಬ ತತ್ವವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Foster&quot;&gt;ಡಗ್ಲಸ್ ಎ. ಫೋಸ್ಟರ್, [http://www.acu.edu/sponsored/restoration_quarterly/archives/2000s/vol_43_no_2_contents/foster.html &quot;ಚರ್ಚಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಸ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ: ಅನ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಅಂಡ್ ಥಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಓವರ್‌ವ್ಯೂ,&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100520041454/http://www.acu.edu/sponsored/restoration_quarterly/archives/2000s/vol_43_no_2_contents/foster.html |date=2010-05-20 }} ''[[ರೆಸ್ಟೋರೇಶನ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಲಿ]]'', ಸಂಪುಟ 43/ಸಂಖ್ಯೆ 2 (2001)&lt;/ref&gt;  ಅದರೆ ಇದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಚರ್ಚಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ನ ಸದಸ್ಯರು, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳು ಅವಶ್ಯಕವಿರುವುದರಿಂದ, ಮತ್ತು ಪಾಪಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣವು ದೇವರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಕ್ರಿಸ್ತನ ರಕ್ತದ ಮೂಲಕ ಆಗುವುದರಿಂದ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅಂತರ್ನಿಹಿತವಾಗಿ ವಿಮೋಚನೀಯವಾದ ವಿಧಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Understanding Four Views on Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.133}}&lt;ref name=&quot;Foster&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Regeneration&quot;&gt;ಡಗ್ಲಸ್ ಅಲೆನ್ ಫೋಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಆಂಥೊನಿ ಎಲ್. ಡನ್ನಾವಾಂಟ್, ''ದಿ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಟೋನ್-ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್ ಮೂವ್‌ಮೆಂಟ್: ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ (ಡಿಸಿಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಸ್ಟ್), ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು/ಕ್ರಿಸ್ಟ್‌ನ '', Wm. ಬಿ. ಇಯೆರ್ಡ್‌ಮಾನ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್, 2004, ISBN 0-8028-3898-7, 9780802838988, 854 ಪುಟಗಳು, ''ರಿಜನರೇಶನ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ&lt;/ref&gt;{{rp|p.630,631}} ಇದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಅವರು ಬೈಬಲ್‌ನ ಒಂದು ಭಾಗದತ್ತ ಬೆರಳು ಮಾಡಿ ತೋರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೇತ್ರನು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನೋಆಹನ ಜಲಪ್ರಳಯದ ಘಟನೆಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತ &quot;ಇದೇ ರೀತಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಕೂಡ ಈಗ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದು&quot; ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾದಂತಹ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ &quot;ದೇಹದ ಮಲಿನತೆಯನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವುದು ''ಅಲ್ಲ'', ಅದು ದೇವರ ಬಗೆಗಿನ ''ಒಳ್ಳೆಯ ಅಂತಃಸ್ಸಾಕ್ಷಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ'' ಯಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ(1 ಪೇತ್ರ 3:21).&lt;ref&gt;[[KJV]], ಇಟಾಲಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಚರ್ಚಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ನ ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕರು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ, &quot;''ನಂಬಿಕೆ'' ಯೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನು ದೇವರ ಮಗನಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ''ಇರುವ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ'' ; ''ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್''  ಎಂಬುದು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ದೇವರಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗುವ ಮತ್ತು ತನ್ಮೂಲಕ ದೇವರ ಮಗನಾಗುವ ''ಸಮಯವಾಗಿದೆ'' &quot; (ಇಟಾಲಿಕ್ಸ್ ಮೂಲ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿರುವಂತೆ).&lt;ref name=&quot;Ferguson 1996&quot;/&gt;{{rp|p.170}} ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಗಳಿಸುವ &quot;ಕಾರ್ಯ&quot;ವೆಂಬಂತೆ ಕಾಣುವ ಬದಲಾಗಿ,ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದು ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ&lt;ref name=&quot;Ferguson 1996&quot;/&gt;{{rp|p.179-182}}.&lt;ref name=&quot;Ferguson 1996&quot;/&gt;{{rp|p.170}}

=== ರಿಫಾರ್ಮ್‌ಡ್ ಮತ್ತು ಕೋವೆನಂಟ್ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಲುವು ===

[[ಪೀಡೋಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್]] ಕೋವೆನಂಟ್ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹೊಸ ಕೋವೆನಂಟ್(ಕರಾರು,ಒಪ್ಪಂದ) ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಬೈಬಲ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಕೋವೆನಂಟ್‌ಗಳ ಆಡಳಿತಗಳನ್ನು 0}ಕೌಟುಂಬಿಕ, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಅಡಕಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ತತ್ವವನ್ನು ಅಥವಾ &quot;ತಲೆಮಾರಿನ ವಾರಸುದಾರಿಕೆ&quot;ಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ.  ದೇವರು ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನನ ನಡುವಿನ ಬೈಬಲ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕರಾರುಗಳು ಇವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವಂತೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವಂತಹ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಹರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.  ಈ ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ದೇವರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಕರಾರಿನ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ), ಮತ್ತು ಇದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ, ವೈಯುಕ್ತಿಕ ನೆಲೆಯದ್ದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ರಿಫಾರ್ಮ್‌ಡ್ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ಹೊಸ ಕೋವೆನಂಟ್‌ನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯುವ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು  ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಮ್ಮ [[ನಂಬಿಕೆ]]ಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಘೋಷಿಸುವ ಹೊಸ ವಿಶ್ವಾಸಿಗರಿಗೆ ವೈಯುಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.  ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ, ಪೀಡೋಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಕುಟುಂಬಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವಂತಹದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಇಲ್ಲವೇ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳ ಪೋಷಕರ ಮಕ್ಕಳು ಅಥವಾ ಶಿಶುಗಳಿಗೆ ವೈಯುಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ (ನೋಡಿ [[ಶಿಶುಗಳ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್]]). ಈ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂಬುದು ಅಬ್ರಹಾಮಿಕ್ [[ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವಿಕೆ]]ಯ ವಿಧಿಯ ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಬದಲಿಕೆಯೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟಲ್ ಆಗಿ ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂಥದೂ ಆಗಿದ್ದು, ಇತರ ಅಂಶಗಳ ಪೈಕಿ [[ಪಾಪ]]ದ ಆಂತರಿಕ ಶುದ್ಧೀಕರಣವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.

=== ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ===

ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ ಅನ್ನು ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವಶ್ಯಕವೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;can849&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.intratext.com/IXT/ENG0017/_P2T.HTM |title=Code of Canon Law, canon 849 |publisher=Intratext.com |date=May 4, 2007 |accessdate=February 25, 2009}}&lt;/ref&gt; ಈ ಬೋಧನೆಯು ಒಂದನೆ ಶತಮಾದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರ ಬೋಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಹಲ್ಡ್‌ರಿಚ್ ಜ್ವಿಂಗ್‌ಲೈ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನೀಡುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ತನಕವೂ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷದ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧವು ಪ್ರಮುಖ ವಿವಾದವೊಂದರ ವಿಷಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;cross2005baptism&quot;/&gt; ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿನ ಕ್ಯಾಟೇಕಿಸಮ್(ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ರೂಪದ ಗ್ರಂಥ)ನ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ &quot;ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯಲು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯು ಸುವಾರ್ತೆಯನ್ನು ಯಾರಿಗಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆಯೋ ಅವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಈ ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಬೆಕೆಂದು ಕೇಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;vatican&quot;/&gt; ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿದ್ದೂ, ಮನಃಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವಿಲ್ಲದೆಯೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮೊಖ್ಷ ದೊರಕುವ ಯಾವುದೇ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿಲ್ಲ. ಈ ಬೋಧನೆಯು [[ಜಾನ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ ಸುವಾರ್ತೆ]]ಗಳಲ್ಲಿನ ಯೇಸುವಿನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ: &quot;ನಿಜವಾಗಿ, ಸತ್ಯವಾಗಿ, ನಾನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಆತನು ದೇವರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾರನು.&quot;{{Bibleref2c|Jn|3:5|RSV}}

ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರನ್ನು ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಮುಳುಗುವಿಕೆ, ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಎರೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ, ಪಿತನ, ಸುತನ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ(ಏಕವಚನ) ನಡೆಸಲಾಗುವುದು-ಇಲ್ಲಿ ಮೂವರು ದೇವರುಗಳಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ [[ಮೂವರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಏಕೈಕ ದೇವರು]] ಇರುವರು.  ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಪರಮಸತ್ತ್ವವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ಪಿತ, ಸುತ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಅತ್ಮಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಇರುವಿಕೆಯ ಮೂರು &quot;ಮುಖವಾಡ&quot;ಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಒಬ್ಬನ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಒಬ್ಬ ದೇವರ ಈ ಮೂರೂ &quot;ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ&quot;ಗಳ ಜತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ವಯಸ್ಕರನ್ನು [[ರೈಟ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಇನಿಶಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಅಡಲ್ಟ್ಸ್]] ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಬಹುದು.

[[ಪೋಪ್ ಸ್ಟೀಫನ್ I]], [[ಸಂತ. ಆಂಬ್ರೋಸ್]] ಮತ್ತು [[ಪೋಪ್ ನಿಕೋಲಸ್ I]]ರವರು &quot;ಯೇಸು&quot;ವಿನ ಹೆಸರಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳ ಜತೆಗೇ &quot;ಪಿತ,ಸುತ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರಾತ್ಮ&quot;ದ ಹೆಸರಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಿಂಧುವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.   ಅವರ ಮಾತುಗಳ ಸರಿಯಾದ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯು ವಿವಾದಕ್ಕೀಡಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;cathen&quot;/&gt; ಈಗಿನ [[ಚರ್ಚ್ ಶಾಸನ]]ದ ಪ್ರಕಾರ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯಲು ತ್ರಿಕೂಟ ಸೂತ್ರ ಮತ್ತು ನೀರು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;can849&quot;/&gt;

ಚರ್ಚ್ ನೀರಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗೆ ಎರಡು ಸಮಾನವಾದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳಿಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತದೆ: &quot;ರಕ್ತದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್&quot; ಮತ್ತು &quot;[[ಬಯಕೆಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌]]&quot;. ರಕ್ತದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂಬುದು ತಮ್ಮ ಮತಕ್ಕಾಗಿ [[ಹುತಾತ್ಮ]]ರಾದ ದೀಕ್ಷೆ ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬಯಕೆಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ತಾವು ಸಾಯುವ ಮೊದಲು ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ [[ಕ್ಯಾಟಕ್ಯೂಮೆನ್‌]]ಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.  ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿನ ಕ್ಯಾಟೆಕಿಸ್‌ಮ್ ಈ ಎರಡೂ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ:

&lt;blockquote&gt;ತಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಗಾಗಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಇಲ್ಲದೆಯೆ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಬೇಕಾಗಿ ಬಂದ ಬಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕ್ರಿಸ್ತನಿಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮರಣದ ಮೂಲಕವಾಗಿಯೇ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವರು. ಈ ''ರಕ್ತದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್''  ಎಂಬುದು, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಬಯಕೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲದೆಯೆ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವುದು.  (1258)&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;ತಮ್ಮ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‍ಗೆ ಮೊದಲೇ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ ಕ್ಯಾಟಕ್ಯೂಮೆನ್‌ರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ ಅನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅವರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಇಚ್ಚೆ ಮತ್ತು ಪಾಪಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಹಾಗೂ ದಾನಶೀಲತೆಗಳು ಅವರು ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿಯ ಮೂಲಕ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಮೋಕ್ಷದ ದೊರಕುವಿಕೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ. (1259)&lt;/blockquote&gt;

ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಪ್ರಮಾಣಿಕ ಹೃದಯದೊಂದಿಗೆ ದೇವರನ್ನು ಅರಸುವ, ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ದೇವರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರಲ್ಲದವರು ಕೂಡ ನೀರಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದದಿದ್ದರೂ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸುವುದರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವರು.&lt;ref&gt;cf. ಕ್ಯಾಟೆಕಿಸಮ್, 1260&lt;/ref&gt; ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ ಆಗದ ಶಿಶುಗಳ ವಿಧಿಲಿಖಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚ್ ಖಚಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ; &quot;ಚರ್ಚ್ ಅವರನ್ನು ದೇವರ ಕರುಣೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಬಹುದು, ಅಷ್ಟೆ&quot;(ಕ್ಯಾಟೇಕಿಸಮ್, 1261).

=== ಯೆಹೋವನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ===

ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು [[ಯೆಹೋವನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು]] ಕೂಡ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಈ ಆಚರಣೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಯೋಮಾನವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಳುಗುವಿಕೆ(ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆ)ಯ ಮೂಲಕವೇ ನಡೆಸಬೇಕು.  ಅವರು ನೀರಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂಬುದು ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಯೇಸುವಿನ ಮೂಲಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ಮುಕ್ತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮತ್ತು ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಲ್ಲದೆ ಯೆಹೋವ ದೇವರ ಇಚ್ಚೆಯಂತೆ ನಡೆಯುವುದಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಸಮರ್ಪಣೆಯ ಬಾಹ್ಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ; ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಪಾದ್ರಿವರ್ಗಕ್ಕೆ ದೀಕ್ಷೆಪಡೆಯುವುದನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;''ಜೆಟ್''  ಮ್ಯಾಗಜೀನ್, ಆಗಸ್ಟ್ 4, 1955, ಪೇಜ್ 26 [https://books.google.com/books?id=xbEDAAAAMBAJ&amp;amp;pg=PA26&amp;amp;dq=%22jehovah%27s+witnesses%22 ಆನ್‌ಲೈನ್].&lt;/ref&gt;

ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಕೆಲಕಾಲದ ಮೊದಲು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ವಿನಂತಿಸಬೇಕು, ಅಕೆಂದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಲು ತಯಾರಾಗಲು ಸಮಯದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;''ಆರ್ಗನೈಸ್ಡ್ ಟು ಡು ಜೆಹೊವಾಹ್ಸ್ ವಿಲ್'', ಯೆಹೋವನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಟಿತ, ಪುಟ 182.&lt;/ref&gt;  [[ಹಿರಿಯರ]] ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸಭೆಯು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಅತನು ಯೆಹೋವನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರಿಂದ ಏನನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಮತ್ತು ಆತನು ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾದ ಸಮರ್ಪಣಾಭಾವವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಅನುಮೋದಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;''ಆರ್ಗನೈಸ್ಡ್ ಟು ಡು ಜೆಹೊವಾಹ್ಸ್ ವಿಲ್'', ಯೆಹೋವನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಟಿತ, ಪುಟ 217-218.&lt;/ref&gt; ನಿಜವಾದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗೆ ಮುನ್ನ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್-ಪೂರ್ವ ಮಾತುಕತೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಬೇಕು&lt;ref&gt;ವಾಚ್‌ಟವರ್ ಜೂನ್ 1, 1985&lt;/ref&gt;:
&lt;blockquote&gt;
# ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ನೀನು ನಿನ್ನ ಪಾಪಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಮಾಡಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಯೆಹೋವನ ಇಚ್ಚೆಯಂತೆ ನಡೆಯಲು ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವಿಯಾ? 
# ನಿನ್ನ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮೂಲ್ಕ ನೀನು ಯೇಹೋವನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವೆ ಹಾಗೂ ದೇವರ ಆತ್ಮದಿಂದ-ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದುವೆ ಎಂದು ನಿನಗೆ ಅರಿವಿದೆಯೆ?
&lt;/blockquote&gt;

ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ,  [[ಯೆಹೋವನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾದ ಸಭೆಗಳು ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯರು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಪದದ ಸೇವಕರ ಅಧಿವೇಶನಗಳ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ನಡೆಸುವವರಿಗಿರಬೇಕಾದ ಏಕೈಕ ಅರ್ಹತೆಯೆಂದರೆ ಅವರು ಒಬ್ಬ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆದ ಪುರುಷನಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು.&lt;ref&gt;''ದಿ ವಾಚ್‌ಟವರ್'', ಮೇ 15, 1970, ಪುಟ 309.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;ದಿ ಜನರಲ್ ಪ್ರೀಸ್ಟ್‌ಹುಡ್ ಟುಡೇ&quot;, ''ದಿ ವಾಚ್‌ಟವರ್'', ಮಾರ್ಚ್ 1, 1963, ಪುಟ 147&lt;/ref&gt; ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ದೈಹಿಕ ನ್ಯೂನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅಥವ ಇನ್ನಾವುದೆ ರೀತಿಯ ವಿಶೇಷ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಇಲ್ಲವೆಂದಾದಲ್ಲಿ, ಅಂತಹ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಒಬ್ಬ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಸರ್ ಮಾತ್ರ ಮುಳುಗಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;The Watchtower 1986, page 31&quot;&gt;&quot;ಓದುಗರಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು&quot;, ''ದಿ ವಾಚ್‌ಟವರ್'', ನವೆಂಬರ್ 15, 1986, ಪುಟ 31&lt;/ref&gt; ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳನ್ನು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ [[ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಹಾಲ್]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುವುದು,&lt;ref name=&quot;autogenerated480&quot;&gt;&quot;ಓದುಗರಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು&quot;, ''ದಿ ವಾಚ್‌ಟವರ್'', ಆಗಸ್ಟ್ 1, 1973, ಪುಟ 480&lt;/ref&gt; ಅದರೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಲ್ಲದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳೂ ಕೂಡ ಧರ್ಮಶಸ್ತ್ರಾನುಸಾರ ಸಮ್ಮತವಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;''ಆರ್ಗನೈಸ್ಡ್ ಟುಡು ಜೆಹೊವಾಹ್ಸ್ ವಿಲ್'', ಜೆಹೋವಾಹ್ಸ್ ವಿಟ್‌ನೆಸಸ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ, ಪುಟ 215, &quot;ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯೆಹೋವನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&quot;&lt;/ref&gt; ಏಕಾಂತದ ಅವಧಿಯ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಅರ್ಹ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನಾಪೂರ್ವಕ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಆದಷ್ಟು ಬೇಗನೆ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆಗಲು ಇಚ್ಚೆಯ ಬಹಿರಂಗ ಘೋಷಣೆಗಳು ಒಬ್ಬ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಣಾಭಾವದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಂದು ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಲಾದರೂ ಕೂಡ ಪರಿಗಣಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;&quot;ಓದುಗರಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು&quot;, ''ದಿ ವಾಚ್‌ಓವರ್'', ಆಗಸ್ಟ್ 1, 1973, ಪುಟಗಳು 479-480&lt;/ref&gt; ಅಪರೂಪದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಬಹಿರಂಗ ಸಮರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸಿ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕೂಡಲೆ ಆ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದಲ್ಲಿ; ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಈ ಎರಡೂ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳನ್ನೂ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;&quot;ಪುಯೆರ್ಟೊ ರಿಕೊ ಅಂಡ್ ದಿ ವರ್ಜಿನ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್&quot;, ''1987 ಜೆಹೊವಾಹ್‌ನ ವಿಟ್‌ನೆಸಸ್‌ ವರ್ಷದ ಪುಸ್ತಕ'', ಪುಟ 71&lt;/ref&gt;  1930ರ ಮತ್ತು 1940ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಮೂಲಕ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಾನ್ಸಂಟ್ರೇಶನ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆಗಿದ್ದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು, ಮತ್ತೆ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಲಾಯಿತಾದರೂ ಅವರ ಮೊದಲ &quot;ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ದಿನಾಂಕ&quot;ಗಳನ್ನೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;autogenerated480&quot;/&gt;

=== ಮೋರ್ಮೊನಿಸಮ್ ===
[[ಚಿತ್ರ:Mormon baptism circa 1850s.png|thumb|right|175px| ಸುಮಾರು 1850ರ ದಶಕದ ಹೊತ್ತಿಗಿನ ಮೋರ್ಮೊನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್]]

[[ಮೋರ್ಮೊನಿಸಮ್]]ನಲ್ಲಿ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ [[ಪಾಪ]]ಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುವುದು ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಂತರ [[ಸ್ಥಿರೀಕರಣ]] ಎಂಬ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಮೂಲಕ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಇದು [[ಪವಿತ್ರಾತ್ಮದೊಂದಿಗಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್]] ಅನ್ನು ಅಂಗಭೂತವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಲೇಟರ್-ಡೇ ಸೆಯಿಂಟರು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮುಳುಗುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಬೇಕೆಂದೂ, ಇದು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾದ ಅಧ್ಯಾದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಆಗಬೇಕೆಂದೂ ನಂಬುತ್ತಾರೆ : ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ದೇಹದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಳುಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಅಧ್ಯಾದೇಶವನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ಓದದೇ ಹೋದಲ್ಲಿ, ಇಡೀ ವಿಧಿಯನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಬೇಕಾಗುವುದು.&lt;ref&gt;[http://www.lds.org/ldsorg/v/index.jsp?hideNav=1&amp;amp;locale=0&amp;amp;sourceId=2ca59207f7c20110VgnVCM100000176f620a____&amp;amp;vgnextoid=ba805f74db46c010VgnVCM1000004d82620aRCRD ಡ್ಯೂಟೀಸ್ ಅಂಡ್ ಬ್ಲೆಸಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ರೀಸ್ಟ್‌ಹುಡ್: ಬೇಸಿಕ್ ಮ್ಯಾನುಯಲ್ ಫಾರ್ ಪ್ರೀಸ್ಟ್‌ಹುಡ್ ಹೋಲ್ಡರ್ಸ್, ಭಾಗ ಬಿ: ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಪ್ರೀಸ್ಟ್‌ಹುಡ್ ಆರ್ಡಿನೆನ್ಸಸ್], §ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ.&lt;/ref&gt;
ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು [[ಜ್ಞಾನಸ್ನಾನದ ತೊಟ್ಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜತೆಗೇ, ಲೇಟರ್-ಡೇ ಸೆಯಿಂಟರ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಒಬ್ಬ ಲೇಟರ್-ಡೇ ಸೆಯಿಂಟ್ [[ಪಾದ್ರಿ]] ಅಥವಾ [[ಹಿರಿಯ]]ರು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಅದು ಸಿಂಧುವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ನೋಡಿ, ಉದಾಹರಣೆ, [http://scriptures.lds.org/en/gs/b/6 ಗೈಡ್ ಟು ದಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಚರ್ಸ್: ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ, ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್], §''ಪ್ರಾಪರ್ ಅಥಾರಿಟಿ''.&lt;/ref&gt; ಅಧಿಕಾರವನ್ನು [[ಏಸುದೂತರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರತ್ವ]]ದ ಸ್ವರೂಪವೊಂದರ ಮೂಲಕ ಕೆಳಗೆ ದಾಟಿಸಲಾಗುವುದು. ಹೊಸದಾಗಿ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ಎಲ್ಲಾ ನೂತನ ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಅಥವಾ [[ಮರು-ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್]] ಮಾಡುವುದು ಅವಶ್ಯಕ.  ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು [[ಯೇಸು]]ವಿನ ಸಾವು, ಸಮಾಧಿ ಮತ್ತು [[ಪುನರುತ್ಟಾನ]]ಗಳೆರಡರ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ&lt;ref&gt;ನೋಡಿ, ಉದಾಹರಣೆ, [http://scriptures.lds.org/en/bd/b/7 ಬೈಬಲ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ: ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ], ¶2.&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತಮ್ಮ ’ಸ್ವಾಭಾವಿಕ’ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಯೇಸುವಿನ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ಹೊಸ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರ ಸಂಕೇತವೂ ಆಗಿದೆ.

ಲೇಟರ್-ಡೇ ಸೆಯಿಂಟ್ ಧರ್ಮಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, [[ನಂಬಿಕೆ]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ]]ಗಳು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದವು.  ಈ ಸಂಸ್ಕಾರವು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು [[ಮೂಲ ಪಾಪ]]ಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನನ್ನಾಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಲೇಟರ್-ಡೇ ಸೆಯಿಂಟರು ಮೂಲಪಾಪದ ತತ್ವವನ್ನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು &quot;[[ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ವಯಸ್ಸಿನ]]&quot; ನಂತರ ಮಾತ್ರ ನೀಡಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಈ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಲೇಟರ್-ಡೇ ಸೆಯಿಂಟರ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸೆಂದು ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[[ಡಕ್ಟ್ರೈನ್ ಅಂಡ್ ಕವೆನಂಟ್ಸ್]] [http://scriptures.lds.org/dc/68/25,27#25 68:25, 27].&lt;/ref&gt; ಮೋರ್ಮೊನಿಸಮ್ [[ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್]] ಅನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[[ಬುಕ್ ಆಫ್ ಮಾರ್ಮನ್]] ನೋಡಿ, [http://scriptures.lds.org/en/moro/8/4-23#4 ಮೊರೊನಿ 8:4-23].&lt;/ref&gt; ಲೇಟರ್-ಡೇ ಸೆಯಿಂಟರ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರವು ಬದುಕಿರುವವರು ತಮ್ಮ ಮರಣಹೊಂದಿರುವ ಪೂರ್ವೀಕರನ್ನು ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವಾಗಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡುವ [[ಮರಣ ಹೊಂದಿದವರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್]] ಅನ್ನು ಕೂಡ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪಾಲ್ {{bibleverse|1|Corinthians|15:29}}ನಲ್ಲಿ ಬರೆದದ್ದು ಅವರ ಆಚರಣೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲೇಟರ್-ಡೇ ಸೆಯಿಂಟ್ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;http://www.lds.org/ldsorg/v/index.jsp?vgnextoid=bbd508f54922d010VgnVCM1000004d82620aRCRD&amp;amp;locale=0&amp;amp;sourceId=1ec52f2324d98010VgnVCM1000004d82620a____ ಸತ್ತವರಿಗೆ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ‌ಗಳು&lt;/ref&gt;

== ಜಲ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ ==
=== ಕ್ವೇಕರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ===

[[ಕ್ವೇಕರ್ಸ್]] ([[ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್]]ನ ಸದಸ್ಯರು) ನೀರಿನಿಂದ ವಯಸ್ಕರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಬಾಹ್ಯ [[ಪವಿತ್ರ ವಿಧಿ]]ಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ರಾಬರ್ಟ್ ಬಾರ್‌ಕ್ಲೇ]]ಯ ''ಅಪಾಲಜಿ ಫಾರ್ ದ ಟ್ರೂ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಡಿವಿನಿಟಿ''  ([[17ನೇ ಶತಮಾನ]]ದಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಕ್ವೇಕರ್ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವರಣೆ), ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗೆ ಕ್ವೇಕರ್‌ಗಳ ವಿರೋಧವನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ:

{{quotation|&quot;I indeed baptize you with water unto repentance; but he that cometh after me is mightier than I, whose shoes I am not worthy to bear; he shall baptize you with the Holy Ghost and with fire&quot;.{{bibleref2c|Mt|3:11}} Here John mentions two manners of baptizings and two different baptisms, the one with water, and the other with the Spirit, the one whereof he was the minister of, the other whereof Christ was the minister of: and such as were baptized with the first were not therefore baptized with the second: &quot;I indeed baptize you, but he shall baptize you.&quot; Though in the present time they were baptized with the baptism of water, yet they were not as yet, but were to be, baptized with the baptism of Christ.|[[Robert Barclay]], 1678}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.qhpress.org/texts/barclay/apology/prop12.html |title=Apology, Proposition 12 |publisher=Qhpress.org |date= |accessdate=July 28, 2009}}&lt;/ref&gt;

[[ಬಾರ್‌ಕ್ಲೇ]]ಯವರ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿಸ್ತನ ಸಮಯದವರೆಗೂ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೆಂದೂ, ಆದರೆ ಈಗ ಜನರು ಕ್ರಿಸ್ತನ ಆತ್ಮದ ಮೂಲಕ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಸ್ ಆಗುತ್ತಿರುವರಾದ್ದರಿಂದ ಬಾಹ್ಯರೂಪದ ಜಲದೀಕ್ಷೆಯ ಪವಿತ್ರವಿಧಿಯು [[ಕ್ವೇಕರ್‌ಗಳ]] ಪ್ರಕಾರ ಅರ್ಥಹೀನವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲವಾಗಿದೆ.

=== ಸಾಲ್ವೇಶನ್ ಆರ್ಮಿ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ===

[[ಸಾಲ್ವೇಶನ್ ಆರ್ಮಿ]]ಯು ನೀರಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಅಥವಾ ಬಾಹ್ಯ [[ಪವಿತ್ರವಿಧಿ]]ಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.  [[ಸಾಲ್ವೇಶನ್ ಆರ್ಮಿ]]ಯ ಸ್ಥಾಪಕರಾದ [[ವಿಲಿಯಮ್ ಬೂಥ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಬೂಥ್]]ರ ಪ್ರಕಾರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ನಿಜವಾದ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಗ್ರಹದ ಬಾಹ್ಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಮೇಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿಸತೊಡಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಇವರು ನಂಬಿಕೆಯು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕಿಂತ ಎಷ್ಟೋ ಹೆಚ್ಚು ಮಿಗಿಲಾದುದಾಗಿತ್ತು.  
ಅದರೆ, [[ಸಾಲ್ವೇಶನ್ ಆರ್ಮಿ]]ಯು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಇತರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪಂಗಡಗಳಲ್ಲಿನ ಬ್ಯಪ್ಟಿಸಮ್ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವ ಆಕ್ಷೇಪವನ್ನೂ ಹೊಂದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www1.salvationarmy.org.uk/uki/www_uki.nsf/vw-print/C28E39B2CA06E8F98025708A003D9FAC?openDocument |title=Why does The Salvation Army not baptise or hold communion? |publisher=The Salvation Army |date=February 28, 1987 |accessdate=July 28, 2009 |archive-date=ನವೆಂಬರ್ 20, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120233651/http://www1.salvationarmy.org.uk/uki/www_uki.nsf/vw-print/C28E39B2CA06E8F98025708A003D9FAC?openDocument |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ಹೈಪರ್‌ಡಿಸ್‌ಪೆನ್ಸೇಶನಲಿಸಮ್ ===
ಕೆಲವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು [[ದೈವನಿಯಾಮಕತೆ]]ಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ಅತಿರೇಕಕ್ಕೊಯುವರೆಂದರೆ, ಅವರು ಇಂದಿನ ಚರ್ಚಿಗೆ ಪಾಲ್‌ನ ಓಲೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.{{POV-statement|date=December 2009}} ಹೀಗಾಗಿ, ಅವರು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನಾಗಲೀ, ಪ್ರಭುವಿನ ಕೊನೆಯ ರಾತ್ರಿಭೋಜನವನ್ನಾಗಲೀ, ಅವು ಪ್ರಿಸನ್ ಎಪಿಸ್‍ಲ್‌(ಸೆರೆಮನೆಯ ಓಲೆ)ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.  ಜತೆಗೇ ಅವರ ಬೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪೇತ್ರನ ಸುವಾರ್ತಾ ಸಂದೇಶವು ಪಾಲ್‌ನದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |first=David M. |last=Havard |title=Are We Hyper-Dispensationalists? |url=http://www.bereanbiblesociety.org/articles/1011392439.html |publisher=Berean Bible Society |accessdate=January 19, 2009 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 4, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090204081633/http://www.bereanbiblesociety.org/articles/1011392439.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ಹೈಪರ್‌ಡಿಸ್‌ಪೆನ್ಸೇಶನಲಿಸ್ಟ್]]ಗಳ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ:

* ಮಹಾ ನಿಯೋಜನೆ&lt;sup&gt;[{{bibleref2|Matthew|28:18-20}}]&lt;/sup&gt; ಮತ್ತು ಅದರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಆರಂಭದ ಯಹೂದಿ ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದುದಾಗಿತ್ತೇ ಹೊರತು ನಂತರದ ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ನಡುವಿನ ಯಹೂದ್ಯರಲ್ಲದ ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಲ್ಲ.
*  {{bibleref2|Acts|2:36-38}}ನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ನಿಜವಾಗಿ ಉದ್ಧಾರಕನ ಸಾವಿನಲ್ಲಿ ಸಹಭಾಗಿಗಳಾದುದಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಇಸ್ರೇಲಿಗೆ ಪೇತ್ರನು ನೀಡಿದ ಕರೆಯಾಗಿತ್ತೇ ವಿನಾ ಸುವಾರ್ತೆಯ ಘೋಷಣೆಯಂತೆ ಪಾಪಗಳ [[ಪ್ರಾಯಶಿತ್ತ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಪಾಲ್ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ ನಂತರದ ಬೋಧನೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.

ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಕಾರ, ಬುಕ್ ಆಫ್ ಆಕ್ಟ್ಸ್‌ನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ನೀರಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂಬುದು, ಜಾನ್‌ ದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟನ ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾದಂತೆ, ಒಂದು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್{{Bibleref2c|1cor|12:13||1 Cor 12:13}}ನಿಂದ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡದ್ದಾಗಿದ್ದಿತು.&lt;ref&gt;{{bibleref2|Luke|3:16}}, {{bibleref2|John|1:33}}, {{bibleref2|Matt|3:11}}{{bibleref2|Acts|1:5}}&lt;/ref&gt; &quot;[[ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್]]&quot; ಮಾತ್ರ ಇಂದಿನ ಏಕೈಕ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{bibleref2c|Ac|11:15-16}} ಆದರೆ, ಈ &quot;ಆತ್ಮ&quot;ದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂಬುದು ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ, ನಪುಂಸಕನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್{{bibleref2c|Ac|8:36}} ಮತ್ತು ಕಾರ್ನೇಲಿಅಯ್ಸ್‌ನ ಕುಟುಂಬವರ್ಗದವರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳು{{bibleref2c-nb|Acts|10:47-48}} ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆದವು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ಪ್ರಪಂಚದ ಕೊನೆಯತನಕ ಉಳಿಯಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಮಾನವ-ಆಯೋಜಿತ ಮಹಾನಿಯೋಗದೆಡೆ ಬೆರಳು ತೋರುತ್ತವೆ.{{bibleref2c|Mt|28:19-20}} ಆದ್ದರಿಂದ, ಎಫೇಸಿಯನ್ನರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಸಂದರ್ಭೋಚಿತವಾಗಿ ನೀರಿನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಆಗಿದ್ದಿತು.&lt;ref&gt;{{bibleref2|Ephesians|5:26}}; {{bibleref2|Acts|19:1-5}}&lt;/ref&gt;  ಇದರಂತೆಯೇ, ಇಡೀ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಆಕ್ಟ್‌ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರಾತ್ಮದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಕೇವಲ ಎರಡು ಬಾರಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಡೆಸಿದ್ದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.{{bibleref2c|Ac|2:1-4}} {{bibleref2c-nb|Acts|10:44-46}} ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ಕೇವಲ ಯೇಸುವಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದ್ದಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಮಾನವನು ಎಂದಾದರೂ ಅದನ್ನು ನಡೆಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ವರ್ಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{bibleref2c|Mt|3:11}} {{bibleref2c|Lk|3:16}}

&lt;blockquote&gt;ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಜಾನ್ ಉತ್ತರಿಸಿದನು, &quot;ನಾನು ನಿಜವಾಗಿ ನಿಮಗೆ ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡುತ್ತೇನೆ; ಆದರೆ ನನಗಿಂತ ಬಲಶಾಲಿಯಾದವನೊಬ್ಬ ಬರಲಿದ್ದಾನೆ, ಆತನ ಕಾಲಿನ ಚಪ್ಪಲಿಯ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಲೂ ನನಗೆ ಯೋಗ್ಯತೆಯಿಲ್ಲ.  ಆತನು ನಿಮಗೆ ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಸುವನು&quot;{{bibleref2c|Lk|3:16|NKJV}}.&lt;/blockquote&gt;

ಈ ಗುಂಪಿನ ಹಲವಾರು ಜನರು ಜಾನ್‌ನ ವಾಗ್ದಾನದಂತೆ ನಡೆಯಬೇಕಾಗಿದ್ದ [[ಅಗ್ನಿಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್]] ಇನ್ನೂ ಬಾಕಿಯಿದೆಯೆಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರಪಂಚವು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುವುದರ ಕುರಿತ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{bibleref2|Matthew|3:12}}, {{bibleref2|Luke|3:17}}, {{bibleref2|2|Pe|3:10||2 Peter 3:10}}&lt;/ref&gt;

ಜಾನನು, ತಾನೆ ಹೇಳಿದಂತೆ &quot;ನೀರಿನಿಂದ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು&quot;, ಮತ್ತು ಇದರಂತೆಯೇ ಯೇಸುವಿನ ಇತರ ಶಿಷ್ಯಂದಿರೂ ಸಹ ಆರಂಭದ ಯಹೂದಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚಿಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡರು.  ಯೇಸುವು ತಾನಾಗಿ ಎಂದೂ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯಂದಿರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.{{bibleref2c|Jn|4:1-2}} ಯೇಸುವಿನ ಮೊದಲನೆಯ ದೂತರಂತಲ್ಲದೆ, ಯಹೂದ್ಯರಲ್ಲದವರಿಗೆ ಯೇಸುವಿನ ಮೊದಲ ದೂತನಾಗಿದ್ದ ಪಾಲ್‌‍ನನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು{{bibleref2c|1Cor.|1:17||1 Co 1:17}} ಆದರೆ ಅವರು ಆಗಾಗ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಕೂಡ ಮಾಡಿದರು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಾರಿಂಥ್{{bibleref2c-nb|1Cor|1:14-16}} ಮತ್ತು  ಫಿಲಿಪಿ,{{bibleref2c|Ac|16:13}} ಮತ್ತು ಅದು ಉಳಿದ ದೂತರ ರೀತಿಯೇ ಆಗಿದ್ದಿತು..&lt;sup&gt;cf.&lt;/sup&gt;{{bibleref2c|Mt|28:19}} ಇದಲ್ಲದೇ ಆತನು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಳುಗುವುದರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಕ್ರಿಸ್ತನ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದ ಸಾವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.{{bibleref2c|Rom|6:4}}

ಇತರ ಹೈಪರ್‌ಡಿಸ್ಪೆನ್ಸೇಶನಲಿಸ್ಟರ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂಬುದರ ಅವಶ್ಯಕತೆಯು ಕ್ರಿಸ್ತನ ಆರೋಹಣ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗಿನ ಸಣ್ಣ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದ್ದಿತು.  ಮಹಾ ನಿಯೋಜನೆ {{bibleref2c|Mt|28:18-20}} ಮತ್ತು ಅದರ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಆರಂಭದ ಯಹೂದಿ ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದುದಾಗಿತ್ತೇ ಹೊರತು ನಂತರದ ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ನಡುವಿನ ಯಹೂದ್ಯರಲ್ಲದ ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಲ್ಲ.
ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳ ಯಾವುದೇ ಯಹೂದಿಯು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆಗುವತನಕ ಮೋಕ್ಷವನ್ನಾಗಲೀ{{bibleref2c|Mk|16:16}} {{bibleref2c|1Peter|3:21||1 Pe 3:21}} ಅಥವಾ ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮವನ್ನಾಗಲೀ{{bibleref2c|Ac|2:38}} ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಅವಧಿಯು ಪಾಲ್‌ನ ಕರೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು.{{bibleref2c-nb|Ac|9:17-18}} ಯಹೂದ್ಯರಲ್ಲದವರು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗೆ ಮುನ್ನ ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಾಗ ಪೇತ್ರನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ{{bibleref2c-nb|Ac|10:44-48}}ಯು ಗಮನಿಸತಕ್ಕದ್ದಾಗಿದೆ.

== ಇತರ ದೀಕ್ಷಾ ಸಮಾರಂಭಗಳು ==

[[ಪುರಾತನ ಈಜಿಪ್ಷಿಯನ್]], [[ಹೀಬ್ರಾಯಿಕ್]]/[[ಯಹೂದಿ]], [[ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್]], [[ಮಾಯನ್]] ಮತ್ತು [[ನಾರ್ಸ್]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಥವ ಬಳಸದೆ ದೀಕ್ಷಾ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.   [[ಮಿಯಾಮಾಯಿರಿ]] ಎಂಬ ಆಧುನಿಕ ಜಪಾನೀ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೆಡೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ರೀತಿಯ ಆಧಾರಗಳು ಆಧುನಿಕವಾಗಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ [[ಪ್ರಾಕ್ತನಶಾಸ್ತ್ರೀಯ]]ವೂ, ಹೆಚ್ಚು ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕೃತಿಯವೂ ಆಗಿರಬಹುದು.

=== ರಹಸ್ಯ ಧರ್ಮ ದೀಕ್ಷಾ ವಿಧಿಗಳು ===

[[ಅಪೂಲಿಯಸ್]] ಎಂಬ ಎರಡನೆ ಶತಮಾನದ [[ರೋಮನ್]] ಲೇಖಕನು, [[ಐಸಿಸ್]]ನ  [[ರಹಸ್ಯ]]ಗಳಿಗೆ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಆಚರಣೆಯೊಂದನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದನು:{{Quote|Then, when the priest said the moment had come, he led me to the nearest baths, escorted by the faithful in a body, and there, after I had bathed in the usual way, having invoked the blessing of the gods he ceremoniously aspersed and purified me.&lt;ref&gt;{{cite book |author=[[Apuleius]] |others=trans. E. J. Kenney |chapter=11.23.1 |chapterurl=https://books.google.com/books?id=EF44Zv5yFUcC&amp;pg=PA208 |title=[[The Golden Ass|The golden ass, or, Metamorphoses]] |publisher=[[Penguin Books]] |location=New York City |year=1998 |pages=208–209 |isbn=0-14-043590-5 |oclc=41174027}}&lt;/ref&gt;}}

ಅಪೂಲಿಯಸ್‌ನ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಲೂಶಿಯಸ್ ಎಂಬ ಪಾತ್ರವು ಕತ್ತೆಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದ್ದು, ಅತನು ತನ್ನ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಬಹಳ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಅಧ್ಯಯನದ ನಂತರ, ದೇವತೆಯ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಮೇಲೇ  ಐಸಿಸ್ ದೇವತೆಯು ಅತನನ್ನು ಮರಳಿ ಮನುಷ್ಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದಳು, ಮತ್ತು ಇದು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮದ [[ಕ್ಯಾಟಾಕ್ಯುಮೆನ್]] ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Lars |last=Hartman |title=Into the Name of the Lord Jesus: Baptism in the Early Church |url=https://archive.org/details/intonameoflordje0000hart_z5g8 |publisher=[[T&amp;T Clark]] |location=[[Edinburgh]] |year=1997 |page=[https://archive.org/details/intonameoflordje0000hart_z5g8/page/4 4] |isbn=0-567-08589-9 |oclc=38189287}}&lt;/ref&gt;

=== ಮ್ಯಾಂಡೇಯನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ===

ಯೇಸು ಮತ್ತು ಮೋಸಸ್‌ರನ್ನು [[ಹುಸಿ ಪ್ರವಾದಿ]]ಗಳೆಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವ{{Citation needed|date=April 2007}} [[ಮ್ಯಾಂಡೇಯನ್ನರು]], [[ಜಾನ್ ದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌]]ನನ್ನು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ದೀಕ್ಷಾವಿಧಿಯಂತಲ್ಲದೆ ಒಂದು ಶುದ್ಧೀಕರಣ ವಿಧಿಯಾಗಿ ಪದೇಪದೇ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

=== ಸಿಖ್ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನ ಸಮಾರಂಭ ===

[[ಸಿಖ್]] ದೀಕ್ಷಾ ಸಮಾರಂಭವು ಶುದ್ಧೀಕರಣದ ಬದಲಾಗಿ ಜಲಪಾನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, 1699ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಸಿಖ್ಖರ ಹತ್ತನೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುಗಳಾಗಿದ್ದ ([[ಗುರು ಗೋಬಿಂದ್ ಸಿಂಗ್]])ರವರು ತಮ್ಮ ಧರ್ಮದ ಐದು ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಗೆ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡಿ ತಾನು ಅವರಿಂದ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದಂದಿನಿಂದಲೂ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಸಿಖ್ ದೀಕ್ಷಾ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು [[ಅಮ್ರಿತ್ ಸಂಚಾರ್]] ಅಥವಾ [[ಖಾಂಡೇ ದೀ ಪಹಲ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಿಖ್ ಒಬ್ಬರು ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ತಕ್ಷಣ ಅಮ್ರಿತ್ ಅನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ.  [[ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ]]ದಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದ ಸಿಖ್‌ ಅನ್ನು [[ಅಮ್ರಿತ್‌ಧಾರೀ]] ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದರ ಅರ್ಥವು ''ಅಮ್ರಿತ್ ಪಡೆದುಕೊಂಡವ''  ಅಥವಾ ''ಅಮ್ರಿತ್‌ನ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತವ''  ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.

''ಖಾಂಡೇ ದೀ ಪಹಲ್''  (ಅಮ್ರಿತ್ ಸಮಾರಂಭ)ವನ್ನು 1699ರಲ್ಲಿ [[ಬೈಸಾಖಿ]]ಯ ದಿನದಂದು ಶ್ರೀ [[ಆನಂದ್‍ಪುರ್ ಸಾಹಿಬ್]]ನಲ್ಲಿ [[ಗುರು ಗೋಬಿಂದ್ ಸಿಂಗ್]]ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಖಾಲ್ಸಾ]]ದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. [[ಗುರು ಗೋಬಿಂದ್ ಸಿಂಗ್]] ನೆರೆದಿದ್ದ ಸಿಖ್ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ದೇವರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ತೆರೆಲು ಯಾರು ಸಿದ್ಧರಿದ್ದೀರಿ? ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಹಾಕಿದರು. ಮೊದಮೊದಲು ಜನರು ಹಿಂಜರಿದರು, ನಂತರ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮುಂದೆ ಬಂದನು ಮತ್ತು ಆತನನ್ನು ಒಂದು ಗುಡಾರದೊಳಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಕೆಲ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಗುರು ಗೋಬಿಂದ್ ಸಿಂಗ್ ರಕ್ತ ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕುತ್ತಿರುವ ಖಡ್ಗವೊಂದರೊಂದಿಗೆ ಗುಡಾರದಿಂದ ಹೊರಬಂದರು. ಅವರು ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದರು. ಇದೇ ರೀತಿ ನಾಲ್ಕು ಸ್ವಯಂ‌ಸೇವಕರು ಗುಡಾರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದ ಬಳಿಕ, ಅವರು ತಮ್ಮಂತೆಯೇ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದ ನಾಲ್ವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಐದು ಜನರನ್ನು ನಂತರದಲ್ಲಿ ''[[ಪಂಜ್ ಪ್ಯಾರೇ]]ಗಳು''  ಅಥವಾ ''ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ ಐವರು''  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಐವರನ್ನು [[ಖಾಲ್ಸಾ]]ದೊಳಗೆ ಅಮ್ರಿತ್ ಅನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಐವರೆಂದರೆ [[ಭಾಯಿ ದಯಾ ಸಿಂಗ್]], [[ಭಾಯಿ ಮುಖಮ್ ಸಿಂಗ್]], [[ಭಾಯಿ ಸಾಹಿಬ್ ಸಿಂಗ್]], [[ಭಾಯಿ ಧರಮ್ ಸಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಭಾಯಿ ಹಿಮ್ಮತ್ ಸಿಂಗ್]]. ನಂತರ ಸಿಖ್ ಪುರುಷರಿಗೆ &quot;[[ಸಿಂಹ]]&quot; ಎಂಬರ್ಥದ ''&quot;[[ಸಿಂಘ್]]&quot;''  ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನೂ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ &quot;ರಾಜಕುಮಾರಿ&quot; ಎಂಬರ್ಥದ ''&quot;[[ಕೌರ್]]&quot;''  ಎಂಬ ಕೊನೆಯ ನಾಮವನ್ನೂ ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಕಬ್ಬಿಣದ ಪಾತ್ರೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ತುಂಬಿಸಿದ ಅವರು, ಐದು ಪವಿತ್ರ ಪಾಠಗಳು ಅಥವಾ [[ಬಾನಿ]]ಗಳಾದ—[[ಜಪ್‌ಜಿ]], [[ಜಾಪ್ ಸಾಹಿಬ್]], [[ಸವೈಯ್ಯೆ]], [[ಚೌಪಾಯಿ]] ಮತ್ತು [[ಅನಂದ್ ಸಾಹಿಬ್]]ಗಳನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾ ಆ ನೀರನ್ನು ([[ಖಾಂಡಾ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ) ಎರಡು ಅಲಗುಗಳ ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಕಲಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಗುರುವಿನ ಪತ್ನಿಯವರಾದ [[ಮಾತಾ ಜೀತ್ತೋ]]ರವರು (ಇವರನ್ನು [[ಮಾತಾ ಸಾಹಿಬ್ ಕೌರ್]] ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ), ಆ ಪಾತ್ರೆಯೊಳಗೆ ಸಕ್ಕರೆಯ ಹರಳುಗಳನ್ನು ಸುರಿಯುವುದರ ಮೂಲಕ ಕಬ್ಬಿಣದ ರಸಸಿದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಕ್ಕರೆಯ ಸಿಹಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರು. ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪಾವನ ಜಲವನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಪಠಣದ ಜತೆಗೆ ಕಲಕಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಐವರು ಸಿಖ್ಖರು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪಾತ್ರೆಯ ಸುತ್ತ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿದ್ದರು.

ಐದು ಬಾನಿಗಳ ಪಠಣವು ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಖಾಂಡೇ ದೀ ಪಹಲ್ ಅಥವಾ ಅಮ್ರಿತ್ ಎಂಬ ಅಮರತ್ವದ ದೇವಮಧುವು ಸ್ವೀಕಾರಕ್ಕೆ ತಯಾರಾಯಿತು.   [[ಗುರು ಗೋಬಿಂದ್ ಸಿಂಗ್]] ಐದು ಸಿಖ್ಖರಿಗೂ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೆ ಬೊಗಸೆತುಂಬ ಅಮ್ರಿತ್ ಅನ್ನು ಕುಡಿಯಲು ನೀಡಿದರು.

=== ಇಸ್ಲಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧೀಕರಣ ವಿಧಿ ===

[[ಇಸ್ಲಾಮ್]]ನಲ್ಲಿ ಘುಸುಲ್&lt;ref&gt;{{cite web |author=Siddique Katiya |url=http://www.as-sidq.org/ghusul.htm |title=Cleanliness in Islam, abulation wadu Seven pre-requisites of Prayer |publisher=As-sidq.org |date= |accessdate=February 25, 2009 |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101008041450/http://www.as-sidq.org/ghusul.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (ಅರೇಬಿಕ್ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದು) ಎಂಬ ಶುದ್ಧೀಕರಣವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಲಾದ ಯಹೂದಿ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಇಡೀ ದೇಹವನ್ನು ವಿಶೇಷ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಳೆಯಲಾಗುವುದು ಇಲ್ಲವೇ ಇಡೀ ದೇಹವನ್ನು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನದಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಅದ್ದಲಾಗುವುದು (ಮುಳುಗಿಸುವುದು). ಈ ಘುಸುಲ್ ಅನ್ನು ವಯಸ್ಕನೊಬ್ಬ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಾಗ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಪ್ರತಿ ಸಂಭೋಗದ ನಂತರ ಅಥವಾ ಸ್ವಪ್ನಸ್ಖಲನದ ನಂತರ ಅಥವಾ ಋತುಚಕ್ರದ ಹರಿವು ನಿಂತ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಐದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಆರಂಭಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮಾಡಲೇಬೇಕು.  ಇದನ್ನು ಶವಗಳಿಗೂ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಅಶುದ್ಧವಾದ ಯೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೃತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ದೇವರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮಾಯಾಚನೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಬೇಕೆನ್ನುವ ಭಾವನೆಯು ತಪ್ಪು; ಅದು ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯವಾದ್ದು.{{Citation needed|date=February 2009}}

ಈ ರೀತಿಯ ಘುಸುಲ್ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳ ಆಚರಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದುದು. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಇದನ್ನು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ, ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿದ್ದಾಗ ಇಲ್ಲವೆ ಸೂಚಿಸಲಾದಾಗ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.{{Citation needed|date=February 2009}}

ಇದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಮುನ್ನ ಶುದ್ಧವಾಗುವುದು ಅವಶ್ಯಕ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ವಜೂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಸ್ಲಿಮರು ದೇವರನ್ನು ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುವಂತೆ ಕೋರುವ ಮೊದಲು ನೇರವಾಗಿ ದೈವಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಐದು ಬಾರಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವರಲ್ಲಿ ಅಂದು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತಾನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಅಥವಾ ಉದ್ದೇಶರಹಿತವಾಗಿ ಎಸಗಿದ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವರು. ಇದು ತನ್ನ ಜೀವನದ ಗುರಿ ದೇವರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಆತನ ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಲು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಎಂದು ಒಬ್ಬ ಮುಸ್ಲಿಮನು/ಳು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2009}}

ಕುರಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪುಣ್ಯಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸವಾಲೊಡ್ಡಲಾಗಿದೆ: &quot;ನಮ್ಮ ಧರ್ಮವು ಅಲ್ಲಾಹುವಿನ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ; ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಾಹುವಿಗಿಂತ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಇನ್ನಾರು ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲರು? ಮತ್ತು ನಾವೂ ಆರಾಧಿಸುವುದು ಅವರನ್ನೇ ಆಗಿದೆ&quot;. ಇದರ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ, ದೇವರು ಒಬ್ಬರೆಂದು ನಂಬುವ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಅನ್ನು ನಂಬುವುದೇ ಆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಕಾಗುವುದು, ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ವಿಧಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ಸುರಾ 2:138&lt;/ref&gt;

=== ಗ್ನಾಸ್ಟಿಕ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಥೆಲೆಮಾ ===

[[ಎಕ್ಲೆಸಿಯಾ ಗ್ನಾಸ್ಟಿಕಾ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕಾ]] ಅಥವಾ ಗ್ನಾಸ್ಟಿಕ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ([[ಓರ್ಡೋ ಟೆಂಪ್‌ಲೈ ಓರಿಯೆಂಟಿಸ್]]ನ ಕ್ರೈಸ್ತಮತೀಯ ಶಾಖೆ) ಕನಿಷ್ಟ 11 ವಯಸ್ಸಿನ ಯಾವುದೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಾದರೂ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.oto-usa.org/egc.html |title=US Grand Lodge, OTO: Ecclesia Gnostica Catholica |publisher=Oto-usa.org |date=March 19, 1933 |accessdate=February 25, 2009}}&lt;/ref&gt; ಈ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು [[ಗ್ನಾಸ್ಟಿಕ್ ದಿವ್ಯಾರಾಧನೆ]]ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮುಂದೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಥೆಲೆಮಿಕ್]] ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಬಂದುದರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hermetic.com/sabazius/bapadult.htm |title=Ecclesia Gnostica Catholica: Baptism: Adult |publisher=Hermetic.com |date= |accessdate=February 25, 2009}}&lt;/ref&gt;

=== ತುಲನಾತ್ಮಕ ಸಾರಾಂಶ ===

ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪಂಗಡಗಳ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಸಾರಾಂಶ.&lt;ref&gt;''ಗುಡ್ ನ್ಯೂಸ್''. ಸಂಚಿಕೆ 3. ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್, MO. 2003. ಪು 18-19{{Verify source|date=March 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;39articles&quot;&gt;{{cite web |url=http://anglicansonline.org/basics/thirty-nine_articles.html |title=The Thirty-Nine Articles |publisher=Anglicans Online |date=April 15, 2007 |accessdate=February 25, 2009 |archive-date=ಜುಲೈ 26, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260726161734/https://anglicansonline.org/basics/thirty-nine_articles.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sbc.net/bfm/bfm2000.asp |title=The Baptist Faith &amp; Message |publisher=[[Southern Baptist Convention]] |date=June 14, 2000 |accessdate=February 25, 2009 |archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 3, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090303000119/http://www.sbc.net/bfm/bfm2000.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (ಈ ವಿಭಾಗವು ಪಂಗಡಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಇದು &quot;ವಿಶ್ವಾಸಿಯ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್&quot; ವಿಧಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಚರ್ಚುಗಳ ಅಲ್ಪಭಾಗವೊಂದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.)

{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;font-size:92%&quot;
|-
! ವರ್ಗನಾಮ
! ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಬಗೆಗಿನ ನಂಬಿಕೆಗಳು
! ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ರೀತಿ
! ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಲಾಗುವುದೆ?
! ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‍ನಿಂದ ಮರುಹುಟ್ಟು ದೊರೆಯುವುದು / ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದು
! ಮಾನಕ
|-
|  [[ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಪಂಥ]]
|  &quot;ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂಬುದು ಒಂದು ವೃತ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರನ್ನು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರಲ್ಲದವರಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಗುರುತಿನ ಚಿಹ್ನೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಇದು ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಅಥವ ಹೊಸಹುಟ್ಟಿನ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಪಡೆದವರು ಚರ್ಚಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಇದು ನಮ್ಮ ಪಾಪಗಳಿಗೆ ದೊರಕುವ ಕ್ಷಮೆಯ ಭರವಸೆಯಾಗಿದೆ, ಪವಿತ್ರಾತ್ಮವು ನಮ್ಮನ್ನು ದೇವರ ಮಕ್ಕಳಾಗಿರಲು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಸೂಚನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಮೇಲೆ ಖಚಿತತೆಯ ಸಹಿ ಮತ್ತು ಮೊಹರನ್ನು ಗೋಚರವಾಗುವಂತೆ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ; ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುವ ಸದ್ಗುಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅನುಗ್ರಹವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;39articles&quot;/&gt;
|  ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆ, ಅದ್ದುವಿಕೆ, ಸುರಿಯುವುದು ಇಲ್ಲವೇ ಚಿಮುಕಿಸುವುದು.
|  ಹೌದು (ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಪ-ಪಂಗಡಗಳಲ್ಲಿ)
|  ಹೌದು (ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಪಪಂಗಡಗಳಲ್ಲಿ)
|  ತ್ರಿಕೂಟ
|-
|  [[ಅಪೋಸ್ಟೋಲಿಕ್ ಬ್ರೆದ್ರನ್(ಸಹೋದರರು)]]
|  ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯಲು ಅವಶ್ಯಕ ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮರುಹುಟ್ಟನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು. 
|  ಮುಳುಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ. ಜತೆಗೇ ಪವಿತ್ರಾತ್ಮದ ವಿಶೇಷ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ &quot;ಎರಡನೇ&quot; ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅವಶ್ಯಕ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gloriouschurch.com/html/Speaking-In-Tongues-In-The-Church.asp |title=Speaking in Tongues in the Church: A Look at the Purpose of Spiritual Utterances |first=David A. |last=Huston |year=2003 |publisher=Rosh Pinnah Publications |accessdate=February 25, 2009 |archive-date=ಜನವರಿ 1, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110101052906/http://www.gloriouschurch.com/html/Speaking-In-Tongues-In-The-Church.asp |url-status=dead }}{{Verify credibility|date=March 2009}}&lt;/ref&gt;
|  ಹೌದು
|  ಹೌದು
|  ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gloriouschurch.com/html/Oneness-Questions-And-Answers.asp |title=Questions and Answers about The Doctrine of the Oneness of God |first=David A. |last=Huston |year=2003 |publisher=Rosh Pinnah Publications |accessdate=February 25, 2009 |archive-date=ಮೇ 28, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528072112/http://www.gloriouschurch.com/html/Oneness-Questions-And-Answers.asp |url-status=dead }}{{Verify credibility|date=March 2009}}&lt;/ref&gt;
|-
|  [[ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರು]]
|  ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಮತೀಯ ವಿಧಿ, ಒಂದು ಸಾಕೇತಿಕ ಆಚರಣೆ, ಓರ್ವನ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಸಾರುವ ವಿಧಾನ, ಮತ್ತು ಈಗಾಗಲೆ ಉದ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರ ಸೂಚಕ, ಆದರೆ ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯಲು ಅವಶ್ಯಕವಲ್ಲ.
|  ಮುಳುಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ.
|  ಇಲ್ಲ
|  ಇಲ್ಲ
|  ತ್ರಿಕೂಟ
|-
|  [[ಕ್ರಿಸ್ಟಾಡೆಲ್‌ಫಿಯನ್ನರು]]
|   ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅವಶ್ಯಕ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Baptism |url=http://thechristadelphians.org/htm/pamphletz/p0004m.htm |accessdate=August 22, 2007 |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 12, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012223117/http://thechristadelphians.org/htm/pamphletz/p0004m.htm |url-status=dead }}{{Verify credibility|date=March 2009}}&lt;/ref&gt; ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಆಗುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಪರಮ ಸತ್ಯವದ ಸುವಾರ್ತೆಗಳಚ್ಚಿ ಅಚಲವಾದ ಅನಂಬಿಕೆಯಿಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗುವುದು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Baptism |work=Bible Q &amp; A |year=2001 |url=http://www.christadelphia.org/pamphlet/p_bibleqa.htm#20 |accessdate=August 22, 2007 |archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 27, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927013541/http://www.christadelphia.org/pamphlet/p_bibleqa.htm#20 |url-status=dead }}{{Verify credibility|date=March 2009}}&lt;/ref&gt; ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಂತರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಬಾಹ್ಯ ಸೂಚಕ: ಅದು ಹಳೆಯ, ಪಾಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜೀವನದ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು, ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಆಗಿ ಹೊಸ ಜೀವನದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವನ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು{{mdash}} ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಡುವವರನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುವ ದೇವರ ಕ್ಷಮಾಶೀಲತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Levin |first=David |title=Forgiveness |url=http://www.god-so-loved-the-world.org/english/levin_forgiveness.htm |accessdate=August 22, 2007}}{{Verify credibility|date=March 2009}}&lt;/ref&gt; ಜೀವನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಒಂದು ಬಾರಿ ಮಾತ್ರ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಲಾಗುವುದಾದರೂ, ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವರು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ತತ್ವಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ (ಅರ್ಥಾತ್, ಪಾಪದ ಮೃತ್ಯು, ಮತ್ತು ಯೇಸುವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಹೊಸ ಜೀವನದ ಆರಂಭ) ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುವುದು.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Norris |first=Alfred |title=His Cross and Yours |date=November 12, 2006 |url=http://www.god-so-loved-the-world.org/english/norris_hiscrossandyours.htm |accessdate=August 22, 2007}}&lt;/ref&gt;
|  ಮುಳುಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ&lt;ref name=&quot;morgan&quot;&gt;{{cite book |last=Morgan |first=Tecwyn |chapter=What Exactly is Christian Baptism? |chapterurl=http://www.god-so-loved-the-world.org/english/morgan_utb14_what_exactly_is_christian_baptism.pdf |title=Understand the Bible for Yourself |publisher=Christadelphian Bible Mission |year=2006 |accessdate=February 26, 2009}}{{Verify credibility|date=March 2009}}&lt;/ref&gt;
|  ಇಲ್ಲ&lt;ref name=&quot;morgan&quot;/&gt;
|  ಹೌದು
|  ಪಿತ, ಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮ (ಕ್ರಿಸ್ಟಾಡೆಲ್‌ಫಿಯನ್ನರು ನೈಸಿಯನ್ ತ್ರಿಕೂಟವನ್ನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ ಕೂಡ)
|-
|  [[ಡಿಸೈಪಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ (ಕ್ರಿಸ್ತನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು)]]
|  ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂಬುದು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ದೈವಕ್ಪಪೆಯುಂಟಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ಸುವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುವುದರ ಬಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಮುಳುಗುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಜತೆಗೆ ಮರಣ ಹೊಂದುವ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಆತನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಮೇಲೆದ್ದು ಬರುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;&quot;ವೈ ಡಸ್ ದಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಸ್ ಓನ್ಲಿ ಬೈ ಇಮ್ಮರ್ಶನ್?&quot; ವೆಬ್: [http://www.church-of-christ.org/who.html#baptism ವೈ ಡಸ್ ದಿ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಸ್ಟ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಓನ್ಲಿ ಬೈ ಇಮ್ಮರ್ಶನ್?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803010136/http://church-of-christ.org/who.html#baptism |date=2010-08-03 }}&lt;/ref&gt;
|  ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ
|  ಇಲ್ಲ
|  ಇಲ್ಲ
|  ತ್ರಿಕೂಟ
|-
|  [[ಚರ್ಚಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್(ಕ್ರಿಸ್ತನ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು)]]
|   [[ರೆಸ್ಟೊರೇಶನ್ ಚಳುವಳಿ]]ಯ ಹಲವಾರು ಶಾಖೆಗಳ ಪೈಕಿ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಚರ್ಚಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಪ್ರದಾಯನಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು, ಅದ್ದುವಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಅವಶ್ಯಕ ಭಾಗವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.61}}
|  ಅದ್ದುವುದು ಮಾತ್ರ&lt;ref name=&quot;Perfect Stranger&quot;/&gt;{{rp|p.107}}&lt;ref name=&quot;Rhodes 2005&quot;/&gt;{{rp|p.124}}&lt;ref name=&quot;Who Are the churches of Christ&quot;/&gt;
|  ಇಲ್ಲ&lt;ref name=&quot;Rhodes 2005&quot;/&gt;{{rp|p.124}}&lt;ref name=&quot;Who Are the churches of Christ&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Howard 1971&quot;/&gt;{{rp|p.318-319}}&lt;ref name=&quot;Ferguson 1996&quot;/&gt;{{rp|p.195}}
|  ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಸಮ್ ಮೋಕ್ಷದ ಅವಶ್ಯಕ ಭಾಗವಾಗಿದೆಯೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯ ದೆಸೆಯಿಂದ, ಚರ್ಚಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ [[ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮೂಲಕ ಮರುಹುಟ್ಟ]]ನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Foster&quot;/&gt;  ಅದರೆ, ಚರ್ಚಸ್  ಅಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ನ ಸದಸ್ಯರು ಇದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತಾ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಗಳು ಅವಶ್ಯಕವಾದ್ದರಿಂದ, ಮತ್ತು ಪಾಪಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣವು ದೇವರ ದಯೆಯಿಂದ ಕ್ರಿಸ್ತನ ನೆತ್ತರಿನ ಮೂಲಕ ಆಗುವುದರಿಂದ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಒಂದು ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ ಉದ್ಧರಿಸುವ ವಿಧಿಯೇನಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Understanding Four Views on Baptism&quot;/&gt;{{rp|p.133}}&lt;ref name=&quot;Foster&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Encyclopedia of the Stone-Campbell Movement: Regeneration&quot;/&gt;{{rp|p.630,631}} ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ ಅನ್ನು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುವ ’ಕೆಲಸ’ವೆಂಬ ಭಾವನೆಯ ಬದಲಾಗಿ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಗಳ ತಪ್ಪೊಪ್ಪಿಗೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂಬಂತೆ ಅರ್ಥೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Ferguson 1996&quot;/&gt;{{rp|p.179-182}}&lt;ref name=&quot;Ferguson 1996&quot;/&gt;{{rp|p.170}}
|  ತ್ರಿಕೂಟ
|-
|  [[ದ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಜೀಸಸ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಲೇಟರ್ ಡೇ ಸೇಂಟ್ಸ್]]
|  ಇದು ಸ್ವರ್ಗದ ದಿವ್ಯವಾದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಮತೀಯ ವಿಧಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಪವಿತ್ರಾತ್ಮದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಕೈಗಳನ್ನು ದೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ಅಣಿಗೊಳಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.  
|  ಸರಿಯಾದ ಪುರೋಹಿತ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರಿಂದ ಮಾತ್ರ,   ಅದ್ದುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://lds.org/ldsorg/v/index.jsp?vgnextoid=bbd508f54922d010VgnVCM1000004d82620aRCRD&amp;locale=0&amp;sourceId=1af539b439c98010VgnVCM1000004d82620a____ |title=Topic Definition— Baptism |publisher=[[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] |year=2008 |accessdate=February 25, 2009}}&lt;/ref&gt;
|  ಇಲ್ಲ (ಕನಿಷ್ಟ 8 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿರಬೇಕು)
|  ಹೌದು
|  ಪಿತ, ಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮ (LDS  ಚರ್ಚ್ [[ನೈಸಿಯನ್]] [[ತ್ರಿಕೂಟ]]ವನ್ನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ [[ಗಾಡ್‌ಹೆಡ್]] ಅನ್ನು ನಂಬುತ್ತದೆ)&lt;ref&gt;ನೋಡಿ [http://scriptures.lds.org/en/gs/g/22 ಗೈಡ್ ಟು ದಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಚರ್ಸ್: ಗಾಡ್, ಗಾಡ್‌ಹೆಡ್] ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಾಡ್‌ಹೆಡ್‌ನ ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾದ ಲೇಟರ್-ಡೇ ಸೆಯಿಂಟ್ ವಿವರಣೆಗಾಗಿ.&lt;/ref&gt;
|-
|  [[ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್]] / [[ಓರಿಯೆಂಟಲ್ ಆರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್]] / [[ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]]
|  ಹಳೆಯ ಮನುಷ್ಯನು ಸತ್ತು &quot;ಹೊಸ ಮನುಷ್ಯ&quot;ನು ಪೂರ್ವಾರ್ಜಿತ ಪಾಪಗಳ ಕಳಂಕದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಹೊಸ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಎಲ್ಲಾ ಬಾಧ್ಯತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಪಗಳು ಅನೂರ್ಜಿತ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಶೂನ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=March 2009}}
|   3-ಹಂತಗಳ ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆ ಇಲ್ಲವೇ ಅದ್ದುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ(ಇತರ ವಿಧಾನಗಳು ಕೇವಲ ತುರ್ತುಸ್ಥಿತಿಯಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ, ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದರೆ ನಂತರ ಪಾದ್ರಿ ಇದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕು).{{Citation needed|date=March 2009}}
|  ಹೌದು ಕ್ರಿಸ್‌ಮೇಶನ್ (ಅರ್ಥಾತ್, ಕನ್‍ಫರ್ಮೇಶನ್)ನ ನಂತರ ಕೂಡಲೆ ಪವಿತ್ರ ಕಮ್ಯುನಿಯನ್.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  ಹೌದು
|  ತ್ರಿಕೂಟ
|-
|  [[ಯೆಹೋವನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು]]
|  ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂಬುದು ಇಡೀ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷ ಪಡೆಯಲು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುವಂಥದು: ಯೇಸುವಿನ ಆದೇಶಕ್ಕೆ ವಿಧೇಯವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ (ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ 28:19-20), ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ವಿಮುಕ್ತಿಯ ತ್ಯಾಗದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಕೇತ (ರೋಮನ್ಸ್ 10:10), ಮತ್ತು ಯೆಹೋವನಿಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಮುಡುಪಾಗಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವುದರ ಹಾಗೂ ಸತ್ತ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದ ಸೂಚನೆ. (1 ಪೀಟರ್ 2:21) ಆದರೆ, ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮೋಕ್ಷ ದೊರಕುವುದನ್ನು ಖಚಿತಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;''ವರ್ಷಿಪ್ ದಿ ಓನ್ಲಿ ಟ್ರೂ ಗಾಡ್'', ಜೆಹೊವಾಹ್‌ನ ವಿಟ್ನೆಸಸ್‌ನಿಂಡ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ (2002, 2006), &quot;ಅಧ್ಯಾಯ 12: ದಿ ಮೀನಿಂಗ್ ಆಫ್ ಯುವರ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ&quot;, ಪು. 118, &quot;ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ತನ್ಮೂಲಕ ಮೋಕ್ಷ ಸಿಗುವುದರ ಖಾತ್ರಿಯೆಂದುಕೊಂಡರೆ ಅದು ತಪ್ಪುಗ್ರಹಿಕೆಯಾಗುವುದು. ಇಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಮೂಲಕ ಯೆಹೋವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ದೈವೇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿಕೊಂಡು, ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ನಿಷ್ಠಾವಂತನಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅದಕ್ಕೆ ಮೌಲ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.&quot;&lt;/ref&gt;
|  ಮುಳುಗಿಸುವುದು ಮಾತ್ರ; ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರೀ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಲಾಗುವುದು.&lt;ref&gt;&quot;ಓದುಗರಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು&quot;, ''ದಿ ವಾಚ್‌ಟವರ್'', ಮೇ 1, 1979, ಪು. 31, &quot;ಮುಳುಗಿಸುವಿಕೆಯ ಮೂಲ್ಕ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಬೈಬಲ್ ತೋರುತ್ತದೆ.  ಆದ್ದರಿಂದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಅವಶ್ಯಕ್ತೆ ಬಿದ್ದರೂ ಸರಿಯೆ, ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತಿದ್ದರೆ ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಬೇಕು. …ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯೆಹೋವನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. [ಅದರೆ], ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಿಂಧುವಾದ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಶಾಲವಾದ ಸ್ನಾನದ ತೊಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ನೆರವೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. …ಕೆಲವೊಂದು ವೈಪರೀತ್ಯದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಹೆಚ್ಚೂಕಡಿಮೆ ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದೇ ತೋರಬಹುದು. ಆಗ ನಾವು ದಯಾಳುವಾದ ದಿವ್ಯ ಪಿತನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಂಬ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವೆವು.&lt;/ref&gt;
|  ಇಲ್ಲ
|  ಇಲ್ಲ
|  ಏಸುಕ್ರಿಸ್ತ
|-
! ವರ್ಗನಾಮ (ಮುಂದುವರೆದುದು)
! ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಬಗೆಗಿನ ನಂಬಿಕೆಗಳು
! ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ರೀತಿ
! ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಲಾಗುವುದೆ?
! ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‍ನಿಂದ ಮರುಹುಟ್ಟು ದೊರೆಯುವುದು / ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುವುದು
! ಮಾನಕ
|-
|  [[ಲುಥೆರನ್ನರು]]
|  ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಒಂದು ಪವಾಡದ [[ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಮೂಲಕ ದೇವರು ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯ ಉಡುಗೊರೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.  &quot;ಇದು ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆಂದು ನಮಗೆ ಅರಿವಿದೆ ಎಂದು ನಾವು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ,(ಬೈಬಲ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವ ವಿಷಯಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ) ಮಗುವೊಂದನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್ಟೈಜ್ ಮಾಡಿದಾಗ, ಆ ಶಿಶುವಿನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದೇವರು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಾವು ನಂಬುತ್ತೇವೆ.&quot; &lt;ref&gt;[http://www.lcms.org/pages/internal.asp?NavID=2608 LCMS ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ ರಿಜನರೇಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101022023650/http://www.lcms.org/pages/internal.asp?NavID=2608 |date=2010-10-22 }},  18 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009ರಂದು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು&lt;/ref&gt;
|  ಚಿಮುಕಿಸುವುದು ಇಲ್ಲವೇ ಸುರಿಯುವುದು.&lt;ref&gt;[http://www.elca.org/Growing-In-Faith/Worship/Learning-Center/FAQs/Baptismal-Practices.aspx ELCA ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ ವಿಧಾನಗಳು], 18 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009ರಂದು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.lcms.org/pages/internal.asp?NavID=2590 LCMS ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ ವಿಧಾನಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100731050408/http://www.lcms.org/pages/internal.asp?NavID=2590 |date=2010-07-31 }}, R18 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009ರಂದು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು&lt;/ref&gt;
|  ಹೌದು&lt;ref&gt;[http://www2.elca.org/communication/brief.html#sacraments ELCA ಇನ್‌ಫ್ಯಾಂಟ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ ನೋಟಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100724154507/http://www2.elca.org/communication/brief.html#sacraments |date=2010-07-24 }}, 18 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009ರಂದು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LCMS&quot;&gt;[http://www.lcms.org/pages/internal.asp?NavID=2612 LCMS ಇನ್‌ಫ್ಯಾಂಟ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂ ನೋಟಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102031418/http://www.lcms.org/pages/internal.asp?NavID=2612 |date=2011-01-02 }}, 18 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2009ರಂದು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು&lt;/ref&gt;
|  ಹೌದು&lt;ref name=&quot;LCMS&quot;/&gt;
|  ತ್ರಿಕೂಟ
|-
|  [[ಮೆಥಡಿಸ್ಟರು]] ([[ಆರ್ಮೈನಿಯನ್ನರು]], [[ವೆಸ್ಲಿಯನ್ನರು]])
|  ಇದು ಕ್ರಿಸ್ತನ ಪವಿತ್ರ ಚರ್ಚಿನ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನು ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೇವರ ಅಪೂರ್ವ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುವನು ಮತ್ತು ಆತನಿಗೆ ಜಲ ಮತ್ತು ಆತ್ಮದ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಜನ್ಮವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುವುದು.  ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೆ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಸದಾಚಾರಗಳ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ತೊಡಿಸುತ್ತದೆ.
|  ಚಿಮುಕಿಸುವುದು, ಸುರಿಯುವುದು ಇಲ್ಲವೇ ಅದ್ದುವುದು.&lt;ref name=&quot;By Water and the Spirit - Method&quot;&gt;{{cite web|url = http://archives.umc.org/interior.asp?ptid=4&amp;mid=992| title =  By Water and the Spirit: A United Methodist Understanding of Baptism|publisher = [[The United Methodist Church]]|quote= In United Methodist tradition, the water of baptism may be administered by sprinkling, pouring, or immersion.|accessdate = 2007–08–02}}&lt;/ref&gt;
|  ಹೌದು&lt;ref name=&quot;Henry Wheeler, D.D. - Baptism of Infants in Methodism&quot;&gt;{{cite web|url = https://books.google.com/books?id=7swrAAAAYAAJ&amp;pg=PA237&amp;lpg=PA237&amp;dq=meaning+of+article+7+articles+of+methodist+religion&amp;source=bl&amp;ots=ufI1EYuaUP&amp;sig=HsggEl5m7kH1G-hRdagnUACfAkA&amp;hl=en&amp;ei=9MXnS4adKIW0lQfOyqiVAw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=5&amp;ved=0CC8Q6AEwBA#v=onepage&amp;q=infant&amp;f=false| title =  History and Exposition of the Twenty-five Articles of Religion of the Methodist Episcopal Church|publisher =Eaton &amp; Mains|page=295-312|accessdate = 2007–08–02}}&lt;/ref&gt;
|  ಹೌದು,  ಅದರೆ [[ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ]]ಮತ್ತು [[ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತ]]ನು ಸಂರಕ್ಷಕ ಎಂಬ  [[ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಅಂಗೀಕಾರ]]ದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;UMC - By Water and the Spirit&quot;&gt;{{cite web|url = http://archives.umc.org/interior.asp?ptid=4&amp;mid=992| title =  By Water and the Spirit: A United Methodist Understanding of Baptism|publisher = [[The United Methodist Church]]|quote= John Wesley retained the sacramental theology which he received from his Anglican heritage. He taught that in baptism a child was cleansed of the guilt of original sin, initiated into the covenant with God, admitted into the church, made an heir of the divine kingdom, and spiritually born anew. He said that while baptism was neither essential to nor sufficient for salvation, it was the &quot;ordinary means&quot; that God designated for applying the benefits of the work of Christ in human lives. On the other hand, although he affirmed the regenerating grace of infant baptism, he also insisted upon the necessity of adult conversion for those who have fallen from grace. A person who matures into moral accountability must respond to God's grace in repentance and faith. Without personal decision and commitment to Christ, the baptismal gift is rendered ineffective.
&lt;br /&gt;
''Baptism as Forgiveness of Sin''. In baptism God offers and we accept the forgiveness of our sin (Acts 2:38). With the pardoning of sin which has separated us from God, we are justified—freed from the guilt and penalty of sin and restored to right relationship with God. This reconciliation is made possible through the atonement of Christ and made real in our lives by the work of the Holy Spirit. We respond by confessing and repenting of our sin, and affirming our faith that Jesus Christ has accomplished all that is necessary for our salvation. Faith is the necessary condition for justification; in baptism, that faith is professed. God's forgiveness makes possible the renewal of our spiritual lives and our becoming new beings in Christ. &lt;br /&gt;
''Baptism as New Life''. Baptism is the sacramental sign of new life through and in Christ by the power of the Holy Spirit. Variously identified as regeneration, new birth, and being born again, this work of grace makes us into new spiritual creatures (2 Corinthians 5:17). We die to our old nature which was dominated by sin and enter into the very life of Christ who transforms us. Baptism is the means of entry into new life in Christ (John 3:5; Titus 3:5), but new birth may not always coincide with the moment of the administration of water or the laying on of hands. Our awareness and acceptance of our redemption by Christ and new life in him may vary throughout our lives. But, in whatever way the reality of the new birth is experienced, it carries out the promises God made to us in our baptism.|accessdate = 2007–08–02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;By Water and the Spirit - Personal Faith&quot;&gt;{{cite web|url = http://archives.umc.org/interior.asp?ptid=4&amp;mid=992| title =  By Water and the Spirit: A United Methodist Understanding of Baptism|publisher = [[The United Methodist Church]]|quote= The United Methodist Church does not accept either the idea that only believer's baptism is valid or the notion that the baptism of infants magically imparts salvation apart from active personal faith.|accessdate = 2007–08–02}}&lt;/ref&gt;
|  ತ್ರಿಕೂಟ
|-
|  [[ಟ್ರಿನಿಟೇರಿಯನ್ ಪೆಂಟಕೋಸ್ಟಲ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು ಹಲವಾರು &quot;ಹೋಲಿನೆಸ್&quot; ಪಂಗಡಗಳು, [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮಿಶನರಿ ಅಲಯನ್ಸ್]], [[ಅಸೆಂಬ್ಲೀಸ್ ಆಫ್ ಗಾಡ್]]
|  ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮಾಡುವುದು ಒಂದು ಮತೀಯ ವಿಧಿ, ಅದು ಕ್ರಿಸ್ತನನ್ನು ತಮ್ಮ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಸಂರಕ್ಷಕನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರುವಂತೆ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಸಾಂಕೇತಿಕ ವಿಧಿ.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  ಮುಳುಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ. ಜತೆಗೇ ಪವಿತ್ರಾತ್ಮದ ವಿಶೇಷ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ &quot;ಎರಡನೇ&quot; ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅವಶ್ಯಕ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ag.org/top/Beliefs/Statement_of_Fundamental_Truths/sft_full.cfm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-07 |archive-date=2010-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101025103149/http://ag.org/top/Beliefs/Statement_of_Fundamental_Truths/sft_full.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|  ಇಲ್ಲ
|  ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ
|  ತ್ರಿಕೂಟ
|-
|  [[ಒನ್‌ನೆಸ್ ಪೆಂಟಕೋಸ್ಟಲ್ಸ್]] 
|  ಮೋಕ್ಷ ಹೊಂದಲು ಅವಶ್ಯಕ
|  ಮುಳುಗಿಸುವುದು ಮಾತ್ರ
|  ಇಲ್ಲ
|  ಹೌದು
|  ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಹೆಸರು
|-
|  [[ಪ್ರೆಸ್‌ಬಿಟೇರಿಯನ್]] ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ [[ರೆಫಾರ್ಮ್‌ಡ್ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು]]
|  ಅದು ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆ, ಒಂದು ಸಾಂಕೇತಿಕ ವಿಧಿ, ಮತ್ತು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ವಯಸ್ಕ ವಿಶ್ವಾಸಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಂಬಿಕೆಯ ಮೊಹರು. ಅದು ಆಂತರಿಕ ವಿಶ್ವಾಸದ ಬಾಹ್ಯ ಸಂಕೇತ.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  ಚಿಮುಕಿಸುವುದು,ಸುರಿಯುವುದು, ಅದ್ದುವುದು ಇಲ್ಲವೇ ಮುಳುಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ{{Citation needed|date=March 2009}}
|  ಹೌದು,[[ನ್ಯೂ ಕೋವೆನಂಟ್]]ಗೆ ಸದಸ್ಯತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  ಇಲ್ಲ
|  ತ್ರಿಕೂಟ
|-
|  [[ಕ್ವೇಕರ್‌ಗಳು]] ([[ರಿಲಿಜಿಯಸ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್]])
|  ಇದು ಬರೇ ಒಂದು ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯೇನಿಲ್ಲ.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  ನೀರಿನ ಮೂಲಕ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಪವಿತ್ರಾತ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಶಿಸ್ತಿನ ಜೀವನದ ಮೂಲಕ ಮಾನವ ಆತ್ಮದ ನಿರಂತರ, ಆಂತರಿಕ ಶುದ್ಧೀಕರಣವನ್ನು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  —
|  —
|  —
|-
|  [[ರಿವೈವಲಿಸಮ್]]
|  ಮೋಕ್ಷ ಹೊಂದಲು ಅವಶ್ಯಕ ಮೆಟ್ಟಿಲು.
|  ಪವಿತ್ರ ಆತ್ಮವನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯೊಡನೆ ಮುಳುಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ.
|  ಇಲ್ಲ
|  ಹೌದು
|  ತ್ರಿಕೂಟ
|-
|  [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]]
|  &quot;ಯಾರಿಗಾಗಿ ಸುವಾರ್ತೆಯನ್ನು ಸಾರಲಾಗಿದೆಯೋ ಮತ್ತು ಯಾರು ಈ ಪವಿತ್ರ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕೆಂದು ಕೇಳುವ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಡಿದ್ದಾರೋ ಅಂತಹವರ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕ&quot;&lt;ref name=&quot;vatican&quot;/&gt;
| ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುರಿಯುವುದು, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದ್ದುವುದು ಅಥವಾ ಮುಳುಗಿಸುವುದು; ನೀರು ನಂತರದಲ್ಲಿ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹರಿದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಚಿಮುಕಿಸುವುದನ್ನು ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಲಾಗುವುದು.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=7zao8kBL7CYC ಸ್ಕಾಟ್ ಹಾಹ್‍ನ್, ಲಿಯಾನ್ ಜೆ. ಸುಪ್ರಿನೆಂಟ್, ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಫಾರ್ ಎ ರೀಸನ್: ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಚರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಮಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಆಫ್ ಗಾಡ್] (ಎಮ್ಮಾಸ್ ರೋಡ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್, 1998 ISBN 0-9663223-0-4, 9780966322309), p. 135.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=7uO9JPD17jwC ಪಾಲ್ ಹ್ಯಾಫ್ನರ್, ದಿ ಸ್ಯಾಕ್ರಮೆಂಟಲ್ ಮಿಸ್ಟರಿ] (ಗ್ರೇಸ್‌ವಿಂಗ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್, 1999 ISBN 0-85244-476-1, 9780852444764), p. 36.&lt;/ref&gt;
|  ಹೌದು
|  ಹೌದು
|  ತ್ರಿಕೂಟ
|-
|  [[ಸೆವೆಂತ್ ಡೇ ಅಡ್ವೆಂಟಿಸ್ಟರು]]
|  ಮೋಕ್ಷ ಹೊಂದಲು ಅವಶ್ಯಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಚರ್ಚಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ದೊರಕಲು ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಅಂಶಗಳಲ್ಲೊಂದು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಪಾಪದ ಸಾವನ್ನೂ ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತನಲ್ಲಿ ಹೊಸಜನ್ಮವನ್ನೂ ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Seventh-day Adventist Minister's Handbook 1997&quot;&gt;ಸೆವೆಂತ್-ಡೇ ಅಡ್ವೆಂಟಿಸ್ಟ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್ಸ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್, ಆವೃತ್ತಿ. ಮಿನಿಸ್ಟ್ರಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್, ದಿ ಜನರಲ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಸೆವೆಂತ್-ಡೇ ಅಡ್ವೆಂಟಿಸ್ಟ್ಸ್ (ಸಿಲ್ವರ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್,ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್, 1997), 199.&lt;/ref&gt;&quot;&quot;ಇದನ್ನು ಪಡೆದವರು ದೇವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರುವುದು ಖಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉನ್ನತಪದವಿಯನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸುತ್ತದೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;Seventh-day Adventist Minister's Handbook 1997&quot;/&gt;
|  ಮುಳುಗಿಸುವುದು.&lt;ref&gt;ಸೆವೆಂತ್-ಡೇ ಅಡ್ವೆಂಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್ ಮ್ಯಾನುಯಲ್: 2005 ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿಚೆ 17ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ. ದಿ ಸೆಕ್ರೆಟರಿಯೇಟ್ ಆಫ್ ಜನರಲ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಸೆವೆಂತ್-ಡೇ ಅಡ್ವೆಂಟಿಸ್ಟ್ಸ್ (ಹೇಗರ್ಸ್‌ಟೌನ್, ಮೇರಿಲೆಂಡ್: ರೆವ್ಯೂ ಎಂಡ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್, 2005), 30.&lt;/ref&gt;
|  ಇಲ್ಲ
|  ಇಲ್ಲ
|  ತ್ರಿಕೂಟ
|-
|  [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್]] ([[ಇವ್ಯಾಂಜೆಲಿಕಲ್ ಮತ್ತು ರೆಫಾರ್ಮ್‌ಡ್ ಚರ್ಚ್]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಕಾನ್‌ಗ್ರಿಗೇಶನಲ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು]])
|  ಎರಡು ಪವಿತ್ರ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ದೇವರ ಅದು ಆಂತರಿಕ ವಿಶ್ವಾಸದ ಬಾಹ್ಯ ಸಂಕೇತ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾರ್ಥನಾಸಭೆಗಳ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದಿರಲೂಬಹುದು.  ಅದರೆ ಇದು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಅನ್ವಯವಾಗುವಂತಹ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಆಚರಣೆ.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  ಚಿಮುಕಿಸುವುದು,ಸುರಿಯುವುದು, ಅದ್ದುವುದು ಇಲ್ಲವೇ ಮುಳುಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  ಹೌದು, [[ನ್ಯೂ ಕೋವೆನಂಟ್]]ಗೆ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  ಇಲ್ಲ
|  ತ್ರಿಕೂಟ
|-
|  [[ಅನಾಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್]]
|  ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನಾಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚುಗಳು(ಅನಾಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಎಂದರೆ ಮರುದೀಕ್ಷೆ ನೀಡುವುದು ಎಂದರ್ಥ) ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾವಾದರೂ ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವೆಂದಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಕಮ್ಯುನಿಯನ್, ಕಾಲು ತೊಳೆಯುವಿಕೆ, ಪವಿತ್ರ ಚುಂಬನ, ಕ್ರೈಸ್ತಮಹಿಳೆಯ ತಲೆಹೊದಿಕೆ, ತೈಲಲೇಪನ ಮತ್ತು ಮದುವೆಗಳಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜತೆಗೇ ಅನಾಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟರು ಶಿಶುಗಳ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌‌ನ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಚರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರವು ಒಂದಾಗಿದ್ದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ, ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮಂಜೂರಾತಿ ನೀಡಲಾದ ಚರ್ಚಿನ ಮುಖಾಂತರ(ರಿಫಾರ್ಮ್‌ಡ್ ಅಥವಾ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್) ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಮೂಲಕ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಜನರಿಗೆ ನಾಗರಿಕತ್ವದ ಹಕ್ಕು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಶಿಶುಗಳ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ ಅನ್ನು ನಿಷ್ಟುರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದೆ. ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್‌ನ ನಂತರ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಗಳು ಉಂಟಗುವುದೆಂದು ಇವರ ನಂಬಿಕೆ.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  ಸುರಿಯುವುದು, ಅದ್ದುವುದು ಇಲ್ಲವೇ ಮುಳುಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ.{{Citation needed|date=March 2009}}
|  ಇಲ್ಲ
|  ಇಲ್ಲ
|  ತ್ರಿಕೂಟ
|}

=== ಧಾರ್ಮಿಕವಲ್ಲದ ದೀಕ್ಷೆಗಳು ===

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀರಿನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮಾಡದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಹಲವಾರು ದೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತ್ಯತೀತ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಪಯಣವಿಧಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

* ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬೆಲ್ಜಿಯಂ‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ [[ಪ್ರಮಾಣವಚನ]]ಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಪದವೆಂದರೆ ದಚ್‌ಭಾಷೆಯ ''ಶ್ಯಾಕ್ಟೆನ್‌ಡ್ಯೂಪ್''  ('ಪ್ರಮಾಣ ದೀಕ್ಷೆ') ಇಲ್ಲವೇ ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಯ ''ಬ್ಯಾಪ್ತೇಮ್''. ಇದು [[ವಿದಾರ್ಥಿ ಸಮಾಜ]]ಗಳಿಗೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ) [[ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸೇರುವ]] [[ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ]] ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಉಚ್ಛಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಅವುಗಳಿಂದಲೇ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ವಿಶ್ವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ಗಳಾದ [[ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟೆ ಕ್ಯಾತೊಲೊಕ್ ದೆ ಲೊವ್‌ವೈನ್]] ಮತ್ತು [[ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟೆ ಲಿಬ್ರೆ ದೆ ಬ್ರುಕ್ಸೆಲ್ಲೆಸ್]].{{Citation needed|date=February 2009}}
* ಬ್ರೆಜಿಲಿಯನ್ ಸಮರಕಲೆಯಾದ [[ಕೆಪೋಯೆರಾ]]ದಲ್ಲಿ [[ಬಾಟಿಜಾದೊ]](ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ &quot;ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್&quot;) ಎಂಬ ವಾರ್ಷಿಕ ಪದೋನ್ನತಿ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆ ಬಾರಿಗೆ ಬಾತಿಹಾದೊ‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಕೆಪೋಯೆರಿಸ್ತಾಸ್ ಸಮುದಾಯವು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ ಎಂಬುದರ ಗುರುತಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಪೋಯೆರಾ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿರಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು ಅಥವಾ ಇತರ ಹಿರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನೀಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನು ಒಂದು ಚಲನೆಯನ್ನು ಯಾವ ರೀತಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ನೋಡಲು ಹೇಗಿದ್ದಾನೆ, ಅಥವಾ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಅವರ ಕೆಪೋಯೆರಾ ಹೆಸರನ್ನು ಕೆಪೊಯೆರಾ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ನೋ ದು ಗೆ(ಗುಪ್ತನಾಮ)]]ಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಪೋಯೆರಾವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವುದು ಕಾನೂನುಪ್ರಕಾರ ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2009}}

=== ವಸ್ತುಗಳ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ===

[[ಚಿತ್ರ:USS Dewey christening.jpg|thumb|right| USS Deweyಯ ಕ್ರಿಸನಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಪುಣ್ಯಸ್ನಾನ.]]

&quot;ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್&quot; ಅಥವಾ &quot;ಕ್ರಿಸನಿಂಗ್&quot; ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೆಲವೊಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳ ಬಳಕೆಯ ಅರಂಭವನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಲು ಕೂಡಾ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

*  ''ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಆಫ್ ಬೆಲ್ಸ್''  ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ([[ಸಂಗೀತಮಯ]] ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಲು,  ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಚರ್ಚ್]])ನ ಘಂಟಾನಾದದ ಬಗ್ಗೆ, ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.  ಇದರ ಮೂಲವು ಬಿಷಪ್‌ರವರು ಗಂಟೆಯ ಹೊರಭಾಗವನ್ನು ಇನ್‌ಫರ್ಮ್‌ನ ತೈಲದಿಂದಲೂ, ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ಮ್‌ನಿಂದಲೂ ಲೇಪನ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ಅದನ್ನು [[ಪವಿತ್ರ ಜಲ]]ದಿಂದ ತೊಳೆಯುವ ವಿಧಿಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ; ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಹೊಗೆಸೂಸುವ [[ಧೂಪಪಾತ್ರೆ]]ಯನ್ನು ಗಂಟೆಯ ಅಡಿಗೆ ಇಡಲಾಗುವುದು, ಮತ್ತು ಬಿಷಪ್‌ರವರು ಚರ್ಚಿನ ಈ [[ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿ]]ಗಳು ಗಂಟೆಯ ಸದ್ದು ಕೇಳಿದಾಗಲೆಲ್ಲ ಭೂತಪಿಶಾಚಿಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಲಿ, ತುಫಾನುಗಳಿಂದ ಕಾಪಾಡಲಿ, ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯಿರುವವರನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಕರೆಯಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.
* ''ಹಡಗುಗಳ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್'' : [[ಕ್ರುಸೇಡ್(ಧರ್ಮಯುದ್ಧ)]]ಗಳ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಕೂಡ, ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಹಡಗು]]ಗಳಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದ ಮಾಡುವದನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. [[ಪಾದ್ರಿಯು]] ದೇವರಲ್ಲಿ ಹಡಗಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಪಯಣಿಸುವವರನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ನೌಕೆ]]ಯ ಮೇಲೆ [[ಪವಿತ್ರ ಜಲ]]ವನ್ನು ಪ್ರೋಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;cathen&quot;/&gt;

== ಅನುಬಂಧಗಳು ==
{{Reflist|2}}

== ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ==
{{Wikisource1911Enc}}

* {{cite journal |first=Don |last=Matzat |year=1997 |month=Spring |title=In Defense of Infant Baptism |url=http://www.issuesetcarchive.org/issues_site/resource/journals/v2n3.htm |accessdate=February 26, 2009 |journal=Issues, Etc. Journal |volume=2 |issue=3}}
* {{cite book |title=Baptism, Eucharist, and ministry |publisher=[[World Council of Churches]] |location=Geneva |year=1982 |pages= |isbn=2-8254-0709-7 |oclc=9918640 |author=World Council of Churches}}
* {{cite book |first=Richard |last=Jungkuntz |title=The Gospel of Baptism |location=St. Louis |publisher=Concordia Publishing House |year=1968 |oclc=444126}}
* {{cite book |first=Robert W. |last=Kolb |title=Make Disciples, baptizing: God's gift of new life and Christian witness |url=https://archive.org/details/makedisciplesbap0000robe |publisher=Concordia Seminary |location=St. Louis |year=1997 |pages= |isbn=0-911770-66-6 |oclc=41473438}}
* {{cite book |first=James M. |last=Chaney |title=William the Baptist |url=http://www.doulosresources.org/books/william/william.html |publisher=Doulos Resources |location=Oakland, TN |year=2009 |pages=160 |isbn=978-1442185609 |oclc= |access-date=2010-07-07 |archive-date=2009-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090708014704/http://www.doulosresources.org/books/william/william.html |url-status=dead }}
* {{cite book |first=David P. |last=Scaer |title=Baptism |location=St. Louis |publisher=The Luther Academy |year=1999 |oclc=41004868}}
* {{cite book |author=Schlink, Edmund |title=The Doctrine of Baptism |publisher=Concordia Publishing House |location=St. Louis, Mo |year=1972 |pages= |isbn=0-570-03726-3 |oclc=228096375}}
* {{cite book |first=Laurence Hull |last=Stookey |title=Baptism, Christ's act in the church |url=https://archive.org/details/baptismchristsac00stoo |publisher=Abingdon |location=Nashville, Tenn |year=1982 |pages= |isbn=0-687-02364-5 |oclc=7924841}}
* {{cite book |first=Kallistos |last=Ware |authorlink=Timothy Ware |title=The Orthodox Church |url=https://archive.org/details/orthodoxchurch0000kall_q2l6 |publisher=Penguin Books |location=New York |year=1993 |pages=[https://archive.org/details/orthodoxchurch0000kall_q2l6/page/277 277]–278 |isbn=0-14-014656-3 |oclc=263544700}}
* {{cite book |first=William H. |last=Willimon |authorlink=William Willimon |title=Remember who you are: baptism, a model for Christian life |url=https://archive.org/details/rememberwhoyouar0000will_d2l4 |publisher=Upper Room |location=Nashville |year=1980 |pages= |isbn=0-8358-0399-6 |oclc=6485882}}
* {{cite book |first=Jim |last=Linderman |title=Take Me to the Water: Immersion Baptism in Vintage Music and Photography 1890-1950 |url=https://archive.org/details/takemetowaterimm0000unse |publisher=Dust to Digital |location=Atlanta |year=2009 |pages= |isbn=978-0-9817342-1-7 }}

== ಹೊರ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/52311/Baptism &quot;Baptism.&quot;] ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಆನ್‌ಲೈನ್.
{{Commonscat|Baptism}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್(ಜ್ಞಾನಸ್ನಾನ)]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ತ ಶಬ್ದಾವಳಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಧಾರ್ಮಿಕ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳು]]</text>
      <sha1>shzgorp1s7fhvcoo220an39y207dqa0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಿ.ಆರ್.ವಿ. ಇನ್ಸ್ಟಿ ಟ್ಯೂಟ್ ಹಾಗೂ ಥಿಯೇಟರ್, ಬೆಂಗಳೂರು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23959</id>
    <revision>
      <id>1431002</id>
      <parentid>1355513</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T23:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7330" sha1="nymplo6jt64htymhfl4u39ghz9m1359" xml:space="preserve">{{Orphan|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫}}

'[[ಬಿ.ಆರ್.ವಿ.ಇನ್ಸ್ಟಿ ಟ್ಯೂಟ್ ಹಾಗೂ ಥಿಯೇಟರ್]]', ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಕಬ್ಬನ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಥಿಯೇಟರ್ ಪೆರೇಡ್ ಮೈದಾನದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ. ಮೊದಲು, ಇದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ (Auxiliary Force, India) ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/citys-cinemas-have-many-firsts/article716314.ece City’s cinemas have many firsts, Hindu daily] {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಮೊದಲು, ಕಟ್ಟಿದಾಗ ಪೂರ್ತಿ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ೧೯೦೫ ರಲ್ಲಿ ಭವನವನ್ನು ಕೆಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ  ಉರುಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗಿರುವ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದು, ೧೯೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಅದನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ, ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.  ಟ್ಯೂಡಾರ್ ವಿನ್ಯಾಸ ನಿರ್ಮಾಣದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಬಿ.ಆರ್.ವಿ. ಇನ್ಸ್ಟಿ ಟ್ಯೂಟ್, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅತ್ಯಂತ ಸೊಗಸಾದ ಕಟ್ಟಡವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಪಡೆದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://bangalore.citizenmatters.in/articles/print/1364-films-50s-theatres-bengaluru-sagar-kempegowda-himalaya-geeta--majestic The heydays of Bangalore's movie halls citizen matters, Palahalli Vishwanath, 19 Sep 2009]&lt;/ref&gt;
==ಸೇನೆಯ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ನ ಕಚೇರಿ ಈ ಭವನದಲ್ಲಿತ್ತು==
ಸೇನೆಯ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಕಚೇರಿ ಗ್ರೌಂಡ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅಲ್ಲೇ [[ಬಿಲಿಯರ್ಡ್ ಆಟದ ಕೊಠಡಿ]] ಇತ್ತು. [[ರೀಡಿಂಗ್ ರೂಮ್]], [[ಲೇಡೀಸ್ ರೂಂ]] ಹಾಗೂ ಒಂದು [[ಬಾರ್]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸೇನೆಯ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗದ ಅಧಿಕಾರಿಗಣದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ, ಸ್ವಲ್ಪ  ಹಣದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಸೇವೆ ದೊರೆಯುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://churumuri.wordpress.com/2008/12/07/once-upon-a-time-in-bangalore-on-route-no-11/ churu muri]&lt;/ref&gt;
==ವಿಶಾಲ ಶಸ್ತ್ರಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹದ, ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರವಿತ್ತು==
ಮೇಲಿನ ಅಂತಸ್ತಿನಲ್ಲಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಕಚೇರಿಗಳು, ಸ್ಟೋರ್ ಗಳು, ಬ್ಯಾಂಡ್ ರೂಂ, ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಚರ್ ರೂಂ.ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಗಿತ್ತು. ಭವನದ ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, [[ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರ]]ವಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ತಯಾರುಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದರು. ಕಟ್ಟಡ ಹೊರಭಾಗ್ದ ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಯಮೇಲೆ ಈಗಲೂ [[ಬಿ.ಆರ್.ವಿ.ಸ್ಟೋರ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಬಿ.ಆರ್.ವಿ.ಆರ್ಮರಿ]] ಎಂಬಹೆಸರಿನ ಕೆತ್ತಿರುವ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಥಿಯೇಟರ್ ನ ಸಭಾಂಗಣದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ, ೧೨೦ ಅಡಿ ಉದ್ದ, ಮತ್ತು ೬೦ ಅಡಿ ಅಗಲ, ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೮೦೦ ಜನ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುಅ ಆಸನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಇದೆ. ರಂಗಮಂದಿರದ ಸ್ಟೇಜ್ [ಸಿನಿಮಾಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸುವ ಮೊದಲು] ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಅದರ ಹಿಂದೆ, ದ್ರೆಸಿಂಗ್ ರೂಂ ಗಳು, [[ಗ್ರೀನ್ ರೂಂ]] ಗಳು, ಮತ್ತು [[ಶೌಚಾಲಯ]]ಗಳಿದ್ದವು. ಸ್ಟೇಜಿನ ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ನೆಲವನ್ನು ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ [[ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ]] ದವರಿಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸಲು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಸ್ಟೇಜಿನಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು, ಮೆಟ್ಟಿಲಿನ ಮಾರ್ಗವಿತ್ತು.
==ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ವೀಕ್ಷಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ==
ಹಾಲ್ ನ ಹಿಂಭಾಗ ಅಂದರೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನ ಕಡೆ, ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ, ೩೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ, ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ, ಭಾಷಣಗಳಿಗೆ, ಡಾನ್ಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ, ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು.
==ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಶ್ಯಾಂಡ್ಲಿಯರ್ ಗಳಿದ್ದು ಶೋಭೆಕೊಡುತ್ತಿದ್ದವು== 
(the floor of the Theatre was one level, and had beautiful chandeliers till a few years back) 'ಥಿಯೆಟ್ರಿಕಲ್ ಕಂಪೆನಿ'ಗಳಿಗೆ, ಮತ್ತು [[ಬಯಾಸ್ಕೋಪ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ಗಳಿಗೆ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಲಭ್ಯಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
&lt;References /&gt;

==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [http://blog.travelnride.com/journey-of-bangalores-bygone-days-with-paul-fernandes 'ಟ್ರಾವೆಲ್ ಅಂಡ್ ರೈಡ್', ಬೆಂಗಳೂರು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141003115313/http://blog.travelnride.com/journey-of-bangalores-bygone-days-with-paul-fernandes |date=2014-10-03 }}
* [http://raokln.blogspot.in/2011/01/quick-round-in-bangalore.html 'ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದ ಒಂದು ಸುತ್ತು']  
* [http://www.children-of-bangalore.com/cubroad.htm '೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುತ್ತು'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150105141947/http://www.children-of-bangalore.com/cubroad.htm |date=2015-01-05 }}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರು]]</text>
      <sha1>nymplo6jt64htymhfl4u39ghz9m1359</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಾಸ್ಟನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26049</id>
    <revision>
      <id>1431001</id>
      <parentid>1429886</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T23:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="252236" sha1="0l7sao2vpzyg8cbmwicpdryp7edmom1" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name                     = Boston
|settlement_type          = [[City]]
|image_skyline            = Bostonstraight.jpg
|image_caption            = Skyline of [[Back Bay, Boston|Back Bay]], seen from the [[Charles River]], featuring Boston's two [[List of tallest buildings in Boston|tallest buildings]], the [[John Hancock Tower]] (left) and the [[Prudential Tower]] (right)|image_flag               = Flag of Boston.svg
|image_seal               = Seal of Boston, Massachusetts.svg
|nickname                 = Beantown,&lt;ref name=&quot;Nicknames1&quot;/&gt; The Hub (of the Universe),&lt;ref name=&quot;Nicknames1&quot;/&gt; The Cradle of Liberty,&lt;ref name=&quot;Nicknames2&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.britannia.com/travel/Market/boston-vacations.html |title=Boston Travel &amp; Vacations |accessdate=2009-04-08 |year=2006 |publisher=Britannia.com |archive-date=2009-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090312073408/http://www.britannia.com/travel/Market/boston-vacations.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; The Cradle of Modern America,&lt;ref name=&quot;Nicknames1&quot;/&gt; The Athens of America,&lt;ref name=&quot;Nicknames2&quot;/&gt; The Walking City&lt;ref name=&quot;Nicknames1&quot;/&gt;
|image_map                = Boston ma highlight.png
|map_caption              = Location in [[Suffolk County, Massachusetts]]
|coordinates_display      = display=inline,title
|latd=42 |latm=21 |lats=28 |latNS=N
|longd=71 |longm=03 |longs=42 |longEW=W
|pushpin_map              = USA
|pushpin_label_position    = left
|pushpin_map_caption      = Location in the United States
|coordinates_region       = US-MA
|subdivision_type         = Country
|subdivision_name         = United States
|subdivision_type1        = [[Political divisions of the United States|State]]
|subdivision_name1        = [[Massachusetts]]
|subdivision_type2        = [[List of counties in Massachusetts|County]]
|subdivision_name2        = [[Suffolk County, Massachusetts|Suffolk]]
|established_title        = Settled
|established_date         = September 17, 1630
|established_title2       = Incorporated (city)
|established_date2        = March 4, 1822
|government_type          = [[Mayor–council government|Strong mayor – council]]
|leader_title             = [[List of mayors of Boston|Mayor]]
|leader_name              = [[Thomas Menino|Thomas M. Menino]] ([[Democratic Party (United States)|D]])
|area_footnotes           = &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-context=gct&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-CONTEXT=gct&amp;-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1R_US12S&amp;-tree_id=4001&amp;-redoLog=true&amp;-_caller=geoselect&amp;-geo_id=04000US25&amp;-format=ST-7 |ST-7S&amp;-_lang=en |title=Massachusetts by Place and County Subdivision |accessdate=2009-04-29 |work=American FactFinder |publisher=United States Census Bureau, Census 2000 Summary File 1 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514065545/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-context=gct&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-CONTEXT=gct&amp;-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1R_US12S&amp;-tree_id=4001&amp;-redoLog=true&amp;-_caller=geoselect&amp;-geo_id=04000US25&amp;-format=ST-7 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-context=gct&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1R_US12S&amp;-CONTEXT=gct&amp;-tree_id=808&amp;-redoLog=true&amp;-geo_id=&amp;-format=US-12 |US-12S&amp;-_lang=en |title=United States by Urbanized Area; and for Puerto Rico |accessdate=2009-04-29 |work=American FactFinder |publisher=United States Census Bureau, Census 2000 Summary File 1 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514065630/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-context=gct&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1R_US12S&amp;-CONTEXT=gct&amp;-tree_id=808&amp;-redoLog=true&amp;-geo_id=&amp;-format=US-12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-context=gct&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_US25&amp;-CONTEXT=gct&amp;-tree_id=808&amp;-redoLog=true&amp;-geo_id=&amp;-format=US-25 |US-25S&amp;-_lang=en |title=United States by County by State, and for Puerto Rico |accessdate=2009-04-29 |work=American FactFinder |publisher=United States Census Bureau, Census 2000 Summary File 1 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514065458/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&amp;-context=gct&amp;-ds_name=DEC_2000_SF1_U&amp;-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_US25&amp;-CONTEXT=gct&amp;-tree_id=808&amp;-redoLog=true&amp;-geo_id=&amp;-format=US-25 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|area_magnitude           = 1 E+8
|area_total_sq_mi         = 89.63
|area_total_km2           = 232.14
|area_land_sq_mi          = 48.43
|area_land_km2            = 125.43
|area_water_sq_mi         = 41.21
|area_water_km2           = 106.73
|area_urban_sq_mi         = 1774
|area_urban_km2           = 4595
|area_metro_sq_mi         = 4511
|area_metro_km2           = 11683
|area_blank1_title        = [[Combined statistical area|CSA]]
|area_blank1_sq_mi        = 10644
|area_blank1_km2          = 27568
|elevation_ft             = 141
|population_as_of         = &lt;!--Given separately to each figure because of differences--&gt;
|population_footnotes     = &lt;ref name=&quot;City population&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.census.gov/popest/archives/2000s/vintage_2008/08s_challenges.html |title=Accepted Challenges to Vintage 2008 Population Estimates |accessdate=2010-05-22 |publisher=United States Census Bureau, Population Division}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Urban population&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.census.gov/geo/www/ua/ua2k.txt |title=Alphabetically sorted list of Census 2000 Urbanized Areas |accessdate=2009-04-11 |publisher=United States Census Bureau, Geography Division |format=TXT}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Metro population&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CSA population&quot;/&gt;
|population_total         = 645169 ('09 estimate)
|population_density_sq_mi = 13321
|population_density_km2   = 5144
|population_urban         = 4032484 ('00 census)
|population_metro         = 4522858 ('08 est.)
|population_blank1_title  = [[Combined statistical area|CSA]]
|population_blank1        = 7514759 ('08 est.)
|population_blank2_title  = [[Demonym]]
|population_blank2        = Bostonian
|timezone                 = [[Eastern Standard Time|EST]]
|utc_offset               = -5
|timezone_DST             = [[Eastern Daylight Time|EDT]]
|utc_offset_DST           = -4
|postal_code_type         = [[ZIP code|ZIP code(s)]]
|postal_code              = {{Collapsible list |title=53 total ZIP codes:&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp |title=ZIP Code Lookup – Search By City |accessdate=2009-04-20 |publisher=United States Postal Service}}&lt;/ref&gt; |02108–02137, 02163, 02196, 02199, 02201, 02203, 02204, 02205, 02206, 02210, 02211, 02212, 02215, 02217, 02222, 02228, 02241, 02266, 02283, 02284, 02293, 02295, 02297, 02298}}
|area_code                = [[Area codes 617 and 857|617 and 857]]
|blank_name               = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]]
|blank_info               = 25-07000
|blank1_name              = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID
|blank1_info              = 0617565
|website                  = [http://www.cityofboston.gov/ www.cityofboston.gov]
}}

'''ಬೋಸ್ಟನ್'''   ({{Audio-IPA|en-us-Boston.ogg|/ˈbɒstən/}} ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ)  ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ, ಇದು[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದ್ದು,  ಇಡೀ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ &quot;ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ&quot; ಎನ್ನುವರು.&lt;ref&gt;{{cite book |title=50 one day adventures—Massachusetts, Rhode Island, Connecticut, Vermont, Maine, and New Hampshire. |url=https://archive.org/details/daytripsnewengla0000stei |author=Steinbicker, Earl |year=2000 |publisher=Hastings House/Daytrips
Publishers |isbn=0803820089 |page=[https://archive.org/details/daytripsnewengla0000stei/page/n8 7]}}&lt;/ref&gt; 2009ರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 645,169 ರಷ್ಟಿದ್ದು, ದೇಶದ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;City population&quot;/&gt; ಬೋಸ್ಟನ್ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಗ್ರೇಟರ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದ ನಿರ್ವಾಹಣೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸುಮಾರು  4.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಕೊಡುವುದರ ಮೂಲಕ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೋ ಪಾಲಿಟನ್ ನಗರವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Metro population&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.census.gov/popest/metro/files/2008/CBSA-EST2008-alldata.csv |title=Metropolitan and micropolitan statistical area population and estimated components of change: April 1, 2000 to July 1, 2008 (CBSA-EST2008-alldata) |accessdate=2009-04-11 |publisher=United States Census Bureau, Population Division |format=CSV}}&lt;/ref&gt; ಗ್ರೇಟರ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಒಂದು ವಿನಿಮಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಆರು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಪ್ರಾಂತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಎಸೆಕ್ಸ್, ಮಿಡ್ಲ್ ಸೆಕ್ಸ್, ನಾರ್ಫೊಕ್, ಸಫೋಲ್ಕ್, ಪ್ಲೈಮೌತ್ ಮತ್ತು ವೋರ್ಸೆಸ್ಟರ್,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fta.dot.gov/documents/Boston_Worchester_Manchester_DemographicProfile19.doc |title=Boston Worchester Manchester Demographic Profile: Region 19 |publisher=[[Federal Transit Administration]] |date=2007-01-31 &lt;!-- Last-Modified: Wed, 31 Jan 2007 13:19:13 GMT --&gt; |accessdate=2010-08-30 |archive-date=2013-06-23 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HaHOhS2s?url=http://www.fta.dot.gov/documents/Boston_Worchester_Manchester_DemographicProfile19.doc |url-status=dead }} 21 ಪುಟಗಳು.&lt;/ref&gt;  ಇವೆಲ್ಲವೂ ರ್ಹೋಡ್ ದ್ವೀಪದ ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾಂಪ್ ಶೈರ್ನ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ; ಇದು 7.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ತವರೂರಾಗಿದ್ದು,  ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ  ಐದನೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಯೋಜಿತ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;CSA population&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.census.gov/popest/metro/files/2008/CSA-EST2008-alldata.csv |title=Combined statistical area population and estimated components of change: April 1, 2000 to July 1, 2008 (CSA-EST2008-alldata) |accessdate=2009-04-11 |publisher=United States Census Bureau, Population Division |format=CSV}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CSA PDF map&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.census.gov/econ/census07/pdf/maps/ma/metro/33000us148m.pdf|title=Boston-Worcester-Manchester, MA-RI-NH Combined Statistical Area|year=2007|publisher=U.S. DEPARTMENT OF COMMERCE Economics and Statistics Administration  U.S. Census Bureau|accessdate=2009-06-20}} ಸಿಎಸ್‌ಎ ಒಳಗೊಂಡು: ಎಮ್‌ಎ ಕೌಂಟಿಗಳು: ಬ್ರಿಸ್ಟಾಲ್, ಎಸ್ಸೆಕ್ಸ್, ಮಿಡಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್, ನಾರ್‌ಫೋಕ್, ಪ್ಲೈಮೌತ್, ಸಫೋಲ್ಕ್ ಮತ್ತು ವೊರ್ಸೆಸ್ಟರ್; ಎನ್‌ಎಚ್ ಕೌಂಟಿಗಳು: ಬೆಲ್ಕ್‌ನ್ಯಾಪ್, ಹಿಲ್ಸ್‌ಬರಫ್, ಮೆರ್ರಿಮ್ಯಾಕ್, ರಾಕಿಂಗ್ಡಂ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರಾಫೋರ್ಡ್; ಆರ್‌ಐ ಕೌಂಟಿಗಳು (ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯ): ಬ್ರಿಸ್ಟಾಲ್, ಕೆಂಟ್, ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್, ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ (ದಕ್ಷಿಣ ಕೌಂಟಿ)&lt;/ref&gt;

1630ರಲ್ಲಿ, ಶಾಮಟ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ[[ದ ಮೇಲಿರುವ ಈ ನಗರವನ್ನು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]ನ [[ಪುರಿಟನ್]] ವಸಹಾತುಶಾಹಿಗಳು ಕಂಡು ಹಿಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{cite web |last=Banner |first=David |title=Boston History – The History of Boston, Massachusetts |url=http://www.searchboston.com/articles/history.html |publisher=SearchBoston |accessdate=2009-04-20 |archive-date=2009-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090315031352/http://www.searchboston.com/articles/history.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;]] 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ  ಬೋಸ್ಟನ್ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಬೋಸ್ಟನ್ ಹತ್ಯಾ ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ಟೀ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಬಂಕರ್ ಹಿಲ್‌ನ ಯುದ್ಧ  ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಆಕ್ರಮಣದಂತಹ, ಅಮೇರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅನೇಕ ಆರಂಭಿಕ ಕದನಗಳು ನಗರದ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದವು. ಭೂಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪೌರ ಆಡಳಿತದ ಸ್ವಾಧೀನದ ಮುಖಾಂತರ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಆಚೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅಮೇರಿಕಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರದ ನಂತರ ಬೋಸ್ಟನ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಡಗಿನ ರೇವು ಪಟ್ಟಣ ಹಾಗೂ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು,&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt; ಮತ್ತು ಇದರ ಶ್ರೀಮಂತವಾದ ಚರಿತ್ರೆಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು 16.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;economy&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.city-data.com/us-cities/The-Northeast/Boston-Economy.html |title=Boston: Economy |year=2006 |publisher=Thomson Gale (Thomson Corporation) |accessdate=2007-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610071443/http://www.city-data.com/us-cities/The-Northeast/Boston-Economy.html |archive-date=2007-06-10 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಯಾದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಲ್ಯಾಟೀನ್ ಶಾಲೆ (1635), ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾದ ಮೊದಲ ಸುರಂಗ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಈ ನಗರವು ಹಲವಾರು ಪ್ರಥಮಗಳ ಆಗರವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;first subway&quot;&gt;{{cite book |title=The Rough Guide to Boston |url=https://archive.org/details/roughguidetobost0000fagu_b6q5 |last=Fagundes |first=David |coauthors=Grant, Anthony |publisher=Rough Guides |date=April 28, 2003 |isbn=1-84353-044-9 }}&lt;/ref&gt;

ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಂದ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.searchboston.com/articles/college.html |title=Going to College in Boston |accessdate=2009-04-05 |last=Banner |first=David |publisher=SearchBoston |archive-date=2009-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090411214531/http://www.searchboston.com/articles/college.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸಂಶೋಧನೆ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್, ಇಂಜಿನಿಯರ್, ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಜೈವಿಕತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.worldtravelguide.net/city/16/city_guide/North-America/Boston.html |title=Boston City Guide |accessdate=2009-04-08 |publisher=World Travel Guide}}&lt;/ref&gt; ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ನಗರವು ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ 20 ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ 14ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.zyen.com/PDF/GFC%207.pdf ಗ್ಲೋಬಲ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಸೆಂಟರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120912040734/http://www.zyen.com/PDF/GFC%207.pdf |date=2012-09-12 }} ''ಝಡ್/ಯೆನ್ ಗ್ರೂಪ್''  2010-09-11ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt; ತನ್ನ ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ, ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.2thinknow.com/reference/media-release-boston-no-one-city-for-innovation/ |title=MEDIA RELEASE - Boston named No 1 for Innovation, as European Union Cities dominate 61% of Top Cities &amp;#124; Company News &gt; |publisher=2THINKNOW |date=2009-08-03 |accessdate=2010-08-30 |archive-date=2010-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100830235113/http://www.2thinknow.com/reference/media-release-boston-no-one-city-for-innovation/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ನಗರವು ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.talentculture.com/feature/boston-the-city-of-innovation/ |title=Boston: The City of Innovation |publisher=TalentCulture |date= |accessdate=2010-08-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.boston.com/business/technology/innoeco/2010/07/boston_is_1but_will_we_hold_on.html |title=Boston is #1...But will we hold on to the top spot? - Innovation Economy |publisher=Boston.com |date=2010-07-20 |accessdate=2010-08-30 |first=Scott |last=Kirsner |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222353/http://www.boston.com/business/technology/innoeco/2010/07/boston_is_1but_will_we_hold_on.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್ ಕುಲೀನತ್ವದ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದು, ಪ್ರಪಂಚದ ದುಂದುವೆಚ್ಚದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ  ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ,&lt;ref name=&quot;Heudorfer&quot;&gt;{{cite web |author=Heudorfer, Bonnie; Bluestone, Barry |year=2004 |url=http://www.tbf.org/uploadedFiles/Housing%20Report%20Card%202004.pdf |format=PDF |title=The Greater Boston Housing Report Card |publisher=Center for Urban and Regional Policy (CURP), Northeastern University |page=6 |accessdate=2007-02-19 |archive-date=2012-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225163927/http://www.tbf.org/uploadedFiles/Housing |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ  ಹೆಚ್ಚು ಜೀವನ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;quality of living&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1173105 | title = Quality of Living global city rankings 2009 – Mercer survey | publisher = [[Mercer (consulting firm)|Mercer]]| date=2009-04-28| accessdate=2009-05-08 }}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:Boston 1772.png|thumb|left|1772ರಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್, 1880ರ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ]]
1630ರ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 17 ರಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪುರಿಟನ್ ವಸಹಾತು ಶಾಹಿಗಳು ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt; ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಕೊಲ್ಲಿಯ ವಸಹಾತುವಿನ ಪುರಿಟನ್‌ಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟೊಲ್ ಪ್ರಾಂತವಾದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಪ್ಲೈ ಮೌತ್ ಕಾಲೊನಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದ ಯಾತ್ರಿಕರೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಇವರು ಪ್ಲೈ ಮೌತ್ ಪ್ರಾಂತ ಮತ್ತು ಬಾರ್ನ್ ಸ್ಟೇಬಲ್ ಪ್ರಾಂತ, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ನ್ನೂ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಎರಡು ಪಂಗಡಗಳು, ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ವೈಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 1691ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಾಂತದ ರಚನೆಯವರೆಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಸಹಾತುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ.

ಶಾಮಟ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪವು ಒಂದು ಭೂಶಿರದ ಮೂಲಕ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು.  ಇದು ಮಸ್ಸಾಛುಸೆಟ್ಸ್ ಕೊಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್ ಕೊಲ್ಲಿ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿಯ ಒಂದು ಅಳಿವೆಯ ನೀರುಗಳ ಮೂಲಕ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು. ನಗರದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಮೂಲ ಅಮೇರಿಕಾದ  ಅನೇಕ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಪುರ್ವದ  ಭೂಶೋಧನೆಗಳು  5,000 BCನಷ್ಟು ಹಿಂದೆ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಜನ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿವೆ.&lt;ref&gt;
{{cite web |url=http://www.sec.state.ma.us/mhc/mhcexh/exhidx.htm |title=Archaeology of the Central Artery Project: Highway to the Past |publisher=Commonwealth Museum – Massachusetts Historical Commission |year=2007 |accessdate=2007-04-06}}&lt;/ref&gt;
ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಮೊದಲ ಯೊರೋಪ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ''ಟ್ರೈಮೌಂಟೇನ್'' ,  ಎಂದು ಕರೆದರು, ಆದರೆ ನಂತರ ಬೋಸ್ಟನ್ ಲಿಂಕೊನ್ಲ್ ಶೈರ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಎಂದು ನಗರಕ್ಕೆ ಪುನರ್ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.  ಇದರಿಂದ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ವಸಹಾತು ಶಾಹಿಗಳು ವಲಸೆ ಹೋದರು. ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌ ಕೊಲ್ಲಿ ವಸಹಾತುವಿನ ಮೂಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ, ಜಾನ್ ವಿನ್‌ತ್ರೋಪ್,  &quot;ಎ ಮಾಡೆಲ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚಾರಿಟಿ&quot;,  ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಚನವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಇದು &quot;ಪರ್ವತದಮೇಲಿನ ನಗರದ&quot; ಪ್ರವಚನ ಎಂದೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.  ಇದು ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಟ್ಟಣವು ದೇವರೊಂದಿಗಿದ್ದ  ವಿಶೇಷ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. (ವಿನ್ ತ್ರೋಪ್ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಹಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ್ದರು, ಇದು ನಗರದ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ದಾಖಲೆಯಾಗಿತ್ತು.) ಪುರಿಟನ್ ಜನಾಂಗಗಳು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ರಚಿತವಾದ ಸಮಾಜವನ್ನು ರೂಪುಗೊಳಿಸಿದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಇತ್ಯರ್ಥದ ತಕ್ಷಣವೇ, ಪುರಿಟನ್ನರು ಬೋಸ್ಟನ್ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಸ್ಕೂಲ್ (1635) ಎಂಬ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;BPS&quot;/&gt; 1636 ಮತ್ತು 1698 ರ ನಡುವೆ  ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಆರು ಪ್ರಮುಖ ಸಿಡುಬು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾವು ನೋವುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=2008&amp;amp;page=24 ಎಮರ್ಜಿಂಗ್ ಇನ್ಫೆಕ್ಷನ್ಸ್: ಮೈಕ್ರೋಬಿಯಲ್ ಥ್ರೆಟ್ಸ್ ಟು ಹೆಲ್ತ್ ಇನ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ (1992)]&quot;. ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ (ಐ‌ಒಎಮ್).&lt;/ref&gt; 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಿಲಡೆಲ್ಪಿಯಾ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವವರೆಗೂ ಬೋಸ್ಟನ್ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bostonhistorycollaborative.org/pdf/Era2.pdf |title=&quot;Growth&quot; to Boston in its Heyday, 1640’s to 1730’s |format=PDF |publisher=Boston History &amp; Innovation Collaborative |year=2006 |accessdate=2007-05-08 |archive-date=2010-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100708014420/http://www.bostonhistorycollaborative.org/pdf/Era2.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Boston, 1775bsmall1.png|thumb|right|upright|1775ರಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರಗಳ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ನಕ್ಷೆ]]
1770ರಲ್ಲಿ ಮೂಲ ತೆರಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಹದಿಮೂರು ವಸಹಾತುಗಳ ಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟೀಷರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ತೋರಿಸಲು ಹೊರಟ ಕಾರಣ ಅಮೇರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಉಂಟಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt;
ಬೋಸ್ಟನ್ ಹತ್ಯಾ ಕಾಂಡ,  ಬೋಸ್ಟನ್ ಟೀ ಪಾರ್ಟಿ ಮತ್ತು ಹಲವು ಆರಂಭಿಕ ಕದನಗಳಾದ ಲೆಕ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಕಾನ್ಕೋರ್ಡ್ ಕದನಮತ್ತು ಬಂಕರ್ ಹಿಲ್‌ನ ಕದನ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಕದನಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಮೀಪದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದವು.

ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೌಲ್ ರಿವಿಯರ್ತನ್ನ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ದಾಳಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿದನು ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ, ನಗರದ ಸಮುದ್ರ ಯಾನ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಾಪಾರ ರೇವು ಪಟ್ಟಣವಾಯಿತು. ರಮ್, ಮೀನು, ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ತಂಬಾಕು ಪ್ರಮುಖ ರಪ್ತು ವಸ್ತುಗಳಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.universityarchives.com/browse.asp?sn=39159-001&amp;show=True&amp;thumbnails=True |title=Colonial Boston |accessdate=2009-05-02 |publisher=University Archives |archive-date=2009-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207181331/http://www.universityarchives.com/browse.asp?sn=39159-001&amp;show=True&amp;thumbnails=True |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಹಳೆಯ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಂತತಿಗಳನ್ನು ದೇಶದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಅವರು ನಂತರ ''ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆಂಬ ಪದವಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದರು.&lt;ref name=&quot;US History&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.u-s-history.com/pages/h3865.html |title=Boston, Massachusetts |accessdate=2009-05-02 |publisher=U-S-History.com}}&lt;/ref&gt;''

[[ಚಿತ್ರ:Boston-view-1841-Havell.jpeg|thumb|left|1841ರಲ್ಲಿ ಡಾರ್ಚೆಸ್ಟರ್ ಎತ್ತರದಿಂದ ಕಾಣುವ ಬೋಸ್ಟನ್ ದೃಶ್ಯ]]
ನ್ಯಾಪೋಲಿಯೋನಿಕ್ ಕದನ ಮತ್ತು 1812ರ ಕದನಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ 1807ರ ಎಂಬಾರ್ಗೋ ಕಾಯಿದೆಯು, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಬಂದರು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತು. ಈ ಕದನಗಳ ನಂತರ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದರೂ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ವರ್ತಕರು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಉತ್ಪಾದನೆಯು ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.  19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ನಗರದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ  ಸಮಬಲವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೂ, ಬೋಸ್ಟನ್ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆ  ಮತ್ತು ಚರ್ಮ-ವಸ್ತುಗಳ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;economy&quot;/&gt;
ನಗರದ ಗಡಿಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರುವುದರಿಂದ ಸರಕುಗಳ ಸುಲಭ ಸಾಗಣಿಕೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗಿರಣಿ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ನಂತರ, ದಟ್ಟವಾದ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು ಪ್ರದೇಶದ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸರಾಗಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದವು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಿಂದ ಕೊನಯೆವರೆಗೂ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಟ್ಟಣವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ತನ್ನ ಅಪರೂಪವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಅಪರಿಮಿತವಾದ ಕಲಾತ್ಮಕ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಇದು ದಾಸತ್ವ ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿಯ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಯಿತು.&lt;ref&gt;
{{cite web |url=http://www.nps.gov/boaf/ |title=Boston African American National Historic Site |date=April 28, 2007 |publisher=National Park Service |accessdate=2007-05-08}}
&lt;/ref&gt;
ನಗರವು 1850 ರ ನಿರಾಶ್ರಿತ ಗುಲಾಮ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿತು,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.masshist.org/longroad/01slavery/fsl.htm |title=Fugitive Slave Law |accessdate=2009-05-02 |publisher=The Massachusetts Historical Society |archive-date=2017-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027215133/http://www.masshist.org/longroad/01slavery/fsl.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದಕ್ಕೆ ಬರ್ನ್ಸ್ ಫುಜಿಟಿವ್ ಸ್ಲೇವ್ ಕ್ಲಾಸ್ ನಂತರ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ಒಂದು ಮಾದರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ  ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಪಿಯರ್ಸ್ರವರ ಕೊಡುಗೆ ಪ್ರಮುಖವಾದದು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.masshist.org/longroad/01slavery/burns.htm |title=The &quot;Trial&quot; of Anthony Burns |accessdate=2009-05-02 |publisher=The Massachusetts Historical Society |archive-date=2017-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170922215411/http://www.masshist.org/longroad/01slavery/burns.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.suffolk.edu/16075.html |title=150th Anniversary of Anthony Burns Fugitive Slave Case |accessdate=2009-05-02 |date=2004-04-24 |publisher=Suffolk University |archive-date=2008-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520121923/http://www.suffolk.edu/16075.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Scollay1880s.jpg|thumb|right|1880ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಲೇ ಸ್ಕ್ವೇರ್]]
1822ರಲ್ಲಿ  ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ನಾಗರೀಕರು ಅದರ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾದ &quot;ದಿ ಟೌನ್ ಆಫ್ ಬೋಸ್ಟನ್&quot;ನ್ನು  &quot;ದಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಬೋಸ್ಟನ್&quot; ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್4, 1822ರಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಜನರು ನಗರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;city charter&quot;&gt;{{cite book |url=https://archive.org/stream/bostononehundred02stat/bostononehundred02stat_djvu.txt |title=Boston: one hundred years a city |accessdate=2009-04-20 |format=TXT |author=State Street Trust Company; Walton Advertising and Printing Company |publisher=State Street Trust Company |location=Boston |volume=2 |year=1922}}
&lt;/ref&gt;
ಬೋಸ್ಟನ್ ಒಂದು ನಗರವಾಗಿ ಅಂಗೀಕಾರವಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ,  ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು  ಸುಮಾರು  46,226 ರಷ್ಟಿತ್ತು , ಆದರೆ ಅದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಮಾತ್ರ{{convert|4.7|sqmi|km2}}.&lt;ref name=&quot;city charter&quot;/&gt;
1820ರಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.  ಯೂರೋಪ್ ವಲಸೆಗಾರರಮೊದಲ ಆಗಮನದಿಂದ ನಗರದ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಯೊಜನೆಯು ನಾಟಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ  ಹೊಸದಾಗಿ ವಲಸೆ ಬಂದವರಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ರು ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದರು. 1850ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 35,000 ಐರಿಷ್ ಜನರು ಬೋಸ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;
{{cite web |url=http://www.pbs.org/wgbh/amex/murder/peopleevents/p_immigrants.html |title=People &amp; Events: Boston's Immigrant Population |year=2003 |publisher=WGBH/PBS Online (American Experience) |accessdate=2007-05-04}}
&lt;/ref&gt;
19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ನಗರದಲ್ಲಿ  ಐರಿಷ್, ಜರ್ಮನ್ನರು ಲೆಬನರ, ಸಿರಿಯನ್ನರ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.archives.gov/genealogy/immigration/passenger-arrival.html |title=Immigration Records |publisher=The National Archives |accessdate=2009-01-07 |archive-date=2010-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527220431/http://www.archives.gov/genealogy/immigration/passenger-arrival.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದನ್ನು ಕಂಡಿತು.
ಫ್ರೆಂಚ್ ಕೆನಡಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ನರು  ಮತ್ತು ಪೋಲಿಷ್ ಯೆಹೂದಿಗಳು  ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರಿದ್ದಾರೆ 19ನೇಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆದವು-ಉತ್ತರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು, ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್  ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಟೌನ್  ನಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ರು ಮತ್ತು  ಪಶ್ಚಿಮ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಿಯಾದ ಯೆಹೂದಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಐರಿಷ್ ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮವನ್ನೂ ಸಹ ತಂದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಮುದಾಯವು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ,&lt;ref&gt;
{{cite web |url=http://www.city-data.com/world-cities/Boston-People.html |title=Boston People |year=2007 |publisher=city-data.com |accessdate=2007-05-05}}
&lt;/ref&gt;
ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ಐರಿಷ್ ರು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು - ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರೆಂದರೆ ಕೆನೆಡೀಸ್,  ಟಿಪ್ ಒ ನೀಲ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಎಫ್ ಫಿಟ್ಜೆರಾಲ್ಡ್.&lt;ref name=&quot;US History&quot;/&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Haymarket Square.JPG|thumb|left|ಹೇಮಾರ್ಕೆಟ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್, 1909]]
1631 ಮತ್ತು 1890ರದ ನಡುವೆ ನಗರವು ಭೂಸುಧಾರಣೆಯ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಭೌತಿಕ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಯಿತು. ಈ ಸುಧಾರಣೆಯು ತಗ್ಗುನೆಲ, ಸಮತಟ್ಟಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಮತ್ತು ಬಂದರು ಕಟ್ಟೆಯ ಬಳಿ ಇರುವ ನೀರಿನ ಬಳಿ ಇರುವ ಖಾಲಿ ಜಾಗವನ್ನು ತುಂಬುವುದರಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಯಿತು&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.iboston.org/rg/backbayImap.htm |title=The History of Land Fill in Boston |publisher=iBoston.org |year=2006 |accessdate=2006-01-09 |archive-date=2020-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201221030505/http://www.iboston.org/rg/backbayImap.htm |url-status=dead }}. ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ{{cite web |author=Howe, Jeffery |year=1996 |url=http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/fnart/fa267/bos_fill2.html |title=Boston: History of the Landfills |publisher=Boston College |accessdate=2007-04-30 |archive-date=2007-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070410073014/http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/fnart/fa267/bos_fill2.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
- &quot;ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ಸಣ್ಣ ಕೊಲ್ಲಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದು&quot; ಎಂಬ  ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬಹುದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸುಧಾರಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1807ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ , ಬೀಕನ್ ಹಿಲ್‌ನ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು 50-ಎಕರೆ20 [[ha]]) ಗಿರಣಿ ಕೊಳವನ್ನು ತುಂಬಲು ಬೀಕನ್ ಹಿಲ್‌ನ  ಶಿಖರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತುಇದು ನಂತರ [[ಹೇಮಾರ್ಕೆಟ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್]] ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿತು. ಈಗಿನ ಸ್ಟೇಟ್ ಹೌಸ್ ತಗ್ಗಾದ ಬೀಕಾನ್ ಹಿಲ್‌ನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಭೂಸುಧಾರಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿ,  ಪಶ್ಚಿಮ ತುದಿ,  ಹಣಕಾಸು ಜಿಲ್ಲೆ , ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಟೌನ್ನ ಭಾಗಗಳ ಗಣನೀಯ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. 872ರ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬೆಂಕಿಯ ಅನಾಹುತದ ನಂತರ, ಜಲಾವೃತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಕೆಲಸಗಾರರು ಹಳೇ ಕಟ್ಟಡದ ತುಂಡು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಪ್ರಾಂತದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿಯ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶದ ಸುಮಾರು 600 ಎಕರೆ (2.4&amp;nbsp;km²) ಯಷ್ಟು ಸ್ಥಳವನ್ನು  ನೀಡ್ಯಾಮ್ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ತಂದ ರೈಲು ಜಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದರು. ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ನಗರಗಳೆಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್ (1804), ಪೂರ್ವ ಬೋಸ್ಟನ್ (1836), ರಾಕ್ಸ್‌ಬರಿ (1868), ಡಾರ್ಚೆಸ್ಟರ್ (ಈಗಿನ ಮತ್ತಾಪನ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್ನ ಒಂದು ಭಾಗ) (1870), ಬ್ರಿಗ್ಟನ್ (ಈಗಿನ ಆಲ್‌ಸ್ಟನ್ ಕೂಡ ಸೇರಿ) (1874), ವೆಸ್ಟ್ ರಾಕ್ಸ್‌ಬರಿ (ಈಗಿನ ಜಮೈಕಾ ಮೈದಾನ ಹಾಗೂ ರೋಸ್ಲಿನ್‌ಡೇಲ್ ಕೂಡಾ ಸೇರಿವೆ) (1874), ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಟೌನ್ (1874), ಮತ್ತು ಹೈಡ್ ಪಾರ್ಕ್ (1912).&lt;ref&gt;{{cite book |title=Historical Atlas of Massachusetts |page=37 |year=1991 |publisher=University of Massachusetts}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Holleran |first1=Michael |authorlink1= |last2= |first2= |authorlink2= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Boston's Changeful Times: Origins of Preservation and Planning in America |trans_title= |url=https://books.google.com/?id=j_L08ikdUrkC |archiveurl= |archivedate= |accessdate=August 22, 2010 |type= |edition= |series= |volume= |date= |year=2001 |month= |origyear= |publisher=[[The Johns Hopkins University Press]] |location= |isbn=0-8018-6644-8 |oclc= |doi= |id= |page=Pg. 41 |pages= |at= |trans_chapter= |chapter=Problems with Change |chapterurl=https://books.google.com/books?id=j_L08ikdUrkC&amp;lpg=PA41&amp;ots=29xS9xlq3c&amp;pg=PA39#v=onepage&amp;f=false |quote= |ref= |bibcode= |laysummary= |laydate= |separator= |postscript= |lastauthoramp=}}&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳಾದ ಬ್ರೂಕ್‍ಲಿನ್, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್,&lt;ref&gt;{{cite news |title=BOSTON'S ANNEXATION SCHEMES.; PROPOSAL TO ABSORB CAMBRIDGE AND OTHER NEAR-BY TOWNS |author=Staff writer |first= |last= |authorlink= |url=http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9C05E1DC1F39E233A25754C2A9659C94639ED7CF |agency= |newspaper=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] |publisher= |location= |isbn= |issn= |oclc= |pmid= |pmd= |bibcode= |doi= |id= |date=March 26, 1892, Wednesday |page=11 |pages= |at= |accessdate=August 21, 2010 |language= |trans_title= |quote= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615075143/http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9C05E1DC1F39E233A25754C2A9659C94639ED7CF |archivedate=ಜೂನ್ 15, 2011 |ref= |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಚೆಲ್ಸಿಯಾ &lt;ref&gt;{{cite news |title=Has the time for Chelsea's annexation to Boston come? The Hub hasn't grown since 1912, and something has to follow that beleaguered community's receivership |author= |first=Michael |last=Rezendes |authorlink= |url=http://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/59275776.html?FMT=ABS&amp;date=Oct%2013,%201991 |agency= |newspaper= |publisher=The Boston Globe |location= |isbn= |issn= |oclc= |pmid= |pmd= |bibcode= |doi= |id= |date=October 13, 1991 |page=80 |pages= |at= |accessdate=August 22, 2010 |language= |trans_title= |quote= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513235801/http://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/59275776.html?FMT=ABS&amp;date=Oct%2013,%201991 |archivedate=ಮೇ 13, 2011 |ref= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Flynn offers to annex Chelsea |first=Andrea |last=Estes |author=Ed Cafasso |authorlink= |url=http://pqasb.pqarchiver.com/bostonherald/access/69025902.html?FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;date=Sep+9%2C+1991&amp;author=ANDREA+ESTES+and+ED+CAFASSO&amp;pub=Boston+Herald&amp;edition=&amp;startpage=001&amp;desc=Flynn+offers+to+annex+Chelsea |agency= |newspaper=[[Boston Herald]] |publisher= |location= |isbn= |issn= |oclc= |pmid= |pmd= |bibcode= |doi= |id= |date=September 9, 1991 |page=1 |pages= |at= |accessdate=August 22, 2010 |language= |trans_title= |quote= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513235559/http://pqasb.pqarchiver.com/bostonherald/access/69025902.html?FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;date=Sep+9%2C+1991&amp;author=ANDREA+ESTES+and+ED+CAFASSO&amp;pub=Boston+Herald&amp;edition=&amp;startpage=001&amp;desc=Flynn+offers+to+annex+Chelsea |archivedate=ಮೇ 13, 2011 |ref= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿಲ್ಲ.

[[ಚಿತ್ರ:Government Center Boston vista.jpg|thumb|right|ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಪ್ಲಾಝಾ, 1999|link=Special:FilePath/Government_Center_Boston_vista.jpg]]
20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ , ನಗರದಲ್ಲಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದೇ ಹಳೆಯವಾದ ಕಾರಣ, ವ್ಯಾಪಾರವು ಕಡಿಮೆ ಕೂಲಿ ದೊರೆಯುವ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;history&quot;/&gt;
1957ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (ಬಿಆರ್‌ಎ)ದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ  ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಅನೇಕ ನಗರ ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿ  ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೊಟ್ಟಿತು. 1958ರಲ್ಲಿ ಬಿಆರ್‌ಎ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಪಶ್ಚಿಮ ತುದಿಯ ಸಮಿಪದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ವ್ಯಾಪಕವಾದ ನಾಶಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಬೊಬ್ಬೆಯ ಮೂಲಕ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Collins, Monica |url=http://www.boston.com/news/globe/magazine/articles/2005/08/07/born_again/ |title=Born Again |publisher=The Boston Globe |date=August 7, 2005 |accessdate=2007-05-08 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303165937/http://www.boston.com/news/globe/magazine/articles/2005/08/07/born_again/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ಬಿಆರ್‌ಎ  ಸರ್ಕಾರಿ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿನ ತನ್ನ ನಗರ ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮರು ಮೌಲ್ಯ ಮಾಪನ ಮಾಡುವ ಕಡೆಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿತು. 1965ರಲ್ಲಿ  ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಡಾರ್ಚೆಸ್ಟರ್ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪಾಯಿಂಟ್ ಸೆಂಟರ್ ಎಂಬ  ಮೊದಲ ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. 1953ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೌಸಿಂಗ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪಾಯಿಂಟ್  ತನ್ನ ಅದ್ವಿತೀಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಈ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವು ಈಗಲೂ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿದ್ದು, 1990ರಲ್ಲಿ  ಜೀಜರ್-ಗಿಬ್ಸನ್ ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;
ರೊಯೆಸ್ನರ್, ಜೇನ್. &quot;ಎ ಡೀಸೆಂಟ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಟು ಲೀವ್: ಕೊಲಂಬಿಯಾದಿಂದ ಹಾರ್ಬರ್ಟ್ ಪಾಯಿಂಟ್ – ಎ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಹಿಸ್ಟರಿ&quot;, ಬೋಸ್ಟನ್: ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟ್ರನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, c2000. Cf. ಪು. 80, &quot;ದಿ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪಾಯಿಂಟ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸೆಂಟರ್: ದಿ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಹೆಲ್ತ್ ಸೆಂಟರ್ ಇನ್ ದಿ ಕಂಟ್ರಿ&quot;.
&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:JFK library Stitch Crop.jpg|thumb|left|ಜಾನ್ ಎಫ್. ಕೆನ್ನೆಡಿ ಲೈಬ್ರರಿ, ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪಾಯಿಂಟ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, 2007]]
ತನ್ನ 30ವರ್ಷಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದ ನಂತರ ನಗರವು 1970ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಚೇತರಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಡಿತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಬ್ಯಾಕ್ ಕೊಲ್ಲಿ ಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ದೊಡ್ಡ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ 1980 ರ ಮಧ್ಯದ ವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆದು ಮತ್ತು ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.  ಬೋಸ್ಟನ್ ಆಗ್ನೇಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ನಂತರ ) ಗಗನ ಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದ್ದು 500 ಅಡಿಗಿಂತಲೂ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಬೆತ್ ಇಸ್ರಾಯೇಲ್ ಡೀಕೊನೆಸ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ  ಮತ್ತು ಬ್ರಿಗಾಮ್ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಆಸ್ಪತ್ರೆ  ಯಂತಹ ಅನೇಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳುವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳ ಕಾಳಜಿಯ ಮೂಲಕ ದೇಶವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿವೆ. ಬೋಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ,  ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆ, ಈಶಾನ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾಲಯದಂತಹ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1974ರಲ್ಲಿ ನಗರವು ಅಸಮರ್ಪಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ  ಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು, ಇದು 1970 ರ ಮಧ್ಯದವರೆಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಅಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾಚರಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1984ರಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್, ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೌಸಿಂಗ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಕಾರನಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.  ಅದು ಕುಸಿದಿದ್ದ ಹಾಗು ಭಯಾನಕ ಸ್ಥಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಪುನರ್ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ನಿಮಾಣದ ಮೂಲಕ  ಹಾರ್ಬರ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಅಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಎಂಬ  ಆಕರ್ಷಿತ ಮಿಶ್ರಿತ-ಆದಾಯ ಸಮುದಾಯವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಇದನ್ನು 1988ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ  1990ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ  ಮಿಶ್ರಿತ-ಆದಾಯವನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿದ ಮೊದಲ ಫೇಡರಲ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ 1992ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೌಸಿಂಗ್ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಿದ ಯೋಜನೆಗಳಾದ HUD HOPE VIಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Roessner&quot;&gt;
Cf. ರೊಯೆಸ್ನರ್, ಪು.293. &quot;ದಿ ಹೋಪ್ ವಿಐ ಹೌಸಿಂಗ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ, ಇನ್‌ಸ್ಪೈರ್ಡ್ ಇನ್ ಪಾರ್ಟ್ ಬೈ ದಿ ಸಕ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಪಾಯಿಂಟ್, ವಾಸ್ ಕ್ರಿಯೇಟೆಡ್ ಬೈ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಶನ್ ಪಾಸ್ಡ್ ಬೈ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಇನ್  1992.&quot;
&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:North End, Boston.jpg|thumb|right|ಇದು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.&lt;ref&gt;[93]&lt;/ref&gt;]]
21ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ನಗರವು ಬೌದ್ಧಿಕ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಆದರೆ ಇದು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು,&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.boston.com/news/local/articles/2005/04/15/atlantic_148_year_institution_leaving_city/ |title=Atlantic, 148-year institution, leaving city |author=Feeney, Mark; Mehegan, David |date=April 15, 2005 |publisher=The Boston Globe |accessdate=2007-03-31 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303221240/http://www.boston.com/news/local/articles/2005/04/15/atlantic_148_year_institution_leaving_city/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ಇದು ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ ಟೈಮ್ಸ್'' ನಿಂದ ಗಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಿ ''ಬೋಸ್ಟನ್ ಗ್ಲೋಬ್''  ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ  ಗಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ  ಫ್ಲೀಟ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಇದನ್ನು  2004ರಲ್ಲಿ  ಚಾರ್ಲೊಟ್-ಮೂಲದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಬೋಸ್ಟನ್ ಆಧಾರಿತ ಇಲಾಖಾ ಗೊದಾಮುಗಳಾದ ಜೋರ್ಡಾನ್ ಮಾರ್ಷ ಮತ್ತು ಫೈಲೆನ್ ಗಳೆರಡನ್ನೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ ಆಧಾರಿತ ಮೇಸಿ ಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. 1990ರಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ದರಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಳಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರದ ಅರ್ಧಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Heudorfer&quot;/&gt; ಜೀವನದ ವೆಚ್ಚಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದ್ದರಿಂದ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜಿವನ ವೆಚ್ಚ ನಡೆಸುವ ನಗರವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.infoplease.com/ipa/A0883960.html |title=Cost of Living Index for Selected U.S. Cities, 2005 |accessdate=2009-05-02 |work=Information Please Database |publisher=Pearson Education |year=2007}}&lt;/ref&gt; 2008 ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜೀವನ ವೆಚ್ಚ ನಡೆಸುವ 143 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ 99ನೇ ನಗರವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿಅಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.citymayors.com/features/cost_survey.html |title=Cost of living – The world's most expensive big cities |accessdate=2009-05-02 |date=2008-07-28 |publisher=City Mayors}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್ ತನ್ನ ದುಂದು ವೆಚ್ಚದ ದರಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದರೂ, 2009ರಲ್ಲಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಜೀವನಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 215 ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು 35ನೇ ನಗರವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;quality of living&quot;/&gt;

== ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ==
[[ಚಿತ್ರ:Boston Landsat.jpg|thumb|left|ನಾಸಾದ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಯಾಟ್ 3 ಉಪಗ್ರಹದಿಂದ ತೆಗೆದ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಬಣ್ಣದ ಚಿತ್ರ|link=Special:FilePath/Boston_Landsat.jpg]]

ಮೊದಲು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಆಧಾರಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂದ್ರವಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.  ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜನಗಣತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ನಗರದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ಟೀರ್ಣವು 89.6&amp;nbsp;ಚದುರ ಮೈಲುಗಳು (232.1&amp;nbsp;km²)—48.4&amp;nbsp;ಚದುರ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (125.4&amp;nbsp;km²) (54.0%) ಭೂಮಿ ಮತ್ತು 41.2&amp;nbsp;ಚದುರ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (106.7&amp;nbsp;km²) (46.0%) ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್ ದೇಶ'ದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನ ನಿಬಿಡತೆಯ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ದೊಡ್ಡ ನಗರ'ಗಳ ಮೆಟ್ರೊಪೋಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭಾಗವಾಗಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ, ಸ್ಯಾನ್‌ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ, ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೊ ನಂತರದಲ್ಲಿ. ಹಲವಾರು ನಗರಗಳು, ಅವೆಂದರೆs ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಪ್ಯಾಟರ್ಸನ್, ದೊಡ್ಡ ನಗರದ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟಾನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಂದ ವಿರಳವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಇದನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೊರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ನಗರಗಳು 600,000 ಜನರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಕೇವಲ ಸಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ಕೊ ಕಡಿಮೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್ ಸುತ್ತಲೂ &quot;ಬೃಹತ್ ಬೋಸ್ಟನ್&quot; ಸೀಮೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಸೀಮಾರೇಖೆ ಆಗಿದ್ದ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳೆಂದರೆ, ವಿನ್‌ಥ್ರೋಪ್, ರಿವರ್, ಚೆಲ್ಸೆಯ, ಎವರೆತ್, ಸೊಮರ್‌ವಿಲೆ, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್, ವಾಟೆರ್‌ಟವ್ನ್, ನ್ಯೂಟನ್, ಬ್ರೂಕ್‌ಲೈನ್, ನೀಧಮ್, ಡೆಧಮ್, ಕಾಂಟನ್, ಮಿಲ್ಟನ್, ಮತ್ತು ಕ್ವಿನ್ಸಿ. ಚಾರ್ಲೆಸ್ ನದಿಯು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್, ವಾಟರ್‌‌ಟವ್ನ್, ಮತ್ತು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಚಾರ್ಲೆಸ್‌ಟವ್ನ್‌ನಿಂದ ಖಚಿತವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.  ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಬೋಸ್ಟನ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಿಕ್ರಿಯೇಷನಲ್ ಏರಿಯಾ (BHINRA) ಗಳಿದ್ದು, ಇವು ನಗರದ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಫ್ ದ್ವೀಪ, ಗಲ್ಲೋಪ್ಸ್ ದ್ವೀಪ, ಬೃಹತ್ ಬ್ರೆವ್‌ಸ್ಟರ್ ದ್ವೀಪ, ಹಸಿರು ದ್ವೀಪ, ಚಿಕ್ಕ ಬ್ರೆವ್‌ಸ್ಟರ್ ದ್ವೀಪ, ಚಿಕ್ಕ ಕಾಫ್ ದ್ವೀಪ, ಉದ್ದನೆಯ ದ್ವೀಪ, ಲವೆಲ್ಸ್ ದ್ವೀಪ, ಮಧ್ಯದ ಬ್ರೆವ್‌ಸ್ಟರ್ ದ್ವೀಪ, ನಿಕ್ಸೆಸ್ ಮೇಟ್, ಹೊರಗಿನ ಬ್ರೆವ್‌ಸ್ಟರ್ ದ್ವೀಪ, ರೈನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಡ್ ದ್ವೀಪ, ಶಗ್ ರಾಕ್ಸ್, ಸ್ಪೆಕ್ಟಾಕಲ್ ದ್ವೀಪ, ದಿ ಗ್ರೇವ್ಸ್, ಮತ್ತು ಥೋಮ್‌ಸನ್ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ನೆಪೋನ್‌ಸೆಟ್ ನದಿಯು, ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮತ್ತು ಕ್ವಿನ್ಸಿ ನಗರ ಮತ್ತು ಮಿಲ್ಟನ್ ಪಟ್ಟಣಗಳ ನಡುವೆ ಸರಿಹದ್ದನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.massbike.org/bikeways/neponset/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-11-02 |archive-date=2004-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040203163520/http://www.massbike.org/bikeways/neponset/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮಿಸ್ಟಿಕ್ ನದಿಯು, ಚಾರ್ಲೆಸ್‌ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಚೆಲ್ಸೆಯ ಮತ್ತು ಎವೆರೆತ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚೆಲ್ಸೆಯ ಕ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ಹರ್ಬರ್‌ಗಳು ಪೂರ್ವ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ಸಮರ್ಪಕ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
  |url=http://www.topozone.com/map.asp?lat=42.35833&amp;lon=-71.06028
  |title=Kings Chapel Burying Ground, USGS Boston South (MA) Topo Map
  |publisher=TopoZone
  |year=2006
  |accessdate=2007-04-29}}&lt;/ref&gt; ಲೋಗನ್ ಅಂತರ್‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಅಳತೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಕಾರ, ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಅಧಿಕೃತ ಎತ್ತರವು, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ 19&amp;nbsp;ಅಡಿ (5.8&amp;nbsp;ಮೀ) ಇದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
  |title=Elevation data – Boston
  |url={{Gnis3|617565}}
  |year=2007
  |publisher=U.S. Geological Survey
  |accessdate=2007-02-19}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ತುದಿಯು ಬೆಲೆವ್ಯು ಹಿಲ್‌ ಆಗಿದ್ದು ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 330&amp;nbsp;ಆದಿ (101&amp;nbsp;ಮೀ) ಎತ್ತರವಿದೆ, ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ತುದಿ ಎಂದರೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ.&lt;ref&gt;{{cite peakbagger
  | pid = 6759
  | name = Bellevue Hill, Massachusetts
  | accessdate = 2007-03-21}}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:USA 09562 Boston Luca Galuzzi 2007.jpg|thumb|right|ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಸ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ.ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಉದ್ದನೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳೆಂದರೆ ಪ್ರುಡೆನ್ಷಿಯಲ್ ಟವರ್ ಮತ್ತು 111 ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್ ಅವೆನ್ಯೂ.]]
ಬಹುತೇಕ ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿ ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರಗಳನ್ನು ಮರುಪಡೆದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ—ಈ ಎಲ್ಲಾ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಮೂರು ಮೂಲ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದ್ದು, &quot;ಮೂರುಪರ್ವತಗಳ ಗುಂಪನ್ನು&quot;, ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೂರು ಮೂಲ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾದ—ಬೇಕೊನ್ ಪರ್ವತ—ಮಾತ್ರ ಭಾಗಶಃ ಶಿಥಿಲವಾಗದೆ ಉಳಿದಿದೆ; ಇದರ ಎತ್ತರದ ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಕತ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.  ವಾಣಿಜ್ಯಕೆಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಡಿಮೆ ಅಂಥಸ್ತಿನ ಇಟ್ತಿಗೆ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಆದರೆ ಬಹುತೇಕ ಪುರಾತನ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಪೆಡರಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವು ಆಧುನಿಕ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಡಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರವಾಗಿವೆ, ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸರಕಾರದ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ,  ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್ ವಾಟರ್‌ಫ್ರಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ‌ಯಲ್ಲಿ, ಇವು ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಂದರೆ,  ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರ, ಕೋಪ್ಲೆ ಸ್ಕ್ವಯರ್, ನ್ಯೂಬರಿ ಬೀದಿ, ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್'ನ ಎರಡು ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಾದ— ಜಾಹ್ನ್ ಹಾಂಕಾಕ್ ಗೋಪುರ ಮತ್ತು  ಪ್ರುಡನಿಷಿಯಲ್ ಕೇಂದ್ರ.&lt;ref&gt;{{cite web
  |url=http://www.emporis.com/en/wm/ci/?id=101045
  |title=Boston Skyscrapers
  |publisher=Emporis.com
  |year=2005
  |accessdate=2005-05-15
  |archive-date=2005-04-03
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20050403234147/http://www.emporis.com/en/wm/ci/?id=101045
  |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Newbury Street, Boston.jpg|thumb|left|ನ್ಯೂಬರಿ ರಸ್ತೆ, ಪ್ರಮುಖ ಮೇಳ ಮತ್ತು ಶಾಪಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ ನೈಬರ್‌ಹುಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ]]
ಜಾಹ್ನ್ ಹಾಂಕಾಕ್ ಗೋಪುರದ ಹತ್ತಿರ, ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವಾತಾವರಣ ಮುನ್ಸೂಚಕ ದೀಪಗೃಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಹಳೇ ಜಾಹ್ನ್ ಹಾಂಕಾಕ್ ಕಟ್ಟಡ ಇದೆ—ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ದ್ವೀಪದ ಬೆಳಕು ವಾತಾವರಣದ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ: &quot;ನಿಶ್ಚಲವಾದ ನೀಲಿಯು, ನಿರ್ಮಲ ನೋಟವನ್ನು; ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ನೀಲಿಯು, ಮೋಡಕವಿದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು; ನಿಧ್ಚಲ ಕೆಂಪು, ಮಳೆ ಬರುವಿಕೆಯನ್ನು; ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಕೆಂಪು, ಮಂಜು ಬೀಳುವಿಕೆಯನ್ನು&quot; ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. (ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಕೆಂಪು ಬದಲಾಗಿ ರೆಡ್ ಸಾಕ್ಸ್ ಪಂದ್ಯವು ಮಳೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.) ಒಂಟಿ-ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಗಳ ಮತ್ತು ಮರದ/ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಬಹು-ಕುಟುಂಬದ ಸಾಲಿನ ಮನೆಗಳ ನಡುವೆ ಚಿಕ್ಕದಾದ ವಾಣಿಜ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಚದುರಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಯು.ಎಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ನೆರೆಹೊರೆಯ  ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್-ಯುಗದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
  |url=http://www.southendhistoricalsociety.org/about.htm
  |title=About the SEHS
  |publisher=South End Historical Society
  |year=2007
  |accessdate=2007-02-19
  |archive-date=2007-02-22
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20070222103817/http://www.southendhistoricalsociety.org/about.htm
  |url-status=dead
  }}&lt;/ref&gt; ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಜೊತೆಗೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದಮೇಲೆ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಟೆರಿ/ಸುರಂಗಗಳ (CA/T) ಯೋಜನೆಯು (ಅಥವಾ &quot;ಬಿಗ್ ಡಿಗ್&quot;)ಗಳು ವಿಶೇಷ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಭೀರಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಂಪಡೆದ ಅಸ್ಥಿರ ಭೂಮಿಯು ಸುರಂಗದ ಯೋಜನೆಗಳಿ’ಗೆ ಅಸಾಧಾರಣ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಿದೆ. ಡೌನ್‌ಟವ್ನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, CA/T ಯೋಜನೆಯು ವಿಕಟವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಆರ್ಟೆರಿಯನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಹೊಸಾ ಹಸಿರು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಸ್ಥಳಗಳ ಸುಸಂಘಟನೆಗೆ ಅನುಕೂಲಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

[[ಚಿತ್ರ:Boston common 20060619.jpg|thumb|right|ಪ್ರುಡೆನ್ಷಿಯಲ್ ಸ್ಕೈವಾಕ್‌ನಿಂದ ಕಾಣಿಸಬಹುದಾದಂತಹ ಬೋಸ್ಟನ್, ಪ್ರುಡೆನ್ಷಿಯಲ್ ಗೋಪುರದ 50ನೆಯ ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಇದೆ&lt;ref&gt;[116]&lt;/ref&gt;]]
ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಾಮನ್, ಆರ್ಥಿಕ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಬೆಕಾನ್ ಪರ್ವತದ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವನ ಇದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
  |url=http://www.celebrateboston.com/sites/boston-common.htm
  |title=Boston Common
  |year=2006
  |publisher=CelebrateBoston.com
  |accessdate=2007-02-19}}&lt;/ref&gt; ಹತ್ತಿರದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವನದ ಜೊತೆಗೆ, ಇದು ಪೆಡೆರಿಕ್ ಲಾ ಓಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌ ರವರಿಂದ ನಗರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿಯುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಿಸಿದ ಸರಣಿಯಾದ, ಎಮೆರಾಲ್ಡ್ ನೆಕ್ಲೆಸ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಎಮೆರಾಲ್ಡ್ ನೆಕ್ಲೆಸ್‌ನ ಭಾಗವಾದ ಜಮೈಕ ಕೊಳವು, ನಗರದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.  ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಉದ್ಯಾನವನ, ಇದು ಸಹ ಎಮೆರಾಲ್ಡ್ ನೆಕ್ಲೆಸ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ನಗರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾದ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಉದ್ಯಾನವನ ಮೃಗಾಲಯದ ತಾಣವು ಸಹ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
  |url=http://www.cityofboston.gov/parks/emerald/Franklin_Park.asp
  |title=Franklin Park
  |year=2007
  |publisher=City of Boston
  |accessdate=2007-04-28}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತೊಂದು ಬೃಹತ್ ಉದ್ಯಾನವನ ಎಸ್ಪ್ಲೆನಾಡೆಯು, ಚಾರ್ಲೆ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ.  ಹಾತ್ಚ್ ಶೆಲ್, ಇದು ಒಂದು ಹೊರಾಂಗಣ ಗಾನಗೋಷ್ಠಿ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಚಾರ್ಲೆಸ್ ನದಿಯ ಸಮತಲ ಪ್ರದೇಶದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ.  ಇತರ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಇವೆ, ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಬೀಚುಗಳು ಕ್ಯಾಸಲ್ ದ್ವೀಪದ ಹತ್ತಿರ (BHINRA) ಭಾಗವಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಈಗ ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ); ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ; ಮತ್ತು ಡೋರ್ಚೆಸ್ಟರ್ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ಹಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್‌, ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಬೋಸ್ಟನ್ ನದಿ ತೀರಗಳಲ್ಲಿವೆ.

=== ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರಗಳು ===
{{Main|Neighborhoods in Boston}}

ತರತರಹದ ಉಪವಿಭಾಗಗಳ ವಿಪುಲತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ಕೆಲವುಸಲ &quot;ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಣ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಗರದಿಂದ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ 21 ಅಧಿಕೃತ ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;ಅಧಿಕೃತ ಬೋಸ್ಟನ್ ನೈಬರ್ಹುಡ್ಸ್ ಅನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ [http://www.cityofboston.gov/neighborhoods/default.asp ].&lt;/ref&gt; ಈ ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದವು: ಆಲ್ಸ್‌ಟೊನ್/ಬ್ರೈಟೊನ್, ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ, ಬೇ ಗ್ರಾಮ, ಬೆಕಾನ್ ಹಿಲ್, ಚಾರ್ಲೆಸ್ ಪಟ್ಟಣ, ಚೈನಾ ಪಟ್ಟಣ/ಲೆಧರ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಡಾರ್ಚೆಸ್ಟರ್, ಡೌನ್‌‌ಟೌನ್/ಪಿನಾನ್ಸಿಯಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಪೂರ್ವ ಬೋಸ್ಟನ್, ಪೆನ್‌‌ವೇ/ಕೆನ್‌ಮೋರ್, ಹೈಡ್‌ ಪಾರ್ಕ್, ಜಮೈಕಾ ಪ್ಲೈನ್, ಮಟ್ಟಪಾನ್, ಮಿಸನ್ ಹಿಲ್, ಉತ್ತರ ತುದಿ, ರೋಸ್‌ಲಿಂಡಾಲೆ, ರಾಕ್ಸ್‌ಬರಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್, ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ತುದಿ, ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಕ್ಸ್‌ಬರಿ.

=== ಹವಾಗುಣ ===

ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಸಹಜವಾಗಿ ಭೂಖಂಡದ ಹವಾಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅದರ ಕರಾವಳಿಯ ಜಾಗದ ಕಾರಣ ಕಡಲಿನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕಿನ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ.  ಈ ಹವಾಗುಣವನ್ನು ತೇವವಾದ ಭೂಖಂಡದ ಅಥವಾ ತೇವವಾದ ಸಬ್‌ಟ್ರೋಪಿಕಲ್ (ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣವಲಯದ) (ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೊಪೆನ್ ''ಡಿಪ'' , ''ಸಿಪ'' ) ಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುವುದು. ಬೇಸಿಗೆಗಾಲಗಳು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಬೆಚ್ಚಗೆ, ಮಳೆಯಿಂದ, ಮತ್ತು ತೇವವಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ, ಅದೇರೀತಿ ಚಳಿಗಾಲಗಳು ತಂಪಾಗಿ, ಗಾಳಿಬೀಸುವಿಕೆಯಿಂದ, ಮತ್ತು ಮಂಜಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ.  ವಸಂತ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಶರತ್ಕಾಲಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಗಾಳಿಯ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಧಾರೆಯ ಪ್ರವಾಹದ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಬಹಳ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಬೀಸುವ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗಾಳಿಯ ವಿಧಾನಗಳು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವಬೀರಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

[[ಚಿತ್ರ:USA Massachusetts Boston Foliage.jpg|thumb|left|ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಆಕಾಶ ರೇಖೆ, ಹಾಗೂ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಗಿರುವ ಎಲೆಗೊಂಚಲುಗಳು]]

ಅಲ್ಪ ಉಷ್ಣಾಂಶ ದೊಂದಿಗೆ {{convert|73.9|F|1}}, ಅತಿ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವ ತಿಂಗಳು ಜುಲೈ. ಅಲ್ಪ ದೊಂದಿಗೆ {{convert|29.3|F|1}}, ಅತಿ ತಣ್ಣನೆಯ ತಿಂಗಳು ಜನವರಿ.  ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ {{convert|90|°F|0}} ಹೇರುವ ಮತ್ತು ಚಳೀಗಾಲದಲ್ಲಿ {{convert|10|°F|0}} ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅವಧಿಗಳು ಅಸಾಧಾರಣ ಅಲ್ಲ ಆದರೆ ಬಹಳ ವಿರಳವಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 14ದಿನಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;NCDC&quot;/&gt; ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಬ್‌ಝೀರೊ ರೀಡಿಂಗ್ ಜನವರಿ 22, 2005ರಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Boston Extremes&quot;/&gt; ತೀವ್ರತೆಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು {{convert|−18|to|104|°F|°C|0}}, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೆಬ್ರವರಿ 9, 1934 ಮತ್ತು ಜುಲೈ 4, 1911 ರಂದು, ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Boston Extremes&quot;/&gt;

ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಕರಾವಳಿ ಸ್ಥಾನಗಳು ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕದ ಮೇಲಿವೆ, ಅದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚು ಹಿಮ ಮತ್ತು ಮಳೆಯನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಈಶಾನ್ಯಮಾರುತಗಳ ಹವಾಮಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನಗರವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಒಲವುತೋರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
  |url=http://www.cityofboston.gov/arts/film/weather.asp
  |title=Weather
  |year=2007
  |publisher=City of Boston Film Bureau
  |accessdate=2007-04-29
  |archive-date=2013-02-01
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201010317/http://www.cityofboston.gov/arts/film/weather.asp
  |url-status=dead
  }}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಿಮಬೀಳುವಿಕೆ {{convert|42.5|in|mm|sigfig=3}} ಯೊಂದಿಗೆ, ನಗರವು ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಳೆಬೀಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಸರಾಸರಿಸುತ್ತದೆ {{convert|41.8|in|cm|0}}.   ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಗರದಿಂದ ದೂರಹೋದಂತೆ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಗರ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ)-ಸಾಗರದ ಬೆಚ್ಚಗಿರಿಸುವ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಿಂದ ದೂರ ಹೋದಂತೆ,  ಹಿಮಪಾತವು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;
{{cite web
  |url=http://www.city-data.com/states/Massachusetts-Climate.html
  |title=Massachusetts – Climate
  |year=2005
  |publisher=city-data.com (Thomson Gale)
  |accessdate=2007-04-29
}}&lt;/ref&gt; ಬಹುತೇಕ ಹಿಮಪಾತವು ಡಿಸೆಂಬಾರ್‌ದಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ಅವರೆಗೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಿಮಪಾತವಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಮೇ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಮವು ವಿರಳವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;
{{cite web
  |url=http://www.intellicast.com/Almanac/Northeast/May/
  |title=May in the Northeast
  |year=2003
  |publisher=Intellicast.com
  |accessdate=2007-04-29
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
  |url=http://www.boston.com/news/weather/articles/2005/10/30/snowstorm_packs_october_surprise/
  |author=Wangsness, Lisa
  |title=Snowstorm packs October surprise
  |date=October 30, 2005
  |publisher=The Boston Globe
  |accessdate=2007-04-29
  |archive-date=2016-03-03
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234717/http://www.boston.com/news/weather/articles/2005/10/30/snowstorm_packs_october_surprise/
  |url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

ದಟ್ಟವಾದ ಮಂಜು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿರುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಆಗಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಬಿರುಗಾಳಿ ಅಥವಾ ಚಂಡಮಾರುತವು ಪ್ರಾಂತವನ್ನು ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶರ್ತ್ಕಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ.  ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕದೊಂದಿಗಿನ ಇದರ ನೆಲೆಯ ಕಾರಣ, ನಗರವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸನುದ್ರದ ತಂಗಾಳಿಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಸಂತ ಕಾಲದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಆಗ ನೀರಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳು ತೀರಾ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ತೀರದಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಮೈಲಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅತಿ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಕೆಲವುಸಲ ಮದ್ಯಾಹ್ನದ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಉಷ್ಣಾಂಶವು ಅತಿ ಕೆಳಮಟ್ಟಾಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news
  |url=http://www.boston.com/news/globe/city_region/breaking_news/2007/07/sea_breeze_keep.html
  |author=Ryan, Andrew
  |title=Sea breeze keeps Boston 25 degrees cooler while others swelter
  |date=July 11, 2007
  |publisher=The Boston Globe
  |accessdate=2009-03-31
  |archive-date=2013-11-07
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20131107051159/http://www.boston.com/news/globe/city_region/breaking_news/2007/07/sea_breeze_keep.html
  |url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
  |url=http://www.boston.com/news/local/breaking_news/2008/06/boston_sea_bree.html
  |author=Ryan, Andrew
  |title=Boston sea breeze drops temperature 20 degrees in 20 minutes
  |date=June 9, 2008
  |work=[[The Boston Globe]]
  |accessdate=2009-03-31
  |archive-date=2014-04-13
  |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413184438/http://www.boston.com/news/local/breaking_news/2008/06/boston_sea_bree.html
  |url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;
ಮೇ ದಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೂ, ನಗರವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಉಲ್ಬಣವಾಗುವ ಗುಡುಗು ಮಿಂಚುಗಳ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ; ಈ ರೀತಿಯ ಉಲ್ಬಣ ಪರಿಣಾಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಭರ್ಜರಿ ಆಲಿಕಲ್ಲಿನ ಸುರಿಮಳೆ, ಹಾನಿಮಾಡುವ ಗಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರಿ ಜಡಿಮಳೆಗಳು ತೊಜೆಗೂಡುತ್ತವೆ.   ಅದಾಗ್ಯೂ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರಭಾಗಗಳು ಯಾವತ್ತೂ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ತುಪಾನಿಗೆ ಸಿಲುಕಲಿಲ್ಲ, ನಗರವು ತುಪಾನಿನ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತ್ತು, ಆದರೆ  ಹಾನಿಮಾಡುವ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ನಗರದ ಉತ್ತರ, ಪಶ್ಚಿಮ, ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯ. 
{{-}}
{{Boston weatherbox}}

== ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ==
{{Historical populations|type=USA
| 1722|10567
| 1765|15520
| 1790|18320
| 1800|24937
| 1810|33787
| 1820|43298
| 1830|61392
| 1840|93383
| 1850|136881
| 1860|177840
| 1870|250526
| 1880|362839
| 1890|448477
| 1900|560892
| 1910|670585
| 1920|748060
| 1930|781188
| 1940|770816
| 1950|801444
| 1960|697197
| 1970|641071
| 1980|562994
| 1990|574283
| 2000|589141
| 2009*|645169
|footnote=Source:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2009-01.csv
|title=Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places Over 100,000, Ranked by July 1, 2009 Population: April 1, 2000 to July 1, 2009|publisher=U.S. Census Bureau}}&lt;/ref&gt;
}}

2000 ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್‌ ಪ್ರಕಾರ {{GR|2}} 589,141 ಜನರು, 239,528 ಮನೆಗಳು, ಮತ್ತು 115,212 ಕುಟುಂಬಗಳು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಒಂದು ಚದರ ಮೈಲಿಗೆ 12,166 ಜನರಷ್ಟಿತ್ತು (4,697/km²). ಪ್ರಮುಖ ಯುಎಸ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;ಸಾಂದ್ರತೆ 250,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ ನಗರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ&lt;/ref&gt;  ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯು ಬೋಸ್ಟನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ನಗರಗಳೆಂದರೆ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]] ಮತ್ತು ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಮಾತ್ರ.{{citation needed|October 2010|Former reference was for 1990, which is out of date|date=October 2010}} ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೈಲಿಗೆ 5,203ರಷ್ಟು (622.3/km²) ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿರುವ 251,935 ವಸತಿ ಘಟಕಗಳಿವೆ. 2009ರ ಯು.ಎಸ್. ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂದಾಜು 645,169,&lt;ref name=&quot;City population&quot;/&gt;, ಇದು 2000ದ ಜನಗಣತಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು 8.7% ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು. ವಾರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ದಿನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 1.2&amp;nbsp;ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 2 ಮಿಲಿಯನ್‌ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಜನರು ಕೆಲಸ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯದ ಕಾಳಜಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸುವುದರಿಂದ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/bra/PDF/ResearchPublications//pdr96-1.pdf |format=PDF |title=Boston's Population Doubles – Every Day |publisher=Boston Redevelopment Authority — Insight Reports |month=December |year=1996 |accessdate=2007-02-24 |archive-date=2007-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070322202925/http://www.cityofboston.gov/bra/PDF/ResearchPublications//pdr96-1.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ನಗರದಲ್ಲಿ 18 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಶೇ. 19.8ರಷ್ಟಿತ್ತು, 18 ರಿಂದ 24 ವಯಸ್ಸಿನವರು ಶೇ. 16.2ರಷ್ಟಿದ್ದರು, 25 ರಿಂದ 44 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನವರು ಶೇ. 35.8ರಷ್ಟಿದ್ದರು ಮತ್ತು 65 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರು ಶೇ. 10.4ರಷ್ಟಿದ್ದರು. ಮಧ್ಯದ ವಯಸ್ಸು 31 ವರ್ಷಗಳಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ 100 ಮಂದಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ 92.8 ಪುರುಷರಿದ್ದರು. 18 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂಮೀರಿದ ವಯಸ್ಸಿನ ಪ್ರತಿ 100 ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ 90.2  ಪುರುಷರಿದ್ದರು. ನಗರದಲ್ಲಿ 239,528  ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 22.7 ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು 18 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಶೇ. 27.4 ರಷ್ಟು ಮದುವೆಯಾದ ಜೋಡಿಗಳು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶೇ. 16.4 ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳೆಯರು ಗಂಡಂದಿರನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಶೇ.  51.9 ಜನರಿಗೆ ಕುಟುಂಬಗಳೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಶೇ.  37.1 ಕುಟುಂಬಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಇತ್ತು ಹಾಗೂ ಶೇ. 9.1ರಷ್ಟು 65 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನರು ಒಂಟಿಯಾಗಿಯೇ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಸರಾಸರಿ ಗೃಹ ಸಮುಚ್ಚಯದ ಅಳತೆ 2.31ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಕುಟುಂಬದ ಅಳತೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ 3.17ರಷ್ಟಿತ್ತು.

[[ಚಿತ್ರ:Boston income donut.png|thumb|left|2000ದಲ್ಲಿ ಯು.ಎಸ್. ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನಿಂದ ಗ್ರೇಟರ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರತಿಶತ ಆದಾಯ. ಗೆರೆಗಳು ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದ ಗಡಿರೇಖೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.]]
ನಗರದಲ್ಲಿ ಮನೆಯೊಂದರ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವು $39,629 ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬವೊಂದರ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವು $44,151 ಆಗಿತ್ತು. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಪುರುಷರ ಆದಾಯ $37,435 ಮಹಿಳೆಯ ಆದಾಯ $32,421 ಆಗಿದೆ. ನಗರದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ತಲಾ ಆದಾಯ 23,353 ಡಾಲರ್ ಇತ್ತು.  ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 19.5% ನಷ್ಟು ಮತ್ತು 15.3% ಕುಟುಂಬಗಳು ಬಡತನದ ಸೀಮಾರೇಖೆಯ ಕೆಳಗಿದ್ದರು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, 18ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವವರು  25.6%  ಮತ್ತು 65ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು ಬಡತನರೇಖೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವವರು ಸುಮಾರು 18.2% .&lt;ref name=&quot;census3&quot;&gt;{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&amp;-geo_id=16000US2507000&amp;-qr_name=DEC_2000_SF3_U_DP3&amp;-ds_name=DEC_2000_SF3_U&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-_sse=on |title=Boston city, Massachusetts—DP-3. Profile of Selected Economic Characteristics: 2000 |year=2000 |publisher=United States Census Bureau |accessdate=2007-05-04 |archive-date=2020-02-12 |archive-url=https://archive.today/20200212043714/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&amp;-geo_id=16000US2507000&amp;-qr_name=DEC_2000_SF3_U_DP3&amp;-ds_name=DEC_2000_SF3_U&amp;-_lang=en&amp;-redoLog=false&amp;-_sse=on |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

1950ರಿಂದ ವೈಟ್ ಫ್ಲೈಟ್ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲಿ, ಬಿಳಿಯರ ಸಂಖೆಯ್ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ 2000ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ನಗರವು ಮೈನಾರಿಟಿ-ಮೆಜಾರಿಟಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು. ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿ, 2006ರ ಜನಗಣತಿಯ ಅಂದಾಜು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಬಿಳಿಯರು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bestplaces.net/city/Boston_MA-PEOPLE-52507000010.aspx |title=Boston, Massachusetts |publisher=Sperling's BestPlaces |year=2008 |accessdate=2008-04-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/news/local/articles/2008/08/03/majority_minority_no_more/|publisher=boston.com|title=Majority-minority no more?|accessdate=2009-11-30|first=Michael|last=Jonas|date=2008-08-03|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514000506/http://www.boston.com/news/local/articles/2008/08/03/majority_minority_no_more/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಇಸವಿ 2006-2008 ಅವಧಿಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಷಾರ್ಲೆಟ್‌ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಂಶವು ಕೆಳಕಂಡಂತಿತ್ತು:

* ಬಿಳಿಯರು: 56.3% (ಹಿಸ್ಪಾನಿಕೇತರ ಬಿ: 50.6%)
* ಕರಿಯರು ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು: 23.5%
* ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು: 0.4%
* ಏಷಿಯನ್ನರು: 8.2%
* ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಯಿಯನ್ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಪ್ರಶಾಂತ ಸಾಗರ ದ್ವೀಪದವರು: 0.1%
* ಇತರೆ ಜನಾಂಗದವರು: 8.5%
* ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಾಂಗಗಳು: 3.1%
* ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷರು ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು (ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗದವರಾಗಿರಬಹುದು): 16.1%

ಐರಿಶ್ ಮೂಲದ ಜನರ ಗುಂಪು ನಗರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು ಆಗಿದೆ,  15.8% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ನಂತರದಲ್ಲಿ 8.3% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದವರು 6.4% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ಇನ್ನೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪು ಆಗಿದೆ,&lt;ref name=&quot;census2&quot;&gt;{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&amp;-context=qt&amp;-qr_name=DEC_2000_SF3_U_DP2&amp;-ds_name=DEC_2000_SF3_U&amp;-CONTEXT=qt&amp;-tree_id=402&amp;-redoLog=true&amp;-all_geo_types=N&amp;-geo_id=16000US2507000&amp;-search_results=01000US&amp;-_sse=on&amp;-format=&amp;-_lang=en |title=Boston city, Massachusetts—DP-2, Profile of Selected Social Characteristics: 2000 |year=2000 |publisher=United States Census Bureau |accessdate=2007-05-04 |archive-date=2020-02-12 |archive-url=https://archive.today/20200212043836/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&amp;-context=qt&amp;-qr_name=DEC_2000_SF3_U_DP2&amp;-ds_name=DEC_2000_SF3_U&amp;-CONTEXT=qt&amp;-tree_id=402&amp;-redoLog=true&amp;-all_geo_types=N&amp;-geo_id=16000US2507000&amp;-search_results=01000US&amp;-_sse=on&amp;-format=&amp;-_lang=en |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನರು ಹೈಶಿಯಾನ್ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಡಾರ್ಚೆಸ್ಟರ್‌ನಂತಹ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಮೂಲದ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದೆ ಜಮೈಕಾ ಮೈದಾನದಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ರೊಸ್ಲಿಂಡೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಡೊಮಿನಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ನರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ನಗರದಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೂಡಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಅಂದಾಜು 21,000 ಯಹೂದಿಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು  22 ಯಹೂದಿಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;jewestimates&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.jewishdatabank.org/ajyb/ajy-2003.pdf|title=Jewish Population in the United States 2002|publisher=Center for Judaic Studies and Contemporary Jewish Life|accessdate=2010-01-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thearda.com/mapsReports/reports/counties/25025_2000.asp|title=County Membership Report|publisher=The Association of Religion Data Archives|accessdate=2010-01-04|archive-date=2010-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20100413100748/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/counties/25025_2000.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇತರೆ ಪಂಗಡಗಳಾದ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟೌನ್‌ಗಳು ಅಂದಾಜಾಗಿ ಯಹೂದಿಗಳ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;jewestimates&quot;/&gt;

=== ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಪಭಾಷೆ ===
{{Main|Boston Accent}}
&quot;ಬೋಸ್ಟನ್ ಭಾಷಾಘಾತವು&quot; ಯು.ಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆನೆಡಿಯವರ ಉಚ್ಚರಣೆಯಂತೆ ಇರುವ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಬರಹವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bostonbehindthescenes.com/boston-accent |title=Inside the Boston Accent Podcast |accessdate=2009-05-02 |last=Weiss |first=Adam |date=2007-03-26 |publisher=Boston Behind the Scenes |archive-date=2013-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130218093603/http://www.bostonbehindthescenes.com/boston-accent |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದು ಒಂದು ನಾನ್-ರೋಟಿಕ್(ಉಚ್ಚಾರ ಘಾತ ಗುಂಪು) (ಅಂದರೆ, ಸ್ವರದೊಂದಿಗೆ ಮುಂದಿನ ಉಚ್ಚಾರಾಂಶ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ವರೆಗೂ ಉಚ್ಚಾರಾಂಶದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಆರ್&quot; ಶಬ್ದವನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು &quot;ವಿಶಾಲವಾದ ಎ&quot;ಯನ್ನು ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ &quot;ಎರಡೂ&quot; &quot;bahth&quot; ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.slate.com/id/2176404 |title=Ben Affleck's Boston in Gone Baby Gone |accessdate=2009-05-02 |work=Slate Magazine |publisher=The Washington Post Company |date=2007-10-22 |last=Keefe |first=Patrick Radden}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್ ಆಂಗ್ಲಭಾಷೆಯು ಅನೇಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಪಭಾಷೆಯ ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ &quot;ಪ್ರಪ್ಪೆ&quot;, ಇದರ ಅರ್ಥ &quot;ಐಸ್‌ಕ್ರೀಮ್‌ದೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್&quot; (ಇತರ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/frappe |title=Frappe &amp;#124; Define Frappe at Dictionary.com |publisher=Dictionary.reference.com |date= |accessdate=2010-05-13}}&lt;/ref&gt; ಉಚ್ಚಾರ ಘಾತವು 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಈಸ್ಟ್ ಆಂಗ್ಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಲಿಂಕೋಲ್ನ್‌ಶೈರ್‌ನ ನಾನ್-ರೋಟಿಕ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bu.edu/mfeldman/Boston/tok.html |title=Boston Globe Online / Living &amp;#124; Arts / Tok of the town |publisher=Bu.edu |date=1995-12-31 |accessdate=2010-05-13 |archive-date=2012-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021184502/http://www.bu.edu/mfeldman/Boston/tok.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ಅಪರಾಧಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:BPDHeadquarters.JPG|thumb|right|ಬೋಸ್ಟನ್ ಪೋಲೀಸ್ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ]]
ನಗರವು 1990ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ [[ಅಪರಾಧ|ಅಫರಾದಗಳಲ್ಲಿ]] ಗಣನೀಯ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ.  ಕಳೆದ ದಶಮಾನದ ಅವದಿಯಲ್ಲಿನ ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಕಡಿಮೆ ಅಪರಾಧ ಧಾರಣಿ ಅಥವಾ ಅಂತಹವನ್ನು, ಯುವಕರು ದುಷ್ಟ ಕೂಟಗಳಿಗೆ ಸೇರುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ನೆರೆಯ ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಚ್‌ನ ಪಾದ್ರಿ ಹೋಬಳಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಪೋಲೀಸ್ ವಿಭಾಗಗಳ ಸಹಭಾಗಿತ್ವಕ್ಕೆ ಹಾಗು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಯ ನ್ಯಾಯವಾದಿ'ಗಳ ಕಛೇರಿಗಳಿಂದದ ಅಹಿಂಸೆಗೆ ಮನ್ನಣೆಮಾಡಲಾಯಿತು.  ಇದು &quot;ಬೋಸ್ಟನ್ ಪವಾಡಕ್ಕೆ&quot; ಕಾರಣವಾಯಿತು. ನಗರದಲ್ಲಿನ ಕೊಲೆಗಳು 1990ರಲ್ಲಿನ 152 ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ (100,000 ಜನರಿಗೆ 26.5  ಕೊಲೆಯ ಧಾರಣಿಯಿಂದ) 1999ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 31 ಸಂಖ್ಯೆಗೆ (ಸಂಖ್ಯೆಯ ಧಾರಣಿಯು 100,000 ಜನರಿಗೆ 5.26 ) ಇಳಿದವು, ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಸಹ ಚಿಕ್ಕವಯಸ್ಸಿನವರಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;End of a Miracle&quot;&gt;{{cite web |author=Winship, Christopher |month=March |year=2002 |url=http://www.wjh.harvard.edu/soc/faculty/winship/End_of_a_Miracle.pdf |format=PDF |title=End of a Miracle? |publisher=Harvard University |accessdate=2007-02-19 |archive-date=2012-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522063733/http://www.wjh.harvard.edu/soc/faculty/winship/End_of_a_Miracle.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಏನೇ ಆದರೂ, 21ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಷಿಕ ಕೊಲೆಯ ಎಣಿಕೆಯು ಮೊದಲಿನ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 50% ನಷ್ಟು ಏರುಪೇರಾಗಿ, 2002ರಲ್ಲಿ 60 ಕೊಲೆಗಳನ್ನು, ಮುಂದೆ 2003ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 39, 2004ರಲ್ಲಿ 64 ಮತ್ತು 2005ರಲ್ಲಿ 75 ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.   1990ರಲ್ಲು ದಾಖಲಾದ ಕೊಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸಮೀಪಿಸದಿದ್ದರೂ, ಕೊಲೆಯ ಧಾರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಉನ್ಮಾದಗಳು ಬಹುತೇಕ ಬೋಸ್ಟನ್ನರಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪೋಲೀಸ್ ವಿಭಾಗವು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ತನ್ನ ರೀತಿಯನ್ನು  ಮರುಮೌಲ್ಯೀಕರಿಸಬೇಕಾ ಎಂಬುದರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿವೆ.&lt;ref name=&quot;End of a Miracle&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/police/ore.asp |title=Boston Police Department's Monthly Crime Statistics |year=2005 |publisher=CityOfBoston.gov |accessdate=2007-02-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boston.areaconnect.com/crime1.htm |title=Boston MA Crime Statistics (2004 – New Crime Data) |year=2007 |publisher=areaConnect.com |accessdate=2007-02-19 |archive-date=2007-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070918061435/http://boston.areaconnect.com/crime1.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಆರ್ಥಿಕತೆ ==
{{See also|Greater Boston#Major companies|l1=Major companies in Greater Boston}}
[[File:Boston Financial District skyline.jpg|thumb|left|ಬೋಸ್ಟನ್ ಬಂದರಿನಿಂದ ಕಾಣಿಸುವ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಹಣಕಾಸು ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೃಶ್ಯNor'easter
]]
ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು, ನಗರದ ಅರ್ಥಿಕತೆಗೆ ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಧಿಗಳು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಂದಾಜು $4.8 ಬಿಲಿಯನ್ ಒಂತಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ, ನಗರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಮೇಲೆ ಪ್ರಾಧಾನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/bra/PDF/ResearchPublications//pdr97-2.pdf |format=PDF |title=Leadership Through Innovation: The History of Boston's Economy |year=2003 |publisher=Boston Redevelopment Authority |accessdate=2007-04-18 |archive-date=2007-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613235943/http://www.cityofboston.gov/bra/PDF/ResearchPublications//pdr97-2.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಶಾಲೆಗಳು ಪ್ರಧಾನ ಉದ್ಯೋಗದಾತರು ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲದೆ, ಅವು ನಗರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೈ-ಟೆಕ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿವೆ.   ಬೋಸ್ಟನ್ ಅನೇಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ತಾಂತ್ರಿಕ]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ತವರಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಜೈವಿಕತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ]] ಮುಖ್ಯ ಚಟುವಟಿಕಾ ಕೆಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಪ್ರಥಮ ಲೈಫ್ ಸೈನ್ಸೆಸ್ (ಜೈವ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ) ಸಮೂಹವನ್ನಾಗಿ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ಮಿಲ್ಕನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/business/ticker/2009/05/milken_report_h.html|title=Milken report: The Hub is still tops in life sciences|accessdate=2009-08-25|publisher=Boston Globe|date=2009-05-19|archive-date=2009-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090523105412/http://www.boston.com/business/ticker/2009/05/milken_report_h.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಬಂಡವಾಳ ನಿಶ್ಚಲ ಮೊತ್ತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ನಗರಗಳ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್ನಿಂದ ಸಹ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ssti.org/Digest/Tables/022006t.htm |title=Top 100 NIH Cities |year=2004 |publisher=SSTI.org |accessdate=2007-02-19 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224151548/https://ssti.org/Digest/Tables/022006t.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Boston economy chart.png|thumb|right|300px|ಬೋಸ್ಟನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಎನ್‌ಇಸಿಟಿಎ ಲೇಬರ್ ಫೋರ್ಸ್‌ನ ಹಂಚುವಿಕೆ, 2004 ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿಗಳು&lt;ref&gt;[197]&lt;/ref&gt;]]
ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೃಹತ್ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. 2004ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರವಾಸಿಗಳು $7.9&amp;nbsp;ಬಿಲಿಯನ್‌ನ್ನು ವೆಚ್ಚಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ನಗರವನ್ನು ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಹತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;economy&quot;/&gt; ರಾಜ್ಯದ ರಾಹದಾನಿಯಾದ ಬೋಸ್ಟನ್‌'ನ ಸ್ಥಾನದ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ, ಕಾನುನಿನ ಮತ್ತು ಸರಕಾರದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ತಾಣವು, ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;economy&quot;/&gt; ನಗರವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಪೂರ್ವ ಸಮುದ್ರತೀರದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ಸಹ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯದ ಖಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪುರಾತನ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಬಂದರು ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.massport.com/ports/about_histo.html |title=About the Port – History |year=2007 |publisher=Massport |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2007-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070702080554/http://www.massport.com/ports/about_histo.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಎಂದರೆ [[ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳು|ಆರ್ಥಿಕ ಸೇವೆಗಳು]], ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮ್ಯೂಚ್ಯುಲ್ ಫಂಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು [[ವಿಮೆ]].&lt;ref name=&quot;economy&quot;/&gt; ಬೋಸ್ಟನ್-ಆಧಾರದ ನಂಬಿಕೆಯ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಗಳು, 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ  ಮ್ಯೂಚ್ಯುಲ್ ಫಂಡ್‌‌ಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾಗಲು ನೆರವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರವನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಉತ್ತಮ ಆರ್ಥಿಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ.  ನಗರವು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಸಾವರಿನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌‌ಗಳಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವು ಸಹ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಹಸ ಬಂಡವಾಳದ ಕೇಂದ್ರವು ಹೌದು.  ಆಸ್ತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತಿಸುವ ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಸಹ, ಅದರ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವನ್ನು ನಗರದಲ್ಲೇ ಹೊಂದಿದೆ.  2008ರ ಅಧ್ಯಯನವು ಆರ್ಥಿಕ ಒಲಯದಲ್ಲಿನ ವೃತ್ತಿಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ 10 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂಬ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.investopedia.com/articles/financialcareers/top-10-financial-career-cities.asp|title=Top 10 Cities For A Career In Finance |publisher=Investopedia.com |date=|accessdate=2010-05-13}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟನೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವು ಸಹ ಹೌದು— ಬೆಡ್‌ಫೋರ್ಡ್-ಸೆಂಟ್. ಮಾರ್ಟಿನ್'ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ಸ್, ಬೆಕೋನ್ ಪ್ರೆಸ್ಸ್, ಮತ್ತು ಲಿಟಿಲ್, ಬ್ರವ್ನ್ ಅಂಡ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹಾವ್‌ಟನ್ ಮಿಫ್‌ಲಿನ್ ಸಹ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ನಗಾದಲ್ಲೇ ಹೊಂದಿದೆ.  ಪಿಯರ್‌ಸನ್ ಪಿಎಲ್‌ಸಿ ಪ್ರಕಾಶನಾ ಘಟಕಗಳು ಸಹ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ನಲ್ಲಿನ ನೂರಾರು ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೂಗವನ್ನು ನೀಡಿವೆ.  ನಗರವು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಕನ್ವೆಸ್‌ಷನ್ (ಸಮ್ಮೇಲನ) ಕೇಂದ್ರಗಳ ತವರಾಗಿದೆ—ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ ಯಲ್ಲಿನ ಹೈನ್ಸ್ ಕನ್ವೆಸ್‌ಷನ್ ಸೆಂಟರ್, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್ ವಾಟರ್‌ಫ್ರಂಟ್‌ ನಲ್ಲಿನ ಸೀಪೋರ್ಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟ್ರೇಡ್ ಸೆಂಟರ್ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ಕನ್ವೆನ್‌ಷನ್ ಆಂಡ್ ಎಕ್ಸಿಬಿಷನ್ ಸೆಂಟರ್. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಕನ್ವೆನ್‌ಷನ್ ಕೇಂದ್ರವಾದ, ಬೇಸೈಡ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋ ಸೆಂಟರ್‌ನ್ನು ಡೋರ್ಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆದರೆ 2009ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಕರನ್-ಜೆನ್ನಿಸೊನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಹಕ್ಕು ರದ್ದಾಗುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ಲೊರಿಡಾ-ಆಧಾರಿತ ಭೂ ಸೊತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆ, LNR/CMAT ಇದನ್ನು ಕರೀದಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.  ನಂತರ ಕೂಡಲೇ, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಆವರಣ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅವರಿಂದ ಸ್ತಿರಾಸ್ಥಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news | author=Forry, Ed | url=http://www.dotnews.com/2009/umass-boston-seeks-buy-bayside-expo | title=UMass-Boston seeks to buy Bayside Expo; Motley says no plans for dorms | work=The Dorchester Reporter | date=December 16, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | author=Anderson, Hil | url=http://www.tradeshowexecutive.com/news_online_main.asp?id=894 | title=Boston’s Bayside Expo Site Sold to University | work=Trade Show Executive News | date=January 2010 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ನಗರದ ಒಳಗೇ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ ಲಿಬರ್ಟಿ ಮ್ಯೂಚ್ಯುಲ್ ಇನ್ಸುರೆನ್ಸ್ ಕಂಪನಿ, ಜಿಲ್ಲೆಟ್ (ಈಗ ಪ್ರೊಕ್ಟೆರ್ &amp; ಗ್ಯಾಂಬಲ್‌ರ ಒದೇತನದಲ್ಲಿ), ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್. ಅಲ್ಲದೆ ಬೋಸ್ಟನ್ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಸಮಾಲೋಚಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಕನ್ಸಲ್ಟಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್ ಮತ್ತು ಬೈನ್ &amp; ಕಂಪನಿ, ಹಾಗು ಖಾಸಗಿ ಈಕ್ವಿಟಿ ಗ್ರೂಪ್ ಬೈನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ಗಳ ತವರಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bcg.com/about/overview/our-history |title=This is BCG—History—1963 |publisher=The Boston Consulting Group |year=2007 |accessdate=2007-06-22}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್-ಆಧಾರಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಗೆ ದಿ ಯಾಡ್ ಕ್ಲಬ್ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಫಿತ ಜಾಲಬಂಧದಂತೆ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.  ನಗರದ ಹೊರ ಒಲಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಗ 128ನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.city-data.com/world-cities/Boston-Economy.html |title=Cities of the World – Boston Economy |publisher=city-data.com |year=2007 |accessdate=2007-04-28}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಪ್ರಾಂತದ ಹೈ-ಟೆಕ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಕೆಂದ್ರದಂದೆ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.  2006ರಲ್ಲಿ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಇದರ ಮೆಟ್ರೊಪೋಲಿಟನ್ (ನಾಗರಿಕ) ಪ್ರಾಂತಗಳು 191,700 ಹೈ-ಟೆಕ್ ಹುದ್ದೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕನೇ-ದೊಡ್ಡ ಸೈಬರ್‌ಸಿಟಿ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ.  ಕೇವಲ ಎನ್‌ವೈಸಿ ಮೆಟ್ರೊ, ಡಿಸಿ ಮೆಟ್ರೊ, ಮತ್ತು ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿಗಳು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೈ-ಟೆಕ್ ಒಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bizjournals.com/atlanta/stories/2008/06/23/daily21.html?jst=b_ln_hl|title=AeA ranks Atlanta 10th-largest U.S. cybercity |publisher=Bizjournals.com|date=2008-06-24 |accessdate=2010-05-13}}&lt;/ref&gt;

$363 ಬಿಲಿಯನ್ ಒಳಗೊಂಡು, ಗ್ರೇಟರ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಮೆಟ್ರೊಪೋಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆರನೆ-ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;pricewater&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ukmediacentre.pwc.com/Content/Detail.asp?ReleaseID=3421&amp;NewsAreaID=2|title=Global city GDP rankings 2008-2025|publisher=Pricewaterhouse Coopers|accessdate=20 November 2009|archive-date=13 ಮೇ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110513194342/https://www.ukmediacentre.pwc.com/Content/Detail.asp?ReleaseID=3421&amp;NewsAreaID=2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಲಾಫ್‌ಬರೋಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ 2004ರ ಅಧ್ಯಯನ ತಂಡದಿಂದ &quot;ಆರಂಭದ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ನಗರ&quot; ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.lboro.ac.uk/gawc/rb/rb146.html ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091002193341/http://www.lboro.ac.uk/gawc/rb/rb146.html |date=2009-10-02 }}, GaWC, ಲಾಫ್‌ಬರಫ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ&lt;/ref&gt; 
[[ಚಿತ್ರ:Boston Twilight Panorama 3.jpg|thumb|center|700px|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಿಂದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಆಕಾಶ ರೇಖೆ]]

== ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==
{{Main|Culture in Boston}}
{{See also|Annual events in Boston|List of arts organizations in Boston|Sites of interest in Boston}}
[[ಚಿತ್ರ:Boston Symphony Hall from the south.jpg|thumb|right|ಸಿಂಪೊನಿ ಹಾಲ್, ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಿಂಪೊನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಹಾಗೂ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಾಪ್ಸ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದ ಮನೆ]]
ಬೋಸ್ಟನ್ ಗ್ರೇಟರ್ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ.  ಇದು ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಎಂಬ-ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರ ವಲ್ಲದ ಪೂರ್ವ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಕ್ಸೆಂಟ್ನ ಆಡುಭಾಷೆ, ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಆಹಾರ, ಲವಣ ಮತ್ತು ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರ  ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಐರಿಷ್ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಭೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ್ದಾರೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌ ತನ್ನದೇ ಆದ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಸ್ಲಾಂಗ್ ಎಂಬುವ ಹೊಸ ಪದನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.boston.com/news/local/massachusetts/articles/2008/05/25/my_word/ |title=Wicked good Bostonisms come, and mostly go |accessdate=2009-05-02 |last=Baker |first=Billy |date=2008-05-25 |work=The Boston Globe |publisher=Boston.com |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040320/http://www.boston.com/news/local/massachusetts/articles/2008/05/25/my_word/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Faneuil Hall Boston Massachusetts.JPG|thumb|left|upright|ಫೆನೆಯುಲ್ ಹಾಲ್, ಫ್ರೀಡಂ ಟ್ರೈಲ್‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಾಣ, ಇದನ್ನು ಕೆಲವು ಬಾರಿ &quot;ದಿ ಕ್ರೇಡಲ್ ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿ&quot; ಎಂದು ಕೂಡಾ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಅಮೇರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿತ್ತು&lt;ref&gt;[222]&lt;/ref&gt;]]
ನಗರವು ಹಲವಾರು ಅಲಂಕೃತ ಥಿಯೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಲರ್ ಮೆಜೆಸ್ಟಿಕ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಬೋಸ್ಟನ್ ಒಪೆರಾ ಹೌಸ್, ಸಿಟಿ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್, ದಿ ಕಲೋನಿಯಲ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಹಾಗೂ ದಿ ಆರ್ಫಿಯಂ ಥಿಯೇಟರ್. ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಸಿಂಪತಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ  ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಬ್ಯಾಲೆಟ್, ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಅರ್ಲಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್,  ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಲಿರಿಕ್ ಒಪೆರಾ ಕಂಪನಿ,  ಒಪೆರಾ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಂಡೆಲ್ ಮತ್ತು ಹೇಡನ್ ಸೊಸೈಟಿ (ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಂಗೀತ ಕೂಟ) ನಗರವು ಸಮಕಾಲೀನ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಅನೇಕ ತಂಡಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ವಾರ್ಷಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿಹೊಸ ವರ್ಷದ ಹಿಂದಿನ ದಿನ ನಡೆಯುವ ಮೊದಲ ರಾತ್ರಿ, ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫರ್ ಕೊಲಂಬಸ್ ವಾಟರ್‌ಫ್ರಾಂಟ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನಡೆಯುವ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಂತರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸುವ ಉತ್ತರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಬೇಸಿಗೆ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಜುಲೈ ನಾಲ್ಕರಂದು ನಡೆಯುವ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ವಾರ ಪೂರ್ತಿ ನಡೆಯುವ ಬಂದರು ಉತ್ಸವಗಳು&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bostonharborfest.com/about/index.html |title=About Boston Harborfest! |publisher=Boston Harborfest |date=January 15, 2007 |accessdate=2007-03-31| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070203104540/http://www.bostonharborfest.com/about/index.html| archivedate = February 3, 2007}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಸಂಗೀತಗಳು ಮತ್ತು ಇದರೊಂದಿಗೆ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಪಟಾಕಿಗಳ ಸಂಬ್ರಮವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.july4th.org/generaleventinfo/faqs/ |title=General Event Information – Frequently Asked Questions |publisher=Boston 4 Celebrations Foundation |year=2007 |accessdate=2007-04-29| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070329115436/http://www.july4th.org/generaleventinfo/faqs/| archivedate = March 29, 2007}}&lt;/ref&gt;

ಅಮೇರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ನಗರವು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಬೋಸ್ಟನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾರ್ಕ್ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಫ್ರೀಡಮ್ ಟ್ರೈಲ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದು ಈ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಕೆಂಪು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಒಂದು ಸಾಲಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಸಾಬೆಲ್ಲಾ ಸ್ಟೆವಾರ್ಟ್ ಗಾರ್ಡನರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ನಗರವು ಅನೇಕ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ತವರು ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006ರಲ್ಲಿ, ಇನ್ ಸ್ಟಿಟೂಟ್ ಆಫ್ ಕಂಟೆಂಪರರಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ತನ್ನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ ಯಿಂದ  ಸೀಪೋರ್ಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಡಿಲ್ಲರ್‌ಸ್ಕೊಫಿಡಿಯೊ + ರೆನ್‌ಫ್ರೋರಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡ ನೂತನ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿತು. ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪಾಯಿಂಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮಸ್ಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು  ಜಾನ್ ಎಫ್. ಕೆನಡಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಅಥೇನಿಯಂ (ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bostonathenaeum.org/general.html |title=General Information: Introduction and History |publisher=Boston Athenæum |year=2007 |accessdate=2007-04-28| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070408074540/http://bostonathenaeum.org/general.html| archivedate = April 8, 2007}}&lt;/ref&gt;  ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಮಕ್ಕಳ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಬುಲ್ ಮತ್ತು ಫಿಂಚ್ ಪಬ್  (ಇದರ ಕಟ್ಟಡವು ದೂರದರ್ಶನದ ಶೋ ''ಚೀಯರ್ಸ್''  ನಿಂದ ಪರಿಚಿತ), ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ,  ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಮುಂತಾದವು ನಗರದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ.

[[ಚಿತ್ರ:Quincy Market, Boston, USA.jpg|thumb|right|ಕ್ವಿನ್ಸಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ದೊಡ್ಡ ಫೆನುಯಿಲ್ ಹಾಲ್ ಹಬ್ಬದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ]]
ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಹಾರ್ಡ್ ಕೋರ್ ಪಂಕ್ ಎಂಬ ಸಂಗೀತದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಜನ್ಮ ಕೊಟ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಕಳೆದ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಂಗೀತ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಗಣನೀಯವಾದ ಕಾಣಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ (''ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಹಾರ್ಡ್‌ಕೋರ್ ನೋಡಿರಿ'' ). ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು 1990ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳೀಯ ಥರ್ಡ್ ವೇವ್ ಸ್ಕಾ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾ ಪುಂಕ್ ದೃಶ್ಯಗಳ ತವರು ಮನೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಇವುಗಳನ್ನು ದಿ ಮೈಟಿ ಮೈಟಿ ಬೋಸ್ಟನ್ಸ್ ಮತ್ತು ದಿ ಆಲ್‌ಸ್ಟೊನಿಯನ್ಸ್ಎಂಬ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1980ರಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಡ್‌ಕೋರ್‌ನ ರಚನೆಯಾದ ''ದಿಸ್ ಈಸ್ ಬೋಸ್ಟನ್, ನಾಟ್ ಎಲ್.ಎ.''  ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಾದ್ಯಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ದಿ ಚಾನೆಲ್,  ಬನ್‌ರಾಟ್ಟಿಯ ಆಲ್‌ಸ್ಟೋನ್, ಮತ್ತು ರಾಥ್‌ಸ್ಕೆಲ್ಲರ್,  ನಂತಹ ರಾತ್ರಿ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು  ಸ್ಥಳೀಯ ಪಂಕ್-ರಾಕ್ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ ವಾದ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಈಗ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇತ್ತಿಚೆಗಿನ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನೆಲಸಮವಾಗಿವೆ ಅಥವಾ ಬದಲಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Wardrop, Josh B. |url=http://www.panoramamagazine.com/panoramamagazine/articles/boston_rocks.aspx |title=A look at the Hub’s place in rock ’n’ roll history |date=September 25, 2006 |publisher=Panorama Magazine |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2007-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071223030159/http://www.panoramamagazine.com/panoramamagazine/articles/boston_rocks.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಬೋಸ್ಟನ್‌ ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಆರ್ಚ್ ಡಯಾಸಿಸ್ ಸುಮಾರು 300 ಪಾದ್ರಿಯ ಅಧಿಕಾರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಹೋಲಿ ಕ್ರಾಸ್ (1875)ನ ಮೂಲವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಮಸ್ಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಎಪಿಸ್ಕೋಪಿಕಲ್ ಡಯಾಸಿಸ್,  ಸೇಂಟ್ ಪೌಲ್‌ನ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಚರ್ಚ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಸುಮಾರು 200 ಸಭೆಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ  ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಎರಡು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವರು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ: ಬೀಕಾನ್ ಹಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ ಹೊಂದಿರುವ ಯುನಿಟೇರಿಯನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಲಿಸಂ,  ಮದರ್ ಚರ್ಚ್ (1894)ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ ಹೊಂದಿರುವಂತಹ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್‌ಗಳು. ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚು ಎಂದರೆ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಚಾಪೆಲ್, ನಗರದ ಮೊದಲ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಚರ್ಚ್,  ಇದು 1686ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು  1785ರಲ್ಲಿ ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರವಾದರು. ಕ್ರಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್ (ಇದನ್ನು ಹಳೆಯ ಉತ್ತರ ಚರ್ಚ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದು, 1723) ಬಿಟ್ಟರೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಚರ್ಚುಗಳಿವೆ, ಅವೆಂದರೆ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್ (1733), ಪಾರ್ಕ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಚರ್ಚ್ (1809),  ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದ ಮೊದಲ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್ (1630ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, 1868ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು), ಹಳೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಚರ್ಚ್ (1874), ಮತ್ತು ಮಿಷನ್ ಹಿಲ್‌ನ ಬೆಸಿಲಿಕಾ ಅಂಡ್ ಶ್ರೈನ್ ಆಫ್ ಅವರ್ ಲೇಡಿ ಆಫ್ ಪರ್ಪೆಚುಯಲ್ ಹೆಲ್ಪ್ (1878).

== ಮಾಧ್ಯಮ ==
{{Main|Media in Boston}}
[[ಚಿತ್ರ:CopleyNW07.JPG|thumb|left|ಕೊಪ್ಲೇ ಸ್ಕ್ವೇರ್, ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಹಾಗೂ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಚರ್ಚ್]]
''ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್''  ( ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವ) ಮತ್ತು ''ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಹೆರಾಲ್ಡ್''  ಇವೆರಡೂ ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ಪ್ರಮುಖ ದೈನಂದಿನ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ. ನಗರವು ''ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಪಿನಿಕ್ಸ್'' ,  ''ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಮ್ಯಾಗಝಿನ್'' ,  ''ದಿ ಇಂಪ್ರಾಪರ್ ಬೊಸ್ಟೊನಿಯನ್'' ,  ''ಬೋಸ್ಟನ್‌ ವೀಕ್ಲಿ ಡಿಗ್'' ,  ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಎಡಿಶನ್ ಆಫ್ ''ಮೆಟ್ರೊ''  ನಂತಹ ಇತರ ಪ್ರಕಾಶನಗಳನ್ನು ಹೊರತರುವ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿಯಾಗಿರುವ ದಿ ''ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸೈನ್ಸ್ ಮಾನಿಟರ್'' ,   ಮೊದಲು ಪ್ರಪಂಚಾದ್ಯಂತ ಬಿತ್ತರಿಸಲ್ಪಡುವ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ಇದು ನಿರಂತರ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮತ್ತು ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರಿಂದ 2009ರಲ್ಲಿ  ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;csm-media&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.csmonitor.com/2009/0327/p09s01-coop.html|title=Editor's message about changes at the Monitor|date=March 27, 2009|publisher=[[Christian Science Monitor]]|accessdate=2009-07-13}}&lt;/ref&gt; ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್ ನಗರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಕಾಶನವನ್ನು ಹೊರತಂದಿದೆ. ಟೀನ್ಸ್ ಇನ್ ಪ್ರಿಂಟ್ ಅಥವಾ ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆಯಾದ ''ಟಿ.ಐ.'' ''ಪಿ.'' ಯನ್ನು ನಗರದ ಚಿಕ್ಕಮಕ್ಕಳೇ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದು , ಶಾಲಾ ವರ್ಷದ ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/bra/writeboston/TIP.asp |title=WriteBoston – T.i.P |publisher=City of Boston |year=2007 |accessdate=2007-04-28| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070207050847/http://www.cityofboston.gov/bra/writeboston/TIP.asp| archivedate = February 7, 2007}}&lt;/ref&gt;

ನಗರದಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಟಿನೊ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸ್ಪಾನಿಷ್-ಭಾಷೆಯ ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಇರುವವೆಂದರೆ ''El ಪ್ಲಾನೆಟಾ''  (''ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಫೋನಿಕ್ಸ್''  ಒಡೆತನದ), ''El ಮುಂಡೋ'' , ಮತ್ತು ''ಸಾ ಸೆಮನ'' . ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ''ಸಿಗ್ಲೊ21''  ಕೂಡಾ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಹೊಂದಿದೆ.

ಬೋಸ್ಟನ್‌  ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ  ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಬಾನುಲಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬೋಸ್ಟನ್‌ ರೇಡಿಯೋ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.arbitron.com/radio_stations/mm001050.asp |title=Arbitron - Market Ranks and Schedule, 1–50 |publisher=Arbitron |year=Fall 2005 |accessdate=2007-02-18 |archive-date=2007-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070710153242/http://www.arbitron.com/Radio_Stations/mm001050.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಎ‌ಎಮ್ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಟಾಕ್ ರೇಡಿಯೊ ಡಬ್ಲುಆರ್‌ಕೆಒ 680 ಎ‌ಎಮ್, ಕ್ರೀಡೆ/ಮಾತು ಕೇಂದ್ರ ಡಬ್ಲುಇ‌ಇಐ 850 ಎ‌ಎಮ್, ಮತ್ತು ನ್ಯೂಸ್ ರೇಡಿಯೊ ಡಬ್ಲುಬಿಝಡ್ 1030 ಎ‌ಎಂ. ವೈವಿದ್ಯಮಯ ಎಫ್‌ಎಂ ರೇಡಿಯೋ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಎನ್‌ಪಿಆರ್ ಕೇಂದರಗಳಾದ ಡಬ್ಲುಬಿಯುಆರ್ ಹಾಗೂ ಡಬ್ಲುಜಿಬಿಎಚ್.  ಕಾಲೆಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ರೇಡಿಯೋ ಕೆಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲುಇಆರ್‌ಎಸ್ (ಎಮರ್ಸನ್), ಡಬ್ಲುಎಚ್‌ಆರ್‍‌ಬಿ (ಹಾರ್ವರ್ಡ್), ಡಬ್ಲುಯುಎಂ‌ಬಿ (ಯುಮಾಸ್ ಬೋಸ್ಟನ್), ಡಬ್ಲುಎಮ್‌ಬಿಆರ್ (ಎಮ್.ಐ.ಟಿ.), ಡಬ್ಲು‌ಝಡ್‌ಬಿಸಿ (ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಾಲೇಜ್), ಡಬ್ಲುಎಮ್‌ಎಫ್‌ಒ (ಟಫ್ಟ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ), ಡಬ್ಲು‌ಬಿಆರ್‌ಎಸ್ (ಬ್ರಾಂಡೀಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ), ಡಬ್ಲುಟಿಬಿಯು (ಬೋಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಮತ್ತು ವೆಬ್ ಮಾತ್ರ), ಡಬ್ಲುಆರ್‌ಬಿಬಿ (ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟ್ರನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ) ಮತ್ತು ಡಬ್ಲುಎಮ್‌ಎಲ್‌ಎನ್ (ಕರ್ರಿ ಕಾಲೇಜ್) ಇವುಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.

ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾಂಪೆರ್ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ದೂರದರ್ಶನವು ಡಿಎಮ್‌ಎ,  ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಏಳನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nielsenmedia.com/DMAs.html |title=DMA Listing |year=2006 |publisher=Nielsen Media |accessdate=2007-02-18 |archive-date=2006-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060517010320/http://www.nielsenmedia.com/DMAs.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳೆಂದರೆ ಅಮೇರಿಕನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲು‌ಬಿಝಡ್ 4 ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಸೋದರ ಸಂಸ್ಥೆ ಡಬ್ಲುಎಸ್‌ಬಿಕೆ 38 (ಮೊದಲು ಸಿಬಿಎಸ್ ಜೊತೆಗೆ, ನಂತರ ಸ್ವಂತಂತ್ರ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು), ಡಬ್ಲುಸಿವಿಬಿ 5 (ಎಬಿಸಿ), ಡಬ್ಲುಎಚ್‌ಡಿಎಚ್ 7 (ಎನ್‌ಬಿಸಿ), ಡಬ್ಲುಎಫ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಟಿ 25 (ಫಾಕ್ಸ್), ಡಬ್ಲುಯುಎನ್‌ಐ 27 (ಯೂನಿವಿಶನ್), ಡಬ್ಲುಝಡ್‌ಎಮ್‌ವೈ 50 (ಮೈನೆಟ್ವರ್ಕ್‌ಟಿವಿ), ಮತ್ತು ಡಬ್ಲು‌ಎಲ್‌ವಿಐ 56 (ದಿ ಸಿಡಬ್ಲು) ಕೂಡಾ ಸೇರಿವೆ. ಪಿಬಿಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾತರಾಗಿದ್ದು ಡಬ್ಲುಜಿಬಿಎಕ್ಸ್ 44ನ್ನು ನಡೆಸುವಂತಹ ಡಬ್ಲುಜಿಬಿಎಚ್ 2ನ ಪಿಬಿಎಸ್ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರವು  ತವರಾಗಿದೆ. ರೂಟ್ 128 ಕಾರಿಡಾರ್ ಅನ್ನೂ ಸೇರಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೋಸ್ಟನ್ ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮೀಟರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಧಮ್  ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟೌನ್ ಬಳಿ ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bostonradio.org/route-128.html |title=The Route 128 tower complex |year=2007 |publisher=The Boston Radio Archives |accessdate=2007-04-28}}&lt;/ref&gt;

== ಕ್ರೀಡೆ ==
{{Main|Sports in Boston}}
ಬೋಸ್ಟನ್‌ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ತರ  ಅಮೇರಿಕಾ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡಾ ಲೀಗ್‌ಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 2010ರವರೆಗೆ ಈ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 32 ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nesn.com/2010/04/who-is-the-greatest-boston-sports-legend-of-them-all.html |title=Who Is the Greatest Boston Sports Legend of Them All? |accessdate=2010-05-22 |date=2010-04-26 |last=Ortiz |first=Eric |publisher=[[New England Sports Network]] (NESN) }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Fenway park.jpg|thumb|upright|1989ರಲ್ಲಿ ಫೆನ್‌ವೇ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ರೆಡ್ ಸಾಕ್ಸ್ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯ]]
1901ರಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ರೆಡ್ ಸೊಕ್ಸ್ ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ನ ಅಮೇರಿಕನ್ ಲೀಗ್ನ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇದು ತನ್ನ ತವರು ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಬೋಸ್ಟನ್‌ ವಿಭಾಗದ ಫೆನ್‌ವೇ ನಲ್ಲಿರುವ ಕೆನ್ ಮೊರ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಫೆನ್ ವೇ ಪಾರ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. 1912ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಅಥವಾ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ  ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಲ್ಕು ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರಿಡಾ ಲೀಗ್‌ಗಳಲ್ಲಿ  ಈಗಲೂ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್, [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್|ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]], ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್,  ಮತ್ತು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್ ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://sports.espn.go.com/travel/stadium/index?stadium=mlb_2764 |title=Fenway Park |accessdate=2009-04-01 |publisher=ESPN.com |archive-date=2009-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416214806/http://sports.espn.go.com/travel/stadium/index?stadium=mlb_2764 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1903ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವ ಸರಣಿಯ, ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯ ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಸರಣಿಯು ಎ‌ಎಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು  ಎನ್‌ಎಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಪಿಟ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ಪೈರೇಟ್ಸ್ಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.baseballhalloffame.org/news/article.jsp?ymd=20070219&amp;content_id=780&amp;vkey=hof_news |title=Hall of Fame third baseman led Boston to first AL pennant |accessdate=2009-04-01 |last=Abrams |first=Roger I. |date=2007-02-19 |publisher= National Baseball Hall of Fame and Museum| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070902113322/http://www.baseballhalloffame.org/news/article.jsp?ymd=20070219&amp;content_id=780&amp;vkey=hof_news| archivedate = September 2, 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://mlb.mlb.com/NASApp/mlb/mlb/history/postseason/mlb_ws_recaps.jsp?feature=1903 |title=1903 World Series – Major League Baseball: World Series History |publisher=Major League Baseball at MLB.com |year=2007 |accessdate=2007-02-18 |archive-date=2006-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060827080714/http://mlb.mlb.com/NASApp/mlb/mlb/history/postseason/mlb_ws_recaps.jsp?feature=1903 |url-status=dead }} ದಯವಿಟ್ಟಿ ಗಮನಿಸಿ: ಇತರೆಯವಂತೆ  ಈ ಮೂಲವನ್ನು,  &quot;ಪ್ರವಾಸಿಗಳ&quot; ತಪ್ಪಾದ  ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೌಲಿನ್ ರೆಫರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; 1903ರಲ್ಲಿ &quot;ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಪಿಲಿಗ್ರಿಮ್ಸ್&quot; ಎಂದು ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದ  ಸುಧೀರ್ಘ ವರದಿಗಳು ಕಾಣದಂತೆ ತೋರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.baseball-almanac.com/articles/boston_pilgrims_story.shtml |title=The Boston Pilgrims Never Existed |author=Bill Nowlin |publisher=Baseball Almanac |year=2008 |accessdate=2008-04-03}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ಪ್ರ ಪ್ರಥಮ ವೃತ್ತಿಪರ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್  ತಂಡ ರೆಡ್ ಸ್ಟಾಕಿಂಗ್ಸ್, ಇದು 1871ರಲ್ಲಿ  ನಡೆದ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಲೀಗ್ನ ಅಂಗೀಕೃತ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 1883ರ ವರೆಗೂ ತಂಡವು ಈ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಡಿತು, 1911ರವರೆಗೆ ಬೀನ್‌ಈಟರ್ಸ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1912 ರಿಂದ ಮಿಲ್ವಾಕೀ ಗೆ ಬರುವವರೆಗೂ ನಂತರ 1952 ರವರೆಗೆ  ಬ್ರೇವ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಡಿತು. 1966 ರವರೆಗೆ ಅವರು ಅಟ್ಲಾಂಟದಲ್ಲಿ  ಅಟ್ಲಾಂಟ ಬ್ರೇವ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://atlanta.braves.mlb.com/atl/history/ |title=Braves History |accessdate=2009-05-02 |publisher=MLB.com |archive-date=2013-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130221162839/http://atlanta.braves.mlb.com/atl/history/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Fleet Center.jpg|thumb|left|upright|2004 ಫ್ಲೀಟ್‌ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ಸ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯ, ಟಿಡಿ ಗಾರ್ಡನ್‌ನ ಮೊದಲ ಹೆಸರು]]
ಟಿಡಿ ಗಾರ್ಡನ್ (ಮೊದಲು ಇದನ್ನು ಫ್ಲೀಟ್ ಸೆಂಟರ್ ಮತ್ತು ಶಾವ್ ಮಟ್ ಸೆಂಟರ್ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು)  ಉತ್ತರ ವಲಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ.  ಇದು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ತವರು ಮನೆಯಾಗಿದೆ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲ್ಯಾಕ್ರೊಸ್ಸಿ ಲೀಗ್‌ನ   ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಬ್ಲೇಸರ್ಸ್  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌ನ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಬ್ರುಯಿನ್ಸ್  ಮತ್ತು 2008ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಸಂಘದ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆದ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಸೆಲಿಟಿಕ್ಸ್. ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ 18,624  ಜನರನ್ನು ಕೂರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಸ್ಥಳವಿದ್ದು, ಐಸ್ ಹಾಕಿ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ 17,565 ರಷ್ಟು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಕೂರಿಸುವ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಬ್ರುಯಿನ್ಸ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್ನ ಮೊದಲ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಮೂಲ ಆರು ಮತದಾನಹಕ್ಕುಗಳ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rauzulusstreet.com/hockey/nhlhistory/nhlhistory.html |title=National Hockey League (NHL) Expansion History |accessdate=2009-04-01 |publisher=Rauzulu's Street |archive-date=2020-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111210104/http://www.rauzulusstreet.com/hockey/nhlhistory/nhlhistory.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಸೆಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಸಂಘದ ಸ್ಥಾಪನಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದು,  ಎರಡು ಲೀಗ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಕೂಡಿಸಿ ಎನ್‌ಬಿಎ ಆಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೆಲ್ಟಿಕ್ಸ್ ಯಾವುದೇ ಎನ್‌ಬಿಎ ತಂಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು, ತನ್ನ ಹದಿನೇಳು ವಿಜಯಗಳ ಮೂಲಕ ಇತರ ತಂಡಗಳಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nba.com/history/finals/champions.html |title=NBA Finals: All-Time Champions |publisher=NBA |year=2007 |accessdate=2007-02-20}}&lt;/ref&gt;

ಆದರೆ ಅವರು 1971ರಿಂದ ಫಾಕ್ಸ್ ಬೊರೊ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿ ಆಡಿದ್ದಾರೆ, 1960 ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪೇಟ್ರಿಯೋಟ್ಸ್ನ್ನು  ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಪೇಟ್ರಿಯೋಟ್ಸ್ ಆಗಿ   ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಮೇರಿಕನ್ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ನ ಒಂದು ಅಂಗೀಕೃತ ಸದಸ್ಯ, 1970ರಲ್ಲಿ  [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್|ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]]ನ್ನು ಸೇರಿತು. ತಂಡವು ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ನ್ನು 2001, 2003, ಮತ್ತು 2004ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಾರಿ ಗೆದ್ದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.patriots.com/history/index.cfm?ac=History |title=The History of the New England Patriots |publisher=New England Patriots |year=2007 |accessdate=2007-04-29 |archive-date=2011-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110519121830/http://www.patriots.com/history/index.cfm?ac=History |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಸಾಸ್ನ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರೆವಲೂಶನ್ನೊಂದಿಗೆ ಜಿಲ್ಲೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 2009 ರಚನೆಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಾಸರ್ನ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಬ್ರೇಕರ್, ತಮ್ಮ ತವರಿನ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಅಲ್‌ಸ್ಟನ್ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;breakers-wps&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/sports/soccer/articles/2009/04/11/breakers_shoot_for_foothold_in_local_market/|title=Breakers shoot for foothold in local market|last=Springer|first=Shira|date=April 11, 2009|publisher=The Boston Globe|accessdate=2009-06-27|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172549/http://www.boston.com/sports/soccer/articles/2009/04/11/breakers_shoot_for_foothold_in_local_market/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ಹಲವಾರು ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಕಾಲೇಜ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿವೆ. ನಾಲ್ಕು ಎನ್‌ಸಿಎ‍ಎ ವಿಭಾಗ Iರ ಸದಸ್ಯರು ನಗರದ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ— ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಾಲೇಜ್ (ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್), ಬೋಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ (ಅಮೇರಿಕಾ ಈಸ್ಟ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್), ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ (ಐವಿ ಲೀಗ್), ಮತ್ತು ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟ್ರನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ (ಕಾಲೋನಿಯಲ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್). ನಾಲ್ಕರಲ್ಲಿ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಕಾಲೇಜು ಮಾತ್ರವೇ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಬೌಲ್ ಸಬ್ ಡಿವಿಜನ್ ಎಂಬ ಉನ್ನತ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದೆ. ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಸಬ್ ಡಿವಿಜನ್ನ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಭಾಗವಹಿಸಿದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮತ್ತು ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟ್ರನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಆದರೆ ಹಾರ್ವರ್ಡ್  ಹಾಕಿ ಈಸ್ಟ್ ಸಭೆಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ; ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಹಾಕಿಯಲ್ಲಿ ಇಸಿಎಸಿ ಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಹಾಕಿ ತಂಡಗಳು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ &quot;ಬೀನ್‌ಪಾಟ್ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು-ತಂಡಗಳ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವು ಟಿಡಿಯಲ್ಲಿ  ಪ್ರತಿ ಫೆಬ್ರವರಿಯ ಎರಡು ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Bertagna, Joe |url=http://www.beanpothockey.com/tradition.html |title=The Beanpot At 50 – Still Inspiring and Still Growing |date=December 27, 2001 |publisher=Beanpot Hockey |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2007-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070525013326/http://www.beanpothockey.com/tradition.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಒಂದು ಅತ್ಯತ್ತಮ ಪಂದ್ಯವೆಂದರೆ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಮ್ಯಾರಥಾನ್,  ಇದು ಹೊಪ್ಕಿನ್‌ಟನ್ ನಿಂದ ಬ್ಯಾಕ್ ಬೆ ನಲ್ಲಿರುವ ಕೊಪ್ಲಿ ಸ್ಕ್ವೆರ್ ನವರಗಿನ 26.2ಮೈಲ್ ಓಟವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಓಟಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bostonmarathon.org/BostonMarathon/RaceFacts.asp |title=B.A.A. Boston Marathon Race Facts |year=2007 |publisher=Boston Athletic Association |accessdate=2007-04-29 |archive-date=2007-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070418015010/http://www.bostonmarathon.org/BostonMarathon/RaceFacts.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ದೇಶ ಭಕ್ತರ ದಿನವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಇದು ಯಾವಾಗಲೂ 11:05 AMಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ರೆಡ್ ಸೊಕ್ಸ್ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪಂದ್ಯವು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಏಕೈಕ ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಬಿ ಪಂದ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.redsoxconnection.com/patriotsday.html |title=Patriots’ Day and the Red Sox |year=2007 |publisher=Red Sox Connection |accessdate=2007-04-29}}&lt;/ref&gt; ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ನಡೆಯುವ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೆಂದರೆ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹೆಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ರೆಗಟ್ಟಾ ಎಂಬ ದೋಣಿ ನಡೆಸುವ ಪಂದ್ಯ.

[[ಚಿತ್ರ:PruGoSox.jpg|thumb|right|2007 ವಿಶ್ವ ಸರಣಿಗಾಗಿ ಸಜ್ಜಾಗಿರುವ ಪ್ರುಡೆನ್ಷಿಯಲ್ ಗೋಪುರ. 4–0 ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವುಪಡೆದ ರೆಡ್‌ಸಾಕ್ಸ್]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಕ್ಲಬ್‌
! ಲೀಗ್‌‌
! ಕ್ರೀಡೆ
! ಸ್ಥಳ
! ಸ್ಥಾಪನೆ
! ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| ಬೋಸ್ಟನ್ ಬ್ರುಯಿನ್ಸ್
|  ಎನ್‌ಎಚ್‌ಎಲ್
|  ಹಾಕಿ
|  ಟಿಡಿ ಗಾರ್ಡನ್
|  1924
|  5 ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲೆ ಕಪ್ಸ್
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| ಬೋಸ್ಟನ್ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ಸ್
|  ಎನ್‌ಬಿಎ
|  ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌
|  ಟಿಡಿ ಗಾರ್ಡನ್
|  1946
|  17 ಎನ್‌ಬಿಎ ಟೈಟಲ್ಸ್
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| ಬೋಸ್ಟನ್ ರೆಡ್ ಸಾಕ್ಸ್‌
|  ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಬಿ
|  ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌
|  ಫೆನ್ವೇ ಪಾರ್ಕ್
|  1901
|  7 ವರ್ಲ್ಡ್ ಸೀರೀಸ್ ಟೈಟಲ್ಸ್&lt;br /&gt;12 ಎ‌ಎಲ್ ಪೆನೆಂಟ್ಸ್
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಯಾಟ್ಸ್
|  [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್|ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್]]
|  ಫುಟ್ಬಾಲ್‌
|  ಜಿಲೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ
|  1960
|  3 ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ ಟೈಟಲ್ಸ್&lt;br /&gt;6 ಎ‌ಎಫ್‌ಸಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ಸ್
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರೆವೊಲ್ಯೂಷನ್
|  ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಎಸ್
|  ಸಾಕರ್
|  ಜಿಲೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ
|  1995
|  1 ಯು.ಎಸ್. ಓಪನ್ ಕಪ್&lt;br /&gt; 1 ಸೂಪರ್‌ಲಿಗಾ
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| ಬೋಸ್ಟನ್ ಬ್ಲೇಝರ್ಸ್
|  ಎನ್‌ಎಲ್‌ಎಲ್
|  ಲ್ಯಾಕ್ರೋಸ್ &lt;small&gt;(ಇಂಡೋರ್)&lt;/small&gt;
|  ಟಿಡಿ ಗಾರ್ಡನ್
|  2008
|  ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| ಬೋಸ್ಟನ್ ಬ್ರೇಕರ್ಸ್
|  ಡಬ್ಲುಪಿಎಸ್
|  ಸಾಕರ್
|  ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ
|  2001
|  ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| ಬೋಸ್ಟನ್ ಕ್ಯನನ್ಸ್
|  ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಎಲ್
|  ಲ್ಯಾಕ್ರೋಸ್ &lt;small&gt;(ಔಟ್‌ಡೋರ್)&lt;/small&gt;
|  ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ
|  2001
|  ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಿಪ್ಟೈಡ್
|  ಎನ್‌ಪಿಎಫ್
|  ಸಾಫ್ಟ್‌ಬಾಲ್
|  ಮಾರ್ಟಿನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ಬಾಲ್ ಫೀಲ್ಡ್
|  2004
|  1 ಕೌಲೆಸ್ ಕಪ್
|-
! style=&quot;font-weight:normal;text-align:center&quot;| ಬೋಸ್ಟನ್  ಡೆಮನ್ಸ್
|  ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್
| ಯುಎಸ್‌ಎ‌ಎಫ್‌ಎಲ್
|  ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ನಿಯಮಗಳ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌
|  ಇಪ್‌ಸ್ವಿಚ್ ರಿವರ್ ಪಾರ್ಕ್ (ನಾರ್ತ್ ರೀಡಿಂಗ್)
|  1997
|  2 USAFL Division One CHAMPIONS
|}

== ಸರ್ಕಾರ ==
{{See also|Boston City Hall|Boston Emergency Medical Services|Boston Finance Commission|Boston Fire Department|List of mayors of Boston|List of members of Boston City Council}}
[[ಚಿತ್ರ:ThomasMenino.jpg|thumb|left|ಥಾಮಸ್ ಎಮ್.ಮೆನಿನೊ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಈಗಿನ ಮೇಯರ್]]
ಬೋಸ್ಟನ್, ಪೌರಸಭಾಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿದ, ಸಮರ್ಥ ಪೌರಸಭಾಅಧ್ಯಕ್ಷ – ಮಂಡಳಿ ಸರಕಾರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಪೌರಸಭಾಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಬಹುಸಂಖ್ಯಾ ಮತದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಪೌರಸಭಾಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಥೋಮಸ್ ಮೆನಿನೊ. ಅವರು 1993ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಆಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಐದನೆಯ ಅವಧಿಗೆ 2009ರಲ್ಲಿ ಮರು ಆಯ್ಕೆ ಆಗಿ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದವರೆಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.  ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಪ್ರತೀ ಎರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಸ್ಥಾನಗಳಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನು ಆಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರ ಬಹುಮತದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಮುಕ್ತ ಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮತದಾರರು ಮುಕ್ತ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಿಗಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಮತಗಳ ವರೆಗೂ ಮತಚಲಾಯಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಮತವನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.  ನಾಲ್ಕು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೊತ್ತದ ಮತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಧ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.  ನಗರ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಿಂದಲೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಶಾಲೆಗಳ ಶಾಲಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಪೌರಸಭಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಂದ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://boston.k12.ma.us/bps/bpsglance.asp#leadership |title=The Boston Public Schools at a Glance: School Committee |publisher=Boston Public Schools |date=March 14, 2007 |accessdate=2007-04-28| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070403011648/http://boston.k12.ma.us/bps/bpsglance.asp| archivedate = April 3, 2007}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾನ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಝೋನಿಂಗ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಅಫೀಲ್ಸ್ (ಪೌರಸಭಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಂದ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾದ ಏಳು-ಜನರ ಸಮಿತಿ) ಭೂಮಿ-ವಿನಿಯೋಗದ ಯೋಜನೆಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/isd/building/boa/pdfs/Zoning_Booklet.pdf |title=A Guide to the City of Boston's Zoning Board of Appeal Process |publisher=City of Boston |month=October |year=2000 |accessdate=2007-11-14 |format=PDF |archive-date=2007-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071126223413/http://www.cityofboston.gov/isd/building/boa/pdfs/Zoning_Booklet.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Massachusetts State House frontal view.jpg|thumb|right|ದಿ ಮ್ಯಾಸಚುಸೆಟ್ಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಹೌಸ್, ಆಲಿವರ್ ವೆಂಡೆಲ್ ಹ್ಂಸ್, ಸೀನಿಯರ್. 1858ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಗ್ರಹ &quot;ದಿ ಹಬ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೋಲಾರ್ ಸಿಸ್ಟಂ‌&quot;ನಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ&lt;ref ಹೆಸರು=&quot;ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳು1&quot;&gt;[281]&lt;/ref&gt;|link=Special:FilePath/Massachusetts_State_House_frontal_view.jpg]]
ನಗರ ಸರಕಾರದ ಜೊತೆಗೆ, ಅನೇಕ ಆಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು— ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ವಿಭಾಗ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಆಯೋಗ, ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (ಮಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್)ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು—ಬೋಸ್ಟನ್ನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ.  ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ನ ರಾಜದಾನಿಯಾಗಿ, ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರವು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸಂಯುಕ್ತ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಹ್ನ್ ಎಪ್. ಕೆನೆಡಿ ಪೆಡರಲ್ ಆಫೀಸ್ ಕಟ್ಟಡ ಮತ್ತು ಥೋಮಸ್ ಪಿ. ಒ'ನೈಲ್ ಪೆಡರಲ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gsa.gov/Portal/gsa/ep/channelView.do?pageTypeId=8199&amp;channelPage=%2Fep%2Fchannel%2FgsaOverview.jsp&amp;channelId=-14339 |title=Massachusetts Federal Buildings |date=February 1, 2007 |publisher=United States General Services Administration |accessdate=2007-04-29 |archive-date=2010-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100715124225/http://www.gsa.gov/Portal/gsa/ep/channelView.do?pageTypeId=8199&amp;channelPage=%2Fep%2Fchannel%2FgsaOverview.jsp&amp;channelId=-14339 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್, ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನ ಮೆಲ್ಮನವಿಯ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಲಯಗಳ ತವರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಬೋಸ್ಟನ್, ಪೆಡರಲ್ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ (ಫೆಡರಲ್ ರಿಸರ್ವ್‌ನ ಮೊದಲ ಜಿಲ್ಲೆ).

ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ, ಬೋಸ್ಟನ್, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌'ನ 8ನೆಯ ಮತ್ತು 9ನೆಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದೆ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.govtrack.us/congress/findyourreps.xpd?state=MA |title=Massachusetts's Representatives – Congressional District Maps |year=2007 |publisher=GovTrack.us |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2012-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120212000116/http://www.govtrack.us/congress/findyourreps.xpd?state=MA |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ 1998ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೈಕ್ ಕಪ್ಯನೊ, ಮತ್ತು 2001ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸ್ಟೆಪೆನ್ ಲಿಂಚ್‌ರವರಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇಬ್ಬರು ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನೆಟ್‌, ರಾಜ್ಯ'ದ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಆದ ಜಾಹ್ನ್ ಕೆರ್ರಿಯವರು ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ ಪಕ್ಷದವರಾಗಿದ್ದು, 1984ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನೆಟ್‌, ರಾಜ್ಯ'ದ ಕಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಆದ ಸ್ಕಾಟ್ ಬ್ರವ್ನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದವರಾಗಿದ್ದು, ಇವರನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಸೆನೇಟರು ಟೆಡ್ ಕೆನೆಡಿಯವರ ಮರಣದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಭರ್ತಿಮಾಡಲು 2010ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಯಿತು.

{| class=&quot;wikitable&quot; ! colspan = 6 | ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15, 2008ರಂತೆ ಮತದಾರರ ನೊಂದಾವಣಿ&lt;ref&gt;{{cite web | title = 2008 ಸ್ಟೇಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಎಲೆಕ್ಷನ್ ಪಾರ್ಟಿ ಎನ್‌ರೋಲ್ಮೆಂಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ | ಪ್ರಕಾಶಕರು = ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಎಲೆಕ್ಷನ್ ವಿಭಾಗ | format = PDF | accessdate = 2010-07-07 | url = http://www.sec.state.ma.us/ele/elepdf/st_county_town_enroll_breakdown_08.pdf | archive-date = 2012-10-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121017202605/http://www.sec.state.ma.us/ele/elepdf/st_county_town_enroll_breakdown_08.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; |- ! colspan = 2 | ಪಕ್ಷ ! ಮತದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ! ಶೇಕಡಾವಾರು {{American politics/party colors/Democratic/row}}
ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್
style=&quot;text-align:center&quot; | 22.05
style=&quot;text-align:center&quot; | 22.05
{{American politics/party colors/Republican/row}}
ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್
style=&quot;text-align:center&quot; | 22.05
style=&quot;text-align:center&quot; | 22.05
{{American politics/party colors/Independent/row}}
| ನೊಂದಾಯಿಸಲ್ಪಡದ
style=&quot;text-align:center&quot; | 22.05
style=&quot;text-align:center&quot; | 22.05
{{American politics/party colors/Libertarian/row}}
| ಚಿಕ್ಕ ಪಕ್ಷಗಳು
style=&quot;text-align:center&quot; | 22.05
style=&quot;text-align:center&quot; | 22.05
|-
! colspan=&quot;2&quot; |ಒಟ್ಟು
! style=&quot;text-align:center&quot; | 22.05
! | style=&quot;text-align:center;&quot;|11
|}

== ಶಿಕ್ಷಣ ==
{{See also|List of colleges and universities in metropolitan Boston}}
[[ಚಿತ್ರ:Boston college town map.png|thumb|left|300px|ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಾ ನಕ್ಷೆ|link=Special:FilePath/Boston_area_college_town_map.png]]
&quot;ಅಮೆರಿಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ&quot; ಎಂಬ ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಭೋದನಾ ಮತ್ತು ಸಂಶೋದನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಉದ್ಭವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತುವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಬೃಹತ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಬೋಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಒಂದರಲ್ಲೇ 250,000ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಧಿಗಳು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bhcc.mass.edu/inside/54 |title=About Boston |year=2006 |publisher=Bunker Hill Community College |accessdate=2007-06-01 |archive-date=2007-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070503235413/http://www.bhcc.mass.edu/inside/54 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ನಗರದ ಒಳಗಿನ, ಬೋಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ನಗರ'ದ ನಾಲ್ಕನೆಯ-ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯೋಗದಾತನಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಿದಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದೆ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/bra/PDF/ResearchPublications/pdr509.pdf |format=PDF |title=Largest Employers in the City of Boston |publisher=Boston Redevelopment Authority |year=1996–1997 |accessdate=2007-06-01 |archive-date=2007-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613235947/http://www.cityofboston.gov/bra/PDF/ResearchPublications/pdr509.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಮೇಲೆ ಆವರಣವನ್ನು  ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆವರಣವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾದ, ಈಶಾನ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು, ಫೆನ್‌ವೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇದರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ.  ಸಫೋಲ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೂರನೆಯ ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಬೆಕಾನ್ ಹಿಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದರ ಕಾನೂನು ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/emba-rankings |title=Business school rankings from the Financial Times |publisher=Rankings.ft.com |date= |accessdate=2010-08-30 |archive-date=2011-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110906010227/http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/emba-rankings |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businessweek.com/bschools/05/emba_rank.htm |title=Top Business Schools: Executive MBA, MBA Rankings |publisher=Businessweek.com |date= |accessdate=2010-08-30}}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಾಲೇಜು, ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಕ್ಯಾಥಲಿಕ್ ಜೆಸ್ಯುಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಮೂಲ ಆವರಣವು ಈಗಿನ ಸ್ಟ್ರಾಂಡಲ್ಸ್ (ಒಂದು ಪ್ರದೇಶ ಎರಡು ಕಡೆಗೂ ಹರಿಡಿರುವ) ಬೋಸ್ಟನ್ (ಬ್ರಿಘ್‌ಟನ್)-ನ್ಯೂಟನ್ ಸರಿಹದ್ದು ಆದ, ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಮುಂದೆ ಬ್ರಿಘ್‌ಟನ್‌ವರೆಗೂ ವಿಸ್ತಾರವಾಗುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Laczkoski, Michelle |url=http://media.www.dailyfreepress.com/media/storage/paper87/news/2006/02/27/News/Bc.Outlines.Move.Into.AllstonBrighton-1639148.shtml |title=BC outlines move into Allston-Brighton |date=February 27, 2006 |publisher=The Daily Free Press (Boston University) |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2007-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071007103332/http://media.www.dailyfreepress.com/media/storage/paper87/news/2006/02/27/News/Bc.Outlines.Move.Into.AllstonBrighton-1639148.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾದ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಬೋಸ್ಟನ್, ಡೋರ್ಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪಾಯಿಂಟ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ರೋಕ್ಸ್‌ಬರಿ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಮತ್ತು ಬಂಕರ್ ಹಿಲ್ ಕಮುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ನಗರ'ದ ಎರಡು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮುದಾಯ ಕಾಲೇಜುಗಳಾಗಿವೆ.

ಬೋಸ್ಟನ್ ಅನೇಕ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಎಮ್ಮನ್ಯುಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಆಂಡ್ ಡೆಸೈನ್, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಾರ್ಮಸಿ ಆಂಡ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸೈನ್ಸೆಸ್, ಸಿಮ್ಮೋನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್, ವೀಲಾಕ್ ಕಾಲೇಜ್, ಮತ್ತು ವೆಂಟ್‌ವರ್ತ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಗಳು ಕಾಲೇಜೆಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪೆನ್‌ವೇನ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿವೆ. ಥಿಯೇಟರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಖಾಸಗಿ ಕಾನೂನು ಶಾಲೆಯಾದ, ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಲಾ, ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ ಅಮೆರಿಕಾ’ದ ಮೊದಲ ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಳಾ ಕಾನೂನು ಶಾಲೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.nesl.edu/engaged/history.cfm |title=History of NESL |publisher=New England School of Law |year=2010 |accessdate=October 17, 2010 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 21, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821053423/http://www.nesl.edu/engaged/history.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೇಜಾದ, ಎಮೆರ್ಸನ್ ಕಾಲೇಜ್, ಕಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ, ಬರವಣಿಗೆ, ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಾಮನ್ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ.

[[ಚಿತ್ರ:Boston College with Boston skyline.jpg|thumb|upright|ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಾಲೇಜ್, ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಆಕಾಶದ ದೃಶ್ಯ]]
ಬೋಸ್ಟನ್, ಅನೇಕ ಸಂಗೀತ ಶಾಲೆಗಳ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಶಾಲೆಗಳ ತವರಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಟ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಬೋಸ್ಟನ್ (ಲೆಸ್ಲೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ), ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್, ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್, ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಆಂಡ್ ಡಿಸೈನ್ (ಸಫೋಲ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ), ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರಿ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಲಲಿತಕಲಾ ಶಾಲೆ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.newenglandconservatory.edu/reports_factsheets/briefhistory.html |title=A Brief History of New England Conservatory |year=2007 |publisher=New England Conservatory of Music |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120101156/http://www.newenglandconservatory.edu//reports_factsheets/briefhistory.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಒಳಗೊಂದಿದ್ದ ಇತರ ಲಲಿತಕಲಾ ಶಾಲೆಗಳೆಂದರೆ ಬೋಸ್ಟನ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರಿ, ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಆಫ್ ಪೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೆರ್ಕ್ಲಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್.

ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಹೊರಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಅನೇಕ ಪ್ರಧಾನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.  ರಾಷ್ಟ್ರ'ದ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು, ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿನ ಚಾರ್ಲೆಸ್ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗಳು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ, ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಆಲ್‌ಸ್ಟನ್ ನೆರೆಹೊರೆಯ ರಾಹ್ಯಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Kladko, Brian |url=http://boston.bizjournals.com/boston/stories/2007/04/23/story2.html?i=79430&amp;b=1177300800%5E1449823 |title=Crimson Tide |date=April 20, 2007 |publisher=Boston Business Journal |accessdate=2007-04-28}}&lt;/ref&gt; ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ &quot;ಬೋಸ್ಟನ್ ಟೆಕ್&quot; ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, [[ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ|ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]]ಯನ್ನು 1916ರಲ್ಲಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಾಪ್ತವಯಸ್ಕರ ಸಂಪೂರ್ಣ-ಸೇವೆಯ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಲ್ಪಕಾಲ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಆಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ, 451-ಹಾಸಿಗೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಟಫ್‌ಟ್ಸ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ, ಟಫ್‌ಟ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ದಂತ ಶಾಲೆಗಳ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಅದೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ಇದು ಯು.ಎಸ್.ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲಾ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಿ-ಕಿಂಡರ್ಗಾರ್ಟೆನ್ (ಶಿಶು ವಿಹಾರ) ದಿಂದ 12ನೆಯ ದರ್ಜೆಯ ವರೆಗೂ 57,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಧಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;BPS&quot;/&gt; ಈ ಪದ್ಧತಿಯು 145 ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಲಾಟಿನ್ ಶಾಲೆ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಶಾಲೆ ಇದಾಗಿದ್ದು, 1635ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ; ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಲಾಟಿನ್ ಅಕಾಡಮಿ ಮತ್ತು ಜಾಹ್ನ್ ಡಿ. ಒ'ಬ್ರಿಯಂತ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಥ್ಸ್ &amp; ಸೈನ್ಸ್, ಇವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಸಾರ್ಜನಿಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಶಾಲೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಕೇವಲ 7ನೆಯ ಮತ್ತು 9ನೆಯ ದರ್ಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವಿದ್ಯಾರ್ಧಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ 7–12ನೆಯ ದರ್ಜೆಯವರೆಗು ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು), ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹೈ (ಅತಿ ಪುರಾತನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್, ಇದನ್ನು 1821ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು), ಮತ್ತು ದಿ ಮಾಥರ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ಅತಿ ಪುರಾತನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಇದನ್ನು 1639ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು).&lt;ref name=&quot;BPS&quot;/&gt; 2002ರಲ್ಲಿ, ''ಪೋರ್ಬ್ಸ್ ಮೆಗಝಿನ್'' , ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ, 82% ಗ್ರಾಜುಯೇಷನ್ ಧಾರಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ, ದೇಶದಲ್ಲೇ ಉತ್ತಮ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಶಾಲಾ ಪದ್ಧತಿ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=[http://www.forbes.com/2004/02/13/cx_bs_0213home.html The Best Education in the Biggest Cities] |year=2002 |journal=Forbes}}&lt;/ref&gt; 2005ರಲ್ಲಿ, ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ತೆಯೊಳಗಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 45.5% ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕಾನ್ ಅಮೆರಿಕಾನರು, 31.2% ಹಿಸ್ಪಾನಿಕರು ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಟಿನೊದವರು, 14% ಬಿಳಿಯವರು, ಮತ್ತು 9% ಏಷಿಯನ್ನರಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಇಡೀ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಕ್ರಮವಾಗಿ 24%, 14%, 49%, ಮತ್ತು 8%.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.boston.com/news/education/k_12/articles/2005/11/03/Boston_public_schools/ |title=Boston public schools |publisher=Boston Globe |date=2005-11-03 |accessdate=2007-09-29 |archive-date=2007-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070510041712/http://www.boston.com/news/education/k_12/articles/2005/11/03/Boston_public_schools/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.unausa.org/site/pp.asp?c=fvKRI8MPJpF&amp;b=364181 |title=About Boston Public Schools|publisher=United Nations Association of the United States of America|accessdate=2007-10-30| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070927005129/http://www.unausa.org/site/pp.asp?c=fvKRI8MPJpF&amp;b=364181| archivedate = September 27, 2007}}&lt;/ref&gt; ನಗರವು ಖಾಸಗಿ, ಪ್ರಾಂತೀಯ, ಮತ್ತು ಚಾರ್ಟರ್ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂದಾಜು 3000 ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಸಮಿತಿ, ಅಥವಾ ಎಮ್‌ಇ‌ಟಿಸಿಒ ಮೂಲಕ ಉಪನಗರದ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

== ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ ==
{{See also|List of hospitals in Massachusetts#Boston|l1=List of hospitals in Boston}}
[[ಚಿತ್ರ:View-over-lma.jpg|thumb|left|ಲಾಂಗ್‌ವುಡ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಪ್ರದೇಶ|link=Special:FilePath/View-over-lma.jpg]]
ಲಾಂಗ್‌ವುಡ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರದೇಶವು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಪ್ರಾಂತವಾಗಿದ್ದು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಕಡಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಥ್ ಇಸ್ರಾಯಲ್ ಡೆಕೋನೆಸ್ಸ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್, ಬ್ರಿಘಮ್ ಆಂಡ್ ವುಮೆನ್'ಸ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್, ಚಿಲ್ಡ್ರೆನ್'ಸ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಬೋಸ್ಟನ್, ದಾನ-ಫಾರ್ಬರ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಹಾರ್ವಾರ್ಡ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಹಾರ್ವಾರ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್, ಹಾರ್ವಾರ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಡೆಂಟಲ್ ಮೆಡಿಸಿನ್, ಆಂಡ್ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಾರ್ಮಸಿ ಆಂಡ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸೈನ್ಸೆಸ್‌ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.masco.org/index2.htm |title=Overview |publisher=MASCO – Medical Academic and Scientific Community Organization |year=2007 |accessdate=2007-02-21 |archive-date=2007-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070218215909/http://www.masco.org/index2.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಜೆನರಲ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಬೆಕಾನ್ ಹಿಲ್‌ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ, ಹಾಗು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಐ ಆಂಡ್ ಇಯರ್ ಇನ್‌ಫರ್ಮರಿ (ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯ) ಮತ್ತು ಸ್ಪಾಲ್ಡಿಂಗ್ ರೆಹಾಬಿಲಿಟೇಷನ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌ ಗಳಿವೆ. ಸೇಂಟ್. ಎಲಿಝಬೆತ್'ಸ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಬ್ರಿಘ್‌ಟನ್‌ನ ಬ್ರಿಘ್‌ಟನ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿದೆ.  ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ಠಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಮಿಸ್ಸನ್ ಹಿಲ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ನೆರೆಹೊರೆಯ ಜಮೈಕ ಪ್ಲೈನ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಕ್ಸ್‌ಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪರಿಣಿತರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www1.va.gov/directory/guide/rpt_fac_list.cfm?isflash=0 |title=Facility Listing Report |year=2007 |publisher=United States Department of Veterans Affairs |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2007-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070324083934/http://www1.va.gov/directory/guide/rpt_fac_list.cfm?isflash=0 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಸರಕಾರದ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕಮಿಷನ್, ಬೋಸ್ಟನ್ ನಿವಾಸಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯ ಕುರಿತ ವಿಷಯಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bphc.org/ |title=Boston Public Health Commission – Building a Healthy Boston |accessdate=2009-04-18 |publisher=Boston Public Health Commission}}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Boston University Medical Center 01.JPG|thumb|ಬೋಸ್ಟನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್‌ನ ಮೆನಿನೊ ಪೆವಿಲಿಯನ್]]
ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಪ್ರಮುಖ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವು. ಲಾಂಗ್‌ವುಡ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಜೆನರಲ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಶೋದನಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದು, ಹಾರ್ವಾರ್ಡ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mgh.harvard.edu/ |title=MGH Harvard | accessdate=1-7-09}}&lt;/ref&gt; ಟಫ್ಟ್‌ಸ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ (ಹಿಂದೆ ಟಫ್ಟ್‌ಸ್-ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಆಗಿತ್ತು), ನೆರೆಹೊರೆಯ ಚೈನಾಟವ್ನ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದ್ದು, ಟಫ್ಟ್‌ಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ನ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.. ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿದ್ದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್, ಬೋಸ್ಟನ್ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿನ ಬೋಸ್ಟನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಹಾಗು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಟ್ರವ್ಮ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೋಧನಾ ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bmc.org/about/facts06.pdf |format=PDF |title=Boston Medical Center – Facts |publisher=Boston Medical Center |month=November |year=2006 |accessdate=2007-02-21| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070203221200/http://www.bmc.org/about/facts06.pdf| archivedate = February 3, 2007}}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ಬೋಸ್ಟನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌ಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಪೌರಸಭೆಯ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌ ಇದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.childrenshospital.org/bcrp/Site2213/mainpageS2213P2.html |title=Boston Medical Center |publisher=Children's Hospital Boston |year=2007 |accessdate=2007-11-14 |archive-date=2007-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070815192727/http://www.childrenshospital.org/bcrp/Site2213/mainpageS2213P2.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ನಿತ್ಯೋಪಯೋಗಿ ಸೇವೆಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:DSC03579.JPG|thumb|left|ಕುಬ್ಬಿನ್ ಜಲಾಶಯವು ಮ್ಯಾಸಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೀರು ಶೇಖರಣಾ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಬೋಸ್ಟನ್‌ಗೆ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.|link=Special:FilePath/DSC03579.JPG]]
ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಕೊಳಚೆ-ವಿಲೇವಾರಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬೋಸ್ಟನ್ ನೀರು ಮತ್ತು ಕೊಳಚೆ ಆಯೋಗದಿಂದ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bwsc.org/tab_menus/6frameset1.htm |title=Background |year=2007 |publisher=Boston Water and Sewer Commission |accessdate=2007-04-28| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070221004901/http://www.bwsc.org/tab_menus/6frameset1.htm| archivedate = February 21, 2007}}&lt;/ref&gt; ಆಯೋಗವು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ವಾಟರ್ ರಿಸೋರ್ಸೆಸ್ ಅಥಾರಿಟಿಯಿಂದ ಸಗಟು ಮಾರಾಟದ ನೀರು ಮತ್ತು ಕೊಳಚೆ ವಿಲೇವಾರಿಯನ್ನು ಕರೀದಿಸುತ್ತದೆ.  ನಗರ'ದ ನೀರು ಕ್ವಬ್ಬಿನ್ ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ವಾಚುಸೆಟ್ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದು, ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸರಿಸುಮಾರು {{convert|65|mi|km|0}} ಮತ್ತು {{convert|35|mi|km|0}} ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite press release |title=Your Drinking Water: Massachusetts Water Resources Authority, 2006 Drinking Water Report |publisher=Massachusetts Water Resources Authority |date=2007-06-19 |accessdate=2007-06-19 }}&lt;/ref&gt; ನಗರಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಎನ್‌ಎಸ್‌ಟಿಆರ್ ಅನ್ನುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಅದಾಗ್ಯೂ ಆನಿಯಂತ್ರಣದ ಕಾರಣ, ಗ್ರಾಹಕರು ಈಗ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.  ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲವನ್ನು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ರಿಡ್ ಪಿಎಲ್‌ಸಿ ಯಿಂದ (ಮೂಲತಃ ಕೆಯ್‌ಸ್ಪಾನ್ ಆಗಿದ್ದ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಗ್ಯಾಸ್‌ನ ಭಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆ) ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ; ಬಹುಶಃ ಕೇವಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಹಕರು ಪರ್ಯಾಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಪುರೈಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://neaap.ncat.org/news/manews3.htm |title=Massachusetts News and Analysis |month=September |year=2003 |publisher=US Department of Health and Human Services - National Energy Affordability and Accessibility Project |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2009-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091201103608/http://neaap.ncat.org/news/manews3.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಪೌರಸಭೆಯ ಸ್ಟೀಮ್ ಸರ್ವೀಸೆಸ್ (ಆವಿ ಸೇವೆಗಳು)ನ್ನು ವೆಯೊಲಿಯಾ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಇದರ ಸಹಾಯಕ ಟ್ರಿಗನ್ ಎನರ್ಜಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.bostonherald.com/localRegional/view.bg?articleid=1012294 |title=Menino urges pols to pass steam bill - Local &amp; Regional - BostonHerald.com |accessdate=2007-07-20 |work=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.boston.com/news/globe/city_region/breaking_news/2007/07/after_new_york.html |title=After New York explosion, Menino pushes to regulate steam - Local News Updates - The Boston Globe |accessdate=2007-07-20 |work= |date=2007-07-19 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514000456/http://www.boston.com/news/globe/city_region/breaking_news/2007/07/after_new_york.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಬೋಸ್ಟನ್ ಹೀಟಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯ ಮೂಲ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ಅಡಕಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.energy.rochester.edu/trigen/ |title=Trigen Energy Corporation |publisher=Energy.rochester.edu |date= |accessdate=2010-05-13 |archive-date=1997-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/19970209165722/http://www.energy.rochester.edu/trigen/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.energy.rochester.edu/us/ma/boston/bhc/ |title=Theodore Newton Vail and the Boston Heating Company, 1886–1890 |publisher=Energy.rochester.edu |date= |accessdate=2010-05-13}}&lt;/ref&gt;

ವೆರಿಝನ್, ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ದೂರವಾಣಿಯ ಮುಂದಿನ ಕಂಪನಿ, ನಿನೆಕ್ಸ್, ಬೆಲ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್, ಮತ್ತು ಮೊದಲು,  ಬೆಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳು, ಆ ಪ್ರಾಂತಕ್ಕೆ ದೂರವಾಣಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮೊತ್ತಮೊದಲು ತಂತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಕಂಪನಿಗಳು.  ದೂರವಾಣಿ ಸೇವೆಗಳು ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ಸಹ ಲಭ್ಯವಿವೆ.  ಕಮ್‌ಕಾಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಸಿಎನ್ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಂದ ತಂತಿ ದೂರದರ್ಶನ ಲಭ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ಕಂಪನಿಗಳು ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಯಾಕ್ಸಸ್ಸ್‌ನ್ನು ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ.  ವಿವಿಧ ಡಿಎಸ್‌ಎಲ್ ಸರಬರಾಜುಗಾರರು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಗಾರರು, ವೆರಿಝೊನ್ ಒದೆತನದ ದೂರವಾಣಿ ಲೈನುಗಳಿಗೆ ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಒದಗಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bostoncentral.com/towns/boston/utilities.php |title=Boston Utilities |year=2004 |publisher=Boston Central |accessdate=2007-04-28}}&lt;/ref&gt;
ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಪೌರಸಭೆಯ WiFi ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌ನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಸರ್ವಿಸೆಸ್ (GIS) ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.gis.net/ |title=Galaxy Internet Services |publisher=Gis.net |date= |accessdate=2010-05-13 |archive-date=2010-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100523000111/http://www.gis.net/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಗೂಗಲ್ ಪೈಬೆರ್ ಹೈ ಸ್ಪೀಡ್ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ಮುಂದಿನ ಪರೀಕ್ಷಾ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಯು.ಎಸ್. ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಒಂದಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ನಗರದಲ್ಲಿನ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಯಾಕ್ಸೆಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಬೋಸ್ಟನ್‌'ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಮುಂದಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.boston.com/business/technology/articles/2010/03/16/cities_towns_pull_out_stops_for_superfast_google_network/ |title=Cities, towns pull out stops for superfast Google network |first=Hiawatha |last=Bray |author= |authorlink= |coauthors= |date=March 16, 2010 |month=03 |work= |publisher=Boston Globe |location= |page= |pages= |at= |trans_title= |doi= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100322210406/http://www.boston.com/business/technology/articles/2010/03/16/cities_towns_pull_out_stops_for_superfast_google_network/ |archivedate=ಮಾರ್ಚ್ 22, 2010 |accessdate=April 23, 2010 |quote=The City of Boston doesn’t seem fazed by the competition. &quot;We really think we are uniquely positioned to partner with Google,&quot; said William Oates, Boston’s chief information officer.[…] &quot;We think that Boston has the innovators, the entrepreneurs, and the partners to really push this platform to its limits,&quot; he said. |ref= |separator= |postscript= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಗರವನ್ನು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲೇ &quot;ಗೂಗಲ್ ರಡಿ&quot; ಎಂಬುದನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಪರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯತತ್ಪರತೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಮಾಡಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚಾ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು&lt;ref&gt;[http://www.facebook.com/pages/Boston/Bring-Google-to-Boston/393503997175 ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್: ಬ್ರಿಂಗ್ ಗೂಗಲ್ ಟು ಬೋಸ್ಟನ್!], ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನಲ್ಲಿ&lt;/ref&gt; ರಚಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/news/default.aspx?id=4588 |title=Mayor Declares Boston &quot;Google Ready&quot; as City Makes Strong Bid for Groundbreaking Broadband Internet Service |first= |last= |author=City staff |authorlink= |coauthors= |date=March 26, 2010 |month=03 |work= |publisher=City of Boston, Mayor's Press Office |location= |page= |pages= |at= |trans_title= |doi= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100401061248/http://www.cityofboston.gov/news/Default.aspx?id=4588 |archivedate=ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 2010 |accessdate=April 23, 2010 |quote= |ref= |separator= |postscript= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ==
{{Main|Transportation in Boston}}
ಲೋಗನ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು, ನೆರೆಯ ಪೂರ್ವ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದು, ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದ ಬಹುತೇಕ ನಿಶ್ಚಿತಗೊಳಿಸಿದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೇವೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.massport.com/logan/about.asp |title=About Logan |year=2007 |publisher=Massport |accessdate=2007-05-09 |archive-date=2007-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070521101738/http://www.massport.com/logan/about.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ನಗರವನ್ನು ಮೂರೂ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಿಮಾನಯನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ: ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬೆವೆರ್ಲಿ ಮುನಿಸಿಪಲ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ, ಪಶ್ಚಿಮದಿಕ್ಕಿನ ಬೆಡ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾನ್ಸ್‌ಕಮ್ ಫೀಲ್ಡ್  ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ನಾರ್‌ವುಡ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ. ಪ್ರೋವಿಡೆನ್ಸ್, ರೋಡೆ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಟಿ. ಎಫ್. ಗ್ರೀನ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ, ಹಾರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್, ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌ ಹೊರಪ್ರದೇಶದ ಬ್ರಾಡ್ಲೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮಾಂಚೆಸ್ಟರ್, ನ್ಯೂ ಹಾಂಪ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮಾಮ್ಚೆಸ್ಟರ್-ಬೋಸ್ಟನ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಸಹ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನಿಗದಿತ ವೇಳಾ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

[[ಚಿತ್ರ:Bostonhorseandcart.JPG|thumb|right|ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಬಹುತೇಕ ರಸ್ತೆಗಳು 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಗಾಡಿಗಳ ಹಾದಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಸಹ ಕೆಲವೇ ಕುದುರೆ ಗಾಡಿಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು, ಸಗರದಾದ್ಯಂತ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]]
ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸಿಲ್ಲ, ಆದರೆ 17ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಅಡ್ಡಾದಿಡ್ಡಿಯಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಿದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿವೆ.   ಅವನ್ನು ಬೇಕಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಡಗು ಕಟ್ಟೆಗಳಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Shurtleff, Arthur A. |title=[http://www.library.cornell.edu/Reps/DOCS/shurbos.htm The Street Plan of the Metropolitan District of Boston] |journal=Landscape Architecture 1 |month=January |year=1911 |pages=71–83}}&lt;/ref&gt; ಅನೇಕ ರೋಟರಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಗೊತ್ತುಗುರಿ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಕಾಣುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತಗೆದು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ.  ವಿದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ದವಾಗಿ, ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ, ಈಸ್ಟ್ ಬೋಸ್ಟನ್, ಸವ್ತ್ ಎಂಡ್, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬೀದಿಗಳು ಜಾಲರಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.

ಬೋಸ್ಟನ್, ಕ್ರಾಸ್-ಕಾಂಟಿನೆಂಟ್‌ I-90ನ ಕೊನೆಯ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಬಾಗಿಲು ಮುಖಾಂತರ ಸಾಗುತ್ತದೆ.  ಮೂಲತಃ ಪರಧಿಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಮಾರ್ಗ 128, I-95ನ್ನು ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಮಾರ್ಗಗಳ ಒಂದು ಭಾಗದ ಮುಖಾಂತರ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ.  ಯು.ಎಸ್. 1 ಮತ್ತು I-93ಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ನಗರದ ಮುಖಾಂತರ ಚಾರ್ಲೆಸ್‌ಟವ್ನ್‌ದಿಂದ ಡಾರ್ಚೆಸ್ಟರ್‌ ವರೆಗೂ ಸಾಗುತ್ತಾ, ಚಾರ್ಲೆಸ್ ನದಿಯ ಮೇಲಿನ ಝಕಿಮ್ ಸೇತುವೆಯ ನಂತರದ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಮಾರ್ಗ 3ರ ಮೂಲಕ ಸೇರುತ್ತವೆ.  ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೀದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಮಧ್ಯ ಆರ್ಟರಿಯದ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿದ ಭಾಗವನ್ನು, 2006ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಬಿಗ್ ಡಿಗ್‌ ಸಮಯದಲ್ಲಿ O'ನೈಲ್ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದಿಂದ ಭರ್ತಿಮಾಡಲಾಯಿತು.

[[ಚಿತ್ರ:MBTA T logo at Downtown Crossing station, July 2006.jpg|thumb|left|ಚೈನಾಟೌನ್ ಸ್ಟಾಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಮ್‌ಬಿಟಿಎ ಚಿಹ್ನೆ]]
ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ಮೂರುರಷ್ಟು ಜನರು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯಲು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ತೆರಳಲು ಸಾವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ತೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.census.gov/prod/1/gen/pio/cay961a2.pdf |format=PDF |title=Census and You |publisher=US Census Bureau |page=12|month=January |year=1996 |accessdate=2007-02-19}}&lt;/ref&gt; ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಬೇ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟೇಷನ್ ಅಥಾರಿಟಿ (MBTA)ಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಸುರಂಗ ತ್ವರಿತ ಪ್ರಯಾಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ, ಅದು ಈಗ ದೇಶದಲ್ಲೇ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಕಾರ್ಯನಿರತ ತ್ವರಿತ ಪ್ರಯಾಣ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದ್ದು,&lt;ref name=&quot;first subway&quot;/&gt; ಅದನ್ನು ಪಥದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ {{convert|65.5|mi|0}} ವಿಸ್ತರಿಸಿ,&lt;ref name=&quot;light rail&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.lightrailnow.org/facts/fa_bos001.htm |title=Boston: Light Rail Transit Overview |publisher=Light Rail Progress |month=May |year=2003 |accessdate=2007-02-19}}&lt;/ref&gt; ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿಗೆ  ಮಾಲ್ಡೆನ್‌ನಂತೆ, ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಬ್ರೈನ್‌ಟ್ರೀಯಾಗಿ, ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ನ್ಯೂಟನ್‌ನಂತೆ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು-ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಇವನ್ನು &quot;T&quot; ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  MBTA ರಾಷ್ಟ್ರ'ದ ಏಳನೆಯ-ಕಾರ್ಯೋದಿಕ್ತ ಬಸ್ ಜಾಲಬಂಧದ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸಹ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಜಲ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ'ದ  ಐದನೆಯ-ಕಾರ್ಯೋದಿಕ್ತ ಗಣಕಯಂತ್ರದ ರೈಲು ಜಾಲಬಂಧವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿ {{convert|200|mi}},&lt;ref name=&quot;light rail&quot;/&gt; ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮೆರ್ರಿಮಕ್ ವ್ಯಾಲಿ ವರೆಗೂ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಸೆಸ್ಟರ್ ವರೆಗೂ, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊವಿಡೆನ್ಸ್ ವರೆಗೂ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿದೆ.

[[ಚಿತ್ರ:SouthStation.agr.JPG|thumb|right|ಬೃಹತ್ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರೈಲುನಿಲ್ದಾಣವಾದ ದಕ್ಷಿಣ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಅಂತರ ನಗರ ಬಸ್ಸು ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಇವು ಬೃಹತ್ ಬಹುಪ್ರಕಾರದ ಸಾರಿಗೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿವೆ.]]
ಆಮ್‌ಟ್ರಾಕ್'ನ ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನ ಕೊರಿಡರ್ (ಕಿರಿದಾದ ದಾರಿ) ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೊ ದಾರಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ, [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.]]ಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ, ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ, ಶೀಘ್ರ ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನ ಕೊರಿಡರ್ ರೈಲುಗಳು, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ನೈಋತ್ಯದಿಕ್ಕಿನ ಉಪನಗಳಲ್ಲಿನ ಮಾರ್ಗ 128 ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಸಹ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amtrak.com/servlet/ContentServer?pagename=Amtrak/am2Station/Station_Page&amp;c=am2Station&amp;cid=1080080550818&amp;ssid=93 |title=Westwood—Route 128 Station, MA (RTE) |publisher=Amtrak |year=2007 |accessdate=2007-05-09}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆಮ್‌ಟ್ರಾಕ್'ನ ಮೈನೆವರೆಗಿನ  ''ಡೌನ್‌ಈಸ್ಟರ್''  ಸೇವೆಯು ಉತ್ತರ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amtrak.com/servlet/ContentServer?pagename=Amtrak/am2Station/Station_Page&amp;c=am2Station&amp;cid=1080080550772&amp;ssid=93 |title=Boston—South Station, MA (BOS) |publisher=Amtrak |year=2007 |accessdate=2007-05-09}}&lt;/ref&gt;

&quot;ದಿ ವಾಕಿಂಗ್ ಸಿಟಿ&quot; ಎಂಬ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಪ್ರತಿನಿತ್ಯವೂ ಸಂಚರಿಸುವ ಪಾದಚಾರಿಗಳ ಮಾರ್ಗಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ನಗರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮಹತ್ವವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ.  ನಗರದ ಅನುಕೂಲತೆ (ಸಾಂದ್ರತೆ) ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿದ್ಯಾರ್ಧಿ ಸನಸಂಖ್ಯೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 13% ಪಾದಚಾರಿಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು, ಈ ಎಲ್ಲವುಗಳು ಅಮೆರಿಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಶಾತ ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನಗರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;250,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ನಗರಗಳು {{cite web |url=http://www.bikesatwork.com/carfree/census-lookup.php?state_select=*&amp;lower_pop=250000&amp;upper_pop=999999999&amp;sort_num=2&amp;show_rows=25&amp;first_row=0. |title=Carfree Database Results – Highest percentage (Cities over 250,000) |publisher=Bikes at Work Inc. |year=2007 |accessdate=2007-02-26}}&lt;/ref&gt;

1999ರ ಮತ್ತು 2006ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ''ಬೈಸೈಕ್ಲಿಂಗ್''  ಮೇಗಝಿನ್ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ಅದರ ಮೂರು ಬಾರಿಯ ಸೈಕಲ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಾಗಿ, ಯು.ಎಸ್. ನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕೃಷ್ಟ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದೆ;&lt;ref&gt;{{cite journal |author=MacLaughlin, Nina |year=2006 |title=[http://thephoenix.com/supplements/2006/bicyclebible/article.aspx?ID=Boston Boston Can Be Bike City...If You Fix These Five Big Problems] |journal=The Phoenix - Bicycle Bible 2006}}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ಲಕ್ಷಿಸದೆ, ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಸೈಕಲು ಸಂಚಾರ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.des.ucdavis.edu/faculty/handy/ESP178/Dill_bike_facilities.pdf |format=PDF |publisher=Dill bike facilities |title=Bicycle Commuting and Facilities in Major U.S. Cities: If You Build Them, Commuters Will Use Them – Another Look |page=5 |year=2003 |accessdate=2007-04-04}}&lt;/ref&gt; ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ, ಪುರಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ ಮೆನಿನೊ ಬೈಕ್ ಪಥಗಳನ್ನು, ಚರಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಬೈಕ್‌ಷೇರ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ  ಸೈಕಲ್ ಸವಾರ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಗುರಿಯಿಂದ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಬೈಕ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಕರೆಯುವ ಸೈಕಲ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.  ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 2008ರಲ್ಲಿ, ಅದೇ ಮೆಗಝಿನ್ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ಇದರ &quot;ಪೈವ್ ಫರ್ ದಿ ಪ್ಯೂಚರ್&quot; ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ  ಬೈಕು ಸವಾರಕ್ಕಾಗಿ ಭವಿಷ್ಯದ ಉತ್ತಮ ನಗರವನ್ನಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/08/09/us/09bike.html?_r=3&amp;ref=us|title=Boston Tries to Shed Longtime Reputation as Cyclists’ Minefield |accessdate=2009-08-16|author=KATIE ZEZIMA|publisher=New York Times | date=2009-08-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bicycling.com/article/0,6610,s1-2-13-17078-1,00.html|title=A Future Best City: Boston|accessdate=2009-08-16|publisher=Rodale Inc|archive-date=2010-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20100211195827/http://www.bicycling.com/article/0,6610,s1-2-13-17078-1,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಅವಳಿ ನಗರಗಳು ==
{{Main|Sister cities of Boston}}
[[ಚಿತ್ರ:Boston - College Tours 2009 - Group 3 026.jpg|thumb|300px|ಪ್ರ್ಯುಡನ್ಷಿಯಲ್ ಗೋಪುರ ಸ್ಕೈವಾಕ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದಿಂದ, ಈಶಾನ್ಯದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರದ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿದಾಗ, ಕಾಣಬಹುದಾದ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ನೋಟ. ಜಾಹ್ನ್ ಹಾಂಕಾಕ್ ಗೋಪುರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಾಮನ್ ಮೇಲಿನ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕಾಮನ್ ಮತ್ತು ಹಾಂಕಾಕ್ ಆಚೆ ಇದೆ. ಬಲಭಾಗದ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ದಾಟುಸುಂಕದೆಡೆ (I-90)ಯು, I-93ಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಎರಡು ಹೆದ್ದರಿಗಳು ಕೂಡುವ ಸ್ಥಳದ ಮೂಲಕ ಮೇಲೆ ಬಲದೆಡೆಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಲಿನ ಬಲಭಾಗದ ಲೊಗನ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು, ಒಳ ಬೋಸ್ಟನ್ ಹಾರ್ಬರ್‌ಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿದೆ.|link=Special:FilePath/Boston_-_College_Tours_2009_-_Group_3_026.jpg]]
ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಎಂಟು ಸೋದರಿ ನಗರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಅವನ್ನು ಸಿಸ್ಟರ್ ಸಿಟೀಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Sister city&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/arts/sistercity.asp |title=Boston Sister Cities |accessdate=2009-04-05 |publisher=The City of Boston |archive-date=2009-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090208224246/http://www.cityofboston.gov/arts/sistercity.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ದಿನಾಂಕದ ಸಾಲು ಬಾಂಧವ್ಯವು ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ವರ್ಷವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಯೋಟೊ  ನಗರವು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಮೊದಲ ಸೋದರಿ ನಗರ.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ನಗರ
! ರಾಷ್ಟ್ರ
! ದಿನಾಂಕ
! ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
|-
|  ಕ್ಯೋಟೊ
|  [64] ಜಪಾನ್‌
|  align=&quot;center&quot;| 1959
|  align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.city.kyoto.jp/koho/eng/databox/sister.html |title=Sister and Other Associated Cities |accessdate=2009-04-05 |work=Kyoto City Web |publisher=City of Kyoto}}&lt;/ref&gt;
|-
|  ಸ್ಟ್ರಾಸ್ಬಾರ್ಗ್
|  [43] ಫ್ರಾನ್ಸ್‌
|  align=&quot;center&quot;| 1960
|  align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.strasbourg.eu/international/jumelage/accueil?ItemID=3719129003 |title=Twinning, cooperation and international solidarity |accessdate=2009-04-05 |publisher=Strasbourg.eu |language=French |archive-date=2012-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611064058/http://www.strasbourg.eu/international/jumelage/accueil?ItemID=3719129003 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.boston-strasbourg.com/ |title=Boston Strasbourg Sister City Association |accessdate=2009-04-05 | publisher=Boston-Strasbourg Sister City Association (BSSCA)}}&lt;/ref&gt;
|-
|  ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ
|  [111] ಸ್ಪೇನ್‌
|  align=&quot;center&quot;| 1980
|  align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0,4022,229724149_257218473_3,00.html |title=Twinning agreements – Boston |accessdate=2009-04-05 |publisher=Barcelona City Council |archive-date=2008-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080512195313/http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0%2C4022%2C229724149_257218473_3%2C00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Barcelona&quot;&gt;{{cite web|url=http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0,4022,229724149_257215678_1,00.html|title=Barcelona internacional - Ciutats agermanades|publisher=© 2006–2009 [http://www.bcn.es/catala/copyright/welcome2.htm Ajuntament de Barcelona]|language=Spanish|accessdate=2009-07-13|archive-date=2012-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127043638/http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0,4022,229724149_257215678_1,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|  ಹ್ಯಾಗ್‌ಝೌ
|  {{Flagicon|PRC}} [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೈನ]]
|  align=&quot;center&quot;| 1982
|  align=&quot;center&quot;| &lt;ref name=&quot;Sister city&quot;/&gt;
|-
|  ಪದುವಾ
|  [44] ಇಟಲಿ
|  align=&quot;center&quot;| 1983
|  align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.padovanet.it/dettaglio.jsp?id=2867 |title=The twin cities of Padua |accessdate=2009-04-05 |date=2008-06-04 |work=Padovanet |publisher=Comune di Padova|language=Italian}}&lt;/ref&gt;
|-
|  ಮೆಲ್ಬರ್ನ್‌
|  ಎಚ್ಎಲ್7 ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ
|  align=&quot;center&quot;| 1985
|  align=center 
| &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=161&amp;pa=2979&amp;pg=1646 |title=Sister cities – Boston |accessdate=2009-04-05 |publisher=City of Melbourne |archive-date=2009-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090921174607/http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=161&amp;pa=2979&amp;pg=1646 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|  ತೈಪೀ
|  {{Flagicon|ROC}} ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೈನಾ (ತೈವಾನ್)
|  align=&quot;center&quot;| 1996
|  align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tcc.gov.tw/eng/sister_cities.htm |title=International Sister Cities |accessdate=2009-04-05 |publisher=Taipei City Council |archive-date=2011-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520154141/http://www.tcc.gov.tw/eng/sister_cities.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|  ಸೆಕೊಂಡಿ-ತಕೊರಡಿ
|  {{Flagicon|GHA}} [[ಘಾನಾ|ಘನಾ]]
|  align=&quot;center&quot;| 2001
|  align=&quot;center&quot;| &lt;ref name=&quot;Sister city&quot;/&gt;
|}

ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರವು ಇನ್ನು ಮೂರು ನಗರಗಳ ಜೊತೆ ಕಡಿಮೆ ಸ್ನೇಹ ಅಥವಾ ಪಾಲುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಅವೆಂದರೆ.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ನಗರ
! ರಾಷ್ಟ್ರ
! ದಿನಾಂಕ
! ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
|-
|  ಬಾಸ್ಟನ್, ಲಿಂಕನ್‌ಶೈರ್
|  [116] ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌
|  align=&quot;center&quot;| 1999
|  align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.boston.gov.uk/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=361&amp;Itemid=3531 |title=Town twinning |accessdate=2009-04-05 |publisher=Boston Borough Council |archive-date=2011-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520160801/http://www.boston.gov.uk/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=361&amp;Itemid=3531 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.historicbostons.com/ |title=Partnership of the Historic Bostons |accessdate=2009-04-05 |publisher=Partnership of the Historic Bostons}}&lt;/ref&gt;
|-
|  ಹೈಫಾ
|  [92] ಇಸ್ರೇಲ್‌
|  align=&quot;center&quot;| 1999
|  align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.haifa.muni.il/haifa/pages/boston.aspx |title=Boston |accessdate=2009-04-05 |publisher=Haifa Municipality |language=Hebrew |archive-date=2015-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016092232/http://www.haifa.muni.il/haifa/pages/boston.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|  ವಲ್ಲಾಡೊಲಿಡ್
|  [111] ಸ್ಪೇನ್‌
|  align=&quot;center&quot;| 2007
|  align=&quot;center&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ava.es/modules.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=1136 |title=Valladolid and Boston have signed a protocol of friendship between the two cities |accessdate=2009-04-05 |date=2007-09-18 |author=Press Office of the Municipality of Valladolid |publisher=Ayuntamiento de Valladolid |language=Spanish |archive-date=2010-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100328064628/http://www.ava.es/modules.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=1136 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}

== ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
{{Portal box|Boston|Massachusetts}}

* ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್
* ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು
* ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ರಾಯಭಾರ ನಿಯೋಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಕಲ್ಪನಾತೀತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ
* ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಬಗೆಗಿನ ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ಪುಸ್ತಕ

== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
* {{Cite book |author=Boston |title=[https://books.google.com/books?id=olMMAAAAYAAJ&amp;pg=PA98&amp;dq=intitle:History+intitle:of+intitle:Boston&amp;lr=&amp;num=50&amp;as_brr=0#PPP5,M1 Records Relating to the Early History of Boston - Selectmen Minutes 1818–1822.] |publisher=City of Boston |year=1909}}
* {{Cite book |author=Downst, Henry P. |title=[http://kellscraft.com/NotesBoston/NotesBostoncontentpage.html &quot;Random Notes of Boston&quot;] |publisher=Humphrey Publishing |year=1916}}
* {{Cite book|first=Ira |last=Gershkoff |coauthors=Trachtman, Richard |title=The Boston Driver's Handbook |url=https://archive.org/details/bostondrivershan0000gers |publisher=Da Capo Press |year=2004 |isbn=0-306-81326-2 }}
* {{Cite book|first=Patricia |last=Harris |coauthors=Lyon, David |title=Boston |url=https://archive.org/details/boston0002harr |location=Oakland, CA |publisher=Compass American Guides |year=1999 |isbn=0-679-00284-7 }}
* {{Cite book|first=Howard Mumford |last=Jones |coauthors=Jones, Bessie Zaban |title=The Many Voices of Boston: A Historical Anthology 1630–1975 |url=https://archive.org/details/manyvoicesofbost00jone |location=Boston |publisher=Little, Brown and Company |year=1975 |isbn=0-316-47282-4 }}
* {{Cite book|author=Rambow, John D. et al. |title=Fodor's Boston |url=https://archive.org/details/fodorsboston18th00fodo |location=New York |publisher=Fodors Travel Publication |year=2003 |isbn=1-4000-1028-4 }}
* {{Cite book|author=Seasholes, Nancy S. |title=Gaining Ground: A History of Landmaking in Boston |url=https://archive.org/details/gaininggroundhis0000seas |location=Cambridge, Massachusetts |publisher=MIT Press |year=2003 }}
* {{Cite book |author=Snow, Caleb H. |title=[https://books.google.com/books?id=7eovZyvw7S8C&amp;pg=PA9&amp;dq=editions:0tsIsk90aiMeVh&amp;lr=&amp;source=gbs_toc_r&amp;cad=0_0#PPP13,M1 History of Boston] |publisher=Abel Bowen |year=1828 }}
* {{Cite book|author=Vanderwarker, Peter |title=Boston Then and Now |url=https://archive.org/details/bostonthennow59b00vand |publisher=Courier Dover Publications |year=1982 |isbn=0-486-24312-5 }}
* {{Cite book |author=Winsor, Justin |title=[https://books.google.com/books?id=1z8OAAAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=editions:0jkSXQveT0SxV7GZV0DYhMn#PPR3,M1 Memorial History of Boston, Vol.1] [https://books.google.com/books?id=U0AOAAAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=intitle:Memorial+intitle:History+intitle:of+intitle:Boston&amp;lr=&amp;num=50&amp;as_brr=0&amp;source=gbs_book_other_versions_r&amp;cad=3_1 Vol.2 ] [https://books.google.com/books?id=_UAOAAAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=editions:0cL_IGuEozgy2ftZpW5K4Kt Vol.3.] [https://books.google.com/books?id=eD8OAAAAIAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=intitle:Memorial+intitle:History+intitle:of+intitle:Boston&amp;lr=&amp;num=50&amp;as_brr=0 Vol.4.] |publisher=James R. Osgood and Company|year=1881}}

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ ==
* ''ಬೋಸ್ಟನ್: ಎ ಟು ಝಡ್''  (2000), ಥಾಮಸ್ ಎಚ್. ಒ'ಕನ್ನರ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-674-00310-1
* ''ಬಿಲ್ಟ್ ಇನ್ ಬೋಸ್ಟನ್: ಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಸಬರ್ಬ್, 1800–2000''  (2000), ಡಗ್ಲಾಸ್ ಶಂದ್-ಟುಸ್ಸಿ, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 1-55849-201-1
* ''ಲಾಸ್ಟ್ ಬೋಸ್ಟನ್''  (1999), ಮೇರಿನರ್ ಬುಕ್ಸ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-395-96610-8
* ''ಬೋಸ್ಟನ್: ಎ ಟೋಪೋಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'' , ಮೂರನೆಯ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾದ ಆವೃತ್ತಿ (2000), ಬೆಲ್ಕ್‌ನ್ಯಾಪ್ ಪ್ರೆಸ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-674-00268-7
* ''ವೆನ್ ಇನ್ ಬೋಸ್ಟನ್: ಎ ಟೈಮ್ ಲೈನ್ &amp;amp; ಅಲ್ಮನಾಕ್''  (2004), ಈಶಾನ್ಯದ, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 1-55553-620-4
* ''ಗೇಯ್ನಿಂಗ್ ಗ್ರೌಂಡ್: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮೇಕಿಂಗ್ ಇನ್ ಬೋಸ್ಟನ್''  (2003), ನ್ಯಾನ್ಸಿ ಎಸ್. ಸೀಹೋಲ್ಸ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-262-19494-5
* ''ಬೋಸ್ಟನ್ಸ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಸ್ಪೇಸಸ್: 50 ಹಿಡನ್ ಕಾರ್ನರ್ಸ್ ಇನ್ ಅಂಡ್ ಅರೌಂಡ್ ದಿ ಹಬ್'' , (2009), ಗ್ಲೋಬ್ ಪೆಕಟ್; ಫರ್ಸ್ಟ್ ಎಡಿಷನ್ ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-7627-5062-6
* ''ಎ‌ಐಎ ಗೈಡ್ ಟು ಬೋಸ್ಟನ್, 3ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ: ಕಂಟೆಂಪರರಿ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ಸ್, ಅರ್ಬನ್ ಡಿಸೈನ್, ಪಾರ್ಕ್ಸ್, ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಅಂಡ್ ನೈಬರ್ಹುಡ್ಸ್'' , (2008), ಮೈಕೇಲ್ ಸೌತ್‌ವರ್ತ್ ಮತ್ತು ಸೂಸಾನ್ ಸೌತ್‌ವರ್ತ್, ಜಿಪಿಪಿ ಟ್ರಾವೆಲ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-7627-4337-9
* ''ಬೋಸ್ಟನ್: ಎ ಪಿಕ್ಟೋರಿಯಲ್ ಸೆಲೆಬ್ರೇಶನ್''  (2006), ಜೋನಾತನ್ ಎಮ್. ಬೀಗಲ್, ಎಲನ್ ಪೆನ್ (ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಾಹಕ), ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 1-4027-1977-9
* ''ಸಿಟಿ ಇನ್ ಟೈಮ್: ಬೋಸ್ಟನ್''  (2008), ಜೆಫ್ರೀ ಹ್ಯಾಂಟೋವರ್, ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಕಿಂಗ್ (ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಾಹಕ), ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 1-4027-3300-3
* ''ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಬೋಸ್ಟನ್''  (2001), ಅಲೆಕ್ಸ್ ಕ್ರೀಗರ್ (ಸಂಪಾದಕ), ಡೇವಿಡ್ ಕೊಬ್ (ಆವೃತ್ತಿ), ಏಮಿ ಟರ್ನರ್ (ಸಂಪಾದಕ), ನಾರ್ಮನ್ ಬಿ. ಲೆವೆಂತಲ್ (ಫೋರ್ವಡ್ ಬೈ) ಎಮ್‌ಐಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-262-61173-2
* ''ಬೋಸ್ಟನ್ ಬಿಹೆಲ್ಡ್: ಆಂಟಿಕ್ ಟೌನ್ ಅಂಡ್ ಕಂಟ್ರಿ ವ್ಯೂವ್ಸ್''  (2008), ಡಿ. ಬ್ರೆಂಟನ್ ಸಿಮನ್ಸ್, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 1-58465-740-5
* ಬೋರ್ಡನ್ ವೊರೆಕ್‌ ಅವರ ''ಬೋಸ್ಟನ್''  (2010); ಬಿಲ್ ಹಾರ್ಸ್ಮನ್ ಅವರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು, ಫೈರ್‌ಫ್ಲೈ ಬುಕ್ಸ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 1-55407-591-2
* ಮೈಕೇಲ್ ಪ್ರೈಸ್ ಅವರ [https://books.google.com/books?id=RbMBOZux_JsC&amp;amp;printsec=frontcover ''ಬೋಸ್ಟನ್ಸ್ ಇಮ್ಮಿಗ್ರೆಂಟ್ಸ್, 1840-1925'' ] (2000), ಆಂಥೊನಿ ಮಿಷೆಲ್ ಸಮಾರ್ಕೊ, ಆರ್ಕೇಡಿಯಾ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್, ಇಮೇಜಸ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಸೀರೀಸ್
* [https://books.google.com/books?id=n9YJkBk7MCIC&amp;amp;printsec=frontcover ''ಬೋಸ್ಟನ್: ಎ ಸೆಂಚುರಿ ಆಫ್  ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್'' ] (1995), ಆಂಥೊನಿ ಮಿಷೆಲ್ ಸಮಾರ್ಕೊ, ಆರ್ಕೇಡಿಯಾ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್, ಇಮೇಜಸ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಸೀರೀಸ್

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Sister project links}}
* {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Massachusetts/Localities/B/Boston}}
* [http://www.cityofboston.gov/ ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್]
* [http://www.bostonchamber.com/ ಗ್ರೇಟರ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್]
* [http://www.bostonusa.com/ ಗ್ರೇಟರ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ ಅಂಡ್ ವಿಸಿಟರ್ಸ್ ಬ್ಯೂರೋ]
* {{wikivoyage|Boston}}
* ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ [http://www.bostonindicators.org/ ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಇಂಡಿಕೇಟರ್ಸ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್]
* [http://firesled.com/ ಫೈರ್‌ಸ್ಲೆಡ್ ಗೈಡ್ ಟು ಬೋಸ್ಟನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129043120/http://firesled.com/ |date=2011-01-29 }}
* ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಿಂದ [http://www.cityofboston.gov/parks/openspace_doc.asp ಓಪನ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಪ್ಲಾನ್ 2002–2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212201612/http://www.cityofboston.gov/parks/openspace_doc.asp |date=2009-02-12 }}
* ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಾರ್ಮನ್ ಬಿ. ಲೆವೆಂತಲ್ ಮ್ಯಾಪ್ ಸೆಂಟರ್‌ನ [http://maps.bpl.org/search_advanced/?mtid=5 ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಕ್ಷೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090519094624/http://maps.bpl.org/search_advanced/?mtid=5 |date=2009-05-19 }}
* ಮೆಯ್ನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ಜಿಐಎಸ್‌ನ [http://www.mainstreetmaps.com/MA/Boston/ ಜಿಐಎಸ್ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ ನಕ್ಷೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105180526/http://www.mainstreetmaps.com/MA/Boston/ |date=2009-01-05 }}
* [http://dca.tufts.edu/features/bostonstreets/ ಬೋಸ್ಟನ್ ರಸ್ತೆಗಳು:ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಡೈರೆಕ್ಟರಿ ಡಾಟಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080407091212/http://dca.tufts.edu/features/bostonstreets/ |date=2008-04-07 }},  ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಅಂಡ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಮತ್ತು ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಟಫ್ಟ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ದತ್ತಾಂಶ
* ರ್ಯಾಡಿಕಲ್ ಕಾರ್ಟೊಗ್ರಫಿಯಿಂದ [http://www.radicalcartography.net/?bigboston ವರಮಾನ], [http://www.radicalcartography.net/?boston-f-g ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಫಿಲ್ ಗ್ರೋತ್], [http://www.radicalcartography.net/?bostonnow ಪಬ್ಲಿಲ್ಕ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್], ಹಾಗೂ [http://www.radicalcartography.net/?bostonsquares ಚೌಕಗಳ] ನಕ್ಷೆಗಳು.
* [ftp://ftp.bls.gov/pub/special.requests/ce/msa/y0708/norteast.txt ಬ್ಯೂರೊ ಆಫ್ ಲೇಬರ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್: ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆಂಡಿಚರ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.boston-online.com/Cultcha/Statistics/index.html ಬೋಸ್ಟನ್ ಆನ್ಲೈನ್: ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಇತರೆ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100830100022/http://www.boston-online.com/Cultcha/Statistics/index.html |date=2010-08-30 }}
* [http://www.bostonusa.com/partner/press/pr/statistics Bostonusa.com ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು]
* [http://www.wbur.org/special/bostonatc/livingdata.asp ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಆಫ್ ಲೈಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210043738/http://www.wbur.org/special/bostonatc/livingdata.asp |date=2009-02-10 }}

{{Template group
|title = Articles relating to Boston and [[Suffolk County, MA|Suffolk County]]
|list =
{{US state capitals}}
{{USLargestCities}}
{{USLargestMetros}}
}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಬಾಸ್ಟನ್‌, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌]]
[[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌ನ ನಗರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌ನ ಕೌಂಟಿ ಸ್ಥಾನಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಐರಿಶ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಇತಿಹಾಸ]]
[[ವರ್ಗ:ಐರಿಷ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಜನನಿಬಿಡ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌ನ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:೧೮೪೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಫೋಲ್ಕ್ ದೇಶದ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು, ಮ್ಯಾಸಚುಸೆಟ್ಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ರೇವುಪಟ್ಟಣದ ವಸಾಹತುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ನಗರಗಳು]]</text>
      <sha1>0l7sao2vpzyg8cbmwicpdryp7edmom1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಾಮ್ ಕುಮಾರ್ (ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26648</id>
    <revision>
      <id>1431101</id>
      <parentid>1361681</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:32:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11065" sha1="iqs9rjlpwybzxoa72e15q5uy16uvuiu" xml:space="preserve">{{refimproveBLP|date=September 2010}}
'''ರಾಮ್ ಕುಮಾರ್'''  (೧೯೬೪ ಫೆಬ್ರವರಿ ೪ರಂದು ಜನನ) ಮಾಜಿ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌]] ಆಟಗಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಕ್ತ ಭಾರತದ ಕಿರಿಯರ ತಂಡದ ಕೋಚ್(ತರಬೇತುದಾರ).&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2003/20030830/main6.htm|title=33 sportspersons honoured|date=29 August 2003|work=[[The Tribune]]|accessdate=೧೦ September ೨೦೧೦}}&lt;/ref&gt;
ಅವರು ೧೯೮೫ ಮತ್ತು ೧೯೯೬ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪರ ಆಡಿದರು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೯೧ರಿಂದ ೧೯೯೫ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡದ ನಾಯಕರಾಗಿ ಕೂಡ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಶೂಟಿಂಗ್ ಗಾರ್ಡ್(ಚೆಂಡು ಎಸೆತದ ರಕ್ಷಕ ಅಥವಾ ಸ್ಕೋರ್ ಮಾಡುವುದು)ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮ್ ಕುಮಾರ್ [[ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ|ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯನ್ನು]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ಆಡಿದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ|ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೇಸ್]] ೮  ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳು, ಮೂರು ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಮೂರು ಕಂಚಿನ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತ್ತು. ರಾಮ್ ಕುಮಾರ್ ಮಾಜಿ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ, [[ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ]] ಖುಷಿ ರಾಮ್ ಅವರ ಪುತ್ರ.  ಅವರು ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಆಟದಲ್ಲಿ ಜೀವಮಾನದ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನ್ ಚಂದ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಪುರಸ್ಕೃತರಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jatland.com/forums/showthread.php?756-More-Arjun-award-winners-list-many-are-proud-jats|title=More Arjun award winners list- many are proud jats|date=22 August 2003|accessdate=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;

==ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
ಅವರು ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್ ಆಡುವ ಮೂಲಕ  ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ರಾಮ್ ಕುಮಾರ್ ಮೊದಲಿಗೆ ಜೈಪುರದ ಆದಾಯತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ನಂತರ ೧೯೮೭ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಶ್ಚಿಮ ರೈಲ್ವೆಗೆ ನೇಮಕವಾದರು. '' ರೈಲ್ವೆಯ ಸುದೀರ್ಘ ಸೇವೆಯ ಅನುಭವಿ ನೌಕರ''  ಎಂದೂ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆ ಖುಷಿ ರಾಮ್ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡರು,. ೨೦೦೩ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಧ್ಯಾನ್ ಚಂದ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು [[ರಾಜಸ್ಥಾನ|ರಾಜಸ್ಥಾನದ]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕ್ರೀಡಾಪಟುವೆಂದು ೧೯೮೯ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ''ಮಹಾರಾಣಾ ಪ್ರತಾಪ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'' ಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾಜಿ ಒಲಿಂಪಿಯನ್ ಅಜ್ಮೆರ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ರಾಮ್ ಕುಮಾರ್ ಸಮಕಾಲೀನರಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಕೋರ್ಟ್‌(ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ)ನಲ್ಲಿ ಆಡುವಾಗ ಉತ್ತಮ ಜೋಡಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಕುಮಾರ್ ಭಾರತದ ಪರ ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಸ್ಕೋರುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್ ಕೂಡ ಮಾಜಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ನಾಯಕ ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ರಾಮ್‌ಕುಮಾರ್  ಇದುವರೆಗೆ ಭಾರತ ತಯಾರಿಸಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶೂಟರ್(ಚೆಂಡನ್ನು ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಕುವುದು)ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಕುಮಾರ್ ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ಅವರ ನಿವೃತ್ತಿ ನಂತರ, &quot;[[ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ|ಭಾರತದ ರೈಲ್ವೆ]]ಯ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡ&quot;ದ ಕೋಚ್‌(ತರಬೇತುದಾರ) ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ೨೦೦೩ ಮತ್ತು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಕಿರಿಯರ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಕೋಚ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಈ ತಂಡವು [[ಕುವೈತ್|ಕುವೈಟ್]] ಮತ್ತು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಗಳಲ್ಲಿ]] ಆಡಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಅವರು ಕಪೂರ್ತಲಾದ ರೈಲ್ವೆ ಬೋಗಿ ತಯಾರಿಕೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಯೆಮೆನ್|ಯೆಮನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೨೧ನೇ FIBAಏಷ್ಯಾ ಕಪ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗೆ ಏಷ್ಯಾ ವಲಯದ ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ಕೋಚ್ ಆಗಿದ್ದರು&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article570984.ece|title=India triumphs in Asia zone qualifier|date=15 August 2010|work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|accessdate=೧೦ September ೨೦೧೦|archive-url=https://web.archive.org/web/20100818010826/http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article570984.ece|archive-date=18 ಆಗಸ್ಟ್ 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

;ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ
*೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ನವದೆಹಲಿಯ ವಿಶ್ವ ರೈಲ್ವೆ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಅಗ್ರ ಸ್ಕೋರರ್ ಎನಿಸಿದರು.
*೧೯೯೧ರಂದು COLOMBOದ S.A.F GAMESನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟಗಾರ.
*೧೯೯೫ರ ಸಿಯೋಲ್ ಏಷ್ಯನ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದಿಂದ ಅಗ್ರ ಸ್ಕೋರರ್. 
*೧೯೮೭ರಂದು ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್‌ನ ಏಷ್ಯನ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾದ ೩ನೇ ಬಿರುಸಿನ ಸ್ಕೋರು ಗಳಿಸುವವರು(ಶೂಟರ್) ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.
*BEST SCORER FROM INDIA AT S.A.F GAMES IN CHENNAI IN ೧೯೯೫
*೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ರೈಲ್ವೆ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಶೂಟರ್(ಸ್ಕೋರ್ ಗಳಿಸುವುದು)ಆಗಿದ್ದರು.
*೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಇಂಡೋನೇಶಿಯದ ANGSAPURA   ಆಹ್ವಾನಿತ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ೩ ಪಾಯಿಂಟ್ ಶೂಟರ್(ಮೂರು ಪಾಯಿಂಟ್ ಗೆರೆಯಾಚೆಯಿಂದ ಚೆಂಡು ಎಸೆಯುವುದು) ಆಗಿದ್ದರು.
*೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ NEW YORKನಲ್ಲಿ U.S.Aವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶೂಟರ್ ಎನಿಸಿದರು.
*TEHRAN (IRAN)ನಲ್ಲಿ IRAN ವಿರುದ್ಧ ೧೯೮೮ರಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶೂಟಿಂಗ್ ಗಾರ್ಡ್ ಆಗಿದ್ದರು.ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರತಿ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ೩೫-೩೬ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು==
*ಧ್ಯಾನ್ ಚಂದ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೩)
*ಮಹಾರಾಣಾ ಪ್ರತಾಪ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೮೯) 
*ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೯೪)

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}

{{Persondata &lt;!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --&gt;
| NAME              = Kumar, Ram
| ALTERNATIVE NAMES =
| SHORT DESCRIPTION =
| DATE OF BIRTH     = ೪ February ೧೯೬೪
| PLACE OF BIRTH    =
| DATE OF DEATH     =
| PLACE OF DEATH    =
}}
{{DEFAULTSORT:Kumar, Ram}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:೧೯೬೪ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಧ್ಯಾನ್ ಚಂದ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕ್ರೀಡಾ ಕೋಚ್‌ಗಳು‌(ತರಬೇತುದಾರರು)]]</text>
      <sha1>iqs9rjlpwybzxoa72e15q5uy16uvuiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26873</id>
    <revision>
      <id>1430916</id>
      <parentid>1378444</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:46:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133024" sha1="am76clex9wmk0v5t64xj6rj0uemhfx1" xml:space="preserve">ಈ '''ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರಣ''' ವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಅಥವಾ [[ಧ್ವನಿ|ಧ್ವನಿಯ]] ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಕ್ರಿಯೆಯೆನಿಸಿದೆ.ಎರಡು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಡಿಯೊ ಚಾನಲ್ ಗಳಿಂದ ಶಬ್ದದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಲಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಸುಸಾಂಗತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಧ್ವನಿಗಾಗಿ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳನ್ನು (ಲೌಡ್ ಸ್ಪೀಕರ್)ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಹೀಗೆ ವಿವಿಧೆಡೆಯಿಂದ ಈ ಸಮ್ಮೀತಿಯ ಶಬ್ದಚಿತ್ರಣವು ಶ್ರವಣಕ್ಕೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನವೇ ಸ್ಟೀರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಕೆ ಎನ್ನುವಂತೆ ಇದನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಅಥವಾ &quot;ಮೊನೊ&quot; ಪೂರಕ ಧ್ವನಿತ್ವದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.ಈ ಆಡಿಯೊ ಒಂದು ವಾಹಕ ರೂಪವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಅಂದರೆ ಧ್ವನಿಯ ವಲಯದ (ಈ ಪುರಾತನ ದೃಶ್ಯ ವಲಯದ ವಿಜಿವಲ್ ಫೀಲ್ಡ್ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.)

ಈ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ನ್ನು ಎಫ್ ಎಂ ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಿಯೊ ಪ್ರಸಾರ (DAB)ಗಳಲ್ಲಿಯಲ್ಲದೇ ವಿವಿಧ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಟಿರಿಯೊಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಎಂಜನೀಯರ್ ಪರಿಣತರು ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.ಎರಡು ದಿಶೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನಾಂತರ ಆಡಿಯೊಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಗಳು ಅಥವಾ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳಾದ ಮೂಲ ಬ್ರಾಡ್ವೆ ಕಾಸ್ಟ್ ನ ''ಒಕ್ಲಾಹೊಮಾ'' !ದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಇದೇ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆಗ (1943) ''ಕಾರೌಸೆಲ್ '' (1945) ಅಲ್ಲದೇ ''ಸೌತ್ ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್''  (1949)ಇವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುವಂತೆ &quot;ಮೋಸ&quot;ದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವೆನ್ನುವಂತಾಗಿತ್ತು.ಈ ಸ್ಟಿರಿಯೊಗಳನ್ನು ಮೂಲದಲ್ಲಿಂದಲೇ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಭಾಸ ಉಂಟಾಗುತಿತ್ತು.

ಮೊದಲ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣವನ್ನು ಟೆಲೆಫೊನಿಕ್ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಅಡೆರ್ ಅವರು 1881 ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನರ್ ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದರು. ಈಗ ಈ  BBC ಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರೇಡಿಯೊದ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 1925 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿತ್ತು. ನಂತರ 1930 ರಲ್ಲಿ EMI ನ ಅಲನ್ ಬ್ಲುಮ್ಲೆಯಿನ್ ಅವರು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್,ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸರ್ವದಿಕ್ಕು ಶಬ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite web
| title       = Alan Blumlein—The Man who Invented Stereo
| url         = http://www.abbeyroad.co.uk/news/story/?newsid=22
| publisher   = AbbeyRoad
| accessdate  = 2009-05-18
| quote       = In his short life, Blumlein devised over 120 patents and is considered one of the most significant engineers of his time.
}}&lt;/ref&gt; ಬೆಲ್ ಲ್ಯಾಬ ರೊಟೀರೀಸ್ ನ ಹಾರ್ವೆ ಫ್ಲೆಚರ್ ಅವರು ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮರುಪ್ರಸಾರದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸುವ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಕೈಗೊಂಡರು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಮರ್ಸಿಯಲ್ ಮೊಶನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ ಅಂದರೆ [[ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ]]ಯ ''ಫಾಂಟಾಸಿಯಾ'' ವನ್ನು (1940)ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿ ಮೇಲೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಹೀಗೆ 1950-ರ ಮಧ್ಯದ ಅವಧಿಗೆ ವಿವಿಧಚಾನಲ್ ಧ್ವನಿ ಅಳವಡಿಕೆಯು ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಾಲಿಯುಡ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಐವರಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಆಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ ಫಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಪಿಕ್ಚರ್ 1955 ರಲ್ಲಿ ಬಹುವಾಹಿನಿಯ ಧ್ವನಿ ; ಅದೇ ರೀತಿ, ಐವರಲ್ಲಿ ಮೂವರು 1956 ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಗೊಂಡಿದ್ದರು.&lt;/ref&gt; ರೆಮಿಂಗ್ಟನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ 1953 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಕೆಲವು ಸಂಗೀತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿಕೊಂಡಿತು.ಇದರ ಮೊದಲ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಫೊನೊಗ್ರಾಫ್ ಡಿಸ್ಕ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ 1958 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. U.S.ನ ಫೆಡೆರಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್ ಕಮೀಶನ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಎಫ್ ಎಂ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆ 1961 ಏಪ್ರಿಲ್ ನಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು.ಅದೇ ರೀತಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಎಫ್ ಎಂ ರೇಡಿಯೊಗಳಿಗಾಗಿ ಅದೇ ವರ್ಷ ಲೈಸನ್ಸ್ ನೀಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ನಂತರ 1984 ರಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಚಾನಲೆ ಟೆಲಿವಿಜನ್ ಧ್ವನಿಯನ್ನು FCCಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.ಯುನೈಟೈಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಗುಣದರ್ಜೆ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಪ್ರಸಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

==ವಿವರಣೆ==
ಈ ಪದ ''ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್''  ನ್ನು ಗ್ರೀಕ್ &quot;στερεός&quot; ನ (''ಸ್ಟಿರೊಸ್'' ),&quot;ಗಟ್ಟಿ, ಘನ&quot;&lt;ref&gt;[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dstereo%2Fs στερεός], 
ಹೆನ್ರಿ ಜಾರ್ಜ್ ಲಿಡ್ಡೆಲ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಸ್ಕಾಟ್, ಏ ಗ್ರೀಕ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಲೆಕ್ಸಿಕಾನ್, ಪೆರ್ಸಯುಸ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಲೈಬ್ರರಿಯಲ್ಲಿ&lt;/ref&gt; + &quot;φωνή&quot;(''ಫೊನ್'' ),&quot;ಶಬ್ದ, ಧ್ವನಿಗ್ರಾಹಿ, &quot;&lt;ref&gt;[4] ^ μαίνομαι, ಹೆನ್ರಿ ಜಾರ್ಜ್ ಲಿಡ್ಡೆಲ್, ರಿಪೋರ್ಟ್ ಸ್ಕಾಟ್, ಎ ಗ್ರಿಕ್- ಇಂಗ್ಲೀಶ್ ಲೆಕ್ಸಿಕನ್, ಆನ್ ಪ್ರೆಶರ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ&lt;/ref&gt; ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು 1927 ರಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್,ತನ್ನ ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ&quot;ಸೇರಿಸಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊಸ್ಕೊಪಿಕ್&quot;ನೊಂದಿಗೆ ಚಾಲ್ತಿಗೆ ತಂದಿತು. '''ಸ್ಟಿರಿಯೊ ''' ಅಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಗಳ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಪುನರ್ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಒಂದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಸ್ಪೀಕರ್ ಬಳಸಿ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ತಾಂತ್ರಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಂತೆ '''ಸ್ಟಿರಿಯೊ ''' ಅಥವಾ '''ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿ ''' ಅಂದರೆ ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣದ ಮರುಮುದ್ರಣ ಇದು ಸ್ಟಿರಿಯೊಗ್ರಾಫಿಕ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಶನ್ ನನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಆಯಾ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿನ ವಸ್ತುವಿಷಯಗಳ ಮುದ್ರಣ ದಾಖಲೆಯೇ ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ವಿಧಾನವು ಎಷ್ಟೇ ಚಾನಲ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸರೌಂಡ್ ಸೌಂಡ್  5.1-ಅಲ್ಲದೇ 6.1 ಚಾನಲ್ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಲೆವಿಜನ್ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿ ಇದು ಕೇವಲ ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಗಳಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿನ್ನಲೆಯ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಶಬ್ದ ಗ್ರಹಣವನ್ನು [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಾಸ್ತ್ರ|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್]] ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು ಇದನ್ನು &quot;ಸ್ಟಿರಿಯೊ&quot; ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಧ್ವನಿಯ ಮೂಲ ಗುರುತಿಸಿ ಅದರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪಸರಿಸಲು ಸಂಭಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಅನುಕ್ರಮವಾದ ಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುದ್ರಿಸಿದ ಈ ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಇವೆರಡರಲ್ಲಿನ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಶಬ್ದಗ್ರಹಣದ ಅವಧಿಯು ಶಬ್ದದ ಒತ್ತಡ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೋತೃ ತನ್ನ ಕೇಳುವ ವಿಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಅದರ ಶಬ್ದ ಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪಡೆದು ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ.ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕಡೆಯಿಂದ ತ್ರೀಕೋನೀಯ ಧ್ವನಿಯ ಜಾಗೆಯನ್ನು ಆತ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಒಂದೇ ಕಿವಿಗೆ ಕೇಳುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಲಾಗದು.ಆದರೆ ಅದರ ಶ್ರೇಣಿ ಮೂಲಕ ಅದರ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆನಷ್ಟವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಮುದ್ರಣಗಳು ತರಂಗಾಂತರದ ಮುಂಚೂಣಿಯನ್ನು ಅದರ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಅಲೆಗಳ ಹರಿಯು ಹಂತದಿಂದ ಇದನ್ನು ನಿಗದಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಶಬ್ದದ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿನಾಶದ ಮುಖಾಮುಖಿಯು ಎರಡೂ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ನಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸ್ಪೀಕರ್ ಬಳಸಿ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನ ವನ್ನು ಹಂತ ರದ್ದತಿಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ವಿಧಾನಗಳು==
===X-Y ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ: ತೀವ್ರತೆಯ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿ  ===
[[File:XY stereo.svg|thumb|right|upright=.6|X-Y ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಮೆಂಟ್.]]
ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ನಿರ್ದೇಶಿತ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು 90° ಮತ್ತು 135°ಡಿಗ್ರಿ ಮಧ್ಯ ಒಂದೊಕ್ಕೊಂದು ಸೇರುವಂತೆ ಕೋನೀಯ ರೀತಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ.(ದಿ [http://www.rycote.com/images/uploads/The_Stereophonic_Zoom.pdf &quot;ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಝೂಮ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110531142452/http://www.rycote.com/images/uploads/The_Stereophonic_Zoom.pdf |date=2011-05-31 }}&quot;  ಮೈಕೆಲ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಅವರಿಂದ) ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಒತ್ತಡಗಳ ಈ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಗಳು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಅಂತರವು 18&amp;nbsp;dB (16 ರಿಂದ 20&amp;nbsp;dB)ಯ ಹಂತವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಇದು ಕೇಳಲು ಸೂಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಇವುಗಳ ಧ್ವನಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಬ್ದ ತಲುಪುವ ಅವಧಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ -ಹಂತದ ಗುರುತಿಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಧ್ವನಿ ಗ್ರಹಣದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು X-Y ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಮೂಲಕ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ A-B ಸ್ಥಾಪನೆ ಮೂಲಕ ಧ್ವನಿಮೂಲವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ವಾಹಕದ ಸುರಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವಾಗ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರದ-ಎಂಟು ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್ ಗಳ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿ, ಅವು ±45° ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣದ ಮೂಲದಿಂದ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಬ್ಲುಮ್ಲೆನ್ ಜೋಡಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿದಾಗ ಅದು ಬಹುತೇಕ &quot;ಪೂರ್ಣಲೇಖೀ&quot;ಅಥವಾ ಹಾಲೊಗ್ರ್ಯಾಫಿಕ್ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗುತ್ತದೆ.  (ಇದರೊಂದಿಗೆ ಧ್ವನಿ ತರಂಗದ ತೀವ್ರತೆ)ನೋಡಿ.

===A-B ತಾಂತ್ರಿಕತೆ:ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಯ ತಲುಪುವ ಅವಧಿ  ===
[[File:AB Stereo.svg|thumb|right|upright=1.3| A-B ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಮೆಂಟ್.]]
ಇದು ಎರಡು ಸಮಾನಾಂತರ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮುಖಾಂತರ ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳು ಹೇಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅದರ ಹಂತ (ಧ್ವನಿವರ್ಧಕತೆ)ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು ಧ್ವನಿ ಮೂಲ(ಗಳ)ದ ನಿಕಟತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ ಅದು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ. ಒಂದು ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 60ಸೆಂಮೀ (23 1/2 ಇಂಚ್ ಗಳು)ಅದರ ಅವಧಿ ವಿಳಂಬತೆ (ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪುವ ವೇಳೆಯ ಅಂತರ)ಅಂದರೆ ಮೊದಲ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಗೆ ಅದು ತಲುಪುವ ಸಂಜ್ಞೆಯಾಗಿದೆ.ಇನ್ನೊಂದು ಅದರ ಬದಿಯಿಂದ ಬರುವ ಧ್ವನಿ ತರಂಗವಾಗಿದ್ದು ಸುಮಾರು1.5ಮಿಸೆಂ (1ರಿಂದ2 ಮಿಸೆಂ)ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ನೀವು ಒಂದು ವೇಳೆ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್ ಗಳ ಅಂತರ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರೆ ಅದರ ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಒಂದು 70 ಸೆಂಮೀ (27 1/2 ಇಂಚ್ ಗಳು)ಈ ಅಂತರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮನಾದ ORTF ನ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಸಂಜ್ಞೆ ಕಳಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.

ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಹಂತವಾಗಿದ್ದ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಿತ ಏಕ ಧ್ವನಿ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ.

===M/S ತಾಂತ್ರಿಕತೆ: ಮಧ್ಯ/ಬದಿಯ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫ್ರಾಫಿ===
[[File:MS stereo.svg|thumb|upright=1.3|ಮಿಡ್-ಸೈಡ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಟೆಕ್ನಿಕ್.]] ಈ ಸಮಾನಾಂತರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಎರಡು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರಾಗಿರುವ ಬದಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ಇನ್ನೊಂದು ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ 90°ಕೋನೀಯವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಮೂಲವನ್ನು ಎದುರಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿಯೂ ಹೃದಯಭಾಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಅಲನ್ ಬ್ಲುಮ್ಲೆನ್ ಇದನ್ನು ತಮ್ಮ ನೇರ ಧ್ವನಿ ತರಂಗ ಹಿಡಿದು ಇಡುವ ಚಟುವಟಿಕೆ ಬಗೆಗಿನ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲಬದಿಯ ಚಾನಲ್ ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾನದಂಡದ ಮೂಲಕ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ:ಎಡ=ಮಧ್ಯ+ಬದಿ; ಬಲ=ಮಧ್ಯ-ಬದಿ (ಅಂದರೆ ಧ್ವನಿ ಹುಟ್ಟುವ-ಮರುಹುಟ್ಟುವ ಬದಿ ಸಂಜ್ಞೆ) ಈ ಸಮೀಕರಣವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಏಕೈಕ ಸಂಜ್ಞಾಧಾರಕ ಧ್ವನಿ ಹೊರಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲವಾಗುತ್ತದೆ.ಒಂದು ವೇಳೆ ಮಧ್ಯ-ಬದಿ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದರೆ(ಆಗ ಅದು ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ)ಅದರ ನಂತರ ಸ್ಟಿರಿಯೊದ ಅಗಲವನ್ನು ಅದರ ಮುದ್ರಣದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಈ ವಿಧಾನವು ಬಹುತೇಕ ಚಿತ್ರಗಳ ಹಿನ್ನಲೆ ಧ್ವನಿಗೆ-ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿದೆ

===ನಿಕಟ-ಒಂದೇ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ: ಮಿಶ್ರಿತ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿ===
[[File:ORTF-Stereo.svg|thumb|left|upright=1.6| ORTF ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಟೆಕ್ನಿಕ್.]] ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಎರಡೂ ತತ್ವಗಳಾದ A-B ಮತ್ತು X-Y (ಸಮಬಿಂದು ಸೇರುವ ಜೋಡಿ) ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ORTF ಸ್ಟಿರಿಯೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ   ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಆಫೀಸ್ ಡೆ ರೇಡಿಯೊ ಡಿಫುಜನ್ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಫ್ರಾಂಕೇಸ್]] ನ([[ರೇಡಿಯೊ ಫ್ರಾನ್ಸ್]]) [[ORTF ಸ್ಟಿರಿಯೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ಇದನ್ನು [[ಹೃದಯಾಕಾರದ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್]] ಗಳ ಇಟ್ಟಿರುವ 17 ಸೆಂಮೀ ದೂರದ ಒಟ್ಟು ಕೋನೀಯ 110°ದ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್ ಗಳ ಅಂತರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.ಇದು 96°ಸಂಜ್ಞಾ ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳ (''[[ಸ್ಟಿರಿಯೊ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಕೋನ]]'' ವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಅಥವಾ SRA)ಎನಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.sengpielaudio.com/ ಫೊರಮ್ ಫರ್ ಮೈಕ್ರೊಫೊನೊಫ್ಮಮ್ ಅಂಡ್ ಟೊನ್ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಟೆಕ್ನಿಕ್.][http://www.sengpielaudio.com/ ಎಬರ್‌ಹಾರ್ಡ್‌ ಸೆಂಗ್‌ಪೀಲ್‌]&lt;/ref&gt; ಅಂದರೆ ನೆದರ್ ಲೆಂಡ್ಸೆ ಒಮ್ರೆಎಪ್ ಸ್ಟಿಚಿಂಗ್ (ಹಾಲೆಂಡ್ ರೇಡಿಯೊ)ದ NOS ಸ್ಟಿರಿಯೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್ ಗಳ 90° ಕೋನೀಯ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಅಂತರ 30ಸೆಂಮೀ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.ಇದು ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳ ತಲುಪುವ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.ಅದರೊಂದಿಗೆ ಯಾವ ಹಂತದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನಾದರೂ ಅದು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದುದೆಂದರೆ ಮನುಷ್ಯರ ಶ್ರವಣ ಅಂತರ 17 ಸೆಂಮೀ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತ ಸಂಜ್ಞೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಿನ್ನಲೆ ಸಂಗೀತವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೇ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳೇ ಹೊರತು ಕಿವಿಮೂಲಕ ಒಳಸೇರುವ ಸಂಜ್ಞಾ ತರಂಗಗಳಲ್ಲ.

===ಹುಸಿಭಾಷಾ-ಸ್ಟಿರಿಯೊ===
ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಗಳ ಮುದ್ರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಮರು ಶ್ರವಣಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಹಲವು &quot;ಹುಸಿ ಭಾಷಾ-ಸ್ಟಿರಿಯೊ&quot;ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು &quot;ಅರೆ-ಸ್ಟಿರಿಯೊ&quot;ಅಥವಾ ಮರುಚಾನಲ್ ಗೊಳಿಸಿದ ಸ್ಟಿರಿಯೊ&quot;ಬಳಸಿ ಈ ಧ್ವನಿ ತರಂಗವನ್ನು ಮೂಲದಿಂದಲೇ ಹೊರಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಾಸ ಉಂಟಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಮೊದಲು ಹಾರ್ಡ್ ವೇರ್ ವಿಧಾನಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.(ನೋಡಿ ಡ್ಯುಯೊಫೊನಿಕ್)ಅಥವಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಹಾರ್ಡ್ ವೇರ್ ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ನ ಸಮ್ಮಿಳಿತ. ಬ್ರೆಮ್ಮೆರ್ಸ್ ಆಡಿಯೊ ಡಿಸೈನ್ (ದಿ ನೆದರ್ ಲೆಂಡ್ಸ್)&lt;ref&gt;[http://www.multitrackstudio.com/pseudostereo.php ಸ್ಯುಡೊ -ಸ್ಟಿರಿಯೊ]&lt;/ref&gt; ಇದರ ಮಲ್ಟಿಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಹುಸಿಭಾಷಾ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಲು ವಿಶೇಷ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.&quot;ಇಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಕೋಶೀಯ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಎಡ ಚಾನಲ್ ಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಬಲಬದಿಗೆ ಹೆಚ್ಕು ತರಂಗಾಂತರದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರಲ್ಲಿನ ವಿಳಂಬವನ್ನು ಕಿವಿ ಗಮನಿಸಲಾಗದು.(ಇಲ್ಲಿನ ಧ್ವನಿವಾಹಕವು ಶ್ರವಣ ಶಕ್ತಿಯು 0ದಿಂದ 100 ಮಿಲಿಸೆಕೆಂಡ್ಸ್) ಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಇದು &quot;ಮೂಲ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ&quot;ದ ಧ್ವನಿ ಮೂಲದ ಮೊನೊ ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ &quot;ಧೃಡತೆ&quot; ತರುವ ಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ecmc.rochester.edu/ecmc/docs/hyperprism1.5.5/stereo.HTM |title=ಹೈಪರ್ ಪ್ರಿಜಮ್ ಮ್ಯಾನುಪುಲೇಶನ್ ಪ್ರೊಸೆಸ್—ಕ್ವಾಸಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ |access-date=2010-12-29 |archive-date=2008-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080331024716/http://ecmc.rochester.edu/ecmc/docs/hyperprism1.5.5/stereo.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://cec.concordia.ca/econtact/8_3/gauthier.html |title=ಎ ರಿವಿವ್ ಅಂಡ್ ಆನ್ ಎಕ್ಸ್ಟ್ಯೆನ್ಸನಾಫ್ ಸ್ಯುಡೊ ಸ್ಟಿರಿಯೊ... |access-date=2010-12-29 |archive-date=2007-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071206065506/http://cec.concordia.ca/econtact/8_3/gauthier.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಈ ವಿಶೇಷ ಹುಸಿಭಾಷಾ-ಸ್ಟಿರಿಯೊವನ್ನು ಜಪಾನಿನ ಕಿಶಿ ಮತ್ತು ನೊರೊ ಅವರು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ್ದು ಇದನ್ನು 2003 ರಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.freepatentsonline.com/6636608.html |title=ಸ್ಯುಡೊ-ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಸರ್ಕ್ಯುಟ್—ಪೇಟೆಂಟ್ 6636608 |access-date=2010-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110615003238/http://www.freepatentsonline.com/6636608.html |archive-date=2011-06-15 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.ಈಗಾಗಲೇ ಈ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯಗಳನ್ನು ಕೆಲವರು ಪಡೆದುಕೊಂಡಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.patentstorm.us/patents/5355416/description.html |title=ಸೈಕೊ ಅಸ್ಕೊಸ್ಟಿಕ್ ಸುಡೊ-ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಫೊಲ್ಡ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ |access-date=2010-12-29 |archive-date=2008-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204103229/http://www.patentstorm.us/patents/5355416/description.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳ ಅನುಭವ ಕೇಳಿಸಲು ಕೃತಕ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅಥವಾ ಇಂದಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಅಂತಹ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ವಿಧಾನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಇಂತಹ ಬಳಕೆ ವಿಧಾನದ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,871986,00.html |title=''ಸ್ಯುಡೊ ಸ್ಟಿರಿಯೊ'', ಟೈಮ್ ಮ್ಯಾಗ್ಜಿನ್, ಜ. 20, 1961 |access-date=2010-12-29 |archive-date=2011-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111128152111/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,871986,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಉಭಯಕರ್ಣೀಯ ಶ್ರವಣೀಯ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ==
{{Details|Binaural recording}}
ಈ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ &quot;ಉಭಯ ಕರ್ಣೀಯ&quot;ಮತ್ತು &quot;ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್&quot;ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಳಕೆ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಎಂಜನೀಯರ್ ಗಳು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಗುರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ಬದಿ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಇದು ಮೊದಲ ತಂತ್ರವಾದಸ್ಟಿರಿಯೊಸ್ಕೊಪಿಕ್ ಫೊಟೊಗ್ರಾಫಿಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಉಭಯರೀತ್ಯಾ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಮಾದರಿ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಜೋಡಿ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್ ಗಳನ್ನಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಹೊರಕಿವಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಶ್ರವಣೀಯ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.ಪ್ರತಿ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಒಂದು ಕಿವಿ ಪರದೆಯಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವು ಹಿನ್ನಲೆಯಾಗಿ ಹೆಡ್ ಫೊನ್ ಮುಖಾಂತರ ಚಾನಲ್ ನೊಳಗಡೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಮಿಶ್ರಣ ಅಥವಾ ಅಡ್ಡಶಬ್ದಗ್ರಹಣದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಕೇಳುಗನ ಕಿವಿಪದರೊಳಗಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅದರ ಮೂಲತಃ ಶ್ರವಣಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ ಈ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅದು ಮುದ್ರಣದ ಸ್ಥಳೀಯತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಧ್ವನಿಯ ಮರುಕಳಿಕೆಯನ್ನು ಅದರ ಭಾಗವನ್ನಾಗಿ ಕೇಳಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಆತ ಅಥವಾ ಆಕೆ ತನ್ನ ಮೆದುಳಿನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಶ್ರವಣದ ಪರಿಣಾಮ ಗಮನಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಹೆಡ್ ಫೊನ್ಸ್ ಗಳ ಧರಿಸುವುದರಿಂದುಂಟಾಗುವ ಅನನಕೂಲತೆಯು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ವೇಳೆ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಳೀಯತೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿ ಉಳಿದದನ್ನು ಅದರ ಮುದ್ರಣದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ &quot;ಧ್ವನಿವರ್ಧಕ-ಸ್ಥಳೀಯತೆ&quot;ಶ್ರವಣವು ಆಂಬಿಯೊಫೊನಿಕ್ಸ್ ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ಮರುಚಾಲಿಸುವಿಕೆ ==
ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಯು ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳೀಯತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಧ್ವನಿಗಳ ಮೂಲ ಜಾಡನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.(ಧ್ವನಿಗಳು,ವಾದ್ಯಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ)ಅದರೊಳಗಿನ ಮೂಲ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಂಭಂಧಿತವಾಗಿದೆ.) ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡುವ ಎಂಜನೀಯರ್ ನ ಗುರಿ ಯೆಂದರೆ ಸ್ಟಿರಿಯೊ &quot;ಇಮೇಜ್&quot;ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಯಾವಾಗ ಈ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಮುದ್ರಣವು ಧ್ವನಿವರ್ಧಕ ವಿಧಾನದಿಂದ ಕೇಳಿ ಬಂದಾಗ ಅದು ಕಿವಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆಯಲ್ಲದೇ(ಹೆಡ್ ಫೊನ್ ಗಿಂತ ಉತ್ತಮ) ಎರಡೂ ಸ್ಪೀಕರ್ ಗಳಿಂದ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶ್ರವಣವಿಧಾನದ ಎಂಜನೀಯರ್ ಸುಮಾರಾಗಿ ಎರಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್ (ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಹಲವು) ಬಳಕೆಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಅವುಗಳ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.ಇಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯಗಳ ಶಬ್ದೀಯ ಗ್ರಹಣವು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ.ಅಂದರೆ ಸ್ಪೀಕರ್ ಮೂಲಕ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಬಹುದಾದ ಅವಕಾಶ ಇಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.

ಆಯಾ ಸ್ಥಳೀಯತೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ವಾದ್ಯವನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಗುರುತಿಸುವ ಕೆಲಸ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಯಾವಾಗ ಇದನ್ನು ಕಾಳಜೀ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಆ ಧ್ವನಿ ಗುರುತನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಿ ಸಂಜ್ಞಾ ರೂಪಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥಾಪಿತ ವಿಧಾನ&quot; ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಈ ಹಿನ್ನಲೆ ಸಂಗೀತದ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ-ಒಂದೆಡೆ-ಸಂಗಮಿತ ಬೂಮ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಅದರಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರಿಂದ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನೂ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮೂಲದಲ್ಲಿ 1950 ಮತ್ತು 1960 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಯನು &quot;ಶ್ರೀಮಂತ&quot;ಧ್ವನಿ ಅಥವಾ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ-ಧ್ವನಿಹಿಡಿದಿಡುವಿಕೆ&quot;ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಧ್ವನಿ ಗ್ರಹಣವು ಆಯಾ ವಾದ್ಯ ಅಥವಾ ಪರಿಕರದ ಉಪಯೋಗದ ಕಾರಣವೂ ಆಗಿದೆ. ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಕಳಪೆಯಾಗಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡ ಅಥವಾ ಮರುಉತ್ಪಾದಿತ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಯು ಈ ಮೊದಲಿನ ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಮೂಲಕ್ಕಿಂತ ಕಳಪೆ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಹಾಕುವಾಗ ಎರಡು ಸಮರೂಪದ ಸ್ಪೀಕರ್ ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.ವಾದ್ಯದ ಎದುರು ಒಂದು ಕೇಳುಗನ ಎದುರು ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳುಗರ ಸ್ಥಳೀಯತೆಯನ್ನೂ ಈ ಮುದ್ರಣದ ಅಗತ್ಯತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಧ್ವನಿ ಪರಿಣಾಮದ ಪ್ರಭಾವದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಮಭಾಜಕ ತ್ರಿಕೋನದಲ್ಲಿ ರೂಪಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಇದು ಎರಡು ಸಮರೂಪೀಯ ಸ್ಪೀಕರ್ ಗಳನ್ನು ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಸುಮಾರು 60 ಡಿಗ್ರೀ ಅಂತರದ ಕೇಳುಗನ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಇದು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

==ಸಂಯುಕ್ತ ಮುದ್ರಣಗಳ ಸೌಕರ್ಯ==

ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಧ್ವನಿ ಸಂಯೋಜಿತಕ್ಕೆ ಎರಡು-ಚಾನಲ್ ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಸಮೂಹ 1958 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಯಿತು.USA ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ನ ಪೈಯೆನಲ್ಲಿನ ಆಡಿಯೊ ಫಿಡಿಲಿಟಿ ಬಗ್ಗೆ ವೆಸ್ಟ್ರೆಕ್ಸ್ &quot;45/45&quot;ಏಕೈಕ ಧ್ವನಿಸುರಳಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ವಿಧಾನ ಬೆಳೆದು ಬಂತು. ಗ್ರಾಮಾಫೊನ್ ನಲ್ಲಿನ ಗಾನಸೂಚಿಯ ಚಲನೆಯಂತೆ ಅದರ ಸಂಗೀತ ಮರುಪ್ರಸರಣಗೊಳ್ಳುವ ವಿಧಾನ ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.ಹೀಗೆ ಆ ಗಾನಸೂಚಿ ಮುಳ್ಳು ಲಂಬವಾಗಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಎಡ ಚಾನಲ್ ನಲ್ಲಿನ ಮುದ್ರಣವು ನಂತರ ನ್ಡೆದರೂ ಅದರ ಬಲ ಚಾನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಅದೇ ತೆರನಾದ ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣದ ಮುದ್ರಿಕೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.ಅದನ್ನೇ &quot;ಹಿಲ್ ಮತ್ತು ಡೇಲ್&quot;ಆಚೀಚೆ ಓಲಾಡುವ ಈ ಲಂಬೀಯ ಚಲನೆಯು ಅದರ ದಾಖಲೆಯ ಮುದ್ರಣದ ಸಂಜ್ಞೆಯಾಗಿದೆ.ಅಸ್ತಿತ್ವದಲಿನ ಫೊನೊ ಒಮ್ಮೆ ಗ್ರಹಿಕೆ ನಂತರ ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ.(ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೋಡಿ) ಪ್ರತಿ ವೆಸ್ಟ್ರೆಕ್ಸ್ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಚಾನಲ್ ಹೆಡ್ ನ್ನು ಮುನ್ನೂಕಿ 45-ಡಿಗ್ರೀ ಅಂಶದಲ್ಲಿ ಸಮಾನಾಂತರದ ಪರ್ಯಾದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಹಿನ್ನಲೆಯ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಜ್ಞೆ ಬರುವ ಧ್ವನಿ ಸರಳತೆಯು ಎಡ ಚಾನಲ್ ನ ಕೊಯಿಲ್ ಮೇಲೆ ಅದು ಉರುಳುತ್ತಾ ಸಾಗಿದಂತೆ ಅದರೊಳಗಿನ ಬಲ ಕೊಯಿಲ್ ಹೊರಭಾಗದ ಮುದ್ರಣ ಕೊಂಡಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vinylrecorder.com/stereo.html|title=Stereo disc recording|accessdate=4 October 2006}}&lt;/ref&gt;

ಒಟ್ಟು ಸೇರಿದ ಈ ಚಲನೆಯು ಧ್ವನಿ ಮೊತ್ತದ ಅಂತರವನ್ನು ಎರಡು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಚಾನಲ್ ಮೂಲಕ ಹೊರಗೆಡುವುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಈ ಲಂಬೀಯ ಧ್ವನಿ ಪ್ರಕಾರದ ಹೊರಬರುವ ಚಲನೆಯು L+R ಸಂಜ್ಞೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ L−R ನ ಅಂತರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.  ಇದರಲ್ಲಿ 45/45 ವಿಧಾನ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಯೋಜನವೆಂದರೆ ಮೂಫೊನಿಕ್ ಮುದ್ರಣದ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನಲೆಯ ವಿಧಾನ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ. ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಮುದ್ರಣ ಪರಿಕರದ ಮೂಲಕ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಧ್ವನಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹೊರಬಂದು ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ಚಾನಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಹರಿದು ಒಂದೇ ವಾಹಕದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಕಾರ್ಟ್ರಿಜ್ ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ನಂತರ ಮರುಧ್ವನಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕೇವಲ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಇಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಚಾನಲ್ ಗಳ ಬಳಕೆ ಸಹಜವಾಗಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಈ ಎರಡೂ ಚಾನಲ್ ಗಳು ಸಮಪ್ರಮಾಣದ ಧ್ವನಿಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.(ಒಂದು ಹೆಚ್ಚು ಧ್ವನಿಶಬ್ದ ಹೊರಡಿಸುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ಕಡಿಮೆ ತರಂಗಾಂತರ ಹೊರಡಿಸುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು) ಒಟ್ಟಾರೆ ಈ ವಿಧಾನವು ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಶಬ್ದಗ್ರಹಿಕೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.ಯಾಕೆಂದರೆ &quot;ಅಂತರ&quot; ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಇಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ಅದೇ &quot;ಹಿಲ್ ಮತ್ತು ಡೇಲ್&quot;ಗ್ರಹಣದ ಶೈಲಿಯ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು EMI ನ ಅಲನ್ ಬ್ಲುಮ್ಲೆನ್ 1931 ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿದರಲ್ಲದೇ ಅದೇ ವರ್ಷ ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಈ EMI ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಈ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ 1933 ರಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು.ಆದರೆ ಇದನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಲು ಸುಮಾರು ಕಾಲುಶತಮಾನ ಅವಧಿ ಬೇಕಾಯಿತು. ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಶಬ್ದಗ್ರಹಣವು ಅತಿಹೆಚ್ಚು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಶ್ರವಣ ಅನುಕೂಲ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿನ ಈ ಶಬ್ದ ಗ್ರಹಣದ ಸ್ಥಳೀಯತೆಯು ಅಲ್ಲಿನ ಮೂಲ ಧ್ವನಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.(ಕೊನೆ ಪಕ್ಷ ಭಾಗಶಃ)ಮರುಪ್ರಸಾರವಾಗಿದ್ದು. ಆಗ 1960 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಟೇಪ್ ಮೂಲಕ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಆವೃತ್ತಿ ಬಳಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು.ಇದನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿ ಎನ್ನುವಂತೆ &quot;ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕಲ್ಲೀ ರಿಪ್ರೊಸೆಸ್ಡ್ &quot;ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕೆಲವೆಡೆ ಧ್ವನಿ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಶೇಖರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ &quot;ಹಂತ&quot;ವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಧ್ವನಿತರಂಗಗಳ ಚತುರ್ಮಾರ್ಗಗಳ ಮುದ್ರಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು 1971 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇವು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಧ್ವನಿ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇದನ್ನು ಎರಡು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಚಾನಲ್ ಮೂಲಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಅಳತೆಯ ''ಮ್ಯಾಟ್ರಿಸ್ಕಿಂಗ್ '' ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಚಾನಲ್ ಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಜ್ಞೆಗಳ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುದ್ರಿತ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿ ಚಾಲಿತಗೊಂಡಾಗ ಅದು ನಾಲ್ಕು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಸಂಗೀತ ಸುಧೆಗೆ ದಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಎರಡು ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸಿಸ್ಡ್ಡ್ ಚತುರ್ಕೋನೀಯ ಮುದ್ರಣಗಳ ಪುನುರುತ್ಪಾದನಾ ವಿಧಾನಗಳಿವೆ.ಅವನ್ನು SQ (CBSಯಿಂದ) ಮತ್ತು QS (by ಸ್ಯಾನ್ ಸ್ಯುಯಿ)ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿಲ್ಲ,ಆದರೆ ಅವು ಮೊದಲು ಮಹತ್ವದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಧ್ವನಿ ಪರಿಕರ ಪೂರಕಗಳಾಗಿವೆ.ಇದನ್ನು ಇಂದು ನಾವು SACD ಮತ್ತು ಹೋಮ್ ಸಿನೆಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆಕಾರದ ಪ್ರತಿರೂಪದ CD-4 (ಇದನ್ನು ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಗಬಾರದು)ಇಲ್ಲಿ RCAನಿಂದ ಪುನರ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.ವಿಭಿನ್ನ ಧ್ವನಿ ಸಂಜ್ಞೆಗಳ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ವೈಡ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಕಾರ್ಟ್ರಿಜಿಸ್ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ಕ್ರಮವಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಆರ್ಮ್/ಮರುಧ್ವನಿಯ ಒಟ್ಟುಗೂಡುವಿಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಉನ್ನತ-ತರಂಗಾಂತರ ಮಾಹಿತಿ ಈ ಮೂಲಕ LPs ಗಳು ಆವರಿಸಿ ಕೆಲವೇ ಮರುಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.ಇದು CD-4 ಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಎರಡು ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಗೊಳಿಸಿದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣಿಸಬಹುದು.

==ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್‌ ಡಿಸ್ಕ್==
ಇದರಲ್ಲಿ ರೆಡ್ ಬುಕ್ CD ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯು ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತದೆ.ಹೀಗೆ CD ಮೇಲೆ ಮೊನೊ ಮುದ್ರಣ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಂದು ಚಾನಲ್ ಖಾಲಿ ಉಳಿಯಬಹುದು ಅಥವಾ ಅದೇ ಸಂಜ್ಞೆಗಳ ಬಳಸಿ ಅದೇ ಚಾನಲ್ ಒಂದೇ ಸಮವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದು.

==ಪ್ರಸರಣಾ ಕಾರ್ಯ==
===ರೇಡಿಯೊ===

ಎಫ್ ಎಂ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಝೆನಿತ್-GE ಪೈಲೆಟ್-ಟೋನ್ ಧ್ವನಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಾಂತ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ AM ವಾಹಕಗಳ ರೀಸೀವರ್ ಗಳ ಸೀಮಿತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಅದರ ಆಡಿಯೊ ಗುಣಮಟ್ಟ ಬಹುತೇಕ ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿರಲಾರದು.ಅದಲ್ಲದೇ ಈ AM ರಿಸೀವರ್ ಗಳು ಸಂಭಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿರಳವಾಗಿರುತ್ತವೆ.ಅದೇ ರೀತಿ ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣದ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಕರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.  ವಿವಿಧ ಧ್ವನಿ ಅಲೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು AM ಸ್ಟಿರಿಯೊದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವೆಂದರೆ ಮೊಟೊರೊಲಾದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ C-QUAMವಿಧಾನ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಇದೇ ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣ C-QUAMವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು AM ಕೇಂದ್ರಗಳು ಡಿಜಿಟಲ್ HD ರೇಡಿಯೊಪದ್ದತಿಯನ್ನಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.ಇದು AM ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಪ್ರಸರಣಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಿಯೊ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, MP2 ಆಡಿಯೊ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ಸ್ ಗಳ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ DAB ಕೂಡಾ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೇಡಿಯೊ ರೂಪಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಡಿಯೊ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಸ್ಥಳೀಯತೆ ಆಧರಿಸಿ ಅನುಸರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಾರ ಜಾಲ ತಾಣ ಅಥವಾ ಉಪಗ್ರಹ ಪ್ರಸರಣದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸದ್ಯ ಈ DAB ಯನ್ನು ವಿಡಿಯೊಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಅದರ ಹೊಸ ರೂಪವನ್ನು DMB ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

===ಕಿರುತೆರೆ===
ಕೆಲವು ಹೊಸ ಟೀವಿ ಸೆಟ್ ಗಳಲ್ಲಿ (PAL ಮತ್ತು NTSC)ಗಳಲ್ಲಿನ ಧ್ವನಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಾಂತದ ಪ್ರಸಾರ ಟೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಬ್ದ ತರಂಗಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಎರಡು ಮೊನೊ ಧ್ವನಿ ಚಾನಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅಂದರೆ ಇದು ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಷಾ ವಾಹಕಗಳ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮುಖಾಂತರ ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮಲ್ಟಿಚಾನಲ್ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಸೌಂಡ್ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಅನುಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. NICAM ನ್ನು ಯುರೊಪ್ ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಝೆಕಂನ್ಲ್ಟೊನ್ವಿಧಾನ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ದಿ EIAJ FM/FM ಸಬ್ ಕ್ಯಾರಿಯರ್ ಉಪಸಂವಹನ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಜಪಾನ್ ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಡಿಜಿಟಲ್ TV,ನಲ್ಲಿ MP2 ಆಡಿಯೊ ಹರಿವನ್ನು ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ MPEG-2 ಯೋಜನೆಯಡಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

==ಇತಿಹಾಸ==
===1881===
[[File:Theatrophone - Clement Ader 1881.JPG|thumb|left|ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವರ್ಲ್ಡ್ ಎಕ್ಶಿಬಿಶನ್ (1881)ರೇಖಾಚಿತ್ರ ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಅಡೆರ್ಸ್ ಥೆಯೆಟ್ರೊಫೊನ್ ರೀತಿಯದನ್ನು ಒಪೆರಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿತ್ತು.]]
ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಅಡೆರ್ ಇದರ ಎರಡು-ಚಾನಲ್ ಆಡಿಯೊ ವಿಧಾನವನ್ನು 1881 ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ಟೆಲಿಫೊನಿಕ್ ಪದ್ದತಿಯ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ.ಇದು ಪ್ಯಾರಿಸ ಒಪೆರಾದಲ್ಲಿನ ಧ್ವನಿತರಂಗಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹೊಂದಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು.ಈ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಪುಳಕ ತಂದಿತ್ತು.ಇಲ್ಲಿನ ರಿಸೀವರ್ಸ್ ಗಳ ಮೂಲಕ ಶ್ರೋತೃಗಳು ಸಂಗೀತ ಆಸ್ವಾದಿಸಿದರು. ''ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಮೆರಿಕನ್''  ಯೊಬ್ಬರು ವರದಿ ಮಾಡಿದಂತೆ,
:&quot;ಆದರೆ ಈ ಟೆಲೆಫೊನಿಕ್ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಸುವಿಕೆ ಕೂಡ ಕೇಳುಗರಲ್ಲಿ ಕೌತುಕ ಮೂಡಿಸಿತು.ಸ್ಥಳೀಯ ಈ ಧ್ವನಿ ಗ್ರಾಹಕಗಳನ್ನು ತರಂಗಾಂತರದ ಮುಖಾಂತರ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗುರುತಿಸುವಂತಾಗಲು ಈ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಯಿತು.ಎರಡು ದೂರವಾಣಿ ಸಂವಾಹಕಗಳ ಏಕಕಾಲದ ಧ್ವನಿ ಪಡೆಯುವಿಕೆ ಹೊಸ ರಯೋಗಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು.ಅದನ್ನೇ ಶ್ರೋತೃಗಳ ಮುಂದುವರಿಕೆ ಭಾಗದ ಪ್ರಗತಿ ಎನ್ನಲಾಯಿತು.&quot;&lt;ref&gt;ಅರ್ಲಿ ರೇಡಿಯೊ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ. ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಮೆರಿಕನ್, ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 1881, ಪು.422–23. [http://earlyradiohistory.us/1881opr.htm ''ದಿ ಟೆಲಿಫೊನ್ ಆಟ್ ದಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪೆರಾ'' ] ಹಿಂಪಡೆದಿದ್ದು ಮಾರ್ಚ್ 27, 2009.&lt;/ref&gt; 
ಈ ಟೆಲೆಫೊನಿಕ್ ಸಂಸ್ಕರಣ ವಿಧಾನವನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ 1890 ರಿಂದ 1932 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಥೆಯೆಟರೊಫೊನ್ ಎಂದು ವಾಣೀಜ್ಯೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.ಅದೇ ರೀತಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಫೊನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಇವೆರಡೂ ನಾಣ್ಯದ ಮೂಲಕ ಚಾಲಿತ ಟೆಲಿಫೊನ್ ಮೂಲಕ ಲಭ್ಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.ಅಥವಾ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಗೃಹಬಳಕೆಗೆ ಇವನ್ನು ಚಂದಾದಾರಿಕೆ ಮೂಲಕ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;&quot;ಕೋರ್ಟ್ ಸರ್ಕ್ಯುಲರ್&quot;, ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್''  (ಲಂಡನ್), ನ. 6, 1895, p. 7. &quot;ಪೊಸ್ಟ್ ಆಫೀಸ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಎಂಜನೀಯರ್ಸ್. ದಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಫೊನ್ಸ್ ಸರ್ವಿಸ್ &quot;,''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್''  (ಲಂಡನ್), ಜ.15, 1913, p. 24. &quot;ವೈಯರ್ಡ್ ವೈಯರ್ ಲೆಸ್&quot;, ''ದಿ ಟೈಮ್ಸ್''  (ಲಂಡನ್), ಜೂನ್ 22, 1925, p. 8.&lt;/ref&gt;

===1930 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ===
ಆಗ EMIನಲ್ಲಿದ್ದ ಅಲನ್ ಬ್ಲುಮ್ಲೆನ್ 1930 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯ ಪಡೆದರು.
ಇವೆರಡೂ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಪದ್ದತಿಗಳು ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಗಳ ಬಳಕೆ ಮುಖಾಂತರ ಮತ್ತು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಮೈಕ್ರೊಫೊನಿಕ್ ತಂತ್ರಗಳ  (X-Y ಜೊತೆ ಎರಡು ದಿಶಾಶ್ವನಿ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಪ್ರಸರಣಗಳ/ಬ್ಲುಮ್ಲೆನ್ ಸ್ಥಾಪಿತ ತತ್ವ /+ M/S ಸ್ಟಿರಿಯೊಗ್ರಾಫಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.)ಇದನ್ನು ಬ್ಲುಮ್ಲೆನ್ EMIನಲ್ಲಿ 1931-1933 ರಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.  ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಡಿಸ್ಕ್ ಬಳಸಿ ಎರಡೂ ಪದರುಭಿತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಗಳಲ್ಲಿನ ಬಲಬದಿಯ ಧ್ವನಿ ಬಲಕ್ಕೆ ಇದು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯತೆ ಒದಗಿಸಿತು.ಇದು 1933 ರಲ್ಲಿ EMI ನಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪೈತ್ತೈದು-ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ ಈ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಆರಂಭ ದೊರಕಿತ್ತು. ಬೆಲ್ ಲ್ಯಾಬ್ ರೊಟರಿಯ ಹಾರ್ವೆಯ್ ಫ್ಲೆಚರ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಮರು ಮುದ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೊಸ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಹೊಸ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯೆಂದರೆ &quot;ವಾಲ್ ಆಫ್ ಸೌಂಡ್&quot; ಅಂದರೆ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಟಿ ಎದುರಲ್ಲೇ ಸಾಲಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿದ ಈ ಉಪಕರಣವು ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 80 ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಗಳ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು,ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರಕ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು.ಇದನ್ನು ಏಕರೂಪದ ಕೇಳುಗ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಹಲವು ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಪರೀಕ್ಷಾ ಮುದ್ರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಎರಡು ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವೆನ್ನುವಂತೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು ಮೇಣದ ಡಿಸ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಡಬಹುದಾಗಿದೆ.ಲೆಯೊಪೊಲ್ಡ್ ಸ್ಟಾಕೊವ್ಸಿಕ್ ಮತ್ತು ಫಿಲಿಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಮ್ಯುಜಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ 1932 ರಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ (ಮಾರ್ಚ್ 12,1932 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದು)ಸ್ಕ್ರಿಯಾಬಿನ್ಸ್ ''[[Prometheus: Poem of Fire]]'' ಎಂಬುದಾಗಿದ್ದು ಅದು ಮೊದಲ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮುದ್ರಣವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಡ್ಯುಕೆ ಎಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಆತನ ವಾದ್ಯವೃಂದ ಕೆಲವು ಆಕಸ್ಮಿಕ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ರೆಕಾರಡಿಂಗ್ ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತು.(ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ &quot;ಈಸ್ಟ್ ಸೇಂಟ್. ಲೂಯಿಸ್ ಟೂಡಲ್-o&quot;, &quot;ಲೊಟ್ ಒ' ಫಿಂಗರ್ಸ್&quot;, &quot;ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಅಂಡ್ ಟ್ಯಾನ್ ಫ್ಯಾಂಟ್ಸ್&quot;) ಫೆಬ್ರವರಿ 3, 1932,ರಲ್ಲಿ RCA ವಿಕ್ಟರ್ ಗಾಗಿ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಬಳಸಿ ಮತ್ತು ಡಿಸ್ಕ್ ಕಟ್ಟರ್ ಬಳಸಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಿಭಿನ್ನ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ನೋಡಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಉತ್ತಮ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಲ ಧ್ವನಿಸುರಳಿ ದಾಖಲೆಗೆ ಏನಾದರೂ ಆಗದಂತೆ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸುರಕ್ಷತಾ ಅಂಶಗಳ ಅಳವಡಿಕೆ ಈ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಕೆಗಳು ಅಪರೂಪದ್ದಾಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳೆರಡರ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಗೋಚರತೆ ಪಡೆದಿವೆ.ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿಯೇ ಧ್ವನಿ ಮಿಶ್ರಣವು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯೇ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ದಿ ರಿಜಲ್ಟಿಂಗ್ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಈಸ್ ಅವೈಲೇಬಲ್ ಆನ್ ದಿ 22-CD ಸೆಟ್ &quot;ದಿ ಡ್ಯುಕ್ ಎಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸೆಂಟೆನ್ನೆಯಿಯಲ್ ಎಡಿಶನ್&quot;.&lt;/ref&gt;

ಬೆಲ್ ಲ್ಯಾಬ್ ರೊಟರೀಸ್ ಮೂರು-ಚಾನಲ್ ನಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಯ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 27,1933 ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿತು.ಇದರಲ್ಲಿ ಫಿಲಿಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದಿಂದ ಫಿಲಿಡೆಲ್ಫಿಯಾಗೆ ಕನ್ ಸ್ಟಿಟುಶನ್ ಹಾಲ್ ಇದು [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿಸಿ]] ಲೆಯೊಪೊಲ್ಡ್ ಸ್ಟೊಕೊವಸ್ಕಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಟಿಯ ಆಯೋಜನೆ ಇದರ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ವಿಧಾನದಲ್ಲೇ ನಡೆದಿದ್ದು ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯವಾಗಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಣ ಸಂಗೀತದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧನಗಳ ಬಳಕೆಯು ಹೊಸ ಬಗೆಯದಾಗಿತ್ತು. ಬೆಲ್ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು.ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿರೂಪವಾದ ಕಿವಿಗಳ ಚಿಕ್ಯಾಗೊ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಫೇರ್ ನಲ್ಲಿ 1933ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿತು.&lt;ref&gt;ಬಿ.ಬಿ. ಬಾಯುರ್, &quot;ಸಮ್ ಟೆಕ್ನಿಕ್ಸ್ ಟುವರ್ಡ್ಸ್ ಬೆಟರ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಪರೆಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್&quot;,''IEEE ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸಾಕ್ಶನ್ಸ್ ಆನ್ ಆಡಿಯೊ'', ಮೇ–ಜೂನ್ 1963, p. 89.&lt;/ref&gt; ಎರಡು ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ  AMಕೇಂದ್ರ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಗಳಿಗೆ ರವಾನಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;&quot;[https://books.google.com/books?id=yS0DAAAAMBAJ&amp;amp;pg=PA104 ರೇಡಿಯೊ ಆಡ್ಸ್ ಥರ್ಡ್ ಡೈಮೆನ್ಸನ್]&quot;, ''ಪಾಪ್ಯುಪಲರ್ ಸೈನ್ಸ್'', ಜ. 1953, p. 106.&lt;/ref&gt;

===1940 ರಿಂದ 1970===
====ಕಾರ್ನೆಗೆ ಹಾಲ್ ಪ್ರದರ್ಶನ 1940 ರಲ್ಲಿ ====
ಬೆಲ್ ಲ್ಯಾಬ್ ರೊಟರೀಸ್ ಅವರಿಂದ ಕಾರ್ನೆಗೆ ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 9 ಮತ್ತು 10 ರ 1940 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಸ್ಪೀಕರ್ ಗಳ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮೂರು ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಪಥಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಧ್ವನಿ ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಯಿತು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸೀಮಿತವಲಯಗಳು,ಧ್ವನಿ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಧ್ವನಿಪ್ರಮಾಣದ ದರವನ್ನು ನಿಗಾವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ಡೊಲ್ಬೆಯ್ ಗದ್ದಲ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ 1970 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಧುನಿಕವೆನಿಸಿತ್ತು.ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅದೇ ರೀತಿಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಶಬ್ದಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಅದರ ಹೆಚ್ಚಳ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಯಂನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ.ಆದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಕೈಯಿಂದ ಸೂಚಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಅದನ್ನು &quot;ಹೆಚ್ಚಳ&quot;ಅಂದರೆ ಇದು ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಒಂದು ಧ್ವನಿಯ ಏರಿಳಿತಗಳ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವನ್ನು ಫಿಲಿಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಅವರಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದು ಲೆಯೊಪೊಲ್ಡ್ ಸ್ಟೊಕೊವ್ಸಿಕಿ ಇದರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಿತು. ಸ್ಟೊಕೊವ್ಸ್ಕಿ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಈ &quot;ಹೆಚ್ಚಳ&quot;ದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು.

ಇದರಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಸ್ಪೀಕರ್ ಗಳು 1,500 ಒಟ್ಟು ಶಕ್ತಿ ಮೂಲದ ವ್ಯಾಟ್ ಬಳಸಿದವು.ಇದರಿಂದ ಸುಮಾರು 100 ಡೆಸಿಬಲ್ಸ್ ನಷ್ಟು ಧ್ವನಿ ಹೊರಹಾಕಿದವು.ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಇಡೀ ಪ್ರೇಕ್ಷಕವರ್ಗ &quot;ಮೂಕವಿಸ್ಮಿತರನ್ನಾಗಿ&quot; ಮಾಡಿತು.ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಸಂಗೀತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಸ್ಮಯ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;&quot;ಸೌಂಡ್ ವೇವ್ಜ್ 'ರಾಕ್' ಕಾರ್ನೆಗಿ ಹಾಲ್ ಆಸ್'ಎನ್ ಹಾನ್ಸ್ಡ್ ಮ್ಯುಜಿಕ್' ಈಸ್ ಪ್ಲೇಯ್ಡ್&quot;, ''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಏಪ್ರಿಲ್ 10, 1940, p. 25.&lt;/ref&gt; ಸೆರ್ಗೆಯ್ ರಾಚ್ಮನಿನೊಫ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಅತ್ಯಂತ&quot;ರೋಮಾಂಚಕ,ಅದ್ಭುತ&quot;ಆದರೆ &quot;ಇದು ಸಂಗೀತಲೋಕದಿಂದ ಆಚೆ ಇತ್ತು.ಯಾಕೆಂದರೆ ಇದರ ಗದ್ದಲದ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಅರಚಾಟವಾಗಿತ್ತು.&quot; &quot;ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ''ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರಗಳ ತೆಗೆಯಿರಿ '' &quot;, ಎಂದು ಆತ ಹೇಳಿದರು. &quot;ಅವರು ಆ ಸಂಗೀತ ಲೋಕದ ತುಣುಕಿನೊಳಗೆ ಹೋಗುವ ಮುಂಚೆ ಅದೇನೆಂದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತಾರಿರಲಿಲ್ಲ &quot;ಬಹಳಷ್ಟು 'ಹೆಚ್ಚಳ' ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಸ್ಟೊಕೊವ್ಸ್ಕಿ&quot; ಎಂದು ಆತ ಉದ್ಘರಿಸಿದ್ದರು.

====ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಯುಗ ====
ಬೆಲ್ ಲ್ಯಾಬ್ ರೊಟರೀಸ್ 1937 ರಲ್ಲಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು-ಚಾನಲ್ ಗಳ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.ಈ ಪರಿಷ್ಕೃತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬೆಲ್ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ ಇಂಕಾ.ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;&quot;ನಿವ್ ಸೌಂಡ್ ಇಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ಅಚಿವ್ಡ್ ಇನ್ ಫಿಲ್ಮ್&quot;, ''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಅ. 12, 1937, p. 27.&lt;/ref&gt; ಅದರ ನಿರ್ವಾಹಕ ಲೆಯೊಪೊಲ್ಡ್ ಸ್ಟೊಕೊವ್ವ್ಸಿಕಿ ಫಿಲಿಡೆಲ್ಫಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಅಕಾಡಮಿ ಆಫ್ ಮ್ಯುಜಿಕ್ ನಲ್ಲಿ ಒಂಭತ್ತು-ಮಾರ್ಗಗಳ ಧ್ವನಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.ಆಗ 1937 ರಲ್ಲಿ ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಗಾಗಿ ''ಒನ್ ಹಂಡ್ರೆಡ್ ಮೆನ್ ಅಂಡ್ ಎ ಗರ್ಲ್''  ಚಲನಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಾಡಿದಾಗ ಈ ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಧ್ವನಿಪಥಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟು ಸೇರಿಸಿ ಅಂತಿಮ ಧ್ವನಿಪಥ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ನೆಲ್ಸನ್ ಬಿ.ಬೆಲ್,&quot;ರಾಪಿಡ್ ಸ್ಟ್ರೈಡ್ಸ್ ಆರ್ ಬೀಯಿಂಗ್ ಮೇಡ್ ಇನ್ ಡೆವಲ್ಪ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್&quot;,''ದಿ ವಾಶಿಂಗ್ ಟನ್ ಪೊಸ್ಟ್'',ಏಪ್ರಿಲ್ 11, 1937, p. TR1.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''ಮೋಶನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ ಹೆರಾಲ್ಡ್'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11, 1937, p. 40.&lt;/ref&gt; ಮೆಟ್ರೊ-ಗೊಲ್ಡ್ವಿನ್-ಮೇಯೊರ್ ಕೂಡಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಧ್ವನಿಪಥಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಬದಲಾಗಿ ಮೂರನ್ನು ಉಪ್ಯೋಗಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು.1938 ರಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದ ಅವರು ನಂತರ ಸುಧಾರಿತ ನಾಲ್ಕು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಬಳಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಒಂದು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಸಂಭಾಷಣೆಗೆ,ಎರಡು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಧ್ವನಿ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಬಹುಮಾರ್ಗೀಯ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣದ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ ಏಕೈಕ ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಭಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವುದೇ ಆಗಿತ್ತು.ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಸಾರ್ಥಕಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.{{Citation needed|date=March 2009}} ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ MGM ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.(ಇದು ಮೊನೊದಲ್ಲಿಯೇ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದರೂ)ಅಲ್ಲಿ &quot;ಇಟ್ ನೆವರ್ ರೇನ್ಸ್ ಬಟ್ ವಾಟ್ ಇಟ್ ಪೌರ್ಸ್&quot;ಇದನ್ನು ಜುಡಿ ಗಾರ್ಲೆಂಡ್ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು.ಅಲ್ಲದೇ ಜೂನ್ 21,1938 ರಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.''ಲೌ ಫೈಂಡ್ಸ್ ಆಂಡಿ ಹಾರ್ಡಿ''  ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಇದರ ಧ್ವನಿ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿತ್ತು.

ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ದೇಶದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಯೊಳಗೊಂಡದ್ದೆಂದರೆ [[ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ]]ಯ ''ಫಾಂಟಾಸಿಯಾ '',ಇದು ನವೆಂಬರ್ 1940 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಸಂಸ್ಕರಣವನ್ನು (ಫಾಂಟಾಸೌಂಡ್)ನಿರ್ಮಿಸಿತ್ತು. ಫಾಂಟಾಸೌಂಡ್ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಚಿತ್ರದ ನಾಲ್ಕು ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ನಾಲ್ಕು ಧ್ವನಿಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು. ಮೂರು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಗಳು ಕೇಳಿಸಲಾದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿನ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳ ಧ್ವನಿಯ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾಡುತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಆಂಡ್ರಿವ್ ಆರ್. ಬೂನೆ, &quot;[https://books.google.com/books?id=NicDAAAAMBAJ&amp;amp;pg=PA65 ಮಿಕಿ ಮೌಸ್ ಗೋಜ್ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್]&quot;, ''ಪಾಪ್ಯುಪಲರ್ ಸೈನ್ಸ್'', ಜನವರಿ 1941, p. 65.&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರ ಹಣಕಾಸಿನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ.ಇದರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ನ್ನು ಮಿಶ್ರಣದ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮುಂದಾಲೋಚನೆಯ ಅಲ್ಫ್ರೆಡ್ ನಿವ್ಮನ್ ರಂಗಮಂಚದ ಮೇಲಿನ ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಗಳಿಗಾಗಿ ಹೊಸ ವಿಧಾನವನ್ನು 1940 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು.20 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಫಾಕ್ಸ್ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗೆ ಇದು ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತಿತ್ತು.ಇದು ಬಹುಚಾನಲ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿತ್ತು. ಈ ಯುಗದ ಹಲವಾರು ಧ್ವನಿಪಥದ ಮುದ್ರಣಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.ಮಲ್ಟಿಚಾನಲ್ ನ ಇವುಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲವನ್ನು ಡಿವಿಡಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.ಅದರಲ್ಲಿ ''ಹೌ ಗ್ರೀನ್ ವಾಜ್ ಮೈ ವ್ಯಾಲ್ಲಿ'',''ಅನ್ನಾ ಅಂಡ್ ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಸಿಯಾಮ್'',''ಸನ್ ವ್ಯಾಲ್ಲಿ ಸಿರೆನೆಯೆಡ್''  ಮತ್ತು ''ದಿ ಡೇ ದಿ ಅರ್ಥ್ ಸ್ಟುಡ್ ಸ್ಟಿಲ್''  ಇತ್ಯಾದಿ.

ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಟೇಪ್ ಮುದ್ರಣದ ಸಾಹಸ ಮಲ್ಟಿಚಾನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ನೇರವಾದ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ವೆಚ್ಚದಾಯಕವೂ ಹೌದು. ಆಗ 1950 ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಸ್ಟುಡಿಯೊಗಳು ಮಿಶ್ರಣ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ 35ಎಂಎಂ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಟೇಪ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗಾಗಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿ ವಿಧಾನ ಪರಿಚಿತಗೊಂಡಿತು.  ಈ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಧ್ವನಿಯು ಉತ್ತಮ-ಅನುಕೂಲಕರವೆಂದು ''ದಿಸ್ ಈಸ್ ಸಿನೆರಮಾ''  1952 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 30 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗಲೇ ಸಾಬೀತಾಯಿತು. ಈ ಸಿನೆರಮಾವು ವಿಶಾಲ ಪರದೆ ಮೇಲೆ ಅಂದರೆ ಈಗಿನ IMAXಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಬಲ್ಲ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿತ್ತು.ಚಲನಚಿತ್ರಮಂದಿರವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಿನೆರಮಾನಿಗದಿತ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುವಂತಿತ್ತು. ಸಿನೆರಮಾದ ಆಡಿಯೊ ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ನ್ನು ಏಳು ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಧ್ವನಿಪಥಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಯಿತು.ಐದು ಪರದೆಯ ಹಿಂದೆ,ಇನ್ನೆರಡು ಸುತ್ತಲಿನ ದ್ವನಿಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದವು. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಿಧಾನ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಹಜಾರ್ಡ್ ಇ.ರೀವೆಸ್ ಅವರಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇವೆಲ್ಲ ಮೂಲ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳ ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ (ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಸಾಕಷ್ಟು ಅನುಭವ ಪಡೆದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆಯೂ ಸೇರಿತ್ತು)ಇಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಪಥದ ಜಾಡಿನೊಂದಿಗೆ ಸಿನೆಮಾದ ಉತ್ತಮ ಗೋಚರತೆಗೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತಿತ್ತು.

''ದಿಸ್ ಈಸ್ ಸಿನೆರಮಾ''  ಎಂಬುದು ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ 1953 ರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಪಡೆದಿತ್ತು.ಹಲವು ಸಿನೆಮಾ ನೋಡುಗರು ಈ ಧ್ವನಿಪಥದ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಾರಂಟ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಕಿವಿಗೊಟ್ಟರು.ಇದರಲ್ಲಿ ''ಹೌಸ್ ಆಫ್ ವ್ಯಾಕ್ಸ್''  ನ 3-ಡಿ ಫಿಲ್ಮ್ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಪ್ರೈಸ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವಿತ್ತು. ಆಗಿನ ಧ್ವನಿಪಥ ವಿಧಾನ ವಾರ್ನರ್ ಫೊನಿಕ್ 35 ಎಂಎಂ ನ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಪೂರ್ಣ ಹೊದಿಕೆಯ ಎಡ-ಕೇಂದ್ರ-ಬಲಬದಿಯಲ್ಲಿ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಯಾದ ಈ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ವಿಧ ಎರಡು ಜೋಡಿ-ಪಟ್ಟಿ ಪೊಲರೈಡ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟರ್ ಗಳ ವಿಧಾನ ಹೊಂದಿತ್ತು.ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೃಶ್ಯಗೋಚರವಾದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಸುತ್ತಲಿನ ಧ್ವನಿ ಪಸರಿಸಲು ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಕೇವಲ ಇನ್ನೆರೆಡು ಚಿತ್ರಗಳು ವಾರ್ನೆರ್ ಫೊನಿಕ್ ಸೌಂಡ್ ಧ್ವನಿಯೊಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.ಅದರಲ್ಲಿ 3-ಡಿ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಾದ ''ದಿ ಚಾರ್ಜ್ ಆಟ್ ಫೀದರ್ ರಿವರ್''  ಮತ್ತು ''ಐಲೆಂಡ್ ಇನ್ ದಿ ಸ್ಕೈ''. ಈ ಚಿತ್ರಗಳ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಸ್ ಗಳು ಕಳೆದುಹೋದವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ 3-ಡಿ ಚಿತ್ರಗಳು ಥ್ರೀ-ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಧ್ವನಿಪಥದಲ್ಲಿ ಏರಿಳಿಕೆ ಕಂಡವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ''ಇಟ್ ಕೇಮ್ ಫ್ರಾಮ್ ಒಟರ್ ಸ್ಪೇಸ್'' ; ''ಐ, ದಿ ಜುರಿ'' ; ''ದಿ ಸ್ಟ್ರೇಂಜರ್ ವೊರ್ ಎ ಗನ್'' ; ''ಇನ್ ಫೆರ್ನೊ'' ; ''ಕಿಸ್ ಮಿ, ಕೇಟ್'' ; ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರಿದ್ದವು.

ಈ ಸಿನೆರಮಾದಿಂದ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಪಡೆದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಉದ್ಯಮವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ವಿಶಾಲ ಪರದೆಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು.20 ಥ್ ಸೆಂಚುರಿ-ಫಾಕ್ಸ್ ನ ಸಿನೆಮಾಸ್ಕೋಪ್ ನಾಲ್ಕು ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅದರ 35-ಎಂಎಂ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶ್ರೇಣಿ,ಈ ಸಿನೆಮಾಸ್ಕೋಪ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಟಿರಿಯಿಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಯು ಇಂದಿನ ಸಿನೆಮಾ ದ್ವನಿಪಥದ ಜಾಡನ್ನೇ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಸಿನೆಮಾಸ್ಕೋಪ್ 55 ನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.ಅದರಲ್ಲೇ ಉತ್ತಮ ಪದ್ದತಿ ಅಳವಡಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.(35 ಎಂಎಂ ಬದಲಾಗಿ 55 ಎಂಎಂ)ಇದರ ಬದಲಾಗಿ 6-ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಚಿತ್ರವು ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗದೇ ಈ ವಿಧಾನವು ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು 35ಎಂಎಂಗೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು.ಆ ಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ ''ಕರೌಸೆಲ್ '' ಮತ್ತು ''ದಿ ಕಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಐ''. ಇದರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ''ಕರೌಸೆಲ್ '' ನಲ್ಲಿ ಆರು-ಟ್ರ್ಯಾಕ್  ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಪೂರ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಬಂಧಿಯಾದ ಧ್ವನಿಪಥ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.ಅಲ್ಲದೇ 1961 ರಲ್ಲಿ ''ದಿ ಕಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಐ''  ನ್ನು ಮರುಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಇದನ್ನು 70 ಎಂಎಂ ಗೆ &quot;ವಿಸ್ತರಿಸಿ&quot;ಆರು-ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಹೇಗೆಯಾದರೂ 1954 ರಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಟಿರಿರ್ಯೊದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.(ಸಿನೆರಮಾದಲ್ಲಿ ತೋರಿದವುಗಳ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ)ಸ್ಟಿರಿಯೊಗಳಿಗೆ ಸಿದ್ದವಾಗಿರದ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕಿದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಬಳಕೆಯಾಗಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.widescreenmuseum.com/widescreen/wingcs5.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-12-29 |archive-date=2011-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926212752/http://www.widescreenmuseum.com/widescreen/wingcs5.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆಗಿನ 1975,ರ ಅವಧಿಯ ವರೆಗೆ ಯಾವಾಗ ಡೊಲ್ಬಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ಆಗ ಕೆಲವು ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿಯುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದ್ದವು.ಆಗ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಅಲ್ಬಮ್ಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಜೆಫಿಫ್ರೆಲ್ಲಿ'ಯ ''ರೊಮಿಯೊ ಅಂಡ್ ಜುಲಿಯಟ್'' —ಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಮನೌರಲ್ ಧ್ವನಿಗಳಲ್ಲೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ,&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;&gt;[49] ^ [28] ^ http://www.imdb.com/title/tt0299537/&lt;/ref&gt; ಈ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಅಧಿಕ ವೆಚ್ಚದ ಸಂಗೀತಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ,ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ''ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ ಸ್ಟೊರಿ'',&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;/&gt; ''ಮೈ ಫೇರ್ ಲೇಡಿ'',&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;/&gt; ಅಥವಾ ''ಕೇಮ್ ಲೊಟ್'' ;&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;/&gt; ಮಹಗ್ರಂಥಗಳ ಆಧಾರದ ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ''ಬೆನ್-ಹರ್'' &lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;/&gt; ಅಥವಾ ''ಕ್ಲಿಯೊಪಾತ್ರ'' ;&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;/&gt; ಅಥವಾ ರಂಗನಾಟಕಗಳ ಪ್ರಬಲ ಧ್ವನಿ ಅವಲಂಬಿತ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಅಥವಾ ಸಂಗೀತ ಮೂಲದ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ''ದಿ ಗ್ರಾಜುವೇಟ್'',&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;/&gt; ಅದರ ಸೈಮೊನ್ ಅಂಡ್ ಗಾರ್ಫುಂಕೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳು ಪರಿಚಿತವಾದವು. ಇಂದು ಎಲ್ಲಾ ಚಿತ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವೆನ್ನುವಂತೆ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಸೌಂಡ್ ನಲ್ಲೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ನಿರ್ಮಾಪಕರು 70 ಎಂಎಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅನುಕೂಲ ಬಳಸಿ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ನಿರ್ಮಾಣಗಳು 65 ಎಂಎಂ (ಅಥವಾ 35ಎಂಎಂ ನಂತರ 70 ಎಂಎಂ ಗಳಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರ ಪಡೆದವು)ಇವುಗಳ ಮರುಮಿಶ್ರಣದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಟಿರಿಯೊಗೆ ಅಳವಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.ಆದರೆ 30ಎಂಎಂ ಗಳು ಮುದ್ರಣ-ಇಳಿಕೆ ಕಂಡರೂ ಅದು ಮೊನೊ ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು-ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಧ್ವನಿಪಥ ಹೊಂದಿತ್ತು.

====ಗ್ರಾಹಕರ ಮಾಧ್ಯಮ====

ಆಗ 1940 ರಿಂದ 1970 ರ ವರೆಗೆ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಸೌಂಡ್ ಹಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಯಿತು.ಇವುಗಳ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಮರುಮಿಶ್ರಣ ಹಲವು ಚಾನಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಾಯಿತು.ಆಗಲೇ ಹೊಸ ಆಡಿಯೊ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮೊನೊಫೊನಿಕ್ ಪದ್ದತಿಗಿಂತ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಪದ್ದತಿ ದುಬಾರಿ ವೆಚ್ಚದ್ದಾಗಿದೆ.ಆಧುನಿಕ ಗಟ್ಟಿಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳ ಅಳವಡಿಕೆ ಸಹಜವಾಗಿದೆ.ಇದು ಎರಡು ಸ್ಪೀಕರ್ ಪದ್ದತಿ ಅಳವಡಿಕೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇದು ಗ್ರಾಹಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಕೆಲಸಮಾಡಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪಡೆದಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ.ಆದರೆ ಮೊದಲ ಪದ್ದತಿಗಿಂತ ಎರಡುಪಟ್ಟು ವೆಚ್ಚದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಇದಾಗಿದ್ದು ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯ.

ಎಮೊರಿ ಕುಕ್ (1913–2002)ಆಗ 1952 ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ದರಾಗಿದ್ದರಲ್ಲದೇ ಅದರ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಯತ್ನಿಸಿದರು.ಟೇಪ್ ಮುದ್ರಣದಿಂದ ಅದನ್ನು ವಿನ್ಯಲ್ (ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಧ್ವನಿಗ್ರಹಣ) ದ &quot;ಸ್ಥಳೀಯಧ್ವನಿ ಹಿಡಿಯುವ&quot; ವಿಧಾನ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಈ ಮುದ್ರಣ ವಿಧಾನವು ಎರಡು ವಿಶೇಷ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಚಾನಲ್ ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪರಸ್ಪರವಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಶಬ್ದಸೂಚಕವು ನೆಡುವ ಸೂಜಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಸೂಜಿಯು ವಿಸ್ತೃತ ಧ್ವನಿಮತ್ತು ಸ್ಪೀಕರಗೆ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಈ ಸಿದ್ದತೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಆಡಿಯೊ ಮೇಳದಲ್ಲಿನ ಕುಕ್ಕರ್ ಕಟ್ಟರ್ ಮೇಲ್ತುದಿಯುಳ್ಳ ಮುದ್ರಣಗಳ ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.ಇಂತಹ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳು ಸುಧಾರಣೆ ಕಂಡಾಗ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಹೊರಬಂದವು. ಕುಕ್ ಹಲವು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿ ಸೈ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.ರೈಲ್ವೆ ಶಬ್ದ ಹಿಡಿದು ಗುಡುಗುಸಿಡಿಲಿನ ಅಬ್ಬರದ ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ ಮುದ್ರಣದ ದಾಖಲೆ ಮಾಡಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. (ಆಗ ಕುಕ್ ಬಳಸಿದ &quot;ಸ್ಥಳೀಯ ಧ್ವನಿ&quot;ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಸೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಬಳಕೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಗಬಾರದು.ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಇಯರ್ ಫೊನ್ ಬಳಸಿ ಕೇಳುಗನಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಕುಕ್ ಅನುಕೂಲಕರ ಸಂವಹನದ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್ ಬಳಸಿದರಾದರೂ ಈ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ &quot;ಬೈನೌರಲ್&quot;ಎಂದು ಕರೆದರು) ಕುಕ್ 1953 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸುಮಾರು 25 ಸ್ಟಿರಿಯೊ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿದರು.ಆಗ ಆಡಿಯೊಫೈಲ್ ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಕ್ಕಿಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;&quot;[https://books.google.com/books?id=YgoEAAAAMBAJ&amp;amp;pg=PA15 ಕಮರ್ಸಿಯಲ್ ಬೈನ್ಯುರಲ್ ಸೌಂಡ್ ನಾಟ್ ಫಾರ್ ಆಫ್]&quot;, ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'', ಅ. 24, 1953, p. 15.&lt;/ref&gt;

ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಟೇಪ್ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಎರಡು ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಗಳ ಒಟ್ಟು ಸೇರಿಸಿ ಅಲ್ಲದೇ ಅದನ್ನು ಹಿನ್ನಲೆಯಾಗಿ 1/4 ಇಂಚುಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಟೇಪ್ ಬಳಸಲಾಯಿತು.ಇದನ್ನು 1952 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;&quot;[https://books.google.com/books?id=jNwDAAAAMBAJ&amp;amp;pg=PA216 ಅಡ್ವೆಂಚರ್ಸ್ ಇನ್ ಸೌಂಡ್]&quot;, ''ಪಾಪ್ಯುಪಲರ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ಸ್'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1952, p. 216.&lt;/ref&gt; ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರೆಮಿಂಗ್ಟನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ 1953 ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಸಂಗೀತ ಗೋಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು.ಇವುಗಳನ್ನು ಕಲಾವಿದರ ತಂಡವಾದ ಥೊರ್ ಜಾನ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಸಿನಿಸಿನ್ನಾಟಿ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ದವರು ಈ ಸಂಗೀತ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಆ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ RCA ವಿಕ್ಟರ್ಕೆಲವು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಟೇಪಿಂಗ್ ಗಳ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿತು.ಅದಕ್ಕೆ ಲೆಯೊಪೊಲ್ಡ್ ಸ್ಟೊಕೊವ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಗುಂಪು ನೆರವಾಯಿತು. ಆಗ RCA 1954 ರಲ್ಲಿ ಬಾಸ್ಟನ್ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ವನ್ನು ಟೇಪ್ ಮಾಡಿತ್ತು.ಇದನ್ನು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮುಂಚ್ ಅವರ ತಂಡ ಬೆರ್ಲಿಯೊಜ್ ನ ''ಡ್ಯಮ್ನೇಶನ್ ಆಫ್ ಫೌಸ್ಟ್''  ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟಿತ್ತು.ಇದು ಕಂಪನಿಯು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡುಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಇದಾದ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಆರ್ಟುರೊ ಟೊಸ್ಕ್ಯಾನಿಯನ್ ನ ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಟೇಪ್ ನಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಂಡವು. ಆದರೆ ಅವುಗಳು 1987 ಮತ್ತು 2007 ರ ವರೆಗೆ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ UK ನಲ್ಲಿ ಡೆಕ್ಕಾ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್  ಸ್ಟಿರಿಯೊದಲ್ಲಿ 1954ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಕಂಪನಿಗಳಾದ ಕನ್ಸರ್ ಟೇಪ್ಸ್ ಮತ್ತು RCA ವಿಕ್ಟರ್ ಗಳು 1954 ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಗಳ ಪೂರ್ವ ನಿರ್ಧರಿತ ಮುದ್ರಣದ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಟೇಪ್ ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದವು.ಪ್ರತಿ-ರೀಲ್ ನಿಂದ ರೀಲ್ ವರೆಗಿನ ಅದರ ಧ್ವನಿಪಥ ಜಾಡು ಮಾನ್ಯುರಲ್ ವೆಚ್ಚಕ್ಕಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಕಾಣಬೇಕಾಯಿತು.&lt;ref&gt;&quot;[https://books.google.com/books?id=EBsEAAAAMBAJ&amp;amp;pg=PA34 ಟೇಪ್ ಟೃಇಡ್ ಗ್ರುಪ್ ಟು ಫಿಕ್ಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ಸ್]&quot;,''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'', ಜುಲೈ 10, 1954, p. 34.&lt;/ref&gt;  ಗಂಭೀರ ಆಡಿಯೊಫೈಲ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಜನ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ನಂತರ ಅದನ್ನು &quot;ಆರಂಭಿಕ ಅಳವಡಿಕೆಗಳು&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತಾದರೂ ಜನ ಅವುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು.ಹೀಗಾಗಿ ಅವು ಕೆಲವು ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಾಸ ಕಂಡವು.&lt;ref&gt;&quot;ಹೈ-ಫೈ: ಟು-ಚಾನಲ್ ಕಾಮೊಶನ್&quot;, ''}ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ನವೆಂಬರ್ 17, 1957, p. XX1.&lt;/ref&gt; ನಂತರ 1957 ರ ಅವಧಿ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಸಂಗೀತ ವಹಿವಾಟಿನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಯಿತು.

[[File:Audio Fidelity first stereo LP.jpg|thumb|left|upright=1.3|ಲೇಬಲ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಲೀವ್ ಫ್ರಾಮ್ ಆಡಿಯೊ ಫಿಡೆಲಿಟಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೆಕೆಂಡ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಡೆಮಾನ್ ಸ್ಟ್ರೇಶನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್,ca. 1958.]] 
ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮುದ್ರೆಯ ಆಡಿಯೊ ಫಿಡೆಲೆಟಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ '''ಮೊದಲ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಡಿಸ್ಕ್'''  ಗಳನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 1957 ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಳಿಸಿತು. ಸಿಡ್ನಿ ಫ್ರೆಯ್ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ವೆಸ್ಟ್ರೆಕ್ಸ್ ನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.(ಇದರ ಮಾಲೀಕರೆಂದರೆ ಎರಡು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಡಿಸ್ಕ್-ಕಟ್ಟಿಂಗ್ ವಿಧಾನಗಳ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಮತ್ತು ಪೈಪೋಟಿದಾರರಾಗಿದ್ದರು.)ತಮ್ಮ ಮುದ್ರಣ ಟೇಪ್ ಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಮೊದಲ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಬರುವ ಮುಂಚೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.jazzology.com/jazzbeat.php?id=50 |title=ಜಾಜ್ ಬೀಟ್ 2007-10-26 |access-date=2010-12-29 |archive-date=2011-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927133102/http://www.jazzology.com/jazzbeat.php?id=50 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thedukesofdixieland.com/history.htm |title=ಹ್ಯಾರೆ ಆರ್. ಪೊರ್ಟರ್ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ |access-date=2010-12-29 |archive-date=2004-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040126224550/http://www.thedukesofdixieland.com/history.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮೊದಲ ಬದಿ 1 ರಲ್ಲಿ ಡ್ಯುಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಕ್ಸಿಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಬದಿ 2 ರಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ಪಥದ ಶಬ್ದ ಗ್ರಹಣದ ಮುದ್ರಣವಿತ್ತು. ಇದರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ 13,1957 ರಲ್ಲಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಡಿಟೊರಿಯಮ್ ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ಮೊದಲ ಆರಂಭಿಕ &lt;ref&gt;&quot;[https://books.google.com/books?id=wR0EAAAAMBAJ&amp;amp;lpg=PA27&amp;amp;pg=PA27#v=onepage&amp;amp;q&amp;amp;f=false }ಮಾಸ್ ಪ್ರೊಡ್ಯುಸ್ಡ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಡಿಸ್ಕ್ ಈಸ್ ಡೆಮಾನ್ ಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್],&quot; ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್, ಡಿ. 16, 1957, p. 27.''&lt;/ref&gt; 500 ನಕಲುಗಳನ್ನು ಆ ವೇಳೆಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂರು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಫ್ರೆಯ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ ವಿಷಯದ ಪತ್ರಿಕೆ ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಜಾಹಿರಾತು ನೀಡಿದ.''ಯಾರೇ ಕಂಪನಿಯವರು ತಮ್ಮ ಲೆಟರ್ ಹೆಡ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಅವರಿಗೆ ಉಚಿತ ನಕಲುಪ್ರತಿ''  ನೀಡುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=wR0EAAAAMBAJ&amp;amp;pg=PA33 ಆಡಿಯೊ ಫಿಡಿಲಿಟಿ ಅಡ್ವರ್ ಟೈಜ್ ಮೆಂಟ್], ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'', ಡಿ. 16, 1957, p. 33.''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[https://books.google.com/books?id=wR0EAAAAMBAJ&amp;amp;pg=PA27 ಮಾಸ್ ಪ್ರೊಡ್ಯುಸ್ಡ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಡಿಸ್ಕ್ ಈಸ್ ಡೆಮಾನನ್ ಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್]&quot;, ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'', ಡಿ. 16, 1957, p. 27.''&lt;/ref&gt;

ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಚಾರ ನೀಡಲು ಸಮರ್ಥವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಅಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಆರ್. ಜಿಪ್ಸರ್, &quot;ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಸೌಂಡ್ ವೇಟಿಂಗ್ ಫಾರ್ ಎ ಬೂಮ್&quot;, ''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಆ 24, 1958, p. F1.&lt;/ref&gt; ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಫೊನೊಗ್ರಾಫ್ ಉಪಕರಣಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಆಯ್ಕೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.ಆಡಿಯೊ ಫಿಡೆಲ್ಟಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಗಳ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇದು ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಡಿಸ್ಕ್ ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ ನಂತರ ಇನ್ನುಳಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಡಿಸ್ಕ್ ಗಳು ಕೊಂಚ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು.ಅದರಲ್ಲೂ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟಿಕ್ ಕಾರ್ಟ್ರಿಜ್ ಸ್ಟಿರೊಗಳನ್ನು ಡಿಸ್ಕ್ ಗಳ ಮೂಲಕ ಕೇಳುವ ಪರಿಕರದ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಜೂನ್ 1958 ರಲ್ಲಿ  $250 ರಿಂದ $29.95 ವರೆಗಿನ ನಿಗದಿಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;&quot;[https://books.google.com/books?id=txgEAAAAMBAJ&amp;amp;pg=PA36 ಆಡಿಯೊ ಫಿಡಿಲಿಟಿ ಬಾಂಬ್ ಸೆಲ್ ಹ್ಯಾಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಅಗೊಗ್]&quot;, ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'', ಡಿ. 22, 1962, p. 36.&lt;/ref&gt; '''ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ದೊಡ್ಡ-ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು'''.ಇದನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 1958 ರ ವೇಳೆಗೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಾಯಿತು.''ಜಾನಿ ಪುಲೆಯೊ ಮತ್ತು ಆತನ ಹಾರ್ಮೊನಿಕಾ ಗ್ಯಾಂಗ್ ವ್ಯಾಲ್ಯುಮ್ 1'' (AFSD 5830)ನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.''ರೇಲ್ ರೋಡ್-ಸೌಂಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಎ ವ್ಯಾನಿಶಿಂಗ್ ಎರಾ''  (AFSD 5843),''ಲೈನಿಯಲ್-ಲೈನಿಯಲ್ ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್ ಅಂಡ್ ಹೀಸ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ''  (AFSD 5849) ಮತ್ತು ''ಮಾರ್ಚಿಂಗ್ ಅಲಾಂಗ್ ಉಯಿತ್ ದಿ ಡ್ಯುಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಕ್ಸಿಲ್ಯಾಂಡ್ ವ್ಯಾಲ್ಯುಮ್ 3''  (AFSD 5851)ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಮಾರ್ಚ್ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕಂಪನಿಯು ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು LPs ಗಳನ್ನು ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;&quot;[https://books.google.com/books?id=eyEEAAAAMBAJ&amp;amp;lpg=PA25&amp;amp;pg=PA9#v=onepage&amp;amp;q&amp;amp;f=false CBS ಡಿಸ್ಕ್ಲೊಸೆಸ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಸ್ಟೆಪ್],&quot; ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'', ಮಾರ್ಚ್ 31, 1958, p. 9.&lt;/ref&gt;

ಹೀಗೆ 1968 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳು ಮೊನೌರಲ್ ಡಿಸ್ಕ್ಸ್ ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದವು.&lt;ref&gt;ಸಿಲ್ವನ್ ಫಾಕ್ಸ್,&quot;ಡಿಸ್ಕ್ಸ್ ಟುಡೆ: ನಿವ್ ಸೌಂಡ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಸ್ಪಿನ್ ಲಾಂಗ್-ಪ್ಲಯಿಂಗ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ಪ್ರೊಸ್ಪರಿಟಿ &quot;, ''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಆ 28, 1967, p. 35.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ronpenndorf.com/labelography4.html RCA ವಿಕ್ಟರ್ ರೆಡ್ ಸೀಲ್ ಲೇಬಲೊಗ್ರಾಫಿ(1950–1967)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111011131/http://ronpenndorf.com/labelography4.html |date=2012-01-11 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[https://books.google.com/books?id=wAoEAAAAMBAJ&amp;amp;pg=PA1 Mfrs. ][https://books.google.com/books?id=wAoEAAAAMBAJ&amp;amp;pg=PA1 ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಂಗಲ್ ಮೊನೌರಲ್]&quot;, ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'', ಜ. 6, 1968, p. 1.&lt;/ref&gt;

====ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಸಾರ ವೈಖರಿ====
'''ರೇಡಿಯೊ''' :ಇದನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 1925,ರಲ್ಲಿ BBCಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರಸರಣಾ ಕೇಂದ್ರ 5XX ಮೂಲಕ ಡಾವೆಂಟ್ರಿ ನಾರ್ಥ್ ಅಂಪ್ಟೊನಿಶೈರ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಇಲ್ಲಿ ಇದು [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್]] ನಿಂದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸರ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಹಾರ್ಟಿ ಅವರು ನಡೆಸಿದ ರೇಡಿಯೊದ ಮೊದಲ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿತ್ತು.ಇದನ್ನು 5XX ನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸೂಕ್ತ ಚಾನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ದೂರತರಂಗಾಂತರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ BBC ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮಧ್ಯಮ ತರಂಗಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಎಡ ಚಾನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ BBC ಯು ಇದನ್ನು 1926 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಪುನಃ ಲಂಡನ್ ನಲ್ಲಿ 2LO ಡಾವೆಂಟ್ರಿಯಲ್ಲಿ 5XX ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಮರುಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. ಇಂತಹ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಎಫ್ ಎಂ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಪ್ರಸಾರಗಳನ್ನು ಲಂಡನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 1958 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಅದಲ್ಲದೇ ನಿಯಮಿತ ಶನಿವಾರ ಬೆಳಗ್ಗೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ ರೂಪದ ಪ್ರಸಾರಗಳನ್ನು ಟೀವಿ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ತರಂಗಾಂತರ ಅಲೆ (AM) ರೇಡಿಯೊಗೆ ಬಳಸಿ ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಗಳನ್ನು ಮರುಪ್ರಸಾರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ BBC ಯಲ್ಲಿ ಥರ್ಡ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಜಾಲವನ್ನು ಎಫ್ ಎಂ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಸಿಗ್ನಲ್ ಗಳ ಬಳಸಿ ಆಗಸ್ಟ್ 28,1962 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಶಿಕ್ಯಾಗೊ AM ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರ WGN (ಮತ್ತು ಅದರ ಸಹಸಂಸ್ಥೆ FM ಕೇಂದ್ರ, WGNB) ಗಳು ಒಂದು ಗಂಟೆ ಅವಧಿಯ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಮೇ 22,1952 ರಲ್ಲಿ ಮುಂದಾಗಿದ್ದವು.ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು AM ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಆಡಿಯೊ ಚಾನಲ್ ಪ್ರಸಾರ ಇನ್ನೊಂದು ಆಡಿಯೊ ಚಾನಲ್ ನ್ನು ಎಫ್ ಎಂ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;W-G-N ಅಂಡ್ WGNB ಟು ಅನ್ವೆಲ್ ನಿವ್ New 'ವಿಜ್ವಲ್' ಸೌಂಡ್&quot;,''ದಿ ಚಿಕ್ಯಾಗೊ ಟ್ರಿಬೂನ್'', ಮೇ 19, 1952, p. B-6.&lt;/ref&gt; ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿಯ WQXR ಅದರ ಮೊದಲ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1952 ಮತ್ತು 1954 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿತು.ಹೀಗೆ ಅದು ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತ್ತು.ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅದು ಎರಡು ಆಡಿಯೊ ಚಾನಲ್ ಗಳನ್ನು ಅದರ AM ಮತ್ತು FM ಕೇಂದ್ರಗಳ ನೆರವನ್ನೂ ಪಡೆದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;&quot;ನಿವ್ಜ್ ಆಫ್ of TV ಅಂಡ್ ರೇಡಿಯೊ&quot;, ''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಅ. 26, 1952, p. X-11. &quot;ಬೈನ್ಯುರಲ್ ಡೈವೈಸಿಸ್&quot;, ''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮಾರ್ಚ್ 21, 1954, p. XX-9.&lt;/ref&gt;  ರೆನ್ಸೆಲ್ಲೆಯರ್ ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯುಟ್ ತನ್ನ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ನೇರ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಪ್ರಸಾರಗಳನ್ನು ನವೆಂಬರ್ 1952 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು.ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಮೂಲದ ಎರಡು AM ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದರ ಪ್ರಸಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ದಾಟಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;&quot;[https://books.google.com/books?id=3y0DAAAAMBAJ&amp;amp;pg=PA20 ಬೈನುರಿಯಲ್ ಮ್ಯುಜಿಕ್ ಆನ್ ದಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್]&quot;,''ಪಾಪ್ಯುಪಲರ್ ಸೈನ್ಸ್, ಏಪ್ರಿಲ್ 1953, p. 20.''&lt;/ref&gt;

ಆಗ ಆರು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ FM ಗಳ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪಿಟ್ಸ್ ಬರ್ಗ್, ಪೆನ್ಸೆಲ್ವೇನಿಯಾ ದಲ್ಲಿ KDKA-FM ನ ಮೇಲೆ ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ 1960 ರಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |title= Commentary: Dick Burden on FM Stereo Revisited |url= http://www.rwonline.com/article/812 |date= February 1, 2007 |publisher= RADIOWORLD |accessdate= September 22, 2009 |archive-date= ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 2012 |archive-url= https://archive.is/20120910150332/http://www.rwonline.com/article/812 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; ದಿ ಫೆಡೆರಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್ ಕಮಿಶನ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 1961 ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು.ಲೈಸನ್ಸ್ ಪಡೆದ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ FM ರೇಡಿಯೊ ಪ್ರಸಾರವು ಆಗ ಜೂನ್ 1,1961 ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;&quot;ಕನ್ವರ್ಜನ್ ಟು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ಸ್ ಆನ್ FM ಈಸ್ ಅಪ್ರೂವ್ಡ್ ಬೈ F.C.C.&quot;, ''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಏಪ್ರಿಲ್ 20, 1961, p. 67.&lt;/ref&gt; WEFM (ಚಿಕ್ಯಾಗೊ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು WGFM (ಶೆನೆಕ್ಟೆಡಿ, ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್) ನಲ್ಲಿನವುಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;&quot;ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ FM ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಬಿಗನ್ ಬೈ WEFM&quot;, ''ದಿ ಚಿಕ್ಯಾಗೊ ಟ್ರಿಬೂನ್'', ಜೂನ್ 2, 1961, p. B-10.&lt;/ref&gt;

[[File:Scott350.jpg|thumb|HH ಸ್ಕಾಟ್ ಮಾಡೆಲ್ 350, ca. 1961: ಮೊದಲ FM ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಟರ್ನರ್ US ನಲ್ಲಿ]]

'''ಟೆಲೆವಿಜನ್:'''  ಡಿಸೆಂಬರ್ 11, 1952 ರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆವೃತ್ತ ದೂರದರ್ಶಕ ಪ್ರಸಾರವು ''ಕಾರ್ಮೆನ್'' ದ್ದಾಗಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟಿನ್ ಒಪೆರಾ ಹೌಸ್  ದಿಂದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆದ್ಯಂತ 31 ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು RCAಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;&quot;ಥಿಯೆಟರ್ ಟು ಹ್ಯಾವ್ ಸ್ಪೆಸಿಯಲ್ ಸೌಂಡ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಫಾರ್ TV&quot;, ''ಲಾಸ್ ಎಂಜಿಲ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಡಿ. 5, 1952, p. B-8.&lt;/ref&gt; ''ದಿ ಪ್ಲಿಮೌತ್ ಶೊ'' ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹಲವು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು 1958-59 ರಲ್ಲಿ ಅದೇ ರೀತಿ (AKA ''ದಿ ಲಾರೆನ್ಸ್ ವೆಲ್ಕ್ ಶೊ''  ಇದು  ABC (ಅಮೆರಿಕಾ)ಮೇಲೆ ಪ್ರಸಾರ ದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸಾರ ಕಂಡಿತ್ತು.ಇವು ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಧ್ವನಿ ಮೇಲೆ 75 ಮಿಡಿಯಾ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಟ್ ಗಳ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಆಡಿಯೊ ಪ್ರಸಾರ ಕೈಗೊಂಡವು.ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ABC  ರೇಡಿಯೊ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;&quot;ಎ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಫಸ್ಟ್ ! ವೆಲ್ಕ್ ಗೋಜ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್&quot; (ಜಾಹೀರಾತು), ''ಲಾಸ್ ಎಂಜಿಲ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10, 1958, p. A-7.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;[https://books.google.com/books?id=-QoEAAAAMBAJ&amp;amp;pg=PA23 ಡೀಲರ್ಸ್: ಲಾರೆನ್ಸ್ ವೆಲ್ಕ್ ಲೀಡ್ಸ ಇನ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ!]&quot; (ಜಾಹೀರಾತು), ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'', ಅ. 13, 1958, p. 23.&lt;/ref&gt; ಅದೇ ಪದ್ದತಿಯಂತೆ  NBC ಟೆಲಿವಿಜನ್ ಮತ್ತು NBC ರೇಡಿಯೊ ಜಾಲಗಳು ''ದಿ ಜಾರ್ಜ್ ಗೊಬೆಲ್ ಶೊ'' ವನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 21 1958 ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೂರು ವಿಂಗಡಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಧ್ವನಿ ಮೂಲಕ ನೀಡಿದವು.&lt;ref&gt;&quot;[https://books.google.com/books?id=4AoEAAAAMBAJ&amp;amp;pg=PA37 ಎಕ್ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ಜೇಂಟ್ TV ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಆಡಿಯನ್ಸ್]&quot;, ''ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್'', ಅ. 20, 1958, p. 12.&lt;/ref&gt; ಅದಲ್ಲದೇ ABC ಯ'' ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನೆಯ್ ಪ್ರಜೆಂಟ್ಸ್''  ''ದಿ ಪೀಟರ್ ಚಿಕೊವಸ್ಕಿ ಸ್ಟೊರಿ'' ಯನ್ನು ಜನವರಿ 1959 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು.ಅದರೊಂದಿಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಡಿಸ್ನೆಯ್ ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆನಿಮೇಟೆಡ್ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನೂ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.''ಸ್ಲೀಪಿಂಗ್ ಬ್ಯುಟಿ'' -ಇಲ್ಲಿ ABC ಯ ಅಂಗಗಳಾದ  AM ಮತ್ತು FM ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಎಡಬಲ ಆಡಿಯೊ ಚಾನಲ್ ಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ನಂತರ 1961 ರಲ್ಲಿ FM ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದ ನಂತರ ಕೆಲವು ಸಂಗೀತ-ಆಧಾರಿತ ಟೀವಿ ಶೊಗಳ ಪ್ರಸಾರ ನಡೆಯಿತು.ಇದರಲ್ಲಿ ಸೈಮಲ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಯಿಂಗ್ (ರೇಡಿಯೊ-ಟೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಾರ)ಇಲ್ಲಿ ಶೊ ನಡೆದ ಆಡಿಯೊ ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ FM  ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಜಾಕ್ ಗೌಲ್ಡ್, &quot;TV: ಹ್ಯಾಪಿ ಮ್ಯಾರೇಜ್ ಉಯಿತ್ FM ಸ್ಟಿರಿಯೊ&quot;, ''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಡಿ. 26, 1967, p. 67.&lt;/ref&gt; ಇಂತಹ ಶೊಗಳನ್ನು 1960 ಮತ್ತು 1970 ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಸೇರಿಸಿ ರೀಲ್-ಟು-ರೀಲ್ ಟೇಪ್ ನ್ನು ಅಂಚೆ ಮೂಲಕ FM ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಈ ಸಂಗೀತ ಅಥವಾ ಸಂಗೀತಗೋಷ್ಟಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿರದಿದ್ದರೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ)   ಅದಾದ ಬಳಿಕ 1980 ರಲ್ಲಿ ಉಪಗ್ರಹ ವಿತರಣಾ ಸೌಲಭ್ಯದ ಮೂಲಕ ಟೆಲೇಜನ್ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುವ ಶ್ರಮದಾಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಈ ತರಹದ ಕೊನೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸೈಮಲ್ ಕಾಸ್ಟ್ NBC ಮೇಲೆ ಪ್ರಸಾರ ಕಂಡಿದ್ದೆಂದರೆ ''ಫ್ರೈಡೇ ನೈಟ್ ವಿಡಿಯೊಸ್'' ; ಇದನ್ನು FCC ಯಿಂದ MTS ಸ್ಟಿರಿಯೊಸಮ್ಮತಿಗೆ ಕೆಲವು ಅವಧಿ ಮುಂಚೆಯೇ ಇದರ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.

ಕೇಬಲ್ ಟೀವಿ ಪ್ರಸಾರ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಲವಾರು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಬಳಕೆಯ ಉಪಯೋಗ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.MTS ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮಾಡ್ಯುಲೇಟರ್ಸ್ (ಧ್ವನಿ ಏರಿಳಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು) ಬೆಲೆಗಳು ಇಳಿಯುವ ವರೆಗೂ ಇದು ಒಂದು ಅಯೋಜಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಎನಿಸಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಕೇಬಲ್ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದಿ ಮೂವಿ ಚಾನಲ್ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.ಇದರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಕೇಬಲ್ ಟೀವಿ ಸ್ಟೇಶನ್ ಇದು ಅಧಿಕ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮಾಡ್ಯುಲೇಶನ್ ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ MTVಅದು ಸೈಮಲ್ ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ವಿಧಾನ ಬಳಸಿತ್ತು.

ಜಪಾನಿಯರು ಸಹ ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್ (ಸ್ಟಿರಿಯೊ)ಧ್ವನಿ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು 1978 &lt;ref name=&quot;Japan's Stereo TV System&quot;&gt;&quot;[https://www.nytimes.com/1984/06/16/business/japan-s-stereo-tv-system.html ಜಪಾನ್ಸ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ TV ಸಿಸ್ಟೆಮ್]&quot;, ''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಜೂನ್ 16, 1984.&lt;/ref&gt; ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿತು.ನಂತರ 1982 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಧ್ವನಿಮೂಲಕ ಪ್ರಸಾರ ನಿಯಮಿತವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.terramedia.co.uk/Chronomedia/years/1982.htm ಕ್ರೊನೊಮಿಡಿಯಾ: 1982].&lt;/ref&gt; ಬಳಿಕ 1984 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ 12% ರಷ್ಟು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿವಾರದ 14 ಅಥವಾ 15 ಗಂಟೆಗಳ ಪ್ರತಿ ಕೇಂದ್ರದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು.  ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ ಯ ದ್ವೀತೀಯ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಜಾಲ, ZDF,1984 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Japan's Stereo TV System&quot; /&gt;

'''MTS: ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಗಾಗಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ''' 
{{Main|Multichannel television sound}}
''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್''  1979 ರಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದಂತೆ [ಟೆಲಿವಿಜನ್]ಉದ್ಯಮವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯ ಧ್ವನಿ ವಿಧಾನಗಳ ಆಧುನಿಕರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಪಡೆಯಿತು.ಈಗಿನ ಧ್ವನಿ [ಉನ್ನತೀಕರಣ]ದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಲ್ಲಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ವರ್ಗದವರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಉದ್ಯಮ ಪ್ರಗತಿ ಕಂಡಿತು.ಹೀಗೆ ದೂರದರ್ಶನವು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸವಾಲನ್ನೆದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಿಡಿಯೊ ಡಿಸ್ಕ್ ಎನ್ನಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಲೆಸ್ ಬ್ರೌನ್, &quot;ಹೈ-ಫೈ ಸ್ಟಿರಿಯೊ TV ಕಮಿಂಗ್ ಇನ್ 2 ಟು 4 ಇಯರ್ಸ್&quot;, ''ದಿ ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ಸ್ ಟೈಮ್ಸ್ '', ಅ. 25, 1979, p. C-18.&lt;/ref&gt;

'''ಮಲ್ಟಿಚಾನಲ್ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಸೌಂಡ್''',ಇದು '''MTS''' ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. (ಆಗಾಗ ಇನ್ನೂ ಅದನ್ನು'''BTSC''',ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ ಕಮೀಟೀ ಇದಕ್ಕೆ ಕತೃವಾಗಿದೆ.),ಇದನ್ನು ಸಂಖ್ಯಾನಿಗದಿಕರಣ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಚಾನಲ್ ಗಳು [[ಶಬ್ದ|ಆಡಿಯೊ]] ದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಎನ್ ಟಿ ಎಸ್ ಸಿ|NTSC]]-ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.ಇಲ್ಲಿಯೂ [[ಶಬ್ದ|ಆಡಿಯೊ]] ಕ್ಯಾರಿಯರ್ ಗಳ ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ. ಇದು FCCಯಿಂದ ಅಳವಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿನ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಪ್ರಸಾರದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ದರ್ಜೆಯನ್ನು 1984 ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ ವಿವರಿಸಲು ತಿಳಿಸಿದೆ. 
ವಿರಳವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರದ ಜಾಲದ ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಪ್ರಸಾರದ ಆಡಿಯೊ ಸ್ಟಿರಿಯೊವನ್ನು NBC ಯಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 26,1984 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು.ಇದನ್ನು ''ಟುನೈಟ್ ಶೊ'' ದಿಂದ ಆರಂಭ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ  ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿಯ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ WNBCಈ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಪ್ರಸಾರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಯಿತು ಎನ್ನಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಪೀಟರ್ ಡಬ್ಲ್ಯು. ಕಪ್ಲಾನ್, &quot;TV ನೋಟ್ಸ್&quot;, ''ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಜುಲೈ 28, 1984, sec. 1, p. 46.&lt;/ref&gt;  ಬಳಿಕ 1985 ರಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು.

==ಸಾಮಾನ್ಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ==
[[File:2 0 channels (stereo) label.svg|thumb|left|upright=.4|ಲೇಬಲ್ ಫಾರ್ 2.0 ಸೌಂಡ್(ಸ್ಟಿರಿಯೊ).]]
ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಒಂದು &quot;ಸ್ಟಿರಿಯೊ&quot; ಎಂದರೆ ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಗಳ ಮರುಉತ್ಪನ್ನದ(ನಿರ್ಮಾಣ) ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.ಅದೇ ರೀತಿ &quot;ಸ್ಟಿರಿಯೊ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್&quot;ಒಂದು ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಗಳ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಲವು ಗೊಂದಲಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಐದು (ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು)-ಚಾನಲ್ ಗಳ ಹೋಮ್ ಥೆಯೆಟರ್ ಗಳನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ &quot;ಸ್ಟಿರಿಯೊ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡುವುದೆಂದರೆ ಬಹುತೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಧ್ವನಿಪಥಗಳನ್ನು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೇಲೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.ಅವು ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮರುನಿರ್ಮಾಣದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಹಲವಾರು ಹೋಮ್ ಥೆಯೆಟರ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ.

ಬಹಳಷ್ಟು ಎರಡು-ಚಾನಲ್ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಗಳು ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಈ ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಇನ್ನುಳಿದಂತೆ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವು ನಿಕಟಧ್ವನಿವರ್ಧಕಗಳ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಸಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಕೃತಕ ಸಂಜ್ಞೆ-ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಹಲವು ಧ್ವನಿಜಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹಾಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಧ್ವನಿಜಾಡುಗಳು (ಅದರಲ್ಲಿ ನೂರಾರಿರಬಹುದು)ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು &quot;ಮಿಶ್ರಣಗೊಳಿಸಿ&quot; ಎರಡು ಚಾನಲ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಭಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. &quot;ಎಡ-ಬಲ&quot; ಸಂಕೇತ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಪ್ಯಾನಿಂಗ್ ನಿಯಂತ್ರಕಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಆಡಿಯೊ ಎಂಜನೀಯರ್ ಗಳು ಯಾವ ಧ್ವನಿಪಥದ ಜಾಡನ್ನು ಸ್ಟಿರಿಯೊ &quot;ಪ್ರತಿಬಿಂಬ&quot;ವನ್ನಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಡಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಮಾಣವು ಈ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವೆ ಯಾವುದೇ ಹೋಲಿಕೆಯಿಲ್ಲದೇ ತನ್ನ ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಅದರ ತರಂಗದ ಸಂಭಂಧವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.ನೈಜವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಧ್ವನಿಪಥ ಮತ್ತು ಅದರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಸಾಮ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.ಒಂದೇ ಹಾಡನ್ನು ವಿವಿಧ ಧ್ವನಿಪಥಗಳಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿ ವಾಣಿಜ್ಯಕವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳು ಅಪವಾದಗಳೆನಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಬಹುತೇಕ &quot;ನೇರ&quot; ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.ನಿಜವಾದ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ಮೂಲ ಪ್ರದರ್ಶನದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಮುದ್ರಣದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ಸಮಸ್ಥಿತಿ.==
'''ಸಮತೋಲನ ''' ಅಂದರೆ ಸ್ಟಿರಿಯೊದಲ್ಲಿ ಮರುಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಆಡಿಯೊ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿನ ಸಂಜ್ಞೆಗಳೆನಿಸಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾದರಿ ಎನ್ನುವಂತೆ ಸಮತೋಲನ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಅದರ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.ಅದು 0 dBಆಗಿ ಎರಡೂ ವಾಹಕಗಳಲ್ಲಿ ಪಸರಿಸುತ್ತದೆ.ಒಂದು ವಾಹಕವು ಸೂಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಇನ್ನೊಂದನ್ನು 0&amp;nbsp;dB ಗೆ ಇರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rane.com/par-b.html#balance |title=Rane Professional Audio Reference Home |accessdate=2008-01-20 |archive-date=2013-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130530031846/http://www.rane.com/par-b.html#balance |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

''ನೋಡಿಪ್ಯಾನ್ನಿಂಗ್'' ನ್ನೂ.

== ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ==
*3D ಆಡಿಯೊ ಇಫೆಕ್ಟ್  
*ಎಂಬಿಯೊಫೊನಿಕ್ಸ್ – ಬೈನ್ಯುವರಲ್ ಉಯಿತ್ ಸ್ಪೀಕರ್ಸ್, ನಾಟ್ ಹೆಡ್ ಫೊನ್ಸ್ 
*ಆಂಬಿಸೊನಿಕ್ಸ್–ಜನರ್ ಲೈಜಡ್ MS-ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಟು ಥ್ರೀ ಡೈಮೆನ್ ಸನ್ಸ್
*ಬೈನ್ಯುರಲ್ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ 
*ಬ್ಲುಮಿಲಿಯನ್ ಪೇರ್ 
*ಕ್ರಾಸ್ ಫೀಡ್
*ಹೈ-ಫೈ
*ಜಂಟಿ ಸ್ಟಿರಿಯೊ
*ಕ್ವಾಡ್ರಾಫೊನಿಕ್
*ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಫೊಟೊಗ್ರಾಫಿ 
*ಸ್ಟಿರಿಯೊಗ್ರಾಫಿಕ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಸನ್ 
*ಸಬ್ ವೂಫರ್ (ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಸೆಪರೇಶನ್)
*ಸರೌಂಡ್ ಸೌಂಡ್

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist|2}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
*[http://www.sengpielaudio.com/Visualization-EBS-E.htm ವಿಜ್ವಲೈಜೇಶನ್ ಆಫ್ ಆಲ್ ಸ್ಟಿರಿಯೊ ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ಸ್ ಉಯಿತ್ ಟು ಮೈಕ್ರೊಫೊನ್ಸ್]

{{DEFAULTSORT:Stereophonic Sound}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸ್ಟಿರಿಯೊಫೊನಿಕ್ ಸೌಂಡ್]]
[[ವರ್ಗ:ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಪಡೆದ ಎರವಲು ಪದಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ]]</text>
      <sha1>am76clex9wmk0v5t64xj6rj0uemhfx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27063</id>
    <revision>
      <id>1431070</id>
      <parentid>1429460</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="636383" sha1="mesad0slfh514pu1dlfcplhg62nf9k5" xml:space="preserve">{{databox}}
{{Infobox person
| years_active = 1978–ಪ್ರಸ್ತುತ
| name         = ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್
| native_name  =
| image        =
| image_size   =
| caption      = 2022 ರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್
| birth_name   = ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್
| other_names  = ಲಾಲ್, ಲಾಲು, ಲಾಲೆಟ್ಟನ್
| birth_date   = {{Birth date and age|df=yes|1960|05|21}}
| birth_place  = ಎಲಂತೂರ್, ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕೇರಳ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಥನಮ್ಥಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕೇರಳ, ಭಾರತ)
| education    = ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ ಕಾಲೇಜು (ಬಿಕಾಂ)
| occupation   = {{hlist|ನಟ|ನಿರ್ದೇಶಕ|ನಿರ್ಮಾಪಕ|ವಿತರಕ|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ}}
| works        = ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ
| spouse       = {{marriage|ಸುಚಿತ್ರ|1988}}
| children     = ಪ್ರಣವ್ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್, ವಿಸ್ಮಯಾ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್
| relatives    = ಕೆ. ಬಾಲಾಜಿ {{small|(ಮಾವ)}}&lt;br /&gt;ಸುರೇಶ್ ಬಾಲಾಜೆ {{small|(ಭಾವ)}}&lt;br /&gt;ಬಿ. ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ {{small|(ಸಂಬಂಧಿ)}}&lt;ref name=&quot;YouTube Channel Name&quot;&gt;{{cite video |people=24 News |date=2025-03-23 |title=പ്രകൃതിയോട് ചേർന്ന് പഴമ കൈവിടാതെ മോഹൻലാലിൻറെ തറവാട് വീട് |url=https://www.youtube.com/watch?si=1zTaC-AaaBdWUAAy&amp;v=H8iRlz__KC4&amp;feature=youtu.be |access-date=2025-03-23 |time=6:13 |publisher=YouTube Channel Name}}&lt;/ref&gt;
| website      = {{URL|thecompleteactor.com}}
| awards       = ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳ ಪಟ್ಟಿ
| honours      = {{plainlist|
* ಪದ್ಮಶ್ರೀ (2001)
* ಪದ್ಮಭೂಷಣ (2019)
* ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2023)
}}
| module       = {{Infobox officeholder
| embed         = yes
| allegiance    = {{flag|India}}
| branch        = {{army|India}}
| service_years = 2009–ಪ್ರಸ್ತುತ
| rank          = [[File:Lieutenant Colonel of the Indian Army.svg|10px]] [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್]] (ಗೌರವ)
| unit          = {{flagicon image|Territorial Army (Flag).svg}} [[ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿ (ಭಾರತ)|ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿ]]
}}
}}

'''ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್''' ({{IPA|ml|moːhɐnlaːl ʋiʃʋʷɐn̪aːt̪ʰɐn|IPA}}; ಜನನ ೨೧ ಮೇ ೧೯೬೦), ಇವರು ಏಕನಾಮಧೇಯವಾಗಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿರುವ ಭಾರತೀಯ ನಟ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ. ಇವರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ತಮಿಳು, ಹಿಂದಿ, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;thehindu.com&quot;&gt;{{Cite news|last=Kumar|first=P. k Ajith|date=21 May 2020|title=On Mohanlal's 60th birthday, remembering 10 of his finest performances|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/on-mohanlals-60th-birthday-remembering-10-of-his-finest-performances/article31638507.ece|access-date=28 August 2020|issn=0971-751X|archive-date=12 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612102647/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/on-mohanlals-60th-birthday-remembering-10-of-his-finest-performances/article31638507.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kumar&quot;&gt;{{Cite news|last=Kumar|first=P. k Ajith|date=20 May 2020|title=Mohanlal at 60: An actor par excellence|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mohanlal-at-60-an-actor-par-excellence/article31633617.ece|access-date=28 August 2020|issn=0971-751X|archive-date=19 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619123905/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mohanlal-at-60-an-actor-par-excellence/article31633617.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;india.com&quot;&gt;{{Cite web|date=21 May 2020|title=Happy Birthday, Mohanlal: 11 Lesser-Known And Interesting Facts About The Top Malayalam Star|url=https://www.india.com/entertainment/malayalam-news-happy-birthday-mohanlal-11-lesser-known-and-interesting-facts-about-the-top-malayalam-star-4035296/|access-date=28 August 2020|website=India News, Breaking News, Entertainment News {{!}} India.com|language=en|archive-date=9 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609145515/https://www.india.com/entertainment/malayalam-news-happy-birthday-mohanlal-11-lesser-known-and-interesting-facts-about-the-top-malayalam-star-4035296/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ೪೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Kumar&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=21 May 2022 |title='The complete actor' is not just a sobriquet, but Mohanlal's legacy |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/the-complete-actor-is-not-just-a-sobriquet-but-mohanlal-legacy-7926705/ |access-date=21 May 2022 |work=The Indian Express |language=en |archive-date=21 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521064533/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/the-complete-actor-is-not-just-a-sobriquet-but-mohanlal-legacy-7926705/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಶ್ರೀ&lt;ref name=&quot;Padma Awards2&quot;&gt;{{cite web|date=2015|title=Padma Awards|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=21 July 2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ಇವು ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Padmabhushan2&quot;&gt;{{Cite web|date=25 January 2019|title=Mohanlal conferred with Padma Bhushan|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/mohanlal-padma-bhushan-kader-khan-manoj-bajpayee-prabhudheva-shankar-mahadevan-5555516/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190126001318/https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/mohanlal-padma-bhushan-kader-khan-manoj-bajpayee-prabhudheva-shankar-mahadevan-5555516/|archive-date=26 January 2019|access-date=25 January 2019|website=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿಯಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ನಟ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=9 July 2009|title=Malayalam superstar Mohanlal joins Territorial Army|url=https://www.hindustantimes.com/india/malayalam-superstar-mohanlal-joins-territorial-army/story-O6L4Kpu19jVG6wi0uejIAK.html|access-date=25 July 2021|website=Hindustan Times|language=en|archive-date=25 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725181929/https://www.hindustantimes.com/india/malayalam-superstar-mohanlal-joins-territorial-army/story-O6L4Kpu19jVG6wi0uejIAK.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mohanlal enters Territorial Army training unit|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2010/mar/26/mohanlal-enters-territorial-army-training-unit-142466.html|access-date=25 July 2021|website=The New Indian Express|archive-date=25 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725181928/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2010/mar/26/mohanlal-enters-territorial-army-training-unit-142466.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &quot;ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ ಮುಖವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಪುರುಷರು&quot; ಎಂದು ಸಿಎನ್ಎನ್ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=100 Years of Cinema: The men who changed the face of Indian films |url=https://www.news18.com/photogallery/movies/100-years-of-cinema-the-men-who-changed-the-face-of-indian-films-894555.html |access-date=8 January 2023 |website=News18 |language=en |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108064500/https://www.news18.com/photogallery/movies/100-years-of-cinema-the-men-who-changed-the-face-of-indian-films-894555.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ೨೦೨೫ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023&quot;&gt;{{cite news |title=Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023 |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-mohanlal-to-be-conferred-dadasaheb-phalke-award-for-2023/article70073864.ece |access-date=20 September 2025 |work=The Hindu |date=20 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920160340/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-mohanlal-to-be-conferred-dadasaheb-phalke-award-for-2023/article70073864.ece |archive-date=20 September 2025 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mohanlal honoured with Dadasaheb Phalke award at 71st National Film Awards ceremony&quot;&gt;{{cite news |title=Mohanlal honoured with Dadasaheb Phalke award at 71st National Film Awards ceremony |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Sep/23/mohanlal-honoured-with-dadasaheb-phalke-award-at-71st-national-film-awards-ceremony |access-date=24 September 2025 |publisher=The New Indian Express |date=23 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250924041846/https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Sep/23/mohanlal-honoured-with-dadasaheb-phalke-award-at-71st-national-film-awards-ceremony |archive-date=24 September 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ೧೯೭೮ ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ 'ತಿರನೋಟ್ಟಂ' ಮೂಲಕ ೧೮ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಸೆನ್ಸಾರ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರವು ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದೆ ಉಳಿಯಿತು. ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪ್ರಣಯ ಚಿತ್ರ 'ಮಂಜಿಲ್ ವಿರಿಂಜ ಪೂಕ್ಕಲ್' ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಪರದೆಯ ಮೇಲಿನ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರತಿನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;rediff&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;thiranottam&quot;&gt;{{cite news|title=I have nothing to prove in Bollywood: Mohanlal|url=http://www.deccanherald.com/content/242650/i-have-nothing-prove-bollywood.html|access-date=11 January 2017|work=[[Deccan Herald]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=17 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113014138/http://www.deccanherald.com/content/242650/i-have-nothing-prove-bollywood.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಖಳನಾಯಕನ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಏರಿದರು. ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ವೇಳೆಗೆ, ಅವರು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತರಾದರು ಮತ್ತು ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ನಂತರ ಸ್ಟಾರ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು; ಆ ವರ್ಷ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅಪರಾಧ ನಾಟಕ 'ರಾಜವಿಂಟೆ ಮಕನ್' ಅವರ ಸ್ಟಾರ್ಡಮ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;rediff&quot;&gt;{{cite web|last=Warrier|first=Shobha|title=25 years, 25 landmarks|url=https://www.rediff.com/movies/report/mohan1/20030903.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=21 July 2020|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123434/https://www.rediff.com/movies/report/mohan1/20030903.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರು ಇತರ ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅನ್ಯಭಾಷಾ ಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ ತಮಿಳು ರಾಜಕೀಯ ನಾಟಕ 'ಇರುವರ್' (೧೯೯೭), ಹಿಂದಿ ಅಪರಾಧ ನಾಟಕ 'ಕಂಪನಿ' (೨೦೦೨) ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ 'ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್' (೨೦೧೬).&lt;ref&gt;{{cite news|last=Khan|first=Ujala Ali|title=Reigning southern stars|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/film/reigning-southern-stars-1.260566/|access-date=11 January 2017|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|date=14 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113092556/http://www.thenational.ae/arts-culture/bollywood/reigning-southern-stars|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Rajpal|first=Roktim|title=Mohanlal turns 55: 8 performances that prove he is the most bankable, successful star of Indian cinema|url=http://www.news18.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html|access-date=11 January 2017|work=[[News18]]|date=21 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113195555/http://www.news18.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಐದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ — ಎರಡು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ (ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ) ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಜೊತೆಗೆ ಒಂಬತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2010/03/17/stories/2010031760500700.htm|title=Mohanlal, Pookutty get D.Litt.|date=17 March 2010|access-date=18 May 2010|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20100611191903/http://www.hindu.com/2010/03/17/stories/2010031760500700.htm|archive-date=11 June 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|title=Calicut University confers D.Litt on Mohanlal, P.T.Usha|newspaper=Business Standard India|date=29 January 2018|access-date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129195119/http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|archive-date=29 January 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪರೋಪಕಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ತಲುಪಿಸಲು ಅವರು ವಿಶ್ವಶಾಂತಿ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Express News Service|title=Mohanlal donates robot for fighting Covid-19|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2020/apr/26/mohanlal-donates-robot-for-fighting-covid-19-2135358.html|access-date=21 July 2020|work=[[The New Indian Express]]|date=26 April 2020|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123426/https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2020/apr/26/mohanlal-donates-robot-for-fighting-covid-19-2135358.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ViswaSanthi Foundation|url=https://www.viswasanthifoundation.com/about/founder-message|access-date=16 July 2021|website=www.viswasanthifoundation.com|archive-date=16 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716073121/https://www.viswasanthifoundation.com/about/founder-message|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Mohanlal launches project to raise aid for children's heart surgeries|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/mohanlal-launches-project-to-raise-aid-for-children-s-heart-surgeries-kerala-1.4019081|access-date=21 July 2020|work=[[Mathrubhumi]]|date=6 August 2019|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123429/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/mohanlal-launches-project-to-raise-aid-for-children-s-heart-surgeries-kerala-1.4019081|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ==
ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್&lt;ref&gt;{{cite web|author=President of India|title=President Kovind presents Padma Bhushan to Mohanlal|url=https://www.youtube.com/watch?v=m9LwAdl84ys|website=[[YouTube]]|publisher=[[President of India]]|access-date=29 September 2022|date=22 March 2019|archive-date=29 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929110315/https://www.youtube.com/watch?v=m9LwAdl84ys&amp;gl=US&amp;hl=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=25 August 2020 |title=തനിക്ക് ജാതിവാൽ ഇല്ലാത്തതിന് കാരണം പറഞ്ഞ് മോഹൻലാൽ |trans-title=Mohanlal explains the reason for not having a caste surname |url=https://www.madhyamam.com/entertainment/movie-news/actor-mohanlal-reveals-the-secret-of-his-name-558738 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929113918/https://www.madhyamam.com/entertainment/movie-news/actor-mohanlal-reveals-the-secret-of-his-name-558738 |archive-date=29 September 2022 |access-date=29 September 2022 |work=[[Madhyamam]] |language=ml}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ೧೯೬೦ ರ ಮೇ ೨೧ ರಂದು ಕೇರಳದ ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಥನಮ್ಥಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ) ಎಲಂತೂರ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಮಾಜಿ ನೌಕರಶಾಹಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾನೂನು ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದ ವಿಶ್ವನಾಥನ್ ನಾಯರ್ ಮತ್ತು ಸಂತಕುಮಾರಿ ದಂಪತಿಗಳ ಕಿರಿಯ ಮಗ.&lt;ref&gt;[http://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/2017/04/22/mohanlal-visited-ancestral-home-punnackal-tharavadu.html Mohanlal Birth Place] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425025030/http://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/2017/04/22/mohanlal-visited-ancestral-home-punnackal-tharavadu.html |date=25 April 2017 }}. Manoramaonline.com (22 April 2017). Retrieved on 24 July 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Happy Birthday Mohanlal: The South Indian Superstar's Health Mantra|url=https://food.ndtv.com/health/mohanlal-diet-and-fitness-1694810|access-date=23 December 2017|work=[[NDTV]]|date=21 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223142407/https://food.ndtv.com/health/mohanlal-diet-and-fitness-1694810|archive-date=23 December 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಅವರಿಗೆ ಪ್ಯಾರಿಲಾಲ್ ಎಂಬ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರನಿದ್ದನು, ಅವರು ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ನಿಧನರಾದರು.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{cite web | url=https://malayalam.oneindia.com/news/2000/08/23/ker-pyarilal.html | title=മോഹന്‍ലാലിന്റെ സഹോദരന്‍ അന്തരിച്ചു | date=23 August 2000 }}&lt;/ref&gt; ನಿರ್ದೇಶಕ ಬಿ. ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ನಿಕಟ ಮಾತೃ ಬಂಧು.&lt;ref name=&quot;YouTube Channel Name&quot;/&gt;

ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಪಿತೃತ್ವದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮುದವನ್ಮುಗಲ್ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ಅವರು ತಿರುವನಂತಪುರದ ಸರ್ಕಾರಿ ಮಾದರಿ ಬಾಲಕರ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿದರು ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರದ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ವಾಣಿಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Entertainment|first1=Art &amp;|title=Mohanlal Biography|url=http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/mohanlal-biography-4023.html|website=LIFESTYLE LOUNGE|publisher=iloveindia.com.|access-date=5 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021010753/http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/mohanlal-biography-4023.html|archive-date=21 October 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=.com|first1=Mohanlalonline|title=LAL'S BIOGRAPHY|url=http://www.mohanlalonline.com/Content/Biography/|website=Mohanlalonline.com|access-date=5 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105104009/http://www.mohanlalonline.com/Content/Biography/|archive-date=5 January 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಪಾತ್ರವು ಆರನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ 'ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಬಾಯ್' ಎಂಬ ರಂಗಭೂಮಿ ನಾಟಕದಲ್ಲಿತ್ತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತೊಂಬತ್ತು ವರ್ಷದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.hindu.com/2009/05/25/stories/2009052558020300.htm |title=Kerala / Thiruvananthapuram News : Centenary celebrations of Model School inaugurated |date=25 May 2009 |access-date=12 September 2013 |location=Chennai, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20090530061910/http://www.hindu.com/2009/05/25/stories/2009052558020300.htm |archive-date=30 May 2009 |work=[[The Hindu]] |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

೧೯೭೭ ಮತ್ತು ೧೯೭೮ ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/After-SRK-Mohanlal-to-get-a-Taekwondo-blackbelt/articleshow/16940066.cms|title = After SRK, Mohanlal to get a Taekwondo blackbelt|author = Prakash, Asha|date = 25 October 2012|access-date = 6 October 2014|work = [[The Times of India]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20160204084353/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/After-SRK-Mohanlal-to-get-a-Taekwondo-blackbelt/articleshow/16940066.cms|archive-date = 4 February 2016|url-status = live}}&lt;/ref&gt;

ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ಅವರ ಮಾತೃ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಗೋಪಿನಾಥನ್ ನಾಯರ್ ಅವರು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು. ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರೋಷನ್ಲಾಲ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರು, ನಂತರ &quot;ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್&quot; ಅನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|author=The Cue|title='ആദ്യം നല്‍കാന്‍ ഉദ്ദേശിച്ച പേര് റോഷന്‍ ലാല്‍, പേരിനൊപ്പം ജാതി വേണ്ടെന്നത് അച്ഛന്റെ തീരുമാനം'; മോഹന്‍ലാല്‍|date=25 August 2020|url=https://www.thecue.in/entertainment/film-news/actor-mohanlal-about-his-name|publisher=The Cue|access-date=29 September 2022|language=ml|archive-date=29 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929110316/https://www.thecue.in/entertainment/film-news/actor-mohanlal-about-his-name|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ಸಿನಿಮಾ ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
===ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು (1978–1985)===
ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ೧೯೭೮ ರಲ್ಲಿ 'ತಿರನೋಟ್ಟಂ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಅಭಿನಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರು — ಮಣಿಯನ್ ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು, ಸುರೇಶ್ ಕುಮಾರ್, ಉನ್ನಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್, ರವಿಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೆಲವರು ನಿರ್ಮಿಸಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ವಿಕಲಚೇತನ ಸೇವಕ ಕುಟ್ಟಪ್ಪನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಸೆನ್ಸಾರ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ, ಚಿತ್ರವು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲು ೨೫ ವರ್ಷಗಳೇ ಬೇಕಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;thiranottam&quot;/&gt;

೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ಫಾಜಿಲ್ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ 'ಮಂಜಿಲ್ ವಿರಿಂಜ ಪೂಕ್ಕಲ್' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿನಾಯಕನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;toi1&quot;&gt;{{cite news|title=Destiny made me an actor: Mohanlal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Destiny-made-me-an-actor-Mohanlal/articleshow/199817.cms|work=[[The Times of India]]|last=Maya|first=M.|date=24 September 2003|access-date=30 September 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130123747/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Destiny-made-me-an-actor-Mohanlal/articleshow/199817.cms|archive-date=30 November 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರು ನವೋದಯ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಜಾಹೀರಾತಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅವರ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;mathrubhumi&quot;&gt;{{cite news|author=Mathrubhumi|title=മഞ്ഞിൽ വിരിയുന്ന ഓർമ്മകൾ...|trans-title=Remembrance Bloomed in the Mist|url=http://www.mathrubhumi.com/travel/columns/mohanlal/mohanlal-malayalam-news-1.36450|work=[[Mathrubhumi]]|language=ml|date=23 February 2011|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115230814/http://www.mathrubhumi.com/travel/columns/mohanlal/mohanlal-malayalam-news-1.36450|archive-date=15 November 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ವೃತ್ತಿಪರ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಮಿತಿಯ ಮುಂದೆ ಆಡಿಷನ್ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ನೋಟದಿಂದ ಅಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ಇಬ್ಬರು ಅವರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಫಾಜಿಲ್ ಮತ್ತು ಜಿಜೊ ಅಪ್ಪಚನ್ ಅವರು ೧೦೦ ರಲ್ಲಿ ೯೦ ಮತ್ತು ೯೫ ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/23/stories/2005122301990100.htm|title=His experiments with cinema|last=Manmadhan|first=Prema|work=[[The Hindu]]|date=23 December 2005|access-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130130934/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/23/stories/2005122301990100.htm|archive-date=30 November 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ಗೆ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ಯುವಕನಾಗಿದ್ದಾಗ ತಮ್ಮ ನೋಟವು ಖಳನಾಯಕನ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref name=&quot;rd&quot;&gt;{{cite web|title=You Cool Cat|url=http://www.rd-india.com/newsite/other/facetoface_july04.asp|publisher=[[Reader's Digest]]|last=Sivanand|first=Mohan|author-link=Mohan Sivanand|access-date=19 April 2010|date=July 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20060523070740/http://www.rd-india.com/newsite/other/facetoface_july04.asp|archive-date=23 May 2006}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 'ಸಂಧ್ಯಾಕ್ಕು ವಿರಿಂಜ ಪೂವು' ಮತ್ತು 'ಕುಯಿಲಿನೆ ತೇದಿ' ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=11 August 2011 |title=Back in action |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-action/article2346718.ece |access-date=21 March 2023 |issn=0971-751X |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202062049/https://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-action/article2346718.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

೧೯೮೩ ರ ವೇಳೆಗೆ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೨೫ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಋಣಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;rd&quot;/&gt; 'ಎಂಟೆ ಮೊಹಂಗಲ್ ಪೂವನಿಂಜು', 'ಇನಿಯೆಂಗಿಲುಮ್', 'ವೀಸಾ', 'ಅಟ್ಟಕಳಶಂ', 'ಕಳಿಯಿಲ್ ಅಲ್ಪಂ ಕಾರ್ಯಂ', 'ಎಂಟೆ ಮಾಮಟ್ಟುಕ್ಕುಟ್ಟಿಯಮ್ಮಕ್ಕು', 'ಎಂಗನೆ ನೀ ಮರಕ್ಕುಮ್', 'ಉನಾರೂ' ಮತ್ತು 'ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪರುಂತು' ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಅವರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದವು. ಶಶಿಕುಮಾರ್ ಅವರ 'ಇವಿಡೆ ತುಡಂಗುನ್ನು' ಮೂಲಕ, ಅವರು &quot;ಒಳ್ಳೆಯ ಹೃದಯ&quot; ಹೊಂದಿರುವ ಯಶಸ್ವಿ ನಾಯಕರಾದರು. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೧೯೮೪ ರ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ 'ಪೂಚಕ್ಕೊರು ಮೂಕ್ಕುತಿ' ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ತಂಡದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಶ್ರೀಮಂತಳೆಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಭಾವಿಸಿದ ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಯುವಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;25yrs&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohan1.htm|title=25 years, 25 landmarks|work=[[Rediff.com]]|last=Warrior|first=Shobha|date=3 September 2003|access-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130134455/http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohan1.htm|archive-date=30 November 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್-ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಜೋಡಿಯ ಪ್ರಾರಂಭವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು, ಇವರು ೨೦೧೬ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ೪೪ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Priyan-Mohanlal back after eight years for a comedy|url=http://www.deccanherald.com/content/141489/priyan-mohanlal-back-eight-years.html|work=[[Deccan Herald]]|agency=[[Indo-Asian News Service]]|access-date=6 May 2012|date=27 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130135839/http://www.deccanherald.com/content/141489/priyan-mohanlal-back-eight-years.html|archive-date=30 November 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಒನ್ನಾನಂ ಕುನ್ನಿಲ್ ಒರಡಿ ಕುನ್ನಿಲ್' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಡನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;25yrs&quot;/&gt; 'ಉಯರಂಗಲಿಲ್', 'ನೊಕ್ಕೆತ ಡೂರತು ಕಣ್ಣುಂ ನಟ್ಟು', 'ಬೋಯಿಂಗ್ ಬೋಯಿಂಗ್' ಮತ್ತು 'ಅರಂ + ಅರಂ = ಕಿನ್ನರಂ' ಈ ಅವಧಿಯ ಅವರ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.

===ಸ್ಥಾಪಿತ ನಟ (1986–1999)===
[[File:Mohanlal and mammootty.JPG|thumb|ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಜೊತೆಗೆ, ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾದ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ನಟರು]]
ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು &quot;ಮಹಾನ್ ಗುರುಗಳು&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಜಿ. ಅರವಿಂದನ್, ಹರಿಹರನ್, ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್, ಪದ್ಮರಾಜನ್, ಭರತನ್ ಮತ್ತು ಲೋಹಿತದಾಸ್ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;hinduinterview&quot;/&gt; ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್, ನಟ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ, ಹಲವಾರು ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಡಂಬನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕೂಲ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿರುದ್ಯೋಗಿ, ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮಲಯಾಳಿ ಯುವಕರ ಆಕ್ರೋಶವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;toi2&quot;&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/Too-bad-if-you-dont-know-this-man/articleshow/1173425.cms|work=[[The Times of India]]|title=Too bad if you don't know this man|last=B.|first=Viju|date=14 January 2007|access-date=20 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110120042753/http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/Too-bad-if-you-dont-know-this-man/articleshow/1173425.cms|archive-date=20 January 2011|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಸ್ವತಃ ಬರೆದಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;udayan&quot;&gt;{{cite news|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2005/05/20/stories/2005052003000100.htm|work=[[The Hindu]]|last=Pillai|first=Sreedhar|title=The Mohanlal effect|date=20 May 2005|access-date=22 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204154816/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/05/20/stories/2005052003000100.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಟಿ.ಪಿ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ ಎಂ.ಎ.' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಾಗಿ ಪಡೆದರು.&lt;ref name=&quot;award1&quot;&gt;{{cite web|title=State Film Awards (1986)|url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm|publisher=Department of Information and Public Relations|access-date=6 May 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091119014326/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm|archive-date=19 November 2009}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತ ನಿರುದ್ಯೋಗಿ ಯುವಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ, 'ಸನ್ಮಾನಸ್ಸುಳ್ಳವರ್ಕ್ಕು ಸಮಾಧಾನಂ' ನಲ್ಲಿ ಪೀಡಿತ ಮನೆಯ ಮಾಲೀಕನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಲಯಾಳಂ) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ 'ರಾಜವಿಂಟೆ ಮಕನ್' ನ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ಜನತೆಯಿಂದ ಹೊಸ ಮಲಯಾಳಂ ಸೂಪರ್ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಥಾನವು ದೊರೆಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಂಡರ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಡಾನ್ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಗೊಮೆಜ್ ಆಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ದುರಂತ ಚಿತ್ರ 'ತಾಲವಟ್ಟಂ' ನಲ್ಲೂ ನಟಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರೇಯಸಿಯ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದಾಗ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ವಸ್ಥನಾಗುವ ಯುವಕ ವಿನೋದ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಪದ್ಮರಾಜನ್ ಅವರ 'ನಮುಕ್ಕು ಪಾರ್ಕ್ಕನ್ ಮುಂತಿರಿತೊಪ್ಪುಕಳ್' ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಲೋಮನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಪದ್ಮರಾಜನ್ ಜೊತೆಗಿನ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವು ಬಹಳ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ಟೀರಿಯೊಟೈಪ್ಗಳನ್ನು ಮುರಿದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದವು. ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೩೬ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;hinduinterview&quot;/&gt;

ಮರು ವರ್ಷ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡ್ ಅವರ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ 'ನಾಡೋಡಿಕ್ಕಟ್ಟು' ನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಮತ್ತು ಶೋಭನಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅನುಕ್ರಮ ಚಿತ್ರಗಳಾದ 'ಪಟ್ಟನಪ್ರವೇಶಂ' (೧೯೮೮) ಮತ್ತು 'ಅಕ್ಕರೆ ಅಕ್ಕರೆ ಅಕ್ಕರೆ' (೧೯೯೦) ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪತ್ತೇದಾರಿ ದಾಸನ್ ಮತ್ತು ವಿಜಯನ್ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು. ಪದ್ಮರಾಜನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ತೂವನತ್ತುಂಬಿಕಲ್' ನಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಎರಡು ಪ್ರೇಮಾಸಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಸ್ಟೀರಿಯೊಟೈಪ್ಗಳನ್ನು ಮುರಿಯಿತು.&lt;ref name=&quot;toi2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Mohanlal, still raring to go at 53|url=http://movies.ndtv.com/photos/mohanlal-still-raring-to-go-at-53-10492|access-date=21 May 2013|work=[[NDTV]]|date=21 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204155948/http://movies.ndtv.com/photos/mohanlal-still-raring-to-go-at-53-10492|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಪ್ರಣಯ ಹಾಸ್ಯ 'ಚಿತ್ರಂ', ೩೬೬ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡು, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;25yrs&quot;/&gt; ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ 'ಪದಮುದ್ರ', 'ಆರ್ಯನ್', 'ವೆಲ್ಲನಕಳುಡೆ ನಾಡು', 'ಉಲ್ಸವಪಿಟ್ಟೆನ್ನು' ಮತ್ತು 'ಚಿತ್ರಂ' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;award1&quot;/&gt;

೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ, ಬರಹಗಾರ ಲೋಹಿತದಾಸ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ ಸಿಬಿ ಮಲಯಿಲ್ ಅವರ ಸಂಯೋಜನೆಯು ದುರಂತ ಚಿತ್ರ 'ಕಿರೀಡಂ' ನಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗುವ ಕನಸು ಕಾಣುವ, ಆದರೆ ಅಪರಾಧಿಯಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಸೇತುಮಾಧವನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಈ ಪಾತ್ರವು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;25yrs&quot;/&gt; ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ನಂತರ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು, ಸೇತುಮಾಧವನ್ ಅವರ ಮಾನಸಿಕ ಸಂಕಟದ ಚಿತ್ರಣವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು &quot;ನನ್ನ ಪಾತ್ರವಾದ ಸೇತುಮಾಧವನ್ ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನೋ ಅದನ್ನೇ ನಾನು ಮಾಡಿದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅಭಿನಯವು &quot;ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು.&lt;ref name=&quot;hinduinterview&quot;/&gt; ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ 'ವರವೇಲ್ಪು' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಜೀವನವನ್ನು ಆನಂದಿಸಲು ಮನೆಗೆ ಬಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವರು ಬಸ್ ಖರೀದಿಸಿದರು, ಅದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ತೊಂದರೆಗೆ ಸಿಲುಕಿಸಿತು. ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಅವರು ೨೦೦೩ ರ ಜನವರಿ ೧೮ ರಂದು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟರ್ ಮೀಟ್ನ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಲಯಾಳಿಗಳ ಅಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/money/2003/jan/18gim.htm|title=Kerala ignores global economic changes: PM|work=[[Rediff.com]]|date=18 January 2003|access-date=20 January 2008|author=Press Trust of India|author-link=Press Trust of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204162257/http://www.rediff.com/money/2003/jan/18gim.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite press release|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|title=PIB Press Releases: Prime Minister Inaugurates Global Investors Meet|url=http://pib.nic.in/archive/releases98/lyr2003/rjan2003/18012003/r180120031.html|location=[[Kochi]]|publisher=[[Press Information Bureau]]|date=18 January 2003|access-date=18 January 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204172357/http://pib.nic.in/archive/releases98/lyr2003/rjan2003/18012003/r180120031.html|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪದ್ಮರಾಜನ್ ಅವರ ಮತ್ತೊಂದು ಚಿತ್ರ 'ಸೀಸನ್' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.

೧೯೯೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಹಲವಾರು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 'ಹಿಸ್ ಹೈನೆಸ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ', 'ಮಿಧುನಂ' ಮತ್ತು 'ನಂ.20 ಮದ್ರಾಸ್ ಮೇಲ್' ಸೇರಿವೆ. 'ಹಿಸ್ ಹೈನೆಸ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ' ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಕಂಪನಿ ಪ್ರಣವಂ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ಭರತನ್ ಅವರ 'ತಾಳ್ವರಂ' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸ್ನೇಹಿತನಿಂದ ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿಯ ಕೊಲೆಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನು ಬಯಸುವ ವಿಧುರನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಣಯ ಹಾಸ್ಯ 'ಕಿಲುಕ್ಕಂ' ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಮಲಯಾಳಂನ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವೂ ಆಯಿತು. ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ 'ಭರತಂ' ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ರಾಮಾಯಣದ ಆಧುನಿಕ ರೂಪಾಂತರವೆಂದು ಭರತನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಅಸೂಯೆ ಪಟ್ಟ ಸಹೋದರನಿಂದ ಹೊರೆಯಾದ ಕರ್ನಾಟಕ ಗಾಯಕನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಆ ವರ್ಷದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಾಗಿ ಪಡೆದರು.&lt;ref name=&quot;ndtvgoodtimes&quot;&gt;{{cite news|url=http://goodtimes.ndtv.com/PhotoDetail.aspx?Page=2&amp;ID=10492&amp;AlbumType=PG#talk|title=Malayalam cinema's invincible star turns 51|work=[[NDTV Good Times]]|date=21 May 2011|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120401141453/http://goodtimes.ndtv.com/PhotoDetail.aspx?Page=2&amp;ID=10492&amp;AlbumType=PG#talk|archive-date=1 April 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Warrier|first=Shobha|title=An interview with Lohitadas, director of the Malayalam film, Bhoothakkannadi|url=http://www.rediff.com/entertai/aug/11lo1.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=24 January 2016|date=22 August 1997|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220111815/http://www.rediff.com/entertai/aug/11lo1.htm|archive-date=20 February 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರು 'ಕಮಲದಳಂ' ನಲ್ಲಿ ಭರತನಾಟ್ಯ ನರ್ತಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ನೃತ್ಯ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಸಹ-ನಟರು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ನರ್ತಕರಾದ ವಿನೀತ್ ಮತ್ತು ಮೋನಿಶಾ ಅವರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref name = &quot;hinduinterview&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/acting-is-a-bit-like-meditation/article2273126.ece|title=Acting is a bit like meditation|work=[[The Hindu]]|last=Kumar|first=P. K. Ajith|date=27 July 2007|access-date=27 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204170644/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/acting-is-a-bit-like-meditation/article2273126.ece|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 'ರಾಜಶಿಲ್ಪಿ', 'ಸದಯಂ', 'ಯೋಧ' ಮತ್ತು 'ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಕಾಲೋನಿ' ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅವರ ಇತರ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ರಂಜಿತ್ ಬರೆದು ಐ.ವಿ. ಶಶಿ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ದೇವಾಸುರಂ' (೧೯೯೩) ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ndtvgoodtimes&quot;/&gt;

೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಫಾಜಿಲ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಶ್ರೇಷ್ಠ 'ಮಣಿಚಿತ್ರತಾಳು' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಾದ ಮನೋವೈದ್ಯ ಡಾ. ಸನ್ನಿ ಜೋಸೆಫ್ ಆಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ೩೬೫ ದಿನಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=31 May 2016 |title=10 Mollywood films that ran for the longest time |work=[[The Times of India]] |agency=Times News Network |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/photostory/52523456.cms |url-status=live |access-date=28 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160728160923/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/photostory/52523456.cms |archive-date=28 July 2016}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ನಂತರ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾನಸಿಕ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India's 'best' psychological thriller turns 25 |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2018/03/12/25-years-manichitrathazhu-still-best-psychological-thriller-india-has-produced.html |access-date=2024-02-19 |website=The Week |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=25 years of Manichitrathazhu: Why this Malayalam classic remains unsurpassed |work=The News Minute |url=https://www.thenewsminute.com/article/25-years-manichitrathazhu-why-malayalam-classic-remains-unsurpassed-93441 |access-date=15 April 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325162342/https://www.thenewsminute.com/article/25-years-manichitrathazhu-why-malayalam-classic-remains-unsurpassed-93441 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 'ಸ್ಪಡಿಕಂ' ೧೯೯೫ ರ ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೂರನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಾಗಿ ಮತ್ತು ಐದನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಲಯಾಳಂ) ಆಗಿ ಗೆದ್ದರು. ಅವರು ಥಾಮಸ್ &quot;ಆಡು ಥೋಮ&quot; ಚಾಕೋ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ, ತಂದೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ವಿಫಲವಾದಾಗ, ತಂದೆಯಿಂದ ದೂರವಾದ ಗುಂಡುಗಾರನಾಗುವ ಯುವಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-03-30 |title='Spadikam': 23 years on, this Mohanlal film remains a favourite Malayalam action flick |url=https://www.thenewsminute.com/article/spadikam-23-years-mohanlal-film-remains-favourite-malayalam-action-flick-78731 |access-date=2023-02-09 |website=The News Minute |language=en |archive-date=9 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209200924/https://www.thenewsminute.com/article/spadikam-23-years-mohanlal-film-remains-favourite-malayalam-action-flick-78731 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರ 'ಕಾಲಪಾನಿ' ಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಪೋರ್ಟ್ ಬ್ಲೇರ್ನ ಸೆಲ್ಯುಲಾರ್ ಜೈಲಿನ ಕೈದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಲೋಹಿತದಾಸ್ ಅವರ 'ಕನ್ಮದಂ' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ರಾಜೀವ್ ಅಂಚಲ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಗುರು' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ೧೯೯೭ ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆಸ್ಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರವೇಶವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Jose|first1=D|title=Blind man's buff|url=http://www.rediff.com/entertai/1998/mar/16guru.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=4 August 2016|date=16 March 1998}}&lt;/ref&gt;

ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಮಣಿರತ್ನಂ ನಿರ್ದೇಶನದ ತಮಿಳು ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಚಿತ್ರ 'ಇರುವರ್' ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಅನ್ಯಭಾಷಾ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2002/dec/07ash.htm|title=Ash's Hollywood debut in mid-2003|work=[[Rediff.com]]|last=Chand|first=Fakir|date=7 December 2002|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204172636/http://www.rediff.com/movies/2002/dec/07ash.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ತಿರುಗುವ ನಟನನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರವು (ಎಂ.ಜಿ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ) ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಗ್ರೇಡ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/%28docid%29/F4AF25E8DDFA9E8F6525694100207BAB|title=Censors refer Iruvar to home dept|work=[[The Times of India]]|date=28 February 1997|access-date=6 May 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405022505/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/%28docid%29/F4AF25E8DDFA9E8F6525694100207BAB|archive-date=5 April 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://movies.rediff.com/slide-show/2010/jun/09/slide-show-1-looking-at-mani-ratnams-landmark-movies.htm|title=Looking at Mani Ratnam's landmark movies|work=[[Rediff.com]]|date=9 June 2010|access-date=6 May 2012|first=Pavithra|last=Srinivasan|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204173521/http://movies.rediff.com/slide-show/2010/jun/09/slide-show-1-looking-at-mani-ratnams-landmark-movies.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಹರಿಕೃಷ್ಣನ್ಸ್' ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಜೂಹಿ ಚಾವ್ಲಾ ಸಹ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು, ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಸ್ವೀಕಾರ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1999/mar/11moh1.htm|title=Nothing, neither criticism nor compliment, affects me|work=[[Rediff.com]]|last=Warrier|first=Shobha|date=11 March 1999|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204174203/http://www.rediff.com/movies/1999/mar/11moh1.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ಎರಡು ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ನಟರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1998/sep/14hari.htm|title=The win-win situation|work=[[Rediff.com]]|last=Jose|first=D.|date=14 September 1998|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204174523/http://www.rediff.com/movies/1998/sep/14hari.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ಪ್ರತಿಗಳು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ನಾಯಕಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನು ಹೂಡಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಅವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ, ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಂಡಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಚಿತ್ರದ ಆವೃತ್ತಿಯು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಪ್ರಮುಖ ನಟಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಅದನ್ನು ಮೂಲ ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ಚಿತ್ರ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1998/oct/06hari.htm|title=Double trouble|work=[[Rediff.com]]|last=Jose|first=D.|date=6 October 1998|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204174801/http://www.rediff.com/movies/1998/oct/06hari.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೧೯೯೯ ರ ಇಂಡೋ-ಫ್ರೆಂಚ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಟಕ 'ವನಪ್ರಸ್ಥಂ' ನಲ್ಲಿ ಕಥಕಳಿ ಕಲಾವಿದನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಶಾಜಿ ಎನ್. ಕರುಣ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಇದು ಅವರಿಗೆ ಎರಡನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡು ಅವರಿಗೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಕಾನ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು. ಇದು ಅವರಿಗೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಎರಡನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಆರನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಲಯಾಳಂ) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;rd&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2000/07/28/stories/09280226.htm|title=Accolades are a norm|work=[[The Hindu]]|last=Narasimham|first=M. L.|date=28 July 2000|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204175519/http://www.thehindu.com/2000/07/28/stories/09280226.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2000/07/14/stories/09140221.htm|title=On a winning spree|work=[[The Hindu]]|last=Santhosh|first=K.|date=14 July 2000|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204175307/http://www.thehindu.com/2000/07/14/stories/09140221.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 'ವನಪ್ರಸ್ಥಂ' ಅನ್ನು ಅಮೆರಿಕನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫೆಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಜ್ಯೂರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Philip|first=Benson|title=Must Watch International Award Winning Malayalam Films|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/must-watch-international-award-winning-malayalam-films/photostory/52255815.cms|access-date=11 January 2017|work=[[The Times of India]]|date=13 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113194956/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/must-watch-international-award-winning-malayalam-films/photostory/52255815.cms|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೪ ರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ 'ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದು' ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 'ವನಪ್ರಸ್ಥಂ' ಅನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Indian Cinema Catalogue 2014|url=http://www.iffi.nic.in/Indian%20Cinema%20Catalogue%202014.pdf|publisher=[[International Film Festival of India]]|date=20 November 2014|access-date=16 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316163822/http://www.iffi.nic.in/Indian%20Cinema%20Catalogue%202014.pdf|archive-date=16 March 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===ವೃತ್ತಿ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ಡಮ್ (2000–2009)===
[[File:Mohanlal and Madhu.jpg|thumb|alt=Mohanlal talking to actor Madhu
|ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಧು ಅವರು 2008 ರಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ]]
೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ 'ನರಸಿಂಹಂ' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಳ್ಳೆಯ ಹೃದಯದ ದುಷ್ಟನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1715/17151210.htm|publisher=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|title=Greasepaint, and beyond|last=Krishnankumar|first=R.|date=22 July 2000|access-date=20 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204190956/http://www.frontline.in/static/html/fl1715/17151210.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;narasimham&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2001/jan/24mallu.htm|title=Sleaze time, folks!|work=[[Rediff.com]]|last=Ayyappan|first=R.|date=24 January 2001|access-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204191304/http://www.rediff.com/entertai/2001/jan/24mallu.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮುಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು 'ರಾವಣಪ್ರಭು' (೨೦೦೧), 'ಪ್ರಜಾ' (೨೦೦೧), 'ಒನ್ನಾಮನ್' (೨೦೦೨), 'ತಂಡವಂ' (೨೦೦೨) ಮತ್ತು 'ಚತುರಂಗಂ' (೨೦೦೨) ನಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಜೀವನಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಆಕ್ಷನ್ ಹೀರೋ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಟೈಪ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಆಗಿದ್ದರು. 'ರಾವಣಪ್ರಭು' ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಈ ಚಿತ್ರಗಳು ಅವುಗಳ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಕಥಾವಸ್ತು, ಅಶ್ಲೀಲ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು, ಪಂಚ್ ಲೈನ್ಗಳು ಮತ್ತು ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.&lt;ref name=&quot;narasimham&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/thandavam-review-malayalam-pclutucejjhjc.html|title=Thandavam|website=[[Sify]]|date=16 August 2002|access-date=6 May 2012|author=Moviebuzz|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204191733/http://www.sify.com/movies/thandavam-review-malayalam-pclutucejjhjc.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/praja-review-malayalam-pclunFceecebe.html|title=Praja|website=[[Sify]]|author=Moviebuzz|date=24 December 2001|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204191837/http://www.sify.com/movies/praja-review-malayalam-pclunFceecebe.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 'ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್' ನ ವಿಮರ್ಶಕರೊಬ್ಬರು &quot;ನರಸಿಂಹಂನ ಅತಿಯಾದ ಪ್ರಭಾವವು ಅತಿಯಾಗಿ ಬಲವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಚಿತ್ರಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಕೊಂದಿದೆ. 'ಮಳ', 'ಮಧುರನೊಂಬರಕಟ್ಟು' ಮುಂತಾದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಧಾನ ಚಿತ್ರಗಳ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಕಾರಣವನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಬರೆದರು.&lt;ref name=&quot;narasimham&quot;/&gt;

೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರ 'ಕಂಪನಿ'ಯಲ್ಲಿ ಐಪಿಎಸ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್, ಮುಂಬೈ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;rd&quot;/&gt; ಇದು ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಹಿಂದಿ ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟನಾಗಿ ಗೆದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/bold-themes-different-roles/article3218428.ece|title=Bold themes, different roles|work=[[The Hindu]]|date=9 June 2006|access-date=3 March 2011|last=Nagarajan|first=Saraswathy|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204192315/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/bold-themes-different-roles/article3218428.ece|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/shropshire/content/image_galleries/iifa_red_carpet_gallery.shtml?4|title=Stars arrive at IIFA awards|work=[[BBC]]|access-date=3 March 2011|archive-date=22 July 2012|archive-url=https://archive.today/20120722194226/http://www.bbc.co.uk/shropshire/content/image_galleries/iifa_red_carpet_gallery.shtml?4|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಇಬ್ಬರು ಅಂಡರ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಡಾನ್ಗಳ (ಅಜಯ್ ದೇವ್ಗನ್ ಮತ್ತು ವಿವೇಕ್ ಒಬೆರಾಯ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ) ನೈಜ ಜೀವನದ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ಅವರು &quot;ತಮ್ಮ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ&quot; ಮತ್ತು &quot;ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಇತರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ನಟರು ಮಾಡುವಂತೆ ಸ್ತಬ್ಧ ಅಥವಾ ಆತಂಕಿತರಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/04/22/stories/2002042200750300.htm|work=[[The Hindu]]|last=Palicha|first=Paresh C.|title=Mohanlal at ease in Company|date=22 April 2002|access-date=20 April 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204193002/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/04/22/stories/2002042200750300.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿಫಿಲ್ಮ್ನ್ಯೂಸ್.ಕಾಮ್ನ ಆನ್ಲೈನ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, 'ಕಂಪನಿ' ಯಲ್ಲಿನ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು &quot;ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ (೨೦೦೧-೨೦೧೦) ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯ&quot; ಎಂದು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಂ.೧ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಂ.೬ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindifilmnews.com/polls-2/poll-5-the-finest-performance-of-a-bollywood-actor-in-the-last-decade-2001-2010/#.UNNmrXdTGSo|title=Poll-5: The Finest Performance of a Bollywood Actor in the Last Decade (2001–2010)|publisher=Hindifilmnews.com|access-date=21 December 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627120413/http://www.hindifilmnews.com/polls-2/poll-5-the-finest-performance-of-a-bollywood-actor-in-the-last-decade-2001-2010/#.UNNmrXdTGSo|archive-date=27 June 2013}}&lt;/ref&gt;

ಮರು ವರ್ಷ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ತಮ್ಮ ಆಕ್ಷನ್ ಹೀರೋ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾ,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/11/28/stories/2002112800890403.htm|work=[[The Hindu]]|title=Superstars running scared?|date=28 November 2002|access-date=22 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204200806/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/11/28/stories/2002112800890403.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 'ಕಿಲಿಚುಂದನ್ ಮಂಪಳಂ', 'ಬಾಲೆಟ್ಟನ್', 'ಹರಿಹರನ್ ಪಿಲ್ಲೈ ಹ್ಯಾಪಿ ಆಣು' ಮತ್ತು 'ಮಿಸ್ಟರ್ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ' ಯಂತಹ ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಮರಳಿದರು. ನಟನಿಗೆ ಮರಳುವ ವಾಹನವೆಂದು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ 'ಕಿಲಿಚುಂದನ್ ಮಂಪಳಂ' ಉತ್ತಮ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/24/stories/2003042400120203.htm|work=[[The Hindu]]|last=Pillai|first=Sreedhar|title=Box-office update|date=28 April 2003|access-date=24 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204201012/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/24/stories/2003042400120203.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/kilichundan-mambazham-review-malayalam-pclu1idhbfgij.html|title=Kilichundan Mambazham|website=[[Sify]]|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204202732/http://www.sify.com/movies/kilichundan-mambazham-review-malayalam-pclu1idhbfgij.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ವಿ.ಎಂ. ವಿನು ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಬಾಲೆಟ್ಟನ್' ಕೂಡ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/2004/01/01/stories/2004010101290200.htm|title=Tinsel world sees a bright picture|work=[[The Hindu Business Line]]|last1=Venkatraman|first1=Latha|last2=Radhakrishnan|first2=Sankar|date=1 January 2004|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20100307015933/http://www.thehindubusinessline.com/2004/01/01/stories/2004010101290200.htm|archive-date=7 March 2010|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅತನಿಪ್ಪರಂಬಿಲ್ ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇವರು ಇತರರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಯಾವಾಗಲೂ ಸಿದ್ಧರಿರುವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಉದ್ಯೋಗಿ, ಅವರ ತಂದೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ ಅನೇಕ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಡಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಅಪನಂಬಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;balettan&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2003/09/04/stories/2003090401100200.htm|work=[[The Hindu]]|title=Mohanlal back to 'chammal' role|last1=Abhijath|last2=Ram|date=4 September 2003|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20060628023259/http://www.hindu.com/mp/2003/09/04/stories/2003090401100200.htm|archive-date=28 June 2006|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, 'ನಟ್ಟುರಾಜವು' ಮತ್ತು 'ಮಂಬಳಕ್ಕಾಲಂ' ಮಾತ್ರ ಅವರ ಯಶಸ್ಸುಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/malayalam-cinema-analysis-2004-news-malayalam-kkfvAKceaeasi.html|title=Malayalam cinema- Analysis 2004!|website=[[Sify]]|author=Moviebuzz|date=1 January 2005|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204202246/http://www.sify.com/movies/malayalam-cinema-analysis-2004-news-malayalam-kkfvAKceaeasi.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ 'ಉದಯನಾಣು ತಾರಂ' ಎಂಬ ಕಪ್ಪು ಹಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಸ್ವೀಕಾರ ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ವಡೋದರಾ, ರಾಜ್ಕೋಟ್, ಪುಣೆ ಮತ್ತು ಅಹಮದಾಬಾದ್ನಂತಹ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೂ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು.&lt;ref name=&quot;udayan&quot;/&gt; ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಕ ಬ್ಲೆಸ್ಸಿ ಅವರ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರ 'ತನ್ಮಾತ್ರ' ದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಅಲ್ಝೈಮರ್ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;thanmatra&quot;&gt;{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2006/feb/15sd1.htm|title=Exclusive! Mohanlal on Thanmatra|work=[[Rediff.com]]|last=Warrier|first=Shobha|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195922/http://specials.rediff.com/movies/2006/feb/15sd1.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಈ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ತಮ್ಮ ಐದನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಏಳನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಲಯಾಳಂ) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಎರಡನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;thanmatra&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hindu2&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/blessy/20060308.htm|title=Blessy: Thrilled about winning|work=[[Rediff.com]]|first=Paresh C.|last=Palicha|date=8 March 2006|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195711/http://www.rediff.com/movies/report/blessy/20060308.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಕ ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೌಟುಂಬಿಕ ನಾಟಕ 'ರಸತಂತ್ರಂ' ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮೇಜರ್ ರವಿ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ' ದಲ್ಲೂ ನಟಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಮೇಜರ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಗಮನಾರ್ಹ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/superstars-continue-their-reign/article3231843.ece|work=[[The Hindu]]|title=Superstars continue their reign|date=29 December 2006|access-date=30 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195419/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/superstars-continue-their-reign/article3231843.ece|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರದ ಡಬ್ ಮಾಡಲಾದ ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿಯು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ 'ಅರನ್' ಎಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಆದರೆ ಅವರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಬಳಸದ ಕಾರಣ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದರು, &quot;ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಮಾತನಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mohanlal-dissociates-himself-from-aran/article3087136.ece|work=[[The Hindu]]|title=Mohanlal dissociates himself from 'Aran'|last=Kumar|first=S. R. Ashok|date=8 August 2006|access-date=8 May 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195238/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mohanlal-dissociates-himself-from-aran/article3087136.ece|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮೇಜರ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ 'ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ' (೨೦೦೮) ಮತ್ತು 'ಕಾಂದಹಾರ್' (೨೦೧೦) ಅನುಕ್ರಮ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ನಟಿಸಿದರು. ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿಯಲ್ಲಿ ಗೌರವ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2013/sep/04/mohanlals-fb-page-crosses-one-million-fans-513324.html|title=Mohanlal's FB page crosses one million fans|work=[[The New Indian Express]]|date=4 September 2013|access-date=20 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195045/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2013/sep/04/Mohanlals-FB-page-crosses-one-million-fans-513324.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಪಿ.ಟಿ. ಕುಂಜು ಮುಹಮ್ಮದ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಪರದೇಸಿ' ಯಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. 'ಸಿಫಿ.ಕಾಮ್' &quot;ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧಗೊಳಿಸುವವರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಭಿನಯದ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮರುಶೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಅವರ ಜುಲೈ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 'ಹಾಲೋ' ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100305075728/http://www.bharatwaves.com/news/Mohanlal%E2%80%99s-Hello:-biggest-Mollywood-hit-of-2007-7964.html &quot;Malayalam Cinema News : Mohanlal's 'Hello': biggest Mollywood hit of 2007&quot;.] Bharatwaves.com. Retrieved 15 January 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sify.com/movies/pardesi-review-malayalam-14542769.html Movie Review:Pardesi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131222221213/http://www.sify.com/movies/pardesi-review-malayalam-14542769.html |date=22 December 2013 }}. Sify.com. Retrieved on 6 May 2012.&lt;/ref&gt; ಆಗಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರ 'ಆಗ್' (ಇದನ್ನು 'ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ವರ್ಮಾ ಕಿ ಆಗ್' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಬಾಲಿವುಡ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ 'ಶೋಲೆ' (೧೯೭೫) ನ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮೂಲ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಜೀವ್ ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214 |title=Boxofficeindia.com |publisher=[[Box Office India]] |access-date=12 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109040918/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214 |archive-date=9 November 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಬಹುನಕ್ಷತ್ರ ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ 'ಟ್ವೆಂಟಿ:೨೦' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ 'ಉನ್ನೈಪೋಲ್ ಒರುವನ್' ನಲ್ಲಿ ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್ ಜೊತೆ ಸಹ ನಟಿಸಿದರು. ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ 'ಎವಿಡಂ ಸ್ವರ್ಗಮಾಣು' ನಿರ್ದೇಶಕ ರೋಷನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಅವರದ್ದಾಗಿತ್ತು.

### ಮುಂದುವರಿದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು (2010–2015)
[[File:Bachan mohanlal.jpg|thumb|ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್ ಜೊತೆಗೆ|alt=Mohanlal with the Bollywood actor Amitabh Bachchan]]
೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಐದು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಮೊದಲನೆಯದು 'ಜನಕನ್', ಇದು ಅಪರಾಧ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ ಜೊತೆ ಸಹ ನಟಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಎಸ್.ಎನ್. ಸ್ವಾಮಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಅವರು ವಕೀಲ ಸೂರ್ಯ ನಾರಾಯಣನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಸಮೀಪಿಸುವ ಕೆಲವು ಪರಾರಿಯಾದ ಶಂಕಿತರನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮುರಳಿ ನಾಗವಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್' ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಹಾಸ್ಯಮಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಮನರಂಜನಾ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಟಿ.ಕೆ. ರಾಜೀವ್ ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ, ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದ ಮತ್ತು ಮಣಿಯನ್ ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು ನಿರ್ಮಿಸಿದ 'ಒರು ನಾಳ್ ವರುಮ್', ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಡಂಬನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್-ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರ ಪ್ರೀತಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪುನರೇಕಿಸಿತು. ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ 'ಶಿಕ್ಕರ್', ಎಂ. ಪದ್ಮಕುಮಾರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಕತ್ತಲೆಯ ಪ್ರತೀಕಾರದ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಭೂತಕಾಲದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿರುವ ಲಾರಿ ಚಾಲಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ರಂಜಾನ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14957248&amp;cid=14625530|title = Kerala Box-Office (September 1 to 16)|date = 18 September 2010|access-date = 11 October 2014|website = [[Sify]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028080936/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14957248&amp;cid=14625530|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಮೇಜರ್ ರವಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಯುದ್ಧ ಚಿತ್ರ 'ಕಾಂದಹಾರ್' ಬಂದಿತು. ಇದು ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ ವಿಮಾನ ೮೧೪ ರ ಅಪಹರಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೇಜರ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು. ಇದು ಮೇಜರ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಚಿತ್ರ ಸರಣಿಯ ಮೂರನೇ ಕಂತು ಮತ್ತು ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.

ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ೨೦೧೧ ರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಬಹುನಕ್ಷತ್ರ 'ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬ್ರದರ್ಸ್' ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಜೋಷಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮತ್ತು ಉದಯಕೃಷ್ಣ-ಶಿಬಿ ಕೆ. ಥಾಮಸ್ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದ ಆಕ್ಷನ್ ನಾಟಕವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ, ದಿಲೀಪ್ ಮತ್ತು ಸರತ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಮಾರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ ೩೦೦ ಪರದೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಈ ಚಿತ್ರವು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Can-Mohanlal-pull-it-off/articleshow/7734697.cms|title = Can Mohanlal pull it off?|date = 18 March 2011|work = [[The Times of India]]|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20161205101608/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Can-Mohanlal-pull-it-off/articleshow/7734697.cms|archive-date = 5 December 2016|url-status = live}}&lt;/ref&gt; ಈ ವೇಗದ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.rediff.com/movies/review/south-review-christian-brothers/20110318.htm|title = Review: Christian Brothers is entertaining|date = 18 March 2011|work = rediff.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141019005606/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-christian-brothers/20110318.htm|archive-date = 19 October 2014|url-status = live}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ವಿಷು (ಏಪ್ರಿಲ್) ಬಿಡುಗಡೆಯು ರಫಿ ಮೆಕಾರ್ಟಿನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ 'ಚೈನಾ ಟೌನ್' ಆಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಜಯರಾಂ ಮತ್ತು ದಿಲೀಪ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹ ನಟಿಸಿದರು. ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಮಿಶ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಚಿತ್ರವು ೧೦೦ ದಿನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡು ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/2011-was-troublesome-for-malayalam-films/217739-8-70.html|title = 2011 was troublesome for Malayalam films|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023221826/http://ibnlive.in.com/news/2011-was-troublesome-for-malayalam-films/217739-8-70.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಆಗಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 'ಪ್ರಣಯಂ' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಬ್ಲೆಸ್ಸಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ವಿಲಕ್ಷಣ ಪ್ರಣಯ ನಾಟಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್, ಅನುಪಮ್ ಖೇರ್ ಮತ್ತು ಜಯಪ್ರದಾ ನಟಿಸಿದ ಮೂರು ವಯಸ್ಸಾದ ಪಾತ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರೇಮಕಥೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/ |title=Mohanlal, Blessy bag Critics award |date=18 May 2012 |publisher=mathrubhumi.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120529040906/http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/ |archive-date=29 May 2012}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ 'ಸ್ನೇಹವೀಡು', ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡು ನಿರ್ದೇಶನದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ನ ಹಳ್ಳಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.sify.com/movies/snehaveedu-review-malayalam-14980318.html Movie Review: Snehaveedu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131011085931/http://www.sify.com/movies/snehaveedu-review-malayalam-14980318.html |date=11 October 2013 }}. Sify.com. Retrieved on 6 May 2012.&lt;/ref&gt; ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ನಟಿ ಶೀಲಾ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪರದೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಅವರ ತಾಯಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. 'ಸ್ನೇಹವೀಡು' ಅವರ ೩೦೦ ನೇ ಚಿತ್ರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/sneha-veedu-mohanlal-s-300th-film-imagegallery-malayalam-ljtmomdedidsi.html|title = Sneha Veedu Mohanlal's 300th film|access-date = 12 October 2014|website = [[Sify]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028081228/http://www.sify.com/movies/sneha-veedu-mohanlal-s-300th-film-imagegallery-malayalam-ljtmomdedidsi.html|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ಹಿಟ್ ಆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14981090&amp;cid=14625530|title = Kerala Box-Office- September 12 to October 8|date = 12 October 2011|website = [[Sify]]|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028081231/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14981090&amp;cid=14625530|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ 'ಒರು ಮರುಭೂಮಿಕ್ಕಾಧ'. ಇದು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೆಟ್ ಮಾಡಲಾದ ಆಕ್ಷನ್ ಹಾಸ್ಯ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು ೯೦ ರ ದಶಕದ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್-ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್-ಮುಕೇಶ್ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮರಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್-ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14989183&amp;cid=14625530|title = Kerala Box-Office – Dec 16 to Jan 11|date = 19 January 2012|access-date = 12 October 2014|website = [[Sify]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028081233/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14989183&amp;cid=14625530|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಅವರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಬಹು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ದೊಡ್ಡ ಬಜೆಟ್ ಪ್ರಣಯ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ಕಸನೋವ್ವಾ' ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ರೋಷನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬಾಬಿ-ಸಂಜಯ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕಸನೋವಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇವರು ಸರಣಿ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಕಸನೋವಾಸ್ ಇಟರ್ನಲ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ - ಹೂವಿನ ಬುಟೀಕುಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಪಳಿಯ ಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ, ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರ 'ಟೆಜ್' ನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ಬಿ. ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಗ್ರಾಂಡ್ಮಾಸ್ಟರ್' ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಸರಣಿ ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನವ-ನೊಯಿರ್ ಅಪರಾಧ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಸಮಚಿತ್ತ, ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಸಂಯಮದ ಅಭಿನಯವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://www.rediff.com/movies/review/south-review-mohanlal-excels-in-grandmaster/20120504.htm|title = Review: Mohanlal excels in Grandmaster|date = 4 May 2012|access-date = 12 October 2014|work = rediff.com|archive-url = https://web.archive.org/web/20141018235924/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-mohanlal-excels-in-grandmaster/20120504.htm|archive-date = 18 October 2014|url-status = live}}&lt;/ref&gt; ಯುಟಿವಿ ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಇದು ನೆಟ್ಫ್ಲಿಕ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Prakash|first=Asha|title=How about paying for viewing films online?|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/How-about-paying-for-viewing-films-online/articleshow/16322780.cms|access-date=24 November 2016|work=[[The Times of India]]|date=10 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031085616/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/How-about-paying-for-viewing-films-online/articleshow/16322780.cms|archive-date=31 October 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ರಂಜಿತ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಸ್ಪಿರಿಟ್' ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಮದ್ಯಪಾನದ ಅಭ್ಯಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮನರಂಜನಾ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/malayalam-film-spirit-exempted-from-tax/267983-71-210.html|title = Malayalam film 'Spirit' exempted from tax|date = 26 June 2012|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023161143/http://ibnlive.in.com/news/malayalam-film-spirit-exempted-from-tax/267983-71-210.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ೧೨೫-ದಿನಗಳ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/spirit-completes-100-day-run-on-box-office/293536-71-210.html|title = Spirit: Completes 100 day run on Box office|date = 20 September 2012|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023115500/http://ibnlive.in.com/news/spirit-completes-100-day-run-on-box-office/293536-71-210.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಓಣಂ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 'ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್' ಜೋಷಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹಾಸ್ಯ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿತ್ತು. ಇದು ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು, ಇದು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ಗೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/malayalam-review-run-baby-run-is-gripping-thriller/287092-71-212.html|title = Malayalam Review: 'Run Baby Run' is a gripping thriller|date = 31 August 2012|access-date = 12 October 2014|publisher = ibnlive.in.com|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023161149/http://ibnlive.in.com/news/malayalam-review-run-baby-run-is-gripping-thriller/287092-71-212.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/run-baby-run-to-trivandrum-lodge-mohanlal-is-giving-back-to-back-hits/299788-71-210.html|title = 'Run Baby Run' to 'Trivandrum lodge', Mohanlal is giving back to back hits|date = 10 October 2012|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023161157/http://ibnlive.in.com/news/run-baby-run-to-trivandrum-lodge-mohanlal-is-giving-back-to-back-hits/299788-71-210.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ವರ್ಷವು ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 'ಕರ್ಮಯೋಧ' ದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನು ಮೇಜರ್ ರವಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಡಿ ಎಂಬ ಎನ್ಕೌಂಟರ್ ತಜ್ಞರಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ಹದಿಹರೆಯದ ಶಾಲಾ ಬಾಲಕಿಯೊಬ್ಬಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುವುದನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು ಅವರಿಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಮಹಿಳೆಯರ ವಿರುದ್ಧದ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತದ್ದಾಗಿದೆ.

[[File:Mohanlal.jpg|thumb|upright|left|alt=Photograph taken from an angle highlighting his face|2012 ರಲ್ಲಿ 17 ನೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್]]

೨೦೧೩ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ವರ್ಷವಾಗಿತ್ತು. ಈ ವರ್ಷವೇ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರದ ಆಲ್ ಟೈಮ್ ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ 'ದೃಶ್ಯಂ' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ 'ಲೋಕ್ಪಾಲ್', ಇದು ವಿಜಿಲೆಂಟ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು &quot;ಲೋಕ್ಪಾಲ್&quot; ಎಂದು ಅಡ್ಡಹೆಸರುಳ್ಳ ವಿಜಿಲೆಂಟ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಜೋಷಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಎಸ್.ಎನ್. ಸ್ವಾಮಿ ಬರೆದಿದ್ದರು. ಸಲಾಂ ಬಪ್ಪು ನಿರ್ದೇಶನದ 'ರೆಡ್ ವೈನ್' ರಾಜಕೀಯ ಕೊಲೆಯ ಆಧಾರಿತ ರೇಖಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ ತನಿಖಾ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿತ್ತು. ಸಿದ್ದಿಕ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಲೇಡೀಸ್ ಅಂಡ್ ಜೆಂಟಲ್ಮನ್' ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೆಟ್ ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರಣಯ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಗೀತಾಂಜಲಿ' ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ 'ಮಣಿಚಿತ್ರತಾಳು' ನ ಸ್ಪಿನ್-ಆಫ್ ಆಗಿರುವ ಹಾರರ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೂಲ ಚಿತ್ರದ ಡಾ. ಸನ್ನಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು. ಅವರ ಕೊನೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಜೀತು ಜೋಸೆಫ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ದೃಶ್ಯಂ' ಆಗಿತ್ತು. ಇದು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೬೨ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ೨೦೧೬ ರವರೆಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|author=DC|title=Mohanlal's Pulimurugan becomes first Malayalam film to gross over 100 crore rupees|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/071116/mohanlals-pulimurugan-becomes-first-malayalam-film-to-gross-over-100-crore-rupees.html|access-date=12 January 2017|work=[[Deccan Chronicle]]|date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122062944/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/071116/mohanlals-pulimurugan-becomes-first-malayalam-film-to-gross-over-100-crore-rupees.html|archive-date=22 November 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಿ. ಜೋಸೆಫ್ ವಿಜಯ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ತಮಿಳು ಆಕ್ಷನ್-ನಾಟಕ 'ಜಿಲ್ಲಾ' ದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಆರ್.ಟಿ. ನೀಸನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆರ್.ಬಿ. ಚೌಧರಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=First Day Box Office Collections of 'Jilla' and 'Veeram'|url=http://www.deccanchronicle.com/140111/entertainment-kollywood/article/first-day-box-office-collections-jilla-and-veeram|publisher=[[Deccan Chronicle]]|date=15 January 2014|access-date=17 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006104616/http://www.deccanchronicle.com/140111/entertainment-kollywood/article/first-day-box-office-collections-jilla-and-veeram|archive-date=6 October 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Pongal releases 'Jilla', 'Veeram' gold spinners|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Pongal-releases-Jilla-Veeram-gold-spinners/articleshow/28882331.cms|publisher=[[The Times of India]]|author=IANS|date=16 January 2014|access-date=17 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801011522/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Pongal-releases-Jilla-Veeram-gold-spinners/articleshow/28882331.cms|archive-date=1 August 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೮೫ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು&lt;ref&gt;{{cite news|last=Mehta|first=Ankita|title='Jilla' Box Office Collection: Vijay-Mohanlal Starrer Wins BO Battle|url=http://www.ibtimes.co.in/jilla-box-office-collection-vijay-mohanlal-starrer-wins-bo-battle-537429|access-date=12 January 2017|work=[[International Business Times]]|date=5 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215001253/http://www.ibtimes.co.in/jilla-box-office-collection-vijay-mohanlal-starrer-wins-bo-battle-537429|archive-date=15 February 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ೧೦೦ ದಿನಗಳ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|title='Ilayathalapathy' Vijay-Mohanlal's 'Jilla' Set to Complete 100-Day Theatrical Run|url=http://www.ibtimes.co.in/039ilayathalapathy039-vijay-mohanlal039s-039jilla039-set-to-complete-100-day-theatrical-run-548546|work=[[International Business Times]]|author=Sangeetha Seshagiri|date=17 April 2014|access-date=17 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141011225222/http://www.ibtimes.co.in/039ilayathalapathy039-vijay-mohanlal039s-039jilla039-set-to-complete-100-day-theatrical-run-548546|archive-date=11 October 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಬಿ. ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹೀಸ್ಟ್ ಚಿತ್ರ 'ಮಿಸ್ಟರ್ ಫ್ರಾಡ್' ಆಗಿತ್ತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ 'ಕೂತಾರ' ದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ಶ್ರೀನಾಥ್ ರಾಜೇಂದ್ರನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ, ಹೇಳಲಾಗದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸೆಟ್ ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯ ಮಿಸ್ಟರಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿಗೂಢ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಚಿತ್ರದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮರ್ಮನ್ ಆಗಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮುಂದಿನದು ಅರುಣ್ ವೈದ್ಯನಾಥನ್ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶನದ ಹಾಸ್ಯಮಯ ರಾಜಕೀಯ ವಿಡಂಬನೆ ಚಿತ್ರ 'ಪೆರುಚಾಳಿ'. ಅವರು ಯುವ ರಾಜಕೀಯ ಕಿಂಗ್ ಮೇಕರ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ರಾಜ್ಯ ಗವರ್ನರ್ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲಲು ಗವರ್ನರ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಯುಎಸ್ಎ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ 'ಮೈಥ್ರಿ' ಆಗಿತ್ತು. ಪ್ರತೀಕಾರ ಬಯಸುವ ಆರ್ಡಿಆರ್‌ಒ (ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ) ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮಹಾದೇವ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು. ಅವರ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಬಿಡುಗಡೆಯು 'ರಸಂ' ನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಎನ್ನುಮ್ ಎಪ್ಪೋಳುಂ' ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಸಹ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ನಂತರ ಜೋಷಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ಲೈಲಾ ಓ ಲೈಲಾ' ಬಂದಿತು. ಇವೆರಡೂ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ವಿಫಲವಾದವು. ಅವರ ಮುಂದಿನದು ರಂಜಿತ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ಲೋಹಂ'. ಇದು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರೂ, ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|author=IBTimes|title=Charlie, I, Puli, Loham, Amar Akbar Anthony among top 5 movies with good opening day collection at Kerala box office|url=http://www.ibtimes.co.in/charlie-i-puli-loham-amar-akbar-anthony-among-top-5-movies-good-opening-day-collection-kerala-661271|access-date=12 January 2017|work=[[International Business Times]]|date=29 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170106102142/http://www.ibtimes.co.in/charlie-i-puli-loham-amar-akbar-anthony-among-top-5-movies-good-opening-day-collection-kerala-661271|archive-date=6 January 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರತೀಕಾರದ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ಕನಾಲ್' ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.
[[File:Mohanlal 1.jpg|thumb|48 ನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ]]

===ವೃತ್ತಿ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಏರಿಳಿತಗಳು (2016–2024)===
೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ನಾಲ್ಕು ಬಿಡುಗಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಇವುಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೩೭೮ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಈ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆಮಿರ್ ಖಾನ್, ಅಕ್ಷಯ್ ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್ ಅವರ ನಂತರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಗಳಿಕೆಯ ಭಾರತೀಯ ನಟರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;top5&quot;&gt;{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=2016 Box Office Kings : Mohanlal is the only Malayalam actor among top 5, Aamir Khan tops the list, followed by Akshay Kumar and Salman Khan|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/2016-box-office-kings-mohanlal-is-the-only-malayalam-actor-among-top-5-aamir-khan-tops-the-list-followed-by-akshay-kumar-and-salman-khan-1483966620.html|access-date=12 January 2017|work=Catch News|date=9 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170112061634/http://www.catchnews.com/regional-cinema/2016-box-office-kings-mohanlal-is-the-only-malayalam-actor-among-top-5-aamir-khan-tops-the-list-followed-by-akshay-kumar-and-salman-khan-1483966620.html|archive-date=12 January 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಯೆಲೇಟಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ತೆಲುಗು ಕೌಟುಂಬಿಕ ನಾಟಕ 'ಮನಮಂತ' ಆಗಿತ್ತು. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಡಬ್ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Jayaram|first=Deepika|title=It's a pleasure to learn and dub in Telugu: Mohanlal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Its-a-pleasure-to-learn-and-dub-in-Telugu-Mohanlal/articleshow/52851841.cms|access-date=22 June 2016|work=[[The Times of India]]|date=21 June 2016|archive-date=30 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930005823/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Its-a-pleasure-to-learn-and-dub-in-Telugu-Mohanlal/articleshow/52851841.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mohanlal dubbing for 'Manamantha'|url=http://www.sify.com/movies/mohanlal-dubbing-for-manamantha-news-telugu-qgvjDfdchajhg.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160621103338/http://www.sify.com/movies/mohanlal-dubbing-for-manamantha-news-telugu-qgvjDfdchajhg.html|url-status=dead|archive-date=21 June 2016|website=[[Sify]]|access-date=22 June 2016|date=21 June 2016}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ನಂತರದ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಕೊರಟಾಲ ಶಿವ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮತ್ತೊಂದು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ 'ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್' ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಆಕ್ಷನ್ ನಾಟಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/janatha-garage-review-this-mohanlal-jr-ntr-film-is-an-entertaining-ride-for-the-most-part-2986476.html|title=Janatha Garage review: This Mohanlal, Jr NTR film is an entertaining ride for the most part|website=Firstpost|date=September 2016 }}&lt;/ref&gt; ಇದು ೨೦೧೬ ರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ,&lt;ref&gt;{{cite news|last=Hooli|first=Shekhar H|title=Janatha Garage 3rd week box office collection: Jr NTR film emerges as the highest grosser of 2016|url=http://www.ibtimes.co.in/janatha-garage-3rd-week-box-office-collection-jr-ntr-film-emerges-highest-grosser-2016-694855|access-date=26 September 2016|work=[[International Business Times]]|date=23 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926023119/http://www.ibtimes.co.in/janatha-garage-3rd-week-box-office-collection-jr-ntr-film-emerges-highest-grosser-2016-694855|archive-date=26 September 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೧೩೫ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;JG&quot;&gt;{{cite news|author=DC|title=6 South Indian films that turned out to be game-changers in 2016|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/301216/6-south-indian-films-that-turned-out-to-be-game-changers-in-2016.html|access-date=12 January 2017|work=[[Deccan Chronicle]]|date=30 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113012015/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/301216/6-south-indian-films-that-turned-out-to-be-game-changers-in-2016.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಅಪರಾಧ-ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ಒಪ್ಪಂ' ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕುರುಡನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ೨೦೧೬ ರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=Kerala Box Office: Mohanlal's Oppam is now highest grosser of 2016, beats Jacobinte Swargarajyam|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-oppam-is-now-highest-grosser-of-2016-beats-jacobinte-swargarajyam-1474716416.html|access-date=26 September 2016|work=Catch News|date=24 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001833/http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-oppam-is-now-highest-grosser-of-2016-beats-jacobinte-swargarajyam-1474716416.html|archive-date=27 September 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಒಂದೂವರೆ ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ೫೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿತು,&lt;ref&gt;{{cite web|author=Moviebuzz|title=Mohanlal has two 50 crore blockbusters in his kitty!|url=http://www.sify.com/movies/mohanlal-has-two-50-crore-blockbusters-in-his-kitty-news-malayalam-qkssadjifbbdc.html|website=[[Sify]]|access-date=11 November 2016|date=18 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161025204019/http://www.sify.com/movies/mohanlal-has-two-50-crore-blockbusters-in-his-kitty-news-malayalam-qkssadjifbbdc.html|archive-date=25 October 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೬೫ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=After Drishyam, Ajay Devgn to reprise Mohanlal's role in Oppam|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/after-drishyam-ajay-devgn-to-reprise-mohanlal-s-role-in-oppam-1482872134.html|access-date=12 January 2017|work=Catch News|date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114184512/http://www.catchnews.com/regional-cinema/after-drishyam-ajay-devgn-to-reprise-mohanlal-s-role-in-oppam-1482872134.html|archive-date=14 January 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಆ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ 'ಪುಲಿಮುರುಗನ್' ನಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಗಾರನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ೧೦೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Viswanath|first=Chandrakanth|title=Mohanlal's Pulimurugan breaches the Rs 100 crore mark|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/07/mohanlals-pulimurugan-breaches-the-rs-100-crore-mark-1536006--2.html|access-date=11 November 2016|work=[[The New Indian Express]]|date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111194211/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/07/mohanlals-pulimurugan-breaches-the-rs-100-crore-mark-1536006--2.html|archive-date=11 November 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ಇದುವರೆಗೆ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೧೫೨ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|last=R.|first=Manoj Kumar|title=Pulimurugan box office: Mohanlal-starrer breaking records, making history|url=http://indianexpress.com/article/regional/pulimurugan-box-office-mohanlal-starrer-breaking-records-making-history-3075509/|access-date=10 October 2016|work=[[The Indian Express]]|date=10 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010203623/http://indianexpress.com/article/regional/pulimurugan-box-office-mohanlal-starrer-breaking-records-making-history-3075509/|archive-date=10 October 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಪರೇಶ್ ಸಿ. ಪಾಲಿಚಾ ಅವರು &quot;ಈ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಅನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಅನುಭವವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Palicha|first=Paresh C.|title=Review: Pulimurugan is a thrilling experience|url=http://www.rediff.com/movies/report/review-pulimurugan-is-a-thrilling-experience/20161012.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=18 November 2016|date=12 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118155436/http://www.rediff.com/movies/report/review-pulimurugan-is-a-thrilling-experience/20161012.htm|archive-date=18 November 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಮುಂತಿರಿವಳ್ಳಿಕಲ್ ತಾಲಿರ್ಕ್ಕುಂಬೋಲ್' (೨೦೧೬) ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ೫೦ ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;top5&quot;/&gt; ನಂತರ ಅವರು ಮೇಜರ್ ರವಿ ನಿರ್ದೇಶನದ '೧೯೭೧: ಬಿಯಾಂಡ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ೧೯೭೧ ರ ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal is a busy bee|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Nikki-to-play-a-Tamil-belle-in-Major-Ravis-war-drama/articleshow/55923840.cms|access-date=18 January 2017|work=[[The Times of India]]|date=12 December 2016}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಕರ್ನಲ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಮತ್ತು ಮೇಜರ್ ಸಹದೇವನ್ ಅವರ ದ್ವಿಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Upadhyaya|first=Prakash|title=Rockline Venkatesh ventures into Malayalam; to produce Mohanlal's next film|url=http://www.ibtimes.co.in/rockline-venkatesh-ventures-into-malayalam-produce-mohanlals-next-film-713760|access-date=5 February 2017|work=[[International Business Times]]|date=27 January 2017}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ನಟಿಸಿದ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರವು ಲಾಲ್ ಜೋಸ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ವೇಲಿಪದಿಂಟೆ ಪುಸ್ತಕಂ' ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಅವರ ಮೊದಲ ಸಹಯೋಗವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Mishra|first=Nivedita|title=From Baahubali's Prabhas to Mersal's Vijay, these south stars were the newsmakers in 2017|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/from-baahubali-s-prabhas-to-mersal-s-vijay-these-south-stars-were-the-newsmakers-in-2017/story-0YgCfdolIM7LoTzfvlXSJL.html|access-date=28 August 2019|work=[[Hindustan Times]]|date=28 December 2017|archive-date=28 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828073547/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/from-baahubali-s-prabhas-to-mersal-s-vijay-these-south-stars-were-the-newsmakers-in-2017/story-0YgCfdolIM7LoTzfvlXSJL.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಬಿ. ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ವಿಲನ್' ಬಂದಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Soman|first=Deepa|title=Mohanlal to be the lead in B Unnikrishnan's next film too!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-be-the-lead-in-B-Unnikrishnans-next-film-too/articleshow/35440215.cms|access-date=28 April 2018|work=[[The Times of India]]|date=22 May 2014}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Speed News Desk|title=Kerala Box Office: Mohanlal's Villain had a humongous opening weekend, emerges 3rd all-time opener after Baahubali 2 and Pulimurugan|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-villain-had-a-humongous-opening-weekend-emerges-3rd-all-time-opener-after-baahubali-2-and-pulimurugan-87449.html|access-date=4 November 2017|work=Catch News|date=30 October 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107011529/http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-villain-had-a-humongous-opening-weekend-emerges-3rd-all-time-opener-after-baahubali-2-and-pulimurugan-87449.html|archive-date=7 November 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Forbes India|title=Mohanlal: Strong and steady|url=http://www.forbesindia.com/article/2017-celebrity-100/mohanlal-strong-and-steady/49033/1|work=[[Forbes India]]|date=1 January 2018}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ 'ಆದಿ' ಮತ್ತು 'ಕಾಯಂಕುಲಂ ಕೊಚುನ್ನಿ' ಯಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೊಚುನ್ನಿಯ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಳ್ಳ ಇತ್ತಿಕ್ಕರ ಪಕ್ಕಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Express Web Desk|title=Mohanlal on Aadhi: Pranav has done a good job|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-on-aadhi-pranav-has-done-a-good-job-5043453/|access-date=30 January 2018|work=[[The Indian Express]]|date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129115528/http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-on-aadhi-pranav-has-done-a-good-job-5043453/|archive-date=29 January 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Onmanorama staff|title=Mohanlal joins Nivin Pauly's 'Kayamkulam Kochunni,' Rosshan reveals role|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2018/01/09/mohanlal-joins-nivin-paulys-kayamkulam-kochunni-rosshan-reveals-.html|access-date=9 January 2018|work=[[Malayala Manorama]]|date=9 January 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Soman|first=Deepa|title=Mohanlal joins the sets of Kayamkulam Kochunni|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-joins-the-sets-of-kayamkulam-kochunni/articleshow/62916059.cms|access-date=15 February 2018|work=[[The Times of India]]|date=14 February 2018}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಬಿಡುಗಡೆಗಳಾದ 'ನೀರಳಿ' ಮತ್ತು 'ಡ್ರಾಮಾ' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದವು.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |title=Mohanlal teams up with Bollywood filmmaker for a thriller |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-teams-up-with-bollywood-filmmaker-for-a-thriller/articleshow/60938490.cms |access-date=28 January 2018 |work=[[The Times of India]] |date=4 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar R. |first=Manoj |title=Mohanlal promises a lot of action in his next film, see photo |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-ajoy-varma-5035695/ |access-date=28 January 2018 |work=[[The Indian Express]] |date=23 January 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ranjith's 'Drama' starring Mohanlal&amp;nbsp;to release on November 1|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/sep/11/ranjiths-drama-starring-mohanlal-to-release-on-november-1-1870225.html|access-date=24 September 2018|work=[[The New Indian Express]]|agency=Express News Service|date=11 September 2018}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ವಿ.ಎ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ ಮೇನನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ನಾಟಕ ಚಿತ್ರ 'ಒಡಿಯಾನ್' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಒಡಿಯಾನ್ ಕುಲದ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು ಮತ್ತು ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಏಕೈಕ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸು.&lt;ref&gt;{{cite news|author=&lt;!--staff writer--&gt;|title=Odiyan: Mohanlal shoots in Varanasi, tells us more about his character Manikyan. Watch video|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/odiyan-mohanlal-shoots-in-varanasi-tells-us-more-about-his-character-manikyan-watch-video/story-KRL8vkUip0HFwYTcpXovyH.html|access-date=15 November 2018|work=[[Hindustan Times]]|date=7 September 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=M. K.|first=Surendhar|title=Odiyan sets industry record with Rs 21.5 cr domestic opening weekend total; 2.0 stacks up more records |url=https://www.firstpost.com/entertainment/odiyan-sets-industry-record-with-rs-21-5-cr-domestic-opening-weekend-total-2-0-stacks-up-more-records-5751571.html|access-date=19 December 2018|work=Firstpost|date=19 December 2018}}&lt;/ref&gt; ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೨೦೧೯ ರ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ 'ಲೂಸಿಫರ್' ನಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Express Web Desk|title=Mohanlal-Prithviraj film Lucifer goes on floor|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-prithviraj-film-lucifer-goes-on-floor-5262195/|access-date=25 September 2018|work=The Indian Express|date=16 July 2018}}&lt;/ref&gt; ಲಕ್ಷಣಾ ಎನ್. ಪಾಲಾತ್ ಅವರು 'ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ' ನಲ್ಲಿ &quot; 'ಲೂಸಿಫರ್' ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಫ್ಯಾನ್ಫಿಕ್ಷನ್ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಿದಂತಿದೆ. ನೀವು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ನಂಬಿದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ.&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite magazine|author=Lakshana N. Palat |date=March 29, 2019 |title=Lucifer Movie Review: New Prithviraj film is for diehard Mohanlal fans|url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/lucifer-movie-review-new-prithviraj-film-is-for-diehard-mohanlal-fans-1489097-2019-03-29|access-date=2021-11-24|magazine=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt; ಆಲ್ ಟೈಮ್ನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಇದು ೨೦೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪಗ್ರಹ ಹಕ್ಕುಗಳು, ಡಿಜಿಟಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಟಿವಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಬಂದ ಗಳಿಕೆಗಳು ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/lucifer-box-office-mohanlal-film-collects-rs-100-crore-worldwide-5665523/|title=Lucifer box office: Mohanlal film collects Rs 100 crore worldwide|date=8 April 2019|access-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409131841/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/lucifer-box-office-mohanlal-film-collects-rs-100-crore-worldwide-5665523/|archive-date=9 April 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=4 June 2019|title=Mohanlal's Lucifer storms into Rs 200 crore club, first for Malayalam cinema|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-s-lucifer-storms-into-rs-200-crore-club-first-for-malayalam-cinema/story-vTm7JXaAdz0FWFTllE4n2I.html|access-date=16 July 2021|website=Hindustan Times|language=en|archive-date=11 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190611022057/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-s-lucifer-storms-into-rs-200-crore-club-first-for-malayalam-cinema/story-vTm7JXaAdz0FWFTllE4n2I.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವರು 'ಇಟ್ಟಿಮಾನಿ: ಮೇಡ್ ಇನ್ ಚೈನಾ' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದು ಮಧ್ಯಮ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Pillai|first=Sreedhar|title=Ittymaani: Made In China, Love Action Drama, Brothers Day, Finals: Why Onam 2019 releases failed at the box-office|url=https://www.firstpost.com/entertainment/ittymaani-made-in-china-love-action-drama-brothers-day-finals-why-onam-2019-releases-failed-at-the-box-office-7341581.html|access-date=29 September 2019|work=[[Firstpost]]|date=15 September 2019}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ 'ಕಾಪ್ಪಾನ್' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/kaappaan-tops-tn-kerala-box-office-in-opening-weekend-gaddalakonda-ganesh-earns-rs-25-cr-globally-7398541.html|title=Mohanlal starrer Kaappaan tops TN, Kerala box office in opening weekend; Gaddalakonda Ganesh earns Rs 55 cr globally|date=2019-09-25|website=Firstpost|language=en|access-date=2020-04-19|archive-date=19 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819131706/https://www.firstpost.com/entertainment/kaappaan-tops-tn-kerala-box-office-in-opening-weekend-gaddalakonda-ganesh-earns-rs-25-cr-globally-7398541.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/kaappaan-movie-review-despite-stellar-star-cast-suriya-mohanlal-starrer-loses-focus-2316599.html|title=Kaappaan Movie Review: Despite Stellar Star Cast, Mohanlal-Suriya Starrer Loses Focus|website=News18|date=2019-09-20|access-date=2019-10-26|archive-date=26 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026175438/https://www.news18.com/news/movies/kaappaan-movie-review-despite-stellar-star-cast-suriya-mohanlal-starrer-loses-focus-2316599.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಏಕೈಕ ಚಿತ್ರ 'ಬಿಗ್ ಬ್ರದರ್' ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಮರಳುವ ಮಾಜಿ ಅಪರಾಧಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Mohanlal and Siddique to team up for project titled 'Big Brother'|url=https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-and-siddique-team-project-titled-big-brother-82520|access-date=26 May 2019|work=[[The News Minute]]|date=5 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526181945/https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-and-siddique-team-project-titled-big-brother-82520|archive-date=26 May 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal, Siddique to team up for an action-comedy|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-siddique-to-team-up-for-an-action-comedy/articleshow/64435104.cms|access-date=26 May 2019|work=[[The Times of India]]|date=3 June 2018|archive-date=11 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231011091015/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-siddique-to-team-up-for-an-action-comedy/articleshow/64435104.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಜೀತು ಜೋಸೆಫ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಅನುಕ್ರಮ ಚಿತ್ರ 'ದೃಶ್ಯಂ ೨' ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=6 February 2021|title=Drishyam 2 trailer: Ghost from the past comes to haunt Mohanlal|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/drishyam-2-trailer-the-ghost-from-the-past-comes-to-haunt-mohanlal-7177482/|access-date=8 February 2021|website=The Indian Express|language=en|archive-date=27 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227153724/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/drishyam-2-trailer-the-ghost-from-the-past-comes-to-haunt-mohanlal-7177482/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಹರಿಚರನ್ ಪುದಿಪ್ಪೇಡಿ ಅವರು &quot;ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಜಾರ್ಜ್ಕುಟ್ಟಿಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಯಮದ ಅಭಿನಯವನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬಾರಿ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಶಾಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏನು ಕುದಿಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರಿಗೂ ಕಲ್ಪನೆಯಿಲ್ಲ.&quot; ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Pudippedi |first=Haricharan |date=19 February 2021 |title=Drishyam 2 review: Mohanlal, Jeethu Joseph reunite for one of the best sequels ever |work=[[Hindustan Times]] |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/drishyam-2-review-mohanlal-jeethu-joseph-reunite-for-one-of-the-best-sequels-ever-101613707672069.html |access-date=19 February 2021 |archive-date=19 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210219042754/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/drishyam-2-review-mohanlal-jeethu-joseph-reunite-for-one-of-the-best-sequels-ever-101613707672069.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವರು 'ಮರಕ್ಕರ್: ಲಯನ್ ಆಫ್ ದಿ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸೀ' ನಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಯೋಧ ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕರ್ IV ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Box Office: Analyzing theatrical performance of Mohanlal's post-pandemic movies, Marakkar to L2 Empuraan |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/box-office-analysing-theatrical-performance-of-mohanlals-post-pandemic-movies-from-marakkar-to-l2-empuraan-1384093 |website=PINKVILLA |access-date=26 April 2025 |language=en |date=23 April 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Punnoose|first=Aby|date=11 November 2021|title=67th National Film Awards: Marakkar: Lion of the Arabian Sea wins Best Feature Film at National Film Awards|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/67th-national-film-awards-marakkar-arabikkadalinte-simham-wins-the-best-feature-film-award/articleshow/81633289.cms|access-date=11 November 2021|website=Times of India|language=en|archive-date=11 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111163303/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/67th-national-film-awards-marakkar-arabikkadalinte-simham-wins-the-best-feature-film-award/articleshow/81633289.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ 'ಬ್ರೋ ಡ್ಯಾಡಿ' ಆಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ ಅವರಿಗೆ ಸಂತೋಷದ ತಂದೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Palisetty |first=Ramya |title=Prithviraj Sukumaran announces his second directorial Bro Daddy with Mohanlal |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/prithviraj-sukumaran-announces-his-second-directorial-bro-daddy-with-mohanlal-1816663-2021-06-18 |access-date=15 July 2021 |work=[[India Today]] |date=18 June 2021 |archive-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619201702/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/prithviraj-sukumaran-announces-his-second-directorial-bro-daddy-with-mohanlal-1816663-2021-06-18 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಜನನಿ ಕೆ. &quot;ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಮಜಾ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಹಾಸ್ಯ ಸಮಯವು ದೋಷರಹಿತವಾಗಿದೆ.&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |last=K. |first=Janani |title=Bro Daddy Movie Review: Mohanlal, Prithviraj's fun family drama is not Badhaai Ho, but better |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/bro-daddy-movie-review-mohanlal-prithviraj-fun-family-drama-is-full-of-life-1904564-2022-01-26 |access-date=26 January 2022 |work=[[India Today]] |date=26 January 2022 |archive-date=26 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126070054/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/bro-daddy-movie-review-mohanlal-prithviraj-fun-family-drama-is-full-of-life-1904564-2022-01-26 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಬಿಡುಗಡೆಗಳಾದ 'ಆರಾಟ್ಟು' ಮತ್ತು 'ಮಾನ್ಸ್ಟರ್' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ವಿಫಲಗಳಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title='Thank You', 'Radhe Shyam', 'Aaraattu': A Look At The Biggest Flops Of South Cinema - Films That Fizzled Out |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/thank-you-radhe-shyam-liger-a-look-at-the-biggest-flops-of-south-cinema/aaraattu/slideshow/95660122.cms?from=mdr |access-date=2025-01-20 |website=The Economic Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Monster box office collection Day 3: Mohanlal's film underperforms on Sunday|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/monster-box-office-collection-day-3-mohanlals-film-underperforms-on-sunday-2288889-2022-10-24|website=[[India Today]]|date=24 October 2022 |access-date=24 October 2022|quote=the film has been having a lukewarm response from the critics and the audiences.}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವರು '೧೨ನೇ ಮನುಷ್ಯ' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದು ಡಿಸ್ನಿ+ ಹಾಟ್ಸ್ಟಾರ್ನಲ್ಲಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/reviews/malayalam/12th-man/ottmoviereview/91669767.cms | title=12th Man Review: A entertaining, delicious whodunnit | website=[[The Times of India]] | last1=Mathews | first1=Anna }}&lt;/ref&gt; ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ 'ಅಲೋನ್' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2023-01-31 |title='Alone' box office collection day 4: Mohanlal starrer stays low, mints only Rs 65 lakhs|work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/alone-box-office-collection-day-4-mohanlal-starrer-stays-low-mints-only-rs-68-lakhs/articleshow/97484057.cms}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ 'ಜೈಲರ್' ನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web |date=6 January 2023 |title=Mohanlal to have a cameo in Rajinikanth's Jailer, fans call it 'iconic moment' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/mohanlal-to-have-a-cameo-in-rajinikanth-s-jailer-fans-call-it-iconic-moment-101672988696266.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106094648/https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/mohanlal-to-have-a-cameo-in-rajinikanth-s-jailer-fans-call-it-iconic-moment-101672988696266.html |archive-date=6 January 2023 |access-date=6 January 2023 |website=[[Hindustan Times]]}}&lt;/ref&gt; ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ನಂತರ 'ನೇರು' ನಲ್ಲಿ ವಕೀಲನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ಆ ವರ್ಷದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Chakraborty|first=Saikat|title=Mohanlal teams up with Drishyam director Jeethu Joseph for legal drama Neru|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/mohanlal-teams-up-with-drishyam-director-jeethu-joseph-for-legal-drama-neru/cid/1958941|access-date=26 November 2023|work=[[Telegraph India]]|date=14 August 2023|archive-date=26 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231126092959/https://www.telegraphindia.com/entertainment/mohanlal-teams-up-with-drishyam-director-jeethu-joseph-for-legal-drama-neru/cid/1958941|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-01-18 |title='Neru' box office collections day 27: Mohanlal's film dominates overseas; mints more than Rs 32 crores |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/neru-box-office-collections-mohanlals-film-dominates-overseas/articleshow/106949938.cms?from=mdr |access-date=2024-01-21 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; ಎಸ್.ಆರ್. ಪ್ರವೀಣ್ ಅವರು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ &quot;ಸಂಯಮದ ಅಭಿನಯ&quot; ದೊಂದಿಗೆ ಫಾರ್ಮ್ಗೆ ಮರಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Praveen|first=S. R.|title='Neru' movie review: Jeethu Joseph and Mohanlal's courtroom drama almost delivers a cathartic high|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/neru-movie-review-jeethu-joseph-and-mohanlals-courtroom-drama-almost-delivers-a-cathartic-high/article67661846.ece|access-date=22 December 2023|work=[[The Hindu]]|date=21 December 2023|archive-date=21 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231221135645/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/neru-movie-review-jeethu-joseph-and-mohanlals-courtroom-drama-almost-delivers-a-cathartic-high/article67661846.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೨೦೨೪ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಎರಡೂ ಚಿತ್ರಗಳು: 'ಮಲೈಕೋಟ್ಟೈ ವಾಲಿಬನ್' ಮತ್ತು 'ಬರೋಜ್ 3D' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದವು, ಇದು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ವೈಫಲ್ಯಗಳ ಸರಣಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/malaikottai-vaaliban-box-office-collection-day-5-mohanlal-lijo-jose-pellissery-film-hits-a-new-low-9133901/#:~:text=So%20far%2C%20the%20film%20has%20grossed%20Rs%2021.75%20crore%20worldwide.&amp;text=On%20Monday%2C%20Malaikottai%20Vaaliban%20experienced,dipped%20to%2010.35%20per%20cent | title=Malaikottai Vaaliban box office collection Day 5: Mohanlal and Lijo Jose Pellissery's film hits a new low on first Monday; earns 90% less than opening day | date=30 January 2024 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=31 December 2024 |title=Mohanlal reacts to Barroz's box office failure after film collects Rs 9 cr in 6 days: 'Not made for the numbers'|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-reacts-to-barroz-box-office-failure-after-film-collects-rs-9-cr-in-6-days-not-made-for-the-numbers-9752550/ |work=Indian Express|date=30 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20250103190259/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-reacts-to-barroz-box-office-failure-after-film-collects-rs-9-cr-in-6-days-not-made-for-the-numbers-9752550/|archive-date=3 January 2025|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

### ಮತ್ತಷ್ಟು ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಥಾನ (2025–ಪ್ರಸ್ತುತ)
ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ೨೦೨೫ ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅವರು ಮೊದಲು 'ಎಲ್೨: ಎಂಪುರಾನ್' ಅನುಕ್ರಮ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 October 2023 |title=Mohanlal-Prithviraj film Empuraan starts rolling |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2023/oct/06/mohanlal-prithviraj-film-empuraan-starts-rolling-2621183.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103160033/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2023/oct/06/mohanlal-prithviraj-film-empuraan-starts-rolling-2621183.html |archive-date=3 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt; ಫಸ್ಟ್ಪೋಸ್ಟ್ನ ಗಣೇಶ್ ಆಗ್ಲವ್ ಅವರು &quot;ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅದ್ಭುತರಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅವರು ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲದೆ ಅದ್ಭುತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸ್ವಾಗ್ ಅನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾವನೆಯನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆದರೆ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮನಸ್ಥಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.&quot; ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 March 2025 |title=L2: Empuraan movie review: Mohanlal &amp; Prithviraj Sukumaran starrer action-thriller is high on swag, charisma &amp; technical brilliance |url=https://www.firstpost.com/entertainment/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-prithviraj-sukumaran-starrer-action-thriller-is-high-on-swag-charisma-technical-brilliance-13874843.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327085309/https://www.firstpost.com/entertainment/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-prithviraj-sukumaran-starrer-action-thriller-is-high-on-swag-charisma-technical-brilliance-13874843.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 March 2025 |website=Firstpost |language=en-us}}&lt;/ref&gt; ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿ, ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 March 2025 |title=L2 Empuraan worldwide box office collection day 2: Mohanlal film is the fastest Malayalam film to cross ₹100 crore |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/l2-empuraan-worldwide-box-office-collection-day-2-mohanlal-film-is-the-fastest-malayalam-film-to-cross-100-crore-101743229690067.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250329081943/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/l2-empuraan-worldwide-box-office-collection-day-2-mohanlal-film-is-the-fastest-malayalam-film-to-cross-100-crore-101743229690067.html |archive-date=29 March 2025 |access-date=2 April 2025 |work=Hindustan Times |language=en-us}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವರು 'ತುದಾರುಂ' ನಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಚಾಲಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=India Today Entertainment Desk |date=22 April 2024 |title=Pics: Mohanlal, Shobana reunite for his 360th film with director Tharun Moorthy |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/pics-mohanlal-shobana-reunite-for-his-360th-film-with-director-tharun-moorthy-produced-by-m-renjith-under-rejaputhra-visual-media-2530133-2024-04-22 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203133250/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/pics-mohanlal-shobana-reunite-for-his-360th-film-with-director-tharun-moorthy-produced-by-m-renjith-under-rejaputhra-visual-media-2530133-2024-04-22 |archive-date=3 December 2024 |access-date=30 November 2024 |work=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt; ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ನ ಲತಾ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರು &quot;ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಇರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೃಶ್ಯವೂ ಅವರು ಎಂಥಾ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.&quot; ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Srinivasan |first=Latha |date=25 April 2025 |title=Thudarum movie review: A top-form Mohanlal shines in fan boy Tharun Moorthy's gripping directorial |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/thudarum-movie-review-a-top-form-mohanlal-shines-in-fan-boy-tharun-moorthys-gripping-directorial-101745582170234.html |access-date=27 April 2025 |website=[[Hindustan Times]]}}&lt;/ref&gt; ತುದಾರುಂ ನಂತರ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಸಂದೀಪ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಹೃದಯ ಕಸಿಗೆ ಒಳಗಾದವರಾಗಿದ್ದು, ತಮ್ಮ ಹೃದಯವನ್ನು ಪಡೆದ ಕರ್ನಲ್ನ ಮಗಳ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು 'ಹೃದಯಪೂರ್ವಂ' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು 'ಎಲ್೨: ಎಂಪುರಾನ್' ಮತ್ತು 'ತುದಾರುಂ' ಜೊತೆಗೆ, 'ಹೃದಯಪೂರ್ವಂ' ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hridayapoorvam Box Office Collection Day 12: Mohanlal Starrer Is A Success, Set To Beat Officer On Duty! |url=https://www.imdb.com/news/ni65467996/ |access-date=2025-09-21 |website=IMDb |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವರು 'ಭಾ ಭಾ ಬಾ' ನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು.{{Citation needed|date=March 2026}}

==ಇತರೆ ಯೋಜನೆಗಳು==

=== ರಂಗಭೂಮಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ===

[[File:Acclaimed Malayalam film actor Mohan Lal joined the Territorial Army on July 09, 2009 in the rank of an Honorary Lt. Colonel. The Defence Minister, Shri A. K. Antony is seen greeting Shri Mohan Lal soon after his induction.jpg|thumb|upright|left|alt=Mohanlal in Indian Army Uniform|ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ನಂತರ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಎ.ಕೆ. ಆ್ಯಂಟೋನಿ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು]]

ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಹಲವಾರು ಹವ್ಯಾಸಿ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾತ್ರವಾದ ಕರ್ಣನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಕವಲಾಂ ನಾರಾಯಣ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯ ನಾಟಕ 'ಕರ್ಣಭಾರಂ' ನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ೨೦೦೧ ರ ಮಾರ್ಚ್ ೨೯ ರಂದು ನ್ಯೂ ಡೆಲ್ಲಿ ಸಿರಿ ಫೋರ್ಟ್ ಆಡಿಟೋರಿಯಂನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಟಕ ಶಾಲೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಟಕೋತ್ಸವದ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. ಈ ನಾಟಕವು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಒಂದು ದಿನ ಮೊದಲು ಕರ್ಣನ ಮಾನಸಿಕ ಸಂಕಟವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ತನ್ನ ನಂಬಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: &quot;ಕವಲಾಮ್ನ ನಾಟಕವನ್ನು ನಾನು ಮಾಡಿದ ಹವ್ಯಾಸಿ ನಾಟಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪಾತ್ರಗಳಿದ್ದರೂ, ಕಥಾವಸ್ತುವು ಕರ್ಣನ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಹುತೇಕ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನದಂತಿದೆ. ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ಮತ್ತು ಸವಾಲಿನವು&quot; ಎಂದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2001/mar/13mohan.htm|title=Mohanlal's new obsession|work=[[Rediff.com]]|last=Jose|first=D.|date=13 March 2001|access-date=12 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215005226/http://www.rediff.com/entertai/2001/mar/13mohan.htm|archive-date=15 February 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು: &quot;ನಾನು ಅದರ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದೆ... ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ&quot;.&lt;ref name=&quot;rd&quot;/&gt;

'ಕಥಾಯಟ್ಟಂ' ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯಾಗಿದ್ದು, ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಯ್ಯಾರತ್ತು ಚಂದು ಮೇನನ್, ಸಿ.ವಿ. ರಾಮನ್ ಪಿಳ್ಳೈ, ಎಸ್.ಕೆ. ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಟ್ಟ್, ತಕ್ಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ, ಪಿ. ಕೇಸವದೇವ್, ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್, ಉರೂಬ್, ಒ.ವಿ. ವಿಜಯನ್, ಎಂ. ಮುಕುಂದನ್ ಮತ್ತು ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ ಬರೆದ ಹತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾದ ಹತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಟಿ.ಕೆ. ರಾಜೀವ್ ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಈ ನಾಟಕವು ೨೦೦೩ ರ ನವೆಂಬರ್ ೧ ರಂದು ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸೆನೆಟ್ ಹಾಲ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಕೋಜಿಕ್ಕೋಡ್, ಬೆಂಗಳೂರು, ಚೆನ್ನೈ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2003/10/28/stories/2003102807480400.htm|title=Document for rejuvenating Malayalam to be released|work=[[The Hindu]]|date=28 October 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205135557/http://www.thehindu.com/2003/10/28/stories/2003102807480400.htm|archive-date=5 December 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Mohanlal to enact characters from Malayalam literature|url=http://www.thehindubusinessline.com/2004/12/04/stories/2004120402091700.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090607065324/http://www.thehindubusinessline.com/2004/12/04/stories/2004120402091700.htm|archive-date=7 June 2009|work=[[The Hindu Business Line]]|date=4 December 2004|access-date=9 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮುಕೇಶ್ ಜೊತೆಗೆ 'ಚಾಯಮುಖಿ' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಇದನ್ನು ಪ್ರಶಾಂತ್ ನಾರಾಯಣನ್ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮುಕೇಶ್ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾತ್ರಗಳಾದ ಭೀಮ ಮತ್ತು ಕೀಚಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ನಾಟಕದೊಳಗಿನ ನಾಟಕದ ನಿರೂಪಣಾ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ೨೦೦೮ ರ ಮಾರ್ಚ್ ೧೨ ರಂದು ತ್ರಿಶೂರ್ನ ಲುಲು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು,&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mirroring-the-pangs-of-love/article1218835.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20160219140152/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mirroring-the-pangs-of-love/article1218835.ece|archive-date=19 February 2016|title=Mirroring the pangs of love|work=[[The Hindu]]|date=13 March 2008|access-date=10 December 2016|last=Santhosh|first=K.|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ನಂತರ ತಿರುವನಂತಪುರ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೊಲ್ಲಂ, ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಕೋಜಿಕ್ಕೋಡ್ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ನ ವಿಮರ್ಶಕರು &quot;'ಚಾಯಮುಖಿ' ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಾಲದ ಮಲಯಾಳಂ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿ&quot; ಎಂದು ಬರೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/chayamukhi-to-be-staged-today/article119204.ece|title='Chayamukhi' to be staged today|work=[[The Hindu]]|last=Kumar|first=P. K. Ajith|date=20 December 2009|access-date=3 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205135749/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/chayamukhi-to-be-staged-today/article119204.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ವರ್ಷ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಶೋಭನಾ ನಿರ್ದೇಶನದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬ್ಯಾಲೆ 'ಮಾಯಾ ರಾವಣ' ನಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2009/may/12/mayaravan-unveiled-48387.html|title=Mayaravan unveiled|work=[[The New Indian Express]]|date=12 May 2009|access-date=10 December 2016|last=Varma|first=Sivadas|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224105226/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article117561.ece|archive-date=24 December 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರ ರತೀಶ್ ವೇಗ ಅವರು ಲಾಲಿಸಮ್ - ದಿ ಲಾಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ತಂಡವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/nov/05/cult-lalisom-set-to-rock-lalettan-fans-679003.html|title=Cult Lalisom Set to Rock Lalettan Fans|work=[[The New Indian Express]]|agency=Express News Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205142519/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/nov/05/Cult-Lalisom-Set-to-Rock-Lalettan-Fans-679003.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಇದರ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನವು ೨೦೧೫ ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ೧.೬೩ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಲಿಪ್-ಸಿಂಕ್ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ತಂಡವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಿಂದ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.ndtv.com/kerala-news/under-social-media-pressure-actor-mohanlal-offers-to-give-back-national-games-performance-money-736535|title=Under Social Media Pressure, Actor Mohanlal Offers to Return National Games Performance Fee|work=[[NDTV]]|last=Koshy|first=Sneha Mary|date=3 February 2015|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205143154/http://www.ndtv.com/kerala-news/under-social-media-pressure-actor-mohanlal-offers-to-give-back-national-games-performance-money-736535|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಟೀಕೆಯ ನಂತರ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಆ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರವು ನಿರಾಕರಿಸಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ನೈತಿಕತೆಯು ಅವರಿಂದ ಹಣವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಅನುಮತಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಮೊತ್ತದಿಂದ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಲಾಭ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ವೇದಿಕೆಯ ವೆಚ್ಚಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಸಂಭಾವನೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/govt-rejects-mohanlals-offer-to-return-money/article6856750.ece|title=Govt rejects Mohanlal's offer to return money|agency=[[Press Trust of India]]|date=4 February 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=6 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205144127/http://www.thehindu.com/sport/govt-rejects-mohanlals-offer-to-return-money/article6856750.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಅದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ಕಳುಹಿಸಿದ ಹಣವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Lalisom fiasco: Mohanlal refuses to take back remuneration of Rs 1.63 crore|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-lalisom-fiasco-mohanlal-refuses-to-take-back-remuneration-of-rs-163-crore-2058887|access-date=23 July 2017|work=[[Daily News and Analysis]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=7 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204122424/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-lalisom-fiasco-mohanlal-refuses-to-take-back-remuneration-of-rs-163-crore-2058887|archive-date=4 December 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮುಕೇಶ್ ಜೊತೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ 'ನಾಗ' ಗಾಗಿ ಸಹಕರಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಈ ಬಾರಿ ನಿರೂಪಕರಾಗಿ. ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್ ಅವರ ಕನ್ನಡ ನಾಟಕ 'ನಾಗಮಂಡಲ'ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ಸುವೀರನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. 'ನಾಗ' ಪುರಾಣ, ಮೂಢನಂಬಿಕೆ, ವಾಸ್ತವ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಂಟಸಿಯ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ೨೦೧೫ ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೯ ರಂದು ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್, ಕಳಡಿಯ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಹಾಲ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Mohanlal-Mukesh-to-Set-Stage-Afire-with-Naga/2015/08/08/article2963127.ece | title=Mohanlal, Mukesh to Set Stage Afire with 'Naga'|work=[[The New Indian Express]]|date=8 August 2015|access-date=10 December 2016|last=Kallungal|first=Dhinesh|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222083204/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Mohanlal-Mukesh-to-Set-Stage-Afire-with-Naga/2015/08/08/article2963127.ece|archive-date=22 December 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

### ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿ
ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಾ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ. ೨೦೦೭ ರ ಮಾರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಏಡ್ಸ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸೊಸೈಟಿಯು ಎಚ್ಐವಿ/ಏಡ್ಸ್ ಜಾಗೃತಿ ಅಭಿಯಾನದ ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿತು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸಣ್ಣ ಜಾಗೃತಿ ವೀಡಿಯೊಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-joins-AIDS-awareness-drive/article14733228.ece|work=[[The Hindu]]|title=Mohanlal joins AIDS awareness drive|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|date=13 March 2007|access-date=30 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205140525/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-joins-AIDS-awareness-drive/article14733228.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೯ ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ನ ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;IPL&quot;&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/Mohanlal-may-bid-for-IPL-team/articleshow/5184365.cms|work=[[The Times of India]]|title=Mohanlal may bid for IPL team|agency=[[Press Trust of India]]|date=31 October 2009|access-date=31 October 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205140208/http://timesofindia.indiatimes.com/news/Mohanlal-may-bid-for-IPL-team/articleshow/5184365.cms|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೦ ರ ಮಾರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಮನವಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಕೇರಳದ ಕೈಮಗ್ಗ ಉದ್ಯಮದ ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Mohanlal to be khadi goodwill ambassador|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-to-be-khadi-goodwill-ambassador/article15995736.ecee|access-date=5 December 2016|work=[[The Hindu]]|date=3 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210122445/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-to-be-khadi-goodwill-ambassador/article15995736.ece|archive-date=10 December 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೫ ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರನ್ನು ಸಂಚಾರ ನಿಯಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ &quot;ಸುಭಯಾತ್ರಾ ೨೦೧೫&quot; ಯೋಜನೆಯ ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Actor Mohanlal goodwill ambassador of 'Subhayatra' drive|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/actor-mohanlal-goodwill-ambassador-of-subhayatra-drive-115070601022_1.html|access-date=10 December 2016|work=[[Business Standard]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=6 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507203320/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/actor-mohanlal-goodwill-ambassador-of-subhayatra-drive-115070601022_1.html|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೬ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಮತ್ತೊಂದು ಯೋಜನೆಯಾದ &quot;ಮೃತಸಂಜೀವನಿ&quot; ಯ ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಗ ದಾನವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|last=James|first=Anu|title=Pinarayi Vijayan introduces Mohanlal as goodwill ambassador of Mrithasanjeevani programme in Kerala|url=http://www.ibtimes.co.in/pinarayi-vijayan-introduces-mohanlal-goodwill-ambassador-mrithasanjeevani-programme-kerala-695626|access-date=10 December 2016|work=[[International Business Times]]|date=28 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210133620/http://www.ibtimes.co.in/pinarayi-vijayan-introduces-mohanlal-goodwill-ambassador-mrithasanjeevani-programme-kerala-695626|archive-date=10 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೨೦೨೧ ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ಕ್ಷಯರೋಗ ನಿರ್ಮೂಲನ ಅಭಿಯಾನದ ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 January 2021 |title=Mohanlal to be ambassador of TB eradication drive |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/jan/22/mohanlal-to-be-ambassador-of-tb-eradication-drive-2253344.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122032018/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/jan/22/mohanlal-to-be-ambassador-of-tb-eradication-drive-2253344.html |archive-date=22 January 2021 |access-date=27 January 2021 |website=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;

ಅವರು ಹಲವಾರು ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಅಂಡ್ ಡೈಮಂಡ್ಸ್, ಓಷಿಯಾನಸ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;indiatoday&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/states/kerala/story/20100315-sniping-superstars-742241-2010-03-03|title=Sniping superstars|work=[[India Today]]|last=Radhakrishnan|first=M. G.|date=4 March 2010|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205141342/http://indiatoday.intoday.in/story/Sniping+superstars/1/86696.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಎಮ್‌ಸಿಆರ್ನ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾದ ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಧೋತಿಯನ್ನು ಎಂಡೋರ್ಸ್ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್. ಎಮ್‌ಸಿಆರ್ ೩೦,೦೦೦ ಬಣ್ಣದ ಧೋತಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು, ಅವುಗಳು 'ನರಸಿಂಹಂ' (೨೦೦೦) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು, ಇದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಅವರು ಎಮ್‌ಸಿಆರ್ನ ಮುಖ್ಯ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Shoba|first=V.|title=Tamil Wrap Star|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/tamil-wrap-star/|access-date=13 December 2016|work=[[The Indian Express]]|date=3 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220221518/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/tamil-wrap-star/|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಟಾಟಾ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಬೆವರೇಜಸ್ ಒಡೆತನದ ಚಹಾ ಬ್ರಾಂಡ್ ಕಾನನ್ ದೇವನ್ ಅವರ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮರು-ಬ್ರಾಂಡಿಂಗ್ ನಂತರ ಅವರ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Tata tea relaunches Kannan Devan in Kerala|url=http://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/tata-tea-relaunches-kannan-devan-in-kerala/article6419941.ece|access-date=12 December 2016|work=[[The Hindu Business Line]]|date=17 September 2014}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೦ ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಜಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕೇರಳ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರವರೆಗೆ ಬ್ರಾಂಡ್ನ ಓಣಂ ಹಬ್ಬದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಎಂಡೋರ್ಸ್ ಮಾಡಲು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/business/world/story/lg-eyes-19kcr-sales-turnover-78237-2010-07-06|title=LG eyes 19K-cr sales turnover|work=[[India Today]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=7 July 2010|access-date=12 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205141745/http://indiatoday.intoday.in/story/lg-eyes-19kcr-sales-turnover/1/104560.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು ಬ್ಯಾಂಕೇತರ ಹಣಕಾಸು ಕಂಪನಿಯಾದ ಮಣಪ್ಪುರಂ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Manappuram to take QIP route to raise Rs 1,000 crore|url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/manappuram-to-take-qip-route-to-raise-rs-1000-crore/articleshow/6333929.cms|access-date=13 December 2016|work=[[The Economic Times]]|agency=ET Bureau|date=19 August 2010|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011170913/https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/manappuram-to-take-qip-route-to-raise-rs-1000-crore/articleshow/6333929.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಕೆಎಲ್ಎಫ್ ಕೊಕೊನಾಡ್ ತೆಂಗಿನ ಎಣ್ಣೆ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಎಂಡೋರ್ಸ್ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Sathish|first=V. M.|title=Doctors slam Mohanlal's 'cholesterol-free' oil|url=http://www.emirates247.com/news/emirates/doctors-slam-mohanlal-s-cholesterol-free-oil-2013-05-01-1.504620|access-date=13 December 2016|work=[[Emirates 24/7]]|date=1 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220130513/http://www.emirates247.com/news/emirates/doctors-slam-mohanlal-s-cholesterol-free-oil-2013-05-01-1.504620|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೩ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ, ನೇರ-ಪ್ರಸಾರ ಉಪಗ್ರಹ ದೂರದರ್ಶನ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರ ಟಾಟಾ ಸ್ಕೈ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೇರಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬ್ರಾಂಡ್ ಎಂಡೋರ್ಸರ್ ಆಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Mohanlal roped in as Tata Sky brand ambassador|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/mohanlal-roped-in-as-tata-sky-brand-ambassador-113090900650_1.html|access-date=5 December 2016|work=[[Business Standard]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=9 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205141922/http://www.business-standard.com/article/news-ians/mohanlal-roped-in-as-tata-sky-brand-ambassador-113090900650_1.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್, ಮಿಲ್ಕಾ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪಿ.ಟಿ. ಉಷಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹಾಫ್ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಇದು ಕೊಚ್ಚಿ ಮ್ಯುನಿಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಮತ್ತು ಪುಷ್ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ ಪ್ರೈ. ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಅರ್ಧ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news|author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|title=Kochi to turn marathon city|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kochi-to-turn-marathon-city/article5362889.ece|access-date=13 December 2016|work=[[The Hindu]]|date=18 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140830164521/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kochi-to-turn-marathon-city/article5362889.ece|archive-date=30 August 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಎರಡನೇ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಮುಂದುವರೆದರು, ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ ಹರ್ಭಜನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Harbhajan, Mohanlal to be brand ambassadors for Kochi Marathon|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/harbhajan-mohanlal-to-be-brand-ambassadors-for-kochi-marathon-114092300940_1.html|access-date=13 December 2016|work=[[Business Standard]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=23 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220110910/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/harbhajan-mohanlal-to-be-brand-ambassadors-for-kochi-marathon-114092300940_1.html|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೬ ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಮನರಂಜನಾ ಕಂಪನಿ ಹಾಟ್ಸ್ಟಾರ್ ತನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಭಾಗವಾಗಿ, ತನ್ನ ಮಲಯಾಳಂ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ದೂರದರ್ಶನ, ಮುದ್ರಣ, ಹೊರಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಆರು ವಾರಗಳ ಬಹು-ಮಾಧ್ಯಮ ಜಾಹೀರಾತು ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಅವರು ಎಂಡೋರ್ಸ್ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Hotstar campaign to reach out to market in South|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/hotstar-campaign-to-reach-out-to-market-in-south/article8594052.ece|access-date=11 December 2016|work=[[The Hindu Business Line]]|date=13 May 2016|archive-date=16 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916163234/https://www.thehindubusinessline.com/news/hotstar-campaign-to-reach-out-to-market-in-south/article8594052.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-takes-on-volleyball-for-army/articleshow/62725974.cms|title=Mohanlal takes on volleyball for army|work=The Times of India|access-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180602050839/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-takes-on-volleyball-for-army/articleshow/62725974.cms|archive-date=2 June 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

೨೦೨೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮದ (ಕೆಎಸ್ಆರ್ಟಿಸಿ) ಸದ್ಭಾವನಾ ದೂತರಾದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಜಾಹೀರಾತು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆಯಿಲ್ಲದೆ ನಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://keralakaumudi.com/news/mobile/news.php?id=1710724&amp;u=minister-kb-ganesh-kumar-interview|title=കെഎസ്ആർടിസി പരസ്യത്തിൽ അഭിനയിക്കാൻ മോഹൻലാൽ എത്ര രൂപ വാങ്ങി? തുറന്നുപറഞ്ഞ് ഗണേശ് കുമാർ|work=Kerala Kaumudi|access-date=7 March 2026|date=6 March 2026}}&lt;/ref&gt;

### ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಉದ್ಯಮಗಳು
[[File:Mohanlal CCL 3 Opening.jpg|thumb|upright|CCL 3 ಉದ್ಘಾಟನೆಯಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್|alt=Mohanlal singing at the CCL opening ceremony]]
ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ, ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಮಸಾಲೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ವ್ಯಾಪಾರ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ, ಐ.ವಿ. ಶಶಿ, ಸೀಮಾ ಮತ್ತು ಸೆಂಚುರಿ ಕೊಚುಮನ್ ಜೊತೆಗೆ ಕ್ಯಾಸಿನೋ ಎಂಬ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸಹ-ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಈ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯು 'ಆದಿಯೋಳುಕ್ಕುಕಳ್' (೧೯೮೪), 'ಕರಿಂಪಿನ್ ಪೂವಿನಕ್ಕರೆ' (೧೯೮೫), 'ಗಾಂಧಿನಗರ್ ೨ನೇ ಸ್ಟ್ರೀಟ್' (೧೯೮೬) ಮತ್ತು 'ನಾಡೋಡಿಕ್ಕಟ್ಟು' (೧೯೮೭) ನಂತಹ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2 August 2016|title=When Mammootty And Mohanlal Produced Films For Each Other!|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2016/when-mammootty-and-mohanlal-produced-films-for-each-other-236031.html|access-date=20 July 2021|work=filmibeat.com|language=en|archive-date=16 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716105401/https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2016/when-mammootty-and-mohanlal-produced-films-for-each-other-236031.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mammootty owned a production house with Mohanlal! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/mammootty-owned-a-production-house-with-mohanlal/articleshow/45345886.cms |website=The Times of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706175210/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/mammootty-owned-a-production-house-with-mohanlal/articleshow/45345886.cms |archive-date=6 July 2022}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ಲ್ಯಾಬ್ ಸಿನೆಮಾಸ್ ಮತ್ತು ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿತರಣಾ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Moviebuzz |title=No MG for Mohanlal! |url=http://www.sify.com/movies/no-mg-for-mohanlal-news-malayalam-kkfspcefdfdsi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224085327/http://www.sify.com/movies/no-mg-for-mohanlal-news-malayalam-kkfspcefdfdsi.html |archive-date=24 December 2015 |website=[[Sify]] |access-date=6 December 2015 |date=13 March 2009 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ವಿಸ್ಮಯಾಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚಿತ್ರದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ನಂತರದ ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರದ ಕಿನ್ಫ್ರಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋ ಪಾರ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕಲಾವಿದರಿಗಾಗಿ ಕಾಲೇಜಾಗಿದೆ. ಕಂಪನಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ನಂತರ ಏರೀಸ್ ಗುಂಪಿನ ಸೋಹನ್ ರಾಯ್ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದನ್ನು ಈಗ ಏರೀಸ್ ವಿಸ್ಮಯಾಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅದರ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರಣವಂ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mohanlals-vismayas-max-studio-taken-over-by-aries-group/|title=Mohanlal's Vismayas Max Studio taken over by Aries group|work=[[The Indian Express]]|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=11 July 2014|access-date=12 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205145400/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mohanlals-vismayas-max-studio-taken-over-by-aries-group/|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ಅವರು ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ದುಬೈನಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ಸ್ ಟೇಸ್ಟ್ಬಡ್ಸ್ ಎಂಬ ಸರಪಳಿ ಮತ್ತು ೨೦೦೪ ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಮಸಾಲೆಗಳು, ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಗಳು, ಮಸಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರಿಮಸಾಲೆ ಪುಡಿ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೨೦೦೭ ರಿಂದ, ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಗ್ರೂಪ್ ಬ್ರಾಂಡ್ನಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mohanlal-sells-Taste-Buds-to-Eastern-group/articleshow/2605816.cms|title=Mohanlal sells Taste Buds to Eastern group|work=[[The Times of India]]|last=Tejaswi|first=Mini Joseph|date=8 December 2007|access-date=8 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205145850/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mohanlal-sells-Taste-Buds-to-Eastern-group/articleshow/2605816.cms|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ 'ದಿ ಹಾರ್ಬರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್' ಎಂಬ ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಅನ್ನು ತೆರೆದರು&lt;ref&gt;{{cite news|last=Chibber|first=Mini Anthikad|title=Stirring it up with Mohanlal|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stirring-it-up-with-mohanlal/article3190569.ece|access-date=13 January 2017|work=[[The Hindu]]|date=8 April 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113183016/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stirring-it-up-with-mohanlal/article3190569.ece|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ರಾವೆನ್ಕೋರ್ ಕೋರ್ಟ್ ಎಂಬ ಹೋಟೆಲ್ ಅನ್ನು ತೆರೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Nair|first=R. Madhavan|title=Colourful feast for the eyes|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/colourful-feast-for-the-eyes/article3231281.ece|access-date=13 January 2017|work=[[The Hindu]]|date=10 November 2006|archive-date=6 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106052349/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/colourful-feast-for-the-eyes/article3231281.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಇತರ ವ್ಯಾಪಾರ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಯುನಿರಾಯಲ್ ಮರೀನ್ ಎಕ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಸೇರಿವೆ — ಇದು ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್ ಮೂಲದ ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ರಫ್ತು ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ೧೯೯೨ ರಿಂದ ಅವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕೇತರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Bloomberg|title=V. Mohanlal: Executive Profile &amp; Biography|url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=24929476&amp;capId=20387802|publisher=[[Bloomberg L.P.]]|access-date=13 January 2017|date=21 August 1992|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116162824/http://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=24929476&amp;capId=20387802|archive-date=16 January 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಕೊಚ್ಚಿಯ ತ್ರಿಪ್ಪುನಿತುರಾದಲ್ಲಿನ ಜೋಸ್ ಥಾಮಸ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ನ ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಕ, ಪಾಲುದಾರ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/leisure/story/20090413-creativity-at-a-new-address-739410-2009-04-02|title=Creativity at a new address|work=[[India Today]]|last=Ravindran|first=Nirmala|date=3 April 2009|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205153355/http://indiatoday.intoday.in/story/Creativity+at+a+new+address/1/35066.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಕ್ಲೀನರ್ಜೆನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ನ ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಜೈವಿಕ ಅನಿಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಜೈವಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಗಾಗಿ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite press release|last=Hatfield|first=Jessica|title=Clenergen India Private Limited Appoints Mohanlal As Its Non-Executive Director|url=http://www.free-press-release.com/news-clenergen-india-private-limited-appoints-mohanlal-as-its-non-executive-director-1272920150.html|location=United States|publisher=Clenergen India|agency=Free Press Release|date=6 April 2014|access-date=6 May 2014|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011170919/https://www.tptptp.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಜೊತೆಗೆ ಕೊಚ್ಚಿ ಮೂಲದ ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಬಿಡ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು; ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯ ನಂತರ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ವಿಫಲವಾದ ಕಾರಣ ಅವರು ಬಿಡ್ ಅನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;IPL&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/Keralas-dream-to-have-IPL-team-suffers-reversal/articleshow/5648755.cms|work=[[The Times of India]]|title=Kerala's dream to have IPL team suffers reversal|agency=[[Press Trust of India]]|date=5 March 2010|access-date=10 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205153942/http://timesofindia.indiatimes.com/news/Keralas-dream-to-have-IPL-team-suffers-reversal/articleshow/5648755.cms|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೨ ಮತ್ತು ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್ನಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಕೇರಳ ಸ್ಟ್ರೈಕರ್ಸ್ ತಂಡದ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[http://keralastrikers.in/ Official site — Kerala Strikers]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt;

===ಪಲಾಯನ ಕಲೆ===
೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ &quot;ಬರ್ನಿಂಗ್ ಇಲ್ಯೂಷನ್&quot; ಎಂಬ ಸ್ಟಂಟ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮಾಂತ್ರಿಕ ಗೋಪಿನಾಥ್ ಮುತುಕಾಡ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ೧೮ ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಗುಪ್ತ ಪಲಾಯನ ಕಲಾವಿದ ತರಬೇತಿಗೆ ಒಳಗಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://nmp1toi.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/Mohanlal-as-escape-artist/articleshow/45650012.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20230901133010/https://nmp1toi.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/Mohanlal-as-escape-artist/articleshow/45650012.cms|url-status=dead|archive-date=1 September 2023|title=Mohanlal as escape artist!|work=[[India Times]]|access-date=21 November 2019}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನರ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಕೇರಳ ಪೊಲೀಸ್, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಯುವ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಡಳಿಯು 'ವಿಸ್ಮಯಂ ೨೦೦೮' ರ ಭಾಗವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿತ್ತು, ಇದು ಮಾಂತ್ರಿಕರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸ್ಟಂಟ್ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಕೈಕೋಳಗಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿಸಿ ಸರಪಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿ, ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಳಗೆ ಇರಿಸಿ, ಬೆಂಕಿಯ ಚೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಎಸೆಯುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅದರಿಂದ ಅವರು ಪಾರಾಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-mohanlal-gives-up-his-shot-at-magic-1161104|title=Mohanlal gives up his shot at magic|work=[[Daily News and Analysis]]|date=23 April 2008|access-date=8 November 2014|agency=[[Press Trust of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205155253/http://www.dnaindia.com/india/report-mohanlal-gives-up-his-shot-at-magic-1161104|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ಮಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ಸ್ಟಂಟ್ ವಿರುದ್ಧ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.news18.com/news/india/mohanlal-plans-daredevil-stunt-magicians-frown-287683.html|title=Mohanlal plans daredevil stunt, magicians frown|work=[[CNN-News18]]|date=21 April 2008|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205155533/http://www.news18.com/news/india/mohanlal-plans-daredevil-stunt-magicians-frown-287683.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಅಮ್ಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ ಕೂಡ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-wilts-under-pressure-withdraws-from-stunt-act/story-UtjgWjYVRcwwbMThmGTkiI.html|title=Mohanlal wilts under pressure, withdraws from stunt act|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=24 April 2008|access-date=12 May 2009|work=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205160018/http://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-wilts-under-pressure-withdraws-from-stunt-act/story-UtjgWjYVRcwwbMThmGTkiI.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಈ ಸ್ಟಂಟ್ನ ಉದ್ದೇಶವು ಯುವಕರಿಗೆ ಜೀವನದ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೫೦-೫೦ ಅಪಾಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಆದರೆ ಯಶಸ್ಸಿನ ಭರವಸೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoEscape-act-a-big-challengersquo/article15205851.ece|title='Escape act a big challenge'|author=&lt;!--Not stated--&gt; reporter|date=18 April 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205160229/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoEscape-act-a-big-challengersquo/article15205851.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮುತುಕಾಡ್ ಒತ್ತಿಹೇಳಿದರು, ಬೆಂಕಿ ಪಲಾಯನವು ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದರೂ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅದನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/regional/actor-mohanlal-s-stint-with-magic/article1-303913.aspx|title=Actor Mohanlal's stint with magic|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=11 April 2008|work=[[Hindustan Times]]|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108192317/http://www.hindustantimes.com/entertainment/regional/actor-mohanlal-s-stint-with-magic/article1-303913.aspx|archive-date=8 November 2014}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮುತುಕಾಡ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಥೀಮ್ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಪ್ಲಾನೆಟ್ನ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಪಾಯ-ಮುಕ್ತ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಊಮ್ಮನ್ ಚಾಂಡಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಕೃತ್ಯವು ಹುಡುಗಿಯೊಬ್ಬಳನ್ನು ಲೆವಿಟೇಟ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/nov/01/actor-turns-magician-at-magic-planets-inaugural-677674.html|title=Actor Turns Magician at Magic Planet's Inaugural|agency=Express News Service|date=1 November 2014|work=[[The New Indian Express]]|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205161221/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/nov/01/Actor-Turns-Magician-at-Magic-Planets-Inaugural-677674.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

==ಮಾಧ್ಯಮ ಚಿತ್ರಣ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕತೆ==
[[File:Mohanlal with the team.jpg|upright|thumb|alt=Mohanlal sitting in a chair|2006 ರಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕ ಅನಾವರಣ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್]]
ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಬಹುಮುಖ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಭಿನಯ ಶೈಲಿಗಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ndtvgoodtimes&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hindu2&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/mag/2006/02/19/stories/2006021900500500.htm | location=Chennai | title=In for the long haul | date=19 February 2006 | access-date=28 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111208094212/http://www.hindu.com/thehindu/mag/2006/02/19/stories/2006021900500500.htm | archive-date=8 December 2011 | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;aag&quot;&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-details/ram-gopal-varma-ki-aag/movieshow/61258127.cms Ram Gopal Varma ki.. Aag!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180812191738/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-details/ram-gopal-varma-ki-aag/movieshow/61258127.cms |date=12 August 2018 }}. Indiatimes.com. August 2007. Retrieved on 6 May 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/gallery/1222/ | location=Chennai | work=The Hindu|url-access=subscription | title=Rare Honour: Mohanlal joins Territorial Army | access-date=29 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110809095012/http://www.hindu.com/thehindu/gallery/1222/ | archive-date=9 August 2011 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/06/23/stories/2003062300110202.htm The Hindu : New action hero?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129091013/http://hindu.com/thehindu/mp/2003/06/23/stories/2003062300110202.htm|date=29 November 2010}} (23 June 2003)&lt;/ref&gt; ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ &quot;ಲಾಲೆಟ್ಟನ್&quot; ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/030717/lalettan-to-grace-small-screen.html|title=Lalettan to grace small screen|date=3 July 2017|website=Deccan Chronicle|access-date=23 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722214154/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/030717/lalettan-to-grace-small-screen.html|archive-date=22 July 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅವರನ್ನು ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ &quot;ಸಿನೆಮಾದ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪಾರಗಳ ಜಾಕ್ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್&quot; ಎಂದು ವಿವರಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;rd&quot;/&gt; ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೮೦ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[http://www.sify.com/news/list-of-reader-s-digest-s-india-s-most-trusted-to-go-with-abdul-kalam-ratan-tata-are-india-s-most-trusted-survey-news-national-kdcsacchfhf.html List of Reader's Digest's India's Most Trusted (To go with Abdul Kalam, Ratan Tata are India's most trusted: Survey)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120816040706/http://www.sify.com/news/list-of-reader-s-digest-s-india-s-most-trusted-to-go-with-abdul-kalam-ratan-tata-are-india-s-most-trusted-survey-news-national-kdcsacchfhf.html |date=16 August 2012 }}. Sify.com (2 March 2010). Retrieved on 6 May 2012.&lt;/ref&gt; ನಿರ್ದೇಶಕ ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ವರ್ಮಾ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರನ್ನು &quot;ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ದೇಶದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು&quot; ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2003/09/18/stories/2003091800800200.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | title=Lal salaam! | date=18 September 2003 | access-date=25 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080401073340/http://www.hindu.com/mp/2003/09/18/stories/2003091800800200.htm | archive-date=1 April 2008 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಮಕಾಲೀನರು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mohanlal is India's pride, Kerala's treasure: Vijay to Dhanush, best quotes by Tamil actors on the Malayalam superstar. Rajinikanth, Suriya and more...|url=https://www.newindianexpress.com/galleries/entertainment/2020/may/20/mohanlal-is-indias-pride-keralas-treasure-vijay-to-dhanush-best-quotes-by-tamil-actors-on-the-m-102872.html|access-date=7 September 2021|website=The New Indian Express|date=20 May 2020 |archive-date=3 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603124847/https://www.newindianexpress.com/galleries/entertainment/2020/may/20/mohanlal-is-indias-pride-keralas-treasure-vijay-to-dhanush-best-quotes-by-tamil-actors-on-the-m-102872.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Mohanlal is the greatest actor we have in our country: Suriya on his 'Kaappaan' co-star|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/sep/14/mohanlal-is-the-greatest-actor-we-have-in-our-country-suriya-on-his-kaappaan-co-star-2033651.html|access-date=2 July 2021|website=The New Indian Express|date=20 September 2019 |archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182722/https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/sep/14/mohanlal-is-the-greatest-actor-we-have-in-our-country-suriya-on-his-kaappaan-co-star-2033651.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=My admiration increases: Amitabh Bachchan after watching the trailer of Mohanlal's Marakkar|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/my-admiration-increases-amitabh-bachchan-after-watching-the-trailer-of-mohanlals-marakkar/articleshow/74546739.cms|access-date=2 July 2021|website=The Times of India|language=en|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709214758/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/my-admiration-increases-amitabh-bachchan-after-watching-the-trailer-of-mohanlals-marakkar/articleshow/74546739.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಯ ೨೫ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಂದು, ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರು ಒಂದು ವಾರದ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ವೇದಿಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಬಂದ ಹಣವನ್ನು ದಾನಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/21/stories/2003082100220202.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | title=Down memory lane | date=21 August 2003 | access-date=31 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101129052038/http://hindu.com/thehindu/mp/2003/08/21/stories/2003082100220202.htm | archive-date=29 November 2010 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮಲಯಾಳಂ ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿಗಳಾದ ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಟಿವಿ ಸಹ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವೇದಿಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದವು.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2003/12/22/stories/2003122200220200.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | title=Showtime | date=22 December 2003 | access-date=31 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090925032600/http://www.hindu.com/mp/2003/12/22/stories/2003122200220200.htm | archive-date=25 September 2009 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ &quot;ಸೂಪರ್ಸ್ಟಾರ್&quot;ಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು, ಇದು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಬಾಲಿವುಡ್ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ನಟ-ಪ್ರಧಾನ ಚಿತ್ರಗಳು ರೂಢಿಯಾದವು. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ 'ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ' ಗಮನಿಸಿದಂತೆ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಈ ಸೂಪರ್ಸ್ಟಾರ್ಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವಂತೆ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಐ.ವಿ. ಶಶಿ ಅವರು ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್ ಕೂಡ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅವರು &quot;ವಿರಳ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಮಿಶ್ರಣವಾದ ಮೋಡಿ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ&quot; ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಫಾಜಿಲ್ &quot;ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಇಂದು ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನಟ. ಡಸ್ಟಿನ್ ಹಾಫ್ಮನ್ 'ಟೂಟ್ಸೀ' ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಿಲ್ವೆಸ್ಟರ್ ಸ್ಟಾಲೋನ್ 'ರಾಂಬೊ' ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಅವರು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮಾಡಬಲ್ಲರು&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/19881231-mammootty-and-mohan-lal-emerge-as-unprecedented-superstars-of-malayalam-films-798061-1988-12-31|archive-url = https://web.archive.org/web/20190918142917/https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/19881231-mammootty-and-mohan-lal-emerge-as-unprecedented-superstars-of-malayalam-films-798061-1988-12-31|archive-date = 18 September 2019|title = Mammootty and Mohan Lal emerge as unprecedented superstars of Malayalam films| date=31 December 1988 }}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್, ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ದಿಲೀಪ್ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ೯೫ ಪ್ರತಿಶತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. 'ದಿ ಹಿಂದೂ' &quot;ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಅವರ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದು ಬರೆಯಿತು. ಅವರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯ ಉಡುಪು, ಸಂಭಾಷಣೆ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟದ ಅನುಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೀವನಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[http://www.hindu.com/fr/2005/12/09/stories/2005120901230100.htm The Hindu : Entertainment Thiruvananthapuram / Cinema : Whither the heroine?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928042749/http://www.hindu.com/fr/2005/12/09/stories/2005120901230100.htm|date=28 September 2013}} (9 December 2005)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;T. N. Gopakumar [http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/46344d1a8344a1f9652572df003429af/$FILE/A0190307.pdf Malayalam Cinema Faces a Threat] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725213203/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/46344d1a8344a1f9652572df003429af/$FILE/A0190307.pdf |date=25 July 2011 }}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಅನೇಕ ಅಭಿಮಾನಿ ಸಂಘಗಳು ಹೊಸ ಬಿಡುಗಡೆಗಳ ಸುತ್ತ ಸದ್ದು ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಪರದೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಆರಂಭವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.hindu.com/fr/2005/12/30/stories/2005123001380100.htm The Hindu : Entertainment Thiruvananthapuram : Boom year for Mollywood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921125535/http://www.hindu.com/fr/2005/12/30/stories/2005123001380100.htm|date=21 September 2007}} (30 December 2005)&lt;/ref&gt; ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ವಿಸ್ಕಿ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು, ಅದಕ್ಕೆ ಅವರು ಅನೇಕ ಇತರ ಭಾರತೀಯ ನಟರು ಅದೇ ರೀತಿ ಮಾಡುವಾಗ ತಮ್ಮನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗುರಿಯಾಗಿಸುವುದು ಅನ್ಯಾಯ ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6364165.stm | work=[[BBC News]] | first=John | last=Mary | title=Trouble brews over alcohol ads | date=15 February 2007 | access-date=26 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110525140434/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6364165.stm | archive-date=25 May 2011 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ದಾಳಿಯ ವೇಳೆ ಪತ್ತೆಯಾದ ಆನೆಯ ದಂತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆ, ೧೯೭೨ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Superstar-Mohanlal-booked-for-possessing-elephant-tusk/articleshow/14144301.cms | title= Superstar Mohanlal booked for possessing elephant tusk| date=15 June 2012 | work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ, ದಂತಗಳನ್ನು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|last=K. P.|first=Bhavadas|title=Court wonders whether the elephant tusk case is for publicity.|url=http://www.metromatinee.com/news-articles/court-wonders-whether-the-elephant-tusk-case-is-for-publicity-7651|access-date=5 January 2015|agency=Metromatinee|publisher=Metromatinee|date=22 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105113435/http://www.metromatinee.com/news-articles/court-wonders-whether-the-elephant-tusk-case-is-for-publicity-7651|archive-date=5 January 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಕೆಳ ಅದಾಲತುಗಳು ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಇಲಾಖೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಪಕ್ಷಪಾತವನ್ನು ಆರೋಪಿಸಿ ಮತ್ತು ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಗ್ರ ತನಿಖೆಗೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿ ಹಲವಾರು ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Bennett, Coleman &amp; Co. Ltd&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;2013HC&quot;/&gt; ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸುತ್ತಾ, &quot;ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಅದರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಟನ ಪರವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ಅರ್ಜಿದಾರರು ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಕ್ರಮ ಅಥವಾ ಕ್ರಮಬಾಹಿರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;2013HC&quot;&gt;{{cite news |title=Tusk seizure case: court rules out graft |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tusk-seizure-case-court-rules-out-graft/article4827284.ece |access-date=20 May 2023 |work=[[The Hindu]] |date=19 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702060445/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tusk-seizure-case-court-rules-out-graft/article4827284.ece|archive-date=2 July 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ರೀತಿ, ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅರ್ಜಿದಾರರನ್ನು ಟೀಕಿಸಿತು, &quot;ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿತು.&lt;ref name=&quot;Bennett, Coleman &amp; Co. Ltd&quot;&gt;{{cite news|title=Are petitions against Mohanlal aimed at publicity, asks HC|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Are-petitions-against-Mohanlal-aimed-at-publicity-asks-HC/articleshow/29125683.cms|access-date=5 January 2015|work=[[The Times of India]]|date=21 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140131022328/http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Are-petitions-against-Mohanlal-aimed-at-publicity-asks-HC/articleshow/29125683.cms|archive-date=31 January 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

'ಭರತಂ' ನಲ್ಲಿನ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 'ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ' &quot;ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ ೨೫ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಭಿನಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು&quot; ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Prasad|first1=Shishir|last2=Ramanath|first2=N. S.|last3=Mitter|first3=Sohini|title=25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema|url=http://www.forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0|work=[[Forbes India]]|access-date=11 January 2017|date=27 April 2013|archive-url=https://archive.today/20141028052937/http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0|archive-date=28 October 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 'ದೃಶ್ಯಂ' ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು 'ಫಿಲ್ಮ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್' &quot;ದಶಕದ ೧೦೦ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಭಿನಯಗಳು&quot; ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=100 Greatest Performances of the Decade |url=https://filmcompanion.in/best-of-the-decade/100-best-performances-indian-cinema.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219043509/https://www.filmcompanion.in/best-of-the-decade/100-best-performances-indian-cinema.html |url-status=dead |archive-date=19 December 2019 |access-date=14 November 2020 |website=[[Film Companion]] |language=en}}&lt;/ref&gt; ೨೦೨೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಐಎಂಡಿಬಿಯ ೧೦೦ ಅತ್ಯಂತ ವೀಕ್ಷಿತ ಭಾರತೀಯ ತಾರೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೪೮ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |access-date=29 August 2024 |title=Deepika Padukone, Shah Rukh Khan Top IMDb's List of Most Viewed Indian Stars |url=https://variety.com/2024/film/news/deepika-padukone-shah-rukh-khan-imdb-indian-stars-list-1236018332/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122092159/https://variety.com/2024/film/news/deepika-padukone-shah-rukh-khan-imdb-indian-stars-list-1236018332/ |archive-date=22 November 2024 |website=Variety |date=29 May 2024 }}&lt;/ref&gt;

==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ೨೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೮೮ ರಂದು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಕೆ. ಬಾಲಾಜಿ ಅವರ ಪುತ್ರಿ ಸುಚಿತ್ರಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.&lt;ref&gt;[http://www.sify.com/movies/actor-producer-k-balaji-passes-away-news-tamil-kkfsbLfgjbg.html Actor-producer K Balaji passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140109185630/http://www.sify.com/movies/actor-producer-k-balaji-passes-away-news-tamil-kkfsbLfgjbg.html |date=9 January 2014 }}. Sify.com (3 May 2009). Retrieved on 6 May 2012.&lt;/ref&gt; ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ – ಪ್ರಣವ್ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ವಿಸ್ಮಯಾ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್. ಪ್ರಣವ್ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ 'ಒನ್ನಾಮನ್' (೨೦೦೧) ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;rediff.com&quot;&gt;[http://www.rediff.com/movies/2002/apr/13pran.htm Movies: Introducing Mohanlal's son-Pranav] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101017172106/http://www.rediff.com/movies/2002/apr/13pran.htm |date=17 October 2010 }}. [[Rediff.com]] (13 April 2002). Retrieved on 6 May 2012.&lt;/ref&gt; ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಗ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಆಸೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಾಗ ಅದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ &quot;ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಂತಹ ಅನೇಕ ಆಸೆಗಳಿರಬಹುದು. ಅವರಿಗೆ ಏನನ್ನಾದರೂ ಸಾಧಿಸಲು ನಾವು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದಾದರೆ, ಸಮಸ್ಯೆ ಏನು?&quot;&lt;ref name=&quot;rediff.com&quot;/&gt; ಅವರು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ತೇವರಾ,&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/decor/2018/06/27/mohanlal-kochi-home-thevara.html | work=[[Malayala Manorama]] | title=Welcome to actor Mohanlal's home! | date=28 June 2018 | access-date=26 December 2020 | archive-date=27 January 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210127213814/https://www.onmanorama.com/lifestyle/decor/2018/06/27/mohanlal-kochi-home-thevara.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಎಳಮಕ್ಕರ&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/beans-tomato-lettuce-fill-mohanlals-organic-farm-at-his-elamakkara-house/articleshow/78389488.cms | work=[[The Times of India]] | title=Beans, tomato, lettuce fill Mohanlal's organic farm at his Elamakkara house | date=29 September 2020 | access-date=26 December 2020 | archive-date=5 January 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210105080959/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/beans-tomato-lettuce-fill-mohanlals-organic-farm-at-his-elamakkara-house/articleshow/78389488.cms | url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಕುಂದನ್ನೂರ್&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/decor/2022/07/08/mohalal-new-luxury-duplex-flat-kochi.html | work=[[Malayala Manorama]] |title=Actor Mohanlal's new luxury duplex flat in Kochi is magnificent | date=8 July 2022 | access-date=9 March 2025 }}&lt;/ref&gt;ಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಚೆನ್ನೈ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಊರು ತಿರುವನಂತಪುರ, ಊಟಿ,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Income Tax officials search Mohanlal's residence|url=https://www.rediff.com/movies/report/income-tax-officials-search-mohanlals-house/20110726.htm|access-date=2 August 2021|website=Rediff|language=en|archive-date=2 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210802021153/https://www.rediff.com/movies/report/income-tax-officials-search-mohanlals-house/20110726.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮಹಾಬಲಿಪುರಂ, ಅರೇಬಿಯನ್ ರಾಂಚಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ದುಬೈನಲ್ಲಿ ಬುರ್ಜ್ ಖಲೀಫಾದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/malayalam-matinee-idol-mohanlal-buying-apartment-in-worlds-tallest-towerburj-khalifa/articleshow/8602725.cms|title=Malayalam matinee idol Mohanlal buying apartment in world's tallest tower, Burj Khalifa|date=27 May 2011|newspaper=The Economic Times|access-date=22 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722184730/https://economictimes.indiatimes.com/malayalam-matinee-idol-mohanlal-buying-apartment-in-worlds-tallest-towerburj-khalifa/articleshow/8602725.cms|archive-date=22 July 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಆಹಾರ ಪ್ರಿಯರು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2006/04/08/stories/2006040803360300.htm | location=Chennai, India | work=[[The Hindu]] |url-access=subscription| title=Stirring it up with Mohanlal | date=8 April 2006 | access-date=25 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071127035120/http://www.hindu.com/mp/2006/04/08/stories/2006040803360300.htm | archive-date=27 November 2007 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಮಧುರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಹ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅದೃಷ್ಟ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವರು. ಅವರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ತಮ್ಮನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mohanlal about Pranav Mohanlal's perspectives about spirituality|url=http://onlookersmedia.in/latestnews/mohanlal-pranav-mohanlals-perspectives-spirituality/|website=onlookersmedia.in|access-date=9 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404130810/http://onlookersmedia.in/latestnews/mohanlal-pranav-mohanlals-perspectives-spirituality/|archive-date=4 April 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಓಶೋ, ಜೆ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ, ಅರವಿಂದ ಮತ್ತು ರಮಣ ಮಹರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಓದಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ.{{citation needed|date=January 2026}} ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳು, ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಆಕಸ್ಮಿಕ ಎಂದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.{{citation needed|date=January 2026}}

==ಸಿನಿಮಾ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ==

ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದು, ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ೩೨೫ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್, ಚೀರ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಣವಂ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎಂಬ ಮೂರು ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸಹ-ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರ ಅಭಿನಯ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳು ಕೆಲವು ಬಾಲಿವುಡ್, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |title=I celebrate whether a film is a hit or a flop |url=http://www.rediff.com/entertai/apr/04mohn.htm |work=[[Rediff.com]] |access-date=27 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107034816/http://www.rediff.com/entertai/apr/04mohn.htm |archive-date=7 November 2014 |date=4 April 1997 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕೆಲವು ವೃತ್ತಿಪರ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೩೧ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಅವರು ನಟಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ. ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮೊದಲ ಸೀಸನ್ನ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ನಲ್ಲಿ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ 'ಬಿಗ್ ಬಾಸ್' ನ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Bigg Boss Malayalam: Mohanlal is super excited to host the show | newspaper=The Times of India|date=16 May 2018|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/bigg-boss-malayalam-mohanlal-is-super-excited-to-host-the-show/articleshow/64188898.cms|access-date=14 June 2011}}&lt;/ref&gt;

{{Infobox filmography list
| name              = ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್
| image             = Super Star Mohanlal BNC.jpg
| image_upright     = 1
| alt               =
| caption           = 2015 ರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್
| film              = 366
| television_series = 1
| web_series        =
| television_show   = 5
| radio_show        = 2
| documentary       =
| hosting           = 5
| music_videos      = 2
| narrating         = 18
| theatre           = 7
| advertising       =
| others            = 10
}}

ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಭಾರತೀಯ ನಟ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ವಿತರಕ, ಆತಿಥೇಯ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=4 April 1997 |title=I celebrate whether a film is a hit or a flop |url=http://www.rediff.com/entertai/apr/04mohn.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107034816/http://www.rediff.com/entertai/apr/04mohn.htm |archive-date=7 November 2014 |access-date=27 March 2016 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ೩೬೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ.&lt;ref name=&quot;34films&quot;&gt;{{cite news |last=James |first=Anu |date=21 May 2015 |title=Mohanlal Turns 55; Notable Facts about 'the Complete Actor' [PHOTOS] |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-turns-55-notable-facts-about-complete-actor-photos-633117 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223202135/http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-turns-55-notable-facts-about-complete-actor-photos-633117 |archive-date=23 December 2015 |access-date=1 January 2016 |work=[[International Business Times]]}}&lt;/ref&gt;

ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ೧೮ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ 'ತಿರನೋಟ್ಟಂ' (೧೯೭೮) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಣಯ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ಮಂಜಿಲ್ ವಿರಿಂಜ ಪೂಕ್ಕಲ್' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಾಯಕನಾಗಿ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;ActingAlone&quot;&gt;{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=3 September 2003 |title=Life is not about acting alone |url=http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohanlal.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151216230036/http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohanlal.htm |archive-date=16 December 2015 |access-date=1 January 2016 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt; ನರೇಂದ್ರನ್ ಎಂಬ ಸ್ಯಾಡಿಸ್ಟಿಕ್ ಪತಿಯ ಪಾತ್ರವು ಅವರಿಗೆ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವು ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;team48&quot;&gt;{{cite web |last=Ranjitha |date=1 September 1998 |title=Team of 48 |url=http://www.rediff.com/movies/1998/sep/01hari1.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20040318112351/http://www.rediff.com/movies/1998/sep/01hari1.htm |archive-date=18 March 2004 |access-date=1 January 2016 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=14 May 2013 |title=Mohanlal &amp; Poornima are together again! |url=http://www.sify.com/movies/mohanlal-poornima-are-together-again-news-malayalam-nfoqliiejfbsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219153421/http://www.sify.com/movies/mohanlal-poornima-are-together-again-news-malayalam-nfoqliiejfbsi.html |archive-date=19 February 2016 |access-date=1 January 2016 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವರು ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಖಳನಾಯಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. 'ಪಾದಯೋಟ್ಟಂ' (೧೯೮೨) ಅವರು ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಮಗನಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಮೊದಲ ೭೦ ಎಂಎಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;team48&quot; /&gt; ಕೌಟುಂಬಿಕ ನಾಟಕ 'ಆಟ್ಟಕಳಶಂ' ಅವರನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Menon |first=Neelima |date=23 July 2019 |title=Can Mohanlal And Mammootty Keep Up With New-Gen Malayalam Films? |url=https://www.huffingtonpost.in/entry/can-mohanlal-mammootty-keep-up-with-new-gen-malayalam-films_in_5d32e125e4b004b6adb05aa6 |access-date=23 July 2019 |work=[[HuffPost]]}}&lt;/ref&gt; ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ಅವರು 'ಪೂಚಕ್ಕೊರು ಮೂಕ್ಕುತಿ' ಎಂಬ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಅದರ ಯಶಸ್ಸು ಒಂದು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;25years&quot;&gt;{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=3 September 2003 |title=25 years, 25 landmarks |url=http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohan1.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121020441/http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohan1.htm |archive-date=21 January 2016 |access-date=1 January 2016 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Times News Network |date=12 May 2007 |title=Priyan's remake Darshan |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-12/news/28443490_1_priyadarshan-remakes-hindi-film |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222161539/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-12/news/28443490_1_priyadarshan-remakes-hindi-film |archive-date=22 December 2015 |access-date=1 January 2016 |work=[[The Economic Times]]}}&lt;/ref&gt; ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ಐ.ವಿ. ಶಶಿ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಉಯರಂಗಲಿಲ್' ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರತಿನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref name=&quot;MT84&quot;&gt;{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=19 July 2013 |title=MT film being retold |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mt-film-being-retold/article4930509.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140831035142/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mt-film-being-retold/article4930509.ece |archive-date=31 August 2014 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದು ನಂತರ ಅವರ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳಾದ 'ಗಾಂಧಿನಗರ್ 2ನೇ ಸ್ಟ್ರೀಟ್' (೧೯೮೬) ಮತ್ತು 'ನಾಡೋಡಿಕ್ಕಟ್ಟು' (೧೯೮೭) ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;casino&quot;&gt;{{cite news |last=N |first=Sethumadhavan |date=26 July 2015 |title=In Search of Greener Pastures |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/In-search-of-greener-pastures/articleshow/48228444.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222095311/http://www.bangaloremirror.com/entertainment/south-masala/In-search-of-greener-pastures/articleshow/48228444.cms |archive-date=22 December 2015 |access-date=31 December 2015 |work=[[Bangalore Mirror]]}}&lt;/ref&gt;

'ಒನ್ನಾನಂ ಕುನ್ನಿಲ್ ಒರಡಿ ಕುನ್ನಿಲ್' (೧೯೮೫) ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ &quot;ಸಿಂಧೂರ ಮೇಘಂ&quot; ಹಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಅವರು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹಾಡನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;25years&quot; /&gt; ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ೩೪ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;34films&quot; /&gt; ಕಾಮಿಡಿ-ನಾಟಕ 'ಟಿ.ಪಿ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ ಎಂ.ಎ.' (೧೯೮೬) ನಲ್ಲಿ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಉದ್ಯೋಗಿಯ ಟಿ.ಪಿ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ ಅವರ ಚಿತ್ರಣವು ಅವರಿಗೆ ೨೬ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಾಗಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಇದು ಕಿರಿಯ ವಿಜೇತರಾಗುವ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ೨೦೦೬ ರವರೆಗೆ ಅವರು ಈ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Vasudevan |first=Aishwarya |date=10 January 2012 |title=Prithviraj: Lesser known facts |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Prithviraj-Lesser-known-facts/photostory/48958589.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219154704/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Prithviraj-Lesser-known-facts/photostory/48958589.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=4 January 2016 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪನಿಯಾದ ಚೀರ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅಪರಾಧ ನಾಟಕ 'ರಾಜವಿಂಟೆ ಮಕನ್' (೧೯೮೬) ಯಶಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಅವರ ಸ್ಟಾರ್ಡಮ್ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |last=PTI |date=19 April 2012 |title=Will do a Hindi film only if it's irresistible: Mohanlal |url=http://www.firstpost.com/bollywood/will-do-a-hindi-film-only-if-its-irresistible-mohanlal-280540.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304151910/http://www.firstpost.com/bollywood/will-do-a-hindi-film-only-if-its-irresistible-mohanlal-280540.html |archive-date=4 March 2016 |access-date=4 March 2016 |work=[[Firstpost]]}}&lt;/ref&gt; 'ಇರುಪತಂ ನೂಟ್ಟಾಂಡು' (೧೯೮೭) ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾಫಿಯಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಸಾಗರ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಜಾಕಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ ಅವರು ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟರು.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Onmanorama Desk |date=18 June 2015 |title=Sagar Alias Jacky: Mohanlal joins Dubsmash craze |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/mohanlal-joins-dubsmash-craze.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151213014353/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/mohanlal-joins-dubsmash-craze.html |archive-date=13 December 2015 |access-date=25 March 2016 |work=[[Malayala Manorama]]}}&lt;/ref&gt; ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ದುರಂತ ಹಾಸ್ಯ 'ಚಿತ್ರಂ' ೫೮ ವಾರಗಳ ನಿರಂತರ ಪ್ರದರ್ಶನದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;milestone&quot;&gt;{{cite web |date=21 May 2005 |title=Milestones in Mohanlal's career |url=http://www.sify.com/movies/milestones-in-mohanlal-s-career-news-malayalam-kkfv4xbabjgsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160204162519/http://www.sify.com/movies/milestones-in-mohanlal-s-career-news-malayalam-kkfv4xbabjgsi.html |archive-date=4 February 2016 |access-date=5 January 2016 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt; ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ, 'ಕಿರೀಡಂ' ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ೩೭ ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=20 April 2012 |title=Special: The A-Z of Malayalam cinema |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-a-z-of-malayalam-cinema/20120420.htm#11 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019192242/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-a-z-of-malayalam-cinema/20120420.htm#11 |archive-date=19 October 2013 |access-date=5 January 2016 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;

೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪನಿ ಪ್ರಣವಂ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;25years&quot; /&gt; ಇದು ಸಂಗೀತ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ 'ಹಿಸ್ ಹೈನೆಸ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ' ಮೂಲಕ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿತು, ಇದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Vasudevan |first=Aishwarya |date=24 July 2015 |title=Musical hits of Malayalam film industry |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Musical-hits-of-Malayalam-film-industry/photostory/48522892.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219154005/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Musical-hits-of-Malayalam-film-industry/photostory/48522892.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=24 January 2016 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಣವಂ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರ 'ಭರತಂ' (೧೯೯೧), ಇದು ಅವರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಾಗಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು 'ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಅದನ್ನು &quot;ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ ೨೫ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಭಿನಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು&quot; ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Prasad |first1=Shishir |last2=Ramnath |first2=N.S. |last3=Mitter |first3=Sohini |date=27 April 2013 |title=Forbes India Magazine – 25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema |url=http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112014841/http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0 |archive-date=12 January 2016 |access-date=24 January 2016 |work=[[Forbes India]]}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಚಿತ್ರ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕ 'ಗುರು' (೧೯೯೭), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |last=IBN LIVE |date=23 September 2012 |title=From 'Saaransh' to 'Barfi': India's past Oscar entries in Foreign Language Film category |url=http://www.ibnlive.com/photogallery/movies/from-saaransh-to-barfi-indias-past-oscar-entries-in-foreign-language-film-category-854695.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160323110433/http://www.ibnlive.com/photogallery/movies/from-saaransh-to-barfi-indias-past-oscar-entries-in-foreign-language-film-category-854695.html |archive-date=23 March 2016 |access-date=6 February 2016 |work=[[IBN Live]]}}&lt;/ref&gt; ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಣಿರತ್ನಂ ನಿರ್ದೇಶನದ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ 'ಇರುವರ್' ನಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Srinivasan |first=Pavithra |date=14 June 2010 |title=Mohanlal in Iruvar |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-best-performances-in-mani-ratnam-films/20100614.htm#1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106081325/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-best-performances-in-mani-ratnam-films/20100614.htm#1 |archive-date=6 November 2015 |access-date=7 February 2016 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt; ೧೯೯೯ ರ ಕಾನ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದ ಅನ್ ಸರ್ಟನ್ ರೆಗಾರ್ಡ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ 'ವನಪ್ರಸ್ಥಂ' ಅವರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ (ನಿರ್ಮಾಪಕ) ಆಗಿ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;milestone&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Dhingra |first=Manisha |date=14 May 2014 |title=The History of India at Cannes |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/the-history-of-india-at-cannes-639287 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912153645/http://movies.ndtv.com/bollywood/the-history-of-india-at-cannes-639287 |archive-date=12 September 2015 |access-date=7 February 2016 |work=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆಕ್ಷನ್ ನಾಟಕ 'ನರಸಿಂಹಂ' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ಅವರ ಪಾತ್ರವಾದ ಇಂದುಚೂಡನ್ ನಂತರ ಒಂದು ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Vikram |first=Raj |date=21 October 2014 |title='Narasimham' to return after 15 years. |url=http://www.metromatinee.com/news-articles/narasimham-to-return-after-15-years-9681 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150107140546/http://www.metromatinee.com/news-articles/narasimham-to-return-after-15-years-9681 |archive-date=7 January 2015 |access-date=8 February 2016}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕವಲಾಂ ನಾರಾಯಣ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಾಟಕ 'ಕರ್ಣಭಾರಂ' ನಲ್ಲಿ ಕರ್ಣನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Viswanath |first=Chandrakanth |date=20 January 2016 |title=Battle for the Lone |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Battle-for-the-Lone/2016/01/20/article3234763.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215192951/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Battle-for-the-Lone/2016/01/20/article3234763.ece |archive-date=15 February 2016 |access-date=8 February 2016 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಕಂಪನಿ' (೨೦೦೨) ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟನಾಗಿ ಗೆದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Press Trust Of India |date=17 April 2012 |title=I have nothing to prove in Bollywood: Mohanlal |url=http://movies.ndtv.com/regional/i-have-nothing-to-prove-in-bollywood-mohanlal-624585 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215235858/http://movies.ndtv.com/regional/i-have-nothing-to-prove-in-bollywood-mohanlal-624585 |archive-date=15 February 2016 |access-date=8 February 2016 |work=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬಿಜೋಯ್ ನಂಬಿಯಾರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೌನ ಸಣ್ಣ ಚಿತ್ರ 'ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Rajpal |first=Ryoktim |date=21 May 2015 |title=Happy birthday Mohanlal: 7 relatively unknown facts about the megastar's life |url=http://www.ibnlive.com/news/movies/happy-birthday-mohanlal-7-relatively-unknown-facts-about-the-megastars-life-994765.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128124241/http://www.ibnlive.com/news/movies/happy-birthday-mohanlal-7-relatively-unknown-facts-about-the-megastars-life-994765.html |archive-date=28 January 2016 |access-date=8 February 2016 |work=[[IBN Live]]}}&lt;/ref&gt; 'ತನ್ಮಾತ್ರ' (೨೦೦೫) ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಝೈಮರ್ ಕಾಯಿಲೆಯ ರೋಗಿಯ ಚಿತ್ರಣವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಘದಿಂದ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;MohanlalTelegraph&quot;&gt;{{cite news |last=Jayan |first=T.V. |date=9 March 2014 |title=Actors live between the two worlds of 'action' and 'cut' |url=http://www.telegraphindia.com/1140309/jsp/7days/18061240.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708110422/http://www.telegraphindia.com/1140309/jsp/7days/18061240.jsp |archive-date=8 July 2015 |access-date=15 January 2016 |work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]] |location=India}}&lt;/ref&gt; 'ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ' (೨೦೦೬) ಮತ್ತು ಅದರ ಅನುಕ್ರಮ 'ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ' (೨೦೦೮) ಯುದ್ಧ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಜರ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಆರ್ಮಿ ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sai Kiran |first=K. P. |date=20 October 2009 |title=Lt Col Mohanlal makes his mark in Territorial Army |url=http://www.newindianexpress.com/nation/article141454.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215191528/http://www.newindianexpress.com/nation/article141454.ece |archive-date=15 February 2016 |access-date=8 February 2016 |work=[[The New Indian Express]] |location=[[New Delhi]]}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಟ್ವೆಂಟಿ:೨೦' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರ ಸಂಘವಾದ ಅಮ್ಮದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ನಟರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |last=V. P |first=Nicy |date=7 October 2014 |title=Shaji Kailas Confirms Next Film with Mohanlal and Mammootty |url=http://www.ibtimes.co.in/shaji-kailas-confirms-next-film-mohanlal-mammootty-610700 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216110732/http://www.ibtimes.co.in/shaji-kailas-confirms-next-film-mohanlal-mammootty-610700 |archive-date=16 February 2016 |access-date=8 February 2016 |work=[[International Business Times]]}}&lt;/ref&gt;

'ದೃಶ್ಯಂ' (೨೦೧೩), ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಧಾರಣ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ ಜಾರ್ಜ್ಕುಟ್ಟಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |last=James |first=Anu |date=9 September 2015 |title='Drishyam' Director Jeethu Joseph Says He Was Unhappy with Mohanlal Starrer's Hindi Remake Cast |url=http://www.ibtimes.co.in/drishyam-director-jeethu-joseph-says-he-was-unhappy-mohanlal-starrers-hindi-remake-cast-646005 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216111310/http://www.ibtimes.co.in/drishyam-director-jeethu-joseph-says-he-was-unhappy-mohanlal-starrers-hindi-remake-cast-646005 |archive-date=16 February 2016 |access-date=8 February 2016 |work=[[International Business Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Pillai |first=Radhika C |date=21 December 2013 |title=Mollywood praises Mohanlal for Drishyam's success |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mollywood-praises-Mohanlal-for-Drishyams-success/articleshow/27721249.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304151131/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mollywood-praises-Mohanlal-for-Drishyams-success/articleshow/27721249.cms |archive-date=4 March 2016 |access-date=4 March 2016 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಪುಲಿಮುರುಗನ್' ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ೧೦೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Viswanath |first=Chandrakanth |date=7 November 2016 |title=Mohanlal's Pulimurugan breaches the Rs 100 crore mark |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/07/mohanlals-pulimurugan-breaches-the-rs-100-crore-mark-1536006--2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111194211/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/07/mohanlals-pulimurugan-breaches-the-rs-100-crore-mark-1536006--2.html |archive-date=11 November 2016 |access-date=11 November 2016 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಲೂಸಿಫರ್' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಈ ಚಿತ್ರವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ನೇರು' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು. ೨೦೨೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಎಲ್೨: ಎಂಪುರಾನ್' ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರದ ಚಿತ್ರವು 'ತುದಾರುಂ' ಆಗಿತ್ತು; ಎರಡೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 April 2025 |title=Kerala Box Office: Mohanlal's L2 Empuraan plummets with OTT premiere; likely to end theatrical run behind Tovino Thomas starrer 2018 |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/kerala-box-office-mohanlals-l2-empuraan-plummets-with-ott-premiere-likely-to-end-theatrical-run-behind-tovino-thomas-starrer-2018-1384193 |access-date=28 April 2025 |website=[[Pinkvilla]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sawlani |first=Kush |date=14 May 2025 |title=Top 5 Indian Films Of 2025 At The Worldwide Box Office So Far: Chhaava reigns supreme; L2 Empuraan and others follow suit |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/top-5-indian-films-of-2025-at-the-worldwide-box-office-so-far-chhaava-reigns-supreme-l2-empuraan-and-others-follow-suit-1387656 |access-date=14 May 2025 |website=[[Pinkvilla]]}}&lt;/ref&gt;

== ಸಿನಿಮಾಗಳು ==
{{pending films key}}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
|+ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಸಿನಿಮಾ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ
|-
! scope=&quot;col&quot; | ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; | ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! scope=&quot;col&quot; | ಪಾತ್ರ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{ref heading}}
|-
| 1980
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮಂಜಿಲ್ ವಿರಿಂಜ ಪೂಕ್ಕಲ್]]''
| ನರೇಂದ್ರನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Express News Service |date=24 April 2012 |title=The Camera that Captured a Star |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article387139.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224195251/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article387139.ece |archive-date=24 December 2015 |access-date=15 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;8&quot; | 1981
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಸಂಚಾರಿ]]''
| ಡಾ. ಶೇಖರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=ഭാനുപ്രകാശ് |date=16 November 2017 |title=സംഘട്ടനരംഗങ്ങള്‍ക്ക് ഇറങ്ങുമ്പോള്‍ ജയൻ കൊടുത്ത ആ ഉപദേശമാണ് ഇപ്പോഴും മോഹന്‍ലാലിന്റെ മനസ്സില്‍ |url=http://www.mathrubhumi.com/movies-music/flashback/jayan-mohanlal-malayalam-movie-stunt-action-hero-action-scenes-1.2391456 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20171130154334/http://www.mathrubhumi.com/movies-music/flashback/jayan-mohanlal-malayalam-movie-stunt-action-hero-action-scenes-1.2391456 |archive-date=30 November 2017 |access-date=15 December 2015 |work=[[Mathrubhumi]] |language=ml}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ತಕಿಲು ಕೊಟ್ಟಂಪುರಂ]]''
| ವಕೀಲ ಪಾಲ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Hindu |date=21 July 2011 |title=They set the trend... |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/they-set-the-trend/article2278114.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219154201/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/they-set-the-trend/article2278114.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=21 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಧನ್ಯಾ]]''
| ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=13 June 2012 |title=Mohanlal, Kunchacko to team up |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-Kunchacko-to-team-up/articleshow/14058883.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20171130151756/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-Kunchacko-to-team-up/articleshow/14058883.cms |archive-date=30 November 2017 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಧ್ರುವಸಂಗಮಂ]]''
| ಶಂಕರನ್ಕುಟ್ಟಿ
|
|&lt;ref name=&quot;sasikumar&quot;&gt;{{cite news |last=മാത്യു ആർത്താറ്റ് |first=മനോജ് |date=19 July 2014 |title=മായാത്ത ശശികല |url=http://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4-%E0%B4%B6%E0%B4%B6%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B4%B2-1.184372 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222150952/http://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/%E0%B4%AE%E0%B4%BE%E0%B4%AF%E0%B4%BE%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4-%E0%B4%B6%E0%B4%B6%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B4%B2-1.184372 |archive-date=22 December 2015 |access-date=21 December 2015 |work=[[Mathrubhumi]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅತ್ತಿಮಾರಿ]]''
| ಶಾನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=P. K. AJITH |date=8 January 2015 |title=A fan's tribute to a legend |url=http://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/a-fans-tribute-to-a-legend/article6766196.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160327175432/http://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/a-fans-tribute-to-a-legend/article6766196.ece |archive-date=27 March 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ತೇನುಂ ವಯಂಬುಂ]]''
| ವರ್ಮಾ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Roshith |first=Sivalakshmi |date=14 March 2014 |title='Maash was a God-gifted Musician' |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Maash-was-a-God-gifted-Musician/2014/03/14/article2107583.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222124726/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Maash-was-a-God-gifted-Musician/2014/03/14/article2107583.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=15 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಊತಿಕಾಚಿಯ ಪೊನ್ನು]]''
| ನಂದನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=ഹരികൃഷ്ണൻ [Harikrishnan] |first=ജി. [G.] |date=3 December 2015 |script-title=ml:തകരാറുള്ള ഹൃദയം, തളരാത്ത കഥകൾ |trans-title=A Broken heart, tireless stories |url=http://mangalam.pc.cdn.bitgravity.com/print-edition/keralam/383501 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222130244/http://mangalam.pc.cdn.bitgravity.com/print-edition/keralam/383501 |archive-date=22 December 2015 |access-date=20 December 2015 |publisher=[[Mangalam Publications]] |language=ml}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅಹಿಂಸಾ]]''
| ಮೋಹನನ್
|
|
|-
| rowspan=&quot;14&quot; | 1982
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕೆಳಕ್ಕಾತ ಸಬ್ದಂ]]''
| ಬಾಬು
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Santhosh |first=K. |date=19 August 2011 |title=Music director Johnson passes away |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/music-director-johnson-passes-away/article2371682.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220081700/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/music-director-johnson-passes-away/article2371682.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಫುಟ್ಬಾಲ್]]''
| ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Pradeep |first=K. |date=2 March 2007 |title=Artistic director |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/artistic-director/article2271656.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220081700/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/artistic-director/article2271656.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=21 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪಾದಯೋಟ್ಟಂ]]''
| ಕಣ್ಣನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Pillai |first=Sreedhar |date=16 October 2013 |title=Padayottam set to be the biggest thing in films in south India |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/19820415-padayottam-set-to-be-the-biggest-thing-in-films-in-south-india-771662-2013-10-16 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222142054/http://indiatoday.intoday.in/story/padayottam-set-to-be-the-biggest-thing-in-films-in-south-india/1/391560.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=15 December 2015 |work=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಎಂತಿನೋ ಪೂಕ್ಕುನ್ನ ಪೂಕ್ಕಳ್]]''
| ಸುರೇಂದ್ರನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Mathrubhumi |date=2 December 2015 |title=തിരക്കഥാകൃത്ത് ആലപ്പി ഷെരീഫ് അന്തരിച്ചു |url=http://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/alleppey-sheriff-passes-away-malayalam-news-1.709572 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222165019/http://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/alleppey-sheriff-passes-away-malayalam-news-1.709572 |archive-date=22 December 2015 |access-date=20 December 2015 |work=[[Mathrubhumi]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಳಿಯಾಮರ್ದನಂ]]''
| ಜಾನಿ
|
|&lt;ref name=&quot;backto&quot;&gt;{{cite news |last=K |first=Aswathy |date=1 January 2015 |title=Back to Where He Belongs |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Back-to-Where-He-Belongs/2015/01/01/article2597596.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222125300/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Back-to-Where-He-Belongs/2015/01/01/article2597596.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮದ್ರಾಸಿಲೆ ಮೋನ್]]''
| ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |author=TNM staff |date=19 June 2017 |title=Not just Sukumara Kurup: 6 spine-chilling real-life murders have inspired Malayalam films |url=http://www.thenewsminute.com/article/not-just-sukumara-kurup-6-spine-chilling-real-life-murders-have-inspired-malayalam-films |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20171130152301/http://www.thenewsminute.com/article/not-just-sukumara-kurup-6-spine-chilling-real-life-murders-have-inspired-malayalam-films |archive-date=30 November 2017 |access-date=15 December 2015 |work=[[The News Minute]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಆಕ್ರೋಶಂ]]''
| ಮೋಹನಚಂದ್ರನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Hindu |date=23 November 2015 |title=TV programme listings (23/11/2015) |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article7905504.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220070220/http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article7905504.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=22 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಎನಿಕ್ಕುಂ ಒರು ದಿವಸಂ]]''
| ಬಾಬು
|
|&lt;ref name=&quot;enikkum&quot;&gt;{{cite news |last=Hindu |date=1 October 2004 |title=Actor Shivaji dead |url=http://www.thehindu.com/2004/10/01/stories/2004100113800300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219154609/http://www.thehindu.com/2004/10/01/stories/2004100113800300.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=21 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಶ್ರೀ ಅಯ್ಯಪ್ಪನುಂ ವಾವರುಂ]]''
| ಕದುತ
|ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Vijayakumar |first=B. |date=21 November 2015 |title=Sree Ayyappanum Vavarum: 1982 |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/sree-ayyappanum-vavarum-film-on-sabarimala/article7903888.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220070620/http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/sree-ayyappanum-vavarum-film-on-sabarimala/article7903888.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=30 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕುರುಕ್ಕಂಟೆ ಕಲ್ಯಾಣಂ]]''
| ಸೈನಾಬಾ ಅವರ ಪತಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Soman |first=Deepa |date=26 March 2015 |title=I like to believe I am young: Sathyan Anthikad |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-like-to-believe-I-am-young-Sathyan-Anthikad/articleshow/46701986.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220070328/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-like-to-believe-I-am-young-Sathyan-Anthikad/articleshow/46701986.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ಞಾನ್ ಒನ್ನು ಪರಯಟ್ಟೆ''
| ಶೇಖರನ್ಕುಟ್ಟಿ
|
|&lt;ref name=&quot;lalvasantham&quot;&gt;{{cite news |last=Manoramaonline |date=21 May 2011 |title=Manorama Online. Metro Manorama. Lal Vasantham |url=http://specials.manoramaonline.com/Movie/2014/lal-vasantham/filimography.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223063201/http://specials.manoramaonline.com/Movie/2014/lal-vasantham/filimography.htm |archive-date=23 December 2015 |access-date=22 December 2015 |work=[[Malayala Manorama]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಎಂಟೆ ಮೊಹಂಗಲ್ ಪೂವನಿಂಜು]]''
| ಜಯನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=26 June 2010 |title=The circle of life |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/the-circle-of-life/article487320.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220081700/http://www.thehindu.com/features/cinema/the-circle-of-life/article487320.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಆ ದಿವಸಂ]]''
| ಬಾಸ್
|
|&lt;ref name=&quot;may2011&quot;&gt;{{cite news |last=Manoramaonline |date=21 May 2011 |title=Mohanlal Birthday:Filmography |url=http://mymanorama.manoramaonline.com/advt/movie/Mohanlal_Birthday_2011/filmography.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110806151012/http://mymanorama.manoramaonline.com/advt/movie/Mohanlal_Birthday_2011/filmography.htm |archive-date=6 August 2011 |access-date=23 February 2016 |work=[[Malayala Manorama]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಸಿಂದೂರ ಸಂಧ್ಯಾಕ್ಕು ಮೌನಂ]]''
| ಕಿಶೋರ್
|
|&lt;ref name=&quot;DG&quot;&gt;{{cite news |date=11 October 2016 |title=The Priyan you never knew |url=http://www.deepikaglobal.com/News.aspx?ID=89412 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20171130145706/http://www.deepikaglobal.com/News.aspx?ID=89412 |archive-date=30 November 2017 |access-date=30 November 2017 |work=[[Deepika (newspaper)|Deepika]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;26&quot; | 1983
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಭೂಕಂಬಂ]]''
| ರಘು
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Nair |first=Unni R |date=25 March 2011 |title=Malayalam Cinema's THREE Team UP |url=http://archive.indianexpress.com/news/malayalam-cinemas-three-team-up/766894/ |url-status=live |archive-url=https://www.webcitation.org/6feYsCkH8?url=http://archive.indianexpress.com/news/malayalam-cinemas-three-team-up/766894/ |archive-date=29 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಹೆಲೋ ಮದ್ರಾಸ್ ಗರ್ಲ್]]''
| ಲಾಲ್
|
|&lt;ref name=&quot;DG&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಸಂಧ್ಯಾಕ್ಕು ವಿರಿಂಜ ಪೂವು]]''
| ರಾಮು
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=S. R. Ashok |date=27 November 2010 |title=Grill Mill: Seema |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/grill-mill-seema/article917579.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220071107/http://www.thehindu.com/features/cinema/grill-mill-seema/article917579.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕುಯಿಲಿನೆ ತೇದಿ]]''
| ತಂಪುರನ್ ಕುಟ್ಟಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=11 August 2011 |title=Back in action |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-action/article2346718.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220070806/http://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-action/article2346718.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ನಸೀಮಾ]]''
| ಸೈತಾಲಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Viswanath |first=Chandrakanth |date=3 December 2015 |title='Avalude Ravukal' was a Turning Point in Sheriff's Career |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Avalude-Ravukal-was-a-Turning-Point-in-Sheriff%E2%80%99s-Career/2015/12/03/article3158247.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222112605/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Avalude-Ravukal-was-a-Turning-Point-in-Sheriff%E2%80%99s-Career/2015/12/03/article3158247.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಹಿಮವಾಹಿನಿ]]''
| ಪಾಪಿ
|
|&lt;ref name=&quot;may2011&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಗುರು ದಕ್ಷಿಣಾ]]''
| ಸಚಿವ ಪ್ರಭಾಕರನ್
|
|&lt;ref name=&quot;may2011&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಚಕ್ರವಾಳಂ ಚುವನ್ನಪ್ಪೋಲ್]]''
| ಸುರೇಶ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Hindu |date=14 September 2015 |title=TV programme listings (14/09/2015) |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article7648382.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220070947/http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article7648382.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ತಾವಾಳಂ]]''
| ರಾಜಪ್ಪನ್
|
|&lt;ref name=&quot;may2011&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವೀಸಾ]]''
| ಸನ್ನಿ
|
|&lt;ref name=&quot;may2011&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ಆಧಿಪತ್ಯಂ''
| ಮೋಹನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Naha |first=Abdul Latheef |date=30 November 2003 |title=Multifaceted film-maker |url=http://www.thehindu.com/lf/2003/11/30/stories/2003113000140200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220070740/http://www.thehindu.com/lf/2003/11/30/stories/2003113000140200.htm |archive-date=20 February 2016 |access-date=21 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಎಂಟೆ ಕಥಾ]]''
| ರಮೇಶ್
|
|&lt;ref name=&quot;lalvasantham&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಒರು ಮುಖಂ ಪಾಲ ಮುಖಂ]]''
| ಸುಕುಮಾರನ್ ತಂಪಿ
|
|&lt;ref name=&quot;unitedfilms&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪಿನ್ನಿಲಾವು]]''
| ರಘು
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Venkiteswaran |first=C. S |date=13 September 2012 |title=Madhavan Nair: An actor for all seasons |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/madhavan-nair-an-actor-for-all-seasons/article3893139.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113191742/http://www.thehindu.com/features/cinema/madhavan-nair-an-actor-for-all-seasons/article3893139.ece |archive-date=13 January 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅರಬ್ಬೀಕಡಲ್]]''
| ರವಿ
|
|&lt;ref name=&quot;sasikumar&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ಶೇಷಂ ಕಳ್ಚಯಿಲ್''
| ಪೊಲೀಸ್ ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=6 August 2015 |title=Frankly speaking... |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/balachandra-menons-new-film-njan-samvidhanam-cheyyum/article7507550.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220070850/http://www.thehindu.com/features/friday-review/balachandra-menons-new-film-njan-samvidhanam-cheyyum/article7507550.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಇನಿಯೆಂಗಿಲುಮ್]]''
| ರವಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Pillai |first=Sreedhar |date=17 July 2013 |title=Poor patchwork |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/19830915-iniyenkilum-starring-mammootty-mohan-lal-seema-is-a-badly-made-film-771014-2013-07-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306142039/http://indiatoday.intoday.in/story/iniyenkilum-starring-mammootty-mohan-lal-seema-is-a-badly-made-film/1/371951.html |archive-date=6 March 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮರಕ್ಕಿಲ್ಲೊರಿಕ್ಕಲುಂ]]''
| ಮುರಳಿ
|
|&lt;ref name=&quot;lalvasantham&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಎಂಟೆ ಮಾಮಟ್ಟುಕ್ಕುಟ್ಟಿಯಮ್ಮಕ್ಕು]]''
| ಅಲೆಕ್ಸ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Manmadhan |first=Prema |date=5 December 2010 |title=He loves courting risks |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/money-and-careers/he-loves-courting-risks/article931599.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219155140/http://www.thehindu.com/life-and-style/money-and-careers/he-loves-courting-risks/article931599.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಎಂಗನೆ ನೀ ಮರಕ್ಕುಮ್]]''
| ಶಂಬು
|
|&lt;ref name=&quot;lalvasantham&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ನನಯಂ]]''
| ಬಾಬು
|
|&lt;ref name=&quot;unitedfilms&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅಸ್ತ್ರಂ]]''
| ದಾಸ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Staff Reporter |date=10 September 2008 |title=Film-maker P.N. Menon dead |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/filmmaker-pn-menon-dead/article1335136.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160229105428/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/filmmaker-pn-menon-dead/article1335136.ece |archive-date=29 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅಟ್ಟಕಳಶಂ]]''
| ಸಂತೋಷ್ ಬಾಬು
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Indo-Asian News Service |date=17 July 2014 |title=Ace film director Sasikumar dead |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/ace-film-director-sasikumar-dead-200766-2014-07-17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222135438/http://indiatoday.intoday.in/story/ace-film-director-sasikumar-dead/1/372899.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕೊಲಕ್ಕೊಂಬನ್]]''
| ಗೋಪಿ
|
|&lt;ref name=&quot;sasikumar&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಟ್ಟತೆ ಕಿಲಿಕ್ಕೂಡು]]''
| ಉನ್ನಿ ಕೃಷ್ಣನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=31 March 2012 |title=Master of political thrillers |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/master-of-political-thrillers/article3258326.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219154936/http://www.thehindu.com/features/cinema/master-of-political-thrillers/article3258326.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಚಂಗಾತಂ]]''
| ಎಸ್.ಟಿ. ಡೇನಿಯಲ್
|
|&lt;ref name=&quot;unitedfilms&quot;&gt;{{cite web |last=Vikram |first=Raj |date=19 April 2015 |title=When Mammootty and Mohanlal unite! |url=http://www.metromatinee.com/news-articles/-when-mammootty-and-mohanlal-unite-11094 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222124407/http://www.metromatinee.com/news-articles/-when-mammootty-and-mohanlal-unite-11094 |archive-date=22 December 2015 |access-date=21 December 2015 |publisher=Metromatinee.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;25&quot; | 1984
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅಕ್ಕರೆ]]''
| ಸುಧಾಕರನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Nambidi |first=Parvathy |date=2 October 2014 |title=A Tale of Innocence |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/A-Tale-of-Innocence/2014/10/02/article2458562.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222111710/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/A-Tale-of-Innocence/2014/10/02/article2458562.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=20 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಒರು ಕೊಚು ಸ್ವಪ್ನಂ]]''
| ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=12 March 2014 |title=Of MBS, melodies, memories... |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/of-mbs-melodies-memories/article5775696.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220072352/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/of-mbs-melodies-memories/article5775696.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮನಸರಿಯತೆ]]''
| ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |date=7 July 2016 |title=മമ്മൂട്ടി -ആരുമറിയാത്ത 45 കാര്യങ്ങള്‍ |url=http://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/45-unknown-factors-about-mammootty-malayalam-news-1.1184876 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20171129112805/http://www.mathrubhumi.com/movies-music/features/45-unknown-factors-about-mammootty-malayalam-news-1.1184876 |archive-date=29 November 2017 |access-date=30 November 2017 |work=[[Mathrubhumi]] |language=ml}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಸ್ವಂಥಮೇವಿಡೆ ಬಂಧಮೇವಿಡೆ]]''
| ರಾಜೇಂದ್ರನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Pradeep |first=K. |date=16 July 2009 |title=Tall and handsome 'bad man' |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/tall-and-handsome-bad-man/article638536.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220071226/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/tall-and-handsome-bad-man/article638536.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಆಲ್ಕ್ಕೂಟ್ಟತಿಲ್ ತನಿಯೆ]]''
| ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=26 September 2014 |title=Screenplays for ever |url=http://www.thehindu.com/entertainment/screenplays-for-ever/article6449094.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220071645/http://www.thehindu.com/entertainment/screenplays-for-ever/article6449094.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪೂಚಕ್ಕೊರು ಮೂಕ್ಕುತಿ]]''
| ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Times News Network |date=12 May 2007 |title=Priyan's remake Darshan |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-12/news/28443490_1_priyadarshan-remakes-hindi-film |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222161539/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-05-12/news/28443490_1_priyadarshan-remakes-hindi-film |archive-date=22 December 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Economic Times|Economic Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅಪ್ಪುನ್ನಿ]]''
| ಮೇನನ್ ಮಾಷ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Menon |first=Neelima |date=31 May 2009 |title=One's own copycat |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article124536.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160229110324/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article124536.ece |archive-date=29 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅತಿರಾತ್ರಂ]]''
| ಪ್ರಸಾದ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=8 September 2011 |title=Mashups in Mollywood! |url=http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Mashups-in-Mollywood/articleshow/9911371.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220082827/http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Mashups-in-Mollywood/articleshow/9911371.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಉನಾರೂ]]''
| ರಾಮು
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ramachandran |first=Mythily |date=15 April 2015 |title=Mani Ratnam's 'O Kadhal Kanmani' out on Friday |url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/south-india/mani-ratnam-s-o-kadhal-kanmani-out-on-friday-1.1492175 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123023156/http://gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/south-india/mani-ratnam-s-o-kadhal-kanmani-out-on-friday-1.1492175 |archive-date=23 November 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[Gulf News]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಳಿಯಿಲ್ ಅಲ್ಪಂ ಕಾರ್ಯಂ]]''
| ವಿನಯನ್
|
|&lt;ref name=&quot;may2011&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಿಳಿಕ್ಕೊಂಚಲ್]]''
| ರತೀಶ್
|
|&lt;ref name=&quot;may2011&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪಾವಂ ಪೂರ್ಣಿಮಾ]]''
| ಅಣ್ಣನ್ ತಂಪುರನ್
|
|&lt;ref name=&quot;reghukumar&quot;&gt;{{cite web |last=DC |date=20 February 2014 |title=സംഗീത സംവിധയകാൻ രഘുകുമാർ അന്ധരിച്ചു |url=http://www.dcbooks.com/music-director-raghu-kumar-passed-away.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222121950/http://www.dcbooks.com/music-director-raghu-kumar-passed-away.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=21 December 2015 |publisher=[[DC Books]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಲಕ್ಷ್ಮಣ ರೇಖಾ]]''
| ಸುಧಾಕರನ್ ನಾಯರ್
|
|&lt;ref name=&quot;may2011&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವನಿತಾ ಪೊಲೀಸ್]]''
| ಅಚುತನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Hindu |date=11 June 2014 |title=TV programme listings (11/06/2014) |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article6101171.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220071335/http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article6101171.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=21 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವೆಟ್ಟಾ]]''
| ಬಾಲನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=James |first=Anu |date=1 March 2016 |title=After Rajesh Pillai, director Mohanroop of 1984 'Vetta' fame passes away |url=http://www.ibtimes.co.in/after-rajesh-pillai-director-Mohanroop-1984-vetta-fame-passes-away-668894 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301174119/http://www.ibtimes.co.in/after-rajesh-pillai-director-Mohanroop-1984-vetta-fame-passes-away-668894 |archive-date=1 March 2016 |access-date=1 March 2016 |work=[[International Business Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಇವಿಡೆ ತುಡಂಗುನ್ನು]]''
| ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್
|
|&lt;ref name=&quot;sasikumar&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪರುಂತು]]''
| ಕುಮಾರನ್
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕುರುಶಿಯುದ್ಧಂ]]''
| ಜಾನಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=25 April 2013 |title=Architect of blockbusters |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/architect-of-blockbusters/article4653559.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083225/http://www.thehindu.com/features/cinema/architect-of-blockbusters/article4653559.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಇಥಾ ಇನ್ನು ಮುತಲ್]]''
| ಸ್ವತಃ
|ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Staff Reporter |date=24 April 2010 |title=Actor Sreenath found dead in hotel |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/actor-sreenath-found-dead-in-hotel/article755384.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220072235/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/actor-sreenath-found-dead-in-hotel/article755384.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅರಿಯಾತ ವೀತಿಕಳ್]]''
| ಬಾಲನ್
|
|&lt;ref name=&quot;may2011&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅದುತದುತು]]''
| ವಿಷ್ಣು ಮೋಹನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=MetroMatinee |date=25 September 1984 |title=Aduthaduthu |url=http://www.metromatinee.com/movie/aduthaduthu-3101 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160223162223/http://www.metromatinee.com/movie/aduthaduthu-3101 |archive-date=23 February 2016 |access-date=22 December 2015 |publisher=Metromatinee.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ತಿರಕಳ್]]''
| ಜೇಮ್ಸ್ ಜಾರ್ಜ್
|
|&lt;ref name=&quot;lalvasantham&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಉಯರಂಗಲಿಲ್]]''
| ಪಿ.ಕೆ. ಜಯರಾಜನ್
|
|&lt;ref name=&quot;MT84&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಆದಿಯೋಳುಕ್ಕುಕಳ್]]''
| ಗೋಪಿ
|
|&lt;ref name=&quot;unitedfilms&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಒನ್ನಾನು ನಮ್ಮಳ್]]''
| ನಂದಗೋಪಾಲ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=പ്രകാശ് |first=ഭാനു |date=7 June 2013 |script-title=ml:'ഗുഡ് ഈവെനിംഗ്, മിസ്സിസ് പ്രഭാ നരേന്ദ്രൻ...' |trans-title='Good evening, Mrs. Prabha Narendran...' |url=http://mathrubhumi.com/movies/welcome/366675/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310032529/http://mathrubhumi.com/movies/welcome/366675/ |archive-date=10 March 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[Mathrubhumi]] |language=ml}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;25&quot; | 1985
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅವಿದತೆಪೋಲೆ ಇವಿದೆಯುಂ]]''
| ಸುಕುಮಾರನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sebastian |first=Shevlin |date=28 November 2009 |title=It's all about being Innocent |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article161560.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222131937/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article161560.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ನೊಕ್ಕೆತ ಡೂರತು ಕಣ್ಣುಂ ನಟ್ಟು]]''
| ಶ್ರೀಕುಮಾರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Wire |first=Sampurn |date=8 May 2010 |title=Nadiya switches attention to TV now |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article268513.ece?pageToolsFontSize=70%25 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220071909/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article268513.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಒಮಾನಿಕ್ಕನ್ ಒರ್ಮವೈಕ್ಕನ್]]''
| ದೇವ ಕುಮಾರ್
|
|&lt;ref name=&quot;lalvasantham&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ನಾಯಕನ್]]''
| ಕೃಷ್ಣದಾಸ್
|
|&lt;ref name=&quot;lalvasantham&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅನುಬಂಧಂ]]''
| ಭಾಸ್ಕರನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=K S |first=Aravind |date=23 June 2015 |title=Slices Panning of Life |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Slices-Panning-of-Life/2015/06/23/article2881125.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222080909/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Slices-Panning-of-Life/2015/06/23/article2881125.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಒನ್ನಾನಂ ಕುನ್ನಿಲ್ ಒರಡಿ ಕುನ್ನಿಲ್]]''
| ನಿತಿನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Pradeep |first=K. |date=28 November 2008 |title=Notes of nostalgia |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/notes-of-nostalgia/article1436492.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220072434/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/notes-of-nostalgia/article1436492.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಜೀವಂತೆ ಜೀವನ್]]''
| ಜಯನ್
|
|&lt;ref name=&quot;lalvasantham&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅಂಗಡಿಕ್ಕಪ್ಪುರತು]]''
| ಬಾಬು
|
|&lt;ref name=&quot;may2011&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ರಂಗಂ]]''
| ಅಪ್ಪುನ್ನಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Mahesh |first=Chitra |date=1 May 2014 |title=Life on her own terms |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/life-on-her-own-terms/article5966113.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083641/http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/life-on-her-own-terms/article5966113.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕೂಡುಂ ತೇದಿ]]''
| ಪೀಟರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Jayakumar |first=G. |date=30 January 2009 |title=Master of suspense |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/master-of-suspense/article657180.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220072557/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/master-of-suspense/article657180.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=22 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಎಳು ಮುತಲ್ ಒನ್ಪತು ವರೆ]]''
| ಆನಂದ್
|
|&lt;ref name=&quot;sasikumar&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅರಂ + ಅರಂ = ಕಿನ್ನರಂ]]''
| ನಾರಾಯಣನ್ ಕುಟ್ಟಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sathyendran |first=Nita |date=10 July 2014 |title=Talking the talk... on the small screen |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/talking-the-talk-on-the-small-screen/article6197228.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083335/http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/talking-the-talk-on-the-small-screen/article6197228.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮುಲಮೂಟ್ಟಿಲ್ ಆದಿಮ]]''
| ಆದಿಮಕನ್ನೆ
|
|&lt;ref name=&quot;may2011&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಇದನಿಲಂಗಳ್]]''
| ಬಾಲನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=Aswin J |date=24 December 2014 |title=A director who could foresee the future |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/A-director-who-could-foresee-the-future/articleshow/45629663.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220072631/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/A-director-who-could-foresee-the-future/articleshow/45629663.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=21 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಬೋಯಿಂಗ್ ಬೋಯಿಂಗ್]]''
| ಶ್ಯಾಮ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=22 November 2011 |title='No other language can match Malayalam comedy' |url=http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/No-other-language-can-match-Malayalam-comedy/articleshow/10842071.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141001204830/http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/No-other-language-can-match-Malayalam-comedy/articleshow/10842071.cms |archive-date=1 October 2014 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಞಾನ್ ಪಿರನ್ನ ನಾಟ್ಟಿಲ್]]''
| ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ರಾಜಶೇಖರನ್
|
|&lt;ref name=&quot;lalvasantham&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅಧ್ಯಾಯಂ ಒನ್ನು ಮುತಲ್]]''
| ವಿಷ್ಣು
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=MetroMatinee |date=22 December 1985 |title=Adhyayam Onnu Muthal Malayalam Movie |url=http://www.metromatinee.com/movie/adhyayam-onnu-muthal-221 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223034720/http://www.metromatinee.com/movie/adhyayam-onnu-muthal-221 |archive-date=23 December 2015 |access-date=22 December 2015 |publisher=www.metromatinee.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪಥಮುದಯಂ]]''
| ಜಯಮೋಹನ್ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=DC |date=9 September 2013 |title=എസ് രമേശൻ നായർക്ക് ചങ്ങമ്പുഴ പുരസ്കാരം |url=http://www.dcbooks.com/changampuzha-award-for-s-ramesan-nair.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222112635/http://www.dcbooks.com/changampuzha-award-for-s-ramesan-nair.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=20 December 2015 |publisher=[[DC Books]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಗುರುಜಿ ಒರು ವಾಕ್ಕು]]''
| ಸುಧಾಕರನ್ ನಾಯರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=15 April 2014 |title=Seasons could not wither his snow-fresh songs |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/seasons-could-not-wither-his-snowfresh-songs/article5914258.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220072520/http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/seasons-could-not-wither-his-snowfresh-songs/article5914258.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=22 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವಸಂತ ಸೇನಾ]]''
| ದೇವನ್
|
|&lt;ref name=&quot;may2011&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕರಿಂಪಿನ್ ಪೂವಿನಕ್ಕರೆ]]''
| ಭದ್ರನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Hindu |date=3 August 2014 |title=TV programme listings (03/08/2014) |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article6275306.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083423/http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article6275306.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ಅಳಿಯಾತ ಬಂಧಂಗಳ್''
| ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಉಯರುಂ ಞಾನ್ ನಡಕೆ]]''
| ದಾರಪ್ಪನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=P. K. AJITH |date=18 January 2008 |title=Charmed by Mohanam |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/charmed-by-mohanam/article1432882.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083555/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/charmed-by-mohanam/article1432882.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪರಾಯನುಂವಯ್ಯ ಪರಯತಿರಿಕ್ಕನುಂವಯ್ಯ]]''
| ಕರೆಂಟ್ ಹಂಸ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Soman |first=Deepa |date=13 August 2014 |title=No film with Mohanlal and Mammootty immediately: Priyadarshan |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Malayalam/Movies/News/No-film-with-Mohanlal-and-Mammootty-immediately-Priyadarshan/articleshow/40193331.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817081806/http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Malayalam/Movies/News/No-film-with-Mohanlal-and-Mammootty-immediately-Priyadarshan/articleshow/40193331.cms |archive-date=17 August 2014 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಂಡು ಕಂಡರಿಂಜು]]''
| ಉನ್ನಿ ಕೃಷ್ಣನ್ ಉನ್ನಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Soman |first=Deepa |date=21 August 2015 |title=M- Town's own booze playlist |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/M-Towns-own-booze-playlist/articleshow/48556134.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219135324/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/M-Towns-own-booze-playlist/articleshow/48556134.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=12 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;34&quot; | 1986
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪಪ್ಪನ್ ಪ್ರಿಯಪ್ಪೆಟ್ಟ ಪಪ್ಪನ್]]''
| ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ದೇವದಾಸ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Manmadhan |first=Prema |date=18 September 2011 |title=Backed by 'Bodyguard' |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/backed-by-bodyguard/article2462130.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083830/http://www.thehindu.com/features/cinema/backed-by-bodyguard/article2462130.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಡೂರೆ ಡೂರೆ ಒರು ಕೂಡು ಕೂಟ್ಟಂ]]''
| ದಿವಾಕರನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Jayaram |first=Deepika |date=20 December 2015 |title=Salt Mango Tree might release on November 6 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Salt-Mango-Tree-might-release-on-November-6/articleshow/49538875.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084206/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Salt-Mango-Tree-might-release-on-November-6/articleshow/49538875.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=26 October 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮಳ ಪೆಯ್ಯುನ್ನು ಮದ್ದಳಂ ಕೊಟ್ಟುನ್ನು]]''
| ಶಂಬು
| 100 ನೇ ಚಿತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=George |first=P. G. |date=21 August 2008 |title=Jest like that |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/jest-like-that/article1423161.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083908/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/jest-like-that/article1423161.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪಂಚಾಗ್ನಿ]]''
| ರಶೀದ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=29 August 2000 |title=Hariharan speaks about Mohanlal |url=http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/29hari.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151006003044/http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/29hari.htm |archive-date=6 October 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅಭಯಂ ತೇದಿ]]''
| ಅಪ್ಪು
|
|&lt;ref name=&quot;lalvasantham&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಟಿ.ಪಿ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ ಎಂ.ಎ.]]''
| ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್
|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=15 October 2007 |title=Time for celebrations |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/time-for-celebrations/article1929968.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084631/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/time-for-celebrations/article1929968.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ದೇಶಾದನಕ್ಕಿಳಿ ಕರಯಾರಿಲ್ಲ]]''
| ಹರಿಶಂಕರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ramnath |first=Nandini |date=8 February 2014 |title=The Love Issue. To be or not to be? |url=http://www.livemint.com/Leisure/5Le56nRXCDyIN0ZqtVHmsM/The-Love-Issue--To-be-or-not-to-be.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222095312/http://www.livemint.com/Leisure/5Le56nRXCDyIN0ZqtVHmsM/The-Love-Issue--To-be-or-not-to-be.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=20 December 2015 |work=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವಾರ್ಥಾ]]''
| ಪರೋಲ್ ವಾಸು
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Pillai |first=Sreedhar |date=28 February 1987 |title=Malayalam film makers in Kerala transposes real life into reel life |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/19870228-malayalam-film-makers-in-kerala-transposes-real-life-into-reel-life-798594-1987-02-27 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222091736/http://indiatoday.intoday.in/story/malayalam-film-makers-in-kerala-transposes-real-life-into-reel-life/1/336768.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಇನಿಯುಂ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಂ]]''
| ಸುರೇಶ್ ಬಾಬು
|
|&lt;ref name=&quot;sasikumar&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ರೇವತಿಕ್ಕೊರು ಪಾವಕ್ಕುಟ್ಟಿ]]''
| ಡಾ. ಮಾಧವನ್ಕುಟ್ಟಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Anthikad |first=Sathyan |date=29 January 2013 |title=അവസാനത്തെ 'ഭരത്' അഥവാ ഭരത് ഗോപി |url=http://www.mathrubhumi.com/books/memories/%E0%B4%85%E0%B4%B5%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%86-%E0%B4%AD%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D-%E0%B4%85%E0%B4%A5%E0%B4%B5%E0%B4%BE-%E0%B4%AD%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D-%E0%B4%97%E0%B5%8B%E0%B4%AA%E0%B4%BF-1.178792 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222153730/http://www.mathrubhumi.com/books/memories/%E0%B4%85%E0%B4%B5%E0%B4%B8%E0%B4%BE%E0%B4%A8%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%A4%E0%B5%86-%E0%B4%AD%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D-%E0%B4%85%E0%B4%A5%E0%B4%B5%E0%B4%BE-%E0%B4%AD%E0%B4%B0%E0%B4%A4%E0%B5%8D-%E0%B4%97%E0%B5%8B%E0%B4%AA%E0%B4%BF-1.178792 |archive-date=22 December 2015 |access-date=21 December 2015 |work=[[Mathrubhumi]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕರಿಯಿಲಕ್ಕಟ್ಟುಪೋಲೆ]]''
| ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಅಚುತನ್ಕುಟ್ಟಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Ravindranath |first=Sarita |date=5 August 2014 |title=Murder and the Malayalee |url=http://www.sify.com/movies/murder-and-the-malayalee-news-malayalam-oifmk1jaejjfg.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224010605/http://www.sify.com/movies/murder-and-the-malayalee-news-malayalam-oifmk1jaejjfg.html |archive-date=24 December 2015 |access-date=20 December 2015 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕುಂಜಟ್ಟಕ್ಕಿಳಿಕಳ್]]''
| ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್
|
|&lt;ref name=&quot;sasikumar&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಹೆಲ್ಲೋ ಮೈ ಡಿಯರ್ ರಾಂಗ್ ನಂಬರ್]]''
| ವೇಣುಗೋಪಾಲ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mehrotra |first1=Rohit |last2=Nair |first2=Vipin |date=3 November 2014 |title=Ringing Endorsement |url=http://www.outlookindia.com/article/ringing-endorsement/292342 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222075026/http://www.outlookindia.com/article/ringing-endorsement/292342 |archive-date=22 December 2015 |access-date=20 December 2015 |work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಎಂಟೆ ಎಂತೆತು ಮಾತ್ರಂ]]''
| ಮಿಸ್ಟರ್ ಮೇನನ್
|
|&lt;ref name=&quot;sasikumar&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ನೇರಂ ಪುಳರುಂಬೋಲ್]]''
| ಗಾಡ್ ಫ್ರೀ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=30 June 2008 |title=When masters of melody reunite |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/when-masters-of-melody-reunite/article1286946.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220083948/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/when-masters-of-melody-reunite/article1286946.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=22 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪೂಮುಖಪ್ಪದಿಯಿಲ್ ನಿನ್ನೆಯುಂ ಕಥು]]''
| ಪೌಲಿ
| ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|&lt;ref name=&quot;unitedfilms&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಾವೇರಿ]]''
| ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ ನಾಯರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=22 January 2015 |title=Platter of flavours |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/platter-of-flavours/article6811350.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160229105735/http://www.thehindu.com/features/friday-review/platter-of-flavours/article6811350.ece |archive-date=29 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮಿಳಿನೀರ್ಪ್ಪೂವುಕಳ್]]''
| ರಿಚರ್ಡ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Shivaprasad |first=S |date=10 May 2012 |title=He cast a 3-D spell |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/he-cast-a-3d-spell/article3404301.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084036/http://www.thehindu.com/features/cinema/he-cast-a-3d-spell/article3404301.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಗಾಂಧಿನಗರ್ 2ನೇ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]]''
| ಸೇತು / ರಾಮ್ ಸಿಂಗ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Menon |first=Neelima |date=6 November 2011 |title=The director with the golden touch |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article240024.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160229065642/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article240024.ece |archive-date=29 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ರಾಜವಿಂಟೆ ಮಕನ್]]''
| ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಗೊಮೆಜ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=B S |first=Shibu |date=7 February 2010 |title=The prince returns |url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article178273.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222092859/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article178273.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=20 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಯುವಜನೋತ್ಸವಂ]]''
| ಜಯನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=&lt;!--staff byline--&gt; |date=17 December 2015 |title=Singer in uniform delights patients |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/singer-in-uniform-delights-patients/article7998820.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084304/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/singer-in-uniform-delights-patients/article7998820.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಸುಖಮೋ ದೇವಿ]]''
| ಸನ್ನಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Menon |first=Harish C |date=10 September 2010 |title=Obituary: Venu Nagavally |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/interviews/article299990.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224112419/http://www.newindianexpress.com/entertainment/interviews/article299990.ece |archive-date=24 December 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ನಮುಕ್ಕು ಪಾರ್ಕ್ಕನ್ ಮುಂತಿರಿತೊಪ್ಪುಕಳ್]]''
| ಸಾಲೋಮನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nair |first=Patcy |date=1 December 2006 |title=Five great Malayalam movies Bollywood should make |url=http://www.rediff.com/movies/2006/dec/26slide4.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105122044/http://www.rediff.com/movies/2006/dec/26slide4.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ನಿಮಿಷಂಗಳ್]]''
| ಮುರಳಿ
|
|&lt;ref name=&quot;lalvasantham&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮನಸಿಲ್ಲೊರು ಮಣಿಮುತು]]''
| ಮೋಹನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Hindu |date=20 December 2012 |title=TV programme listings (20/12/2012) |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article4217457.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084457/http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/article4217457.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಒಪ್ಪಂ ಒಪ್ಪಾತಿನೊಪ್ಪಂ]]''
| ಕೃಷ್ಣನ್ ಕುಟ್ಟಿ
|
|&lt;ref name=&quot;lalvasantham&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ನಿನ್ನಿಷ್ಟಂ ಎನ್ನಿಷ್ಟಂ]]''
| ಶ್ರೀಕುಮಾರ್
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ತಾಲವಟ್ಟಂ]]''
| ವಿನೋದ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sharma |first=Nandini |date=1 October 2015 |title=Did you know that these popular Hindi movies that were actually copied from South Indian films? |url=http://www.businessinsider.in/Did-you-know-that-these-popular-Hindi-movies-that-were-actually-copied-from-South-Indian-films/articleshow/49183038.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151225165922/http://www.businessinsider.in/Did-you-know-that-these-popular-Hindi-movies-that-were-actually-copied-from-South-Indian-films/articleshow/49183038.cms |archive-date=25 December 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[Business Insider]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಗೀತಂ]]''
| ಜಗದೀಶ್ ನಾಯರ್
|
|&lt;ref name=&quot;unitedfilms&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಒನ್ನು ಮುತಲ್ ಪೂಜ್ಯಂ ವರೆ]]''
| ಟೆಲಿಫೋನ್ ಅಂಕಲ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=14 November 2015 |title=Story behind M Town's most iconic child roles |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Story-behind-M-Towns-most-iconic-child-roles/articleshow/49770221.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084409/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Story-behind-M-Towns-most-iconic-child-roles/articleshow/49770221.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಸನ್ಮಾನಸ್ಸುಳ್ಳವರ್ಕ್ಕು ಸಮಾಧಾನಂ]]''
| ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಣಿಕ್ಕರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Anand |first=Shilpa Nair |date=28 November 2014 |title=Living spaces: a house to many top films |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/living-spaces-a-house-to-many-top-films/article6643602.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084547/http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/living-spaces-a-house-to-many-top-films/article6643602.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪದಯಾನಿ]]''
| ರಮೇಶ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |date=30 November 2015 |title=Childhood of Mohanlal by Indrajith? |url=http://www.cinemascoop.net/news/movienews/4185-childhood-of-mohanlal-by-indrajith-in-padayani |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222103710/http://www.cinemascoop.net/news/movienews/4185-childhood-of-mohanlal-by-indrajith-in-padayani |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=Cinemascoop.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಆದಿವೇರುಕಳ್]]''
| ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Pillai |first=Radhika C |date=20 December 2013 |title=Mohanlal to play a retired Army officer |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-play-a-retired-Army-officer/articleshow/27673505.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160229065946/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-play-a-retired-Army-officer/articleshow/27673505.cms |archive-date=29 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಶೋಭ್ರಾಜ್]]''
| ಶೋಭರಾಜ್ ಮತ್ತು ಧರ್ಮರಾಜ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Express Web Desk |date=30 October 2015 |title=Four films that perfectly capture the 'devil genius' Charles Sobhraj |url=http://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/four-films-that-perfectly-capture-the-devil-genius-charles-sobhraj/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222084036/http://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/four-films-that-perfectly-capture-the-devil-genius-charles-sobhraj/ |archive-date=22 December 2015 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;13&quot; | 1987
! scope=&quot;row&quot; | ''ಕೈಯೆತುಂ ದೂರತು''
| ವಿನೋದ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=DC |date=18 May 2013 |title=ആദ്യ ഡയലോഗുമായി വീണ്ടും മോഹൻലാൽ |url=http://www.dcbooks.com/mohanlal-again-with-his-first-dialogue.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222130334/http://www.dcbooks.com/mohanlal-again-with-his-first-dialogue.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=21 December 2015 |publisher=[[DC Books]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಜನವರಿ ಒರು ಒರ್ಮ]]''
| ರಾಜು
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=T |first=Nandakumar |date=22 October 2004 |title=Life Thiruvananthapuram : Pooja 'specials' on a platter |url=http://www.thehindu.com/lf/2004/10/22/stories/2004102200860200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084715/http://www.thehindu.com/lf/2004/10/22/stories/2004102200860200.htm |archive-date=20 February 2016 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ಇವಿಡೆ ಎಲ್ಲಾವರ್ಕ್ಕುಂ ಸುಘಂ''
| ಅಪ್ಪು
|
|&lt;ref name=&quot;lalvasantham&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅಮೃತಂ ಗಮಯ]]''
| ಡಾ. ಪಿ.ಕೆ. ಹರಿದಾಸ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Prakash |first=Asha |date=13 February 2015 |title=Drugs, not new in Malayalam Cinema |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Drugs-not-new-in-Malayalam-Cinema/articleshow/46213904.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150219205235/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Drugs-not-new-in-Malayalam-Cinema/articleshow/46213904.cms |archive-date=19 February 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಆದಿಮಕಳ್ ಉದಮಕಳ್]]''
| ಮೋಹನ್ ಚೆರಿಯನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=28 March 2012 |title=Malayalam scriptwriter Damodaran dead |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/malayalam-scriptwriter-damodaran-dead/article3253792.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084800/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/malayalam-scriptwriter-damodaran-dead/article3253792.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಸರ್ವಕಳಾಶಾಲ]]''
| ಲಾಲ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Jayaram |first=Deepika |date=11 August 2015 |title=A slice of life from college corridors |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/A-slice-of-life-from-college-corridors/articleshow/48439607.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084843/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/A-slice-of-life-from-college-corridors/articleshow/48439607.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಇರುಪತಂ ನೂಟ್ಟಾಂಡು]]''
| ಸಾಗರ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಜಾಕಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Deccan Chronicle |date=19 June 2015 |title=Mohanlal's dubsmash video goes viral |url=https://www.deccanchronicle.com/150619/entertainment-mollywood/article/mohanlal%E2%80%99s-dubsmash-video-goes-viral |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150622203840/http://deccanchronicle.com/150619/entertainment-mollywood/article/mohanlal%E2%80%99s-dubsmash-video-goes-viral |archive-date=22 June 2015 |access-date=25 March 2016 |work=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಚೆಪ್ಪು]]''
| ರಾಮಚಂದ್ರನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Indo-Asian News Service |date=8 August 2011 |title=Mohanlal set for his 300th film |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article481448.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222111713/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article481448.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಭೂಮಿಯಿಲೆ ರಾಜಕ್ಕನ್ಮರ್]]''
| ರಾಜಾ ಮಹೇಂದ್ರ ವರ್ಮಾ
|
|&lt;ref name=&quot;lalvasantham&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಉನ್ನಿಕಳೆ ಒರು ಕಧಾ ಪರಯಂ]]''
| ಅಬಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Express News Service |date=19 May 2013 |title=They cast a spell on Kochiites |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/They-cast-a-spell-on-Kochiites/2013/05/19/article1596548.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222091711/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/They-cast-a-spell-on-Kochiites/2013/05/19/article1596548.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=18 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ತೂವನತ್ತುಂಬಿಕಲ್]]''
| ಮನ್ನಾರತೋಡಿ ಜಯಕೃಷ್ಣನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=P |first=Divya |date=26 May 2015 |title=Happy birthday Mohanlal: A look at the actor's iconic roles |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/malayalam-film-actor-mohanlal-birthday-kerala.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160229111156/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/malayalam-film-actor-mohanlal-birthday-kerala.html |archive-date=29 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[Malayala Manorama]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವಾಳಿಯೊರಕ್ಕಾಳ್ಚಕಳ್]]''
| ರಾಘವನ್ / ಆಂಟೋನಿ ಐಸಾಕ್
|
|&lt;ref name=&quot;may2011&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ನಾಡೋಡಿಕ್ಕಟ್ಟು]]''
| ದಾಸನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=M K Sunil |date=2 February 2012 |title=Blast from the past: The duo who stole our hearts |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Blast-from-the-past-The-duo-who-stole-our-hearts/articleshow/11722642.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150711100814/http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Blast-from-the-past-The-duo-who-stole-our-hearts/articleshow/11722642.cms |archive-date=11 July 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;12&quot; | 1988
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮುಕುಂತೆಟ್ಟ ಸುಮಿತ್ರಾ ವಿಳಿಕ್ಕುನ್ನು]]''
| ಮುಕುಂದನ್ ಕೆ. ಕಾರ್ತಾ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sudhish |first=Navamy |date=24 September 2013 |title=People still call me Kalyani: Ranjini |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/People-still-call-me-Kalyani-Ranjini/2013/09/24/article1799897.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215203012/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/People-still-call-me-Kalyani-Ranjini/2013/09/24/article1799897.ece |archive-date=15 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅಯಿತಂ]]''
| ಶಂಕರನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Pradeep |first=K. |date=2 September 2009 |title=End of a journey |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/end-of-a-journey/article13646.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084925/http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/end-of-a-journey/article13646.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮನು ಅಂಕಲ್]]''
| ಸ್ವತಃ
| ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=9 December 2015 |title=I am...Gopakumar C. |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/meet-gopakumar-c-first-assistant-in-films/article7966315.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085031/http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/meet-gopakumar-c-first-assistant-in-films/article7966315.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಒರ್ಕ್ಕಪ್ಪುರತು]]''
| ಫ್ರೆಡ್ಡಿ ನಿಕೋಲಸ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Devasia |first=T. K. |date=27 December 2014 |title=Malayalam film actor Balakrishnan passes away – Khaleej Times |url=http://www.khaleejtimes.com/article/20141227/ARTICLE/312279945/1028 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222082411/http://www.khaleejtimes.com/article/20141227/ARTICLE/312279945/1028 |archive-date=22 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[Khaleej Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪಟ್ಟನಪ್ರವೇಶಂ]]''
| ಸಿಐಡಿ ರಾಮದಾಸ್ / ದಾಸನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=20 September 2011 |title=Scoring with sequels |url=http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Scoring-with-sequels/articleshow/10053641.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226165234/http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Scoring-with-sequels/articleshow/10053641.cms |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪಾದ ಮುದ್ರ]]''
| ಮತು ಪಾಂಡರಂ ಮತ್ತು ಸೋಪ್ ಕುಟ್ಟಪ್ಪನ್
|
|&lt;ref name=&quot;sketch&quot;&gt;{{cite news |last=Kumar |first=P. K. AJITH |date=12 October 2007 |title=Sketch of the Guru |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/sketch-of-the-guru/article2273938.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085129/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/sketch-of-the-guru/article2273938.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಆರ್ಯನ್]]''
| ದೇವನಾರಾಯಣನ್
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Viswanath |first=Chandrkanth |date=27 May 2012 |title=Adieu to the exotic villain |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article528449.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224225314/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article528449.ece |archive-date=24 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅನುರಾಗಿ]]''
| ಸಾಮು
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kaumudi |date=2 December 2015 |title=Script writer Alleppey Sherif no more |url=http://www.kaumudi.com/innerpage1.php?newsid=72022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222164246/http://www.kaumudi.com/innerpage1.php?newsid=72022 |archive-date=22 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[Kerala Kaumudi]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮೂನ್ನಾಂ ಮುರ]]''
| ಅಲಿ ಇಮ್ರಾನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Menon |first=Anasuya |date=4 December 2011 |title=A dekko into past glory |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/a-dekko-into-past-glory/article2686817.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085210/http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/a-dekko-into-past-glory/article2686817.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವೆಲ್ಲನಕಳುಡೆ ನಾಡು]]''
| ಸಿ. ಪವಿತ್ರನ್ &quot;ಸಿ.ಪಿ.&quot; ನಾಯರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Indo-Asian News Service |date=1 July 2010 |title=No dancing around trees in 'Khatta Meetha': Trisha |url=http://zeenews.india.com/entertainment/bollywood/no-dancing-around-trees-in-khatta-meetha-trisha_64872.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222110801/http://zeenews.india.com/entertainment/bollywood/no-dancing-around-trees-in-khatta-meetha-trisha_64872.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[Zee News]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಉಲ್ಸವಪಿಟ್ಟೆನ್ನು]]''
| ಅನಿಯನ್ಕುಟ್ಟನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=29 January 2008 |title=Goodbye, Mr Bharat Gopi |url=http://www.rediff.com/movies/2008/jan/29gopi.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721234517/http://www.rediff.com/movies/2008/jan/29gopi.htm |archive-date=21 July 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಚಿತ್ರಂ]]''
| ವಿಷ್ಣು
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ramachandran |first=Mythily |date=16 April 2014 |title=Catching up with actress Ranjini |url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/catching-up-with-actress-ranjini-1.1320172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222091411/http://gulfnews.com/life-style/celebrity/catching-up-with-actress-ranjini-1.1320172 |archive-date=22 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[Gulf News]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;10&quot; | 1989
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ದೌತ್ಯಂ]]''
| ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಾಯ್ ಜಾಕೋಬ್ ಥಾಮಸ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=6 May 2013 |title=Mohanlal to play a military officer once more |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-play-a-military-officer-once-more/articleshow/19895566.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085344/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-play-a-military-officer-once-more/articleshow/19895566.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಸೀಸನ್]]''
| ಜೀವನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Vikram |first=Raj |date=26 October 2010 |title=Prithviraj to do &quot;Season&quot; remake.. |url=http://www.metromatinee.com/news-articles/prithviraj-to-do-season-remake-2698 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226174149/http://www.metromatinee.com/news-articles/prithviraj-to-do-season-remake-2698 |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |publisher=Metromatinee.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವರವೇಲ್ಪು]]''
| ಮುರಳಿಧರನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sanandakumar |first=S |date=14 July 2013 |title=Kerala's non-resident tycoons investing in massive projects back home |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-07-14/news/40554381_1_nrks-yusuffali-ma-gulf-countries |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627200024/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-07-14/news/40554381_1_nrks-yusuffali-ma-gulf-countries |archive-date=27 June 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Economic Times|Economic Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ನಾಡುವಾಳಿಕಳ್]]''
| ಅರ್ಜುನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=18 June 2012 |title=One more film inspired by The Godfather |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/One-more-film-inspired-by-The-Godfather/articleshow/14207849.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150404004133/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/One-more-film-inspired-by-The-Godfather/articleshow/14207849.cms |archive-date=4 April 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವಂದನಂ]]''
| ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Krishnakumar |first=R |date=27 July 2014 |title=Bangalore woos filmmakers |url=http://www.deccanherald.com/content/422054/bangalore-woos-filmmakers.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222122931/http://www.deccanherald.com/content/422054/bangalore-woos-filmmakers.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=17 December 2015 |work=[[Deccan Herald]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪೆರುವಣ್ಣಪುರತೆ ವಿಶೇಷಂಗಳ್]]''
| ಅಚುತ ಕುರುಪ್
| ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Soman |first=Deepa |date=9 November 2013 |title=In Mollywood, cameo roles are on the rise |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/In-Mollywood-cameo-roles-are-on-the-rise/articleshow/25445574.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085428/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/In-Mollywood-cameo-roles-are-on-the-rise/articleshow/25445574.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಿರೀಡಂ]]''
| ಸೇತುಮಾಧವನ್
|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Krishnakumar |first=R |date=20 July 2014 |title=Birth of a tragic hero |url=http://www.deccanherald.com/content/420608/birth-tragic-hero.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160113163614/http://www.deccanherald.com/content/420608/birth-tragic-hero.html |archive-date=13 January 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[Deccan Herald]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಲಾಲ್ ಅಮೆರಿಕಯಿಲ್]]''
| ವಿನೋದ್
| ವಿಳಂಬ ಬಿಡುಗಡೆ; 1986 ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=14 April 2012 |title=Mollywood goes to America |url=http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Mollywood-goes-to-America/articleshow/12651112.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085256/http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Mollywood-goes-to-America/articleshow/12651112.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=16 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಆಧಿಪನ್]]''
| ವಕೀಲ ಶ್ಯಾಮ್ ಪ್ರಕಾಶ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=16 September 2015 |title='Mohanlal's mischief attracted me' |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-mischief-attracted-me/articleshow/48982100.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085515/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-mischief-attracted-me/articleshow/48982100.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=17 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ದಶರಥಂ]]''
| ರಾಜೀವ್ ಮೇನನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Diwakar |first=Gitanjali |date=29 July 2015 |title=Surrogacy: Narrated through motion pictures |url=http://english.manoramaonline.com/lifestyle/health/surrogacy-narrated-through-motion-pictures.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222144515/http://english.manoramaonline.com/lifestyle/health/surrogacy-narrated-through-motion-pictures.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=16 December 2015 |work=[[Malayala Manorama]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;11&quot; | 1990
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅಕ್ಕರೆ ಅಕ್ಕರೆ ಅಕ್ಕರೆ]]''
| ಸಿಐಡಿ ರಾಮದಾಸ್/ದಾಸನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Soman |first=Deepa |date=31 October 2013 |title=Sequel fever in Malayalam cinema |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Sequel-fever-in-Malayalam-cinema/articleshow/25044473.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085618/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Sequel-fever-in-Malayalam-cinema/articleshow/25044473.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಆಯೆ ಆಟೋ]]''
| ಸುಧಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sharadhaa |first=A |date=8 May 2013 |title=When the autowale grab all the limelight |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/When-the-autowale-grab-all-the-limelight/2013/05/08/article1580345.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151225025020/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/When-the-autowale-grab-all-the-limelight/2013/05/08/article1580345.ece |archive-date=25 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ನಂ.20 ಮದ್ರಾಸ್ ಮೇಲ್]]''
| ಟೋನಿ ಕುರಿಶಿಂಗಲ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Pilla |first=Radhika C |date=16 June 2015 |title=Mohanlal's kissing pic goes viral! |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-kissing-pic-goes-viral/articleshow/47685999.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150624005733/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-kissing-pic-goes-viral/articleshow/47685999.cms |archive-date=24 June 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮುಖಂ]]''
| ಹರಿಪ್ರಸಾದ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kurian |first=Shiba |date=15 September 2013 |title=Ranjini and Mohanlal to share screen space after two decades |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Ranjini-and-Mohanlal-to-share-screen-space-after-two-decades/articleshow/22590895.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085836/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Ranjini-and-Mohanlal-to-share-screen-space-after-two-decades/articleshow/22590895.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಹಿಸ್ ಹೈನೆಸ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ]]''
| ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ / ಆನಂದನ್ ನಂಪೂತಿರಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=31 March 2015 |title=Silver milestone for a golden song |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/silver-milestone-for-a-golden-song/article7051341.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085706/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/silver-milestone-for-a-golden-song/article7051341.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕದತನಾಡನ್ ಅಂಬಾಡಿ]]''
| ಕದತನಾಡನ್ ಅಂಬಾಡಿ
| ವಿಳಂಬ ಬಿಡುಗಡೆ; 1987 ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Mathew |first=Dennis Marcus |date=2 February 2011 |title=Malayalam cinema's Sarangapani is no more |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/malayalam-cinemas-sarangapani-is-no-more/article1149198.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220085928/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/malayalam-cinemas-sarangapani-is-no-more/article1149198.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ತಾಲ್ವರಂ]]''
| ಬಾಲನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=26 September 2014 |title=Screenplays for ever |url=http://www.thehindu.com/entertainment/screenplays-for-ever/article6449094.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220071645/http://www.thehindu.com/entertainment/screenplays-for-ever/article6449094.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅರ್ಹತ]]''
| ದೇವರಾಜ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=B S |first=Shibu |date=9 September 2011 |title=Big Ms take an Onam break |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article360273.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222110712/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article360273.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಇಂದ್ರಜಾಲಂ]]''
| ಕಣ್ಣನ್ ನಾಯರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Jhunjhunwala |first=Udita |date=9 September 2015 |title='When I saw Masaan, I realised Vicky Kaushal really is an actor' |url=http://www.hindustantimes.com/brunch/when-i-saw-masaan-i-realised-vicky-kaushal-really-is-an-actor/story-sb85fgziQzB6AplP1aiaDL.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222111046/http://www.hindustantimes.com/brunch/when-i-saw-masaan-i-realised-vicky-kaushal-really-is-an-actor/story-sb85fgziQzB6AplP1aiaDL.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[Hindustan Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅಪ್ಪು]]''
| ಅಪ್ಪು
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ayyappan |first=R |date=7 August 2009 |title=Irreverence personified |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article66699.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222114921/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article66699.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಲಾಲ್ ಸಲಾಂ]]''
| ನೆಟ್ಟೂರ್ ಸ್ಟೀಫನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Venkiteswaram |first=C. S. |date=17 September 2010 |title=The unconventional hero |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/the-unconventional-hero/article673252.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220090206/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/the-unconventional-hero/article673252.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;10&quot; | 1991
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಧನಂ]]''
| ಶಿವಶಂಕರನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=George |first=Meghna |date=29 June 2009 |title=A K Lohithadas (1955–2009): Tribute to a legend |url=http://movies.rediff.com/report/2009/jun/29/a-k-lohithadas-tribute-to-a-legend.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222173555/http://movies.rediff.com/report/2009/jun/29/a-k-lohithadas-tribute-to-a-legend.htm |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಗೋಪುರ ವಾಸಲಿಲೆ]]''
| ಅಕಾರ್ಡಿಯನ್ ವಾದಕ
| ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ; &quot;ಕೆಲಾದಿ ಎನ್ ಪಾವಾಯೇ&quot; ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kurian |first=Shiba |date=20 May 2012 |title=Lady luck has not been kind to all Mollywood actors |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Lady-luck-has-not-been-kind-to-all-Mollywood-actors/articleshow/13298071.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20170610081159/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Lady-luck-has-not-been-kind-to-all-Mollywood-actors/articleshow/13298071.cms |archive-date=10 June 2017 |access-date=11 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಭರತಂ]]''
| ಕಲ್ಲೂರ್ &quot;ಗೋಪಿ&quot; ಗೋಪಿನಾಥನ್
|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Pillai |first=Radhika C |date=15 December 2013 |title=Mammooty and Mohanlal in Forbe's list |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mammooty-and-Mohanlal-in-Forbes-list/articleshow/27407829.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220090330/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mammooty-and-Mohanlal-in-Forbes-list/articleshow/27407829.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವಿಷ್ಣುಲೋಕಂ]]''
| ಶಂಕು
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Gauri |first=Deepa |date=10 April 2014 |title=Expat focus: T.A. Razak is scouting for talent in Dubai |url=http://www.khaleejtimes.com/article/20140410/ARTICLE/304109963/1057 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222113301/http://www.khaleejtimes.com/article/20140410/ARTICLE/304109963/1057 |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[Khaleej Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವಸ್ತುಹಾರ]]''
| ವೇಣುಗೋಪಾಲ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=&lt;!--staff byline--&gt; |date=16 March 2012 |title=Aravindan's Vasthuhara to be screened |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/aravindans-vasthuhara-to-be-screened/article3001153.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220090251/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/aravindans-vasthuhara-to-be-screened/article3001153.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಉಲ್ಲಾಡಕ್ಕಂ]]''
| ಡಾ. ಸನ್ನಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ranjithaa |date=14 June 2000 |title=Kamal joins the rat race |url=http://www.rediff.com/movies/2000/jun/14spice.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160129003006/http://www.rediff.com/movies/2000/jun/14spice.htm |archive-date=29 January 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅಂಕಲ್ ಬನ್]]''
| ಚಾರ್ಲಿ ಚಾಕೋ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Pillai |first=Radhika C |date=5 January 2015 |title=Actress Monica is getting married |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Actress-Monica-is-getting-married/articleshow/45759943.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108130217/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Actress-Monica-is-getting-married/articleshow/45759943.cms |archive-date=8 January 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಿಲುಕ್ಕಂ]]''
| ಜೋಜಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Gauri |first=Deepa |date=7 November 2015 |title=Romance returns to Malayalam cinema |url=http://khaleejtimes.com/citytimes/south-stars/romance-returns-to-malayalam-cinema |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115165342/http://khaleejtimes.com/citytimes/south-stars/romance-returns-to-malayalam-cinema |archive-date=15 January 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[Khaleej Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಿಳಕ್ಕುನರುಂ ಪಕ್ಷಿ]]''
| ಆನಂದ್ ಮೂರ್ತಿ
|
|&lt;ref name=&quot;backto&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅಭಿಮನ್ಯು]]''
| ಹರಿಕೃಷ್ಣನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=19 May 2006 |title=Thalainagaram |url=http://www.sify.com/movies/thalainagaram-review-tamil-pclvUXecbjefa.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226173547/http://www.sify.com/movies/thalainagaram-review-tamil-pclvUXecbjefa.html |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | 1992
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಸದಯಂ]]''
| ಸತ್ಯನಾಧನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Karthikeyan |first=Shruti |date=4 July 2014 |title=Filmmakers go 'behind bars' |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Filmmakers-go-behind-bars/articleshow/37904077.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728174744/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Filmmakers-go-behind-bars/articleshow/37904077.cms |archive-date=28 July 2014 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಸೂರ್ಯ ಗಾಯತ್ರಿ]]''
| ಡಾ. ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kurian |first=Shiba |date=16 July 2012 |title=No more ragging woes for freshers at college |url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/No-more-ragging-woes-for-freshers-at-college/articleshow/14951936.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716215132/http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/No-more-ragging-woes-for-freshers-at-college/articleshow/14951936.cms |archive-date=16 July 2012 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಮಲದಳಂ]]''
| ನಂದಗೋಪನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Gauri |first=Deepa |date=21 April 2015 |title=Dedication is key to success for Asha – Khaleej Times |url=http://www.khaleejtimes.com/article/20150421/ARTICLE/304219994/1057 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222110848/http://www.khaleejtimes.com/article/20150421/ARTICLE/304219994/1057 |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[Khaleej Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅಹಂ]]''
| ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=K S |first=Aravind |date=22 January 2015 |title=In Retrospect |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/In-Retrospect/2015/01/22/article2630485.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222120239/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/In-Retrospect/2015/01/22/article2630485.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ರಾಜಶಿಲ್ಪಿ]]''
| ಶಂಭು
|
|&lt;ref name=&quot;sketch&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಯೋಧ]]''
| ತೈಪರಂಬಿಲ್ ಅಶೋಕನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=George |first=Anjana |date=16 November 2015 |title=I want to act with Mohanlal : Siddhartha Lama |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-want-to-act-with-Mohanlal-Siddhartha-Lama/articleshow/49790893.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220090505/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-want-to-act-with-Mohanlal-Siddhartha-Lama/articleshow/49790893.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅದ್ವೈತಂ]]''
| ಶಿವಪ್ರಸಾದ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Express News Service |date=2 September 2009 |title=No Onam gala; cinemas go dry |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article147328.ece? |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220090543/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article147328.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ನಾಡೋಡಿ]]''
| ಸಚಿದಾನಂದನ್ ಮತ್ತು ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ಭಾಗವತರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Amazon India |date=26 February 2016 |title=Nadodi |url=https://www.amazon.in/Nadodi-Mohanlal/dp/B00SH54C8Q |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226163812/http://www.amazon.in/Nadodi-Mohanlal/dp/B00SH54C8Q |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಕಾಲೋನಿ]]''
| ಜಿ. ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Krishna |first=Gayathri |date=30 June 2013 |title=Two decades later, Vietnam Colony set to be remade |url=http://archives.deccanchronicle.com/130630/entertainment-mollywood/article/two-decades-later-vietnam-colony-set-be-remade |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223122325/http://archives.deccanchronicle.com/130630/entertainment-mollywood/article/two-decades-later-vietnam-colony-set-be-remade |archive-date=23 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;8&quot; | 1993
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮಿಧುನಂ]]''
| ಸೇಧುಮಾಧವನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Anand |first=Shilpa Nair |date=10 April 2014 |title=The way the cookie crumbles |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/the-way-the-cookie-crumbles/article5895841.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093025/http://www.thehindu.com/features/friday-review/the-way-the-cookie-crumbles/article5895841.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ದೇವಾಸುರಂ]]''
| ಮಂಗಳಸ್ಸೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kurian |first=Shiba |date=2 April 2014 |title=Mohanlal shoots at Varikaserry Mana |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-shoots-at-Varikaserry-Mana/articleshow/33127108.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220092652/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-shoots-at-Varikaserry-Mana/articleshow/33127108.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಬಟರ್ಫ್ಲೈಸ್]]''
| ಪ್ರಿನ್ಸ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Nair |first=Shoba |date=6 May 2005 |title=The Hollywood link |url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/05/06/stories/2005050602600100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220092731/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/05/06/stories/2005050602600100.htm |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮಾಯ ಮಯೂರಂ]]''
| ಕೃಷ್ಣನ್ ಉನ್ನಿ ಮತ್ತು ನರೇಂದ್ರನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Pradeep |first=K. |date=27 February 2014 |title=Standing the test of time |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/standing-the-test-of-time/article5732192.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093242/http://www.thehindu.com/features/cinema/standing-the-test-of-time/article5732192.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಗಂಧರ್ವಂ]]''
| ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=13 June 2013 |title=Rolling out comedy |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/rolling-out-comedy/article4810058.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220092938/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/rolling-out-comedy/article4810058.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಚೆಂಕೋಲ್]]''
| ಸೇತುಮಾಧವನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Express News Service |date=22 September 2011 |title=A musical tribute to Johnson Master |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article365809.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222101115/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article365809.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಳಿಪ್ಪಟ್ಟಂ]]''
| ವೇಣು
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=സ്വന്തം ലേഖകൻ |date=12 November 2015 |title=കളിപ്പാട്ടമായ് കൺമണി നിന്റെ മുന്നിൽ... |url=http://www.manoramaonline.com/music/songs-of-the-day/kalippattamy-kanmani-song-in-the-movie-kalippattam.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160216153038/http://www.manoramaonline.com/music/songs-of-the-day/kalippattamy-kanmani-song-in-the-movie-kalippattam.html |archive-date=16 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[Malayala Manorama]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮಣಿಚಿತ್ರತಾಳು]]''
| ಡಾ. ಸನ್ನಿ ಜೋಸೆಫ್
| 200 ನೇ ಚಿತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Broadbent |first1=Giles |last2=Scott |first2=Patrick |date=30 October 2015 |title=How many of these 100 best horror films have you seen? |url=http://www.wharf.co.uk/whats-on/film-news/how-many-100-best-horror-10357350 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222110732/http://www.wharf.co.uk/whats-on/film-news/how-many-100-best-horror-10357350 |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Wharf (newspaper)|The Wharf]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | 1994
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪವಿತ್ರಂ]]''
| ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Pradeep |first=K. |date=16 October 2015 |title=Retrace a worthy path |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/documentary-filmmaker-binuraj-kalapeetom/article7770306.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093325/http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/documentary-filmmaker-binuraj-kalapeetom/article7770306.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ತೇನ್ಮಾವಿನ್ ಕೊಂಬತ್]]''
| ಮಣಿಕ್ಯನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=1 July 2007 |title=Changing dynamics of screenplay |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/changing-dynamics-of-screenplay/article1864285.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220092806/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/changing-dynamics-of-screenplay/article1864285.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪಿಂಗಾಮಿ]]''
| ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ವಿಜಯ್ ಮೇನನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Nambidi |first=Parvathy |date=19 September 2013 |title=A love story with a difference |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/A-love-story-with-a-difference/2013/09/19/article1791830.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222091713/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/A-love-story-with-a-difference/2013/09/19/article1791830.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪಕ್ಷೆ]]''
| ಬಾಲಚಂದ್ರನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Krishnaraj |first=Prasanna |date=7 February 2013 |title=My five... |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/my-five/article4389319.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093547/http://www.thehindu.com/features/metroplus/my-five/article4389319.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಗಂಧೀವಂ]]''
| ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್
| ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ; &quot;ಗೋರುವಂಕ ವಲಗನೆ&quot; ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Indo-Asian News Service |date=26 August 2015 |title=Mohanlal to re-enter Telugu films with 'Nuvve Na Pranamani' |url=http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlal-to-re-enter-telugu-films-with-nuvve-na-pranamani-1051635.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128055505/http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlal-to-re-enter-telugu-films-with-nuvve-na-pranamani-1051635.html |archive-date=28 January 2016 |access-date=11 December 2015 |work=[[IBN Live]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮಿನ್ನಾರಂ]]''
| ಬಾಬಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Vasudevan |first=Aishwarya |date=13 March 2012 |title=Priyadarshan – Mohanlal: Best films of the duo |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Priyadarshan-Mohanlal-Best-films-of-the-duo/photostory/48783890.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304152231/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/Priyadarshan-Mohanlal-Best-films-of-the-duo/photostory/48783890.cms |archive-date=4 March 2016 |access-date=4 March 2016 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 1995
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ನಿರ್ಣಯಂ]]''
| ಡಾ. ರಾಯ್ ಅಲೆಕ್ಸ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Indo-Asian News Service |date=10 May 2013 |title=Sangeeth Sivan: Would love to work with Mohanlal |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/sangeeth-sivan-would-love-to-work-with-mohanlal-633124 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222104905/http://movies.ndtv.com/bollywood/sangeeth-sivan-would-love-to-work-with-mohanlal-633124 |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಸ್ಪಡಿಕಂ]]''
| ಥಾಮಸ್ &quot;ಆಡು ಥೋಮ&quot; ಚಾಕೋ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Times News Network |date=20 February 2015 |title=Spadikam to re- release in digital format ? |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Spadikam-to-re-release-in-digital-format-/articleshow/46311319.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093417/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Spadikam-to-re-release-in-digital-format-/articleshow/46311319.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ತಾಚೋಳಿ ವರ್ಘೀಸ್ ಚೇಕವರ್]]''
| ತಾಚೋಳಿ ವರ್ಘೀಸ್ ಚೇಕವರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Prakash |first=Asha |date=27 August 2013 |title=Mollywood packs a punch with martial arts |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mollywood-packs-a-punch-with-martial-arts/articleshow/22067426.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093457/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mollywood-packs-a-punch-with-martial-arts/articleshow/22067426.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮಂತ್ರಿಕಂ]]''
| ಸ್ಟೀಫನ್ ರೊನಾಲ್ಡ್ / ಆಲ್ಬಿ ರೋಮಿಯೋ ಹಿಗುಟ್ಟಾ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Anand |first=Shilpa Nair |date=5 June 2013 |title=On the super hero trail |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/on-the-super-hero-trail/article4784550.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093636/http://www.thehindu.com/features/cinema/on-the-super-hero-trail/article4784550.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅಗ್ನಿದೇವನ್]]''
| ಅನಿಯನ್ಕುಟ್ಟನ್ / ರವಿ ವರ್ಮಾ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Express News Service |date=11 February 2010 |title=An acknowledged prince among lyricists |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article180069.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222120507/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article180069.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1996
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಾಲಪಾನಿ]]''
| ಡಾ. ಗೋವರ್ಧನ್ ಮೇನನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Rajpal |first=Roktim |date=21 May 2015 |title=Mohanlal turns 55: 8 performances that prove he is the most bankable, successful star of Indian cinema |url=http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310045435/http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html |archive-date=10 March 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[IBN Live]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ದಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್]]''
| ಜೀವಾ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=B S |first=Shibu |date=9 September 2011 |title=No M&amp;M this Onam |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article359915.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224231632/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article359915.ece |archive-date=24 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | 1997
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಇರುವರ್]]''
| ಆನಂದನ್
| ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=James |first=Anu |date=28 February 2015 |title=Mani Ratnam-AR Rahman: 'Roja', 'Bombay', 'Iruvar' and Other Tamil Films of the Duo with Hit Songs |url=http://www.ibtimes.co.in/mani-ratnam-ar-rahman-roja-bombay-iruvar-other-tamil-films-duo-hit-songs-624822 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222084447/http://www.ibtimes.co.in/mani-ratnam-ar-rahman-roja-bombay-iruvar-other-tamil-films-duo-hit-songs-624822 |archive-date=22 December 2015 |access-date=11 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot; | ''[[ವರ್ಣಪಕಿಟ್ಟು]]''
| ಸನ್ನಿ ಪಾಲಮಟ್ಟಂ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Hindu |date=18 March 2011 |title=Regional channels |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/regional-channels/article1548401.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093722/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/regional-channels/article1548401.ece |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಚಂದ್ರಲೇಖಾ]]''
| ಅಪ್ಪುಕುಟ್ಟನ್ / ಆಲ್ಫಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Narayan |first=Shoba |date=18 January 2011 |title=Why do Arabic rhythms sound so sweet to Indian ears? |url=http://www.thenational.ae/thenationalconversation/comment/why-do-arabic-rhythms-sound-so-sweet-to-indian-ears |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222095758/http://www.thenational.ae/thenationalconversation/comment/why-do-arabic-rhythms-sound-so-sweet-to-indian-ears |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಗುರು]]''
| ರಘುರಾಮನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Times News Network |date=16 July 2015 |title=Guru was nominated for the Oscars |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know-/Guru-was-nominated-for-the-Oscars/articleshow/48095864.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219150322/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know-/Guru-was-nominated-for-the-Oscars/articleshow/48095864.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಒರು ಯಾತ್ರಮೊಳಿ]]''
| ಗೋವಿಂದನ್ಕುಟ್ಟಿ
|
|&lt;ref name=&quot;yathramozhi&quot;&gt;{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=19 November 2012 |title=When Mollywood meets Kollywood |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/When-Mollywood-meets-Kollywood/articleshow/17266196.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220093805/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/When-Mollywood-meets-Kollywood/articleshow/17266196.cms |archive-date=20 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಆರಾಂ ತಂಪುರನ್]]''
| ಜಗನ್ನಾಧನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=M |first=Athira |date=26 September 2013 |title=Going great guns |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/going-great-guns/article5171425.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219150642/http://www.thehindu.com/features/cinema/going-great-guns/article5171425.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 1998
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕನ್ಮದಂ]]''
| ವಿಶ್ವನಾಥನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Menon |first=Neelima |date=5 July 2009 |title=That thin line between sanity and lunacy |url=http://www.newindianexpress.com/magazine/article91020.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224231206/http://www.newindianexpress.com/magazine/article91020.ece |archive-date=24 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಹರಿಕೃಷ್ಣನ್ಸ್]]''
| ವಕೀಲ ಕೃಷ್ಣನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Times News Network |date=8 March 2015 |title=Harikrishnan's multiple climaxes |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know-/Harikrishnans-multiple-climaxes/articleshow/46493185.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150602204857/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know-/Harikrishnans-multiple-climaxes/articleshow/46493185.cms |archive-date=2 June 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಸಮ್ಮರ್ ಇನ್ ಬೆತ್ಲೆಹೆಮ್]]''
| ನಿರಂಜನ್
|ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=V. P |first=Nicy |date=4 November 2014 |title=Manju Warrier's New Look from Mohanlal-Sathyan Anthikkad Film is Out [PHOTOS] |url=http://www.ibtimes.co.in/manju-warriers-new-look-mohanlal-sathyan-anthikkad-film-out-photos-613056 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121162934/http://www.ibtimes.co.in/manju-warriers-new-look-mohanlal-sathyan-anthikkad-film-out-photos-613056 |archive-date=21 November 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ರಕ್ತಸಾಕ್ಷಿಕಳ್ ಸಿಂದಾಬಾದ್]]''
| ಶಿವ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಅಯ್ಯರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Express News Service |date=3 March 2009 |title='Making political films no longer possible' |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article42460.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222081800/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article42460.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅಯಾಲ್ ಕಧಾ ಎಳುತುಕಯಾನು]]''
| ಸಾಗರ್ ಕೊಟ್ಟಪ್ಪುರಂ / ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Nayar |first=Parvathy S |date=21 July 2012 |title=Bhavana to do an Urmila in her next? |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Bhavana-to-do-an-Urmila-in-her-next/articleshow/15055365.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219151701/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Bhavana-to-do-an-Urmila-in-her-next/articleshow/15055365.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 1999
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಉಸ್ತಾದ್]]''
| ಪರಮೇಶ್ವರನ್ / ಉಸ್ತಾದ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=3 September 2013 |title=How the comeback was scripted |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/how-the-comeback-was-scripted/article5087829.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226174708/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/how-the-comeback-was-scripted/article5087829.ece |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಒಲಿಂಪಿಯನ್ ಆಂಥೋನಿ ಆಡಮ್]]''
| ಎಸ್ಪಿ ಆಂಥೋನಿ ಚಕ್ಕುಮ್ಮೂಟ್ಟಿಲ್ ವರ್ಗೀಸ್ ಐಪಿಎಸ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kurian |first=Shiba |date=19 June 2014 |title=Mohanlal gets a surprise visitor in the US |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-gets-a-surprise-visitor-in-the-US/articleshow/36815656.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219150841/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-gets-a-surprise-visitor-in-the-US/articleshow/36815656.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=19 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]''
| ಕುಂಜಿಕುಟ್ಟನ್
|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ramachandran |first=Mythily |date=7 December 2013 |title=Diff: a Malayalam film that dances with drama |url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/diff-a-malayalam-film-that-dances-with-drama-1.1264154 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222112842/http://gulfnews.com/life-style/celebrity/diff-a-malayalam-film-that-dances-with-drama-1.1264154 |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 December 2015 |work=[[Gulf News]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2000
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ನರಸಿಂಹಂ]]''
| ಪೂವಳ್ಳಿ ಇಂದ್ರಚೂಡನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=James |first=Anu |date=23 January 2016 |title=Narasimham returns: Mohanlal starrer to be re-released in 7 theatres on Republic Day |url=http://www.ibtimes.co.in/narasimham-returns-mohanlal-starrer-be-re-released-7-theatres-republic-day-664264 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130092954/http://www.ibtimes.co.in/narasimham-returns-mohanlal-starrer-be-re-released-7-theatres-republic-day-664264 |archive-date=30 January 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[International Business Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಲೈಫ್ ಈಸ್ ಬ್ಯೂಟಿಫುಲ್]]''
| ವಿನಯ ಚಂದ್ರನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Warrier |first1=Shobha |date=12 July 2000 |title='Life itself is a daily celebration' |url=http://www.rediff.com/entertai/2000/jul/12lal.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150521061130/http://www.rediff.com/entertai/2000/jul/12lal.htm |archive-date=21 May 2015 |access-date=26 February 2016 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಶ್ರಾದ್ಧ]]''
| ಗಂಗಾಪ್ರಸಾದ್ ಐಪಿಎಸ್
|
|&lt;ref name=&quot;year2000&quot;&gt;{{cite web |last=Ayyappan |first=R |date=24 January 2001 |title=Sleaze time, folks! |url=http://www.rediff.com/movies/2001/jan/24mallu.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100411035302/http://www.rediff.com/movies/2001/jan/24mallu.htm |archive-date=11 April 2010 |access-date=26 February 2016 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ದೇವದೂತನ್]]''
| ವಿಶಾಲ್ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ
|
|&lt;ref name=&quot;year2000&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2001
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಕ್ಕಕುಯಿಲ್]]''
| ಶಿವರಾಮನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Karthikeyan |first=Shruti |date=29 April 2015 |title=Amala was happy shooting for Lailaa O Lailaa |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Amala-was-happy-shooting-for-Lailaa-O-Lailaa/articleshow/47085153.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219151228/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Amala-was-happy-shooting-for-Lailaa-O-Lailaa/articleshow/47085153.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ರಾವಣಪ್ರಭು]]''
| ಮಂಗಳಸ್ಸೇರಿ ನೀಲಕಂಠನ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ತಿಕೇಯನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Zachariah |first=Ammu |date=29 July 2013 |title=Like father, like son |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Like-father-like-son/articleshow/21423588.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219151442/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Like-father-like-son/articleshow/21423588.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪ್ರಜಾ]]''
| ಜಾಕಿರ್ ಅಲಿ ಹುಸೇನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Karthikeyan |first=Shruti |date=23 August 2014 |title=Mammootty and Mohanlal to share screen space? |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Malayalam/Movies/News/Mammootty-and-Mohanlal-to-share-screen-space/articleshow/40694989.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140828192648/http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Malayalam/Movies/News/Mammootty-and-Mohanlal-to-share-screen-space/articleshow/40694989.cms |archive-date=28 August 2014 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅಚ್ಚನೆಯನೆನಿಕ್ಕಿಷ್ಟಂ]]''
| ಮಹಾದೇವನ್
| rowspan=&quot;2&quot; |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=PM |date=16 September 2002 |title=Ready with Vasanthamalika |url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/09/16/stories/2002091600250400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219153056/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/09/16/stories/2002091600250400.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಉನ್ನತಂಗಳಿಲ್]]''
| ವಿವೇಕ್
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=C. |first=B. |date=18 March 2002 |title=From the ramp to the screen |url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/03/18/stories/2002031800940200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219153150/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/03/18/stories/2002031800940200.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2002
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಂಪನಿ]]''
| ಐಜಿ ವೀರಪ್ಪಳ್ಳಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಐಪಿಎಸ್
| ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Ayaz |first=Shaikh |date=29 April 2012 |title=Mohanlal, the 'Company' actor |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article390773.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222085635/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article390773.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=11 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಒನ್ನಾಮನ್]]''
| ರವಿಶಂಕರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Iype |first=George |date=23 April 2002 |title=Mohanlal's Company's hero in Kerala |url=http://www.rediff.com/entertai/2002/apr/23mohan.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105191537/http://www.rediff.com/entertai/2002/apr/23mohan.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ತಂಡವಂ]]''
| ಕಾಶಿನಾಥನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Joseph |first=Mini K. |date=3 September 2002 |title=Engine oil powers Mohanlal movie, and vice versa |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Engine-oil-powers-Mohanlal-movie-and-vice-versa/articleshow/21090328.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219152803/http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Engine-oil-powers-Mohanlal-movie-and-vice-versa/articleshow/21090328.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಚತುರಂಗಂ]]''
| ಆಟಿಪ್ರಾಕಲ್ ಜಿಮ್ಮಿ ಜಾಕೋಬ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=25 December 2002 |title=Review: Chathurangam |url=http://www.sify.com/movies/chathurangam-review-malayalam-pclurfibgahdh.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224070756/http://www.sify.com/movies/chathurangam-review-malayalam-pclurfibgahdh.html |archive-date=24 December 2015 |access-date=15 December 2015 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2003
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪಾಪ್ ಕಾರ್ನ್]]''
| ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ
| ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kamath |first=Sudhish |date=23 January 2002 |title=Pop goes Nasser's carnival |url=http://www.thehindu.com/lf/2002/01/23/stories/2002012300400200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219142013/http://www.thehindu.com/lf/2002/01/23/stories/2002012300400200.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=11 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮಿಸ್ಟರ್ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ]]''
| ಆನಂದನ್ ತಂಪಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |date=26 April 2003 |title='I may be the first actor brand of pickles!' |url=http://www.rediff.com/movies/2003/apr/26mohan.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105191108/http://www.rediff.com/movies/2003/apr/26mohan.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಿಲಿಚುಂದನ್ ಮಂಪಳಂ]]''
| ಅಬ್ದುಲ್ ಖಾದರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Warrier |first1=Shobha |last2=Riti |first2=M D |date=19 April 2004 |title='Filmstars should not join politics' |url=http://www.rediff.com/movies/2004/apr/18soundarya.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105121944/http://www.rediff.com/movies/2004/apr/18soundarya.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಬಾಲೆಟ್ಟನ್]]''
| ಅತನಿಪ್ಪರಂಬಿಲ್ ಬಾಲಚಂದ್ರನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=29 September 2012 |title=Shahid told simple tales |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/shahid-told-simple-tales/article3946183.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219152535/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/shahid-told-simple-tales/article3946183.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಹರಿಹರನ್ ಪಿಲ್ಲೈ ಹ್ಯಾಪಿ ಆಣು]]''
| ಹರಿಹರನ್ ಪಿಲ್ಲೈ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Abhijath |first=Ram |date=27 November 2003 |title=Short-lived happiness |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/short-lived-happiness/article28457664.ece |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | 2004
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವಾಮನಪುರಂ ಬಸ್ ರೂಟ್]]''
| ಲೆವರ್ ಜಾನಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Pillai |first=Sreedhar |date=19 January 2004 |title=Mohanlal turns NRI |url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2004/01/19/stories/2004011900260200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219152441/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2004/01/19/stories/2004011900260200.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವಿಸ್ಮಯತ್ತುಂಬತು]]''
| ಶ್ರೀಕುಮಾರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=10 April 2004 |title=Vismayathumbathu |url=http://www.sify.com/movies/vismayathumbathu-review-malayalam-pclv2digcbjhj.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121134325/http://www.sify.com/movies/vismayathumbathu-review-malayalam-pclv2digcbjhj.html |archive-date=21 November 2015 |access-date=26 February 2016 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪ್ರೀತಿ]]''
| ಮೋಹನ್ ನಾಯರ್
| ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Vijayasarathy |first=R.G. |date=2 July 2004 |title=No homework for me: Mohanlal |url=http://www.sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=13512329&amp;cid=2406 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040816002022/http://sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=13512329&amp;cid=2406 |archive-date=16 August 2004 |access-date=25 February 2016 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವಾಂಟೆಡ್]]''
| ನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ಐಪಿಎಸ್
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 July 2004 |title=Review: (2004) |url=https://www.sify.com/movies/wanted-review-malayalam-pclv46cfbhfhd.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210818210537/https://www.sify.com/movies/wanted-review-malayalam-pclv46cfbhfhd.html |archive-date=18 August 2021 |work=Sify}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ನಟ್ಟುರಾಜವು]]''
| ಪುಳಿಕ್ಕಟ್ಟಿಲ್ ಚಾರ್ಲಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Krishnakumar |first=G. |date=11 August 2004 |title=Hoping for a box office revival |url=http://www.thehindu.com/lf/2004/08/11/stories/2004081100930200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219152323/http://www.thehindu.com/lf/2004/08/11/stories/2004081100930200.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮಂಬಳಕ್ಕಾಲಂ]]''
| ಪುರಮನಾಯಿಲ್ ಚಂದ್ರನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=3 November 2004 |title='Aroma' Mani's big gamble |url=http://www.sify.com/movies/aroma-mani-s-big-gamble-news-malayalam-kkfvFmeageasi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150811084645/http://www.sify.com/movies/aroma-mani-s-big-gamble-news-malayalam-kkfvFmeageasi.html |archive-date=11 August 2015 |access-date=15 December 2015 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | 2005
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಉದಯನಾಣು ತಾರಂ]]''
| ಉದಯಭಾನು
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=12 February 2005 |title='Udayan' bigger than 'Narasimham'! |url=http://www.sify.com/movies/udayan-bigger-than-narasimham-news-malayalam-kkfv86jfhecsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223184905/http://www.sify.com/movies/udayan-bigger-than-narasimham-news-malayalam-kkfv86jfhecsi.html |archive-date=23 December 2015 |access-date=14 December 2015 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಚಂದ್ರೋಲ್ಸವಂ]]''
| ಚಿರಕ್ಕಲ್ ಶ್ರೀಹರಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=20 April 2005 |title='Chandramukhi' trounces 'Chandrolsavam'! |url=http://www.sify.com/movies/chandramukhi-trounces-chandrolsavam-news-malayalam-kkfv51dceigsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224212711/http://www.sify.com/movies/chandramukhi-trounces-chandrolsavam-news-malayalam-kkfv51dceigsi.html |archive-date=24 December 2015 |access-date=15 December 2015 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ತಿರನೋಟ್ಟಂ]]''
| ಕುಟ್ಟಪ್ಪನ್
| ವಿಳಂಬ ಬಿಡುಗಡೆ; 1978 ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ
|&lt;ref name=&quot;ActingAlone&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MohanlalTelegraph&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಉದಯೋನ್]]''
| ಶೂರನಾಡ್ ಪಪ್ಪೋಯಿ ಮತ್ತು ಶೂರನಾಡ್ ಕುಂಜು
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Pillai |first=Sreedhar |date=20 May 2005 |title=The Mohanlal effect |url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/05/20/stories/2005052003000100.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219152141/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/05/20/stories/2005052003000100.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ನಾರನ್]]''
| ಮುಲ್ಲಂಕೊಳ್ಳಿ ವೇಲಾಯುಧನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=3 September 2005 |title=Naran |url=http://www.sify.com/movies/naran-review-malayalam-pclvMljccbicj.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226124459/http://www.sify.com/movies/naran-review-malayalam-pclvMljccbicj.html |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ತನ್ಮಾತ್ರ]]''
| ರಮೇಶನ್ ನಾಯರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Prakash |first=Asha |date=12 June 2015 |title=Mohanlal in Class X Biology textbook |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-in-Class-X-Biology-textbook/articleshow/47638850.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150616115021/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-in-Class-X-Biology-textbook/articleshow/47638850.cms |archive-date=16 June 2015 |access-date=15 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | 2006
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಿಲುಕ್ಕಂ ಕಿಲುಕಿಲುಕ್ಕಂ]]''
| ಜೋಜಿ
|ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ರಸತಂತ್ರಂ]]''
| ಪ್ರೇಮಚಂದ್ರನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Gopalakrishnan |first=K. K. |date=17 March 2006 |title=Getting the right equation |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/getting-the-right-equation/article3217527.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219145549/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/getting-the-right-equation/article3217527.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥನ್]]''
| ಇರಿಂಗನ್ನೂರ್ ಭರತ ಪಿಶಾರಡಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=23 May 2006 |title=Watch Vadakkumnathan only for Mohanlal |url=http://www.rediff.com/movies/review/vada/20060523.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226130310/http://www.rediff.com/movies/review/vada/20060523.htm |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ]]''
| ಮೇಜರ್ ಮಹಾದೇವನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=5 August 2006 |title=Keerthichakra: commendable |url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/05mal.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226130526/http://www.rediff.com/movies/2006/aug/05mal.htm |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮಹಾಸಮುದ್ರಂ]]''
| ಇಸಹಾಕ್ ವೆಲಂಕನ್ನಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Soman |first=Deepa |date=9 June 2014 |title=Mohanlal off to Brazil to catch World Cup climax |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-off-to-Brazil-to-catch-World-Cup-climax/articleshow/38057093.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226125141/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-off-to-Brazil-to-catch-World-Cup-climax/articleshow/38057093.cms |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಫೋಟೋಗ್ರಾಫರ್]]''
| ದಿಜೊ ಜಾನ್ ಮತ್ತು ಜಾಯ್ ಜಾನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Pillai |first=Sreedhar |date=20 October 2006 |title=Clash of the titans |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/clash-of-the-titans/article3231056.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219145306/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/clash-of-the-titans/article3231056.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಬಾಬಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ]]''
| ಬಾಬಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಐಪಿಎಸ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=George |first=Vijay |date=27 October 2006 |title=The plot of a thriller |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/the-plot-of-a-thriller/article3231125.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226125429/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/the-plot-of-a-thriller/article3231125.ece |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | 2007
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಚೋಟ್ಟಾ ಮುಂಬೈ]]''
| ವಾಸ್ಕೊ ಡಾ &quot;ತಾಲಾ&quot; ಗಾಮಾ
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=2 April 2007 |title=Vishu-Change of dates |url=http://www.sify.com/movies/vishu-change-of-dates-news-malayalam-kkfvbgigfhasi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223222020/http://www.sify.com/movies/vishu-change-of-dates-news-malayalam-kkfvbgigfhasi.html |archive-date=23 December 2015 |access-date=14 December 2015 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಹಾಲೋ]]''
| ಶಿವರಾಮನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=6 July 2007 |title=Mohanlal rocks in Hallo |url=http://www.rediff.com/movies/2007/jul/06sshallo.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105191031/http://www.rediff.com/movies/2007/jul/06sshallo.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅಲಿಬಾಯ್]]''
| ಅನ್ವರ್ &quot;ಅಲಿ ಭಾಯ್&quot; ಅಲಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=6 July 2007 |title=For fans of Mohanlal |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/for-fans-of-mohanlal/article2272957.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219143835/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/for-fans-of-mohanlal/article2272957.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ವರ್ಮಾ ಕಿ ಆಗ್]]''
| ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ನರಸಿಂಹ
| ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Nair |first=Manoj |date=1 September 2007 |title=Mohanlal the saving grace in Ram Gopal Varma's Aag |url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/business-of-bollywood/mohanlal-the-saving-grace-in-ram-gopal-varmas-aag/articleshow/2328428.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219140307/http://economictimes.indiatimes.com/magazines/business-of-bollywood/mohanlal-the-saving-grace-in-ram-gopal-varmas-aag/articleshow/2328428.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=11 December 2015 |work=[[The Economic Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪರದೇಸಿ]]''
| ವಾಲಿಯಕತು ಮೂಸಾ
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=15 October 2007 |title=Paradeshi review |url=http://www.rediff.com/movies/2007/oct/15pardeshi.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105122112/http://www.rediff.com/movies/2007/oct/15pardeshi.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ರಾಕ್ ಎನ್' ರೋಲ್]]''
| ಚಂದ್ರಮೌಲಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=19 November 2007 |title=Nothing musical about Rock n' Roll |url=http://www.rediff.com/movies/2007/nov/19rock.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090413173924/http://rediff.com/movies/2007/nov/19rock.htm |archive-date=13 April 2009 |access-date=26 February 2016 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಫ್ಲಾಷ್]]''
| ಡಾ. ಮಿಧುನ್ ಮಾಧವ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kumar |first=P. K. Ajith |date=2 November 2007 |title=Flash of suspense |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/flash-of-suspense/article2274176.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219145021/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/flash-of-suspense/article2274176.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | 2008
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಹಲ್ಲಾ ಬೋಲ್]]''
| ಸ್ವತಃ
| ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |title=Halla Bol Movie Review {3/5}: Critic Review of Halla Bol by Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/halla-bol/movie-review/2693447.cms |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಾಲೇಜ್ ಕುಮಾರನ್]]''
| ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ / ಕ್ಯಾಂಟೀನ್ ಕುಮಾರನ್ / ಕಾಲೇಜ್ ಕುಮಾರನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=George |first=Vijay |date=25 January 2008 |title=Clash of titans |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/clash-of-titans/article1432903.ece |access-date=26 February 2016 |work=[[The Hindu]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226125644/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/clash-of-titans/article1432903.ece |archive-date=26 ಫೆಬ್ರವರಿ 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಇನ್ನಾತೆ ಚಿಂತ ವಿಶಯಂ]]''
| ಗೋಪಾಕುಮಾರ್ &quot;ಜಿ.ಕೆ.&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=George |first=Vijay |date=11 April 2008 |title=Battling for the box office |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/battling-for-the-box-office/article1433815.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219144604/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/battling-for-the-box-office/article1433815.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮಿಳಿಕಳ್ ಸಾಕ್ಷಿ]]''
| ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಸಯೀದ್ ಅಹ್ಮದ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=23 June 2008 |title=Mizhikal Sakshi is melodramatic |url=http://www.rediff.com/movies/review/ssms/20080623.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105190949/http://www.rediff.com/movies/review/ssms/20080623.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮದಾಂಪಿ]]''
| ಪುತ್ತನ್ ಪುರಕ್ಕಲ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=4 July 2008 |title=Of banks and bankers |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/of-banks-and-bankers/article1434742.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219144313/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/of-banks-and-bankers/article1434742.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಆಕಾಶ ಗೋಪುರಂ]]''
| ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Zaman |first=Rana Siddiqui |date=22 August 2008 |title=A castle of his own |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/a-castle-of-his-own/article1435337.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219143539/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/a-castle-of-his-own/article1435337.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ]]''
| ಕರ್ನಲ್ ಮಹಾದೇವನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Pillai |first=Sreedhar |date=4 October 2008 |title=Marking a new trend |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Marking-a-new-trend/articleshow/3556813.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219144731/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Marking-a-new-trend/articleshow/3556813.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಟ್ವೆಂಟಿ:೨೦]]''
| ದೇವರಾಜ ಪ್ರತಾಪ ವರ್ಮಾ
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=6 November 2008 |title=Twenty: 20 is surprisingly good |url=http://www.rediff.com/movies/2008/nov/06sst.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160207165042/http://www.rediff.com/movies/2008/nov/06sst.htm |archive-date=7 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪಾಕಲ್ ನಕ್ಷತ್ರಂಗಳ್]]''
| ಸಿದ್ಧಾರ್ಥನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=1 December 2008 |title=Review: Pakal Nakshatrangal |url=http://www.rediff.com/movies/2008/dec/01review-pakal-nakshatrangal.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105122050/http://www.rediff.com/movies/2008/dec/01review-pakal-nakshatrangal.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | 2009
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ರೆಡ್ ಚಿಲ್ಲೀಸ್]]''
| ಒಯ್ಯಾರತು ಮದತಿಲ್ &quot;ಒ.ಎಂ.ಆರ್&quot; ರಾಮನಾಥನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=12 February 2009 |title=Valentine weekend- Kunchacko v/s Red Chillies |url=http://www.sify.com/movies/valentine-weekend-kunchacko-v-s-red-chillies-news-malayalam-kkfsvhhchggsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224093841/http://www.sify.com/movies/valentine-weekend-kunchacko-v-s-red-chillies-news-malayalam-kkfsvhhchggsi.html |archive-date=24 December 2015 |access-date=14 December 2015 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಸಾಗರ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಜಾಕಿ ರೀಲೋಡೆಡ್]]''
| ಸಾಗರ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ಜಾಕಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=George |first=Vijay |date=27 March 2009 |title=Amal Neerad alias Action |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/amal-neerad-alias-action/article657897.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219143143/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/amal-neerad-alias-action/article657897.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಭಗವಾನ್]]''
| ಡಾ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bureau |first=Spicezee |date=10 December 2008 |title=South superstar Mohanlal's 'Bhagavan' shot in 12 hours flat! |url=http://zeenews.india.com/home/south-superstar-mohanlals-bhagavan-shot-in-12-hours-flat_489751.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222164359/http://zeenews.india.com/home/south-superstar-mohanlals-bhagavan-shot-in-12-hours-flat_489751.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[Zee News]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಭ್ರಮರಂ]]''
| ಶಿವನ್ಕುಟ್ಟಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=26 June 2009 |title=Watch Bhramaram for Mohanlal |url=http://www.rediff.com/movies/review/watch-bhramaram-for-mohanlal/20090626.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105191415/http://www.rediff.com/movies/review/watch-bhramaram-for-mohanlal/20090626.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಉನ್ನೈಪೋಲ್ ಒರುವನ್]]''
| ಡಿಜಿಪಿ ಗೋವಿಂದ ರಾಘವನ್ ಮಾರಾರ್ ಐಪಿಎಸ್
|ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Rediff |date=6 August 2009 |title=Kamal, Mohanlal in Tamil's A Wednesday |url=http://movies.rediff.com/report/2009/aug/06/kamal-mohanlal-intamils-a-wednesday.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222111711/http://movies.rediff.com/report/2009/aug/06/kamal-mohanlal-intamils-a-wednesday.htm |archive-date=22 December 2015 |access-date=11 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಏಂಜೆಲ್ ಜಾನ್]]''
| ಏಂಜೆಲ್ ಜಾನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=23 October 2009 |title=Review: Angel John is no Bruce Almighty |url=http://movies.rediff.com/report/2009/oct/23/south-malayalam-movie-review-angel-john.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222134350/http://movies.rediff.com/report/2009/oct/23/south-malayalam-movie-review-angel-john.htm |archive-date=22 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಎವಿಡಂ ಸ್ವರ್ಗಮಾಣು]]''
| ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಜೆರೆಮಿಯಾಸ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=28 December 2009 |title=Review: Ividam Swargamanu is worth watching |url=http://www.rediff.com/movies/review/south-review-ividam-swargamanu/20091228.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105121838/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-ividam-swargamanu/20091228.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2010
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಜನಕನ್]]''
| ವಕೀಲ ಸೂರ್ಯ ನಾರಾಯಣನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=9 April 2010 |title=Review: Janakan is promising |url=http://movies.rediff.com/review/2010/apr/09/south-malayalam-movie-review-janakan.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222080401/http://movies.rediff.com/review/2010/apr/09/south-malayalam-movie-review-janakan.htm |archive-date=22 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್]]''
| ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ವರ್ಮಾ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=IBN Live |date=6 May 2010 |title=Malayalam industry lifts ban on new releases |url=http://www.ibnlive.com/news/india/malayalam-industry-lifts-ban-338025.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128055501/http://www.ibnlive.com/news/india/malayalam-industry-lifts-ban-338025.html |archive-date=28 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[IBN Live]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಒರು ನಾಳ್ ವರುಮ್]]''
| ಕುಳಪ್ಪುಳ್ಳಿ ಸುಕುಮಾರನ್ / ಡಿವೈಎಸ್ಪಿ ನಂದಕುಮಾರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Media |first=Sampurn |date=27 April 2010 |title=Oru Naal Varum to release on May 7 |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article198029.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219142600/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article198029.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಶಿಕ್ಕರ್]]''
| ಬಾಲರಾಮನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Wire |first=Sampurn |date=2 October 2010 |title='Shikkar' wins the Ramzan race |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article286778.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722051403/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article286778.ece |archive-date=22 July 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಾಂದಹಾರ್]]''
| ಮೇಜರ್ ಮಹಾದೇವನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=George |first=Meghna |date=17 December 2010 |title=Review: Big B, Mohanlal shine in Kandahar |url=http://www.rediff.com/movies/review/south-review-kandahar/20101217.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117102735/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-kandahar/20101217.htm |archive-date=17 November 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2011
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬ್ರದರ್ಸ್]]''
| ಕ್ರಿಸ್ಟಿ ವರ್ಗೀಸ್ ಮಪ್ಪಿಳ್ಳ ಅಲಿಯಾಸ್ ಶೆರ್ಸನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=B S |first=Shibu |date=26 February 2011 |title='Christian Brothers' to spread the good word |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article400741.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224232022/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article400741.ece |archive-date=24 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಚೈನಾ ಟೌನ್]]''
| ಮಥುಕುಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕ್ಸೇವಿಯರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Moviebuzz (Sify) |date=17 February 2010 |title=China Town is Mohanlal's Onam release! |url=http://www.sify.com/movies/china-town-is-mohanlals-onam-release-news-malayalam-kkfqRAheehisi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222091652/http://www.sify.com/movies/china-town-is-mohanlals-onam-release-news-malayalam-kkfqRAheehisi.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=14 December 2015 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪ್ರಣಯಂ]]''
| ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Velayanikal |first=Malavika |date=11 September 2011 |title='Pranayam', a film you can take home with you |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-pranayam-a-film-you-can-take-home-with-you-1585909 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226123629/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-pranayam-a-film-you-can-take-home-with-you-1585909 |archive-date=26 February 2016 |access-date=26 February 2016 |work=[[Daily News and Analysis]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಸ್ನೇಹವೀಡು]]''
| ಅಜಯನ್ ಮೇನನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=George |first=Meghna |date=26 September 2011 |title=Mohanlal hits 300 with Snehaveedu |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-mohanlal-gears-up-with-landmark-film/20110926.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111230223238/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-mohanlal-gears-up-with-landmark-film/20110926.htm |archive-date=30 December 2011 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಒರು ಮರುಭೂಮಿಕ್ಕಾಧ]]''
| ಪಿ. ಮಾಧವನ್ ನಾಯರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=20 October 2011 |title=An Arabian comedy |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/an-arabian-comedy/article2555143.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219142431/http://www.thehindu.com/features/cinema/an-arabian-comedy/article2555143.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | 2012
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಸನೋವ್ವಾ]]''
| ಕಸನೋವ್ವಾ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Mid-Day |date=6 February 2012 |title=Ajay vs Aamir – Who will play Casanova in south remake? – NDTV Movies |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/ajay-vs-aamir-who-will-play-casanova-in-south-remake-603474 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222111951/http://movies.ndtv.com/bollywood/ajay-vs-aamir-who-will-play-casanova-in-south-remake-603474 |archive-date=22 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಟೆಜ್]]''
| ಶಿವನ್ ಮೇನನ್
| ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Srivastava |first1=Priyanka |last2=Varma |first2=Lipika |date=25 January 2012 |title=Mohanlal's fans want more |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/mohanlal-tezz-priyadarshans-action-film-90855-2012-01-24 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140129181953/http://indiatoday.intoday.in/story/mohanlal-tezz-priyadarshans-action-film/1/170483.html |archive-date=29 January 2014 |access-date=11 December 2015 |work=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಗ್ರಾಂಡ್ಮಾಸ್ಟರ್]]''
| ಐಜಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಐಪಿಎಸ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Palicha |first=Paresh C |date=4 May 2012 |title=Review: Mohanlal excels in Grandmaster |url=http://www.rediff.com/movies/report/south-review-mohanlal-excels-in-grandmaster/20120504.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105121854/http://www.rediff.com/movies/report/south-review-mohanlal-excels-in-grandmaster/20120504.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಸ್ಪಿರಿಟ್]]''
| ರಘು ನಂದನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=IBN Live |date=20 September 2012 |title=Spirit: Completes 100 day run on Box office |url=http://www.ibnlive.com/news/india/spirit-completes-100-day-run-on-box-office-509793.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128055507/http://www.ibnlive.com/news/india/spirit-completes-100-day-run-on-box-office-509793.html |archive-date=28 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[IBN Live]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್]]''
| ವೇಣು
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=IBN Live |date=31 August 2012 |title=Malayalam Review: 'Run Baby Run' is a gripping thriller |url=http://www.ibnlive.com/news/india/malayalam-review-run-baby-run-is-a-gripping-thriller-503350.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128124258/http://www.ibnlive.com/news/india/malayalam-review-run-baby-run-is-a-gripping-thriller-503350.html |archive-date=28 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[IBN Live]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕರ್ಮಯೋಧ]]''
| ಡಿಸಿಪಿ ಮಾಧವ &quot;ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾಡಿ&quot; ಮೇನನ್ ಐಪಿಎಸ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kurian |first=Shiba |date=19 December 2012 |title=Mohanlal's 'Karmayodha' courts trouble |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-Karmayodha-courts-trouble/articleshow/17675330.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219142226/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlals-Karmayodha-courts-trouble/articleshow/17675330.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | 2013
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಲೋಕ್ಪಾಲ್]]''
| ನಂದಗೋಪಾಲ್ / ಲೋಕ್ಪಾಲ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=IBN Live |date=9 February 2013 |title='Lokpal' Review: The Malayalam film is a one time watch |url=http://www.ibnlive.com/news/india/lokpal-review-the-malayalam-film-is-a-one-time-watch-589835.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126052846/http://www.ibnlive.com/news/india/lokpal-review-the-malayalam-film-is-a-one-time-watch-589835.html |archive-date=26 January 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[IBN Live]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ರೆಡ್ ವೈನ್]]''
| ಎಸಿಪಿ ರತೀಶ್ ವಾಸುದೇವನ್ ಐಪಿಎಸ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kurian |first=Shiba |date=26 March 2013 |title=Red Wine's climax changed after its release? |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Red-Wines-climax-changed-after-its-release/articleshow/19214416.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219142104/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Red-Wines-climax-changed-after-its-release/articleshow/19214416.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಲೇಡೀಸ್ ಅಂಡ್ ಜೆಂಟಲ್ಮನ್]]''
| ಚಂದ್ರಬೋಸ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Saseendran |first=Sajila |date=23 March 2013 |title=Dubai is my second home: Mohanlal – Khaleej Times |url=http://www.khaleejtimes.com/article/20130323/ARTICLE/303239974/1057 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151118041835/http://www.khaleejtimes.com/article/20130323/ARTICLE/303239974/1057 |archive-date=18 November 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[Khaleej Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಡಲ್ ಕಡನ್ನು ಒರು ಮಾತುಕುಟ್ಟಿ]]''
| ಸ್ವತಃ
|ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Karthikeyan |first=Shruti |date=23 August 2014 |title=Mammootty and Mohanlal to share screen space? |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Malayalam/Movies/News/Mammootty-and-Mohanlal-to-share-screen-space/articleshow/40694989.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140828192648/http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Malayalam/Movies/News/Mammootty-and-Mohanlal-to-share-screen-space/articleshow/40694989.cms |archive-date=28 August 2014 |access-date=20 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಗೀತಾಂಜಲಿ]]''
| ಡಾ. ಸನ್ನಿ ಜೋಸೆಫ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=14 November 2013 |title=Ghostbuster returns |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/ghostbuster-returns/article5350923.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114180638/http://www.thehindu.com/features/cinema/ghostbuster-returns/article5350923.ece |archive-date=14 November 2013 |access-date=26 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ದೃಶ್ಯಂ]]''
| ಜಾರ್ಜ್ಕುಟ್ಟಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Seshagiri |first=Sangeetha |date=12 February 2014 |title='Drishyam' Box Office Collection: Mohanlal Starrer is Mega Blockbuster in India, Performs Well in UK |url=http://www.ibtimes.co.in/039drishyam039-box-office-collection-mohanlal-starrer-is-mega-blockbuster-in-india-performs-well-in-uk-538490 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150803002040/http://www.ibtimes.co.in/039drishyam039-box-office-collection-mohanlal-starrer-is-mega-blockbuster-in-india-performs-well-in-uk-538490 |archive-date=3 August 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2014
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಜಿಲ್ಲಾ]]''
| ಶಿವನ್
| ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bhaskaran |first=Gautaman |date=11 January 2014 |title=Movie review: Watch Jilla for Mohanlal's performance, Vijay's charisma |url=http://www.hindustantimes.com/regional-movies/movie-review-watch-jilla-for-mohanlal-s-performance-vijay-s-charisma/story-YdCiVl9QPOInca7Odd13BI.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160127123601/http://www.hindustantimes.com/regional-movies/movie-review-watch-jilla-for-mohanlal-s-performance-vijay-s-charisma/story-YdCiVl9QPOInca7Odd13BI.html |archive-date=27 January 2016 |access-date=11 December 2015 |work=[[Hindustan Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮಿಸ್ಟರ್ ಫ್ರಾಡ್]]''
| ಭಾಯಿ ಜಿ / ಜಾನ್ ಕ್ಲಿಫ್ / ಶಿವರಾಮ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Press Trust of India |date=28 April 2014 |title=Malayalam films won't release till ban on Mohanlal's 'Mr Fraud' is lifted: FEFKA |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/malayalam-films-wont-release-till-ban-on-mohanlals-mr-fraud-is-lifted-fefka/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222170549/http://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/malayalam-films-wont-release-till-ban-on-mohanlals-mr-fraud-is-lifted-fefka/ |archive-date=22 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕೂತಾರ]]''
| ಉಸ್ತಾದ್ ಸಾಲಿ
| ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=V. P |first=Nicy |date=12 June 2014 |title=New Malayalam Movie Releases: 'Koothara', 'Angry Babies in Love' Set to Roll by Weekend |url=http://www.ibtimes.co.in/new-malayalam-movie-releases-koothara-angry-babies-love-set-roll-by-weekend-602128 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222120709/http://www.ibtimes.co.in/new-malayalam-movie-releases-koothara-angry-babies-love-set-roll-by-weekend-602128 |archive-date=22 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪೆರುಚಾಳಿ]]''
| ಜಗನ್ನಾಥನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sathish |first=V M |date=2 September 2014 |title=Malayalam superstar Mohanlal's 'Peruchazhi' to premiere in Dubai |url=http://www.emirates247.com/entertainment/malayalam-superstar-mohanlal-s-peruchazhi-to-premiere-in-dubai-2014-09-02-1.561510 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702005605/http://www.emirates247.com/entertainment/malayalam-superstar-mohanlal-s-peruchazhi-to-premiere-in-dubai-2014-09-02-1.561510 |archive-date=2 July 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[Emirates 24/7]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | 2015
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ರಸಂ]]''
| ಸ್ವತಃ
|ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Indo-Asian News Service |date=5 January 2015 |title=Malayalam film 'Rasam', shot in Qatar to release soon |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/malayalam-film-rasam-shot-in-qatar-to-release-soon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160210011326/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/malayalam-film-rasam-shot-in-qatar-to-release-soon/ |archive-date=10 February 2016 |access-date=14 December 2015 |work=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮೈಥ್ರಿ]]''
| ಮಹಾದೇವ್ ಗೋಡ್ಕೆ
| ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ; ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ 'ಮೈ ಹೀರೋ ಮೈಥ್ರಿ' ಎಂದು ಭಾಗಶಃ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sharadhaa |first=A |date=17 February 2015 |title=Mythri Creates Ripples |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Mythri-Creates-Ripples/2015/02/17/article2671918.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222074633/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Mythri-Creates-Ripples/2015/02/17/article2671918.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=11 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಎನ್ನುಮ್ ಎಪ್ಪೋಳುಂ]]''
| ವಿನೀತ್ ಎನ್. ಪಿಳ್ಳೈ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Online Desk |date=28 March 2015 |title=5 reasons to watch 'Ennum Eppozhum' |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/ennum-eppozhum-mohanlal-manju-warrier-sathyan-anthikad-box-office-reasons-to-watch.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151209174649/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/ennum-eppozhum-mohanlal-manju-warrier-sathyan-anthikad-box-office-reasons-to-watch.html |archive-date=9 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[Malayala Manorama]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಲೈಲಾ ಓ ಲೈಲಾ]]''
| ಏಜೆಂಟ್ ಜೈ ಮೋಹನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Khan |first=Ujala Ali |date=19 May 2015 |title=Dubai film Lailaa O Lailaa, with Malayalam superstar Mohanlal, aims for local premiere |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/dubai-film-lailaa-o-lailaa-with-malayalam-superstar-mohanlal-aims-for-local-premiere-1.126415/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151227223332/http://www.thenational.ae/arts-lifestyle/film/dubai-film-lailaa-o-lailaa-with-malayalam-superstar-mohanlal-aims-for-local-premiere |archive-date=27 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಲೋಹಂ]]''
| ರಾಜೀವ್ &quot;ರಾಜು&quot; ಸತ್ಯಮೂರ್ತಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=James |first=Anu |date=21 August 2015 |title=Mohanlal's 'Loham' Review: Live Audience Response |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-starrer-loham-review-live-audience-response-643552 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223142243/http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-starrer-loham-review-live-audience-response-643552 |archive-date=23 December 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕನಾಲ್]]''
| ಜಾನ್ ಡೇವಿಡ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=James |first=Anu |date=22 October 2015 |title=Mohanlal's 'Kanal' review: Live audience response |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlals-kanal-review-live-audience-response-651514 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151122065356/http://www.ibtimes.co.in/mohanlals-kanal-review-live-audience-response-651514 |archive-date=22 November 2015 |access-date=14 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2016
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮನಮಂತ]]''
| ಸಾಯಿ ರಾಮ್
| ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ; ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ 'ವಿಸ್ಮಯಂ' ಎಂದು ಭಾಗಶಃ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=14 January 2016 |title=Mohanlal wraps up filming his Telugu movie |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-wraps-up-filming-his-Telugu-movie/articleshow/50574492.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225180814/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-wraps-up-filming-his-Telugu-movie/articleshow/50574492.cms |archive-date=25 February 2016 |access-date=25 February 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್]]''
| ಸತ್ಯಮ್
| ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Jonnalagedda |first=Pranita |date=26 November 2016 |title=Mohanlal is NTR's peddananna |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Mohanlal-is-NTRs-peddananna/articleshow/49934152.cms? |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219141527/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Mohanlal-is-NTRs-peddananna/articleshow/49934152.cms |archive-date=19 February 2016 |access-date=1 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಒಪ್ಪಂ]]''
| ಜಯರಾಮನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=6 March 2016 |title=Mohanlal's Oppam starts filming in Kochi |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Mohanlals-Oppam-starts-filming-in-Kochi/articleshow/51275090.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308192944/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Mohanlals-Oppam-starts-filming-in-Kochi/articleshow/51275090.cms |archive-date=8 March 2016 |access-date=8 March 2016 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]''
| ಮುರುಗನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=James |first=Anu |date=26 February 2016 |title=Mohanlal's 'Pulimurugan' to be released in 3,000 screens? |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlals-pulimurugan-be-released-3000-screens-668379 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160227105254/http://www.ibtimes.co.in/mohanlals-pulimurugan-be-released-3000-screens-668379 |archive-date=27 February 2016 |access-date=29 February 2016 |work=[[International Business Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2017
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮುಂತಿರಿವಳ್ಳಿಕಲ್ ತಾಲಿರ್ಕ್ಕುಂಬೋಲ್]]''
| ಉಳಹನ್ನನ್ &quot;ಉನ್ನಚನ್&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last1=James |first1=Anu |date=15 July 2016 |title=Mohanlal, Meena start shooting for untitled Jibu Jacob movie [PHOTOS] |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-meena-start-shooting-untitled-jibu-jacob-movie-photos-686732 |access-date=17 July 2016 |work=[[International Business Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[1971: ಬಿಯಾಂಡ್ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್]]''
| ಕರ್ನಲ್ ಮಹಾದೇವನ್ ಮತ್ತು ಮೇಜರ್ ಸಹದೇವನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mohanlal starts shooting for Major Ravi's next |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-starts-shooting-for-Major-Ravis-next/articleshow/55204172.cms |access-date=7 November 2016 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವೇಲಿಪದಿಂಟೆ ಪುಸ್ತಕಂ]]''
| ಮೈಕೆಲ್ ಇಡಿಕುಲ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=26 May 2017 |title=Mohanlal reveals his look from Lal Jose's Velipadinte Pustakam. See photo |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-reveals-his-look-from-lal-jose-velipadinte-pustakam-see-photo-4675302/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20170606140309/http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-reveals-his-look-from-lal-jose-velipadinte-pustakam-see-photo-4675302/ |archive-date=6 June 2017 |access-date=6 June 2017 |work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವಿಲನ್]]''
| ಎಡಿಜಿಪಿ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಮಂಜೂರನ್ ಐಪಿಎಸ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |title=Mohanlal in as villain in B Unnikrishan's next: Here's the first poster and it's badass |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-in-as-villain-in-b-unnikrishans-next-heres-the-first-poster-and-its-badass/articleshow/57518330.cms |access-date=7 March 2017 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2018
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಆದಿ]]''
| ಸ್ವತಃ
|ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |date=28 January 2018 |title=Aadhi movie review: Pranav parkours to stardom |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/280118/aadhi-movie-review-pranav-parkours-to-stardom.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128071836/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/280118/aadhi-movie-review-pranav-parkours-to-stardom.html |archive-date=28 January 2018 |access-date=28 January 2018 |work=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ನೀರಳಿ]]''
| ಸನ್ನಿ ಜಾರ್ಜ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |author=സ്വന്തം ലേഖകൻ |date=10 January 2018 |title=ഈ മോഹൻലാൽ ചിത്രത്തിന് പ്രത്യേകതകൾ നിരവധി |url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2018/01/10/mohanlal-ajoy-varma-movie-cast-list.html |access-date=26 May 2018 |work=[[Malayala Manorama]] |language=ml}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಾಯಂಕುಲಂ ಕೊಚುನ್ನಿ]]''
| ಇತ್ತಿಕ್ಕರ ಪಕ್ಕಿ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=9 January 2018 |title=Mohanlal's Ithikkara Pakki will be a revelation: Rosshan Andrrews |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-ithikkara-pakki-will-be-a-revelation-rosshan-andrrews/articleshow/62427874.cms |access-date=9 January 2018 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಡ್ರಾಮಾ]]''
| ರಾಜಗೋಪಾಲ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Smith |first=Alan |date=29 May 2018 |title=Mohanlal meets Margaret Preedy |url=http://www.kentonline.co.uk/maidstone/news/mohanlal-meets-margaret-preedy-183744/ |access-date=29 May 2018 |publisher=Kent Online}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಒಡಿಯಾನ್]]''
| ಒಡಿಯಾನ್ ಮಣಿಕ್ಯನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=James |first=Anu |date=4 October 2017 |title=Mohanlal on a roll: After Odiyan, superstar announces his next biggie |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-roll-after-odiyan-superstar-announces-his-next-biggie-744269 |access-date=28 January 2018 |work=[[International Business Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2019
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಲೂಸಿಫರ್]]''
| ಸ್ಟೀಫನ್ ನೆಡುಂಪಲ್ಲಿ / ಖುರೇಶಿ ಅಬ್'ರಾಮ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |date=4 June 2019 |title=Mohanlal's Lucifer storms into Rs 200 crore club, first for Malayalam cinema |url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-s-lucifer-storms-into-rs-200-crore-club-first-for-malayalam-cinema/story-vTm7JXaAdz0FWFTllE4n2I.html |access-date=16 February 2020 |website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಇಟ್ಟಿಮಾನಿ: ಮೇಡ್ ಇನ್ ಚೈನಾ]]''
| ಇಟ್ಟಿಮಾನಿ ಮತ್ತು ಇಟ್ಟಿಮಾಥನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |date=24 April 2019 |title='Ittimani Made in China' puja in Kochi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/ittimani-made-in-china-puja-in-kochi/articleshow/69021700.cms?from=mdr |access-date=21 May 2019 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಾಪ್ಪಾನ್]]''
| ಪಿಎಂ ಚಂದ್ರಕಾಂತ್ ವರ್ಮಾ
| ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Mohanlal is the greatest actor we have in our country: Suriya on his 'Kaappaan' co-star |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/sep/14/mohanlal-is-the-greatest-actor-we-have-in-our-country-suriya-on-his-kaappaan-co-star-2033651.html |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2020
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಬಿಗ್ ಬ್ರದರ್]]''
| ಸಚಿದಾನಂದನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite web |date=11 October 2018 |title=Mohanlal's film with Siddique titled 'Big Brother' |url=https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-s-film-siddique-titled-big-brother-89829 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525133404/https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-s-film-siddique-titled-big-brother-89829 |archive-date=25 May 2019 |accessdate=25 May 2019 |website=The News Minute}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2021
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ದೃಶ್ಯಂ ೨]]''
| ಜಾರ್ಜ್ಕುಟ್ಟಿ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 September 2020 |title=In Pics: Mohanlal's Drishyam 2 Goes on the Floors |url=https://www.news18.com/news/movies/in-pics-mohanlals-drishyam-2-goes-on-the-floors-2894603.html |website=News18}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮರಕ್ಕರ್: ಅರಬಿಕ್ಕಡಲಿಂಟೆ ಸಿಂಹಂ]]''
| ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |date=2 September 2019 |title=Mohanlal: We are dedicating Marakkar to the Indian Navy |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-we-are-dedicating-marakkar-to-the-indian-navy/articleshow/70945908.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410140701/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-we-are-dedicating-marakkar-to-the-indian-navy/articleshow/70945908.cms |archive-date=10 April 2021 |access-date=30 March 2021 |work=[[Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2022
! scope=&quot;row&quot;|''[[ಬ್ರೋ ಡ್ಯಾಡಿ]]''
| ಜಾನ್ ಚಾಕೋ ಕಟ್ಟಾಡಿ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/prithviraj-sukumaran-announces-his-second-directorial-bro-daddy-with-mohanlal-1816663-2021-06-18|title=Prithviraj Sukumaran announces his second directorial Bro Daddy with Mohanlal|first=Ramya|last=Palisetty|date=ಜೂನ್ 18, 2021|website=India Today}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[ಆರಾಟ್ಟು]]''
| ಗಣಭೂಷಣಂ ನೆಯ್ಯಟ್ಟಿಂಕರ ಗೋಪನ್ / ಕರ್ನಲ್ ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರ ಲಾಲ್ / ಏಜೆಂಟ್ X
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |last=George |first=Anjana |date=12 October 2021 |title=Mohanlal, Unnikrishnan team up for a rustic entertainer |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-unnikrishnan-team-up-for-a-rustic-entertainer/articleshow/78618723.cms |access-date=13 April 2021 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[12ನೇ ಮನುಷ್ಯ]]''
|ಡಿವೈಎಸ್ಪಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |author=Express News Service |date=16 September 2021 |title=Mohanlal joins sets of Jeethu Joseph's 'The 12th Man' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/sep/16/mohanlal-joins-sets-of-jeethu-josephs-the-12th-man-2359258.html |access-date=31 October 2021 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[ಮಾನ್ಸ್ಟರ್]]''
|ಲಕಿ ಸಿಂಗ್ / ಶಿವದೇವ್ ಸುಬ್ರಮಣಿಯಂ ಐಪಿಎಸ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |date=10 November 2021 |title=Mohanlal announces new film 'Monster' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mohanlal-announces-new-film-monster/article37417344.ece |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2023
! scope=&quot;row&quot; |''[[ಅಲೋನ್]]''
| ಕಾಳಿದಾಸ್
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Mohanlal starrer 'Alone' finishes its shoot in just 18 days! – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-starrer-alone-finishes-its-shoot-in-just-18-days/articleshow/87223483.cms |access-date=1 December 2021 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[ಜೈಲರ್]]''
| ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ
| ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ನೇರು]]''
|ವಕೀಲ ವಿಜಯಮೋಹನ್
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 October 2023 |title=Filming of Mohanlal's Neru wraps up |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2023/oct/05/filming-of-mohanlals-neru-wraps-up-48335.html |access-date=26 November 2023 |website=[[Cinema Express]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮಲೈಕೋಟ್ಟೈ ವಾಲಿಬನ್]]''
| ಮಲೈಕೋಟ್ಟೈ ವಾಲಿಬನ್ / ಮಲೈಕೋಟ್ಟೈ ಮಲಯನ್
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |date=18 January 2023 |title=Mohanlal-Lijo Jose Pellissery's 'Malaikottai Valiban' goes on floors in Rajasthan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-lijo-jose-pellisserys-malaikottai-valiban-goes-on-floors-in-rajasthan/articleshow/97086061.cms |access-date=19 January 2023 |newspaper=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಬರೋಜ್ 3D]]''
| ಬರೋಜ್
| ಸಹ ನಿರ್ದೇಶಕ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 February 2021 |title=Mohanlal commences work on 'Barroz' |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2021/feb/23/mohanlal-commences-work-on-barroz-2267471.html |access-date=1 March 2021 |website=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |2025
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಎಲ್೨: ಎಂಪುರಾನ್]]''
| ಖುರೇಶಿ ಅಬ್'ರಾಮ್ / ಸ್ಟೀಫನ್ ನೆಡುಂಪಲ್ಲಿ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 December 2024 |title=Empuraan release date: Prithviraj wraps up shoot of Mohanlal's L2: Empuraan: 'What an incredible 14-month journey across 8 states and 4 countries' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/prithviraj-sukumaran-wraps-up-shoot-of-mohanlals-l2-empuraan-9699956/ |access-date=25 December 2024 |website=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ತುದಾರುಂ]]''
| ಶಣ್ಮುಘಂ &quot;ಬೆಂಜ್&quot;
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 November 2024 |title=Mohanlal's 'L360' gets official title 'Thudarum', featuring a long-awaited reunion with Shobana |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/mohanlal-l360-movie-title-shobana-tharun-moorthy-m-renjith-1.10059842 |access-date=23 November 2024 |website=[[Mathrubhumi]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಣ್ಣಪ್ಪ]]''
|ಕಿರಾತ || ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ; ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 August 2023 |title=Vishnu Manchu Begins His Dream Project Kannappa |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/180823/vishnu-manchu-begins-his-dream-project-kannappa.html |access-date=19 August 2023 |work=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಹೃದಯಪೂರ್ವಂ]]''
| ಸಂದೀಪ್ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ||
|&lt;ref&gt;{{cite news |date=10 February 2025 |title=Hridayapoorvam: Mohanlal and Sathyan Anthikad's film goes on floors |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hridayapoorvam-mohanlal-and-sathyan-anthikads-film-goes-on-floors/article69202663.ece}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಭಾ ಭಾ ಬಾ]]''
| ಘಿಲ್ಲಿ ಬಾಲಾ
| ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |date=20 July 2025 |title=Mohanlal's grand dance track in 'Bha Bha Ba' could be Malayalam cinema's costliest song yet - DEETS inside |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlals-grand-dance-track-in-bha-bha-ba-could-be-malayalam-cinemas-costliest-song-yet-deets-inside/articleshow/122798898.cms |newspaper=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವೃಷಭ]]''
| ರಾಜಾ ವಿಜಯೇಂದ್ರ ವೃಷಭ / ಆದಿ ದೇವ ವರ್ಮಾ
| ದ್ವಿಭಾಷಾ ಚಿತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{cite news |date=23 July 2023 |title=Vrushabha: Mohanlal's pan-India bilingual film goes on floors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/vrushabha-mohanlals-pan-india-bilingual-film-goes-on-floors/articleshow/102058032.cms |newspaper=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |2026
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪ್ಯಾಟ್ರಿಯಾಟ್]]''
| ಕರ್ನಲ್ ರಹೀಂ ನಾಯಕ್
|ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=20 November 2024 |title=Mohanlal, Mammootty, Fahadh Faasil and Kunchacko Boban; Mahesh Narayanan's multi-starrer starts rolling |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-mammootty-nayantharafahadh-faasil-and-more-mahesh-narayanans-multi-starrer-starts-rolling/articleshow/115474717.cms |access-date=21 November 2024 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot; |''[[ದೃಶ್ಯಂ ೩]]''
|ಜಾರ್ಜ್ಕುಟ್ಟಿ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 September 2025 |title=Mohanlal begins Drishyam 3 shoot a day after receiving Dadasaheb Phalke Award |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Sep/25/mohanlal-begins-drishyam-3-shoot-a-day-after-receiving-dadasaheb-phalke-award |access-date=28 September 2025 |website=[[Cinema Express]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;|''[[ತುಡಕ್ಕಂ]]''
| ಮಾಸ್ಟರ್
| rowspan=&quot;5&quot; |ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |author=&lt;!--Unlisted--&gt; |date=2026-05-10 |title=Thudakkam, starring Vismaya Mohanlal, gets release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/May/10/thudakkam-starring-vismaya-mohanlal-gets-release-date |access-date=2026-05-10 |website=Cinema Express |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Pending film|ಖಲೀಫಾ: ಭಾಗ I - ದಿ ಇಂಟ್ರೋ}}
|ಮಂಬರಾಯಕ್ಕಲ್ ಅಹಮದ್ ಅಲಿ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=The Hollywood Reporter India |date=8 December 2025 |title=Mohanlal to star as Mambaraykkal Ahmad Ali in Prithviraj's ''Khalifa'' |url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/insight/mohanlal-to-act-in-prithviraj-sukumarans-khalifa/amp}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Pending film|ಹೈವಾನ್}}
| {{TableTBA}}
|&lt;ref&gt;{{cite news |last1= |first1= |title='Haiwaan': Akshay Kumar and Saif Ali Khan reunite after 17 years for a Priyadarshan film |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/haiwaan-akshay-kumar-saif-ali-khan-priyadarshan-17-years-oppam-remake/article69818435}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Pending film|[[ಜೈಲರ್ 2]]}}
|ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Entertainment Desk |first=TOI |date=5 December 2025 |title=''Jailer 2'' gets bigger - Malayalam superstar Mohanlal and Vinayakan are set to reprise their roles from the first film! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/jailer-2-gets-bigger-vinayakan-confirms-comeback-mohanlal-jets-off-to-join-rajinikanths-sequel-shoot/articleshow/125730992.cms |website=Times of India: Entertainment Desk}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Pending film|[[ಕಥನಾರ್ - ದಿ ವೈಲ್ಡ್ ಸಾರ್ಸೆರರ್]]}}
|ಮಾರ್ ಅಬೋ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=A Manu |first=Hridayambika |date=January 6, 2026 |title=ഇനി ഇത് നീലിയും വിറക്കും. ജയസൂര്യയുടെ കത്തനാറിൽ മാർ അബോ ആയി മോഹൻലാൽ |url=https://malayalam.indianexpress.com/social/kathanar-mohanlal-cameo-fan-made-poster-jayasurya-10975167}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Pending film|italic=no|''ಅತಿಮನೋಹರಂ''}}
|ಎಸ್ಐ ಟಿ.ಎಸ್. ಲವೆಲಜನ್
| ಚಿತ್ರೀಕರಣ
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=23 January 2026 |title=Mohanlal returns to his classic moustache look for 'L366'|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2026/01/23/mohanlal-joins-new-movie-sets-tharun-moorthy.html|access-date=24 January 2026 |work=Onmanorama}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2027
|scope=&quot;row&quot;{{Pending film|italic=no|''L367''}}
|&lt;small&gt;TBA&lt;/small&gt;
|ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=26 January 2026 |title=Mohanlal announces 'L367' with National Award winner Vishnu Mohan; FIRST LOOK poster out: 'Looking forward to this new chapter'|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-announces-l367-with-national-award-winner-vishnu-mohan-first-look-poster-out-looking-forward-to-this-new-chapter/articleshow/127547504.cms|work=Times Entertainment}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Pending film|ನೆಡುಂಕಂಡಂ ಮಿರಾಕಲ್}}
| {{TableTBA}}
| ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=News |first=Reporter |title=ലാലേട്ടനൊപ്പം ഇനി പോത്തേട്ടൻസ് ബ്രില്യൻസ്; വരുന്നു 'നെടുങ്കണ്ടം മിറാക്കിൾ', അണിയറയിലും വമ്പന്മാർ |url=https://www.reporterlive.com/entertainment/entertainment-news/2026/07/03/dileesh-pothans-new-movie-with-mohanlal-nedukandam-miracle-announced |access-date=2026-07-03 |website=ReporterNews |language=ml}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{TBA}}
|{{Pending film|ಖಲೀಫಾ: ಭಾಗ II - ಹಿಸ್ ರೇನ್}}
|ಮಂಬರಾಯಕ್ಕಲ್ ಅಹಮದ್ ಅಲಿ
|''ಖಲೀಫಾ: ಭಾಗ I - ದಿ ಇಂಟ್ರೋ'' ನ ಪ್ರೀಕ್ವೆಲ್
|
|-
| {{TBA}}
! scope=&quot;row&quot; {{pending film|italic=no| ''[[ರಾಮ್]]''}}
| ರಾಮ್ ಮೋಹನ್
| ವಿಳಂಬ
|&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com&quot;&gt;{{Cite news |title=Mohanlal looks super cool and stylish as he shoots for 'RAM' – Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-looks-super-cool-and-stylish-as-he-shoots-for-ram/articleshow/73274437.cms |access-date=17 January 2020 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== ನಿರ್ಮಾಪಕ ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;margin-right: 0;&quot;
|+ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ
|-
! scope=&quot;col&quot; | ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; | ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! scope=&quot;col&quot; | ನಿರ್ಮಾಣ
! scope=&quot;col&quot; | {{ref heading}}
|-
| 1984
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಆದಿಯೋಳುಕ್ಕುಕಳ್]]''
| rowspan=&quot;3&quot; |ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್
| rowspan=&quot;19&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Suresh |first=Anandu |date=21 May 2025 |title=Forget the actor, it's Mohanlal the producer who should make a comeback; the one behind both his National Awards for Best Actor |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/forget-the-actor-its-mohanlal-the-producer-who-should-make-a-comeback-10017351/ |access-date=22 May 2025 |website=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1985
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕರಿಂಬಿನ್ ಪೂವಿನಕ್ಕರೆ]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1986
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಗಾಂಧಿನಗರ್ 2ನೇ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]]''
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಆದಿವೇರುಕಳ್]]''
| ಚೀರ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1987
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ನಾಡೋಡಿಕ್ಕಟ್ಟು]]''
| ಕ್ಯಾಸಿನೊ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಉನ್ನಿಕಳೆ ಒರು ಕಧಾ ಪರಯಂ]]''
| rowspan=&quot;3&quot; | ಚೀರ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1988
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಒರ್ಕ್ಕಪ್ಪುರತು]]''
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಆರ್ಯನ್]]''
|-
| 1990
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಹಿಸ್ ಹೈನೆಸ್ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾ]]''
| rowspan=&quot;11&quot; | ಪ್ರಣವಂ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್
|-
| 1991
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಭರತಂ]]''
|-
| 1992
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಮಲದಳಂ]]''
|-
| 1993
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮಿಧುನಂ]]''
|-
| 1994
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪಿಂಗಾಮಿ]]''
|-
| 1996
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಾಲಪಾನಿ]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1998
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕನ್ಮದಂ]]''
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಹರಿಕೃಷ್ಣನ್ಸ್]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 1999
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಒಲಿಂಪಿಯನ್ ಆಂಥೋನಿ ಆಡಮ್]]''
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]''
|-
| 2010
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಾಂದಹಾರ್]]''
|}

== ನಿರೂಪಕ / ಧ್ವನಿ ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;margin-right: 0;&quot;
|+ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ನಿರೂಪಕ ಅಥವಾ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ
|-
! scope=&quot;col&quot; | ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; | ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | {{ref heading}}
|-
| 1989
! scope=&quot;row&quot;|''[[ಸೀಸನ್]]''
| rowspan=&quot;2&quot; |ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿಯೂ
|
|-
| 1990
! scope=&quot;row&quot;|''[[ಇಂದ್ರಜಾಲಂ]]''
|
|-
| 1998
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಲ್ಲು ಕೊಂಡೊರು ಪೆನ್ನು]]''
| ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಆವೃತ್ತಿ ಮಾತ್ರ
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |author=Deepa Soman |date=15 October 2014 |title=Voice overs are in vogue in Mollywood |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Voice-overs-are-in-vogue-in-Mollywood/articleshow/44821451.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018235107/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Voice-overs-are-in-vogue-in-Mollywood/articleshow/44821451.cms |archive-date=18 October 2014 |access-date=11 December 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|2002
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಒನ್ನಾಮನ್]]''
| rowspan=&quot;2&quot; |ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿಯೂ
|
|-
| 2007
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಚೋಟ್ಟಾ ಮುಂಬೈ]]''
|
|-
| 2008
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಸ್ವರ್ಣಂ]]''
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |last=V. P. |first=Nicy |date=15 November 2014 |title=Mohanlal Turns Narrator for Priyadarshan's 'Aamayum Muyalum' |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-turns-narrator-priyadarshans-aamayum-muyalum-614103 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222094116/http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-turns-narrator-priyadarshans-aamayum-muyalum-614103 |archive-date=22 December 2015 |access-date=25 February 2016 |work=[[International Business Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2009
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕೇರಳ ವರ್ಮಾ ಪಳಸ್ಸಿ ರಾಜಾ]]''
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Media |first=Sampurn |date=16 September 2009 |title=Mohanlal to do Pazhassi Raja's narration |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article153158.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222133222/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article153158.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=19 February 2016 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2010
!scope=&quot;row&quot; | ''[[ಜನಕನ್]]''
|ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿಯೂ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2012
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ದಿ ಹಿಟ್ ಲಿಸ್ಟ್]]''
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |last=V. P |first=Nicy |date=2 December 2014 |title=Priyadarshan-Jayasurya Film 'Aamayum Muyalum' Set to Release on 19 December |url=http://www.ibtimes.co.in/priyadarshan-jayasurya-film-aamayum-muyalum-set-release-19-december-615869 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222112240/http://www.ibtimes.co.in/priyadarshan-jayasurya-film-aamayum-muyalum-set-release-19-december-615869 |archive-date=22 December 2015 |access-date=11 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ನಮುಕ್ಕು ಪಾರ್ಕ್ಕನ್]]''
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |last=V. P |first=Nicy |date=15 November 2014 |title=Mohanlal Turns Narrator for Priyadarshan's 'Aamayum Muyalum' |url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-turns-narrator-priyadarshans-aamayum-muyalum-614103 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222094116/http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-turns-narrator-priyadarshans-aamayum-muyalum-614103 |archive-date=22 December 2015 |work=[[International Business Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2014
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಆಮಯುಂ ಮುಯಲುಂ]]''
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Soman |first=Deepa |date=15 November 2015 |title=Mohanlal to introduce Aamayum Muyalum characters |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-introduce-Aamayum-Muyalum-characters/articleshow/45147882.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141118095316/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-introduce-Aamayum-Muyalum-characters/articleshow/45147882.cms |archive-date=18 November 2014 |access-date=25 February 2016 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-

| rowspan=&quot;2&quot; | 2015
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಎನ್ನುಮ್ ಎಪ್ಪೋಳುಂ]]''
| ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿಯೂ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪಿಕೆಟ್ 43]]''
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Vikram |first=Raj |date=23 January 2015 |title=Picket 43 Movie Review |url=http://www.metromatinee.com/movie-review/picket-43-movie-review-556 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150506040812/http://www.metromatinee.com/movie-review/picket-43-movie-review-556 |archive-date=6 May 2015 |access-date=25 February 2016 |publisher=Metromatinee.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2017
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಸಿ/ಓ ಸೈರಾ ಬಾನು]]''
| ಧ್ವನಿ ಪಾತ್ರ: ಪೀಟರ್ ಜಾರ್ಜ್
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ತಿಯಾನ್]]''
| &quot;ಸಮಯ&quot; ದ ಧ್ವನಿ
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Thomas |first=Elizabeth |date=9 July 2017 |title=Tiyaan movie review: In the name of faith |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/090717/tiyaan-movie-review-in-the-name-of-faith.html |access-date=7 April 2020 |work=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಆಕಾಶಮಿತ್ತಾಯಿ]]''
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sreenivasan |first1=Deepthi |date=31 August 2017 |title=Appa comes to Mollywood |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/310817/appa-comes-to-mollywood.html |access-date=7 April 2020 |work=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|2018
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಾಯಂಕುಲಂ ಕೊಚುನ್ನಿ]]''
| ಸಹ ನಟ
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2019
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ನೆಯುಂ ಞಾನುಂ]]''
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''100 ಇಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಸೊಸ್ಟಮ್''
| ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ; ಗಿನ್ನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗೆ ಪ್ರವೇಶ
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |author=&lt;!--staff byline--&gt; |date=20 August 2019 |title=Guinness entry of docu on Chrysostom celebrated |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/guinness-entry-of-docu-on-chrysostom-celebrated/article29184940.ece |access-date=7 April 2020 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಸ್ಯೇ ರಾ ನರಸಿಂಹ ರೆಡ್ಡಿ]]''
|ಮಲಯಾಳಂ ಡಬ್ ಆವೃತ್ತಿ
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |author=India Today Web Desk |date=20 August 2019 |title=Sye Raa Narasimha Reddy: Rajinikanth and Mohanlal to lend their voices for Chiranjeevi's film? |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/sye-raa-narasimha-reddy-rajinikanth-and-mohanlal-to-lend-their-voices-for-chiranjeevi-s-film-1582598-2019-08-20 |access-date=7 April 2020 |work=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|2022
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪಥೋನ್ಪಥಂ ನೂಟ್ಟಾಂಡು]]''
|
|
|-
|2023
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಕೊಥಾ]]''
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2024
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಗು]]''
|
|&lt;ref&gt;{{cite news |author=India Today Web Desk |date=7 May 2024 |title=Trailer Of Saiju Kurup's Gu Promises Spine-chilling Horror |url=https://www.news18.com/movies/trailer-of-saiju-kurups-gu-promises-spine-chilling-horror-8881446.html |work=[[News 18]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಎಆರ್ಎಂ]]''
| ವಿಶ್ವ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಧ್ವನಿ
|&lt;ref&gt;{{cite news |date=12 September 2024 |title=Mohanlal joins Tovino Thomas in 'Ajayante Randam Moshanam', surprise revealed |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/mohanlal-joins-tovino-thomas-ajayante-randam-moshanam-voiceover-1.9895462 |work=[[Mathrubhumi News]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2026
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕೆಡಿ: ದಿ ಡೆವಿಲ್]]''
|ಮಲಯಾಳಂ ಡಬ್ ಆವೃತ್ತಿ
|
|}

== ರಂಗಭೂಮಿ ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;margin-right: 0;&quot;
|+ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ರಂಗಭೂಮಿ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ
|-
! scope=&quot;col&quot; | ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; | ನಾಟಕ
! scope=&quot;col&quot; | ಪಾತ್ರ
! scope=&quot;col&quot; | ಭಾಷೆ
! scope=&quot;col&quot; | ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | {{ref heading}}
|-
| 2001
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಕರ್ಣಭಾರಂ]]''
| [[ಕರ್ಣ]]
| [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
| ಸಿರಿ ಫೋರ್ಟ್ ಆಡಿಟೋರಿಯಂ, ನ್ಯೂ ಡೆಲ್ಲಿ
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Jose |first=D |date=13 March 2001 |title=Mohanlal's new obsession |url=http://www.rediff.com/movies/2001/mar/13mohan.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105190842/http://www.rediff.com/movies/2001/mar/13mohan.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=13 March 2010 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2003
! scope=&quot;row&quot; | ''ಕಥಾಯಟ್ಟಂ''{{efn|''ಕಥಾಯಟ್ಟಂ'' ನಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾದ ಹತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಂದ ಹತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವುಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯಾರತ್ತು ಚಂದು ಮೇನನ್ (''ಇಂದುಲೇಖ''), ಸಿ.ವಿ. ರಾಮನ್ ಪಿಳ್ಳೈ (''ಧರ್ಮರಾಜ''), ಎಸ್.ಕೆ. ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಟ್ಟ್ (''ನಾಡನ್ ಪ್ರೇಮಂ''), ತಕ್ಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ (''ಚೆಮ್ಮೀನ್''), ಪಿ. ಕೇಸವದೇವ್ (''ಒಡಯಿಲ್ ನಿನ್ನು''), ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್, ಉರೂಬ್ (''ಉಮ್ಮಚು''), ಒ.ವಿ. ವಿಜಯನ್ (''ಖಾಸಕ್ಕಿಂಟೆ ಇತಿಹಾಸಂ''), ಎಂ. ಮುಕುಂದನ್ (''ಮಯ್ಯಳಿಪ್ಪುಳಯುಡೆ ತೀರಂಗಳಿಲ್''), ಮತ್ತು ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ (''ರಂಡಾಮೂಳಂ'') ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |date=4 December 2004 |title=Mohanlal to enact characters from Malayalam literature |url=http://www.thehindubusinessline.com/2004/12/04/stories/2004120402091700.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090607065324/http://www.thehindubusinessline.com/2004/12/04/stories/2004120402091700.htm |archive-date=7 June 2009 |access-date=16 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kadhayattam&quot; /&gt;}}
|
* ಸೂರಿ ನಂಬೂತಿರಿಪಾಡು
* ಚಂದ್ರಕರನ್
* ಪಪ್ಪು
* ಇಕ್ಕೊರನ್
* ಚೆಂಬನ್ ಕುಂಜು
* ಮಾಯನ್
* ಅಲ್ಲಪಿಚಾ ಮೊಲ್ಲಾಕಾ
* ದಾಸನ್
* ಭೀಮ
* ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್
| [[ಮಲಯಾಳಂ]]
| ಸೆನೆಟ್ ಹಾಲ್, ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;kadhayattam&quot;&gt;{{cite news |date=28 October 2003 |title=Document for rejuvenating Malayalam to be released |url=http://www.thehindu.com/2003/10/28/stories/2003102807480400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219141233/http://www.thehindu.com/2003/10/28/stories/2003102807480400.htm |archive-date=19 February 2016 |access-date=28 October 2011 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2008
! scope=&quot;row&quot; | ''ಚಾಯಮುಖಿ''
| [[ಭೀಮ]]
| ಮಲಯಾಳಂ
| ಲುಲು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಕೇಂದ್ರ, ತ್ರಿಶೂರ್
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Santhosh |first=K. |date=13 March 2008 |title=Mirroring the pangs of love |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mirroring-the-pangs-of-love/article1218835.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219140152/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mirroring-the-pangs-of-love/article1218835.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=10 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ಮಾಯಾ ರಾವಣ'' (ಬ್ಯಾಲೆ)
| [[ಹನುಮಂತ]] (ಧ್ವನಿ)
| ಇಂಗ್ಲಿಷ್
| ನೆಹರು ಕೇಂದ್ರ, ಮುಂಬೈ
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Varma |first=Sivadas |date=12 May 2009 |title=Mayaravan unveiled |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article117561.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224105226/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article117561.ece |archive-date=24 December 2015 |access-date=12 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}{{indent|3}}{{cite news |last=Trivedi |first=Mihir |title=Celebs give full marks to Shobhana's Maya Ravan |url=http://www.ibnlive.com/videos/india/shobhanas-ravan-296253.html |archive-url=https://www.webcitation.org/6fQmer4DD?url=http://www.ibnlive.com/videos/india/shobhanas-ravan-296253.html |archive-date=20 February 2016 |access-date=12 December 2015 |agency=[[IBN Live]] |date=1 September 2008 |url-status=dead}}{{indent|3}}{{cite news |last=Arunachalam |first=Jayashree |title=Tale of epic grandeur |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/tale-of-epic-grandeur/article26008.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219135057/http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/tale-of-epic-grandeur/article26008.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=12 December 2015 |agency=[[The Hindu]] |date=28 September 2009 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2009
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ದಿ ಟೆಂಪೆಸ್ಟ್]]''
| [[ಪ್ರಾಸ್ಪೆರೊ]]
| ಮಲಯಾಳಂ
| ಜೋಸ್ ಥಾಮಸ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Manmadhan |first=Prema |date=29 January 2009 |title=Mohanlal to play Prospero |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/mohanlal-to-play-prospero/article656373.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219140551/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/mohanlal-to-play-prospero/article656373.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=10 December 2015 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2010
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ವಿಕ್ರಮೋರ್ವಶೀಯಂ]]''
| [[ಪುರುರವಸ]]
| ಸಂಸ್ಕೃತ
| ಉಜ್ಜಯಿನಿ, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |last=PTI |date=19 March 2010 |title=Mohanlal to return to stage with Kalidasa's play |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/mohanlal-to-return-to-stage-with-kalidasas-play/article258115.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219140004/http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/mohanlal-to-return-to-stage-with-kalidasas-play/article258115.ece |archive-date=19 February 2016 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015
! scope=&quot;row&quot; | ''ನಾಗ''
| scope=&quot;row&quot; | ನಿರೂಪಕ
| ಮಲಯಾಳಂ
| ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಹಾಲ್, ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಚರ್ಚ್, ಕಳಡಿ
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kallungal |first=Dhinesh |date=8 August 2015 |title=Mohanlal, Mukesh to Set Stage Afire with 'Naga' |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Mohanlal-Mukesh-to-Set-Stage-Afire-with-Naga/2015/08/08/article2963127.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222083204/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Mohanlal-Mukesh-to-Set-Stage-Afire-with-Naga/2015/08/08/article2963127.ece |archive-date=22 December 2015 |access-date=10 December 2015 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|}

== ಸಣ್ಣ ಸಿನಿಮಾಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;margin-right: 0;&quot;
|+ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ಸಣ್ಣ ಚಿತ್ರ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ
|-
! scope=&quot;col&quot; | ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; | ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! scope=&quot;col&quot; | ಪಾತ್ರ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | {{ref heading}}
|-
| 2005
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್]]''
| ಏಕಾಂಗಿ
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |last=N |first=Patcy |date=20 May 2008 |title=From Mohanlal to Hollywood |url=http://www.rediff.com/movies/2008/may/20bejoy.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105121645/http://www.rediff.com/movies/2008/may/20bejoy.htm |archive-date=5 January 2016 |access-date=20 May 2008 |work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2010
! scope=&quot;row&quot; | ''ವಿಲ್ಸನ್ ಪೆರೆಯಿರಾ''
| {{Hlist | ವಿಲ್ಸನ್ ಪೆರೆಯಿರಾ | ಅಳಿಲು | ಮೀನು | ಕಾಗೆ}}
| ಅನಿಮೇಷನ್ ಚಿತ್ರ; ನಿರೂಪಕ (ಕಾಗೆ) ಆಗಿಯೂ
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |author=Staff Reporter |date=10 October 2010 |title=Kochiite makes it big in animation |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kochiite-makes-it-big-in-animation/article823145.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219141412/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kochiite-makes-it-big-in-animation/article823145.ece |archive-date=19 February 2016 |access-date=10 October 2011 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಪುಂಚಿರಿಕ್ಕು ಪರಸ್ಪರಂ]]''
| rowspan=&quot;5&quot; | ಸ್ವತಃ
| rowspan=&quot;4&quot; | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Staff |first=Onmanorama |date=1 November 2015 |title=Mohanlal acts in short film to light up world with smile |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/mohanlal-acts-in-short-film-punchirikkoo-parasparam-to-light-up-world-with-smile.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222130521/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/mohanlal-acts-in-short-film-punchirikkoo-parasparam-to-light-up-world-with-smile.html |archive-date=22 December 2015 |access-date=11 December 2015 |work=[[Malayala Manorama]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016
! scope=&quot;row&quot; | ''ಲೋಡಲ್ ಲೋಡಾ ಲೋಡಾಲು''
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=14 June 2016 |title=Mohanlal makes time to dub for a children's short film – Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Mohanlal-makes-time-to-dub-for-a-childrens-short-film/articleshow/52744558.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160616190659/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/Mohanlal-makes-time-to-dub-for-a-childrens-short-film/articleshow/52744558.cms |archive-date=16 June 2016 |access-date=16 June 2016 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2017
! scope=&quot;row&quot; | ''ಅಮರ್ ಜವಾನ್ ಅಮರ್ ಭರತ್''
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ಹ್ಯಾಪಿ ನ್ಯೂ ಇಯರ್''
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |author=TNM Staff |date=27 December 2016 |title=A world without child abuse: Mohanlal dares to dream in Malayalam short film |url=http://www.thenewsminute.com/article/world-without-child-abuse-mohanlal-dares-dream-malayalam-short-film-54874 |access-date=1 January 2017 |work=[[The News Minute]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2020
! scope=&quot;row&quot; | ''ಫ್ಯಾಮಿಲಿ''
| ಸೋನಿಗಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಚಿತ್ರ
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Raghuvanshi |first=Aakanksha |date=7 April 2020 |title=Short Film Family, Featuring Rajinikanth, Amitabh Bachchan, Priyanka Chopra, Mohanlal, Chiranjeevi And Others, Gets A Big Shout-Out From Karan Johar |url=https://www.ndtv.com/entertainment/short-film-family-featuring-rajinikanth-amitabh-bachchan-priyanka-chopra-mohanlal-chiranjeevi-and-ot-2207269 |access-date=7 April 2020 |work=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt;
|}

== ದೂರದರ್ಶನ ==
{{pending series key}}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
|+ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ದೂರದರ್ಶನ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ
|-
! scope=&quot;col&quot; | ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; | ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! scope=&quot;col&quot; | ಪಾತ್ರ
! scope=&quot;col&quot; | ವಾಹಿನಿ
! scope=&quot;col&quot; | ಭಾಷೆ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | {{ref heading}}
|-
| 2013
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಬಡೈ ಬಂಗಲೋ]]''
| ಅತಿಥಿ
| [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]]
| [[ಸಂಭಾಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]
|&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Badai Bungalow: When Mohanlal spoke about the first time he was called 'Lalettan' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/badai-bungalow-when-mohanlal-spoke-about-the-first-time-he-was-called-lalettan/articleshow/96360973.cms |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|2015
! scope=&quot;row&quot; | ''ಸಂಸ್ಕೃತ ನ್ಯೂಸ್''
|ವರದಿಗಾರ
|[[ಜನಂ ಟಿವಿ]]
|ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಂಚಿಕೆ
|
|-
| 2017–2018
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಲಾಲ್ ಸಲಾಂ]]''
| ಆತಿಥೇಯ
| [[ಅಮೃತ ಟಿವಿ]]
| ಸಂಭಾಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ; ಮೀರಾ ನಂದನ್ ಜೊತೆ ಸಹ-ಆತಿಥ್ಯ
|&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Lalsalam: All you need to know about Mohanlal's new television show |url=http://www.ibtimes.co.in/lalsalam-all-you-need-know-about-mohanlals-new-television-show-videos-737929 |work=International Business Times}}&lt;/ref&gt;
|-
|2018{{endash}} present
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಮಲಯಾಳಂ|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್]]''
|ಆತಿಥೇಯ
|[[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]]
|ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ
|&lt;ref&gt;{{cite news |date=2 June 2018 |title=Bigg Boss Malayalam: Mohanlal's show to begin from June 24. |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-malayalam-mohanlal-show-to-begin-from-june-24-5201679/ |work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;
|-
|2019
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಟಾಪ್ ಸಿಂಗರ್ ಸೀಸನ್ 1]]''
|ಅತಿಥಿ
|[[ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿ]]
|ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 September 2019 |title=Mohanlal will be the Onam guest of Top Singer kids |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/mohanlal-mesmerises-the-kids-on-top-singer/articleshow/70979373.cms |access-date=19 September 2019 |newspaper=[[Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|rowspan=3|2020
! scope=&quot;row&quot; | ''ಫಸ್ಟ್ ಬೆಲ್''
|ಆತಿಥೇಯ (ಸಂಚಿಕೆ – [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್]])
|[[ವಿಕ್ಟರ್ಸ್ ಟಿವಿ]]
|ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ||
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ಲಲೋನಮ್ ನಲ್ಲೋನಮ್''
|ಆತಿಥೇಯ / ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳು
|[[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]]
|ಓಣಂ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ಉತ್ಸವಂ ವಿತ್ ಲಾಲೆಟ್ಟನ್''
|ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳು
|[[ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿ]]
|ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ
|
|-
|Rowspan=2|2021
! scope=&quot;row&quot; | ''ಒನಾವಿಲ್ಲು''
|ಆತಿಥೇಯ
|[[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]]
|ಓಣಂ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಟಾಪ್ ಸಿಂಗರ್ ಸೀಸನ್ 2]]''
|ಅತಿಥಿ
|[[ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿ]]
|ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ
|
|-
|2023
! scope=&quot;row&quot; | ಮಳವಿಲ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ 2023
|ಅತಿಥಿ||[[ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮ]]||||
|-
|Rowspan=4|2024
!scope=&quot;row&quot; | ''[[ಟಾಪ್ ಸಿಂಗರ್ ಸೀಸನ್ 4]]''
|ಅತಿಥಿ
|[[ಫ್ಲವರ್ಸ್ ಟಿವಿ]]
|ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ
|&lt;ref&gt;{{cite web |date=17 September 2024 |title=Top Singer 4 winner: Droupadi Santhosh wins the title; takes home gold worth 15 lakhs |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/top-singer-4-winner-droupadi-santhosh-wins-the-title-takes-home-gold-worth-15-lakhs/articleshow/113422375.cms |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''[[ಮನೋರಥಂಗಳ್]]''
|| ಬಾಪುಟ್ಟಿ ||[[ಜೀ5]] || ಸಮಾಹಾರ ಸರಣಿ &lt;br /&gt; ವಿಭಾಗ: &quot;[[ಒಲವುಂ ತೀರವುಂ]]&quot; ||&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/07/19/priyadarshan-olavum-theeravum-movie.html|title=Priyadarshan's 'Olavum Theeravum' shot in black and white|website=Priyadarshan's 'Olavum Theeravum' shot in black and white}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=14 July 2024 |title=MT Vasudevan Nair's Anthology Series Gets A Title, Trailer Release On This Date! |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/mt-vasudevan-nairs-anthology-series-gets-a-title-trailer-release-on-this-date-article-111726840 |work=[[Times Now]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ಮಳವಿಲ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ 2024
|ಅತಿಥಿ||[[ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮ]]||||
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[ವನಿತಾ ಫಿಲ್ಮ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] 2024
|ಅತಿಥಿ||[[ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮ]]||||
|-
|2025
!scope=&quot;row&quot; | ''[[ಸ್ಟಾರ್ ಸಿಂಗರ್ ಸೀಸನ್ 10]]''
|ಅತಿಥಿ
|[[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]]
|ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ
|&lt;ref&gt;{{cite web |date=20 July 2025 |title=Mohanlal to make a smashing entry on 'Star Singer'; Fans anticipate Bigg Boss Malayalam 7 announcement |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/mohanlal-to-make-a-smashing-entry-on-star-singer-fans-anticipate-bigg-boss-malayalam-7-announcement/articleshow/122768759.cms |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕ ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;margin-right: 0;&quot;
|+ ಮೋಹನ್‍ಲಾಲ್ ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕ ಕ್ರೆಡಿಟ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ
! scope=&quot;col&quot; | ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; | ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! scope=&quot;col&quot; | ಪಾತ್ರ
! scope=&quot;col&quot; | ಪ್ರಸಾರಕ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | {{ref heading}}
|-
| 1987
! scope=&quot;row&quot; | ''ಜೀವನುಲ್ಲ ಪ್ರತಿಮಕಳ್''
| {{Unknown}}
| [[ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ]]
| 27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2010 ರಂದು ಮರುಪ್ರಸಾರ
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Varma |first=Sivadas |date=21 September 2010 |title=Go back in time with radio plays |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article489054.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151225042658/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article489054.ece |archive-date=25 December 2015 |access-date=21 September 2010 |publisher=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2024
! scope=&quot;row&quot; | ''AiDEN - ದಿ ಎಐ ಸ್ಪಿರಿಟ್''
| ರಘು ಉತಾಮನ್
| [[94.3 ಕ್ಲಬ್ ಎಫ್ಎಂ]]
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |last=Varma |first=Sivadas |date=19 July 2024 |title=Mohanlal's magical sound to premiere through Club FM's 'Aiden-The AI Spirit' |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/mohanlal-makes-radio-debut-in-club-fm-aiden-the-ai-spirit-1.9738935 |access-date=20 July 2024 |publisher=Mathrubhumi News}}&lt;/ref&gt;
|}

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
[[File:Padmabhushan Mohanlal.jpg|upright|thumb|alt=Mohanlal at Rashtrapati Bhavan|ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರು [[ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್]], ಅಂದಿನ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] ಅವರಿಂದ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವುದು]]
{{Main|List of awards and nominations received by Mohanlal}}

ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಎರಡೂ ರೀತಿಯ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಐದು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], ಒಂಬತ್ತು [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]] ಸೇರಿವೆ. ಕಲೆಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು 2001 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವವಾದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಮತ್ತು 2019 ರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವವಾದ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Padmabhushan2&quot;/&gt; 2025 ರಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು [[71 ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|71 ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023&quot;/&gt; 2010 ರಲ್ಲಿ [[ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಿಂದ&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://www.indianoftheyear.com/2007/judging_council.html CNN-IBN – INDIAN OF THE YEAR 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111013161549/http://www.indianoftheyear.com/2007/judging_council.html |date=13 October 2011 }}. Indianoftheyear.com. Retrieved on 6 May 2012.&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು 2018 ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಿಂದ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Calicut University confers D.Litt on Mohanlal, P.T.Usha|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|access-date=29 January 2018|work=[[Business Standard]]|date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129195119/http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|archive-date=29 January 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲೆಟರ್ಸ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.

2008 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ]] ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ''[[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ (2008 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ]]'' ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ [[ಭಾರತದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇನೆ]]ಗೆ ಸೇರುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ 42 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಪುರುಷರು ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಪಡೆಗೆ ಸೇರಲು ಅರ್ಹರಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;[http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-wants-to-join-territorial-army/77204-8.html Mohanlal wants to join Territorial Army – Movies News News – IBNLive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728130958/http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-wants-to-join-territorial-army/77204-8.html |date=28 July 2011 }}. Ibnlive.in.com. 1 November 2008. Retrieved on 6 May 2012.&lt;/ref&gt; 9 ಜುಲೈ 2008 ರಂದು, ಅಂದಿನ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ [[ದೀಪಕ್ ಕಪೂರ್]] ಅವರಿಂದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್]] ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇನೆಗೆ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ನಟಿ ಇವರು.&lt;ref&gt;Thiruvananthapuram [http://www.hindustantimes.com/Mohanlal-to-join-Territorial-Army/Article1-429999.aspx Mohanlal to join Territorial Army] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201053052/http://www.hindustantimes.com/Mohanlal-to-join-Territorial-Army/Article1-429999.aspx |date=1 December 2010 }}. Hindustan Times. 8 July 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.hindu.com/2009/07/10/stories/2009071056411800.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]] | title=Mohanlal joins Territorial Army | date=10 July 2009 | access-date=29 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090913052237/http://www.hindu.com/2009/07/10/stories/2009071056411800.htm | archive-date=13 September 2009 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2012 ರಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ [[ಕುಕ್ಕಿವಾನ್]] ನಿಂದ [[ಟೇಕ್ವಾಂಡೋ]] ನಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟಿ (ಸಮರ ಕಲೆಗಳು)|ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟಿ]] ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ನಟಿ ಇವರು.&lt;ref name = blackbelt/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url = https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/mohanlal-blackbelt-119610-2012-10-24|title = Blackbelt for Mohanlal!|date = 25 October 2012|work = [[India Today]]|access-date = 6 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141015210145/http://indiatoday.intoday.in/story/mohanlal-blackbelt/1/226217.html|archive-date = 15 October 2014|url-status = live}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;width:14em; text-align:left; font-size:90%; vertical-align:middle; background:#eef;&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size: 10pt&quot;&gt;[[ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್]] ಪಡೆದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ&lt;/span&gt;
|- style=&quot;background:white;&quot;
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | [[File:Actor Mohanlal.jpg|thumb|2018 ರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; |
{| class=&quot;collapsible collapsed&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background:#d9e8ff; text-align:center;&quot;| ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು
|- style=&quot;background:#d9e8ff; text-align:center;&quot;
!style=&quot;vertical-align: middle;&quot;| ಪ್ರಶಸ್ತಿ
| style=&quot;background:#cec; font-size:9pt; width:40px;&quot;| ಗೆಲುವು
| style=&quot;background:#ecc; font-size:9pt; width:40px;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;|
;ಬಿರುದುಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು
|{{won|7}}
|{{nom|7}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;|
;[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]
|{{won|6}}
|{{nom|37}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;|
;[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]
|{{won|9}}
|{{nom|30}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;|
;[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]]
|{{won|9}}
|{{nom|12}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;|
;[[ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]
|{{won|1}}
|{{nom|1}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;|
;[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]
|{{won|0}}
|{{nom|11}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;|
;[[ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]
|{{won|1}}
|{{nom|1}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;|
;ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ
|{{won|1}}
|{{nom|1}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;|
;[[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]
|{{won|1}}
|{{nom|1}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;|
;[[IIFA ಉತ್ಸವಂ]]
|{{won|0}}
|{{nom|2}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;|
;[[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]
|{{won|5}}
|{{nom|9}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;|
;[[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]
|{{won|12}}
|{{nom|19}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;|
;[[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]
|{{won|15}}
|{{nom|15}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;|
;[[ವನಿತಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]
|{{won|9}}
|{{nom|9}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;|
;[[ಏಷ್ಯಾವಿಷನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]
|{{won|6}}
|{{nom|6}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;|
;ಮಾತೃಭೂಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
|{{won|6}}
|{{nom|6}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;|
;ಅಮೃತ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
|{{won|5}}
|{{nom|5}}
|-
| style=&quot;text-align:left;&quot;|
;ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು
|{{won|57}}
|{{nom|0}}
|}
|- style=&quot;background-color:#d9e8ff;&quot;
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | ಒಟ್ಟು
|-
| {{won|ಗೆಲುವುಗಳು}}
| colspan=&quot;2&quot; width=50 {{won|150}}
|-
|- style=&quot;background:#d9e8ff;&quot;
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;font-size: smaller; text-align:center;&quot; | [[#References|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು]]
|}
[[ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್]] ಅವರು ಭಾರತೀಯ ನಟ, [[ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಗಾಯಕ]] ಮತ್ತು [[ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ|ನಿರ್ಮಾಪಕ]] ಅವರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು [[ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|350 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾ]]ದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಎರಡು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]], ಒಂದು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)]], ಒಂದು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)]] ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ಒಂಬತ್ತು [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] (ಆರರಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] ಸೇರಿದೆ), ಒಂದು [[ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ಒಂಬತ್ತು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]], ಎರಡು [[ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], ಒಂದು [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ನಾಲ್ಕು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], ಮತ್ತು ಹನ್ನೊಂದು [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರು 1978 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಣಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಮಂಜಿಲ್ ವಿರಿಂಜ ಪೂಕ್ಕಲ್]]'' ನಲ್ಲಿ ವಿರೋಧಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅಂತಹ ಹಲವಾರು ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಅವರು 1980 ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನಟನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತರಾದರು. 1986 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕ ''[[ಟಿ. ಪಿ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ ಎಂ. ಎ.]]'' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] ಗೆದ್ದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಹಾಸ್ಯ ನಾಟಕ ''[[ಸನ್ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರ್‌ಕ್ಕು ಸಮಾಧಾನಂ]]'' ನಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಲಯಾಳಂ]] ಅನ್ನು ಸಹ ಪಡೆದರು. ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಕಿರೀಡಂ (1989 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಿರೀಡಂ]]'' (1989) ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಅವರಿಗೆ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.

1991 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಂಗೀತ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಭಾರತಂ]]'' ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಟಿಸಿದರು, ಇದು ಅವರಿಗೆ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. 2013 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಉದ್ಯಮದ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿಸಲಾದ &quot;ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ 25 ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಭಿನಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು&quot; ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು. 1997 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅವರ ನಾಲ್ಕು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು{{mdash}}''[[ಚಂದ್ರಲೇಖಾ (1997 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಂದ್ರಲೇಖಾ]]'', ''[[ಗುರು (1997 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗುರು]]'', ''[[ಒರು ಯಾತ್ರಮೊಳಿ]]'', ಮತ್ತು ''[[ಆರಾಂ ತಂಪುರನ್]]'' ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟವು. ಅವರು ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]'' (1999) ಅನ್ನು ಸಹ-ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಟಿಸಿದರು, [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]] ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಅವರಿಗೆ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]], [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]], ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. [[File:Padmabhushan Mohanlal.jpg|upright|thumb|ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರು [[ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್]], [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] ಅವರಿಂದ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿರುವುದು]]

ಅವರ [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಹಿಂದಿ]] ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ ''[[ಕಂಪನಿ (2002 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಂಪನಿ]]'' (2002) ಗಾಗಿ [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯವು ಅವರಿಗೆ [[ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಮತ್ತು [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವರು 2005 ರ ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಥನ್ಮತ್ರ]]'' ದಲ್ಲಿ [[ಅಲ್‌ಝೈಮರ್ ಕಾಯಿಲೆ]]ಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ರೋಗಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] ಮತ್ತು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಲಯಾಳಂ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.

ಅವರು 2011 ರ ಪ್ರಣಯ ನಾಟಕ ''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]'' ನಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾದ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಅವರಿಗೆ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], [[ವನಿತಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], ಮತ್ತು [[ಮಾತೃಭೂಮಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. 2013 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ದೃಶ್ಯಂ]]'' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. 2013 ರಲ್ಲಿ [[CNN-IBN]] ನಡೆಸಿದ &quot;ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ 100 ವರ್ಷಗಳು&quot; ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, &quot;ಭಾರತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟರು&quot; ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಟರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. 2017 ರಲ್ಲಿ, ''[[ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್]]'', ''[[ಮುಂತಿರಿವಳ್ಳಿಕಲ್ ಥಾಲಿರ್ಕ್ಕುಂಬೋಲ್]]'', ಮತ್ತು ''[[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]'' ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಗೆದ್ದರು.

ಅಭಿನಯದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ, [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಕಲೆಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ 2001 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ [[ಭಾರತೀಯ ಗೌರವ ಪದ್ಧತಿ|ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯಾದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಮತ್ತು 2019 ರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. 2009 ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇನೆ]]ಯಿಂದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್]] ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರಿಗೆ [[ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (2010) ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (2018) ರಿಂದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲೆಟರ್ಸ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಹಲವಾರು ಇತರ ಮನ್ನಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.

== ಗೌರವಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%;&quot;| ಗೌರವ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%;&quot;| ಗೌರವ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%;&quot;| ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದವರು
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2001
|[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]]
|[[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]
|[[ಕೆ. ಆರ್. ನಾರಾಯಣನ್]], [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mohanlal nominated for Padma Bhushan |url=http://asianetindia.com/mohanlal-nominated-for-padma-bhushan/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150419132031/http://asianetindia.com/mohanlal-nominated-for-padma-bhushan/ |archive-date=19 April 2015 |website=[[Asianet Satellite Communications|Asianet]] |access-date=14 November 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2009
|ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್]]
|[[ಭಾರತದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೇನೆ]]
|[[ದೀಪಕ್ ಕಪೂರ್]], [[ಭಾರತದ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]]
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Thapar |first=Vishal |date=10 July 2009 |title=Meet Lt Colonel Mohanlal, actor in the Army |url=http://ibnlive.in.com/news/meet-lt-colonel-mohanlal-actor-in-the-army/96788-8.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090714180011/http://ibnlive.in.com/news/meet-lt-colonel-mohanlal-actor-in-the-army/96788-8.html |archive-date=14 July 2009 |website=[[IBNLive]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2010
|ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಡಾಕ್ಟರೇಟ್]] ([[ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲೆಟರ್ಸ್|D.Litt]])
|[[ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
|[[ಆರ್. ಎಸ್. ಗವಾಯಿ]], [[ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]]
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://movies.ndtv.com/movie_Story.aspx?id=ENTEN20100135288&amp;keyword=&amp;subcatg=&amp;cp |archive-url=https://archive.today/20120714031203/http://movies.ndtv.com/movie_Story.aspx?id=ENTEN20100135288&amp;keyword=&amp;subcatg=&amp;cp |url-status=dead |archive-date=14 July 2012 |title=Mohanlal, Resul receive D.Litt |website=NDTVmovies.com |date=18 March 2010}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2013
|[[ಟೇಕ್ವಾಂಡೋ]] ನಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ [[ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟಿ (ಸಮರ ಕಲೆಗಳು)|ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟಿ]]
|[[ಕುಕ್ಕಿವಾನ್|ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೇಕ್ವಾಂಡೋ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]]
|[[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ಮಾಸ್ಟರ್ (ಸಮರ ಕಲೆಗಳು)|ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ಮಾಸ್ಟರ್]] ಲೀ ಜಿಯೋಂಗ್ಹೀ, ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ [[ಜನರಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್|GM]], ಭಾರತೀಯ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ|ROK]] ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿ
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2012/oct/24/black-belt-for-mohanlal-418347.html|title=Black belt for Mohanlal|website=The New Indian Express|date=24 October 2012 |access-date=2020-09-20|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328192154/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2012/oct/24/black-belt-for-mohanlal-418347.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2018
|ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ (D.Litt)
|[[ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
|[[ಪಿ. ಸತಶಿವಮ್]], ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html |title=Calicut University confers D.Litt on Mohanlal, P.T.Usha |website=business-standard.com |date=29 January 2018 |access-date=2018-01-29 |archive-date=2018-01-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129195119/http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2019
|[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]]
|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ
|[[ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್]], ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://padmaawards.gov.in/PDFS/2019AwardeesList.pdf |title=2019 Padma Awards |date=2019-01-25 |website=Padmaawards.gov.in |access-date=2019-01-25 |archive-date=2019-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190126060850/https://padmaawards.gov.in/PDFS/2019AwardeesList.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2025
|[[COAS ಕೊಂಡಾಟ್ ಕಾರ್ಡ್]]
|[[ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ]]
|[[ಉಪೇಂದ್ರ ದ್ವಿವೇದಿ]], ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-10-07 |title=Mohanlal receives commendation from Army Chief: 'A moment of immense pride and gratitude' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-receives-commendation-from-army-chief-a-moment-of-immense-pride-and-gratitude-10293241/ |access-date=2025-10-07 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಗಳು ==
* ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದಾನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಗಿನ್ನೆಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಸಂಘ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-wooden-chest|title=Largest wooden chest|access-date=2020-05-29|archive-date=2021-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211750/https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-wooden-chest|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://lalcaresqatar.com/home/|title=Home – Lal Cares Qatar|access-date=2020-05-29|archive-date=2021-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211750/http://lalcaresqatar.com/home/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* 3D ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಜರಾತಿ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-attendance-at-a-3d-film-screening|title=Largest attendance at a 3D film screening|website=Guinness World Records|access-date=2020-05-28|archive-date=2017-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227113036/http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-attendance-at-a-3d-film-screening|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;newscoopz.com&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.newscoopz.com/third-time-guinness-world-record-for-mohanlal/|title=Mohanlal becomes a part of Guinness world record for the 3rd time in his career|date=21 August 2019|access-date=28 May 2020|archive-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920071410/https://www.newscoopz.com/third-time-guinness-world-record-for-mohanlal/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kuttoor&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/its-official-the-longest-docu-is-on-mar-chrysostum/article27097855.ece|title=It's official, the longest docu is on Mar Chrysostum|first=Radhakrishnan|last=Kuttoor|newspaper=The Hindu |date=10 May 2019|via=www.thehindu.com|access-date=18 June 2020|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211748/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/its-official-the-longest-docu-is-on-mar-chrysostum/article27097855.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
1954 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ದ [[ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ]]ದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಆರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot;| ಭಾಷೆ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1989
| ''[[ಕಿರೀಡಂ (1989 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಿರೀಡಂ]]''
| [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ]]
| rowspan=&quot;4&quot; scope=&quot;row&quot; | ಮಲಯಾಳಂ
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;37thawardPDF&quot;&gt;{{cite web|url=http://dff.nic.in/images/Documents/80_37thNfacatalogue.pdf|title=37th National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|accessdate=12 July 2020|archive-date=9 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200709165915/http://dff.nic.in/images/Documents/80_37thNfacatalogue.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1991
| ''[[ಭಾರತಂ]]''
| [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]]
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm39thNFAAward.aspx?PdfName=39NFA.pdf|title=39th National Film Award (1991)|publisher=diff.nic.in|access-date=2014-11-14|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721170014/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm39thNFAAward.aspx?PdfName=39NFA.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| 1999
| rowspan=&quot;2&quot; | ''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]''
|[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ]] (ನಿರ್ಮಾಪಕ)
|style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|&lt;ref name=&quot;47th National Film Award 1999&quot;&gt;{{cite web|url = http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm47NFAAward.aspx?PdfName=47NFA.pdf|title = 47th National Film Award (1999)|publisher = diff.nic.in|access-date = 2014-11-14|archive-date = 2011-09-28|archive-url = https://web.archive.org/web/20110928072346/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm47NFAAward.aspx?PdfName=47NFA.pdf|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]]
|-
! rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | 2016
|''[[ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್]]''
| rowspan=&quot;3&quot; scope=&quot;row&quot; | [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]
| ತೆಲುಗು
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite news|title=64th National Film Awards: Here's the complete list of winners|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/64th-national-film-awards-here-s-the-complete-list-of-winners/story-2o8HmEbUZ8kmvhfx2XE64I.html|accessdate=10 August 2020|work=[[Hindustan Times]]|date=7 April 2017|archive-date=17 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200917031535/https://www.hindustantimes.com/bollywood/64th-national-film-awards-here-s-the-complete-list-of-winners/story-2o8HmEbUZ8kmvhfx2XE64I.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[ಮುಂತಿರಿವಳ್ಳಿಕಲ್ ಥಾಲಿರ್ಕ್ಕುಂಬೋಲ್]]''
| rowspan=&quot;2&quot; |ಮಲಯಾಳಂ
|-
|''[[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]''
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2023
|''ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ''
|[[ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]
|—
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023 |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-mohanlal-to-be-conferred-dadasaheb-phalke-award-for-2023/article70073864.ece |access-date=20 September 2025 |publisher=The Hindu |date=20 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920160340/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-mohanlal-to-be-conferred-dadasaheb-phalke-award-for-2023/article70073864.ece |archive-date=20 September 2025 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;
|}

== ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ದ [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 1986
|''[[ಟಿ. ಪಿ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ M.A.]]''
|[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]]
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;State Film Awards&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm |title=State Film Awards |publisher=prd.kerala.gov.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234213/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm |archive-date=3 March 2016 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 1988
|''[[ಪದಮುದ್ರಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪದಮುದ್ರಾ]], [[ಚಿತ್ರಂ]], [[ಉಲ್ಸವಪಿಟ್ಟೇನ್ನು]], [[ಆರ್ಯನ್ (1988 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಆರ್ಯನ್]], [[ವೆಲ್ಲನಾಕಳುಡೆ ನಾಡು]]''
|[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ)|ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;State Film Awards&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| 1991
|''[[ಭಾರತಂ]]''
|[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ|ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ]] {{small|(ನಿರ್ಮಾಪಕ)}}
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;prd.kerala.gov.in&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |title=State Film Awards |publisher=prd.kerala.gov.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234157/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |archive-date=3 March 2016 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[ಅಭಿಮನ್ಯು (1991 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಭಿಮನ್ಯು]], [[ಕಿಳುಕ್ಕಂ]], [[ಉಳ್ಳಡಕ್ಕಂ]]''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]]
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;prd.kerala.gov.in&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| 1995
|''[[ಸ್ಪಡಿಕಂ]], [[ಕಾಲಪಾನಿ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;prd.kerala.gov.in&quot; /&gt;
|-
|''[[ಕಾಲಪಾನಿ]]''
|[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ|ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ]] {{small|(ನಿರ್ಮಾಪಕ)}}
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;prd.kerala.gov.in&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 1999
|''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]''
| rowspan=&quot;3&quot; |[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]]
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;prd.kerala.gov.in&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2005
|''[[ಥನ್ಮತ್ರ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm |title=State Film Awards |publisher=prd.kerala.gov.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150707210332/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards4.htm |archive-date=7 July 2015 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2007
|''[[ಪರದೇಸಿ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪರದೇಸಿ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;
|}

== ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
[[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ]]ದಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ (1977 ರಿಂದ) ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 1988
|''[[ಪದಮುದ್ರಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪದಮುದ್ರಾ]]'', ''[[ಚಿತ್ರಂ]]''
| rowspan=&quot;3&quot; |[[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]]
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=criticsaward&gt;{{cite news |author1=G. Hari Sundar |title=Mohanlal weaves a filmic web |url=http://www.thehindu.com/thehindu/lf/2002/05/19/stories/2002051901540200.htm |accessdate=12 January 2016 |work=[[The Hindu]] |date=19 May 2002 |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211748/https://www.thehindu.com/archive/print/2002/05/19/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 1991
|''[[ಭಾರತಂ]]'', ''[[ಉಳ್ಳಡಕ್ಕಂ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=criticsaward /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 1999
|''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=criticsaward /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2001
|''ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾಗೆ ಕೊಡುಗೆ''
|ನಟನ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mohanlal - Awards and Recognition |url=https://www.thecompleteactor.com/mohanlal-awards-recognition |access-date=2024-07-18 |website=TheCompleteActor.com |archive-date=2024-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718065127/https://www.thecompleteactor.com/mohanlal-awards-recognition |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2003
|''ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''
|[[ಚಲಚಿತ್ರ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]
|
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1993-2018 Chalachitra Ratnam Awards |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/1993.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231130133343/https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/1993.html |archive-date=2023-11-30 |access-date=2024-07-18 |website=[[Kerala Film Critics Association]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2005
|''[[ನರನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನರನ್]], [[ಥನ್ಮತ್ರ]]''
|ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/film-critics-awards-announced/article3173236.ece |title=Film Critics awards announced |date=3 February 2006 |work=[[The Hindu]] |access-date=14 November 2014 |archive-date=27 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127045903/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/film-critics-awards-announced/article3173236.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2007
|''[[ಪರದೇಸಿ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪರದೇಸಿ]]''
| rowspan=&quot;6&quot; |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-01-31/news/28412366_1_playback-singer-special-award-critics-awards |title='Ore Kadal', 'Thaniye' share critics award for best film |last=PTI |date=31 January 2008 |publisher=economictimes.indiatimes.com |access-date=2014-11-14 |archive-date=2014-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216094445/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-01-31/news/28412366_1_playback-singer-special-award-critics-awards |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2008
|''[[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ (2008 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ]], [[ಪಕಲ್ ನಕ್ಷತ್ರಂಗಳ್]], [[ಆಕಾಶ ಗೋಪುರಂ|ಆಕಾಶಗೋಪುರಂ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mohanlal-sukumari-adjudged-best-actors/article386178.ece |title=Mohanlal, Sukumari adjudged best actors |date=31 January 2009 |work=[[The Hindu]] |access-date=14 November 2014 |archive-date=27 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127050528/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mohanlal-sukumari-adjudged-best-actors/article386178.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2011
|''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529040906/http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/|url-status=dead|title=Mohanlal, Blessy bag Critics award|archive-date=29 May 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2013
|''[[ದೃಶ್ಯಂ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Drishyam-Bags-Kerala-Film-Critics-Association-Awards/2014/01/30/article2027269.ece |title='Drishyam' Bags Kerala Film Critics Association Awards |date=30 January 2014 |accessdate=13 Nov 2014 |publisher=[[The New Indian Express]] |archive-date=22 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222164923/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Drishyam-Bags-Kerala-Film-Critics-Association-Awards/2014/01/30/article2027269.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2016
|''[[ಒಪ್ಪಂ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |title=Film critics awards announced |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/film-critics-awards-announced/article17419650.ece |accessdate=7 March 2017 |work=[[The Hindu]] |date=7 March 2017 |archive-date=21 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221165143/https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/film-critics-awards-announced/article17419650.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2025
|''[[ತುದರುಂ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news|title=Kerala Film Critics Awards announced|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/apr/09/kerala-film-critics-awards-announced-1962020.html|access-date=18 July 2019|work=[[The New Indian Express]]|date=9 April 2019|archive-date=22 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722031652/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/apr/09/kerala-film-critics-awards-announced-1962020.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
[[ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ]]ವು [[ತೆಲುಗು ಸಿನೆಮಾ]]ದಲ್ಲಿ ಕಲಾತ್ಮಕ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2016
|''[[ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್]]''
|[[ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ]]
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Hooli |first=Shekhar H. |title=Nandi Awards 2014, 15 and 16 winners list: Mahesh Babu, Jr NTR, Balakrishna bag best actor awards |url=http://www.ibtimes.co.in/nandi-awards-2014-15-16-winners-list-revealed-mahesh-babu-jr-ntr-balakrishna-bag-best-actors-749398 |accessdate=14 November 2017 |work=[[International Business Times]] |date=14 November 2017 |archive-date=15 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171115014950/http://www.ibtimes.co.in/nandi-awards-2014-15-16-winners-list-revealed-mahesh-babu-jr-ntr-balakrishna-bag-best-actors-749398 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|}

== ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] [[ಹಿಂದಿ ಸಿನೆಮಾ]]ದಲ್ಲಿ ಸಿನೆಮಾಟಿಕ್ ಸಾಧನೆಗಳ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್]] ನಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2002
|''[[ಕಂಪನಿ (2002 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಂಪನಿ]]''
|[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ]]
|{{Nominated}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |last=Rajpal |first=Roktim |title=Mohanlal turns 55: 8 performances that prove he is the most bankable, successful star of Indian cinema |url=http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html |accessdate=26 March 2016 |work=[[IBN Live]] |date=21 May 2015 |location=New Delhi |archive-date=10 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310045435/http://www.ibnlive.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|}

== ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ==
[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ]]ವು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ]] ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಭಾಷೆ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 1986
|''[[ಸನ್ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವರ್‌ಕ್ಕು ಸಮಾಧಾನಂ]]''
| rowspan=&quot;8&quot; |[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]]
| rowspan=&quot;11&quot; |[[ಮಲಯಾಳಂ]]
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;Filmfare&quot;&gt;{{cite news |url=http://specials.manoramaonline.com/Movie/2014/mohanlal-2013/quick-info.html |title=Vismayangalude Lal |agency=[[Manoramaonline.com]] |accessdate=23 May 2015 |archive-date=16 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016174547/http://specials.manoramaonline.com/Movie/2014/mohanlal-2013/quick-info.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 1988
|''[[ಪದಮುದ್ರಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪದಮುದ್ರಾ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=Filmfare /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 1993
|''[[ದೇವಾಸುರಂ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=Filmfare /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 1994
|''[[ಪವಿತ್ರಂ (1994 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪವಿತ್ರಂ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=Filmfare /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 1995
|''[[ಸ್ಪಡಿಕಂ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=Filmfare /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 1999
|''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/thehindu/2000/04/15/stories/09150651.htm |title=Star-spangled show on cards |date=15 April 2000 |work=[[The Hindu]] |access-date=14 November 2014 |archive-date=17 July 2014 |archive-url=https://archive.today/20140717201000/http://www.thehindu.com/thehindu/2000/04/15/stories/09150651.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2005
|''[[ಥನ್ಮತ್ರ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/gallery/Events/10441.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061118182553/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/gallery/Events/10441.html |url-status=dead |archive-date=18 November 2006 |title=The 53rd Film Fare Awards |date=11 September 2006 |work=indiaglitz.com |access-date=14 November 2014 }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2007
|[[ಪರದೇಸಿ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)|''ಪರದೇಸಿ'']]
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/55th-annual-Tiger-Balm-South-Filmfare-Awards/articleshow/3228046.cms |title=55th annual Tiger Balm South Filmfare Awards |last=Chuman Das |date=13 July 2008 |agency=[[The Times of India]] |access-date=23 May 2015 |archive-date=8 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708120930/http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/55th-annual-Tiger-Balm-South-Filmfare-Awards/articleshow/3228046.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2009
|''[[ಭ್ರಮರಂ]]''
|[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ದಕ್ಷಿಣ|ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|last=Ravi|first=Bhama Devi|title=South's best in spotlight|url=http://epaper.timesofindia.com/Default/Scripting/ArticleWin.asp?From=Archive&amp;Source=Page&amp;Skin=TOINEW&amp;BaseHref=TOICH/2010/08/08&amp;PageLabel=4&amp;EntityId=Ar00400&amp;ViewMode=GIF&amp;GZ=T|archive-url=https://web.archive.org/web/20120612110912/http://epaper.timesofindia.com/Default/Scripting/ArticleWin.asp?From=Archive&amp;Source=Page&amp;Skin=TOINEW&amp;BaseHref=TOICH/2010/08/08&amp;PageLabel=4&amp;EntityId=Ar00400&amp;ViewMode=GIF&amp;GZ=T|url-status=dead|archive-date=12 June 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=20 July 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2013
|''[[ದೃಶ್ಯಂ]]''
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಮಲಯಾಳಂ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]]
|{{nom}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;Filmfare_2014-07-08&quot;&gt;{{cite web |last=Editorial |first=Filmfare |title=61st Idea Filmfare Awards (South) Nomination list |url=http://www.filmfare.com/features/60th-idea-filmfare-awards-south-nomination-list-6638.html |publisher=Filmfare.com |accessdate=26 March 2016 |date=8 July 2014 |archive-date=6 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406210925/http://www.filmfare.com/features/60th-idea-filmfare-awards-south-nomination-list-6638.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| 2016
|''[[ಒಪ್ಪಂ]]''
|{{nom}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;Filmfare_2014-07-08&quot; /&gt;
|-
|''[[ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್]]''
|[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ - ತೆಲುಗು|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ]]
|[[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]]
|{{nom}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;Filmfare_2014-07-08&quot; /&gt;
|}

== ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
[[ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಮರಾಠಿ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಸಿನೆಮಾಟಿಕ್ ಸಾಧನೆಗಳ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] ನಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:28%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:14%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2003
|''[[ಕಂಪನಿ (2002 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಂಪನಿ]]''
|[[ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ]]
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |author=Press Trust Of India |title=I have nothing to prove in Bollywood: Mohanlal |url=http://movies.ndtv.com/regional/i-have-nothing-to-prove-in-bollywood-mohanlal-624585 |accessdate=16 August 2015 |agency=[[Ndtv.com]] |date=17 April 2012 |location=[[Mumbai]] |archive-date=15 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215235858/http://movies.ndtv.com/regional/i-have-nothing-to-prove-in-bollywood-mohanlal-624585 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|}

== ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಭಾಷೆ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 1997
|''[[ಆರಾಂ ತಂಪುರನ್]], [[ಒರು ಯಾತ್ರಮೊಳಿ]], [[ಗುರು (1997 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗುರು]], [[ಚಂದ್ರಲೇಖಾ (1997 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚಂದ್ರಲೇಖಾ]]''
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|ಮಲಯಾಳಂ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.screenindia.com/old/apr17/cover2.htm|title=Screen south awards|access-date=2011-04-10|archive-date=2021-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211750/https://indianexpress.com/section/entertainment/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

== ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
[[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] (IIFA) [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಹಿಂದಿ ಸಿನೆಮಾ]]ದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ವಿಜ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಆಯೋಜಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2003
|''[[ಕಂಪನಿ (2002 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಂಪನಿ]]''
|[[IIFA ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ]]
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://iifa.com/iifa-years/iifa-years-2003/ |title=IIFA Through the Years – IIFA 2003 : South Africa |website=IIFA.com |access-date=2015-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150208124732/http://iifa.com/iifa-years/iifa-years-2003/ |archive-date=2015-02-08 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}

== IIFA ಉತ್ಸವಂ ==
[[IIFA ಉತ್ಸವಂ]] ಎಂಬುದು [[ತೆಲುಗು ಸಿನೆಮಾ|ತೆಲುಗು]], [[ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾ|ತಮಿಳು]], [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ|ಕನ್ನಡ]] ಸಿನೆಮಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿನ ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸಲು ವಿಜ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಆಯೋಜಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:25%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%;&quot;| ಭಾಷೆ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
|-
| scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;|2017
| ''[[ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್]]''
| ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ - ಪುರುಷ
| [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]]
| {{nom}}
|-
| ''[[ಒಪ್ಪಂ]]'', ''[[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]''
| ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ - ಪುರುಷ
| [[ಮಲಯಾಳಂ]]
| {{nom}}
|}

== ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
[[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] (SIIMA) [[ತೆಲುಗು ಸಿನೆಮಾ|ತೆಲುಗು]], [[ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾ|ತಮಿಳು]], [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾ|ಮಲಯಾಳಂ]], ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ|ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ವಿಬ್ರಿ ಮೀಡಿಯಾ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:12%;&quot;| ಭಾಷೆ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:2%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2011
|''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]''
|[[SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]]
| rowspan=&quot;5&quot; |[[ಮಲಯಾಳಂ]]
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/the-south-shines/article3589844.ece |title=The South Shines |last=K. R. Manigandan |date=1 July 2012 |work=[[The Hindu]] |access-date=14 November 2014 |archive-date=27 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127032831/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/the-south-shines/article3589844.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| 2012
|''[[ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್]]''
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಗಾಯಕ
|{{nom}}
|
|-
|''[[ಸ್ಪಿರಿಟ್ (2012 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ಪಿರಿಟ್]]''
| rowspan=&quot;3&quot; |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.siima.in/winners-2012.php |title=Siima awards: 2012 winners |publisher=siima.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019172549/http://www.siima.in/winners-2012.php |archive-date=19 October 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2013
|''[[ದೃಶ್ಯಂ]]''
|{{nom}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;ibtimes1&quot;&gt;{{cite news |last=V. P. |first=Nicy |title=SIIMA 2014 Malayalam Nominations: Mohanlal, Mammootty, Fahadh, Prithviraj, Dileep Get the Nod |url=http://www.ibtimes.co.in/siima-2014-malayalam-nominations-mohanlal-mammootty-fahadh-prithviraj-dileep-get-nod-604897 |accessdate=26 March 2016 |work=[[International Business Times]] |date=20 July 2014 |archive-date=22 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322181232/http://www.ibtimes.co.in/siima-2014-malayalam-nominations-mohanlal-mammootty-fahadh-prithviraj-dileep-get-nod-604897 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=2| 2016
|''[[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;ibtimes1&quot; /&gt;
|-
|''[[ಜನತಾ ಗ್ಯಾರೇಜ್]]''
|ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|[[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]]
|{{nom}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;ibtimes1&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;2&quot;| 2018
| -
|[[ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ತಾರೆ
| -
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news|last=Saleem|first=Fazeena|title=Malayalam, Tamil film industry legends wow audience at South Indian movie awards show|url=https://www.thepeninsulaqatar.com/article/17/08/2019/Malayalam,-Tamil-film-industry-legends-wow-audience-at-South-Indian-movie-awards-show|accessdate=17 August 2019|work=[[The Peninsula Qatar]]|date=17 August 2019|archive-date=17 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817073126/https://www.thepeninsulaqatar.com/article/17/08/2019/Malayalam,-Tamil-film-industry-legends-wow-audience-at-South-Indian-movie-awards-show|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[ಒಡಿಯನ್]]''
| rowspan=&quot;2&quot; |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
| rowspan=&quot;2&quot; |ಮಲಯಾಳಂ
|{{nom}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
|-
!scope=&quot;row&quot;| 2019
|[[ಲೂಸಿಫರ್ (2019 ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|''ಲೂಸಿಫರ್'']]
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2021-09-19|title=Mohanlal, Dhanush, Manju Warrier, Samantha Akkineni among big winners at SIIMA 2021|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mohanlal-dhanush-manju-warrier-samantha-akkineni-among-big-winners-at-siima-2021-7519773/|access-date=2021-09-20|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== ಆನಂದ ವಿಕಟನ್ ಸಿನೆಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
ಆನಂದ ವಿಕಟನ್ ಸಿನೆಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಜನರಿಗಾಗಿ ನಡೆಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭವಾಗಿದೆ.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2009
|''[[ಉನ್ನೈಪೋಲ್ ಒರುವನ್ (2009 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉನ್ನೈಪೋಲ್ ಒರುವನ್]]''
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|
|}

== ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
[[ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ]] (ಅಥವಾ ಆಕಾಶವಾಣಿ) ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಸಾರ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಸಾರಕ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಸಾರ್ ಭಾರತಿ]]ಯ ಒಂದು ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2007
|''[[ರಸಾಂತತ್ರಂ]]'', ''[[ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಧನ್]]'', ''[[ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ]]''
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |title=AIR awards for Mohanlal, Padma Priya |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/air-awards-for-mohanlal-padma-priya/article1932128.ece |accessdate=16 August 2015 |agency=[[The Hindu]] |date=18 October 2007 |location=[[Thiruvananthapuram]] |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211750/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/AIR-awards-for-Mohanlal-Padma-Priya/article14859143.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|}

== ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
[[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] [[ದಿ ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಕಂಪನಿ]]ಯ ಸಹಾಯಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಒಡೆತನದ [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ (ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್)|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]] ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಲದಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ (1998 ರಿಂದ) ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2003
|''[[ಬಾಲೆಟ್ಟನ್]]''
| rowspan=&quot;3&quot; |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/2004/03/08/stories/2004030808370400.htm |title=Star-studded show marks award nite |date=8 March 2004 |work=[[The Hindu]] |access-date=14 November 2014 |archive-date=27 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127032201/http://www.thehindu.com/2004/03/08/stories/2004030808370400.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2005
|''[[ಥನ್ಮತ್ರ]]'', ''[[ಉದಯನಾನು ಥಾರಂ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.hindustantimes.com/nm7/mohanlal-bags-ujala-asianet-film-award/article1-74116.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20150527001920/http://www.hindustantimes.com/nm7/mohanlal-bags-ujala-asianet-film-award/article1-74116.aspx |archive-date=2015-05-27 |title=Mohanlal bags Ujala-Asianet film award |date=11 March 2006 |url-status=dead |agency=[[Hindustan Times]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2006
|''[[ಕೀರ್ತಿಚಕ್ರ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ujala-Asianet awards announced |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/ujalaasianet-awards-announced/article1785448.ece |accessdate=16 August 2015 |agency=[[The Hindu]] |date=21 January 2007 |location=[[Thiruvananthapuram]] |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211749/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Ujala-Asianet-awards-announced/article14708969.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2007
|[[ಹಲೋ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)|''ಹಲೋ'']], ''[[ಚೋಟ್ಟ ಮುಂಬೈ]]''
|ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/in-the-starlight/article1432897.ece |title=In the starlight |date=25 January 2008 |agency=[[The Hindu]] |access-date=26 May 2015 |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211824/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/In-the-starlight/article15397312.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2008
|''[[ಮಡಂಪಿ]]''
| rowspan=&quot;2&quot; |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Asianet-film-awards-2009-announced/article16349659.ece |title=Asianet film awards 2009 announced |date=4 December 2017 |work=The Hindu |access-date=4 December 2017 |archive-date=21 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221153315/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Asianet-film-awards-2009-announced/article16349659.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2009
|''[[ಭ್ರಮರಂ]], [[ಎವಿಡಂ ಸ್ವರ್ಗಮಾನು]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article676380.ece |title='Pazhassi Raja' selected as best film |date=4 January 2010 |work=[[The Hindu]] |access-date=14 November 2014 |archive-date=27 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127050252/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article676380.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2010
|{{mdash}}
|ಗೋಲ್ಡನ್ ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.keralatv.in/2011/01/ujala-asianet-film-awards-2010/ |title=Ujala Asianet Film Awards 2011 |date=11 January 2011 |publisher=keralatv.in |access-date=14 November 2014 |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020812/http://www.keralatv.in/2011/01/ujala-asianet-film-awards-2010/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2011
|''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]], [[ಸ್ನೇಹವೀಡು]]''
| rowspan=&quot;2&quot; |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://kerala9.com/news/ujala-asianet-film-awards-2012-winners-list/ |title=Ujala Asianet Film Awards 2012 Winners List |date=7 January 2012 |publisher=kerala9.com |access-date=14 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120110025652/http://kerala9.com/news/ujala-asianet-film-awards-2012-winners-list/ |archive-date=10 January 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2012
|''[[ಸ್ಪಿರಿಟ್ (2012 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ಪಿರಿಟ್]], [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ಮಾಸ್ಟರ್ (2012 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ಮಾಸ್ಟರ್]], [[ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2013/asianet-film-awards-2013-winners-list-102810.html |title=Asianet Film Awards 2013 – Winners List |date=21 January 2013 |publisher=filmibeat.com |author=Smitha |access-date=14 November 2014 |archive-date=7 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107151040/http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2013/asianet-film-awards-2013-winners-list-102810.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Asianet Film Awards 2013 Winners |url=http://www.keralatv.in/2013/01/asianet-film-awards-2013-winners/ |date=21 January 2013 |publisher=keralatv.in |access-date=14 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020808/http://www.keralatv.in/2013/01/asianet-film-awards-2013-winners/ |archive-date=29 November 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2013
| {{mdash}}
|ಸಹಸ್ರಮಾನದ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160401204601/http://www.metromatinee.com/MetromatineMoviewNews/newsoverview.php?NEWSId=16th-ujala-asianet-film-awards-2014-winners-list-7548%2F16th-ujala-asianet-film-awards-2014-winners-list-7548 16th Ujala Asianet Film Awards 2014 – Winners List]. Web.archive.org. Retrieved on 2017-05-31.&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2014
| {{mdash}}
| 'ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ 35 ವರ್ಷಗಳು' ವಿಶೇಷ ಸ್ಮಾರಕ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Akhila Menon |title=PHOTOS: Stars At 17th Ujala Asianet Film Awards |url=http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/photos-stars-at-17-ujala-asianet-film-awards-170333.html |website=[[Filmibeat]].com |accessdate=9 February 2016 |date=13 January 2015 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002523/http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/photos-stars-at-17-ujala-asianet-film-awards-170333.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2015
| {{mdash}}
|&quot;ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಸೂಪರ್ಸ್ಟಾರ್&quot; ಎಂದು ಕಿರೀಟಧಾರಣೆ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |author=Anu James |title=18th Asianet Film Awards: Vikram, Trisha, Prithviraj, Mohanlal, Nivin Pauly bag awards [Full winners' list+photos] |url=http://www.ibtimes.co.in/18th-asianet-film-awards-vikram-trisha-prithviraj-mohanlal-nivin-pauly-bag-awards-full-666090 |accessdate=9 February 2016 |agency=[[International Business Times]] |date=8 February 2016 |archive-date=21 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221170748/https://www.ibtimes.co.in/18th-asianet-film-awards-vikram-trisha-prithviraj-mohanlal-nivin-pauly-bag-awards-full-666090 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2016
|''[[ಒಪ್ಪಂ]]'', ''[[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]''
| rowspan=&quot;3&quot; |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |title=Asiavision Movie Awards 2016 announced: and the winners are... |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/asiavision-movie-awards-2016-nivin-pauly-manju-warrier-mohanlal.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161116145545/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/asiavision-movie-awards-2016-nivin-pauly-manju-warrier-mohanlal.html |archive-date=16 November 2016 |accessdate=25 November 2016 |work=[[Malayala Manorama]] |date=16 November 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2018
|''[[ಒಡಿಯನ್]]'', ''[[ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕೊಚುನ್ನುನಿ (2018 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಾಯಂಕುಳಂ ಕೊಚುನ್ನುನಿ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2019
|''[[ಲೂಸಿಫರ್ (2019 ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲೂಸಿಫರ್]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news|title=മോഹന്‍ലാല്‍ മികച്ച നടന്‍, പാര്‍വതി നടി, മഞ്ജു തമിഴ് നടി, പൃഥ്വിരാജ് സംവിധായകന്‍; ഏഷ്യാനെറ്റ് ഫിലിം അവാര്‍ഡ്‌|url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/asianet-film-awards-2020-full-list-q5dwhx|accessdate=10 February 2020|work=[[Asianet News]]|date=8 February 2020|language=ml|archive-date=10 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210160821/https://www.asianetnews.com/entertainment-news/asianet-film-awards-2020-full-list-q5dwhx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== ಸಿನಿಮಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
[[ಸಿನೆಮಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] [[ಸಿನೆಮಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]] ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಪರವಾಗಿ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್|ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಗ್ರೂಪ್]] ನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ವೃತ್ತಿಪರರ ಕಲಾತ್ಮಕ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
|[[7ನೇ ಸಿನೆಮಾ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|1986]]
|''[[ಪಂಚಾಗ್ನಿ]]''
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=13 April 1987 |title=Cine artistes asked to broaden talents |pages=3 |work=[[The Indian Express]] |url=https://news.google.com/newspapers?id=y4plAAAAIBAJ&amp;sjid=f54NAAAAIBAJ&amp;pg=787%2C2870744 |access-date=28 May 2025}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;
|}

== ವನಿತಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
[[ವನಿತಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] [[ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮ]] ಸಮೂಹದ ಭಾಗವಾದ ಮಹಿಳಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ''[[ವನಿತಾ]]'' 1998 ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಆಯೋಜಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭವಾಗಿದೆ.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2003
|''[[ಬಾಲೆಟ್ಟನ್]]''
| rowspan=&quot;2&quot; |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;Balettan&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.filmibeat.com/malayalam/movies/balettan/awards.html |title=Balettan |publisher=filmibeat.com |access-date=2014-11-14 |archive-date=2014-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141126115336/http://www.filmibeat.com/malayalam/movies/balettan/awards.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2005
|''[[ಥನ್ಮತ್ರ]]''
|{{won}}
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2007
|''[[ಹಲೋ (ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹಲೋ]], [[ಚೋಟ್ಟ ಮುಂಬೈ]]''
|ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.indiaglitz.com/vanitha-awards-for-mammootty-meera-jasmine-malayalam-news-36410 |title=Vanitha awards for Mammootty, Meera Jasmine |date=7 February 2008 |work=indiaglitz.com |access-date=14 November 2014 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924190651/http://www.indiaglitz.com/vanitha-awards-for-mammootty-meera-jasmine-malayalam-news-36410 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2008
| ''[[ಟ್ವೆಂಟಿ:20 (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಟ್ವೆಂಟಿ:20]], [[ಮಡಂಪಿ]], [[ಆಕಾಶ ಗೋಪುರಂ]]''
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nippon has announced the vanitha film awards |url=http://www.metromatinee.com/news-articles/nippon-has-announced-the-vanitha-film-awards-592 |publisher=metromatinee.com |date=19 February 2009 |accessdate=3 Nov 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141103133303/http://www.metromatinee.com/news-articles/nippon-has-announced-the-vanitha-film-awards-592 |archive-date=3 November 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2009
|''[[ಭ್ರಮರಂ]], [[ಎವಿಡಂ ಸ್ವರ್ಗಮಾನು]]''
|ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.keralatv.in/2010/03/vanitha-film-awards-2010-on-surya-tv/ |title=Vanitha Film Awards 2010 on Surya TV |date=27 March 2010 |accessdate=13 Nov 2014 |publisher=keralatv.in |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020935/http://www.keralatv.in/2010/03/vanitha-film-awards-2010-on-surya-tv/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2011
|''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]''
| rowspan=&quot;4&quot; |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;kerals1&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.kerals.com/kerala/vanitha-film-awards-2012-announced/ |title=Vanitha Film Awards 2012 announced! |date=14 February 2012 |publisher=kerals.com |access-date=14 November 2014 |archive-date=25 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141225144558/http://www.kerals.com/kerala/vanitha-film-awards-2012-announced/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2016
|''[[ಒಪ್ಪಂ]], [[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;kerals1&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2018
|''[[ಒಡಿಯನ್]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news|title=Vanitha Film Awards: Mohanlal wins Best Actor, Manju Warrier is Best Actress|url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2019/03/02/vanitha-film-awards-winners-list-live-show-kochi.html|work=[[Malayala Manorama]]|date=3 March 2019|access-date=12 April 2019|archive-date=12 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412155933/https://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2019/03/02/vanitha-film-awards-winners-list-live-show-kochi.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2019
|''[[ಲೂಸಿಫರ್ (2019 ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲೂಸಿಫರ್]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news|author=സ്വന്തം ലേഖകൻ|title=മോഹൻലാൽ മികച്ച നടൻ, മഞ്ജു വാരിയർ മികച്ച നടി; ജനപ്രിയ താരങ്ങളായി ആസിഫ് അലിയും പാർവതിയും!|url=https://www.vanitha.in/specials/vanitha-film-awards-2020/magic-moments/vfa-awards-announced-kochi-bristo-ground-february.html|accessdate=10 February 2020|work=[[Vanitha]]|date=10 February 2020|language=ml|archive-date=10 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210160516/https://www.vanitha.in/specials/vanitha-film-awards-2020/magic-moments/vfa-awards-announced-kochi-bristo-ground-february.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== ಏಷ್ಯಾವಿಷನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:28%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:14%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2008
|''[[ಇನ್ನತೆ ಚಿಂತ ವಿಷಯಂ]], [[ಮಡಂಪಿ]], [[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ (2008 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ]], [[ಪಕಲ್ ನಕ್ಷತ್ರಂಗಳ್]]''
| rowspan=&quot;3&quot; |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2009
|''[[ಭ್ರಮರಂ]]''
|{{won}}
|
|-
! scope=&quot;row&quot; rowspan=&quot;3&quot;| 2012
|''[[ಸ್ಪಿರಿಟ್ (2012 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ಪಿರಿಟ್]]'', ''[[ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್ (2012 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್]]''
|{{won}}
|
|-
|''-''
|ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮಲಯಾಳಿ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=YHNTYKG-5rs |title=Mohanlal receiving &quot;Most Influential Malayali&quot; Award in Asiavision TV Awards – YouTube |website=[[YouTube]] |date=23 June 2012 |access-date=2020-05-26 |archive-date=2016-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160416083407/https://www.youtube.com/watch?v=YHNTYKG-5rs |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|
|-
|''[[ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್ (2012 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರನ್ ಬೇಬಿ ರನ್]]''
|ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂವೇದನೆ – ಪುರುಷ
|{{won}}
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2016
|''[[ಒಪ್ಪಂ]]'', ''[[ಪುಲಿಮುರುಗನ್]]''
|ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ
|{{won}}
|
|}

== ಮಾತೃಭೂಮಿ ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
ಮಾತೃಭೂಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದೈನಂದಿನ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆ [[ಮಾತೃಭೂಮಿ]]ಯಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 1999
|''[[ವನಪ್ರಸ್ಥಂ]]''
| rowspan=&quot;3&quot; |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2003
|''[[ಬಾಲೆಟ್ಟನ್]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |title=Padam Onnu Oru Vilapam bags four awards |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/Padam-Onnu-Oru-Vilapam-bags-four-awards/articleshow/570241.cms |accessdate=16 August 2015 |work=[[India Times]] |agency=[[The Times of India]] |date=19 March 2004 |location=[[Chennai]] |archive-date=26 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226173400/http://timesofindia.indiatimes.com/city/Padam-Onnu-Oru-Vilapam-bags-four-awards/articleshow/570241.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2005
|''[[ಥನ್ಮತ್ರ]]''
|{{won}}
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2006
|''[[ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಧನ್|ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥನ್]]''
|ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mathrubhumi-film-awards-announced/article1911794.ece |title=Mathrubhumi film awards announced |date=15 September 2007 |work=[[The Hindu]] |access-date=14 November 2014 |archive-date=27 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127045757/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mathrubhumi-film-awards-announced/article1911794.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2008
|''[[ಆಕಾಶ ಗೋಪುರಂ]], [[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ (2008 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ]], [[ಪಕಲ್ ನಕ್ಷತ್ರಂಗಳ್]]''
| rowspan=&quot;2&quot; |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.afaqs.com/perl/media/media_newslets/index.html?id=40008 |title=Amrita TV to telecast Idea Mathrubhumi Amrita Film Awards |publisher=afaqs.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125032131/http://www.afaqs.com/perl/media/media_newslets/index.html?id=40008 |archive-date=25 November 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2011
|''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.keralatv.in/2012/02/mathrubhumi-kalyan-silks-film-awards-2012-winners/ |title=Mathrubhumi Kalyan Silks Film Awards 2012 Winners |date=16 February 2012 |publisher=keralatv.in |access-date=14 November 2014 |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020805/http://www.keralatv.in/2012/02/mathrubhumi-kalyan-silks-film-awards-2012-winners/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|}

== ಅಮೃತ ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
ಅಮೃತ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು [[ಅಮೃತ ಟಿವಿ]] ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್ನಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2006
|''[[ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ]]'', ''[[ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಧನ್|ವಡಕ್ಕುಮ್ನಾಥನ್]]''
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/amrita-film-awards-announced/article1838347.ece |title=Amrita film awards announced |date=5 May 2007 |agency=[[The Hindu]] |access-date=26 May 2015 |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211902/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Amrita-film-awards-announced/article14759558.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2010
|{{mdash}}
|ಅಭಿನಯ ಕೀರ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.bestmediainfo.com/2011/06/amrita-fefka-film-awards-announced/ |title=Amrita FEFKA Film Awards Announced |date=2 June 2011 |publisher=Best Media Info |accessdate=2 June 2011 |archive-date=3 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110603135529/http://www.bestmediainfo.com/2011/06/amrita-fefka-film-awards-announced/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/67286.html |title=Amritha awards for Mammootty, Kavya and T D Dasan |date=2 June 2011 |work=Indiaglitz |accessdate=2 June 2011 |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127205023/https://www.indiaglitz.com/malayalam |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2011
|''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]''
| rowspan=&quot;3&quot; |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.keralatv.in/2012/04/winners-of-amrita-film-awards-2012/ |title=Winners Of Amrita Film Awards 2012 Announced |date=30 April 2012 |publisher=keralatv.in |access-date=14 November 2014 |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020803/http://www.keralatv.in/2012/04/winners-of-amrita-film-awards-2012/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2012
|''[[ಸ್ಪಿರಿಟ್ (2012 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ಪಿರಿಟ್]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.keralatv.in/2013/05/amrita-film-awards-2013-telecast-details/ |title=Amrita Film Awards To be Telecast on May 31st, June 1st &amp; 2nd |date=30 May 2013 |publisher=keralatv.in |access-date=14 November 2014 |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020811/http://www.keralatv.in/2013/05/amrita-film-awards-2013-telecast-details/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2013
|''[[ದೃಶ್ಯಂ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amritatv.com/afa2014/awardcatogories.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160321013952/http://www.amritatv.com/afa2014/awardcatogories.html |archive-date=2016-03-21 |title=Amrita film awards |publisher=amritatv.com}}&lt;/ref&gt;
|}

== ಜೈಹಿಂದ್ ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
ಜೈಹಿಂದ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು [[ಜೈಹಿಂದ್ ಟಿವಿ]] ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್ನಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2007
|''[[ಪರದೇಸಿ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪರದೇಸಿ]]''
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |title=Jaihind film awards announced |publisher=kerala.com |access-date=2014-11-14 |archive-date=2014-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129014612/http://www.kerala.com/news_kerala_Chandy_game_for_8_1969.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2010
|{{mdash}}
|ಚಲಚಿತ್ರ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.indiaglitz.com/jai-hind-film-awards-announced-tamilfont-news-58720 |title=Jai Hind Film Awards announced |date=20 July 2010 |accessdate=14 Nov 2014 |work=indiaglitz.com |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924172810/http://www.indiaglitz.com/jai-hind-film-awards-announced-tamilfont-news-58720 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.metromatinee.com/news-articles/jai-hind-film-awards-2010-announced-2451 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406081142/http://www.metromatinee.com/news-articles/jai-hind-film-awards-2010-announced-2451 |archive-date=2016-04-06 |title=Jai Hind Film Awards 2010 announced !! |date=25 July 2010 |publisher=metromatinee.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2011
|''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]''
| rowspan=&quot;2&quot; |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2013
|''[[ದೃಶ್ಯಂ]]''
|{{won}}
|
|}

== ಜನ್ಮಭೂಮಿ ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
ಜನ್ಮಭೂಮಿ ಸಿನೆಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದೈನಂದಿನ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆ [[ಜನ್ಮಭೂಮಿ]]ಯಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2016
|''[[ಒಪ್ಪಂ]]''
| rowspan=&quot;2&quot; |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://keralaonlinenews.com/|title=&amp;#124;|website=keralaonlinenews.com|access-date=2020-09-20|archive-date=2020-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901234355/https://keralaonlinenews.com/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2018
|''[[ಒಡಿಯನ್]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news|title=Janmabhumi Cinema Awards 2018: Mohanlal Actor and Nimisha Sajayan Actress|url=https://global.janmabhumidaily.com/news861146|accessdate=18 July 2019|work=[[Janmabhumi]]|date=12 July 2019|archive-date=18 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190718092211/https://global.janmabhumidaily.com/news861146|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== ದಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
ದಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]ನ ಕೊಚ್ಚಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಸುದ್ದಿ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2011
|''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]''
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – ಪುರುಷ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/The-Kochi-Times-Film-Awards-2011/articleshow/14341029.cms |title=The Kochi Times Film Awards 2011 |date=23 June 2012 |access-date=2013-07-04 |archive-date=2013-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004233019/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-23/news-and-interviews/32369964_1_video-mohanlal-kavya-madhavan |work=[[The Times of India]] |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|}

== ಕೇರಳ ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮಂಡಳಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮಂಡಳಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2003
|''[[ಬಾಲೆಟ್ಟನ್]]''
| rowspan=&quot;4&quot; |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref name=&quot;Balettan&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2004
|''[[ವಿಸ್ಮಯಥುಂಬಾತು]]'', ''[[ಮಂಪಳಕ್ಕಾಲಂ]]''
|{{won}}
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2005
|''[[ಥನ್ಮತ್ರ]]''
|{{won}}
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2007
|''[[ಪರದೇಸಿ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪರದೇಸಿ]]''
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.indiaglitz.com/audience-council-award-for-mohanlal-kavya-madhavan-malayalam-news-36730 |title=Audience council award for Mohanlal, Kavya Madhavan |date=21 February 2008 |work=indiaglitz.com |access-date=14 November 2014 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924061450/http://www.indiaglitz.com/audience-council-award-for-mohanlal-kavya-madhavan-malayalam-news-36730 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|}

== ವಿ. ಶಾಂತಾರಾಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
1993 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ವಿ. ಶಾಂತಾರಾಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರ]], ಮತ್ತು ವಿ. ಶಾಂತಾರಾಮ್ ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಂಡ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವು.
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2008
|''[[ಪರದೇಸಿ (2007 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪರದೇಸಿ]]'', ''[[ಆಕಾಶ ಗೋಪುರಂ]]''
| rowspan=&quot;2&quot; |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{nom}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://businessofcinema.com/bollywood-news/nominations-announced-for-v-shantaram-awards-2008/25824 |title=Nominations announced for V Shantaram Awards 2008 |publisher=Business of Cinema |date=19 November 2008 |accessdate=5 April 2016 |last=BOC Editorial |archive-date=22 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160422002454/http://businessofcinema.com/bollywood-news/nominations-announced-for-v-shantaram-awards-2008/25824 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| 2009
|''[[ಭ್ರಮರಂ]]''
|{{nom}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-actress-sandhya-to-be-honoured-at-v-shantaram-awards-1325669 |title=Actress Sandhya to be Honoured at V Shantaram Awards |work=[[Daily News and Analysis]] |date=20 December 2009 |accessdate=5 April 2016 |last=Press Trust of India |location=Mumbai |archive-date=8 August 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160808032030/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-actress-sandhya-to-be-honoured-at-v-shantaram-awards-1325669 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|}

== [[ರಾಮು ಕಾರಿಯಾತ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:80%;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%;&quot;| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಕೃತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:15%;&quot;| ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3%;&quot;| ಫಲಿತಾಂಶ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:1%;&quot;| {{abbr|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot;|2011
|''[[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]''
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|style=&quot;text-align:center;&quot;|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://cinemadoctor.blogspot.com/2012/01/ramu-karyat-award-for-mohan-lal-kavya.html|title=Ramu Kariat Awards|access-date=27 January 2012|archive-date=30 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120130131254/http://cinemadoctor.blogspot.com/2012/01/ramu-karyat-award-for-mohan-lal-kavya.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

== ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು ==
* 1977-78 ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕುಸ್ತಿ ಚಾಂಪಿಯನ್&lt;ref name=&quot;blackbelt&quot;&gt;[http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article1310726.ece &quot;Blackbelt for Mohanlal&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130413204428/http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article1310726.ece |date=2013-04-13 }}. ''[[The New Indian Express]]''. 23 October 2012. Retrieved 24 October 2012.&lt;/ref&gt;
* 2003 [[ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಘ]]ದಿಂದ ''ವರ್ಷದ ಕೊಡುಗೆದಾರ'' ಗೌರವ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2003-05-13 |title=IMA Award for Mohanlal |url=https://mohanlalonline.com/Content/ima_award_for_mohanlal./ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003180421/https://mohanlalonline.com/Content/ima_award_for_mohanlal./ |archive-date=2023-10-03 |access-date=2024-07-26 |website=MohanlalOnline}}&lt;/ref&gt;
* 2005 [[ಜೆ.ಸಿ. ಡೇನಿಯಲ್#ಜೆ.ಸಿ. ಫೌಂಡೇಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಜೆ.ಸಿ. ಫೌಂಡೇಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಥನ್ಮತ್ರ]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation|title=Thanmathra|date=2021-05-10|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Thanmathra&amp;oldid=1022432269|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-07-09}}&lt;/ref&gt;
* 2005 ಕಲಾ ಕೇರಳಂ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಥನ್ಮತ್ರ]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 2005 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಥನ್ಮತ್ರ]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* 2006 [[CNN-IBN]] ಸಮೀಕ್ಷೆ – ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕೇರಳಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-tops-popular-keralite-poll/25523-3.html |title=Mohanlal tops popular Keralite poll |publisher=CNN-IBN |date=6 November 2006 |work=ibnlive.in.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010015646/http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-tops-popular-keralite-poll/25523-3.html |archive-date=10 October 2014}}&lt;/ref&gt;
* 2007 ಕೇರಳ [[HIV/AIDS|ಏಡ್ಸ್]] ನಿಯಂತ್ರಣ ಸೊಸೈಟಿ – ಸದ್ಭಾವನಾ ರಾಯಭಾರಿ&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://zeenews.india.com/home/mohanlal-goodwill-ambassador-for-aids-awareness-prog_359645.html |title=Mohanlal goodwill ambassador for AIDS awareness prog |date=12 March 2007 |agency=[[Zee News]] |access-date=24 May 2015 |archive-date=24 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150524213445/http://zeenews.india.com/home/mohanlal-goodwill-ambassador-for-aids-awareness-prog_359645.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2009 ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ – ಸದ್ಭಾವನಾ ರಾಯಭಾರಿ&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/actor-mohanlal-runs-for-kerala-athletes/article129968.ece |title=Actor Mohanlal runs for Kerala athletes |date=1 November 2009 |access-date=24 May 2015 |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211831/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/Actor-Mohanlal-runs-for-Kerala-athletes/article16470312.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2009 [[ಲಿಮ್ಕಾ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]] &quot;ವರ್ಷದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು&quot; ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;ref name=&quot;onlookers&quot;&gt;{{Cite web |title=Interesting Facts about Mohanlal |date=27 January 2015 |url=http://onlookersmedia.in/onlookerslive/10-interesting-facts-about-mohanlal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190908133435/http://onlookersmedia.in/onlookerslive/10-interesting-facts-about-mohanlal |archive-date=2019-09-08 |access-date=2020-05-07}}&lt;/ref&gt;
* 2009 [[ಚಿತ್ರ ತಿರುನಾಳ್ ಬಲರಾಮ ವರ್ಮ#ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಶ್ರೀ ಚಿತ್ರ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 September 2009 |title=Chithira Tirunal award for Mohanlal |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/Chithira-Tirunal-award-for-Mohanlal/article16882326.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211310/https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/Chithira-Tirunal-award-for-Mohanlal/article16882326.ece |archive-date=27 January 2021 |website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
* 2009 ವಾರ್ಷಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಭ್ರಮರಂ]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation|title=Bhramaram|date=2021-06-20|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bhramaram&amp;oldid=1029569132|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-07-09}}&lt;/ref&gt;
* 2009 [[ಕೈರಳಿ ಟಿವಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಭ್ರಮರಂ]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2009 ಜೇಸೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಭ್ರಮರಂ]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2010 [[ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್]] ಅವರನ್ನು &quot;100 ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಭಾರತೀಯರು&quot; ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.hindustantimes.com/newdelhi/kalam-ratan-tata-india-s-most-trusted-mayawati-least/article1-514441.aspx |title=Kalam, Ratan Tata India's most trusted, Mayawati least |last=IANS |date=2 March 2010 |agency=[[Hindustan Times]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150524194509/http://www.hindustantimes.com/newdelhi/kalam-ratan-tata-india-s-most-trusted-mayawati-least/article1-514441.aspx |archive-date=24 May 2015}}&lt;/ref&gt;
* 2010 [[ಥಿಕ್ಕುರಿಸ್ಸಿ ಸುಕುಮಾರನ್ ನಾಯರ್]] ಸ್ಮಾರಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅವರ ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article479225.ece |title=Thikkurissy award for Mohanlal |publisher=[[The New Indian Express]] |date=29 September 2010 |access-date=5 April 2016 |archive-date=18 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160418060119/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article479225.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2010 ಕೇರಳ [[ಕೈಮಗ್ಗ]] ಉದ್ಯಮ – ಸದ್ಭಾವನಾ ರಾಯಭಾರಿ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://movies.ndtv.com/movie_Story.aspx?id=ENTEN20100142599 |archive-url=https://archive.today/20120729054009/http://movies.ndtv.com/movie_Story.aspx?id=ENTEN20100142599 |url-status=dead |archive-date=29 July 2012 |title=Mohanlal made goodwill ambassador of handloom textiles |website=NDTVmovies.com |date=31 May 2010}}&lt;/ref&gt;
* 2011 [[ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್]] ಸಮೀಕ್ಷೆ – ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕೇರಳಿ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://malayalamfilimnews.blogspot.com/2011/03/mohanlal-most-popular-keralite-2011.html|title=Malayalam Film News: Mohanlal – Most Popular Keralite 2011 Survey By Deccan Chronicle.|date=28 March 2011|access-date=13 May 2020|archive-date=27 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211825/http://malayalamfilimnews.blogspot.com/2011/03/mohanlal-most-popular-keralite-2011.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* 2011 ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಸಂಘ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Citation|title=Pranayam|date=2021-05-11|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Pranayam&amp;oldid=1022658419|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-07-09}}&lt;/ref&gt;
* 2011 ವೀವರ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* 2011 ನಾನಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಉಲ್ಲೇಖ – [[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* 2011 ರಿಪೋರ್ಟರ್ ಟಿವಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ – [[ಪ್ರಣಯಂ (2011 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಣಯಂ]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* 2012 ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ [[ಇರುವರ್]] ಅನ್ನು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] [[ಸೈಟ್ ಅಂಡ್ ಸೌಂಡ್]] &quot;ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದ 1000 ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು&quot; ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.
* 2013 ''[[ಔಟ್ಲುಕ್ (ಭಾರತೀಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ)|ಔಟ್ಲುಕ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' – &quot;ಕೇರಳದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಭಾರತೀಯ&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/content11168.asp#I-Day%20Special:%20India%27s%20Most%20Influential |title=India's most influential |publisher=OutlookIndia.com |accessdate=15 August 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130814000623/http://www.outlookindia.com/content11168.asp |archive-date=14 August 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?287338 |title=Mohanlal – The Most Inflential Indian from Kerala |publisher=OutlookIndia.com |accessdate=15 August 2013 |author=Minu Ittyipe |archive-date=14 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130814172031/http://www.outlookindia.com/article.aspx?287338 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2013 ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್ (ಭಾರತ)|ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' 1991 ರಲ್ಲಿ ''ಭಾರತಂ'' ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು &quot;ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ 25 ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಭಿನಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು&quot; ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;Prasad, Shishir. (2013-04-27) [http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0 Forbes India Magazine – 25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150519053125/http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0 |date=2015-05-19 }}. Forbesindia.com. Retrieved on 2017-05-31.&lt;/ref&gt;
* 2013 [[CNN-IBN]] &quot;ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ 100 ವರ್ಷಗಳು&quot; ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ – ಭಾರತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟರಲ್ಲಿ 3ನೇ ಸ್ಥಾನ.&lt;ref&gt;[http://news.entecity.com/mohanlal-comes-3rd-among-indias-great-actorscnn-ibn/ Mohanlal comes 3rd among India's great actors;CNN-IBN Survey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130314022727/http://news.entecity.com/mohanlal-comes-3rd-among-indias-great-actorscnn-ibn/ |date=2013-03-14 }}. News.entecity.com (2013-03-10). Retrieved on 2017-05-31.&lt;/ref&gt;
* 2015 ಆಲ್-ಕೇರಳ ಅಡ್ವರ್ಟೈಸರ್ಸ್ ಏಜೆನ್ಸೀಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಅವರ ಜಾಹೀರಾತು ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ &quot;ಕೇರಳದ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಐಕಾನ್&quot; ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Business Honchos to Put Heads Together |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Business-Honchos-to-Put-Heads-Together/2015/11/26/article3146884.ece |work=[[The New Indian Express]] |date=26 November 2015 |accessdate=28 March 2016 |archive-date=9 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160409014621/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Business-Honchos-to-Put-Heads-Together/2015/11/26/article3146884.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2016 ಕೇರಳ ಅಂಗಾಂಗ ದಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ – ಸದ್ಭಾವನಾ ರಾಯಭಾರಿ.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=|title=Kerala CM site|url=https://www.keralacm.gov.in/mrithasanjeevani/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200718002415/http://www.keralacm.gov.in/mrithasanjeevani/|archive-date=2020-07-18|access-date=|website=}}&lt;/ref&gt;
* 2016 &quot;[[ಮನೋರಮ ನ್ಯೂಸ್]]ಮೇಕರ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್&quot; ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಂದ [[ಕೇರಳಿ]] ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಬಿರುದು.&lt;ref&gt;{{cite news |title='Complete Actor' Mohanlal wins Manorama News Newsmaker 2016 award |url=http://english.manoramaonline.com/news/kerala/manorama-news-newsmaker-2016-mohanlal.html |accessdate=15 January 2017 |work=[[Malayala Manorama]] |date=15 January 2017 |archive-date=16 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116170404/http://english.manoramaonline.com/news/kerala/manorama-news-newsmaker-2016-mohanlal.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2017 &quot;ಇಂಡಿಯನ್ ಐಕಾನ್ 2017&quot; ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಹ್ರೈನ್ ಸ್ನೇಹಿತರಿಂದ.&lt;ref&gt;{{cite news |title='ഫ്രണ്ട്‌സ് ഓഫ് ബഹ്റൈന്‍ ഇന്ത്യന്‍ ഐക്കണ്‍ പുരസ്‌കാരം മോഹന്‍ലാലിന്' ഫ്രണ്ട്‌സ് ഓഫ് ബഹ്റൈന്‍ ഇന്ത്യന്‍ ഐക്കണ്‍ പുരസ്‌കാരം മോഹന്‍ലാലിന് |url=https://www.mathrubhumi.com/gulf/bahrain/mohanlal-friends-of-bahrain-indian-icon-award-1.1947551 |accessdate=19 May 2017 |archive-date=19 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170519103915/http://www.mathrubhumi.com/gulf/bahrain/mohanlal-friends-of-bahrain-indian-icon-award-1.1947551 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
* 2018 [[ಪಿ. ಕೇಶವದೇವ್#ಕೇಶವದೇವ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಪಿ. ಕೇಶವದೇವ್ ಡಯಾಬ್ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಕೇರಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mohanlal receives P Keshav Dev Award 2018|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/mohanlal-receives-p-keshav-dev-award-2018/articleshow/64961942.cms|work=[[The Times of India]]|date=14 July 2018|accessdate=13 May 2020|archive-date=4 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200204195919/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/mohanlal-receives-p-keshav-dev-award-2018/articleshow/64961942.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=11 July 2018: 14th P.Kesavadev Awards|url=http://diabscreenkerala.net/prgms/2018/july_11_2018.html |date=11 July 2018|accessdate=13 May 2020}}&lt;/ref&gt;
* 2019 ''ಪ್ರಣವಪಥ್ಮಂ ಪುರಸ್ಕಾರಂ'' [[ಸಂತಿಗಿರಿ|ಸಂತಿಗಿರಿ ಆಶ್ರಮ]]ದಿಂದ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2019/03/25/mohanlal-receives-pranava-pathmam-award-by-santhigiri.html|title=3 സ്ഥാനാർഥികളും സാക്ഷി; ശാന്തിഗിരി പ്രണവപത്മം ഏറ്റുവാങ്ങി മോഹൻലാൽ|website=3 സ്ഥാനാർഥികളും സാക്ഷി; ശാന്തിഗിരി പ്രണവപത്മം ഏറ്റുവാങ്ങി മോഹൻലാൽ}}&lt;/ref&gt;
* 2019 [[ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮ|ಮಳವಿಲ್]] ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು – ಅಲ್ಟಿಮೇಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನರ್ ನಟ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mazhavil Entertainment Awards 2019: here's the list of winners|url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/05/07/mazhavil-entertainment-awards-2019-list-of-winners.html|date=7 May 2019|work=[[Manorama Online]]|access-date=5 August 2020|archive-date=30 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030145444/https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2019/05/07/mazhavil-entertainment-awards-2019-list-of-winners.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* 2020 ಪಿ. ವಿ. ಸಾಮಿ ಸ್ಮಾರಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾ]]ಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಮತ್ತು [[ವಿಶ್ವಶಾಂತಿ ಫೌಂಡೇಶನ್]] ಮೂಲಕ ದಾನಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Award|first=PV Sami|title=Mathrubhumi News|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/pv-sami-memorial-award-for-mohanlal-1.5013632}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* 2021 [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ [[ಕ್ಷಯರೋಗ]] ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಅಭಿಯಾನದ ಸದ್ಭಾವನಾ ರಾಯಭಾರಿ&lt;ref&gt;{{Cite news|date=|title=The news minute|work=|url=https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-be-goodwill-ambassador-keralas-tuberculosis-eradication-programme-141935|url-status=live|access-date=|archive-date=2021-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122064725/https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-be-goodwill-ambassador-keralas-tuberculosis-eradication-programme-141935}}&lt;/ref&gt;
* 2022 [[ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮ|ಮಳವಿಲ್]] ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು – ಮಾಸ್ಟರ್ ಎಂಟರ್ಟೈನರ್ ಅಭಿನಯ&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.keralatv.in/mazhavil-entertainment-awards-winners/ | title=Mazhavil Entertainment Awards 2022 Winners Are Mohanlal, Manju Warrier | date=29 August 2022 }}&lt;/ref&gt;
* 2024 [[ಶ್ರೀಕುಮಾರನ್ ತಂಪಿ]] ಫೌಂಡೇಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಗಾಗಿ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=SV |first=Swathi |date=2024-07-03 |title=Sreekumaran Thambi Foundation award to Actor Mohanlal |url=https://en.thekarmanews.com/sreekumaran-thambi-foundation-award-to-actor-mohanlal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706100529/https://en.thekarmanews.com/sreekumaran-thambi-foundation-award-to-actor-mohanlal/ |archive-date=2024-07-06 |access-date=2024-07-06 |website=Karma News}}&lt;/ref&gt;
* 2024 [[ಕಲಾಭವನ್ ಮಣಿ]] ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು - [[ಬರ್ರೋಜ್ 3D]] ಗಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶಕ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.southlive.in/movie/film-news/mohanlal-wins-kalabhavan-mani-memorial-award-for-best-debut-director#amp_tf=From%20%251%24s&amp;aoh=17474666917826&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.southlive.in%2Fmovie%2Ffilm-news%2Fmohanlal-wins-kalabhavan-mani-memorial-award-for-best-debut-director|title=മികച്ച നവാഗത സംവിധായകന്‍ മോഹന്‍ലാല്‍; കലാഭവന്‍ മണി മെമ്മോറിയല്‍ പുരസ്‌കാരം|website=SouthLive|access-date=2026-08-09|archive-date=2026-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20260226000526/https://www.southlive.in/movie/film-news/mohanlal-wins-kalabhavan-mani-memorial-award-for-best-debut-director#amp_tf=From%20%251%24s&amp;aoh=17474666917826&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.southlive.in%2Fmovie%2Ffilm-news%2Fmohanlal-wins-kalabhavan-mani-memorial-award-for-best-debut-director|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* 2025 ''[[ತುದರುಂ]]'' ಗಾಗಿ ಮಲಯಾಳ ಪುರಸ್ಕಾರ ಸಮಿತಿಯ ಮಲಯಾಳ ಪುರಸ್ಕಾರಂ 1201 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-08-17 |title=ഒമ്പതാമത്‌ മലയാള പുരസ്കാരങ്ങൾ: മോഹൻലാലിനും സിബി മലയിലിനും അഭിലാഷ് മോഹനനും അവാര്‍ഡ്‌ |url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/malayalam-puraskaram-2025-winners-1.10839857 |access-date=2025-08-17 |website=[[Mathrubhumi]]}}&lt;/ref&gt;
* 2025 [[ಮಳವಿಲ್ ಮನೋರಮ|ಮಳವಿಲ್]] ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು – ವರ್ಷದ ಮನರಂಜಕ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mazhavil Entertainment Awards: Mohanlal wins Entertainer of the Year for 'Thudarum' |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2025/08/18/mazhavil-entertainment-awards-malayalam-cinema-star-studded-event.html |access-date=2025-09-22 |website=Mazhavil Entertainment Awards: Mohanlal wins Entertainer of the Year for 'Thudarum' |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{notelist}}
{{Reflist}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{Commons category}}
* [http://www.thecompleteactor.com ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829082013/https://www.thecompleteactor.com/ |date=29 August 2019 }}
* {{IMDb name|0482320|name=Mohanlal}}
* {{Rotten-tomatoes-person|mohanlal|Mohanlal}}

{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್}}
[[ವರ್ಗ:ಮೋಹನ್‌ಲಾಲ್| ]]
[[ವರ್ಗ:1960 ರ ಜನನಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ರಂಗಭೂಮಿ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಪುರುಷ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ತಿರುವನಂತಪುರದ ಪುರುಷ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪತನಂತಿಟ್ಟದ ಪುರುಷ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪುರುಷ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪುರುಷ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ತಿರುವನಂತಪುರದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು ಕಲೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]]
[[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]]
[[ವರ್ಗ:20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:21 ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಪುರುಷ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:21 ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:21 ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಗೌರವ ಭಾರತೀಯ ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು]]</text>
      <sha1>mesad0slfh514pu1dlfcplhg62nf9k5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜಯಾ ಬಚ್ಚನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27190</id>
    <revision>
      <id>1430874</id>
      <parentid>1380558</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T12:24:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34638" sha1="ai7dn8eehwkzpwzdum5sy1vzbzblngx" xml:space="preserve">{{BLP sources|date=July 2010}}
{{Infobox person
| image = &lt;!-- only free-content images are allowed for depicting living people. Non-free and &quot;fair use&quot; images, e.g. promo photos, CD/DVD covers, posters, screen captures, etc., will be deleted - see [[WP:NONFREE]] --&gt;
|caption=
| name = ಜಯಾ ಬಚ್ಚನ್
| image       = Jaya Bachchan48.jpg
| occupation = [[ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ]], [[ರಾಜಕಾರಣಿ]]
| yearsactive = 1963, 1971- 1981, 1998- ಪ್ರಸಕ್ತದವರೆಗೆ
| birth_date = ೧೯೪೮-೦೪-೦೯
| birth_place = [[ಜಬಲ್ಪುರ]], [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಭಾರತ]]
| birthname = ಜಯಾ ಬಾಧುರಿ
| homepage =
| spouse = [[ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್]] 
| parents =
| children = [[ಅಭಿಷೇಕ್ ಬಚ್ಚನ್]]&lt;br /&gt; [[ಶ್ವೇತಾ ನಂದಾ]]
}}

'''ಜಯಾ ಬಚ್ಚನ್‌'''  (ಜನ್ಮ ನಾಮ '''ಜಯಾ ಭಾದುರಿ''' ; ಜನನ: 9 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 1948) (ಬೆಂಗಾಲಿ ಭಾಷೆ: জয়া ভাদুড়ী বচ্চন, [[ಹಿಂದಿ]]: जया बच्चन), ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಅಭಿನೇತ್ರಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ.  ಅವರು ಪುಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.  ಜಯಾ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದ ಖ್ಯಾತ ನಟ [[ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್|ಅಮಿತಾಭ್‌ ಬಚ್ಚನ್]]‌ರ ಪತ್ನಿ. ಅವರ ಪುತ್ರ ಅಭಿಷೇಕ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌ ಸಹ ಒಬ್ಬ ನಟರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಖ್ಯಾತ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ|ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರಾಯ್]]‌ ಅವರ ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಮಹಾನಗರ್'' ‌‌ ನಲ್ಲಿ(1963) ಬಾಲನಟಿಯಾದ ನಂತರ, [[ಹೃಷಿಕೇಶ್ ಮುಖರ್ಜಿ|ಹೃಷಿಕೇಶ್‌ ಮುಖರ್ಜಿ]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ, 1971ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ''ಗುಡ್ಡಿ''  ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯನಟಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ''ಜವಾನಿ ದಿವಾನಿ''  (1972), ''ಕೋಶಿಶ್‌'', ಅನಾಮಿಕಾ, ''ಪಿಯಾ ಕಾ ಘರ್‌''  ಹಾಗೂ ''ಬಾವರ್ಚಿ''  ಸೇರಿದಂತೆ, ಹಲವು ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ನಟಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು.  ''ಜಂಜೀರ್‌''  (1973), ''ಅಭಿಮಾನ್‌''  (1973), ''ಚುಪ್ಕೆ ಚುಪ್ಕೆ'' (1975), ''ಮಿಲಿ''  (1975) ಹಾಗೂ ''ಶೋಲೆ''  (1975) ಇಂತಹ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಾ ತಮ್ಮ ಪತಿ ಅಮಿತಾಭ್‌ರೊಡನೆ ನಟಿಸಿದರು.  ಆನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಾ ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ರಂಗದ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದರು. 1981ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಯಶ್‌ ಚೋಪ್ರಾ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಸಿಲ್‌ಸಿಲಾ''  ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ ನಟನೆಯಿಂದ ವಿರಾಮ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. 1998ರಲ್ಲಿ ಗೋವಿಂದ್‌ ನಿಹಲಾನಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಹಜಾರ್‌ ಚೌರಾಸಿ ಕೀ ಮಾ''  ಚಲನಚಿತ್ರದೊಡನೆ ಜಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ವಾಪಸಾದರು.

ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಜಯಾರಿಗೆ ಮೂರು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಹಾಗು ಮೂರು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಲಭಿಸಿದವು. ಅಲ್ಲದೇ, 2007ರಲ್ಲಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಅವರು ಪುರಸ್ಕೃತರಾದರು.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ಬೆಂಗಾಲಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ, ಇಂದಿರಾ ಮತ್ತು ತರುಣ್‌‌ ಕುಮಾರ್‌ ಭಾದುರಿ ದಂಪತಿಯ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಜಯಾ ಜನಿಸಿದರು. ತರುಣ್‌ ಕುಮಾರ್‌ ಜಬಲ್ಪುರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಬರಹಗಾರ, ಪತ್ರಕರ್ತ ಹಾಗೂ ರಂಗ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದರು.  ಭೂಪಾಲ್‌ ನಗರದ ಸೇಂಟ್‌ ಜೋಸೆಫ್‌ ಕಾನ್ವೆಂಟ್‌ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ, ಜಯಾ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು.  1966ರ [[ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ]] ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಯಾಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎನ್‌ಸಿಸಿ ಕೆಡೆಟ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ದಾವರ್‌, ಪಿ. 55&lt;/ref&gt;  ನಂತರ, ಅವರು [[ಪುಣೆ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು.

== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==

1963ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ, [[ಸತ್ಯಜಿತ್ ರೇ|ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರಾಯ್]]‌ ಅವರ ಬೆಂಗಾಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಮಹಾನಗರ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ನಟಿಯ ಪಾತ್ರದೊಂದಿಗೆ 15ನೆಯ ಹರೆಯದ ಜಯಾ ತಮ್ಮ ನಟನಾ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನಿಲ್‌ ಚಟರ್ಜಿ ಮತ್ತು ಮಾಧಬಿ ಮುಖರ್ಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿದ್ದರು.  ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ, ಎರಡು ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಒಂದು '''ಸುಮನ್'' ‌' &lt;ref&gt;[http://www.rudraa.com/main/Master_b&amp;amp;w.htm ಸುಮನ್‌ (35mm / B&amp;amp;W / 13 min)]&lt;/ref&gt; ಎಂಬ 13-ನಿಮಿಷಗಳ ಕಿರುಚಿತ್ರ, ಹಾಗೂ ಇನ್ನೊಂದು, ''ಧನ್ನಿ ಮೆಯೆ''  ಎಂಬ ಬೆಂಗಾಲಿ ಹಾಸ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಜಯಾ, ಉತ್ತಮ್‌ ಕುಮಾರ್‌ನ ನಾದಿನಿಯ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;da&quot;&gt;ದಾವರ್‌, ಪು. 56&lt;/ref&gt;

ಸತ್ಯಜಿತ್‌ ರಾಯ್‌ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ನಟನೆ ಪ್ರಶಂಸೆ ಗಳಿಸಿದ ನಂತರ ಜಯಾ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಪಡೆದರು. ನಟನೆ ಕಲಿಯಲು ಜಯಾ [[ಪುಣೆ|ಫುಣೆ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ (ಎಫ್‌ಟಿಐಐ) ಸೇರಿದರು. ಈ ತರಬೇತಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಯಾರಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಲಭಿಸಿತು.&lt;ref&gt;ಗುಲ್ಜಾರ್‌, ಪು. 526&lt;/ref&gt; 1971ರಲ್ಲಿ [[ಹೃಷಿಕೇಶ್ ಮುಖರ್ಜಿ|ಹೃಷಿಕೇಶ್‌ ಮುಖರ್ಜಿ]] ನಿರ್ದೇಶನದ, ಬಹು-ಜನಪ್ರಿಯ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಗುಡ್ಡಿ'' ಯಲ್ಲಿ ''ಗುಡ್ಡಿ''  ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಜಯಾರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ ಧರ್ಮೇಂದ್ರ ಅವರ ಕಟ್ಟಾ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಜಯಾ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;ba&quot;&gt;ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ, ಪು. 93&lt;/ref&gt;  'ಗುಡ್ಡಿ' ಚಲನಚಿತ್ರ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;da&quot;/&gt; ಅವರು ಮುಂಬಯಿಗೆ ತೆರಳಿ ಇತರೆ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಆದರೆ ಗುಡ್ಡಿ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ 14 ವರ್ಷದ ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯ ಪಾತ್ರ ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಕೋಮಲ ಚೆಲುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಜಯಾರಿಗೆ 'ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯ ಹುಡುಗಿ' ಎಂಬ ಉಪನಾಮ ಲಭಿಸಿತು. ಈ 'ಬಿರುದು' ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು.  ಅದೇ ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಏಕತಾನತೆಯಿಂದ ಹೊರಬರಲೆಂದು, ಜಯಾ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸತೊಡಗಿದರು. ''ಜವಾನೀ ದೀವಾನೀ''  (1972)&lt;ref&gt;ಗುಲ್ಜಾರ್‌, ಪು. 457&lt;/ref&gt; ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಾವಣ್ಯ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ''ಅನಾಮಿಕಾ''  (1973), ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮರೆವಿನ ನಾಟಕವಾಡುವ, ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಗುಣಗಳುಳ್ಳ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;ಗುಲ್ಜಾರ್‌, ಪು. 91&lt;/ref&gt; ಆದರೂ, ಜಯಾ ನಾಯಕಿ-ನಟಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು,  ''ಗುಡ್ಡಿ'' ಯಂತಹ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆ ಹೊಂದಿದ ಪಾತ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು.  [[ಗುಲ್ಜಾರ್|ಗುಲ್ಜಾರ್‌]], ಬಾಸು ಚಟರ್ಜಿ ಹಾಗೂ   [[ಹೃಷಿಕೇಶ್ ಮುಖರ್ಜಿ|ಹೃಷಿಕೇಶ್‌ ಮುಖರ್ಜಿ]]ಯಂತಹವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ  ''ಉಪಹಾರ್‌''  (1971), ''ಪೀಯಾ ಕಾ ಘರ್‌''  (1972), ''ಪರಿಚಯ್‌''  (1972), ''ಕೋಶಿಶ್‌''  (1972) ಹಾಗೂ ''ಬಾವರ್ಚಿ''  (1972), ಇಂತಹ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ  ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಸಂವೇದನೆ ಬಿಂಬಿಸುವ ಮನೋಜ್ಞ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;ba&quot;/&gt;&lt;ref&gt;ಗುಲ್ಜಾರ್‌, ಪು. 396&lt;/ref&gt;
ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ ಜಯಾ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಯಕಿಪಾತ್ರದ ತಾರೆಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;da&quot;/&gt;

ಜಯಾ ಮುಂದೆ ತಮ್ಮ ಪತಿಯಾಗಲಿರುವ [[ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್|ಅಮಿತಾಭ್‌ ಬಚನ್]]‌ರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಬನ್ಸಿ ಬಿರ್ಜು''  (1972). ಇದರ ನಂತರ, ಬಿ. ಆರ್‌. ಇಷಾರಾರವರ, ''ಏಕ್‌ ನಝರ್‌''  ಅದೇ ವರ್ಷ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;da&quot;/&gt;  ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಅಮಿತಾಭ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌ ನಟಿಸಿದ ಹಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವಿಫಲವಾಗಿದ್ದವು. ಸಲೀಂ-ಜಾವೇದ್‌ ಜೋಡಿ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಹೆಣೆದಿದ್ದ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಜಂಝೀರ್'' ‌ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಮಿತಾಭ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ನಾಯಕಿನಟಿಯರು ನಟಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ, ಜಯಾ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ನಾಯಕಿನಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.  ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಭಾರೀ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿ, ಅಮಿತಾಭ್‌ರಿಗೆ ಸಿನೆಮಾ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ರಿ ಯಂಗ್ ಮ್ಯಾನ್‌ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;gr&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1070422/asp/7days/story_7680318.asp|title=Another time, another wedding|date=April 22, 2007|work=The Telegraph|access-date=ಜನವರಿ 17, 2011|archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024095912/http://www.telegraphindia.com/1070422/asp/7days/story_7680318.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಅಭಿಮಾನ್''  (1973), ಹಾಸ್ಯಚಿತ್ರ ''ಚುಪ್ಕೆ ಚುಪ್ಕೆ''  (1975) ಮತ್ತು ''ಶೋಲೆ''  (1975)ರಲ್ಲಿ ಅಮಿತಾಬ್ ಮತ್ತು ಜಯಾ ನಾಯಕ-ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು.

''ಶೋಲೆ''  ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯ, ಅಮಿತಾಭ್-ಜಯಾ ದಂಪತಿಗೆ ಶ್ವೇತಾ ಎಂಬ ಪುತ್ರಿ ಜನಿಸಿದರು.  ಇದಾದ ನಂತರ ಜಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದು, ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರು.  ನಾಯಕಿಯಾಗಿ, ತಮ್ಮ ಪತಿಯೆದುರು ನಟಿಸಿದ ಅಂತಿಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಸಿಲ್ಸಿಲಾ''  (1981).  1980ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಪತಿ ನಾಯಕನಾಗಿ ನಟಿಸಿದ ''ಷಾಹೇಂಷಾಹ್‌''  ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಜಯಾ ಕಥೆ-ಚಿತ್ರಕಥೆ ರಚಿಸಿದರು.

18 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಜಯಾ ಬಚ್ಚನ್‌ ನಟನಾರಂಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. ಗೋವಿಂದ್ ನಿಹಲಾನಿಯವರ '''ಹಝಾರ್‌ ಚೌರಾಸೀ ಕೀ ಮಾಂ'' ' (1998) ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ನಕ್ಸಲೀಯ‌ ಚಳವಳಿಯ ವಿಷಯದ ಕುರಿತಾಗಿತ್ತು.  2000ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಫಿಝಾ''  ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟನೆಗಾಗಿ ಜಯಾರಿಗೆ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು.  ಕರಣ್ ಜೋಹರ್‌ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಕಭೀ ಖುಷಿ ಕಭೀ ಗಮ್'' ‌ (2001)ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಪತಿ ಅಮಿತಾಭ್‌ರೊಡನೆ ನಟಿಸಿದರು.  ಆನಂತರ, ಕರಣ್‌ ಜೋಹರ್‌ ನಿರ್ಮಿಸಿದ, ನಿಖಿಲ್ ಆಡ್ವಾಣಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ''[[ಕಲ್‌ ಹೋ ನಾ ಹೋ|ಕಲ್ ಹೋ ನಾ ಹೋ]]''  (2003)ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.  ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರೀತಿ ಝಿಂಟಾರ ತಾಯಿಯ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರ ಈ ನಟನೆಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=[[Bollywood Hungama]]|title=Jaya Bachchan - Awards|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/8466/index.html|accessdate=2010-06-29|archive-date=2011-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110922041736/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/8466/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

''ಲಾಗಾ ಚುನರೀ ಮೇಂ ದಾಗ್‌''  ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರ ಅಭಿಶೇಕ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು.

== ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ ==
ಜಯಾ ಬಚ್ಚನ್‌ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದ ಸಂಸತ್‌ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ, [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]]ಗೆ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. 2010ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಇಂಗಿತ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=I'm too upfront for politics: Jaya Bachchan|publisher=''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]''|date=February 3, 2010|author=IANS|accessdate=2010-06-29|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Im-too-upfront-for-politics-Jaya-Bachchan/articleshow/5531466.cms}}&lt;/ref&gt;

== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
1973ರ ಜೂನ್‌ 3ರಂದು ಜಯಾ [[ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್]]‌ರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.  ಈ ಜೋಡಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ: ಶ್ವೇತಾ ಬಚ್ಚನ್‌-ನಂದಾ ಮತ್ತು ನಟ ಅಭಿಶೇಕ್‌ ಬಚ್ವನ್‌  ಶ್ವೇತಾ ಉದ್ಯಮಿ ನಿಖಿಲ್‌ ನಂದಾರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಿಗೆ ನವ್ಯಾ ನವೇಲಿ ಮತ್ತು ಅಗಸ್ತ್ಯ ನಂದಾ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/13296381.cms|title=Nikhil Nanda: The business of life|date=May 18, 2002|work=The Times of India|first1=Sanghita|last1=Singh}}&lt;/ref&gt; ಅಭಿಶೇಕ್‌ ಬಚ್ಚನ್‌ ನಟಿ ಐಶ್ವರ್ಯಾ ರೈಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sindhtoday.net/entertainment/78878.htm|title=Interesting Facts and Figures : Jaya Bhaduri Bachchan|date=March 25, 2009|work=Sindh Today|access-date=ಜನವರಿ 17, 2011|archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130915145905/http://www.sindhtoday.net/entertainment/78878.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆ ==
=== ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ===
'''ವಿಜೇತೆ''' 
* 1974 - ''ಅಭಿಮಾನ್‌''  ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 
* 1975 - ''ಕೋರಾ ಕಾಗಝ್‌''  ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 
* 1980 - ''ನೌಕರ್‌''  ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 
* 1998 - ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ವಿಶೇಷ ನಟನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* 2001 - ''ಫಿಝಾ''  ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* 2002 - ''ಕಭಿ ಖುಷಿ ಕಭೀ ಗಮ್‌''  ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 
* 2004 - ''ಕಲ್‌ ಹೋ ನಾ ಹೋ''  ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* 2008 - ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

'''ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ''' 
* 1972 - ''ಗುಡ್ಡಿ''  ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 
* 1972 - ''ಉಪಹಾರ್‌''  ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 
* 1974 - ''ಕೋಶಿಶ್‌''  ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* 1976 - ''ಮಿಲಿ''  ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಉತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* 1982 - ''ಸಿಲ್ಸಿಲಾ''  ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

=== ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ===
'''ವಿಜೇತೆ''' 
* 2001 - ''ಫಿಝಾ''  ಐಐಎಫ್‌ಎ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* 2002 - ''ಕಭಿ ಖುಷಿ ಕಭೀ ಗಮ್‌''  ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಐಐಎಫ್‌ಎ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* 2004 - ''ಕಲ್‌ ಹೋ ನಾ ಹೋ''  ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಐಐಎಫ್‌ಎ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

=== ಇತರೆ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ===
'''ವಿಜೇತೆ''' 
* 1972 - ''ಗುಡ್ಡಿ''  ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬಂಗಾಲ್‌ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಜರ್ನಲಿಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌: ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ) &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197235.htm |title=ಬಿಎಫ್‌ಜೆಎ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು |access-date=2011-01-17 |archive-date=2010-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100108054631/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197235.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 1999 - ಆನಂದಲೋಕ್‌ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌: ವಿಶೇಷ ಸಂಪಾದಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* 2001 - ''ಫಿಝಾ''  ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬಂಗಾಲ ಫಿಲ್ಮ್‌ ಜರ್ನಲಿಸ್ಟ್ಸ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌: ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bfjaawards.com/awards/winlist/winlist01.htm |title=ಬಿಎಫ್‌ಜೆಎ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು |access-date=2011-01-17 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402144306/http://www.bfjaawards.com/awards/winlist/winlist01.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2001 - ''ಫಿಝಾ''  ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿಗಾಗಿ ಝೀ ಸಿನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ


* 2002 - ಸ್ಯಾನ್ಸೂಯಿ ವ್ಯೂಯರ್ಸ್‌ ಛಾಯ್ಸ್‌ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಕಭಿ ಖುಷಿ ಕಭೀ ಗಮ್'' ‌   ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www3.dharma-production.com/MAwards/MAwardsDetails.aspx |title=dharma-production.com |access-date=2011-01-17 |archive-date=2011-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110709020144/http://www.dharma-production.com/MAwards/MAwardsDetails.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ಗೌರವಗಳು ಹಾಗೂ ಮನ್ನಣೆಗಳು ===
* 1992ರಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಜಯಾ ಬಚ್ಚನ್‌ರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ '[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]]' ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.
* 1998ರಲ್ಲಿ, ಅವರಿಗೆ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಒಮೆಗಾ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು.
* ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡಿದ ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯುನ್ನತ 'ಯಶ್‌ ಭಾರತಿ ಸಮ್ಮಾನ್‌' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20061112-3.html apunkachoice]&lt;/ref&gt;
* 2004, ಸ್ಯಾನ್ಸೂಯಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.&lt;ref&gt;[http://www.mid-day.com/Virtual_gallery/gallery_slideshow.asp?currentPage=10&amp;amp;GalleryID=66 mid-day.com]&lt;/ref&gt;
* 2010, [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಟಂಗ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ಫೈರ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://spicezee.zeenews.com/articles/story54326.htm |title=zeenews.com |access-date=2011-01-17 |archive-date=2016-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109095836/http://spicezee.zeenews.com/articles/story54326.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://beta.thehindu.com/arts/cinema/article109740.ece ''ಜಯಾ ಬಚ್ಚನ್‌ ಟು ರಿಸೀವ್‌ ಲೈಫ್‌ಟೈಮ್‌ ಅಚೀವ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಅವಾರ್ಡ್‌ ಇನ್‌ ಲಂಡನ್‌'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100811215952/http://beta.thehindu.com/arts/cinema/article109740.ece |date=2010-08-11 }}, 19 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010, ದಿ ಹಿಂದೂ&lt;/ref&gt;

== ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ==
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:1em 1em 1em 0;background:#f9f9f9;border:1px #aaa solid;border-collapse:collapse&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; align=&quot;center&quot;
! ವರ್ಷ 
! | ಚಲನಚಿತ್ರ 
! ಪಾತ್ರ 
! ಇತರ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
|  1963 
|  ''ಮಹಾನಗರ್‌''  
|  ಬಾನಿ 
|  [[ಬಂಗಾಳಿ]] ಚಿತ್ರ
|-
|  rowspan=&quot;3&quot;| 1971 
|  ''ಗುಡ್ಡಿ''  
|  ಕುಸುಮ್‌/ಗುಡ್ಡಿ 
|  ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ, ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ
|-
|  ''ಧನ್ನಿ ಮೆಯೆ'' 
|  ಮೊನಶಾ 
|  [[ಬಂಗಾಳಿ]] ಚಿತ್ರ
|-
|  ''ಉಪಹಾರ್‌''  
|  
|  ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ, ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ
|-
|  rowspan=&quot;11&quot;| 1972 
|  ''ಜವಾನಿ ದಿವಾನಿ''  
|  ನೀತಾ ಠಾಕುರ್‌ 
| 
|-
|  ''ಬಾವರ್ಚಿ''  
|  ಕೃಷ್ಣಾ ಶರ್ಮ 
| 
|-
|  ''ಪರಿಚಯ್‌''  
|  ರಮಾ 
| 
|-
|  ''ಬನ್ಸಿ ಬಿರ್ಜು''  
|  ಬನ್ಸಿ 
| 
|-
|  ''ಪೀಯಾ ಕಾ ಘರ್‌''  
| ಮಾಲತಿ 
| 
|-
|  ''ಅನ್ನದಾತಾ''  
|  
| 
|-
|  ''ಏಕ್‌ ನಝರ್‌''  
|  ಶಬನಮ್‌ 
| 
|-
|  ''ಸಮಾಧಿ''  
|  
| 
|-
|  ''ಕೋಶಿಶ್‌''  
|  ಆರತಿ ಮಾಥುರ್‌ 
|  ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ,ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ
|-
|  ''ಶೋರ್‌''  
|  ರಾತ್‌ ಕಿ ರಾನಿ/ರಾನಿ 
| 
|-
|  ''ಜಯ್‌ ಜವಾನ್‌ ಜಯ್‌ ಮಕಾನ್‌''  
|  
| 
|-
|  rowspan=&quot;5&quot;| 1973 
|  ''ಗಾಯ್‌ ಔರ್‌ ಗೋರಿ''  
|  ನೀತಾ ಠಾಕುರ್‌ 
| 
|-
|  ''ಅನಾಮಿಕಾ''  
|  ಅನಾಮಿಕಾ/ಕಾಂಚನ್‌/ ಅರ್ಚನಾ 
| 
|-
|  ''ಫಾಗುನ್‌''  
|  ಕೃಷ್ಣಾ ಶರ್ಮಾ 
| 
|-
|  ''ಜಂಝೀರ್‌''  
|  ಮಾಲಾ 
| 
|-
|  ''ಅಭಿಮಾನ್''  
|  ಉಮಾ ಕುಮಾರ್‌ 
|  ವಿಜೇತೆ, ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|-
|  rowspan=&quot;5&quot;| 1974 
|  ''ಆಹಟ್‌''  
|  
| 
|-
|  ''ದಿಲ್‌ ದೀವಾನಾ''  
|  
| 
|-
|  ''ಕೋರಾ ಕಾಗಜ್‌''  
|  ಅರ್ಚನಾ ಗುಪ್ತ 
|  ವಿಜೇತೆ, ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|-
|  ''ನಯಾ ದಿನ್‌ ನಯೀ ರಾತ್‌''  
|  
| 
|-
|  ''ದೂಸರೀ ಸೀತಾ''  
|  
| 
|-
|  rowspan=&quot;3&quot;| 1975 
|  ''ಮಿಲಿ''  
|  ಮಿಲಿ ಖನ್ನಾ 
|  ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ, ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|-
|  ''ಚುಪ್ಕೆ ಚುಪ್ಕೆ''  
|  ವಸುಧಾ ಕುಮಾರ್‌ 
| 
|-
|  ''ಶೋಲೆ''  
|  ರಾಧಾ 
| 
|-
|  1977 
|  ''ಅಭಿ ತೊ ಜೀ ಲೇಂ''  
|  ಜಯಾ 
| 
|-
|  1978 
|  ''ಎಕ್ ಬಾಪ್‌ ಛೇ ಬೇಟೇ''  
|  
| 
|-
|  1979 
|  ''ನೌಕರ್‌''  
|  ಗೀತಾ 
|  ವಿಜೇತೆ, ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|-
|  1981 
|  ''ಸಿಲ್ಸಿಲಾ''  
|  ಶೋಭಾ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ 
|  ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ,ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|-
|  1998 
|  ''ಹಝಾರ್‌ ಚೌರಾಸೀ ಕೀ ಮಾಂ''  
|  ಸುಜಾತಾ ಚಟರ್ಜಿ 
| 
|-
|  2000 
|  ''ಫಿಝಾ''  
|  ತಾಯಿ ನಿಷತ್‌ಬಿ 
|  ವಿಜೇತೆ, ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|-
|  2001 
|  ''ಕಭಿ ಖುಷಿ ಕಭೀ ಗಮ್‌''  
|  ನಂದಿನಿ ರಾಯ್‌ಚಂದ್‌ 
|  ವಿಜೇತೆ, ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|-
|  2002 
|  ''ಕೊಯಿ ಮೆರೆ ದಿಲ್‌ ಸೆ ಪೂಛೆ''  
|  ಮಾನಸಿ ದೇವಿ 
| 
|-
|  2003 
|  ''[[ಕಲ್‌ ಹೋ ನಾ ಹೋ]]''  
|  ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಕಪೂರ್ 
|  ವಿಜೇತೆ, ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|-
|  2007 
|  ''ಲಾಗಾ ಚುನರೀ ಮೇಂ ದಾಗ್‌''  
|  ಸಾವಿತ್ರಿ ಸಹಾಯ್‌ 
| 
|-
|  rowspan=&quot;2&quot;| 2008 
|  ''ಲವ್‌ಸಾಂಗ್ಸ್‌''  
|  
| 
|-
|  ''ದ್ರೋಣ''  
|  
| 
|-
|  2010 
|  ''ಆಪ್ ಕೇ ಲಿಯೆ ಹಮ್''  
|  
| 
|}

== ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ==
*ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರ ಪಟ್ಟಿ

== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==
{{Reflist|2}}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
* {{Cite book|last=Banerjee|first=Shampa |coauthors=Anil Srivastava |title=One Hundred Indian Feature Films: An Annotated Filmography|url=http://books.google.co.in/books?id=zX4GY37rG8kC&amp;pg=PA93&amp;dq=Jaya+Bhaduri&amp;lr=&amp;cd=13#v=onepage&amp;q=Jaya%20Bhaduri&amp;f=false|year=1988|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=0824094832|ref=Ba}}
* {{Cite book|last=[[Gulzar]]|first=. |coauthors=[[Govind Nihalani]], Saibal Chatterjee|title=Encyclopaedia of Hindi cinema |url=https://archive.org/details/encyclopaediaofh0000unse_p6q3|year=2003|publisher=Popular Prakashan, Encyclopaedia Britannica (India)|isbn=8179910660|ref=Gu}}
*{{Cite book|last=Dawar |first=Ramesh |title=Bollywood Yesterday-Today-Tomorrow|url=http://books.google.co.in/books?id=TO6Fmi8FraUC&amp;pg=RA1-PA22&amp;dq=Jawani+Diwani&amp;hl=en&amp;ei=KQ0rTNP1OYaZrAefqqjdBw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=5&amp;ved=0CDoQ6AEwBA#v=onepage&amp;q=Jawani%20Diwani&amp;f=false|year=2006|publisher=Star Publications|isbn=1905863012|ref=Ja}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* {{IMDB name|id=0080149}}


{{ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ}}

{{Persondata &lt;!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --&gt;
| NAME              = Bachchan, Jaya
| ALTERNATIVE NAMES = 
| SHORT DESCRIPTION = 
| DATE OF BIRTH     = April 9, 1948
| PLACE OF BIRTH    = [[Jabalpur]], [[Madhya Pradesh]], India
| DATE OF DEATH     = 
| PLACE OF DEATH    = 
}}
{{DEFAULTSORT:Bachchan, Jaya}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:1948ರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಹಿಂದೂಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಾಲಿ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಾಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು/ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಸದಸ್ಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಾದ ಭಾರತೀಯ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜಬಲ್ಪುರದ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]</text>
      <sha1>ai7dn8eehwkzpwzdum5sy1vzbzblngx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ (೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಗರಣ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27267</id>
    <revision>
      <id>1430957</id>
      <parentid>1429791</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99951" sha1="e3bw9sq2ah84bbzw9c9da3jy9bne3ne" xml:space="preserve">{{ಯಂತ್ರಾನುವಾದ}}
ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಲಾಬಿಗಾರರು&lt;ref name=&quot;hindumedialobbying&quot;&gt;{{cite news|first=Priscilla Jebaraj|title=The spotlight is on the media now : The Niira Radia episode raises questions about the boundary between legitimate news gathering, lobbying and influence peddling.|url=http://www.thehindu.com/opinion/lead/article907823.ece|newspaper=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|date=November 24, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101128031005/http://www.thehindu.com/opinion/lead/article907823.ece|archive-date=ನವೆಂಬರ್ 28, 2010|access-date=ಜನವರಿ 20, 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಉದ್ದಿಮೆದಾರರು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಇಲಾಖಾಧಿಕಾರಿಗಳು,  ಬೆಂಬಲಿಗರು ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತರ&lt;ref name=&quot;expressbuzzstir&quot;&gt;{{cite web|first=Gautam Datt|title=Radia tapes featuring senior scribes create stir|url=http://expressbuzz.com/nation/radia-tapes-featuring-senior-scribes-create-stir/224516.html|work=[[The Indian Express]]|publisher=Express Buzz|accessdate=23 November 2010|date=20 Nov 2010}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ನಡುವಿನ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಭಾಷಣೆಯುನ್ನು ೨೦೦೮-೦೯ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವರಮಾನ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವುದೇ '''ರಾಡಿಯಾ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಹಗರಣ'''. ೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಗರಣ ಯೋಜನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಇತರೆ ಅಪರಾಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿನ ಈ ಕರೆಯ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಪಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದೆ. ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ [http://www.vccpl.com/ ವೈಷ್ಣವಿ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110211044038/http://vccpl.com/ |date=2011-02-11 }} ಎಂಬ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಕಾಮ್, ನೋಯಿಸಿಸ್ ಸ್ಟ್ರೇಟೆಜಿಕ್ ಕನ್ಸಲ್ಟಿಂಗ್ ಸರ್ವೀಸಸ್ ಮತ್ತು  ವಿಟ್ಕಾಮ್ ಕನ್ಸಲ್ಟಿಂಗ್‌&lt;ref name=&quot;ibtimes1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ibtimes.com/articles/84868/20101123/nira-radia-tapes-2g-scam-media-involvement-barkha-dutt-vir-sanghvi.htm|title=Indian media's mighty stand exposed on wrong side of 2G spectrum scam|publisher=[[International Business Times]]|author=November 23, 2010}}&lt;/ref&gt;‍ಗಳಂತಹ ಸಹಕಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರತನ್ ಟಾಟಾರ ಟಾಟಾ ಗ್ರೂಪ್‌,&lt;ref name=&quot;zeeniraEDscanner&quot;&gt;{{cite web|title=2G: 'Lobbyist' Niira Radia under ED scanner|url=http://www.zeenews.com/news670068.html|publisher=[[Zee News]]|date=November 24, 2010}}&lt;/ref&gt; ಮುಖೇಶ್ ಅಂಬಾನಿಯವರ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಣಯ್ ರಾಯ್‌ರ ಎನ್‌ಡಿಟಿವಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕಂಪನಿಗಳು ಇವರ ಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;msn1&quot;&gt;{{cite web|title=Queen of connections : First a quiz. What connects Ratan Tata, Mukesh Ambani and Sunil Mittal? Niira Radia.|url=http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4595860|work=E Jayakrishnan, India Syndicate,|publisher=[[MSN]] India|date=22 November 2010|access-date=20 ಜನವರಿ 2011|archive-date=23 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101123122554/http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=4595860|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ರಾಡಿಯಾ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ==

ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾರ  ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಪ್ಪುಹಣವನ್ನು- ಬಿಳಿಮಾಡುವಿಕೆ, ತೆರಿಗೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರಗಳನ್ನು ತನಿಖೆಗೊಳಪಡಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ೨೦೦೮-೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಅಧಿಕಾರ ಪತ್ರ ಪಡೆದ ನಂತರ ಭಾರತೀಯ ವರಮಾನ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ&lt;ref name=&quot;oneindia&quot; /&gt; ೩೦೦ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ರಾಡಿಯಾರ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|first=Ashish Khetan|title='Radia lobbied to get Raja telecom ministry'|url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/96109/Top%20Stories/%27Radia+lobbied+to+get+Raja+telecom+ministry%27.html|work=[[Headlines Today]]|publisher=[[India Today]]|accessdate=23 November 2010}}&lt;/ref&gt;

ನವೆಂಬರ್ ೧೬, ೨೦೦೭ರಂದು ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೂರು ದಾಖಲಾದ ಎಂಟು ತಿಂಗಳ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ೨೦೧೦ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ಗಿಂತ ಮೊದಲಿಗೆ ವರಮಾನ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ]] ಜೊತೆಯಾಗಿ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತೀಯ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ  ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಸಲ್ಲಿಸಿದವು. ರಿಲಯನ್ಸ್ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್‌ನ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಗೌರವ್ ವಾಹಿ ಮತ್ತು ರಾಡಿಯಾ ಒಡೆತನದ ವೈಷ್ಣವಿ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಾಜಿ ಕೆಲಸಗಾರ್ತಿ(ನಿರ್ದೇಶಕಿ)&lt;ref&gt;[http://in.linkedin.com/pub/rashmi-naik/4/468/1bb ರಶ್ಮಿ ನಾಯ್ಕ್ - ಲಿಂಕ್ಡ್‌ಇನ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ರಶ್ಮಿ ನಾಯಕ್ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಒಂದು ಪತ್ರ ಬರೆದು ಆರೋಪ ಮಾಡಿದ್ದರು. ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾದ ವಿರುದ್ಧ ಬಂದ ದೂರಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯ ಡೈರಕ್ಟರೇಟ್ ಜನರಲ್ (ತನಿಖಾದಳ) ಅಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ  ರಾಡಿಯಾರ ದೂರವಾಣಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಗಾ ಇಡಲು ಆದೇಶಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ಸರ್ಕಾರದ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120811040553/http://indiatoday.intoday.in/story/excolleague-reliance-employee-nailed-radia/1/123436.html ಎಕ್ಸ್-ಕಲೀಗ್, ರಿಲಯನ್ಸ್ ಎಂಪ್ಲಾಯಿ ನೇಲ್ಡ್ ರಾಡಿಯಾ?: ಲೇಟೆಸ್ಟ್ ಹೆಡ್‌ಲೈನ್ಸ್: ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೆ]&lt;/ref&gt; ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೭, ೨೦೧೦ ರಾಡಿಯಾರ ವೈಷ್ಣವಿ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ಸ್ ವಕ್ತಾರ ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ಹೇಳಿದರು; &quot;ತಮ್ಮ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಈಗ ಅಥವಾ ಮಾಜಿ ಕೆಲಸಗಾರರು ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ತನಿಖಾದಳಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಮೇಲೆ ದೂರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಾವು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ.&quot;&lt;ref&gt;[http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/telecom/None-of-our-employees-made-any-complaintVaishnavi/articleshow/7117204.cms ನನ್ ಆಫ್ ಅವರ್ ಎಂಪ್ಲಾಯಿಸ್ ಮೇಡ್ ಎನಿ ಕಂಪ್ಲೇಂಟ್: ವೈಷ್ಣವಿ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ಸ್ - ದಿ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]&lt;/ref&gt;

ದಿ ಪಯೋನಿಯರ್ ಪತ್ರಿಕೆಯ ತನಿಖಾ ಪತ್ರಕರ್ತ ಜೆ. ಗೋಪಿಕೃಷ್ಣನ್ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಎ.ರಾಜಾ ಜೊತೆಯಾಗಿ ೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದ ಕುರಿತಾಗಿ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ದೂರವಾಣಿ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮೊದಲು ಮುಖ್ಯ ವಾಹಿನಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೮, ೨೦೧೦ರಂದು ದಿ ಪಯೋನಿಯರ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಟ್ಯಾಪ್ಡ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಪ್ಡ್&quot; ಹೆಸರಿನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ವರದಿಯಾಯಿತು. ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ನ್ಯಾಯಪೂರ್ವಕ ನೋಟೀಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ದಿ ಪಯೋನಿಯರ್ ಪತ್ರಿಕೆಯು “ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಹಾಗು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ತಾವು ಬರೆದದ್ದನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಿಂಪಡೆಯಬೇಕು ಮತ್ತು ನಾವು ಒಪ್ಪುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿರುವಂತೆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮುಂದಿನ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಬೇಕು&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dailypioneer.com/252932/Radia-serves-legal-notice-on-Pioneer.html |title=ದಿ ಪಯೋನಿಯರ್ :: ಹೋಮ್ : &gt;&gt; ರಾಡಿಯಾ ಸರ್ವ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಪೂರ್ವಕ ನೋಟೀಸ್ ಆನ್ ಪಯೋನಿಯರ್ |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110123114450/http://www.dailypioneer.com/252932/Radia-serves-legal-notice-on-Pioneer.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಬದಾಸ್೪ಮೀಡಿಯಾ ಎಂಬ ಹಿಂದಿ ವೆಬ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಮೇ ೨೦೧೦ರ ಮೇ ೭, ೨೦೧೦ರಂದು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು&lt;ref&gt;http://bhadas೪media.com/tv/೫೦೩೬-ಬರ್ಕಾ{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಅಂಡ್ ವೀರ್ ಆನ್ಸರಬಲ್&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆ|ಮಾಹಿತಿ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆ]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;http://bhadas೪media.com/vividh/೫೦೯೨-barkha-vir.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಆರ್‌ಟಿಐ ಇನ್ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ಕೇಸ್.&lt;/ref&gt;

ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ, ''ಓಪನ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್'' &lt;ref name=&quot;openmag1&quot;&gt;{{cite web|title=Some Telephone Conversations: Inside the networks of lobbyists and power brokers that dictate how this country is run. |url=http://www.openthemagazine.com/article/nation/some-telephone-conversations|work=[[OPEN Magazine, India|OPEN Magazine]]|accessdate=೨೩ November ೨೦೧೦|date=೨೦ November ೨೦೧೦}}&lt;/ref&gt; ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ಜೊತೆಗೆ ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತರು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಆರೋಪವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದ ಹಲವಾರು ಜನರ ನಡುವಿನ ''ಕೆಲವು''  ದೂರವಾಣಿ ಮಾತುಕತೆಗಳ ನಕಲನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Tehelkafallout&quot;&gt;{{cite news|first=Iftikhar Gilani|title=Barkha, Sanghvi in damage control mode after Open allegations|url=http://www.tehelka.com/story_main47.asp?filename=Ws1911102G_FALLOUT.asp|accessdate=23 November 2010|newspaper=[[Tehelka]]|date=November 19, 2010|archive-date=22 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101122013336/http://www.tehelka.com/story_main47.asp?filename=Ws1911102G_FALLOUT.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಕೇಂದ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ದಳ ರಾಡಿಯಾ ೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಕುರಿತಾಗಿ ೫,೮೫೧ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;dnacbi5851&quot;&gt;{{cite news|first=Kanu Sharda|title=Leaked tapes: CBI says it has 5,851 recordings|url=http://www.dnaindia.com/india/report_leaked-tapes-cbi-says-it-has-5851-recordings_1470650|newspaper=[[Daily News and Analysis]]}}&lt;/ref&gt;

ನವೆಂಬರ್ ೨೯, ೨೦೧೦ರಂದು ಔಟ್‌ಲುಕ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಮುಖಪುಟ ವರದಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿ ರಾಡಿಯಾ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ನಕಲುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿತು: &quot;''ಇಂಡಿಯಾ, ದ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್, ಈಸ್ ನೌ ಆನ್ ಸೇಲ್.'' ''ಈ ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಲಾಬಿ ಮಾಡುವವರು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳೂ ಸಹಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.....'' ''ರಾಡಿಯಾಳ ಈ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಹೇಗೆ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ದರ್ಜೆಯ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನೂ ಮಿತಜನತಂತ್ರ ಹೇಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ......'' ''ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹಿಡಿದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳೂ ಹೇಗೆ ಬೆಲೆ ನೀಡಿದರೆ ಸಿಕ್ಕಿಬಿಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಮಂಕಾದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಈ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳು ನೀಡುತ್ತವೆ. '' ''ಸಧ್ಯದ ವಿವಾದವಾದ ೨ಜಿ ಹಂಚಿಕೆಯು ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಅನೇಕ ಲಾಬಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.'' &quot; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268071|title=All Lines Are Busy|publisher=Outlook Magazine|date=29 November 2010|accessdate=04 January 2011|archive-date=7 ಜನವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110107173714/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268071|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ದೂರವಾಣಿ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳ ಸಾಕ್ಷಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ವಿಷಯ ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿರುವುದರಿಂದ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತೀಯ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ಬೆಚ್ಚಿ ಬಿದ್ದಿದೆ. ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ: &quot;ನಾವು ಪವಿತ್ರವಾದ ಗಂಗಾ ನದಿ ಮಾಲಿನ್ಯವಾಗಿರುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತೇವೆ. ಈ ಮಾಲಿನ್ಯವು ಕಂಗೆಡಿಸುವಂತದ್ದಾಗಿದೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;[http://indiatoday.intoday.in/site/Story/121742/2G%20Scam/extent-of-corporate-lobbying-shocks-supreme-court.html ಎಕ್ಸ್‌ಟೆಂಟ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಲಾಬಿಂಗ್ ಶಾಕ್ಸ್ ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟ್: 2ಜಿ ಸ್ಕ್ಯಾಮ್ : ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೆ]&lt;/ref&gt; ಎನ್‌ಜಿಓ &lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/india/NGO-to-move-SC-for-making-all-of-Radia-tapes-public/articleshow/7094920.cms ಎನ್‌ಜಿಒ ಟು ಮೂವ್ ಎಸ್‌ಸಿ ಫಾರ್ ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಲ್ ಆಫ್ ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ - ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]&lt;/ref&gt; ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ವ್ಯಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿಯು (ಸಿಪಿಐಎಲ್) ವಕೀಲ ಪ್ರಶಾಂತ್ ಭೂಷಣ್ ಅವರು  ರಾಡಿಯಾರ ಎಲ್ಲಾ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ, ರಾಡಿಯಾರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳು &quot;ಸರಕಾರದ ತೀರ್ಮಾನಗಳು, ಪಾಲಿಸಿಗಳು, ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಮಾಡುವುದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಗೆ ತಲೆಕೆಳಗು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿವೆ. ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವಸ್ತು ಸ್ಥಿತಿಯ-ವರ್ಣನೆಯ ವಿಷಯಗಳು, ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಾಧಿಸಲು ಲಾಬಿದಾರರಿಗೆ/ಬ್ರೋಕರ್‌ಗಳಿಗೆ/ಫಿಕ್ಸರ‍್ಗಳಿಗೆ ಹಣ ನೀಡಿ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ರೂಪಿಸುವುದನ್ನು ರಾಡಿಯಾರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt;

ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಮುದ್ರಿತ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ:&lt;ref name=&quot;middayphonetap1&quot;&gt;{{cite web|title=Phonegate: India Inc tapped? Copy of a purportedly leaked report says conversations of topmost industrialists, two senior journalists, were tapped with home secretary's permission|url=http://www.mid-day.com/news/2010/apr/290410-india-inc-tapped-phone-tapping-leaked-report-ratan-tata-mukesh-ambani-sunil-mittal.htm|publisher=[[Mid-day]]|accessdate=23 November 2010|date=2010-04-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;outlookradialines&quot;&gt;{{cite news|title=All Lines Are Busy : There was not one pie Nira Radia didn’t have her hand in nor any area—media, corporate or government—she didn’t have a contact in|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268071|accessdate=23 November 2010|newspaper=[[Outlook (magazine)|Outlook]]|date=Nov ೨೯, ೨೦೧೦|archive-date=7 ಜನವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110107173714/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268071|url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

====ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು====

* ಎ.ರಾಜಾ, ಮಾಜಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವ
* ಕನಿಮೋಳಿ, [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯ ಸಭಾ]] ಸದಸ್ಯೆ
* ಎನ್.ಕೆ.ಸಿಂಗ್, [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯ ಸಭಾ]] ಸದಸ್ಯ
* ಅನು ಟಂಡನ್, [[ಲೋಕಸಭೆ|ಲೋಕ ಸಭಾ]] ಸದಸ್ಯ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?269666|title=Radia could even have known she was being probed|publisher=Outlook Magazine|date=December 2010|accessdate=18 December 2010|archive-date=19 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101219114506/http://www.outlookindia.com/article.aspx?269666|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
* ಪೂಂಗೋತಾಯ್ ಅಲಾಡಿ ಅರುಣಾ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವೆ,ಡಿಎಂಕೆ
* (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) &quot;ಪಿಎಂ&quot;,&quot;ಪಿಎಂಒ&quot; (ಪ್ರಧಾನಿ, ಪ್ರಧಾನಿ ಸಚಿವಾಲಯ)
* (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) &quot;(೭)ಆರ್‌ಸಿಆರ್&quot; (೭, ರೇಸ್‌ ಕೋರ್ಸ್ ರೋಡ್), ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಅಧೀಕೃತ ನಿವಾಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯ ಸ್ಥಳ
* (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) &quot;ಎಸ್.ಜಿ&quot; [[ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ]],, [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
* (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) ಅಹಮ್ಮದ್ ಪಟೇಲ್, [[ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ|ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಯವರ]] ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/123775/India/karuna-is-a-senile-man-who-wont-last-say-radia-raja.html|title=Karuna is a senile man who won't last: Radia, Raja|publisher=India Today Magazine|date=December 18 2010|accessdate=December 18 2010}}&lt;/ref&gt;
* (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) ಗುಲಾಂ ನಬಿ ಆಜಾದ್, ಕೇಂದ್ರ ಆರೋಗ್ಯ ಸಚಿವ 
* (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) [[M ಕರುಣಾನಿಧಿ|ಮುತ್ತುವೇಲ್ ಕರುಣಾನಿಧಿ]], ತಮಿಳುನಾಡು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ

====ಉದ್ಯಮ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು====

* ರತನ್ ಟಾಟಾ, ಟಾಟಾ ಗ್ರೂಪ್‌&lt;ref name=&quot;outlookindia.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268068 |title=www.outlookindia.com {{!}} ದ ರತನ್ ಟಾಟಾ, ಬರ್ಕಾ ದತ್ &amp; ಇತರೆ ಟೇಪ್‌ಗಳು |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110119033312/http://outlookindia.com/article.aspx?268068 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಮುಖೇಶ್ ಅಂಬಾನಿ, ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268432 |title=www.outlookindia.com {{!}} #107 ಮುಖೇಶ್ ಅಂಬಾನಿ: ಜುಲೈ 06, 2009 21:55:33 |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120033436/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268432 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ತರುಣ್ ದಾಸ್, ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮ ಒಕ್ಕೂಟದ (ಸಿಐಸಿ)&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;http://www.outlookindia.com [http://www.outlookindia.com/article.aspx?268618    800 ನ್ಯೂ ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110120033441/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268618 |date=2011-01-20 }}&lt;/ref&gt; ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು
* ನೋಯಲ್ ಟಾಟಾ, ಟಾಟಾ ಗ್ರೂಪ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷ  ರತನ್ ಟಾಟಾರ ಮಲಸಹೋದರ, ಟಾಟಾ ಇಂಟ್ರನ್ಯಾಷನಲ್&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268810 |title=www.outlookindia.com {{!}} 11-188819-0-08-20090618-185014 |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110128234428/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268810 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಎಂಡಿ.
* ಮನೋಜ್ ಮೋದಿ, ಮುಖೇಶ್ ಅಂಬಾನಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಹಾಯಕ, ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268368 |title=www.outlookindia.com {{!}} #44 ಮನೋಜ್ ಮೋದಿ: ಜೂನ್ 10, 2009 23:12:34 |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110119100244/http://outlookindia.com/article.aspx?268368 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) ಅನಿಲ್ ಅಂಬಾನಿ, ರಿಲಯನ್ಸ್ ಎಡಿಎಜಿ&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268214 |title=www.outlookindia.com {{!}} ದ ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್ |access-date=2021-03-22 |archive-date=2014-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529023723/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268214 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) ಯುನಿಟೆಕ್ ಗ್ರೂಪ್‌, ಭಾರತದ ಎರಡನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ ಹೂಡಿಕೆ ಕಂಪನಿ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?269379 |title=www.outlookindia.com {{!}} 11-188819-0-26-20090529-110537 |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110115033655/http://www.outlookindia.com/article.aspx?269379 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) ಸುನೀಲ್ ಮಿತ್ತಲ್, ಏರ್‌ಟೆಲ್
* (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) ಆರ್‌ಕೆ ಕೃಷ್ಣನ್ ಕುಮಾರ್, ಟಾಟಾ ರಿಯಾಲ್ಟಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್  ಇನ್‌ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್, ಮತ್ತು ಟಾಟಾ ಹೌಸಿಂಗ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಕಂಪನಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ&lt;ref&gt;[http://www.outlookindia.com/article.aspx?269671 www.outlookindia.com | ‘ತೋ ಆಪ್ ಏಕ್ ಕಾಮ್ ಕರೋ ನಾ, ಯು ಜಸ್ಟ್ ಟಾಕ್...] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110122210747/http://www.outlookindia.com/article.aspx?269671 |date=2011-01-22 }}[http://www.outlookindia.com/article.aspx?269671 ಕಾಲ್ ಹಿಮ್, ಪ್ರೈಮ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್...’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110122210747/http://www.outlookindia.com/article.aspx?269671 |date=2011-01-22 }}&lt;/ref&gt;

====ಪತ್ರಕರ್ತರು====

* ವೀರ್ ಸಾಂಘ್ವಿ, ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಸಹಾಯಕ ಸಂಪಾದಕ ನಿರ್ದೇಶಕ
* ಬರ್ಕಾ ದತ್, ಗ್ರೂಪ್‌ ಸಂಪಾದಕಿ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ನ್ಯೂಸ್, ಎನ್‌ಡಿಟಿವಿ
* ಪ್ರಭು ಚಾವ್ಲಾ,&lt;ref name=&quot;expressbuzzstir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;chawla&quot;&gt;{{cite web|title=Prabhu Chawla Gas judgement discussion|url=http://business.outlookindia.com/view.aspx?vname=IMP-Prabhu%20Chawla%20Gas%20judgement%20discussion-20090620-143207.wav|publisher=Outlook}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ''ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೆ''  ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಮಾಜಿ ಸಂಪಾದಕ, ಈಗ ''ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್''  ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕ
* ಶಂಕರ್ ಅಯ್ಯರ್ (ಮೊದಲು ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೆ ಗ್ರೂಪ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದರು)&lt;ref name=&quot;outlookindia.com&quot; /&gt;
* ಜಿ.ಗಣಪತಿ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಮ್, ಇಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt;
* ಎಂ.ಕೆ. ವೇಣು  ಹಿರಿಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಭಾಗದ ಪತ್ರಕರ್ತ&lt;ref&gt;[http://www.outlookindia.com/article.aspx?268085 www.outlookindia.com | ‘ಗಿವ್ ಯುವರ್ ಸ್ಟೋರಿ ಟು ಎ ನ್ಯೂಸ್ ಪೇಪರ್ ವಿಚ್ ವಿಲ್ ಕ್ಯಾರಿ ಇತ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ ಎ ಲೀಡ್ ಫ್ಲೈಯರ್. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110119051801/http://outlookindia.com/article.aspx?268085 |date=2011-01-19 }}[http://www.outlookindia.com/article.aspx?268085 ಇಸ್ಕೊ ಸಿಎನ್‌ಬಿಸಿ ಕೊ ದೊ.’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110119051801/http://outlookindia.com/article.aspx?268085 |date=2011-01-19 }}&lt;/ref&gt;
* ರಾಜ್‌ದೀಪ್ ಸರ್ದೇಸಾಯಿ, ಸಿಎನ್‌ಎನ್-ಐಬಿಎನ್&lt;ref name=&quot;Rajdeep-MMvisitsIBN&quot;&gt;{{cite web|title=Audio: Rajdeep-MM visits IBN|url=http://outlookindia.com/audio/imp/Rajdeep-MMvisitsIBN-20090707-162552.wav|work=Outlook|accessdate=23 November 2010|archive-date=26 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726094552/http://outlookindia.com/audio/imp/Rajdeep-MMvisitsIBN-20090707-162552.wav|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;outlookpowertapes&quot;&gt;{{cite news|title=The Power Tapes : The other big 'national resource' story involves the virtual who's who: Ambani V/s Ambani V/s Tata, gas and power sector war involving big name journos, politicians, babus, corporates|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268069|accessdate=23 November 2010|newspaper=Outlook|date=Nov 18, 2010|archive-date=24 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101124004329/http://outlookindia.com/article.aspx?268069|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ರಾಜೇಂದರ್ ಪೋಚಾ, ''ಬಿಜಿನೆಸ್‌ವರ್ಲ್ಡ್''   ಮಾಜಿ ಸಂಪಾದಕ ಮತ್ತು ಇಂಡಿ ಮೀಡಿಯಾ ಕೋ.ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ (ನ್ಯೂಸ್‍ಎಕ್ಸ್‍)ನ ಸಹ ಒಡೆಯ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268339 |title=www.outlookindia.com {{!}} #15 ರಾಜೇಂದರ್ ಪೋಚಾ: ಮೇ 22, 2009 16:06:38 |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110119101532/http://outlookindia.com/article.aspx?268339 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಹೆಸರು) ರಾಘವ್ ಬೇಹ್ಲ್, ಟಿವಿ೧೮ (ಸಿಎನ್‌ಬಿಸಿ ಟಿವಿ೧೮ ಮತ್ತು ಇದರ ಸಹಯೋಗಿ ಕಂಪನಿಗಳಾದ ಸಿಎನ್‌ಎನ್-ಐಬಿಎನ್)ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ 
* (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಹೆಸರು) ಪ್ರಣಯ್ ರಾಯ್, ನ್ಯೂಡೆಲ್ಲಿ ಟೆಲಿವಿಜನ್(ಎನ್‌ಡಿಟಿವಿ)ಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268438 |title=www.outlookindia.com {{!}} #113 ಸುನೀಲ್ ಸೇಥ್: ಜುಲೈ 07, 2009 16:14:07 |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110119101806/http://outlookindia.com/article.aspx?268438 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

====ಇತರರು====

* ಸುನೀಲ್ ಅರೋರಾ, ೧೯೮೦-ಬ್ಯಾಚಿನ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆ (ಐಎ‌ಎಸ್) ಅಧಿಕಾರಿ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?269576 |title=www.outlookindia.com {{!}} 11-188819-0-10-20090622-120534 |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110119105052/http://outlookindia.com/article.aspx?269576 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ರಂಜನ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ, ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿಯವರ ಅಳಿಯ, ಹೋಟೆಲು ಮಾಲಿಕ, ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಲಾಬಿದಾರ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268340 |title=www.outlookindia.com {{!}} #16 ರಂಜನ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ: ಮೇ 22, 2009 16:55:35 |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110120034029/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268340 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಸುನೀಲ್ ಸೇಥ್, ನಟ, ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಂಕಣಕಾರ&lt;ref&gt;[http://openthemagazine.com/article/nation/i-am-there-you-want-me-to-speak-to-anyone “ಐ ಆ‍ಯ್‌ಮ್ ದೇರ್... ಯು ವಾಂಟ್ ಮಿ ಟು ಸ್ಪೀಕ್ ಟು ಎನಿಒನ್” | ಓಪನ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್]&lt;/ref&gt;
* ಆರ್.ಕೆ ಚಂದೋಲಿಯಾ ಮಾಜಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸಚಿವ ಎ.ರಾಜಾರ aide&lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot; /&gt;
* ಸೆಸಿಲಿಯಾ, ಆಪ್ತ ಸಹಾಯಕಿ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268729 |title=www.outlookindia.com {{!}} 08-188819-0-03-20090524-163643 |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110115033846/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268729 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ರಜತಿ ಅಮ್ಮಲ್, ಕರುಣಾನಿಧಿ ಮೂರನೇಯ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಡಿಎಂಕೆ,ಎಂಪಿ ಕನಿಮೋಳಿತಾಯಿ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268374 |title=www.outlookindia.com {{!}} #50 ರಜತಿ ಅಮ್ಮಲ್: ಜೂನ್ 13, 2009 11:47:40 |access-date=2011-01-20 |archive-date=2010-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203092822/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268374 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) ಮಾಜಿ [[ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು|ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ]], ವಿಜೇಂದರ್ ಜೈನ್&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268405|title=This Litigant Told Me He Paid Vijender Jain 9 Cr|publisher=Outlook Magazine|date=Nov 18 2010|accessdate=Dec 18 2010|archive-date=2010-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20101203093441/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268405|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
* (ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ) ಗೋಪಾಲ್ ಸುಬ್ರಮಣಿಯಮ್, ಭಾರತದ ಸಾಲಿಸಿಟರ್ ಜನರಲ್ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?268071 |title=www.outlookindia.com {{!}}ಅಲ್ ಲೈನ್ಸ್ ಆರ್ ಬ್ಯುಸಿ |access-date=2011-01-20 |archive-date=2011-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110107173714/http://www.outlookindia.com/article.aspx?268071 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ==

ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳ ನಕಲಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ರಾಡಿಯಾ ದಯಾನಿಧಿ ಮಾರನ್‌ರನ್ನು ಪುನಃ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಖಾತೆಗೆ ನಿಯೋಜಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಲಾಬಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

* ರಾಡಿಯಾ ಮಿಸ್ ಬರ್ಕಾ ದತ್ ಜೊತೆಗೆ ೦೯೪೮ ಐಎಸ್‌ಟಿ ಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ದತ್: &quot;(ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಡಿಎಂಕೆ ನಡುವೆ) ಹೇಳಿಕೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ, ಹೌದು&quot;&lt;br&gt;
ರಾಡಿಯಾ: 'ನನ್ನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾದ ಸಲಹೆ ಏನೆಂದರೆ ನೀವು (ಕಾಂಗ್ರೆಸ್)ಗೆ ಹೇಳಿ ಅವರಿಗೆ (ಕರುಣಾನಿಧಿ) ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ...'&lt;br&gt;
ದತ್: ಓಕೆ ನಾನು ಮಾತನಾಡುತ್ತೇನೆ'.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://business.outlookindia.com/view.aspx?vname=Barkha--18-188819-0-10-20090522-094851.wav |title=www.outlookindia.com &amp;#124; #3 Barkha Dutt: May 22, 2009 09:48:51 |publisher=Business.outlookindia.com |date= |accessdate=2010-12-03 |archive-date=2010-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101122163943/http://business.outlookindia.com/view.aspx?vname=Barkha--18-188819-0-10-20090522-094851.wav |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ನಂತರದ ೧೦೪೭ ಐಎಸ್‌ಟಿ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ, &quot;ಇದೊಂದು (ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಸಂದೇಶ ರವಾನೆ ಮಾಡುವುದು) ಸಮಸ್ಯೆ ಅಲ್ಲ ಮತ್ತು ತಾನು ಗುಲಾಂ(ನಬಿ ಆಜಾದ್) ಜೊತೆಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತೇನೆ&quot; ಎಂದು ಬರ್ಕಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://business.outlookindia.com/view.aspx?vname=Barkha%20Dutt-02-188819-0-01-20090522-104733.wav |title=www.outlookindia.com &amp;#124; #7 Barkha Dutt: May 22, 2009 10:47:33 |publisher=Business.outlookindia.com |date= |accessdate=2010-12-03 }}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

* ರಾಡಿಯಾ, ರಾಜನ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಜೊತೆಗಿನ ನಂತರದ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ, ಇವರು ಕೂಡ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಬೆಂಬಲಿಗರಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದು,&lt;ref name=&quot;hindumedialobbying&quot; /&gt; ಮೇಲಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ, &quot;ನಾನು ಬರ್ಕಾಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಕರೆ ಮಾಡಲು ಹೇಳಿದ್ದೆ. ಪ್ರಧಾನಿಯವರು ಬಾಲುರವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ನಿಜವಾಗಿಯು ಆಸಕ್ತರಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆಯೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌‍ನಿಂದ ಹೇಳಿಕೆ ಪಡೆಯಲು ಆಕೆಗೆ ಕೇಳಲಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಬರ್ಕಾ ರವಾನಿಸಿದ್ದಾಳೆ.&quot; ರಾಡಿಯ ಮುಂದುವರೆದು ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ, 'ನಿಮ್ಮ ಗೆಳೆಯ ಸುನೀಲ್ ಮಿತ್ತಲ್, ಕೂಡ ರಾಜಾ (ಮಾರನ್‌ಗೆ) ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಲಾಬಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://business.outlookindia.com/view.aspx?vname=Tarun%20Das-13-188819-0-07-20090522-165535.wav |title=www.outlookindia.com &amp;#124; #16 Ranjan Bhattacharya: May 22, 2009 16:55:35 |publisher=Business.outlookindia.com |date= |accessdate=2010-12-03 |archive-date=2010-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101122172749/http://business.outlookindia.com/view.aspx?vname=Tarun%20Das-13-188819-0-07-20090522-165535.wav |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಆಪಾದನೆ ಹೊಂದಿದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಸುದ್ದಿಯ ಪ್ರಸಾರ ನಿಷೇಧ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು==

ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿಗಳು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಂದ ಸುದ್ದಿಯ ಪ್ರಸಾರ ನಿಷೇಧ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯಿತ್ನಿಸಿದ್ದರ ವಿರುದ್ಧ ಟ್ವಿಟ್ಟರ್&lt;ref name=&quot;dnatwitter&quot;&gt;{{cite news|title=#barkhagate: Protests in 140 characters leave no space for gray areas|url=http://www.dnaindia.com/india/report_barkhagate-protests-in-140-characters-leave-no-space-for-gray-areas_1471128|newspaper=[[Daily News and Analysis|DNA]]|date=Nov ೨೪, ೨೦೧೦}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mynews1&quot;&gt;{{cite web|title=Twitter world abuzz over Radia-Barkha tapes|url=http://www.mynews.in/News/twitter_world_abuzz_over_radia_barkha_tapes_N111382.html|work=[[rediff.com]]|publisher=Mynews.in|accessdate=23 November 2010|archive-date=21 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101121235305/http://www.mynews.in/News/twitter_world_abuzz_over_radia_barkha_tapes_N111382.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌|ಫೇಸ್‌ಬುಕ್]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Barkhagate|url=http://www.facebook.com/pages/Barkhagate/133196416734121|publisher=[[Facebook]]|accessdate=23 November 2010}}&lt;/ref&gt; ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸುದ್ದಿಯು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದು ಇದನ್ನು ಮಾಡದಂತೆ ಒತ್ತಡ ಹಾಕಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;hinduglasshouse&quot;&gt;{{cite web|title=Those living in glass houses... |url=http://www.thehindubusinessline.com/2010/11/23/stories/2010112350760800.htm|work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] Business Line|accessdate=23 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;dnaSampathblog&quot; /&gt; ಈ ವಿಷಯವು ಬಹಿರಂಗವಾದ ನಂತರ ಭಾರತದ ಟ್ವಿಟ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ''#ಬರ್ಕಾಗೇಟ್''  ವಿಷಯವು ನಂಬರ್ ಒನ್ ವಿಷಯವಾಗಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;ciol1netizen&quot;&gt;{{cite web|title=2G scam: Netizens bark at Barkha, Vir Sanghvi|url=http://www.ciol.com/News/News/News-Reports/2G-scam-Netizens-bark-at-Barkha-Vir-Sanghvi/143737/0/|work=CIOL|accessdate=23 November 2010|date=November 22, 2010|archive-date=22 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101122214137/http://ciol.com/News/News/News-Reports/2G-scam-Netizens-bark-at-Barkha-Vir-Sanghvi/143737/0/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &quot;ಈ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಏನು, ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಚದುರಿಕೆಯನ್ನು ತೂಗಿನೋಡುವಲ್ಲಿ ಟ್ವಿಟ್ಟರ್ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ ಎಂದು ''ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್''  ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ&quot;.&lt;ref name=&quot;wpost1&quot;&gt;{{cite web|title=Indian journalists accused of secretly helping politicians, businesses|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/11/22/AR2010112203831.html|work=[[Washington Post]]|accessdate=23 November 2010|author=Emily Wax|date=22 November 2010}}&lt;/ref&gt;

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ''ದಿ ಹಿಂದೂ'',&lt;ref name=&quot;thehindu&quot;&gt;{{citenews|title=Opinion : ''The spotlight is on the media now''|url=http://www.thehindu.com/opinion/lead/article907823.ece|accessdate=24 November 2010|newspaper=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|date=24 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101128031005/http://www.thehindu.com/opinion/lead/article907823.ece|archive-date=28 ನವೆಂಬರ್ 2010|url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ''ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್'',&lt;ref name=&quot;deccanherald&quot;&gt;{{cite news|title=Anchored in mire : ''Journalists are only exp-ected to be witnesses.''|url=http://www.deccanherald.com/content/114750/anchored-mire.html|accessdate=23 November 2010|newspaper=[[The Deccan Herald]]|date=23 November 2010 }}&lt;/ref&gt; ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್&lt;ref name=&quot;expressbuzzstir&quot; /&gt; ನಂತಹ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಟೇಪ್ ಕುರಿತಾಗಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದವು. ''ಎಚ್‌ಟಿ ಮೀಡಿಯಾ'', ''ಮಿಂಟ್''  (ಎಚ್‌ಟಿ ಮೀಡಿಯಾ ಒಡೆತನದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಪತ್ರಿಕೆ)&lt;ref name=&quot;minteditor&quot;&gt;{{cite web|title=Editor’s note: Why we are quiet on the Open magazine story|url=http://www.livemint.com/2010/11/18205335/Editor8217s-note-Why-we-ar.html?h=B|publisher=[[Mint (newspaper)|Mint]]|accessdate=೨೩ November ೨೦೧೦|author=Sukumar Ranganathan|date=Nov ೧೯ ೨೦೧೦}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಎನ್‌ಡಿಟಿವಿ &quot;ಈ ನಕಲುಗಳು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾದ್ದದ್ದೆಂದು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದವು.&lt;ref name=&quot;ciol1netizen&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ndtvreply&quot; /&gt; ಸಿಎನ್‌ಎನ್-ಐಬಿಎನ್‌ಯ ಸಾಗರಿಕಾ ಗೋಸ್ ''ಫೇಸ್ ಆಫ್ ದ ನೇಶನ್''  ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಲಾಬಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ನಿಶ್ಶಕ್ತಗೊಳಿಸಿತೇ ಎಂಬ ಕುರಿತಾಗಿ ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಭಾಗವನ್ನು ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ತರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಈ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬಂದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೇ ಜಾಣತನ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;cnnibnftn&quot;&gt;{{cite news|title=FTN: Is corporate lobbying undermining democracy?|url=http://ibnlive.in.com/videos/135633/face-the-nation-with-sagarika-ghose.html|accessdate=23 November 2010|newspaper=[[CNN-IBN]]|date=22 November 2010|archive-date=26 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101126070916/http://ibnlive.in.com/videos/135633/face-the-nation-with-sagarika-ghose.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್ ಹಗರಣ ನೋಡಿದರೆ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಮಾಧ್ಯಮ ಚಿತ್ರಣವು ನೆಗ್ಗು ಬಿದ್ದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;hindumedialobbying&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;hinduglasshouse&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dnaSampathblog&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mailtodaydentmedia&quot;&gt;{{cite news|title=Outrage as Niira Radia tapes dent image of 4th Estate|url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/120570/India/outrage-as-nira-radia-tapes-dent-image-of-4th-estate.html|newspaper=[[India Today]]|date=November 20, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wsjq&amp;aindianjourno&quot;&gt;{{cite web|title=Q&amp;A: The State of Indian Journalism|url=http://blogs.wsj.com/indiarealtime/2010/11/23/qa-the-state-of-indian-journalism/|publisher=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hootblackout&quot;&gt;{{cite web|title=Oh what a lovely blackout|url=http://thehoot.org/web/home/story.php?storyid=4959&amp;mod=1&amp;pg=1&amp;sectionId=1&amp;valid=true|publisher=The Hoot}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mailtodaypamperjournos&quot;&gt;{{cite web|title=Companies love to pamper senior journalists|url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/120673/India/companies-love-to-pamper-senior-journalists.html|work=Mail Today |publisher=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt;

&quot;ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಂದ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ಸುದ್ದಿಯ ಪ್ರಸಾರ ನಿಷೇಧ ಮಾಡಿದರೆ ದೇಶದಲ್ಲಿನ ನಿಜವಾದ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದಂತೆ ಎಂದು ''ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್''  (ಡಿಎನ್‌ಎ) ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ&lt;ref name=&quot;dnaSampathblog&quot;&gt;{{cite web|title=When Radia killed the media star|url=http://www.dnaindia.com/blogs post.php?postid=318|work=[[Daily News and Analysis]]|accessdate=23 November 2010|author=G Sampath|date=20 November 2010}}&lt;/ref&gt; ಯ ಉಪ ಸಂಪಾದಕ ಜಿ.ಸಂಪತ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;huffpost1&quot;&gt;{{cite web|first=Betwa Sharma|title=Indian Media Where Art Thou on Media Scandal|url=http://www.huffingtonpost.com/betwa-sharma/indian-media-where-art-th_b_786404.html|work=[[Huffington Post]]|accessdate=23 November 2010|date=20 November 2010}}&lt;/ref&gt; ಇದಾದದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿಯಾಯಿತು, ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಇದನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದವು. ಕರಣ್ ಥಾಪರ್‌[[Karan Thapar|Karan Thaparರ]] ಸಿಎನ್‌ಎನ್-ಐಬಿಎನ್ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ, &quot;ದ ಲಾಸ್ಟ್ ವರ್ಡ್&quot; (ನವೆಂಬರ್ ೨೭, ೨೦೧೦) ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡ ಬರ್ಕಾ ದತ್ ಮತ್ತು ವೀರ್ ಸಾಂಘ್ವಿ ಕುರಿತಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ  ಶೋ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು, ಹಾಗೆಯೇ ಈ ವಿಷಯ ಟಿವಿ ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿಯ ಪ್ರಸಾರ ನಿಷೇಧ ಕೊನೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |author=&lt;!--Updated 1136 hrs 3rd Feb,2010(+5:30 GMT)--&gt; |url=http://ibnlive.in.com/shows/The+Last+Word/135950.html |title=CNN-IBN The Last Word Show:Radia tapes: Probing the journalists, CNN-IBN Show-IBNlive.com |publisher=Ibnlive.in.com |date=2010-02-03 |accessdate=2010-12-03 |archive-date=2010-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101130121034/http://ibnlive.in.com/shows/The+Last+Word/135950.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸಣ್ಣದಾದ ಆದರೆ ಪ್ರಭಾವಿಯಾದ ಗುಂಪು ಪಾಲಿಸಿಯನ್ನು ಪ್ರಭಾವಗೊಳಿಸಲು ತಮ್ಮ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ತುಂಬಾ ಸಮಯದಿಂದ ಸಂಶಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಹಸಿವಿನ ಪತ್ರಕರ್ತರು,ಲಾಬಿದಾರರು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಕುರಿತಾಗಿನ ಹರುಕು ಮುಸುಕನ್ನು ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತೆರೆಸಿದೆ ಎಂದು ದಿ ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರೊನಿಕಲ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Billions for a few, few for the billions|url=http://www.deccanchronicle.com/360-degree/billions-few-few-billions-047|publisher=[[The Deccan Chronicle]]|author=Neena Gopal|date=November 21, 2010|access-date=ಜನವರಿ 20, 2011|archive-date=ನವೆಂಬರ್ 23, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101123221242/http://www.deccanchronicle.com/360-degree/billions-few-few-billions-047|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]] ನವೆಂಬರ್ ೨೫, ೨೦೧೦ರಂದು &quot;ಯಾರು ಧಣಿಗಳು ಎಂಬುದನ್ನು ಜನರಿಗೆ ತೋರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಅವರ ಕೈಯಲ್ಲಿನ ಆಯುಧ ಎಂದರೆ ಅಂತರಜಾಲ,...  ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಗುಂಪುಗಳ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಸರ್ಕಾರಿ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ರಹಸ್ಯ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿನ ಪತ್ರಕರ್ತರಿಂದ &quot;ಅಧಿಕಾರ ಮಧ್ಯವರ್ತಿ&quot; ವಿರುದ್ಧ ಉದ್ರಿಕ್ತ ಕ್ರಿಯಾವಾದ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ&quot;&lt;ref name=&quot;toinetizen&quot;&gt;{{cite news|title=2G scam sideshow: Netizens lambast high-profile journalists|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/2G-scam-sideshow-Netizens-lambast-high-profile-journalists/articleshow/6984715.cms|newspaper=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|date=Nov 25, 2010}}&lt;/ref&gt;

ನವೆಂಬರ್ ೩೦ ೨೦೧೦ರಂದು  ದಿಲೀಪ್ ಪಡ್ಗಾಂವಕರ್, ಸಂಜಯಾ ಬರು, ಸ್ವಪನ್ ದಾಸ್‌ಗುಪ್ತಾ ಮತ್ತು ಓಪನ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಸಂಪಾದಕ ಮನು ಜೋಸೆಫ್ಒಳಗೊಂಡ ತಜ್ಞ ಪತ್ರಕರ್ತರನ್ನು ಬರ್ಕಾ ದತ್ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು  ಎನ್‌ಡಿಟಿವಿ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;http://www.ndtv.com/video/player/ndtv-special-ndtv-೨೪x೭/barkha-dutt-other-editors-on-radia-tapes-controversy/178964&lt;/ref&gt; ತೃಪ್ತಿ ಲಾಹಿರಿ&lt;ref&gt;http://blogs.wsj.com/indiarealtime/೨೦೧೦/೧೨/೦೧/a-too-argumentative-barkha-dutt-squanders-chance/&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಶೈಲಜಾ ಬಾಜ್‌ಪೇಯಿ&lt;ref&gt;http://www.indianexpress.com/news/radiia-tapes-media-tries-to-soothe-ruffled-feathers/೭೧೯೦೦೨/{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಯವರು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಒಂದು ಭಾಗವನನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದಾಗ ಬರ್ಕಾ ಯಾವುದೆ ಅರ್ಥ ಪೂರ್ಣವಾದ ಚರ್ಚೆಯಾಗಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಲಿಲ್ಲ ತುಂಬ ವಾದಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಬರ್ಕಾರ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ  ಮನು ಜೋಸೆಫ್  ತುಂಬಾ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ &lt;ref&gt;http://www.openthemagazine.com/article/voices/after-the-near-farce&lt;/ref&gt;. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨ ೨೦೧೦ರ ನಂತರ ಹೆಡ್‌ಲೈನ್ಸ್ ಟುಡೆ ಇದೇ ರೀತಿಯಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು &lt;ref&gt;http://indiatoday.intoday.in/site/Story/೧೨೧೮೨೩/Most%೨೦Popular/experts-debate-radia-tapes-impact.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;,ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಹುಲ್ ಕನ್ವಾಲ್, ಹೆಡ್‌ಲೈನ್ಸ್ ಟುಡೆಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಂಪಾದಕರಿಂದ ವೀರ್ ಸಾಂಘ್ವಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಭು ಚಾವ್ಲಾರನ್ನು ಅವರ ನಡತೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ವೀರ್ ಸಾಂಘ್ವಿ  ಬರ್ಕಾ ದತ್‌ರಂತೆ ತಜ್ಞರಿಂದ ಬಹುವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿ ಹಿಂಸೆಗೊಳಪಡಲಿಲ್ಲ, &quot;ಮೂಲವನ್ನು ಉಜ್ಜಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ&quot; ಅವರು ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;http://blogs.wsj.com/indiarealtime/೨೦೧೦/೧೨/೦೨/vir-sanghvi-gets-points-for-being-apologetic/&lt;/ref&gt;

==ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು==

ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೦ರಂದು ''ದಿ ಪಯೋನಿಯರ್''  &quot;ಟ್ಯಾಪ್ಡ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಪ್ಡ್&quot; ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ವರದಿಗಾಗಿ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ನ್ಯಾಯಪೂರ್ವಕ ನೋಟೀಸ್  ಜಾರಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ''ದಿ ಪಯೋನಿಯರ್'' {{'}} ದೂರ ಸಂಪರ್ಕ ಚಾಲನೆ ಮಾಡಲು ೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ವಿತರಣೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ಕೈವಾಡ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವರದಿ ಮಾಡಿರುವುದು, ದೂರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಚಿವ ಎ.ರಾಜಾ ಜೊತೆಗಿನ ರಾಡಿಯಾ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕಗಿ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿರುವ ವರದಿಯು &quot;ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುಳ್ಳು, ಆಧಾರರಹಿತ ಮತ್ತು ಹಗೆತನದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಮತ್ತು ಮಾನನಷ್ಟ ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ&quot; ಎಂದು ನೋಟಿಸ್ ಹೇಳಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Radia serves legal notice on Pioneer|url=http://www.dailypioneer.com/252932/Radia-serves-legal-notice-on-Pioneer.html|publisher=[[The Pioneer (Indian newspaper)|The Pioneer]]|date=November 23, 2010|access-date=ಜನವರಿ 20, 2011|archive-date=ಜನವರಿ 23, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110123114450/http://www.dailypioneer.com/252932/Radia-serves-legal-notice-on-Pioneer.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಪ್ರಧಾನ ಪತ್ರಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರರು ಆರೋಪವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Tehelkafallout&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://bhadas4media.com/article-comment/7449-2010-11-20-02-28-02.html |title=Article by Amitabh Thakur |publisher=Bhadas4media.com |date=2010-11-20 |accessdate=2010-12-03 |archive-date=2010-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101120212618/http://bhadas4media.com/article-comment/7449-2010-11-20-02-28-02.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.newspostindia.com/2010-11-20-until-barkha-dutt-vir-sanghvi-resign-boycott-ndtv-hindustan-times |title=Until Barkha Dutt, Vir Sanghvi resign, boycott NDTV &amp; Hindustan Times? |publisher=Newspostindia.com |date= |accessdate=2010-12-03 |archive-date=2010-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101123203212/http://www.newspostindia.com/2010-11-20-until-barkha-dutt-vir-sanghvi-resign-boycott-ndtv-hindustan-times |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ ಎಂದು''ಓಪನ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್''  ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;openresponse&quot;&gt;{{cite web|title=Open’s response to NDTV|url=http://openthemagazine.com/article/nation/open-s-response-to-ndtv|work=[[OPEN Magazine, India|OPEN Magazine]]|accessdate=೨೩ November ೨೦೧೦|archive-date=2010-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20101225191349/http://openthemagazine.com/article/nation/open-s-response-to-ndtv|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ದತ್ ತನ್ನ ಟ್ವಿಟ್ಟರ್ ಖಾತೆಯ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ:'' ನಾನು ಎಂದು ಬೇಟಿಯಾಗದ (ರಾಜಾ)ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದೆನೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವುದು ವಿಲಕ್ಷಣ ವ್ಯಂಗ, ಮತ್ತು ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಟಿವಿ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ್ದೆನೆ ಶುಭರಾತ್ರಿ!'' &lt;ref name=&quot;wpost1&quot; /&gt;

ನ್ಯೂ ಡೆಲ್ಲಿ ಟೆಲಿವಿಜನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ತನ್ನ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ  ಬರ್ಕಾ ಎ ರಾಜಾ ಪರವಾಗಿ ಲಾಬಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಪ್ರಚೋದಿತ ಆರೋಪಣೆ &quot;ರುಜುವಾತು ಮಾಡದ, ಆಧಾರರಹಿತ ಮತ್ತು ಮಾನನಷ್ಟಕರ&quot; ಮತ್ತು  ''ಓಪನ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್''  ವಿರುದ್ಧ ಹೆದರಿಸುವ ಕ್ರಮ ಎಂದು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;oneindia&quot;&gt;{{cite web|title=Does media follow unethical, biased journalism?|url=http://news.oneindia.in/2010/11/21/does-media-follow-unethical-biased-journalism.html|work=[[Oneindia.in]]|accessdate=23 November 2010|date=November 21, 2010|archive-date=22 ಆಗಸ್ಟ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110822183805/http://news.oneindia.in/2010/11/21/does-media-follow-unethical-biased-journalism.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ndtvreply&quot;&gt;{{cite web|title=NDTV on defamatory remarks against Barkha Dutt|url=http://www.ndtv.com/article/india/ndtv-on-defamatory-remarks-against-barkha-dutt-67210|publisher=[[NDTV]]|accessdate=23 November 2010|date=November 18, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ArabNews&quot;&gt;{{cite web|title=og eating dog?|url=http://arabnews.com/economy/article197027.ece|publisher=[[ArabNews]]|accessdate=23 November 2010|date=Nov 20, 2010|archive-date=24 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101124070841/http://arabnews.com/economy/article197027.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

''ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್''  ತನ್ನ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾಂಘ್ವಿಯವರ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ನಕಲುಗಳು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾದ್ದದ್ದೆಂದು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.&lt;ref name=&quot;hindustantimesclarification&quot;&gt;{{cite news|title=A CLARIFICATION|url=http://www.hindustantimes.com/A-CLARIFICATION/Article1-628408.aspx|newspaper=[[Hindustan Times]]|date=November 19, 2010|access-date=ಜನವರಿ 20, 2011|archive-date=ನವೆಂಬರ್ 21, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101121232149/http://www.hindustantimes.com/A-CLARIFICATION/Article1-628408.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಂದು, ಬರ್ಕಾ ದತ್ ಟೇಪ್ ಕುರಿತು ಎದ್ದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು, ಇವರ ಹಕ್ಕುಕೋರಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;duttstatement&quot;&gt;{{cite web|title=Barkha Dutt on the Allegations Against Her|url=http://www.ndtv.com/page/?type=barkha-statement|date=26 November 2010}}&lt;/ref&gt;

೨೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಂದು, ವೀರ್ ಸಾಂಘ್ವಿ  ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ವಿವಾದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರದ ಕುರಿತಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ನೀಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;sanghvistatement&quot;&gt;{{cite web|title=Setting the record straight|url=http://virsanghvi.com/CounterPoint-ArticleDetail.aspx?ID=582|date=27 November 2010|access-date=20 ಜನವರಿ 2011|archive-date=30 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101130000300/http://virsanghvi.com/CounterPoint-ArticleDetail.aspx?ID=582|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

೩೦ ನವೆಂಬರ್, ೨೦೧೦ರಂದು, ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಓಪನ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಸಂಪಾದಕ ಮನು ಜೋಸೆಫ್ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ  ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಸಂಪಾದಕರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ವಿರುದ್ಧದ ಅರೋಪವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸದೆ ಎನ್‌ಡಿಟಿವಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು,ಓಪನ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಮೊದಲಿಗೆ ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್ ಮತ್ತು ನಕಲಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ndtv.com/video/player/ndtv-special-ndtv-24x7/barkha-dutt-other-editors-on-radia-tapes-controversy/178964|title=Barkha Dutt, other editors on Radia tapes controversy|publisher=NDTV|date=30 November 2010|accessdate=22 December 2010}}&lt;/ref&gt;

೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್, ೨೦೧೦ರಂದು, ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮ ಒಕ್ಕೂಟ(ಸಿಐಐ‌)ದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ತರುಣ್ ದಾಸ್ ಸಿಎನ್‌ಎನ್-ಐಬಿಎನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ [[Karan Thapar|ಕರಣ್ ಥಾಪರ್‌]]ರ &quot;ಡೆವಿಲ್ಸ್ ಅಡ್ವೋಕೇಟ್&quot; ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಯಾವುದೇ ಕಾನುನೂ ಬಾಹಿರ ಚಟುವಟಿಕೆ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/shows/Devil%27s+Advocate/137903.html|title=Devil's Advocate: Tarun Das on Radia, Kamal Nath|publisher=CNN-IBN|date=19 December 2010|accessdate=22 December 2010|archive-date=1 ಮಾರ್ಚ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110301190154/http://ibnlive.in.com/shows/Devil%27s+Advocate/137903.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ರಾಡಿಯಾರ ಮೂಲ ಟೇಪ್‌ಗಳನ್ನು ಎ ರಾಜಾ ಮೇಲೆ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿರುವ ಅರ್ಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್&lt;/span&gt; ಹಗರಣದ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ಮತ್ತು ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಖಚಿತ ಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೂಡ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ಜಂಟಿ ಸಂಸತ್ ಮಂಡಳಿ (ಜೆಪಿಸಿ) ರಚಿಸಲು ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟಿವೆ.&lt;ref name=&quot;mailtodayjpctape&quot;&gt;{{cite web|title=JPC on Radia tapes?|url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/120849/India/jpc-on-radia-tapes.html|work=Mail Today|publisher=[[India Today]]|accessdate=23 November 2010|date= November 23, 2010}}&lt;/ref&gt; ಜಂಟಿ ಸಂಸತ್ ಮಂಡಳಿ (ಜೆಪಿಸಿ) ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಸಂಸತ್ ನಡವಳಿಕೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಂತುಹೋಗಿವೆ,ಇದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ದೀರ್ಘವಾದ ಈ ರೀತಿಯ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ- [[ಲೋಕಸಭೆ|ಲೋಕ ಸಭಾ]] ಮತ್ತು [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯ ಸಭಾ]]  ೨೨ ಕೆಲಸದ ದಿನಗಳು ನಿಂತು ಹೋಗಿವೆ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/Telecom-stalemate-longest-ever-deadlock-over-JPC-in-Parliament/articleshow/7094989.cms|title=Telecom stalemate longest-ever deadlock over JPC in Parliament|publisher=The Economic Times|date=13 December 2010|accessdate=22 December 2010}}&lt;/ref&gt;

ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್‌ನ ಸುಮಾರು ೨೦೦೦ ತಾಸುಗಳ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ೧೦ ತಾಸು ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಅಯ್ಕೆಮಾಡಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವುದನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಕೂಡ ಆರೋಪಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;dbaOutsmartedCongress&quot;&gt;{{cite news|title=Outsmarted Congress redraws strategy in Parliament|url=http://www.dnaindia.com/india/report_outsmarted-congress-redraws-strategy-in-parliament_1471196|newspaper=Daily News &amp; Analysis ( DNA)|date=Nov 24, 2010|author=Harish Gupta}}&lt;/ref&gt;

ನವೆಂಬರ್ ೨೨ ೨೦೧೦ರಂದು ೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಂಚಿಕೆ ಕೇಸಿನಲ್ಲಿ  ಸಿಬಿಐ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಫಿಡೆವಿಟ್‌ದಲ್ಲಿ ರಾಡಿಯಾ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತನಿಖೆಗಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಬಹುದು&lt;ref name=&quot;zeeniraEDscanner&quot; /&gt;, ಮತ್ತು  ತನಿಖೆಯು ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೧ರ ವರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಗಿಯಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.&lt;ref name=&quot;htradiacbiprobe&quot;&gt;{{cite news|title=Radia role to be probed, report latest by March: CBI|url=http://www.hindustantimes.com/newdelhi/Radia-role-to-be-probed-report-latest-by-March-CBI/630214/H1-Article1-629753.aspx|newspaper=[[The Hindustan Times]]|date=November 23, 2010|access-date=ಜನವರಿ 20, 2011|archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 5, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101205013537/http://www.hindustantimes.com/newdelhi/Radia-role-to-be-probed-report-latest-by-March-CBI/630214/H1-Article1-629753.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಂದು ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾರನ್ನು ಎನ್‌ಫೋರ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಡೈರೆಕ್ಟೊರೇಟ್ (ED) ಅಧಿಕಾರಿಗಳು&lt;ref name=&quot;ETNiraquestioned&quot;&gt;{{cite news|title=2G spectrum scam: Lobbyist Niira Radia being questioned|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/2G-spectrum-scam-Lobbyist-Nira-Radia-being-questioned/articleshow/6980607.cms|newspaper=[[The Economic Times]]|date=24 November 2010|access-date=20 ಜನವರಿ 2011|archive-date=26 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101126091631/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/2G-spectrum-scam-Lobbyist-Nira-Radia-being-questioned/articleshow/6980607.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;telegraphEDradiaquized&quot;&gt;{{cite news|title=Radia takes 7-hour ED test&amp;nbsp;— Lobbyist leaves smiling after telecom quiz|url=http://www.telegraphindia.com/1101125/jsp/frontpage/story_13219350.jsp|newspaper=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|date=Nov. ೨೪, ೨೦೧೦|author=IMRAN AHMED SIDDIQUI|access-date=2011-01-20|archive-date=2010-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20101128093751/http://www.telegraphindia.com/1101125/jsp/frontpage/story_13219350.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೨ಜಿ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರದ ಕುರಿತ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;toiniiraED&quot;&gt;{{cite news|title=ED questions Niira Radia on 2G scam|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/ED-records-lobbyist-Nira-Radias-statement/articleshow/6980769.cms|newspaper=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|date=25 November 2010}}&lt;/ref&gt;

ತನಿಖೆಗಾಗಿನ ದೂರವಾಣಿ ಮಾತುಕತೆ ಸೋರಿಕೆಯಾದ್ದರ ವಿರುದ್ಧ &quot; ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ಅನಿವಾರ್ಯ&quot; ಎಂದು ಗೃಹ ಸಚಿವ ಪಿ.ಚಿದಂಬರಂ ತಮ್ಮ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು&lt;ref&gt;[http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/Phone-taps-should-not-be-leaked-Chidambaram/articleshow/7036765.cms ಪೋನ್ ಟ್ಯಾಪ್ಸ್ ಶುಡ್ ನಾಟ್ ಬಿ ಲೀಕ್ಡ್: ಚಿದಂಬರಂ - ದಿ ಇಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]&lt;/ref&gt;

ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ  ಟಾಟಾ ಗ್ರೂಪ್‌‌ನ ರತನ್ ಟಾಟಾ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಲಾಬಿಗಾರ್ತಿ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ಜೊತೆಗಿನ ತಮ್ಮ ಖಾಸಗಿ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳ ಸೋರಿಕೆ ಕುರಿತಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಬೇಕು ಎಂದು ಭಾರತೀಯ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;news.outlookindia.com [http://news.outlookindia.com/item.aspx?702951    ರತನ್ ಟಾಟಾ  ಮೂವ್ಸ್ ಎಸ್‌ಸಿ ಅಗೆನೆಸ್ಟ್ ಲೀಕೇಜ್ ಆಫ್ ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ರತನ್ ಟಾಟಾ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ದಾವೆ ಹೂಡಿರುವುದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಔಟ್‌ಲುಕ್ ಮತ್ತು ಓಪನ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಮ್ಯಾಗಜೀನಗಳು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿ ಲೇಖನ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು ಇದೊಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅರ್ಜಿ ಎಂಬ ಮುಸುಕಿನೊಳಗೆ ಖಾಸಗಿ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅರ್ಜಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದ ಮಾಡಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.business-standard.com/india/news/2-magazines-challenge-tata%5Cs-petitiontapes-leak/418168/ 2 ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ಸ್ ಚಾಲೆಂಚ್ ಟಾಟಾಸ್ ಪಿಟಿಷನ್ ಆನ್ ಟೇಪ್ಸ್ ಲೀಕ್]&lt;/ref&gt; ೧೪ ಡಿಸೆಂಬರ್, ೨೦೧೦ ರಂದು ಉದ್ಯಮಿ ರತನ್ ಟಾಟಾ  ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ವ್ಯಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿಯು (ಸಿಪಿಐಎಲ್) ಎನ್‌ಜಿಒ ಒಂದು ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪ್ರಶಾಂತ್ ಭೂಷಣ್ ಮೂಲಕ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದು, ಅದರ ಪ್ರಕಾರ &quot;''ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ'' ವು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಧಿಕೄತವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿರುವ ಅಥವಾ ಮುಚ್ಚಿಡಲಾಗುವ ಇಂತಹ ಆಂತರಿಕವಾದ ಕುತಂತ್ರಗಳನ್ನು, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಗುಟ್ಟು ಮಾಡಲಾಗದಂತೆ ತೆರೆದಿಡಲು ನಿರ್ಣಯ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನೀತಿಗಳನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿವಾರಿಸಬೇಕು&quot;.  ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಬಳಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲಾ ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್‌ಗಳನ್ನೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಕೋರಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot; /&gt;

ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಲಾಬಿಗಾರರು ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಯತ್ನವು ಈ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಕೇಳಿದ [http://www.southasianmedia.net/samc/index.htm ಸೌತ್ ಏಷಿಯನ್ ಮೀಡಿಯಾ ಕಮಿಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923032529/http://www.southasianmedia.net/samc/index.htm |date=2010-09-23 }} ಅಚ್ಚರಿ ಮತ್ತು ದುಃಖ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದು ಸಂಭಾಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದ ಪತ್ರಕರ್ತರಿಗೆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡಲು ಹೇಳಿದೆ. ''&quot;ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಚಿಂತೆಗೀಡು ಮಾಡುವ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವಂತಹ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮದವರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು'',&quot; ಎಂದು ತನ್ನ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಆಯೋಗದ ಭಾರತೀಯ ವಿಭಾಗ ಹೇಳಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/124090/media-panel-wants-journalists-express.html|title=Media panel wants journalists to express regret|publisher=The Deccan Herald|date=27 December 2010|accessdate=30 December 2010}}&lt;/ref&gt;

[[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತೀಯ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ೮ನೇ ಜನವರಿ ೨೦೧೧ ರಂದು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಫಿಡವಿಟ್‌ನಲ್ಲಿ ರತನ್ ಟಾಟಾ  ಅವರು, ತಾವು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ರಿಟ್ ಅರ್ಜಿಯ ಉದ್ದೇಶ ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ಮತ್ತು ರಾಡಿಯಾ ನಡುವಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಮಾಧ್ಯಮವು ಬಿತ್ತರಿಸುವುದನ್ನು ಅಥವಾ ಪ್ರಕಟಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ವಿವೇಚನೆಯಿಲ್ಲದೇ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ &quot;ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರ ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಭಂಗ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಟಾಟಾ ಅವರ ಅಫಿಡೆವಿಟ್‌ನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಮಾಧ್ಯಮ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯ &quot;ಸಂಭಾವ್ಯ ಸಂಘರ್ಷ&quot; ಉಂಟಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಹಾ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅನಿಲ್ ಅಂಬಾನಿ ಗ್ರೂಪ್ ನ ಭಾಗವಾದ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೆ ಗ್ರೂಪ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಟಿವಿ ಟುಡೆ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೦% ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ. ಆರ್‌ಪಿಜಿ ಮತ್ತು ಮುಂಬಯಿ ಮೂಲದ ರಾಜನ್ ರಹೇಜಾ ಗ್ರೂಪ್ ಓಪನ್ ಮತ್ತು  ಔಟ್‌ಲುಕ್ಗಳ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್‌ಗಳ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿವೆ. ಈ ಎರಡೂ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ಗಳು ಟಾಟಾ ರಿಟ್ ಅರ್ಜಿಯ ವಿರುದ್ಧ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತೀಯ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ವಾದಿಸುತ್ತಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/telecom/govt-mishandled-niira-radia-tapes-ratan-tata/articleshow/7250199.cms|title=Govt mishandled Niira Radia tapes :Ratan Tata|publisher=The Economic Times|date=10 January, 2011|accessdate=10 January, 2011}}&lt;/ref&gt;

==ತನಿಖೆಗಳು==

ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಂದು ಕೇಂದ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ದಳ (ಸಿಬಿಐ) ಭಾರತೀಯ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿ, ೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ಕೈವಾಡವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಾಗಿರುವ ಅಕ್ರಮಗಳು &quot;ಅತ್ಯಂತ ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರ&quot;ದವಾಗಿದ್ದು, ಅವು ವಿದೇಶಕ್ಕೂ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/india/Neera-Radias-role-to-be-probed-in-2G-spectrum-case-CBI-to-SC/articleshow/6970871.cms ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾಸ್ ರೋಲ್ ಟು ಬಿ ಪ್ರೋಬ್ಡ್ ಇನ್ 2ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಕೇಸ್: ಸಿಬಿಐ ಟು ಎಸ್‌ಸಿ - ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]&lt;/ref&gt; ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಂದು ಸಿಬಿಐ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಏಳು ಪುಟಗಳ ಅಫಿಡೆವಿಟ್‌ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೧ರೊಳಗಡೆ ೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ತನಿಖೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಗಿಯುವುದು ಎಂದು ಹೇಳಿತು ಮತ್ತು  ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಕಲಿಗಳನ್ನು ೫,೮೫೧ ದೂರವಾಣಿ ಕರೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ೮೨,೬೬೫ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಗೊಳಪಡಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.telegraphindia.com/1101123/jsp/nation/story_13210307.jsp |title=ದಿ ಟೆಲಿಗ್ರಾಫ್-ಕಲ್ಕತ್ತಾ(ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ) ನೇಶನ್{{!}}ಸಿಬಿಐ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ 5851 ಕಾಲ್ಸ್ |access-date=2011-01-20 |archive-date=2010-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101126133345/http://www.telegraphindia.com/1101123/jsp/nation/story_13210307.jsp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಭಾರತೀಯ ಎನ್‌ಫೋರ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಡೈರೆಕ್ಟೊರೇಟ್‌ (ಇಡಿ)ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾರನ್ನು ಹಾಜರಾಗುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿತು ಮತ್ತು ೨೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ರಂದು ಎಂಟು ಗಂಟೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಕಾಲ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತು, ಇದು ತನಿಖಾದಳದಿಂದ ನಡೆದ ರಾಡಿಯಾರ ಮೊದಲ ವಿಚಾರಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇಡಿ ಮೊದಲಿಗೆ ನೀಡಿದ ಸಮನ್ಸ್‌ಗೆ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/india/ED-questions-Niira-Radia-on-2G-scam/articleshow/6980769.cms ]&lt;/ref&gt;

ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಮಾಜಿ (ಅಪರಾಧಿ) ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮಧು ಕೋಡಾರ ಗಣಿ ಡೀಲ್‌ಗೆ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಸಿಬಿಐ ಇನ್ನೊಂದು ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿತು. ಸಂಸತ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತೆ ಗಣಿ ಭೋಗ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ೧೮೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿರುವುದಾಗಿ ಕೋಡಾ ದೂರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://indiatoday.intoday.in/site/Story/120859/LATEST%20HEADLINES/radia-brokered-mining-deal-with-koda-cbi-report.html ರಾಡಿಯಾ ಬ್ರೋಕರ್ಡ್ ಮೈನಿಂಗ್ ಡೀಲ್ ವಿತ್ ಕೋಡಾ: ಸಿಬಿಐ ರಿಪೋರ್ಟ್: ಲೆಟೇಸ್ಟ್ ಹೆಡ್‌ಲೈನ್ಸ್ : ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೆ]&lt;/ref&gt;

೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಂಚಿಕೆ ಕುರಿತಾಗಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೮, ೨೦೧೦ರಂದು ಸಿಬಿಐ, [[ದೆಹಲಿ]] ಮತ್ತು  ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈಯ]] ಎ.ರಾಜಾರಿಗೆ ಅವರ ಸಂಬಂಧಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ೧೪ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು.&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/india/2G-spectrum-scam-CBI-raids-residences-of-A-Raja/articleshow/7063519.cms ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bharatchronicle.com/trouble-for-a-raja-cbi-unearths-incriminating-documents-11560 |title=ಟ್ರಬಲ್ ಫಾ ಎ.ರಾಜಾ; ಸಿಬಿಐ ಅನ್‌ಅರ್ಥ್ಸ್ ‘ಇನ್‌ಕ್ರಿಮಿನೇಟಿಂಗ್’ ಡಾಕ್ಯೂಮೆಂಟ್ಸ್ {{!}} ಭಾರತ್ ಕ್ರೋನಿಕಲ್ |access-date=2011-01-20 |archive-date=2010-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101210231853/http://www.bharatchronicle.com/trouble-for-a-raja-cbi-unearths-incriminating-documents-11560 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೫, ೨೦೧೦ರಂದು ಸಿಬಿಐ ಹೆಚ್ಚಿನ ತನಿಖೆಗಾಗಿ [[ದೆಹಲಿ]] ಮತ್ತು ತಮಿಳು ನಾಡಿನ [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈಯಲ್ಲಿ]] ವಿವಿಧ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಗರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಿಬಿಐ  ಲಾಬಿಗಾರ್ತಿ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ, ಮಾಜಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ನಿಯಂತ್ರಣದ(ಟ್ರಾಯ್) ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರದೀಪ್ ಬೈಜಲ್ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸಚಿವ ಎ.ರಾಜಾರ ಸಂಬಂಧಿಗಳ ಮನೆ ಮತ್ತು ಕಛೇರಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತು. ಸಿಬಿಐ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾರನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗೊಳಪಡಿಸುತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/india/2G-scam-CBI-raids-Niira-Radia-ex-Trai-chief-Rajas-relatives/articleshow/7103281.cms 2ಜಿ ಸ್ಕ್ಯಾಮ್: ಸಿಬಿಐ ರೇಡ್ಸ್ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ, ಎಕ್ಸ್ -ಟ್ರೈ ಛೀಪ್, ರಾಜಾಸ್ ರಿಲೇಟಿವ್- ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]&lt;/ref&gt; ತಮಿಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ದಾಳಿಯು ಎ.ರಾಜಾರ ಆಡಿಟರ್ ಮತ್ತು ಎ.ರಾಜಾ ಪಕ್ಷ ಡಿಎಂಕೆಗೆ ಸಮೀಪವರ್ತಿ ಪತ್ರಕರ್ತ ಕಾಮರಾಜ್, ಕಾಮರಾಜ್‌ ಹೆಂಡತಿ ಜಯಸುಧಾ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ಒಡೆತನದ ವೈಷ್ಣವಿ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್ಸ್ ಕಚೇರಿಯ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿ ಇವರು ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.  ಎ.ರಾಜಾರ ಸಹೋದರ ರಾಮಚಂದ್ರನ್, ಪೆರಿಯಾರ್ ನಗರ, ತಿರುಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ ಕಛೇರಿಯ ಮೇಲು ದಾಳಿ ನಡೆಯಿತು, ರಾಜ್ಯ ಸಭಾ ಎಂಪಿ ಮತ್ತು ಕರುಣಾನಿಧಿ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಕನಿಮೋಳಿ ಯಿಂದ ಅನುಗ್ರಹ ಪಡೆದಿದ್ದರು, ಕನಿಮೋಳಿ ಎ.ರಾಜಾರಿಗೆ ದೃಢವಾದ ಬೆಂಬಲಿಗರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[http://www.ndtv.com/article/india/2g-spectrum-scam-cbi-raids-niira-radia-pradip-baijal-72731 2ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಗರಣ: ಸಿಬಿಐ ರೇಡ್ಸ್ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ, ಪ್ರದೀಪ್ ಬೈಜಲ್]&lt;/ref&gt; ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾರ ಮನೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ಸಿಬಿಐ ತನಿಖೆ ಮಾಡಿದ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೂಢಾರ್ಥ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಒಂದು ಡಜನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಸಿಬಿಐ ತಾನು ಜಪ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳ ಹಾರ್ಡ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಡ್ರೈವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ ಸರ್ವೀಸಸ್ ಲ್ಯಾಬ್‌ನ ಸಹಾಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಚೆನ್ನೈ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸಹಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/news/national/article956491.ece |title=ದಿ ಹಿಂದೂ : ನ್ಯೂಸ್ / ನ್ಯಾಷನಲ್ : ಸಿಬಿಐ ಟು ಇಂಟೆನ್ಸಿಫೈ 2ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಗರಣ ಪ್ರೋಬ್ |access-date=2011-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224064321/http://www.thehindu.com/news/national/article956491.ece |archive-date=2010-12-24 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೬, ೨೦೧೦ರಂದು [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತೀಯ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ತಾನು ತನಿಖೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೦, ೨೦೧೧ರ ಒಳಗಾಗಿ ಸಿಬಿಐ,ಇಡಿ ಮತ್ತು ವರಮಾನ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ತನಿಖಾ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/india/Supreme-Court-to-monitor-probe-into-2G-spectrum-scam/articleshow/7110134.cms ಎಸ್‌ಸಿ ಡೈರೆಕ್ಟ್ಸ್ ಪ್ರೋಬ್ ಇನ್‌ಟು 2ಜಿ ಅಲೊಕೇಶನ್ ಸಿನ್ಸ್ 2001 - ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]&lt;/ref&gt; ೨೦೧೦ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ತನಿಖೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುವಂತೆ ಕೋರಿ&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ವ್ಯಾಜ್ಯದ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ವಕೀಲರಾದ ಪ್ರಶಾಂತ್ ಭೂಷಣ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು.

ಸಿಬಿಐ ಭಾರತೀಯ ಅಪರಾಧ ನಡವಳಿ ಸಂಹಿತೆ ಪರಿಚ್ಛೇಧ ೧೬೦ರ ಪ್ರಕಾರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦, ೨೦೧೦ರಂದು  ಮಾಜಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸಚಿವ ಎ.ರಾಜಾ ಮತ್ತು ಲಾಬಿಗಾರ್ತಿ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾರಿಗೆ  ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಹಾಜರಾಗುವಂತೆ ನೋಟೀಸ್ ಕಳುಹಿಸಿತ್ತು.  ಸಿಬಿಐ  ಭಾರತ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (ಟ್ರಾಯ್)ನ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರದೀಪ್ ಬೈಜಲ್‌ರನ್ನು ಕೂಡ ಅದೇ ದಿನ ವಿಚಾರಣೆಗೊಳಪಡಿಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/2g-scam-cbi-grills-extrai-head;-notices-to-raja-and-radia/727005/|title=2G scam: CBI grills ex-TRAI head; notices to Raja and Radia|publisher=Indian Express|date=20 December 2010|accessdate=20 December 2010|archive-date=23 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101223002312/http://www.indianexpress.com/news/2g-scam-cbi-grills-extrai-head;-notices-to-raja-and-radia/727005|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನೋಟಿಸ್ ಪಡೆದ ನಂತರ ಎ.ರಾಜಾ ಆರೋಗ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ದಿನ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು, ಆದರೆ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೧, ೨೦೧೦ರಂದು ಸಿಬಿಐ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ತವಾಗಿಯೇ ಲಭ್ಯವಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/cbi-to-interrogate-radia-on-tuesday/articleshow/7136251.cms|title=CBI to interrogate Radia on Tuesday|publisher=The Economic Times|date=21 December 2010|accessdate=21 December 2010|archive-date=24 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101224174649/http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/cbi-to-interrogate-radia-on-tuesday/articleshow/7136251.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೧, ೨೦೧೦ರಂದು ಸಿಬಿಐ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾರನ್ನು ಅವರ ದೆಹಲಿ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಚಾರಣೆಗೊಳ ಪಡಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703581204576032941409578966.html|title=CBI Questions Lobbyist Radia|publisher=The Wall Street Journal|date=21 December 2010|accessdate=21 December 2010}}&lt;/ref&gt; ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೪ ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೫, ೨೦೧೦ರಂದು ಎ.ರಾಜಾರನ್ನು ಸಿಬಿಐ, ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಿಬಿಐ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ತನಿಖೆಗೊಳಪಡಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/national/2g-scam-cbi-quizzes-raja-526|title=2G scam: CBI quizzes A. Raja|publisher=The Deccan Chronicle|date=24 December 2010|accessdate=24 December 2010}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/2G-spectrum-scam-Raja-quizzed-for-2nd-day/articleshow/7161201.cms|title=2G spectrum scam: Raja quizzed for 2nd day|publisher=The Times of India|date=25 December 2010|accessdate=25 December 2010}}&lt;/ref&gt; ಎ.ರಾಜಾರನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡುವಾಗ ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್ಸ್ ಚಾಲನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1101225/jsp/nation/story_13347252.jsp|title=CBI plays Radia tapes during Raja quiz|publisher=The Telegraph|date=25 December 2010|accessdate=25 December 2010|archive-date=30 ಜೂನ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630024311/https://www.telegraphindia.com/1101225/jsp/nation/story_13347252.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨ಜಿ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಸಚಿವ( ಎ.ರಾಜಾ) ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದಾಗ ಇವರಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು &quot;ಕೊನೆ ಪಕ್ಷ ನಾಲ್ಕು ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ&quot; ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯಲು  ಇವರೊಂದು ಸಾಧನವಾಗಿದ್ದರೆಂದು ಸಿಬಿಐ ನೀರಾ ರಾಡಿಯಾರನ್ನು ತನಿಖೆಗೊಳಪಡಿದಾಗ ತಿಳಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Hunt-for-Raja-Radia-licencee-links/Article1-643181.aspx|title=Hunt for Raja-Radia-licencee links|publisher=The Hindustan Times|date=27 December 2010|accessdate=27 December 2010}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ರಾಡಿಯಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮತ್ತು ರಾಡಿಯಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊ್ರೇಟ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಹಣದ ಬದಲಾವಣೆ ಕುರಿತು ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ವಿಶೇಷವಾದ ವಿಭಾಗವನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾರತೀಯ  ವರಮಾನ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/I-T-to-set-up-special-cell-to-track-payments-to-and-from-Niira-Radia/728770|title=I-T to set up special cell to track payments to and from Niira Radia|publisher=The Indian Express|date=24 December 2010|accessdate=24 December 2010|archive-date=27 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101227044423/http://www.indianexpress.com/news/I-T-to-set-up-special-cell-to-track-payments-to-and-from-Niira-Radia/728770|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ಆಡಿಯೋ ಟೇಪ್‌ಗಳು==
ಈ ಕೆಳಗಿನ  ವೆಬ್ ಕೊಂಡಿಗಳು ಆಡಿಯೋ ಫೈಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅನುರೂಪವಾಗಿರುವ ನಕಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲಾದ ಆಡಿಯೋ ಫೈಲ್‌ಗಳನ್ನು  ದೂರವಾಣಿ ಕರೆಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿದ ವಿಷಯದ ಪ್ರಕಾರ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
* [https://web.archive.org/web/20110206235613/http://www.outlookindia.com/mostviewed.aspx?site=1h     ಔಟ್‌ಲುಕ್ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ರಾಡಿಯಾ ಟೇಪ್‌ ಹಗರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಡಿಯೋ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ.]

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==

{{reflist|2}}

{{DEFAULTSORT:Nira Radia Tapes Controversy}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:2010ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹಗರಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಲಾಬಿ ಮಾಡುವುದು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿವಾದಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:2010 ಹಗರಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ]]

[[ml:റാഡിയ ടേപ്പ് വിവാദം]]</text>
      <sha1>e3bw9sq2ah84bbzw9c9da3jy9bne3ne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27343</id>
    <revision>
      <id>1431081</id>
      <parentid>1384378</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:49:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaviRaval3006</username>
        <id>101334</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Changing Brand name for consistency .</comment>
      <origin>1431081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20482" sha1="30plc46o5apcp33s6mh179uspyc78km" xml:space="preserve">{{Infobox company
| company_name = Jindal Steel Limited
| company_logo = [[Image:JSPL logo.PNG|200px]] 
| company_type = [[Public Limited Company|Public]] ({{BSE|532286}}) 
| foundation = 1952 
| founder    = [[O P Jindal]] 
| location = [[ನವ ದೆಹಲಿ]], India&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.jindalsteel.in/contact-us |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2025-08-25 |archive-date=2014-02-22 }}&lt;/ref&gt;
| key_people = [[Savitri Jindal]], ([[Chairman]])
| industry = [[Conglomerate (company)|Conglomerate]]  
| products = [[Steel]], [[Power]], [[Mining]], [[Oil &amp; Gas]], [[Infrastructure]].
| revenue = {{gain}}US$2.3 billion (2010) 
| operating_income = 
| net_income = 
| num_employees = 7,001 
| parent = [[Jindal Group]] 
| subsid =
| homepage = [https://www.jindalsteel.in JindalSteel.in]
| footnotes =
}}

'''ಜಿಂದಾಲ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್'''  ('''JSL''') ({{BSE|532286}}) ಎಂಬುದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದ ಖಾಸಗಿ ಉಕ್ಕು ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಿದ್ದು, 2.1 ಶತಕೋಟಿ US$ಗೂ (10,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ &amp; ಪವರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ (JSL), 12 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು (60,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು) ಮೌಲ್ಯದ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಮೂಹದ ಒಂದು ಭಾಗವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಉಕ್ಕು, ವಿದ್ಯುತ್‌, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಹಾಗೂ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ವಲಯದಲ್ಲಿ JSL ಓರ್ವ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ವೃತ್ತಿನಿರತನಾಗಿದೆ.
ದಿವಂಗತ ಶ್ರೀ O.P. ಜಿಂದಾಲ್‌ರವರ ಕಿರಿಯ ಮಗನಾದ ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ನವೀನ್‌ ಜಿಂದಾಲ್, JSL ಮತ್ತು ಅದರ ಸಮೂಹ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಚಾಲಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜಿಂದಾಲ್‌ ಪವರ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ಜಿಂದಾಲ್‌ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಿಮೆಂಟ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಮತ್ತು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಬೊಲಿವಿಯಾ ಇವು ಈ ಸಮೂಹದ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿವೆ. ಸ್ವಯಂಪೂರ್ಣತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ತಾನಿಟ್ಟಿರುವ ಒಂದು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನದೇ ವಶದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ-ಅದಿರಿನ ಗಣಿಗಳಿಂದ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಹಿಮ್ಮೊಗ ಸಮಗ್ರೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಕಂಪನಿಯು ಉಕ್ಕು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಟನ್‌ಮಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉಕ್ಕು ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಿದೆ. ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ, ಲಘು ಉಕ್ಕಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳು, ಫೆರೋ ಕ್ರೋಮ್‌, ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರು, ಲಘು ಉಕ್ಕು ಇವುಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ರಾಚನಿಕ ಬಳಕೆಯ, ಬಿಸಿಯಿರುವಾಗಲೇ ಆಕಾರನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುರುಳಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಆಧರಿತ ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಂಪನಿಯು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

O.P. ಜಿಂದಾಲ್‌‌ರಿಂದ (1930–2005) ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ '''ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಮೂಹ''' ದಲ್ಲಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪವರ್‌ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಅವರ ವ್ಯವಹಾರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹಿಂದಿನ ಅವತಾರಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾದ ''ಪೈಪ್‌ ಯುನಿಟ್‌ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌‌'' ನ್ನು 1969ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 2005ರಲ್ಲಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ರವರ ಮರಣವಾದ ನಂತರ, ಅವರ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಪೈಕಿಯ ಬಹುಭಾಗಗಳು ಅವರ ಹೆಂಡತಿ ಸಾವಿತ್ರಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ರವರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆಮೇಲೆ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಮೂಹದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಅವರ ನಾಲ್ವರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳ ನಡುವೆ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪವರ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ನವೀನ್‌ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಹಿರಿಯ ಸೋದರರಾದ ಸಜ್ಜನ್‌ ಜಿಂದಾಲ್‌, ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ASSOCHAMನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಂಡಲಿಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಘಟಕವಾಗಿದೆ; O.P. ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಮೂಹದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ JSW ಸಮೂಹದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿಯೂ ಅವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಎಲ್ ಮ್ಯುಟೂನ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರು ಮೀಸಲುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು 2006ರ ಜೂನ್‌ 3ರಂದು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ಗೆ [[ಬೊಲಿವಿಯ|ಬೊಲಿವಿಯಾ]] ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿತು. 1.5 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಒಂದು ಆರಂಭಿಕ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದ ಕಂಪನಿಯು, [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಂಬರುವ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ 2.1 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಹೂಡಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22858026-5005200,00.html |title=ಇಂಡಿಯಾ'ಸ್‌ ಬೊಲಿವಿಯನ್‌ ಓರ್‌ {{!}} ದಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ |access-date=2011-01-22 |archive-date=2007-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071205011554/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22858026-5005200,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಅನುಸಾರ, O.P. ಜಿಂದಾಲ್‌ರ ವಿಧವೆಯಾದ ಸಾವಿತ್ರಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ 19ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಹುಡುಗಿಯರಿಗಾಗಿಯೇ ಮೀಸಲಾದ ವಿದ್ಯಾ ದೇವಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಎಂಬ ಒಂದು ವಸತಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಕುಟುಂಬವು [[೧೯೮೪|1984]]ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಿಸಾರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ಶಾಲೆಯ ಕುರಿತು ಅಷ್ಟೊಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಚಾರ ಅಥವಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಇದಿರುವ ಖಾಸಗಿ ತಾಣ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಶ್ರೇಣಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಶಾಲೆಯು ಶ್ರೀಮಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಭಾರತದ ಸಿರಿವಂತ ವ್ಯವಹಾರಸ್ಥ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ಈ ಶಾಲೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೃಂದವು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;http://www.vdjs.edu.in/ - ವಿದ್ಯಾ ದೇವಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಶಾಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌&lt;/ref&gt;

==ಭವಿಷ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ==

ಹೊಸತಾದ ಪರಿಧಿಗಳೆಡೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ JSPL, ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸುವ, ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ, ತನ್ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಜನರ ಜೀವನ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತುವ ಅಗತ್ಯ ಅದಕ್ಕೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಂಪನಿಯು ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖ ವಿಸ್ತರಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿವೆ:

'''ರಾಯ್‌ಗಢ'''

*2 MTPA ಸಿಮೆಂಟ್‌ ಸ್ಥಾವರ.
*540 MWಗಳಷ್ಟಿರುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆ
*ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ರಾಚನಿಕ ಬಳಕೆಯ ಗಿರಣಿ.
*ಗಣಿಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾವರಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಕೊಳವೆ ವಾಹಕ.
*ಪುಟ್ಟ ಊದು ಕುಲುಮೆಯ ಉನ್ನತೀಕರಣ
*ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕೇಷನ್‌ ಘಟಕ.
 
7.0 MTPA ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಕ್ಕಿನ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಾಗೂ 5.20 ಶತಕೋಟಿ US$ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ (26,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಒಂದು ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ 1600 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, JSPL ಮತ್ತು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವೆ ಒಂದು MOU ಸಹಿಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

'''ಜಾರ್ಖಂಡ್‌'''

6.00 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ (30,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಒಂದು ಒಟ್ಟು ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, 11 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಉಕ್ಕು ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು 2600 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ, ವಶದಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

'''ಒಡಿಶಾ'''

8.00 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ (40,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಒಂದು ಒಟ್ಟು ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, 12.5 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಉಕ್ಕು ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು 2600 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ, ವಶದಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. 3 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೊದಲ ಹಂತವು 2011ರ ವೇಳೆಗೆ ಕಾರ್ಯಸನ್ನದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

'''ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ದ್ರವ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಯೋಜನೆ'''

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಖಾತೆಯು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಿಂದ ದ್ರವ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ (CTL) ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿನ ರಾಮಚಾಂಡಿ ಪ್ರಮೋಷನಲ್‌ ಕೋಲ್‌ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ್ನು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪವರ್‌ ಕಂಪನಿಗೆ ಮಂಜೂರುಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸದರಿ ಯೋಜನೆಯ ಯೋಜನಾ ವೆಚ್ಚವು ಸುಮಾರು 8.4 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು (42,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಆಗಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ CTL ಸ್ಥಾವರ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರ ಇವಿಷ್ಟು ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ಒಡಿಶಾದ ಅಂಗುಲ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಿಶೋರ್‌ ನಗರ್ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಜರ್ಮನಿಯ M/S ಲುರ್ಗಿ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪರೋಕ್ಷ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ದ್ರವೀಕರಣ ಎಂಬ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ದಿನಂಪ್ರತಿ 80,000 ಪೀಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು (4.0 MMTPA) ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ಈ ಸ್ಥಾವರವು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಿದೆ.
ಈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ CTL ಯೋಜನೆಯು JSPLನ ಮುಕುಟಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತೊಂದು ಗರಿಯಾಗಿದೆ.

'''ಜಿಂದಾಲ್‌ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌'''

ಹಲವಾರು ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹಾಕುವ ತನ್ನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ JSPL ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ವಲಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದು, ಜಿಂದಾಲ್‌ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಲಿದೆ.
ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ 7 ತೈಲ ಹಾಗೂ ಅನಿಲ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಜಾರ್ಜಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ 5 ಘಟಕಗಳು, ಬೊಲಿವಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ 1 ಘಟಕ ಹಾಗೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ 1 ಘಟಕ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಘಟಕಗಳ ಪರಿಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿಹಾಕಲೆಂದು ಜಾರ್ಜಿಯಾಗೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತೆರಳಿದ ನಿಯೋಗವೊಂದರ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ನವೀನ್‌ ಜಿಂದಾಲ್‌ ವಹಿಸಿದ್ದರು; ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಂಪನಿಯು ಇದುವರೆಗೆ 200 ದಶಲಕ್ಷ US$ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ (1000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಒಂದು ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಬದ್ಧನಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಇತರ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿದೆ.

'''ಬೊಲಿವಿಯಾ'''

ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮತ್ತು 1.7 MT ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಉಕ್ಕಿನ ಸ್ಥಾವರ, 450 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರ, 6 MT ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ ಸ್ಥಾವರ ಹಾಗೂ 10 MT ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರಿನ ಸಣ್ಣ ಉಂಡೆಗಳ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಮುಂಬರುವ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದ ಬೊಲಿವಿಯಾದಲ್ಲಿ 2.1 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು (10,500 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹೂಡಲು JSPL ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.

{{BSE Sensex}}

==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ==
* O. P. ಜಿಂದಾಲ್‌
* ನವೀನ ಜಿಂದಾಲ್
*ಅಜಿತ್‌ ಜೋಗಿ

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
*[http://www.jindalsteelpower.com ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110224221255/http://jindalsteelpower.com/ |date=2011-02-24 }}
*[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5042428.stm ಬೊಲಿವಿಯಾದ ವ್ಯವಹಾರದ ಕುರಿತಾದ BBC ಲೇಖನ]
*[http://www.avantishanti.de/PUCLReponKalinganagar.pdf ಕಳಿಂಗನಗರದ ಕುರಿತಾದ PUCL ವರದಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718200914/http://www.avantishanti.de/PUCLReponKalinganagar.pdf |date=2011-07-18 }}

{{DEFAULTSORT:Jindal Steel And Power Limited}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಉಕ್ಕಿನ ಕಂಪನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಂಪನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಸಾರ್‌]]
[[ವರ್ಗ:ಹರಿಯಾಣಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆ]]
[[ವರ್ಗ:ನವದೆಹಲಿ ಮೂಲದ ಕಂಪನಿಗಳು]]</text>
      <sha1>30plc46o5apcp33s6mh179uspyc78km</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431084</id>
      <parentid>1431081</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:53:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaviRaval3006</username>
        <id>101334</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Update Brand Name for consistency</comment>
      <origin>1431084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20529" sha1="t5i72o5ll2xe617pt2aiya5e34j16vs" xml:space="preserve">{{Infobox company
| company_name = Jindal Steel Limited
| company_logo = [[Image:JSPL logo.PNG|200px]] 
| company_type = [[Public Limited Company|Public]] ({{BSE|532286}}) 
| foundation = 1952 
| founder    = [[O P Jindal]] 
| location = [[ನವ ದೆಹಲಿ]], India&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.jindalsteel.in/contact-us |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2025-08-25 |archive-date=2014-02-22 }}&lt;/ref&gt;
| key_people = [[Savitri Jindal]], ([[Chairman]])
| industry = [[Conglomerate (company)|Conglomerate]]  
| products = [[Steel]], [[Power]], [[Mining]], [[Oil &amp; Gas]], [[Infrastructure]].
| revenue = {{gain}}US$2.3 billion (2010) 
| operating_income = 
| net_income = 
| num_employees = 7,001 
| parent = [[Jindal Group]] 
| subsid =
| homepage = [https://www.jindalsteel.in JindalSteel.in]
| footnotes =
|name=ಜಿಂದಾಲ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್}}

'''ಜಿಂದಾಲ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್'''  ('''JSL''') ({{BSE|532286}}) ಎಂಬುದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದ ಖಾಸಗಿ ಉಕ್ಕು ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಿದ್ದು, 2.1 ಶತಕೋಟಿ US$ಗೂ (10,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಜಿಂದಾಲ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (JSL), 12 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು (60,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು) ಮೌಲ್ಯದ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಮೂಹದ ಒಂದು ಭಾಗವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಉಕ್ಕು, ವಿದ್ಯುತ್‌, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಹಾಗೂ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ವಲಯದಲ್ಲಿ JSL ಓರ್ವ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ವೃತ್ತಿನಿರತನಾಗಿದೆ.
ದಿವಂಗತ ಶ್ರೀ O.P. ಜಿಂದಾಲ್‌ರವರ ಕಿರಿಯ ಮಗನಾದ ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ನವೀನ್‌ ಜಿಂದಾಲ್, JSL ಮತ್ತು ಅದರ ಸಮೂಹ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಚಾಲಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜಿಂದಾಲ್‌ ಪವರ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ಜಿಂದಾಲ್‌ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಿಮೆಂಟ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಮತ್ತು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಬೊಲಿವಿಯಾ ಇವು ಈ ಸಮೂಹದ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿವೆ. ಸ್ವಯಂಪೂರ್ಣತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ತಾನಿಟ್ಟಿರುವ ಒಂದು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನದೇ ವಶದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ-ಅದಿರಿನ ಗಣಿಗಳಿಂದ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಹಿಮ್ಮೊಗ ಸಮಗ್ರೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಕಂಪನಿಯು ಉಕ್ಕು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಟನ್‌ಮಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉಕ್ಕು ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಿದೆ. ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ, ಲಘು ಉಕ್ಕಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳು, ಫೆರೋ ಕ್ರೋಮ್‌, ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರು, ಲಘು ಉಕ್ಕು ಇವುಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ರಾಚನಿಕ ಬಳಕೆಯ, ಬಿಸಿಯಿರುವಾಗಲೇ ಆಕಾರನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುರುಳಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಆಧರಿತ ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಂಪನಿಯು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

O.P. ಜಿಂದಾಲ್‌‌ರಿಂದ (1930–2005) ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ '''ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಮೂಹ''' ದಲ್ಲಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪವರ್‌ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಅವರ ವ್ಯವಹಾರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹಿಂದಿನ ಅವತಾರಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾದ ''ಪೈಪ್‌ ಯುನಿಟ್‌ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌‌'' ನ್ನು 1969ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 2005ರಲ್ಲಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ರವರ ಮರಣವಾದ ನಂತರ, ಅವರ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಪೈಕಿಯ ಬಹುಭಾಗಗಳು ಅವರ ಹೆಂಡತಿ ಸಾವಿತ್ರಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ರವರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆಮೇಲೆ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಮೂಹದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಅವರ ನಾಲ್ವರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳ ನಡುವೆ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪವರ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ನವೀನ್‌ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಹಿರಿಯ ಸೋದರರಾದ ಸಜ್ಜನ್‌ ಜಿಂದಾಲ್‌, ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ASSOCHAMನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಂಡಲಿಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಘಟಕವಾಗಿದೆ; O.P. ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಮೂಹದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ JSW ಸಮೂಹದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿಯೂ ಅವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಎಲ್ ಮ್ಯುಟೂನ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರು ಮೀಸಲುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು 2006ರ ಜೂನ್‌ 3ರಂದು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ಗೆ [[ಬೊಲಿವಿಯ|ಬೊಲಿವಿಯಾ]] ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿತು. 1.5 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಒಂದು ಆರಂಭಿಕ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದ ಕಂಪನಿಯು, [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಂಬರುವ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ 2.1 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಹೂಡಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22858026-5005200,00.html |title=ಇಂಡಿಯಾ'ಸ್‌ ಬೊಲಿವಿಯನ್‌ ಓರ್‌ {{!}} ದಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ |access-date=2011-01-22 |archive-date=2007-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071205011554/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22858026-5005200,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಅನುಸಾರ, O.P. ಜಿಂದಾಲ್‌ರ ವಿಧವೆಯಾದ ಸಾವಿತ್ರಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ 19ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಹುಡುಗಿಯರಿಗಾಗಿಯೇ ಮೀಸಲಾದ ವಿದ್ಯಾ ದೇವಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಎಂಬ ಒಂದು ವಸತಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಕುಟುಂಬವು [[೧೯೮೪|1984]]ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಿಸಾರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ಶಾಲೆಯ ಕುರಿತು ಅಷ್ಟೊಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಚಾರ ಅಥವಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಇದಿರುವ ಖಾಸಗಿ ತಾಣ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಶ್ರೇಣಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಶಾಲೆಯು ಶ್ರೀಮಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಭಾರತದ ಸಿರಿವಂತ ವ್ಯವಹಾರಸ್ಥ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ಈ ಶಾಲೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೃಂದವು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;http://www.vdjs.edu.in/ - ವಿದ್ಯಾ ದೇವಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಶಾಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌&lt;/ref&gt;

==ಭವಿಷ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ==

ಹೊಸತಾದ ಪರಿಧಿಗಳೆಡೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ JSPL, ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸುವ, ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ, ತನ್ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಜನರ ಜೀವನ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತುವ ಅಗತ್ಯ ಅದಕ್ಕೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಂಪನಿಯು ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖ ವಿಸ್ತರಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿವೆ:

'''ರಾಯ್‌ಗಢ'''

*2 MTPA ಸಿಮೆಂಟ್‌ ಸ್ಥಾವರ.
*540 MWಗಳಷ್ಟಿರುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆ
*ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ರಾಚನಿಕ ಬಳಕೆಯ ಗಿರಣಿ.
*ಗಣಿಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾವರಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಕೊಳವೆ ವಾಹಕ.
*ಪುಟ್ಟ ಊದು ಕುಲುಮೆಯ ಉನ್ನತೀಕರಣ
*ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕೇಷನ್‌ ಘಟಕ.
 
7.0 MTPA ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಕ್ಕಿನ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಾಗೂ 5.20 ಶತಕೋಟಿ US$ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ (26,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಒಂದು ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ 1600 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, JSPL ಮತ್ತು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವೆ ಒಂದು MOU ಸಹಿಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

'''ಜಾರ್ಖಂಡ್‌'''

6.00 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ (30,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಒಂದು ಒಟ್ಟು ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, 11 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಉಕ್ಕು ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು 2600 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ, ವಶದಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

'''ಒಡಿಶಾ'''

8.00 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ (40,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಒಂದು ಒಟ್ಟು ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, 12.5 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಉಕ್ಕು ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು 2600 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ, ವಶದಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. 3 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೊದಲ ಹಂತವು 2011ರ ವೇಳೆಗೆ ಕಾರ್ಯಸನ್ನದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

'''ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ದ್ರವ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಯೋಜನೆ'''

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಖಾತೆಯು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಿಂದ ದ್ರವ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ (CTL) ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿನ ರಾಮಚಾಂಡಿ ಪ್ರಮೋಷನಲ್‌ ಕೋಲ್‌ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ್ನು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪವರ್‌ ಕಂಪನಿಗೆ ಮಂಜೂರುಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸದರಿ ಯೋಜನೆಯ ಯೋಜನಾ ವೆಚ್ಚವು ಸುಮಾರು 8.4 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು (42,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಆಗಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ CTL ಸ್ಥಾವರ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರ ಇವಿಷ್ಟು ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ಒಡಿಶಾದ ಅಂಗುಲ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಿಶೋರ್‌ ನಗರ್ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಜರ್ಮನಿಯ M/S ಲುರ್ಗಿ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪರೋಕ್ಷ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ದ್ರವೀಕರಣ ಎಂಬ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ದಿನಂಪ್ರತಿ 80,000 ಪೀಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು (4.0 MMTPA) ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ಈ ಸ್ಥಾವರವು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಿದೆ.
ಈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ CTL ಯೋಜನೆಯು JSPLನ ಮುಕುಟಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತೊಂದು ಗರಿಯಾಗಿದೆ.

'''ಜಿಂದಾಲ್‌ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌'''

ಹಲವಾರು ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹಾಕುವ ತನ್ನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ JSPL ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ವಲಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದು, ಜಿಂದಾಲ್‌ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಲಿದೆ.
ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ 7 ತೈಲ ಹಾಗೂ ಅನಿಲ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಜಾರ್ಜಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ 5 ಘಟಕಗಳು, ಬೊಲಿವಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ 1 ಘಟಕ ಹಾಗೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ 1 ಘಟಕ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಘಟಕಗಳ ಪರಿಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿಹಾಕಲೆಂದು ಜಾರ್ಜಿಯಾಗೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತೆರಳಿದ ನಿಯೋಗವೊಂದರ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ನವೀನ್‌ ಜಿಂದಾಲ್‌ ವಹಿಸಿದ್ದರು; ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಂಪನಿಯು ಇದುವರೆಗೆ 200 ದಶಲಕ್ಷ US$ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ (1000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಒಂದು ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಬದ್ಧನಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಇತರ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿದೆ.

'''ಬೊಲಿವಿಯಾ'''

ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮತ್ತು 1.7 MT ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಉಕ್ಕಿನ ಸ್ಥಾವರ, 450 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರ, 6 MT ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ ಸ್ಥಾವರ ಹಾಗೂ 10 MT ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರಿನ ಸಣ್ಣ ಉಂಡೆಗಳ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಮುಂಬರುವ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದ ಬೊಲಿವಿಯಾದಲ್ಲಿ 2.1 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು (10,500 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹೂಡಲು JSPL ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.

{{BSE Sensex}}

==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ==
* O. P. ಜಿಂದಾಲ್‌
* ನವೀನ ಜಿಂದಾಲ್
*ಅಜಿತ್‌ ಜೋಗಿ

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
*[http://www.jindalsteelpower.com ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110224221255/http://jindalsteelpower.com/ |date=2011-02-24 }}
*[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5042428.stm ಬೊಲಿವಿಯಾದ ವ್ಯವಹಾರದ ಕುರಿತಾದ BBC ಲೇಖನ]
*[http://www.avantishanti.de/PUCLReponKalinganagar.pdf ಕಳಿಂಗನಗರದ ಕುರಿತಾದ PUCL ವರದಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718200914/http://www.avantishanti.de/PUCLReponKalinganagar.pdf |date=2011-07-18 }}

{{DEFAULTSORT:Jindal Steel And Power Limited}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಉಕ್ಕಿನ ಕಂಪನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಂಪನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಸಾರ್‌]]
[[ವರ್ಗ:ಹರಿಯಾಣಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆ]]
[[ವರ್ಗ:ನವದೆಹಲಿ ಮೂಲದ ಕಂಪನಿಗಳು]]</text>
      <sha1>t5i72o5ll2xe617pt2aiya5e34j16vs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431092</id>
      <parentid>1431084</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaviRaval3006</username>
        <id>101334</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Change Brand Name for consistency.</comment>
      <origin>1431092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20517" sha1="hyyfbc8ztzhm8hzen5m7tnk9zxzri9o" xml:space="preserve">{{Infobox company
| company_name = Jindal Steel Limited
| company_logo = [[Image:JSPL logo.PNG|200px]] 
| company_type = [[Public Limited Company|Public]] ({{BSE|532286}}) 
| foundation = 1952 
| founder    = [[O P Jindal]] 
| location = [[ನವ ದೆಹಲಿ]], India&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.jindalsteel.in/contact-us |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2025-08-25 |archive-date=2014-02-22 }}&lt;/ref&gt;
| key_people = [[Savitri Jindal]], ([[Chairman]])
| industry = [[Conglomerate (company)|Conglomerate]]  
| products = [[Steel]], [[Power]], [[Mining]], [[Oil &amp; Gas]], [[Infrastructure]].
| revenue = {{gain}}US$2.3 billion (2010) 
| operating_income = 
| net_income = 
| num_employees = 7,001 
| parent = [[Jindal Group]] 
| subsid =
| homepage = [https://www.jindalsteel.in JindalSteel.in]
| footnotes =
|name=ಜಿಂದಾಲ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್}}

'''ಜಿಂದಾಲ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್'''  ('''JSL''') ({{BSE|532286}}) ಎಂಬುದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದ ಖಾಸಗಿ ಉಕ್ಕು ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಿದ್ದು, 2.1 ಶತಕೋಟಿ US$ಗೂ (10,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಜಿಂದಾಲ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (JSL), 12 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು (60,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು) ಮೌಲ್ಯದ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಮೂಹದ ಒಂದು ಭಾಗವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಉಕ್ಕು, ವಿದ್ಯುತ್‌, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಹಾಗೂ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ವಲಯದಲ್ಲಿ JSL ಓರ್ವ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ವೃತ್ತಿನಿರತನಾಗಿದೆ.
ದಿವಂಗತ ಶ್ರೀ O.P. ಜಿಂದಾಲ್‌ರವರ ಕಿರಿಯ ಮಗನಾದ ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ನವೀನ್‌ ಜಿಂದಾಲ್, JSL ಮತ್ತು ಅದರ ಸಮೂಹ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಚಾಲಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜಿಂದಾಲ್‌ ಪವರ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ಜಿಂದಾಲ್‌ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಿಮೆಂಟ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಮತ್ತು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಬೊಲಿವಿಯಾ ಇವು ಈ ಸಮೂಹದ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿವೆ. ಸ್ವಯಂಪೂರ್ಣತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ತಾನಿಟ್ಟಿರುವ ಒಂದು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನದೇ ವಶದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ-ಅದಿರಿನ ಗಣಿಗಳಿಂದ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಹಿಮ್ಮೊಗ ಸಮಗ್ರೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಕಂಪನಿಯು ಉಕ್ಕು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಟನ್‌ಮಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉಕ್ಕು ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಿದೆ. ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ, ಲಘು ಉಕ್ಕಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳು, ಫೆರೋ ಕ್ರೋಮ್‌, ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರು, ಲಘು ಉಕ್ಕು ಇವುಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ರಾಚನಿಕ ಬಳಕೆಯ, ಬಿಸಿಯಿರುವಾಗಲೇ ಆಕಾರನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುರುಳಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಆಧರಿತ ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಂಪನಿಯು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

O.P. ಜಿಂದಾಲ್‌‌ರಿಂದ (1930–2005) ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ '''ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಮೂಹ''' ದಲ್ಲಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಅವರ ವ್ಯವಹಾರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹಿಂದಿನ ಅವತಾರಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾದ ''ಪೈಪ್‌ ಯುನಿಟ್‌ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌‌'' ನ್ನು 1969ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 2005ರಲ್ಲಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ರವರ ಮರಣವಾದ ನಂತರ, ಅವರ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಪೈಕಿಯ ಬಹುಭಾಗಗಳು ಅವರ ಹೆಂಡತಿ ಸಾವಿತ್ರಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ರವರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆಮೇಲೆ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಮೂಹದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಅವರ ನಾಲ್ವರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳ ನಡುವೆ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ನವೀನ್‌ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಹಿರಿಯ ಸೋದರರಾದ ಸಜ್ಜನ್‌ ಜಿಂದಾಲ್‌, ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ASSOCHAMನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಂಡಲಿಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಘಟಕವಾಗಿದೆ; O.P. ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಮೂಹದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ JSW ಸಮೂಹದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿಯೂ ಅವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಎಲ್ ಮ್ಯುಟೂನ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರು ಮೀಸಲುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು 2006ರ ಜೂನ್‌ 3ರಂದು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ಗೆ [[ಬೊಲಿವಿಯ|ಬೊಲಿವಿಯಾ]] ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿತು. 1.5 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಒಂದು ಆರಂಭಿಕ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದ ಕಂಪನಿಯು, [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಂಬರುವ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ 2.1 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಹೂಡಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22858026-5005200,00.html |title=ಇಂಡಿಯಾ'ಸ್‌ ಬೊಲಿವಿಯನ್‌ ಓರ್‌ {{!}} ದಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ |access-date=2011-01-22 |archive-date=2007-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071205011554/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22858026-5005200,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಅನುಸಾರ, O.P. ಜಿಂದಾಲ್‌ರ ವಿಧವೆಯಾದ ಸಾವಿತ್ರಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ 19ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಹುಡುಗಿಯರಿಗಾಗಿಯೇ ಮೀಸಲಾದ ವಿದ್ಯಾ ದೇವಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಎಂಬ ಒಂದು ವಸತಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಕುಟುಂಬವು [[೧೯೮೪|1984]]ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಿಸಾರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ಶಾಲೆಯ ಕುರಿತು ಅಷ್ಟೊಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಚಾರ ಅಥವಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಇದಿರುವ ಖಾಸಗಿ ತಾಣ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಶ್ರೇಣಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಶಾಲೆಯು ಶ್ರೀಮಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಭಾರತದ ಸಿರಿವಂತ ವ್ಯವಹಾರಸ್ಥ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ಈ ಶಾಲೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೃಂದವು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;http://www.vdjs.edu.in/ - ವಿದ್ಯಾ ದೇವಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಶಾಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌&lt;/ref&gt;

==ಭವಿಷ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ==

ಹೊಸತಾದ ಪರಿಧಿಗಳೆಡೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ JSPL, ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸುವ, ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ, ತನ್ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಜನರ ಜೀವನ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತುವ ಅಗತ್ಯ ಅದಕ್ಕೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಂಪನಿಯು ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖ ವಿಸ್ತರಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿವೆ:

'''ರಾಯ್‌ಗಢ'''

*2 MTPA ಸಿಮೆಂಟ್‌ ಸ್ಥಾವರ.
*540 MWಗಳಷ್ಟಿರುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆ
*ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ರಾಚನಿಕ ಬಳಕೆಯ ಗಿರಣಿ.
*ಗಣಿಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾವರಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಕೊಳವೆ ವಾಹಕ.
*ಪುಟ್ಟ ಊದು ಕುಲುಮೆಯ ಉನ್ನತೀಕರಣ
*ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕೇಷನ್‌ ಘಟಕ.
 
7.0 MTPA ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಕ್ಕಿನ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಾಗೂ 5.20 ಶತಕೋಟಿ US$ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ (26,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಒಂದು ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ 1600 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, JSPL ಮತ್ತು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವೆ ಒಂದು MOU ಸಹಿಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

'''ಜಾರ್ಖಂಡ್‌'''

6.00 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ (30,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಒಂದು ಒಟ್ಟು ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, 11 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಉಕ್ಕು ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು 2600 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ, ವಶದಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

'''ಒಡಿಶಾ'''

8.00 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ (40,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಒಂದು ಒಟ್ಟು ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, 12.5 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಉಕ್ಕು ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು 2600 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ, ವಶದಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. 3 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೊದಲ ಹಂತವು 2011ರ ವೇಳೆಗೆ ಕಾರ್ಯಸನ್ನದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

'''ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ದ್ರವ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಯೋಜನೆ'''

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಖಾತೆಯು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಿಂದ ದ್ರವ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ (CTL) ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿನ ರಾಮಚಾಂಡಿ ಪ್ರಮೋಷನಲ್‌ ಕೋಲ್‌ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ್ನು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಕಂಪನಿಗೆ ಮಂಜೂರುಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸದರಿ ಯೋಜನೆಯ ಯೋಜನಾ ವೆಚ್ಚವು ಸುಮಾರು 8.4 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು (42,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಆಗಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ CTL ಸ್ಥಾವರ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರ ಇವಿಷ್ಟು ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ಒಡಿಶಾದ ಅಂಗುಲ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಿಶೋರ್‌ ನಗರ್ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಜರ್ಮನಿಯ M/S ಲುರ್ಗಿ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪರೋಕ್ಷ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ದ್ರವೀಕರಣ ಎಂಬ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ದಿನಂಪ್ರತಿ 80,000 ಪೀಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು (4.0 MMTPA) ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ಈ ಸ್ಥಾವರವು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಿದೆ.
ಈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ CTL ಯೋಜನೆಯು JSPLನ ಮುಕುಟಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತೊಂದು ಗರಿಯಾಗಿದೆ.

'''ಜಿಂದಾಲ್‌ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌'''

ಹಲವಾರು ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹಾಕುವ ತನ್ನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ JSPL ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ವಲಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದು, ಜಿಂದಾಲ್‌ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಲಿದೆ.
ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ 7 ತೈಲ ಹಾಗೂ ಅನಿಲ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಜಾರ್ಜಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ 5 ಘಟಕಗಳು, ಬೊಲಿವಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ 1 ಘಟಕ ಹಾಗೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ 1 ಘಟಕ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಘಟಕಗಳ ಪರಿಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿಹಾಕಲೆಂದು ಜಾರ್ಜಿಯಾಗೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತೆರಳಿದ ನಿಯೋಗವೊಂದರ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ನವೀನ್‌ ಜಿಂದಾಲ್‌ ವಹಿಸಿದ್ದರು; ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಂಪನಿಯು ಇದುವರೆಗೆ 200 ದಶಲಕ್ಷ US$ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ (1000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಒಂದು ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಬದ್ಧನಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಇತರ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿದೆ.

'''ಬೊಲಿವಿಯಾ'''

ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮತ್ತು 1.7 MT ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಉಕ್ಕಿನ ಸ್ಥಾವರ, 450 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರ, 6 MT ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ ಸ್ಥಾವರ ಹಾಗೂ 10 MT ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರಿನ ಸಣ್ಣ ಉಂಡೆಗಳ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಮುಂಬರುವ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದ ಬೊಲಿವಿಯಾದಲ್ಲಿ 2.1 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು (10,500 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹೂಡಲು JSPL ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.

{{BSE Sensex}}

==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ==
* O. P. ಜಿಂದಾಲ್‌
* ನವೀನ ಜಿಂದಾಲ್
*ಅಜಿತ್‌ ಜೋಗಿ

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
*[http://www.jindalsteelpower.com ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110224221255/http://jindalsteelpower.com/ |date=2011-02-24 }}
*[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5042428.stm ಬೊಲಿವಿಯಾದ ವ್ಯವಹಾರದ ಕುರಿತಾದ BBC ಲೇಖನ]
*[http://www.avantishanti.de/PUCLReponKalinganagar.pdf ಕಳಿಂಗನಗರದ ಕುರಿತಾದ PUCL ವರದಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718200914/http://www.avantishanti.de/PUCLReponKalinganagar.pdf |date=2011-07-18 }}

{{DEFAULTSORT:Jindal Steel And Power Limited}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಉಕ್ಕಿನ ಕಂಪನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಂಪನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಸಾರ್‌]]
[[ವರ್ಗ:ಹರಿಯಾಣಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆ]]
[[ವರ್ಗ:ನವದೆಹಲಿ ಮೂಲದ ಕಂಪನಿಗಳು]]</text>
      <sha1>hyyfbc8ztzhm8hzen5m7tnk9zxzri9o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431093</id>
      <parentid>1431092</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaviRaval3006</username>
        <id>101334</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RaviRaval3006 [[ಜಿಂದಾಲ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಅಂಡ್ ಪವರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] ಪುಟವನ್ನು [[ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: Updating the Kannada spelling of the company name for consistency with reliable sources.</comment>
      <origin>1431092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20517" sha1="hyyfbc8ztzhm8hzen5m7tnk9zxzri9o" xml:space="preserve">{{Infobox company
| company_name = Jindal Steel Limited
| company_logo = [[Image:JSPL logo.PNG|200px]] 
| company_type = [[Public Limited Company|Public]] ({{BSE|532286}}) 
| foundation = 1952 
| founder    = [[O P Jindal]] 
| location = [[ನವ ದೆಹಲಿ]], India&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.jindalsteel.in/contact-us |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2025-08-25 |archive-date=2014-02-22 }}&lt;/ref&gt;
| key_people = [[Savitri Jindal]], ([[Chairman]])
| industry = [[Conglomerate (company)|Conglomerate]]  
| products = [[Steel]], [[Power]], [[Mining]], [[Oil &amp; Gas]], [[Infrastructure]].
| revenue = {{gain}}US$2.3 billion (2010) 
| operating_income = 
| net_income = 
| num_employees = 7,001 
| parent = [[Jindal Group]] 
| subsid =
| homepage = [https://www.jindalsteel.in JindalSteel.in]
| footnotes =
|name=ಜಿಂದಾಲ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್}}

'''ಜಿಂದಾಲ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್'''  ('''JSL''') ({{BSE|532286}}) ಎಂಬುದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದ ಖಾಸಗಿ ಉಕ್ಕು ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಿದ್ದು, 2.1 ಶತಕೋಟಿ US$ಗೂ (10,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಜಿಂದಾಲ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (JSL), 12 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು (60,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು) ಮೌಲ್ಯದ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಮೂಹದ ಒಂದು ಭಾಗವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಉಕ್ಕು, ವಿದ್ಯುತ್‌, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಹಾಗೂ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ವಲಯದಲ್ಲಿ JSL ಓರ್ವ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ವೃತ್ತಿನಿರತನಾಗಿದೆ.
ದಿವಂಗತ ಶ್ರೀ O.P. ಜಿಂದಾಲ್‌ರವರ ಕಿರಿಯ ಮಗನಾದ ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ನವೀನ್‌ ಜಿಂದಾಲ್, JSL ಮತ್ತು ಅದರ ಸಮೂಹ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಚಾಲಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜಿಂದಾಲ್‌ ಪವರ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ಜಿಂದಾಲ್‌ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಿಮೆಂಟ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಮತ್ತು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಬೊಲಿವಿಯಾ ಇವು ಈ ಸಮೂಹದ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿವೆ. ಸ್ವಯಂಪೂರ್ಣತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ತಾನಿಟ್ಟಿರುವ ಒಂದು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನದೇ ವಶದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ-ಅದಿರಿನ ಗಣಿಗಳಿಂದ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಹಿಮ್ಮೊಗ ಸಮಗ್ರೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಕಂಪನಿಯು ಉಕ್ಕು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಟನ್‌ಮಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉಕ್ಕು ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಿದೆ. ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ, ಲಘು ಉಕ್ಕಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳು, ಫೆರೋ ಕ್ರೋಮ್‌, ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರು, ಲಘು ಉಕ್ಕು ಇವುಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ರಾಚನಿಕ ಬಳಕೆಯ, ಬಿಸಿಯಿರುವಾಗಲೇ ಆಕಾರನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುರುಳಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಆಧರಿತ ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಂಪನಿಯು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

O.P. ಜಿಂದಾಲ್‌‌ರಿಂದ (1930–2005) ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ '''ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಮೂಹ''' ದಲ್ಲಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಅವರ ವ್ಯವಹಾರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹಿಂದಿನ ಅವತಾರಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾದ ''ಪೈಪ್‌ ಯುನಿಟ್‌ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌‌'' ನ್ನು 1969ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 2005ರಲ್ಲಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ರವರ ಮರಣವಾದ ನಂತರ, ಅವರ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಪೈಕಿಯ ಬಹುಭಾಗಗಳು ಅವರ ಹೆಂಡತಿ ಸಾವಿತ್ರಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ರವರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆಮೇಲೆ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಮೂಹದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಅವರ ನಾಲ್ವರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳ ನಡುವೆ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ನವೀನ್‌ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಹಿರಿಯ ಸೋದರರಾದ ಸಜ್ಜನ್‌ ಜಿಂದಾಲ್‌, ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ASSOCHAMನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಂಡಲಿಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಘಟಕವಾಗಿದೆ; O.P. ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಮೂಹದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ JSW ಸಮೂಹದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿಯೂ ಅವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಎಲ್ ಮ್ಯುಟೂನ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರು ಮೀಸಲುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು 2006ರ ಜೂನ್‌ 3ರಂದು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ಗೆ [[ಬೊಲಿವಿಯ|ಬೊಲಿವಿಯಾ]] ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿತು. 1.5 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಒಂದು ಆರಂಭಿಕ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದ ಕಂಪನಿಯು, [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಂಬರುವ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ 2.1 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಹೂಡಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22858026-5005200,00.html |title=ಇಂಡಿಯಾ'ಸ್‌ ಬೊಲಿವಿಯನ್‌ ಓರ್‌ {{!}} ದಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ |access-date=2011-01-22 |archive-date=2007-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071205011554/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22858026-5005200,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಅನುಸಾರ, O.P. ಜಿಂದಾಲ್‌ರ ವಿಧವೆಯಾದ ಸಾವಿತ್ರಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ 19ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಹುಡುಗಿಯರಿಗಾಗಿಯೇ ಮೀಸಲಾದ ವಿದ್ಯಾ ದೇವಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಎಂಬ ಒಂದು ವಸತಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಕುಟುಂಬವು [[೧೯೮೪|1984]]ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಿಸಾರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ಶಾಲೆಯ ಕುರಿತು ಅಷ್ಟೊಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಚಾರ ಅಥವಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಇದಿರುವ ಖಾಸಗಿ ತಾಣ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಶ್ರೇಣಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಶಾಲೆಯು ಶ್ರೀಮಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಭಾರತದ ಸಿರಿವಂತ ವ್ಯವಹಾರಸ್ಥ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ಈ ಶಾಲೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೃಂದವು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;http://www.vdjs.edu.in/ - ವಿದ್ಯಾ ದೇವಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಶಾಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌&lt;/ref&gt;

==ಭವಿಷ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ==

ಹೊಸತಾದ ಪರಿಧಿಗಳೆಡೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ JSPL, ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸುವ, ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ, ತನ್ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಜನರ ಜೀವನ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತುವ ಅಗತ್ಯ ಅದಕ್ಕೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಂಪನಿಯು ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖ ವಿಸ್ತರಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿವೆ:

'''ರಾಯ್‌ಗಢ'''

*2 MTPA ಸಿಮೆಂಟ್‌ ಸ್ಥಾವರ.
*540 MWಗಳಷ್ಟಿರುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆ
*ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ರಾಚನಿಕ ಬಳಕೆಯ ಗಿರಣಿ.
*ಗಣಿಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾವರಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಕೊಳವೆ ವಾಹಕ.
*ಪುಟ್ಟ ಊದು ಕುಲುಮೆಯ ಉನ್ನತೀಕರಣ
*ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕೇಷನ್‌ ಘಟಕ.
 
7.0 MTPA ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಕ್ಕಿನ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಾಗೂ 5.20 ಶತಕೋಟಿ US$ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ (26,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಒಂದು ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ 1600 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, JSPL ಮತ್ತು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವೆ ಒಂದು MOU ಸಹಿಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

'''ಜಾರ್ಖಂಡ್‌'''

6.00 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ (30,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಒಂದು ಒಟ್ಟು ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, 11 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಉಕ್ಕು ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು 2600 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ, ವಶದಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

'''ಒಡಿಶಾ'''

8.00 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ (40,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಒಂದು ಒಟ್ಟು ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, 12.5 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಉಕ್ಕು ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು 2600 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ, ವಶದಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. 3 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೊದಲ ಹಂತವು 2011ರ ವೇಳೆಗೆ ಕಾರ್ಯಸನ್ನದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

'''ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ದ್ರವ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಯೋಜನೆ'''

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಖಾತೆಯು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಿಂದ ದ್ರವ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ (CTL) ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿನ ರಾಮಚಾಂಡಿ ಪ್ರಮೋಷನಲ್‌ ಕೋಲ್‌ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ್ನು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಕಂಪನಿಗೆ ಮಂಜೂರುಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸದರಿ ಯೋಜನೆಯ ಯೋಜನಾ ವೆಚ್ಚವು ಸುಮಾರು 8.4 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು (42,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಆಗಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ CTL ಸ್ಥಾವರ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರ ಇವಿಷ್ಟು ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ಒಡಿಶಾದ ಅಂಗುಲ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಿಶೋರ್‌ ನಗರ್ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಜರ್ಮನಿಯ M/S ಲುರ್ಗಿ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪರೋಕ್ಷ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ದ್ರವೀಕರಣ ಎಂಬ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ದಿನಂಪ್ರತಿ 80,000 ಪೀಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು (4.0 MMTPA) ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ಈ ಸ್ಥಾವರವು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಿದೆ.
ಈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ CTL ಯೋಜನೆಯು JSPLನ ಮುಕುಟಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತೊಂದು ಗರಿಯಾಗಿದೆ.

'''ಜಿಂದಾಲ್‌ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌'''

ಹಲವಾರು ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹಾಕುವ ತನ್ನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ JSPL ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ವಲಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದು, ಜಿಂದಾಲ್‌ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಲಿದೆ.
ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ 7 ತೈಲ ಹಾಗೂ ಅನಿಲ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಜಾರ್ಜಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ 5 ಘಟಕಗಳು, ಬೊಲಿವಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ 1 ಘಟಕ ಹಾಗೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ 1 ಘಟಕ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಘಟಕಗಳ ಪರಿಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿಹಾಕಲೆಂದು ಜಾರ್ಜಿಯಾಗೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತೆರಳಿದ ನಿಯೋಗವೊಂದರ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ನವೀನ್‌ ಜಿಂದಾಲ್‌ ವಹಿಸಿದ್ದರು; ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಂಪನಿಯು ಇದುವರೆಗೆ 200 ದಶಲಕ್ಷ US$ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ (1000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಒಂದು ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಬದ್ಧನಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಇತರ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿದೆ.

'''ಬೊಲಿವಿಯಾ'''

ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮತ್ತು 1.7 MT ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಉಕ್ಕಿನ ಸ್ಥಾವರ, 450 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರ, 6 MT ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ ಸ್ಥಾವರ ಹಾಗೂ 10 MT ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರಿನ ಸಣ್ಣ ಉಂಡೆಗಳ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಮುಂಬರುವ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದ ಬೊಲಿವಿಯಾದಲ್ಲಿ 2.1 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು (10,500 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹೂಡಲು JSPL ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.

{{BSE Sensex}}

==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ==
* O. P. ಜಿಂದಾಲ್‌
* ನವೀನ ಜಿಂದಾಲ್
*ಅಜಿತ್‌ ಜೋಗಿ

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
*[http://www.jindalsteelpower.com ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110224221255/http://jindalsteelpower.com/ |date=2011-02-24 }}
*[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5042428.stm ಬೊಲಿವಿಯಾದ ವ್ಯವಹಾರದ ಕುರಿತಾದ BBC ಲೇಖನ]
*[http://www.avantishanti.de/PUCLReponKalinganagar.pdf ಕಳಿಂಗನಗರದ ಕುರಿತಾದ PUCL ವರದಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718200914/http://www.avantishanti.de/PUCLReponKalinganagar.pdf |date=2011-07-18 }}

{{DEFAULTSORT:Jindal Steel And Power Limited}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಉಕ್ಕಿನ ಕಂಪನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಂಪನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಸಾರ್‌]]
[[ವರ್ಗ:ಹರಿಯಾಣಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆ]]
[[ವರ್ಗ:ನವದೆಹಲಿ ಮೂಲದ ಕಂಪನಿಗಳು]]</text>
      <sha1>hyyfbc8ztzhm8hzen5m7tnk9zxzri9o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431104</id>
      <parentid>1431093</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:39:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaviRaval3006</username>
        <id>101334</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Updating Brand Name</comment>
      <origin>1431104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20512" sha1="ntwikz0vx5iotebl6xc2lsw9hryt3ce" xml:space="preserve">{{Infobox company
| company_name = Jindal Steel Limited
| company_logo = [[Image:JSPL logo.PNG|200px]] 
| company_type = [[Public Limited Company|Public]] ({{BSE|532286}}) 
| foundation = 1952 
| founder    = [[O P Jindal]] 
| location = [[ನವ ದೆಹಲಿ]], India&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.jindalsteel.in/contact-us |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2025-08-25 |archive-date=2014-02-22 }}&lt;/ref&gt;
| key_people = [[Savitri Jindal]], ([[Chairman]])
| industry = [[Conglomerate (company)|Conglomerate]]  
| products = [[Steel]], [[Power]], [[Mining]], [[Oil &amp; Gas]], [[Infrastructure]].
| revenue = {{gain}}US$2.3 billion (2010) 
| operating_income = 
| net_income = 
| num_employees = 7,001 
| parent = [[Jindal Group]] 
| subsid =
| homepage = [https://www.jindalsteel.in JindalSteel.in]
| footnotes =
|name=ಜಿಂದಾಲ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್}}

'''ಜಿಂದಾಲ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್'''  ('''JSL''') ({{BSE|532286}}) ಎಂಬುದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮೌಲ್ಯಯುತವಾದ ಖಾಸಗಿ ಉಕ್ಕು ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಿದ್ದು, 2.1 ಶತಕೋಟಿ US$ಗೂ (10,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಜಿಂದಾಲ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (JSL), 12 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು (60,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು) ಮೌಲ್ಯದ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಮೂಹದ ಒಂದು ಭಾಗವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಉಕ್ಕು, ವಿದ್ಯುತ್‌, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಹಾಗೂ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ವಲಯದಲ್ಲಿ JSL ಓರ್ವ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ವೃತ್ತಿನಿರತನಾಗಿದೆ.
ದಿವಂಗತ ಶ್ರೀ O.P. ಜಿಂದಾಲ್‌ರವರ ಕಿರಿಯ ಮಗನಾದ ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ನವೀನ್‌ ಜಿಂದಾಲ್, JSL ಮತ್ತು ಅದರ ಸಮೂಹ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಚಾಲಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜಿಂದಾಲ್‌ ಪವರ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ಜಿಂದಾಲ್‌ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌, ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಿಮೆಂಟ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಮತ್ತು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಬೊಲಿವಿಯಾ ಇವು ಈ ಸಮೂಹದ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿವೆ. ಸ್ವಯಂಪೂರ್ಣತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ತಾನಿಟ್ಟಿರುವ ಒಂದು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನದೇ ವಶದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ-ಅದಿರಿನ ಗಣಿಗಳಿಂದ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಹಿಮ್ಮೊಗ ಸಮಗ್ರೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಕಂಪನಿಯು ಉಕ್ಕು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಟನ್‌ಮಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉಕ್ಕು ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಿದೆ. ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ, ಲಘು ಉಕ್ಕಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳು, ಫೆರೋ ಕ್ರೋಮ್‌, ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರು, ಲಘು ಉಕ್ಕು ಇವುಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ರಾಚನಿಕ ಬಳಕೆಯ, ಬಿಸಿಯಿರುವಾಗಲೇ ಆಕಾರನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುರುಳಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಆಧರಿತ ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಕಂಪನಿಯು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

O.P. ಜಿಂದಾಲ್‌‌ರಿಂದ (1930–2005) ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ '''ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಮೂಹ''' ದಲ್ಲಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಅವರ ವ್ಯವಹಾರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹಿಂದಿನ ಅವತಾರಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾದ ''ಪೈಪ್‌ ಯುನಿಟ್‌ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌‌'' ನ್ನು 1969ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 2005ರಲ್ಲಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ರವರ ಮರಣವಾದ ನಂತರ, ಅವರ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಪೈಕಿಯ ಬಹುಭಾಗಗಳು ಅವರ ಹೆಂಡತಿ ಸಾವಿತ್ರಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ರವರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆಮೇಲೆ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಮೂಹದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಅವರ ನಾಲ್ವರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳ ನಡುವೆ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ನವೀನ್‌ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಹಿರಿಯ ಸೋದರರಾದ ಸಜ್ಜನ್‌ ಜಿಂದಾಲ್‌, ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ASSOCHAMನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಂಡಲಿಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಘಟಕವಾಗಿದೆ; O.P. ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸಮೂಹದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ JSW ಸಮೂಹದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿಯೂ ಅವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಎಲ್ ಮ್ಯುಟೂನ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರು ಮೀಸಲುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು 2006ರ ಜೂನ್‌ 3ರಂದು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ಗೆ [[ಬೊಲಿವಿಯ|ಬೊಲಿವಿಯಾ]] ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿತು. 1.5 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಒಂದು ಆರಂಭಿಕ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಿದ ಕಂಪನಿಯು, [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಂಬರುವ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ 2.1 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಹೂಡಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22858026-5005200,00.html |title=ಇಂಡಿಯಾ'ಸ್‌ ಬೊಲಿವಿಯನ್‌ ಓರ್‌ {{!}} ದಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ |access-date=2011-01-22 |archive-date=2007-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071205011554/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,22858026-5005200,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಫೋರ್ಬ್ಸ್‌ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಅನುಸಾರ, O.P. ಜಿಂದಾಲ್‌ರ ವಿಧವೆಯಾದ ಸಾವಿತ್ರಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ 19ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ಶ್ರೇಯಾಂಕ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಹುಡುಗಿಯರಿಗಾಗಿಯೇ ಮೀಸಲಾದ ವಿದ್ಯಾ ದೇವಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಎಂಬ ಒಂದು ವಸತಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಕುಟುಂಬವು [[೧೯೮೪|1984]]ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಿಸಾರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಈ ಶಾಲೆಯ ಕುರಿತು ಅಷ್ಟೊಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಚಾರ ಅಥವಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಇದಿರುವ ಖಾಸಗಿ ತಾಣ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಶ್ರೇಣಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಈ ಶಾಲೆಯು ಶ್ರೀಮಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಭಾರತದ ಸಿರಿವಂತ ವ್ಯವಹಾರಸ್ಥ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ಈ ಶಾಲೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೃಂದವು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;http://www.vdjs.edu.in/ - ವಿದ್ಯಾ ದೇವಿ ಜಿಂದಾಲ್‌ ಶಾಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌&lt;/ref&gt;

==ಭವಿಷ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ==

ಹೊಸತಾದ ಪರಿಧಿಗಳೆಡೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ JSL, ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸುವ, ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ, ತನ್ನ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಹಾಗೂ ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಜನರ ಜೀವನ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತುವ ಅಗತ್ಯ ಅದಕ್ಕೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಂಪನಿಯು ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖ ವಿಸ್ತರಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿವೆ:

'''ರಾಯ್‌ಗಢ'''

*2 MTPA ಸಿಮೆಂಟ್‌ ಸ್ಥಾವರ.
*540 MWಗಳಷ್ಟಿರುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಉತ್ಪಾದನೆ
*ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ರಾಚನಿಕ ಬಳಕೆಯ ಗಿರಣಿ.
*ಗಣಿಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾವರಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಕೊಳವೆ ವಾಹಕ.
*ಪುಟ್ಟ ಊದು ಕುಲುಮೆಯ ಉನ್ನತೀಕರಣ
*ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕೇಷನ್‌ ಘಟಕ.
 
7.0 MTPA ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಕ್ಕಿನ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಾಗೂ 5.20 ಶತಕೋಟಿ US$ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ (26,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಒಂದು ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ 1600 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, JSL ಮತ್ತು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವೆ ಒಂದು MOU ಸಹಿಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

'''ಜಾರ್ಖಂಡ್‌'''

6.00 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ (30,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಒಂದು ಒಟ್ಟು ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, 11 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಉಕ್ಕು ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು 2600 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ, ವಶದಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

'''ಒಡಿಶಾ'''

8.00 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ (40,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಒಂದು ಒಟ್ಟು ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, 12.5 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಉಕ್ಕು ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು 2600 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ, ವಶದಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. 3 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ನುಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೊದಲ ಹಂತವು 2011ರ ವೇಳೆಗೆ ಕಾರ್ಯಸನ್ನದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

'''ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ದ್ರವ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಯೋಜನೆ'''

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಖಾತೆಯು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಿಂದ ದ್ರವ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ (CTL) ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿನ ರಾಮಚಾಂಡಿ ಪ್ರಮೋಷನಲ್‌ ಕೋಲ್‌ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ್ನು ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಕಂಪನಿಗೆ ಮಂಜೂರುಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸದರಿ ಯೋಜನೆಯ ಯೋಜನಾ ವೆಚ್ಚವು ಸುಮಾರು 8.4 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು (42,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಆಗಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ CTL ಸ್ಥಾವರ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರ ಇವಿಷ್ಟು ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ಒಡಿಶಾದ ಅಂಗುಲ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಿಶೋರ್‌ ನಗರ್ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಲಿದೆ. ಜರ್ಮನಿಯ M/S ಲುರ್ಗಿ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪರೋಕ್ಷ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ದ್ರವೀಕರಣ ಎಂಬ ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ದಿನಂಪ್ರತಿ 80,000 ಪೀಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು (4.0 MMTPA) ಕಚ್ಚಾ ತೈಲವನ್ನು ಈ ಸ್ಥಾವರವು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಿದೆ.
ಈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ CTL ಯೋಜನೆಯು JSLನ ಮುಕುಟಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತೊಂದು ಗರಿಯಾಗಿದೆ.

'''ಜಿಂದಾಲ್‌ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌'''

ಹಲವಾರು ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹಾಕುವ ತನ್ನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ JSL ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ವಲಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದು, ಜಿಂದಾಲ್‌ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಎಂಬ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಲಿದೆ.
ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ 7 ತೈಲ ಹಾಗೂ ಅನಿಲ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಜಾರ್ಜಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ 5 ಘಟಕಗಳು, ಬೊಲಿವಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ 1 ಘಟಕ ಹಾಗೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ 1 ಘಟಕ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಘಟಕಗಳ ಪರಿಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿಹಾಕಲೆಂದು ಜಾರ್ಜಿಯಾಗೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತೆರಳಿದ ನಿಯೋಗವೊಂದರ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ನವೀನ್‌ ಜಿಂದಾಲ್‌ ವಹಿಸಿದ್ದರು; ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕಂಪನಿಯು ಇದುವರೆಗೆ 200 ದಶಲಕ್ಷ US$ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ (1000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಒಂದು ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಬದ್ಧನಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಇತರ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿದೆ.

'''ಬೊಲಿವಿಯಾ'''

ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮತ್ತು 1.7 MT ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಉಕ್ಕಿನ ಸ್ಥಾವರ, 450 MW ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರ, 6 MT ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ ಸ್ಥಾವರ ಹಾಗೂ 10 MT ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಕಬ್ಬಿಣ ಅದಿರಿನ ಸಣ್ಣ ಉಂಡೆಗಳ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಮುಂಬರುವ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದ ಬೊಲಿವಿಯಾದಲ್ಲಿ 2.1 ಶತಕೋಟಿ US$ನಷ್ಟು (10,500 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು) ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹೂಡಲು JSL ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ.

{{BSE Sensex}}

==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ==
* O. P. ಜಿಂದಾಲ್‌
* ನವೀನ ಜಿಂದಾಲ್
*ಅಜಿತ್‌ ಜೋಗಿ

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
*[http://www.jindalsteelpower.com ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110224221255/http://jindalsteelpower.com/ |date=2011-02-24 }}
*[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5042428.stm ಬೊಲಿವಿಯಾದ ವ್ಯವಹಾರದ ಕುರಿತಾದ BBC ಲೇಖನ]
*[http://www.avantishanti.de/PUCLReponKalinganagar.pdf ಕಳಿಂಗನಗರದ ಕುರಿತಾದ PUCL ವರದಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718200914/http://www.avantishanti.de/PUCLReponKalinganagar.pdf |date=2011-07-18 }}

{{DEFAULTSORT:Jindal Steel And Power Limited}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಉಕ್ಕಿನ ಕಂಪನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಂಪನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಸಾರ್‌]]
[[ವರ್ಗ:ಹರಿಯಾಣಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆ]]
[[ವರ್ಗ:ನವದೆಹಲಿ ಮೂಲದ ಕಂಪನಿಗಳು]]</text>
      <sha1>ntwikz0vx5iotebl6xc2lsw9hryt3ce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಿಚೆಲ್ ಒಬಾಮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27732</id>
    <revision>
      <id>1431057</id>
      <parentid>1430001</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T04:21:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120533" sha1="9lf1e3komid1l65rek5ro8qbu6zakny" xml:space="preserve">{{Infobox first lady
| name                = ಮಿಚೆಲ್ ಒಬಾಮ
| image name          = Michelle Obama 2013 official portrait.jpg
| caption             = 2013ರ ಅಧೀಕೃತ ಚಿತ್ರ
| alt                 = Michelle Obama facing forward, smiling, clad in black dress and single strand pearl necklace resting bare right forearm and both hands on a brocaded sofa armrest.
| image_size          = 225px{{!}}border
| office              = [[ಯು.ಎಸ್.ಎ]] ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಪತ್ನಿ (ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ) 
| term_start          = ಜನವರಿ 20, 2009
| term_end            = ಜನವರಿ 20, 2017
| president           =
| predecessor         = [[ಲಾರಾ ಬುಶ್]]
| birth_date          = {{birth date and age|mf=yes|1964|1|17}}
| birth_place         = [[ಚಿಕಾಗೊ]], [[ಇಲಿನಾಯ್ಸ್]], [[ಯು.ಎಸ್.ಎ]]
| birth_name          = ಮಿಚೆಲ್ ಲಾವೊನ್ ರಾಬಿನ್ಸನ್
| death_date          =
| death_place         =
| nationality         = ಅಮೆರಿಕನ್
| party               = [[ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಕ್ಷ]], [[ಯು.ಎಸ್.ಎ]]
| spouse              = {{marriage|[[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ]]|October 1992}}
| relations           = ಕ್ರೈಗ್ ರಾಬಿನ್ಸನ್(ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ - ಸೋದರ)
| children            = ಮಲಿಯಾ ಆನ್ ಒಬಾಮ(ಹು.1998) &lt;br/&gt; ನಟಾಶಾ ಒಬಾಮ(ಹು.2001)
| residence           = ಹೈಡ್ ಪಾರ್ಕ್, [[ಚಿಕಾಗೊ]],[[ಯು.ಎಸ್.ಎ]]
| alma_mater          = [[ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]](1985)&lt;br/&gt;[[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾನೂನು ಶಾಲೆ]](1988) 
| profession          = ವಕೀಲೆ
| religion            = [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಕ್ರೈಸ್ತ]]
| website             =
| footnotes           =
| signature           = Michelle Obama signature.svg
}}
'''ಮಿಚೆಲ್ ಲಾವಾಘ್ನ್ ರಾಬಿನ್ಸನ್ ಒಬಾಮ'''  (ಜನನ ಜನವರಿ ೧೭, ೧೯೬೪) ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ೪೪ನೆಯ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]]ರಾಗಿರುವ [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ|ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮರ]] ಪತ್ನಿ; ಇವರು ಅಮೆರಿಕ ಕಂಡ ಮೊದಲ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆ (ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಪೌರನೆಂದೂ, ಅವರ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಷಿಕಾಗೋದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜೀವಿತದ ಆದಿಯನ್ನು ಕಳೆದ ಒಬಾಮ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಟನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾನೂನು ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಪದವಿ ಪಡೆದು ಚಿಕಾಗೋಗೆ ಮರಳಿ ಸಿಡ್ಲೇ ಆಸ್ಟಿನ್ ಎಂಬ ಕಾನೂನು ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು; ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಾವಿ ಪತಿ ಒಬಾಮರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ನಂತರ ಅವರು ಷಿಕಾಗೋದ ಮೇಯರ್ ರಿಚರ್ಡ್ ಎಂ. ಡಾಲೀಯವರ ಸಿಬ್ಬಂದಿವರ್ಗದ ಅಂಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಷಿಕಾಗೋ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. 
೨೦೦೭ ಮತ್ತು ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡದ್ದಲ್ಲದೆ  ೨೦೦೮ರ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಂವೆಂಷನ್ ನ ಪ್ರಾಸ್ತಾವಿಕ ನುಡಿಯನ್ನೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದರು. ಇವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು, ಮಾಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಸಾಶಾ;ಇವರು  ಒರೆಗಾವ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಪುರುಷರ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ತಂಡದ ಶಿಕ್ಷಕರಾದ ಕ್ರೈಗ್ ರಾಬಿನ್ ಸನ್ ರ ತಂಗಿ. ಒಬ್ಬ ಸೆನೇಟರ್ ರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ, ಹಾಗೂ ಕ್ರಮೇಣ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯರೂ, ಫ್ಯಾಷನ್ ನ ಸಾಕಾರಮೂರ್ತಿಯೂ ಆಗಿರುವುದಲ್ಲದೆ ಬಡತನದ ಅರಿವು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರಸೇವನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಗಮನಾರ್ಹ ವಕೀಲೆಯೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

== ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯೆ ==
ಮಿಚೆಲ್ ಲಾವಾಘ್ನ್ ರಾಬಿನ್ಸನ್ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಜನವರಿ ೧೭, ೧೯೬೪ರಂದು; ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ಷಿಕಾಗೋದ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್; ತಂದೆ ಫ್ರೇಸರ್ ರಾಬಿನ್ಸನ್ III,&lt;ref name=&quot;MOMtBOD2008C&quot;&gt;{{cite web
| accessdate=January 22, 2008
| url=http://usliberals.about.com/od/2008presidentialracehub/ig/2008-Candidates--Spouses/Profile-of-Michelle-Obama.htm
| title=Michelle Obama, Married to President Barack Obama
| publisher=About.com
| work=U.S. liberal politics
| author=White, Deborah
| archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 4, 2016
| archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062528/http://usliberals.about.com/od/2008presidentialracehub/ig/2008-Candidates--Spouses/Profile-of-Michelle-Obama.htm
| url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ಒಬ್ಬ ನೀರು ಉದ್ದಿಮೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉದ್ಯೋಗಿ ಹಾಗೂ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ವಿಭಾಗದ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್. ಇವರ ತಾಯಿ ಮರಿಯನ್ (ಜನ್ಮನಾಮ ಷೀಲ್ಡ್ಸ್), a secretary at ಸ್ಪೀಗೆಲ್ಸ್ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್ ಸ್ಟೋರ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;womanbehind&quot;&gt;{{cite news |accessdate=January 22, 2008 |url=http://www.suntimes.com/news/metro/221458,CST-NWS-mich21.article |title=The woman behind Obama |author=Rossi, Rosalind |work=[[Chicago Sun-Times]] |date=January 20, 2007 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 15, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080215230648/http://www.suntimes.com/news/metro/221458%2CCST-NWS-mich21.article |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮಿಚೆಲ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತುವವರೆಗೆ ಅವರ ತಾಯಿ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಗೃಹಿಣಿಯೇ ಆಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;PAW2009&quot;&gt;{{cite journal |title=Mrs. Obama goes to Washington |author=Slevin, Peter |date=March 18, 2009
|journal=[[Princeton Alumni Weekly]] |volume=109 |pages=18–22 |issue=10}}&lt;/ref&gt; ರಾಬಿನ್ಸನ್ ಮತತು ಷೀಲ್ಡ್ಸ್ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಮೂಲವ&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.honoringourancestors.com/michelle-obama.html|title=Research into Michelle Obama's Roots|publisher=Megan Smolenyak}}&lt;/ref&gt; ನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಂತಃಕಲಹ|ನಾಗರಿಕರ ಯುದ್ಧ]] (ಸಿವಿಲ್ ವಾರ್)ಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರವರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ತಂದೆಯ ಕಡೆಯ ತಾತನ ತಾತನಾದ ಜಿಮ್ ರಾಬಿನ್ಸನ್ ಒಬ್ಬ ಅಮೆರಿಕನ್ ಗುಲಾಮರಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕೆರೋಲಿನಾರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದರು,&lt;ref name=&quot;soil&quot;&gt;{{cite news |author=Murray, Shailagh |title=A Family Tree Rooted In American Soil: Michelle Obama Learns About Her Slave Ancestors, Herself and Her Country |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/10/01/AR2008100103169.html |work=[[The Washington Post]] |page=C01 |date=October 2, 2008 |accessdate=October 9, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cabin&quot;&gt;{{cite news | title=From slave cabin to White House, a family rooted in black America | url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/us_elections/article5092944.ece | author=Bone, James | work=[[The Times]] | location=London | date=November 6, 2008 | accessdate=November 7, 2008 | archive-date=ಮೇ 10, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110510023240/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/us_and_americas/us_elections/article5092944.ece | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇಂದಿಗೂ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆಯ ಕೆಲವು ಸಂಬಂಧಿಕರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7470764.stm|work=BBC News |title=Michelle: Barack's bitter or better half?|author=Levinson, Molly|date=June 4, 2008|accessdate=April 4, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NPR&quot;&gt;{{cite news | accessdate=April 3, 2009 | url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11831859 |title=Spouses on the Campaign Trail: Michelle Obama Sees Election as Test for America |author=Norris, Michele|work=All Things Considered|date=July 9, 2007| publisher=NPR}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ತಾಯಿಯ ಅಜ್ಜಿಯ ಅಜ್ಜಿಯಾದ ಮೆಲ್ವಿನಿಯಾ ಷೀಲ್ಡ್ಸ್ ಸಹ ಗುಲಾಮರಾಗಿದ್ದು, ಒಬ್ಬ ಬಿಳಿಯನಿಗೆ ಬಸಿರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಬಿಳಿಯನ ಹೆಸರು ಹಾಗೂ ಇವರೀರ್ವರ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ. ಅವರು ಮಿಚೆಲ್ ನ ತಾಯಿಯ ಅಜ್ಜನ ಅಜ್ಜ, ಉಭಯ-ಪಂಗಡಿಗ ಡಾಲ್ಫಸ್ ಟಿ. ಷೀಲ್ಡ್ಸ್ ಗೆ ಜನ್ಮವಿತ್ತರು.&lt;ref name=&quot;NYT-maternal ancestry&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/10/08/us/politics/08genealogy.html?_r=1&amp;hp|title=In First Lady’s Roots, a Complex Path From Slavery|last=Swarns |first=Rachel L.|coauthors=Kantor, Jodi|date=October 7, 2009|work=The New York Times|accessdate=October 8, 2009}}&lt;/ref&gt;
ಅವರು ಷಿಕಾಗೋದ ದಕ್ಷಿಣ ತೀರದ ಸಮುದಾಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಯೂಕ್ಲಿಡ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಎಂಬ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎರಡಂತಸ್ತಿನ ಮನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದವರು. ಅವರ ಮಾತಾಪಿತೃಗಳು ಆ ಮನೆಯ ಎರಡನೆಯ ಅಂತಸ್ತಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಅಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟನ್ನು, ನೆಲ ಅಂತಸ್ತಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಜ್ಜಿ ಹಾಗೂ ಆ ಕಟ್ಟಡದ ಮಾಲಿಕರಿಂದ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆದರು.&lt;ref name=&quot;womanbehind&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;WaPo2009-02-01&quot;&gt;{{cite news | first= Eli | last=Saslow | url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/01/31/AR2009013101876.html?sid=ST2009013102074 | title=From the Second City, An Extended First Family | publisher=''[[The Washington Post]]'' | date=February 1, 2009 | accessdate=July 24, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NY052404&quot;&gt;{{cite news | accessdate=January 22, 2008  |url=http://www.newyorker.com/archive/2004/05/31/040531fa_fact1 |author=Finnegan, William|title=The Candidate: How the Son of a Kenyan Economist Became an Illinois Everyman |work=[[The New Yorker]]|date=May 31, 2004}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MOAL&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1849421,00.html|title=Michelle Obama, A Life|accessdate=January 8, 2009|date=October 13, 2008|work=[[Time (magazine)|Time]]|author=Pickert, Kate|archive-date=ಜನವರಿ 1, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090101041655/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1849421,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &quot;ನಾನು ಬೆಳೆದದ್ದು ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ&quot; ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮಿಚೆಲ್ &quot;ಅಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದರು, ಅಪ್ಪ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು, ಊಟದ ಮೇಜಿನಮೇಲೆ ಊಟ ತಯಾರಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು&quot;.&lt;ref name=&quot;FLIW&quot; /&gt; ಇವರ ಕುಟುಂಬವು ಮಾನೋಪಲಿ ಆಡುವುದು ಮತ್ತು ಓದುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಅವನ್ನೇ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಿತು.&lt;ref name=&quot;MOSS&quot; /&gt;
ಈ ಕುಟುಂಬವು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆಂದು ಸಮೀಪದ ಸೌತ್ ಶೋರ್ ಮೆಥಾಡಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್ ಗೆ ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದಿತು.&lt;ref name=&quot;WaPo2009-02-01&quot; /&gt;
ರಾಬಿನ್ಸನ್ ಕುಟುಂಬವು ಮಿಚಿಗನ್ ನ ವೈಟ್ ಕ್ಲೌಡ್ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಜಾ ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಿತು.&lt;ref name=&quot;WaPo2009-02-01&quot; /&gt; ಮಿಚೆಲ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹೋದರ ಕ್ರೈಗ್ (ಮಿಚೆಲ್ ಗಿಂತಲೂ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ತಿಂಗಳು ದೊಡ್ಡವನು) ಎರಡನೆಯ ಗ್ರೇಡನ್ನು ತಟಾಯಿಸಿದರು. ಆರನೆಯ ಗ್ರೇಡ್ ತಲುಪುವ ವೇಳೆಗೆ ಮಿಚೆಲ್ ಬ್ರೈನ್ ಮಾವ್ರ್ ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಶಾಲೆ(ನಂತರ ಬೌಷೆಟ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯೆಂದು ನಾಮಾಂತರಗೊಂಡಿತು)ಯಲ್ಲಿ ದತ್ತ ತರಗತಿಯನ್ನು ಸೇರಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news | first=Rosalind | last=Ross | title=Kids at Michelle Obama's old school see reflection | date=November 10, 2008 | url=http://www.suntimes.com/news/politics/obama/1270055,CST-NWS-kids10.article | work=[[Chicago Sun-Times]] | accessdate=November 17, 2008 | archive-date=ನವೆಂಬರ್ 14, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081114121740/http://www.suntimes.com/news/politics/obama/1270055,CST-NWS-kids10.article | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಅವರು ಷಿಕಾಗೋದ ಮೊದಲ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ಆದ ವಿಟ್ನೀ ಯಂಗ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್&lt;ref name=&quot;West&quot;&gt;{{cite news|url=http://articles.chicagotribune.com/2004-09-01/features/0408310383_1_michelle-obama-sidley-austin-brown-best-laid-plans|title=Her plan went awry, but Michelle Obama doesn't mind - Chicago Tribune|last=West|first=Cassandra|date=2004-09-01|work=[[Chicago Tribune]]|accessdate=21 August 2010|archive-date=ಮೇ 11, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511131206/http://articles.chicagotribune.com/2004-09-01/features/0408310383_1_michelle-obama-sidley-austin-brown-best-laid-plans|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ ಆ ಶಾಲೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಮುಂದುವರಿದ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಭರಿತ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು ಮತ್ತು  ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆನರ್ ಸೊಸೈಟಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ನ ಖಜಾಂಚಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;womanbehind&quot; /&gt; ದಕ್ಷಿಣದ ತುದಿಯಲ್ಲಿದ ಅವೆ ಮನೆಯಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮದ ತುದಿಯ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ತಲುಪಲು ಅವರಿಗೆ ಮೂರುಗಂಟೆಗಳ ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;tn&quot; /&gt; ಅವರು ಜೆಸ್ಸೆ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಜೂನಿಯರ್ ನ ತಂಗಿ ಹಾಗೂ ಜೆಸ್ಸೆ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ ರ ಮಗಳಾದ ಸಾಂಟಿತಾ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ ರ ಸಹಪಾಠಿಯಾಗಿದ್ದರು&lt;ref name=&quot;MOSS&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1835686,00.html|title=Michelle Obama's Savvy Sacrifice|accessdate=October 12, 2008|date=August 25, 2008|work=[[Time (magazine)|Time]]|author=Newton-Small, Jay|archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 11, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081011174218/http://www.time.com/time/politics/article/0,8599,1835686,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ಅವರು ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕ ಪಡೆದವರಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯವರಾಗಿ ತರಗತಿಯ ಸಲ್ಯೂಟೇಟೋರಿಯನ್(ವ್ಯಾಸಂಗಾನಂತರದ ಸ್ವಾಗತಭಾಷಣ ಅಥವಾ ವಂದನಾರ್ಪಣೆಗೈವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ/ನಿ) ಆಗಿ ತಮ್ಮ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;tn&quot; /&gt;
ಮಿಚೆಲ್ ಗೆ ತನ್ನ ಸಹೋದರನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಟನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸೇರುವ ಮನಸ್ಸಾಯಿತು;&lt;ref name=&quot;PAW2009&quot; /&gt; ಕ್ರೈಗ್ ತಮ್ಮ ಪದವಿಯನ್ನ ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು. ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]] ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಡುವ ರೀತಿ ಸರಿಯಿಲ್ಲವೆಂದು ವಾದಿಸಿದರು; ಅದು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾಷಣಾಯುಕ್ತವಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಅವರ ಅನಿಸಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;FWtWMO&quot; /&gt; ಪದವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಮಂಡಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಮಿಚೆಲ್ &quot;ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಟನ್ ಎಜುಕೇಟೆಡ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ಸ್ ಎಂಡ್ ದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ&quot; (ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದ ಕರಿಯರು ಮತ್ತು ಕರಿಯರ ಸಮುದಾಯ) ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಬಂಧ ಮಂಡಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;thesis&quot;&gt;ರಾಬಿನ್ಸನ್, ಮಿಚೆಲ್ ಲಾವಾಘ್ನ್ (೧೯೮೫), ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗ. &quot;[http://libweb5.princeton.edu/theses/index.htm ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಟನ್-ಎಜುಕೇಟೆಡ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ಸ್ ಎಂಡ್ ದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ (96 ಪುಟಗಳು).] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190527042623/http://libweb5.princeton.edu/theses/index.htm |date=ಮೇ 27, 2019 }}&quot; ಸೀಲೇ ಜಿ. ಮಡ್ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಟನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ. (ಈ ಪ್ರಬಂಧವು ಪ್ರಸ್ತುತದಲ್ಲಿ ಈ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ; ಪಠ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಕೊಂಡಿಗಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಅಡಿಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ನೋಡಿ.)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.politico.com/news/stories/0208/8642.html
|title=Michelle Obama thesis was on racial divide|accessdate=April 19, 2008|date=February 22, 2008|publisher=[[Politico.com]] |author=Ressner, Jeffrey}}&lt;/ref&gt;
&quot;ನನಗೆ ಆಘಾತವಾದ ನೆನಪಿದೆ,&quot; ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮಿಚೆಲ್, &quot;ಕಾಲೇಜಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು[[BMW|BMWಗಳಲ್ಲಿ]] ಬರುತ್ತಿದ್ದರು! ನನಗೆ BMWಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಾತಾಒಉತೃಗಳು ಸಹ ಪರಿಚಯವಿರಲಿಲ್ಲ.&quot;&lt;ref name=&quot;tn&quot; /&gt; ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಟನ್ ನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಥರ್ಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸೆಂಟರ್ (ಈಗಿನ ಕಾರ್ಲ್ ಎ. ಫೀಲ್ಡ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್) ಎಂಬ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪರವಾದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿದರು; ಆ ತಂಡವು ಒಂದು ದೈನಿಕ ಸೇವಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಶಾಲಾನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಠ ಹೇಳಿಕೊಡುವುದೂ ಸೇರಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Biography Today&quot;&gt;{{cite book |last=|first=|title=Biography Today|url=https://archive.org/details/biographytodaypr0000unse|year=2009|page=[https://archive.org/details/biographytodaypr0000unse/page/117 117] |publisher=Omnigraphics |location=[[Detroit, Michigan]] |isbn=978-0-7808-1052-5}}&lt;/ref&gt; ರಾಬಿನ್ಸನ್ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿಯೂ, ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿಯೂ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿ ಪದವಿ ಪಡೆದುದೇ ಅಲ್ಲದೆ ''ಕಮ್ ಲಾಡೆ''  (ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯೊಂದಿಗೆ) ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆ ಹೊಂದಿದರು.&lt;ref name=&quot;womanbehind&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|accessdate=May 18, 2008 |url=http://www.princeton.edu/main/academics/departments/|title=Academic Departments &amp; Programs |publisher=The Trustees of Princeton University |year=2008}}&lt;/ref&gt;
ಅವರು ತಮ್ಮ ಜ್ಯೂರಿಸ್ ಡಾಕ್ಟರ್ (J.D.) ಪದವಿಯನ್ನು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾನೂನು ವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ೧೯೮೮ರಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು.&lt;ref name=&quot;Princetonian&quot;&gt;{{cite news|author=Brown, Sarah|url=http://www.dailyprincetonian.com/archives/2005/12/07/news/14049.shtml|title=Obama '85 Masters Balancing Act|work=[[Daily Princetonian]]|date=December 7, 2005|accessdate=April 3, 2009|archiveurl=https://archive.today/20120525133602/http://www.dailyprincetonian.com/2005/12/07/14049/|archivedate=ಮೇ 25, 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಪೈಕಿ ಇರುವ ವೃತ್ತಿಪರರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಆಗ್ರಹಪಡಿಸುವಂತಹ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡರು&lt;ref name=&quot;Newsweek20080225&quot;&gt;{{cite news|accessdate=April 3, 2009|url=http://www.newsweek.com/id/112849 |title= Barack's Rock |last=Wolffe |first=Richard |work=[[Newsweek]]|date=February 25, 2008}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಲೀಗಲ್ ಏಯ್ಡ್ ಬ್ಯೂರೋದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ಬಾಡಿಗೆದಾರರ ಗೃಹಸಂಬಂಧಿತ ಕೇಸುಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಒದಗಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;&quot;ಬಯಾಗ್ರಫಿ ಟುಡೇ&quot;, ಪುಟ ೧೧೭&lt;/ref&gt; ಅವರು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದ ಮೂರನೆಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯರಾದ ಜಿಲೆರಿ ರೋಧಾಮ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಮತ್ತು ಲಾರಾ ಬುಷ್ ಸಹ ಸಹ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವೀಧರರೇ.&lt;ref name=&quot;VLiCBTO&quot; /&gt; ಜುಲೈ ೨೦೦೮,ರಲ್ಲಿ ಒಬಾಮ ೧೦೦ ವರ್ಷ ಹಳೆಯ ಕಪ್ಪು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರ ಸಂಢ (ಸೊರೋರಿಟಿ)ವಾದ ಆಲ್ಫಾ ಕಪ್ಪಾ ಆಲ್ಫಾದ ಗೌರವ ಸದಸ್ಯರಾಗುವ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು; ಮಿಚೆಲ್ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಕ್ರಿಯ ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿಭಾಗ ಇರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;celebrate&quot;&gt;{{cite news | url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/07/14/sorority-celebrates-michelle-obamas-acceptance/ | title=Sorority Celebrates Michelle Obama’s Acceptance | author= Bogues, Austin | work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]  |date=July 14, 2008 |accessdate=November 9, 2008}}&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Barack Michelle.jpg|thumb|left|Barack and Michelle Obama.|ಆಲ್ಟ್=ಬರಾಕ್ ಮತ್ತು ಮಿಚೆಲ್ ಒಬಾಮ, ದಟ್ಟಬಣ್ಣದ ಹೊರಾಂಗಣ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಒಂದು ಗುಂಪಿನ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿರುವುದು. ಅವನ ಮುಖಭಾವವು ಸಂತುಲಿತವಾಗಿದೆ; ಅವಳ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹಿರಿದಾದ ನಗೆ.]]
ಸಿಡ್ಲೇ ಆಸ್ಟಿನ್ ಕಾನೂನು ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೇ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಜನಗಳ ಪೈಕಿ ಇದ್ದು ಮಿಚೆಲ್ ಅದೇ ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮರನ್ನು ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಭೇಟಿಯಾದರು(ಅವರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಾವಿಬ್ಬರೇ ಆ ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಿದ್ದುದು ಎಂದು ಹೇಳಿರುವರಾದರೂ ಇತರರು ಬೇರೆಬೇರೆ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಪಂಗಡದವರು ಇದ್ದರೆಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ)&lt;ref name=&quot;WMMB&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/09/26/AR2008092602856.html|title=When Michelle Met Barack|last=Mundy|first=Liza|date= October 5, 2008|work=The Washington Post Magazine|accessdate=October 25, 2008}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ಮಿಚೆಲ್ ರನ್ನು ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮರನ್ನು ಸಮ್ಮರ್ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ (ಬೇಸಿಗೆಯ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿ)ಆಗಲು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಹೊಣೆ ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;MOCT&quot;&gt;{{cite news |accessdate=February 12, 2008
|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/05/10/AR2007051002573_2.html|title=Michelle Obama's Career Timeout
|author=Kornblut, Anne E.|date=May 11, 2007|work=[[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಸಂಬಂಧವು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಭೋಜನದೊಡನೆ ಆರಂಭವಾಗಿ ಸಮುದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು; ಆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬರಾಕ್ ಮಿಚೆಲ್ ರ ಗಮನ ಸೆಳೆದರು.&lt;ref name=&quot;MOHSMOMF&quot; /&gt; ಇವರ ಮೊದಲ ಸ್ನೇಹಯುತ ಸುತ್ತಾಟವೆಂದರೆಸ್ಪೈಕ್ ಲೀ ನಟಿಸಿದ ಚಿತ್ರ ''ಡೂ ದ ರೈಟ್ ಥಿಂಗ್''  ವೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದು.&lt;ref&gt;{{cite news | accessdate=April 5, 2009 | date=January 22, 2009 | url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/michelle-obama/4317226/50-things-you-didnt-know-about-Michelle-Obama.html | title=50 things you didn't know about Michelle Obama | publisher=IMDb.com, Inc. | location=London | first1=Nick | last1=Greene | first2=Melissa | last2=Whitworth | archive-date=ಜನವರಿ 30, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090130033221/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/michelle-obama/4317226/50-things-you-didnt-know-about-Michelle-Obama.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈರ್ವರ ಮದುವೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಜರುಗಿತು;&lt;ref name=&quot;MOHSMOMF&quot;&gt;{{cite news |first=Scott |last=Fornek |title=Michelle Obama: 'He Swept Me Off My Feet' |work=[[Chicago Sun-Times]] |date=October 3, 2007 |url=http://www.suntimes.com/news/politics/obama/585261,CST-NWS-wedding03.stng |accessdate=December 2, 2007 |archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 14, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071214054327/http://www.suntimes.com/news/politics/obama/585261%2CCST-NWS-wedding03.stng |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು, ಮಾಲಿಯಾ ಆನ್ (ಜನನ ೧೯೯೮) ಮತ್ತು ನಟಾಶಾ (ಸಾಶಾ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ, ಜನನ ೨೦೦೧).&lt;ref name=&quot;Newsweek2007&quot;&gt;{{cite news|accessdate=April 3, 2009|title=Ground Support|url=http://www.newsweek.com/id/70165?tid=relatedcl | author=Springen, Karen and Darman, Jonathan |work=[[Newsweek]]|date=January 29, 2007}}&lt;/ref&gt; ಯು.ಎಸ್. ಸೆನೇಟ್ ಗೆ ಒಬಾಮ ಚುನಾಯಿತರಾದನಂತರವೂ ಒಬಾಮ ಕುಟುಂಬವು ಷಿಕಾಗೋದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು, [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ.]]ಗೆ ಹೋಗುವ ಬದಲು ಅಲ್ಲಯೇ ಉಳುಯುವ ತೀರ್ಮಾನ ಕೈಗೊಂಡಿತು.[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ]]ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ತನ್ನ ಪತಿಯ ೨೦೦೮ರ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಸಾರ(/೧)ದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಿಚೆಲ್ &quot;ವಾರಕ್ಕೆ ಒಂದು ರಾತ್ರಿಮಾತ್ರ ಹೊರಗಿರುವ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡರು - ವಾರಕ್ಕೆ ಎರಡು ದಿನ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಚಾರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಹಾಗೂ ಎರಡನೆಯ ದಿನದ ಕೊನೆಗೆ ಮನೆ ಸೇರಿಬಿಡುವುದು&quot; ಈ ನಿರ್ಧಾರ ಻ವರ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಕೈಗೊಂಡಂತಹದ್ದಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;PasadenaWeekly&quot;&gt;{{cite news | title=Mother, wife, superstar| url=http://www.pasadenaweekly.com/cms/story/detail/mother_wife_superstar/6037/| author=Piasecki, Joe |date=June 5, 2008|work=[[Pasadena Weekly]] | accessdate=April 3, 2009}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಒರೆಗಾವ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಪುರುಷ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ತರಬೇತುದಾರ ಕ್ರೈಗ್ ರಾಬಿನ್ಸನ್ ರ ತಂಗಿ. ಅವರು ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಕರಿಯ ರಬ್ಬಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ರಬ್ಬಿ ಕೇಪರ್ಸ್ ಸಿ. ಫನ್ನೇ ಜೂನಿಯರ್ ಅವರ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿ.
ಮಿಚೆಲ್ ಒಮ್ಮೆ, ತನ್ನ ಮೊದಲ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯಕರರಾದ ಒಬಾಮ ತನ್ನ ಸಂಭಾವ್ಯ ಬಾಸ್ ವ್ಯಾಲರೀ ಜಾರೆಟ್ ರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲೆಂದು ಆಶಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;FLIW&quot; /&gt;
ಈಗ ಜಾರೆಟ್ ಆಕೆಯ ಪತಿಯ ಆಪ್ತ ಸಲಹೆಗಾರರಲ್ಲೊಬ್ಬರು.&lt;ref name=&quot;MOIGaLM&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MOSHR&quot;&gt;{{cite news| url=http://online.wsj.com/article/SB120269904120358135.html| title=Michelle Obama Solidifies Her Role  | accessdate=February 12, 2008 | date=February 11, 2008 | author=Langley, Monica | work=[[Wall Street Journal]]}}&lt;/ref&gt; ಇವರ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಏರುಪೇರುಗಳಿದ್ದವು. ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಪತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳೆರಡನ್ನೂ ಸರಿತೂಗಿಸಿಕೊಂಡುಹೋಗುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ವಾದಗಳುಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ ತಮ್ಮ ಎರಡನೆಯ ಪುಸ್ತಕ, ''[[The Audacity of Hope: Thoughts on Reclaiming the American Dream]]'' ದಲ್ಲಿ &quot;ಆಯಾಸ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ನಮಗೆ ಪ್ರೀತಿಗಿರಲಿ, ಮಾತುಕತೆಗೂ ಅವಕಾಶ ಒದಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title= Fame puts squeeze on family life: Many hurdles as Obamas seek balance | date=October 19, 2006 |work=[[Chicago Sun-Times]]|author=Herrmann, Andrew}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಬಾಹುಳ್ಯದ ನಡುವೆಯೂ ತಮಗಾಗಿಯೇ ಒಂದಿಷ್ಟು ಸಮಯವನ್ನು ತೆಗೆದಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಬ್ಬರೂ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.usnews.com/blogs/washington-whispers/2008/11/21/whispers-poll-president-elect-obama-and-michelle-obamas-date-night.html|title=Whispers Poll: President-Elect Obama and Michelle Obama's Date Night|accessdate=January 10, 2009|date=November 21, 2008 |work=[[U.S.News &amp; World Report]]|author=Bedard, Paul}}&lt;/ref&gt;
ಒಬಾಮರ ಮಕ್ಕಳು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಷಿಕಾಗೋ ಲೆಬಾರೇಟರೀ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್ ಎಂಬ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸೇರಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://campaignstops.blogs.nytimes.com/2008/09/09/the-rantings-of-a-pta-mom/|title=The Rantings of a P.T.A. Mom|accessdate=October 13, 2008|date=September 9, 2008 |work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|author=Loh, Sandra Tsing}}&lt;/ref&gt;
ಆ ಶಾಲೆಯ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾದ ಮಿಚೆಲ್ ಅದೇ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಶಿಕ್ಷಕರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಷಿಕಾಗೋದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರೊಡನೆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಕಾಪಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸೆಣಸಿದರು. ತತ್ಫಲವಾಗಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸುವ ಯೋಜನೆ ರೂಪಗೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;PAW2009&quot; /&gt; ಈಗ ಒಬಾಮ ದಂಪತಿಗಳ ಮಕ್ಕಳು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಸಿಡ್ವೆಲ್ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್l ನಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಇದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್ ಡೇ ಸ್ಕೂಲ್ ನಲ್ಲಿಯೂ ಓದುವ ಆಲೋಚನೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Sidwell&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/11/21/AR2008112103248.html | title=Obama Girls Will Go To Sidwell Friends: Elite Private School Is 'Best Fit' for Next First Family | author=Leiby, Richard L | work=[[The Washington Post]] | date=November 22, 2008 | accessdate=December 9, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JOMF&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.newsweek.com/id/170360|title=Just One More Frame!: How do you raise kids in the White House and 'keep them normal,' too?|accessdate=January 9, 2009|date=November 22, 2008 |work=[[Newsweek]]|author=Smalley, Suzanne}}&lt;/ref&gt; ''ದ ಎಲ್ಲೆನ್ ಡಿಜೆನೆರೆಸ್ ಷೋ''  ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ತಾವು ಮತ್ತೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/09/04/michelle-im-done/?|title=Michelle Obama: 'I'm Done'|accessdate=October 13, 2008| date=September 4, 2008 |work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|author=Zeleny, Jeff}}&lt;/ref&gt;
ಇವರಿಗಿಂತಲೂ ಮೊದಲು ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆಯರಾಗಿದ್ದ ಲಾರಾ ಬುಷ್, ರೋಸಲಿನ್ ಕಾರ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಹಿಲೆರಿ ರೋಧಮ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್ [[ಶ್ವೇತ ಭವನ|ವೈಟ್ ಹೌಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಇವರಿಗೆ ಸಲಹೆಗಳನ್ನಿತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;JOMF&quot; /&gt; ಮಿಚೆಲ್ ರ ತಾಯಿ ಮೇರಿಯನ್ ರಾಬಿನ್ಸನ್, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದು ವೈಟ್ ಹೌಸ್ ನಲ್ಲಿಯೇ ತಂಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;MOSWW&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.usnews.com/blogs/erbe/2008/11/07/michelle-obama-slights-working-women.html|title=Michelle Obama Slights Working Women|accessdate=January 10, 2009| date=November 7, 2008 |work=[[U.S.News &amp; World Report]]|author=Erbe, Bonnie}}&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
ಕಾನೂನು ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಮಿಚೆಲ್ ಷಿಕಾಗೋದಲ್ಲಿರುವ ಕಾನೂನು ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಸಿಡ್ಲೇ ಆಸ್ಟಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವೆಸಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಬಾವಿ ಪತಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು [[ವ್ಯಾಪಾರೋದ್ಯಮ|ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್]] ಮತ್ತು ಇಂಟೆಲೆಕ್ಷುಯಲ್ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯವೆಸಗಿದರು.&lt;ref name=&quot;womanbehind&quot; /&gt;
೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೇಯರ್ ರ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಭಾಗೀಯ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಷಿಕಾಗೋ ನಗರ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದುದಲ್ಲದೆ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹಾಯಕ ಕಮಿಷನರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಷಿಕಾಗೋ ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಲೀಸ್ ಎಂಬ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿ ಯುವಕರು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳಿಗಾಗಿ ಲಾಭರಹಿತ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿಯಲು ಹುರಿದುಂಬಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;West&quot; /&gt; ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಬಿಟ್ಟ ೧೨ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ ಯಾರೂ ಸಾಧಿಸಲಾಗದಷ್ಟು ಮಟ್ಟದ ನಿಧಿಸಂಗ್ರಹಣಾ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಸಂಸ್ಥೆಗಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;MOSS&quot; /&gt;
೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಷಿಕಾಗೋದಲ್ಲಿ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಡೀನ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಸರ್ವೀಸಸ್ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಸಮುದಾಯ ಸೇವಾ ಕೇಂದ್ರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು.&lt;ref name=&quot;UCChron96&quot;&gt;{{cite journal |journal=University of Chicago Chronicle
|url=http://chronicle.uchicago.edu/960606/obama.shtml |title=Obama named first Associate Dean of Student Services
|date=June 6, 1996 |volume=15|issue=19|accessdate=April 4, 2009}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಷಿಕಾಗೋ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸತೊಡಗಿ, ಮೊದಲಿಗೆ ಜನಾಂಗೀಯ ವಿಷಯಗಳ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿ, ಹಾಗೂ ೨೦೦೫ರ ಮೇ ತಿಂಗಳ ಆದಿಯಿಂದ ಜನಾಂಗ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಾಂಗ ವಿಭಾಗಗಳ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;UChicago2005&quot;&gt;{{cite press release|url=http://www.uchospitals.edu/news/2005/20050509-obama.html|publisher=University of Chicago Medical Center|title=Michelle Obama appointed vice president for community and external affairs at the University of Chicago Hospitals|date=May 9, 2005|accessdate=April 4, 2009|archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 12, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180812151109/http://www.uchospitals.edu/news/2005/20050509-obama.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರದ ವೇಳೆಯಲ್ಲೂ ಅವರು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಷಿಕಾಗೋ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು, ಆದರೆ ನಂತರ ಅರೆಕಾಲಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ವೇಳೆಯನ್ನು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಕಳೆಯಲು ಹಾಗೂ ಪತಿಯ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು;&lt;ref name=&quot;ABCNews20080124&quot;&gt;{{cite news | url=http://abcnews.go.com/Politics/Vote2008/story?id=4179656&amp;page=1 |work=ABC News |title=Michelle Obama: Mom First, Politics Second |author=Snow, Kate|date=January 24, 2008|accessdate=April 4, 2009}}&lt;/ref&gt; ಕ್ರಮೇಣ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ರಜಾ ಹಾಕಿದರು.&lt;ref name=&quot;blaze&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.chicagotribune.com/news/local/chi-michelle_obama_first_ladynov09,0,7595775.story | title=Michelle Obama blazes a new trail | author= St. Clair, Stacy | work=[[Chicago Tribune]] | date=November 8, 2008 | accessdate=November 20, 2008}}&lt;/ref&gt; ಈ ದಂಪತಿಗಳ ೨೦೦೬ರ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಪತ್ರಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮಿಚೆಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಷಿಕಾಗೋ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಬಳ $೨೭೩,೬೧೮; ಅವರ ಪತಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನೇಟ್ ನಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಬಳ $೧೫೭,೦೮೨. ಆದರೆ, ಒಬಾಮ ದಂಪತಿಗಳ ಒಟ್ಟು ಆದಾಯ $೯೯೧,೨೯೬ವಾಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಮಿಚೆಲ್ ಟ್ರೀಹೌಸ್ ಫುಡ್ಸ್ ನ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮೊತ್ತವಾದ $೫೧,೨೦೦ ಮತ್ತು ಬರಾಕ್ ರ ಹೂಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗೆ ಸಂದ ಗೌರವಧನಗಳೂ ಸೇರಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;MOChw&quot;&gt;{{cite news |accessdate=February 12, 2008|url= http://www.usatoday.com/news/politics/2007-05-10-michelle-obama_N.htm|title= Michelle Obama: Campaigning her way|date=May 12, 2007|work=[[USA Today]]|author=Keen, Judy}}&lt;/ref&gt;
ಅವರು ಟ್ರೀಹೌಸ್ ಫುಡ್ಸ್ ಇಂಕ್ ನ ಸಂಬಳ ಪಡೆಯುವ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯವೆಸಗಿದರು. ({{nyse2|THS}}),&lt;ref name=&quot;TreeHouse&quot;&gt;{{cite web | accessdate=April 4, 2009 | url=http://www.treehousefoods.com/bio_michelle_obama.html | title=Board of Directors: Michelle Obama | publisher=TreeHouse Foods | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 15, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090415173151/http://www.treehousefoods.com/bio_michelle_obama.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯು a major ವಾಲ್-ಮಾರ್ಟ್ ನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸರಬರಾಜು ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರ ಪತಿ ಟ್ರೆಂಟನ್, ನ್ಯೂಜರ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಮೇ ೧೪, ೨೦೦೭ರಂದು ನಡೆದ ಒಂದು AFL-CIO ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವಾಲ್-ಮಾರ್ಟ್ ಬಗ್ಗೆ ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ಇತ್ತು ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಡಿದುಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;SunTimesBlog200705&quot;&gt;{{cite news| url=http://blogs.suntimes.com/sweet/2007/05/sweet_column_michelle_obama_qu.html| title=Sweet Column: Michelle Obama Quits Board of Wal-Mart Supplier| author=Sweet, Lynn| work=[[Chicago Sun-Times]]| date=May 22, 2007| accessdate=April 4, 2009| archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 9, 2009| archive-url=https://web.archive.org/web/20090209000555/http://blogs.suntimes.com/sweet/2007/05/sweet_column_michelle_obama_qu.html| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಷಿಕಾಗೋ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಅಫೇರ್ಸ್ ನ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;ChicagoCouncil&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.thechicagocouncil.org/chicago_council_board_directors.php | title=Directors | publisher=Chicago Council on Global Affairs | accessdate=April 4, 2009 | archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 18, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090218114043/http://www.thechicagocouncil.org/chicago_council_board_directors.php | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
== ೨೦೦೮ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ ==
{{multiple image
 | align     = right
 | direction = vertical
 | header    =
 | header_align = left/right/center
 | header_background =
 | footer    =
 | footer_align = left/right/center
 | footer_background =
 | width     =
 | image1    = Michelle,_Oprah_Winfrey_and_Barack_Obama.jpg
 | width1    = 180
 | alt1      = ಚುನಾವಣಾ ರ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಚೆಲ್ ಒಬಾಮ, ಓಫ್ರಾ ವಿನ್ ಫ್ರೇ ಮತ್ತು ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ.
 | caption1  = ಡಿಸೆಂಬರ್ 10, 2007ರಂದು [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮಾ]]ರ ಚುನಾವಣಾ ರ್ಯಾಲಿಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡ [[ಓಫ್ರಾ ವಿನ್ ಫ್ರೇ]]
 | image2    = Michelle Obama and Barack Obama enjoy a victory fist pound upon winning the Democratic Nomination.jpg
 | width2    = 180
 | alt2      = The Obamas face each other and bump fists on stage. She wears a purple dress and he wears a dark suit. Several signs read &quot;CHANGE WE CAN BELIEVE IN&quot; and several photographers take photos.
 | caption2  = ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತರಾದ ಒಬಾಮ ಸಂತೋಷ ಕೂಟದಲ್ಲಿ
 | image3    = Obamas and Bidens.jpg
 | width3    = 180
 | alt3      = Barack and Michelle Obama and a woman and a man on an outdoor stage. The first three smile and wave. The men wear suit pants, white shirts with the sleeves rolled up, and ties. Michelle is in a colorful print dress and the other woman is in a creme business suit.
 | caption3  = ಆಗಸ್ಟ್ 23, 2008ರ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಘೋಷಣೆ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಬಾಮ ದಂಪತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ [[ಜೋ ಬಿಡೆನ್]] ಮತ್ತು [[ಜಿಲ್ ಬಿಡೆನ್]]
 | image4    = Michelle Obama DNC 2008.jpg
 | width4    = 180
 | alt4      = Michelle Obama speaks at a convention; her image and name are projected on a huge screen behind her. The large audience waves vertical blue signs.
 | caption4  = ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಘೋಷ್ಠಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಮಿಚೆಲ್ ಒಬಾಮ
}}
ಒಬಾಮ ತನ್ನ ಪತಿಯ ಪರವಾಗಿ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಬದುಕಿನ ಪ್ರಾರಂಭದ ದಿನಗಳಿಂದಲೂ ಕೈಕುಲುಕುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಧಿಸಂಗ್ರಹಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರೂ, ಮೊದಮೊದಲು ಈ ಕಾರ್ಯ ಅವರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪತಿಯ ೨೦೦೦ದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟಿಟಿವ್ಸ್ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಷಿಕಾಗೋದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಿಚೆಲ್ ರ ಹಿರಿಯಾಧಿಕಾರಿ ಅಂತಹ ಪ್ರಚಾರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಿಚೆಲ್ ಇಷ್ಟ ಪಟ್ಟದ್ದೇನಾದರೂ ಇದೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದರು; ಕೊಂಚ ಯೋಚಿಸಿದ ನಂತರ, ಹಲವಾರು ಹಜಾರಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿಯಿತ್ತುದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಕೆಲವು ಹೊಸ ಅಲಂಕರಣ ವಿಧಾನಗಳು ಹೊಳೆದವು ಎಂದರು.&lt;ref name=&quot;NYT0825&quot;&gt;{{cite news | author=Kantor, Jodi | url=https://www.nytimes.com/2008/08/26/us/politics/26michelle.html?scp=2&amp;sq=Michelle%20Obama&amp;st=cse |title=Michelle Obama, reluctant no more | work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] |date=August 25, 2008 |accessdate=August 27, 2008}}&lt;/ref&gt;
ಮೊದಮೊದಲು ತಮ್ಮ ಪತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರಗಳು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದೆಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಕಸಿವಿಸಿಯಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;MONYT&quot;&gt;{{cite news|url=http://topics.nytimes.com/topics/reference/timestopics/people/o/michelle_obama/index.html|title=Michelle Obama|accessdate=April 8, 2009|date=March 5, 2009|work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] | first1=Rachel L. | last1=Swarns | first2=Jodi | last2=Kantor}}&lt;/ref&gt;
ತ್ನ್ನ ಪತಿಯು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ತಾನು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಬೇಕಾದರೆ ತಮ್ಮ ಪತಿ ಧೂಮಪಾನ ಬಿಡಬೇಕೆಂಬ ಕರಾರನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದಾಗಿ ಮಿಚೆಲ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;MOoCF&quot;&gt;{{cite news |url=http://online.wsj.com/article/SB120248883340754123.html|title=Michelle Obama on Campaign, Family|accessdate=February 12, 2008|date=February 11, 2008 |work=[[Wall Street Journal]]| author=Langley, Monica}}&lt;/ref&gt; ತಮ್ಮ ಪತಿಯ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಇಂತೆಂದರು: &quot;ನನ್ನದು ಹಿರಿಯ ಸಲಹೆಗಾರಳ ಪಾತ್ರವಲ್ಲ.&quot;&lt;ref name=&quot;MOIGaLM&quot;&gt;{{cite news |url=http://abcnews.go.com/GMA/story?id=3199620 | title=Michelle Obama: 'I've Got a Loud Mouth'|  accessdate=February 12, 2008 | date=May 22, 2007 | publisher=[[ABC News]]  | author=[[Robin Roberts (newscaster)|Roberts, Robin]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MOpuric&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.siouxcityjournal.com/articles/2007/05/22/news/iowa/819e27c77eaa19fc862572e30012e0d4.txt | title=Michelle Obama: I'm his wife, not adviser | accessdate=April 3, 2008 | date=May 22, 2007 | work=[[Sioux City Journal]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20090415223824/http://www.siouxcityjournal.com/articles/2007/05/22/news/iowa/819e27c77eaa19fc862572e30012e0d4.txt | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 15, 2009 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಚಾರಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಾಯ್ತನದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕುಲ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;FWtWMO&quot;&gt;{{cite news|title=Focus: Women to Watch: Michelle Obama|author=Klein, Sarah A.|date=May 5, 2008 | publisher=[[Crain Communications, Inc.]] | work=ChicagoBusiness | page=29}}&lt;/ref&gt;
ಮೇ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಪತಿಯು ಅಧ್ಯಕ್ಷಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ಅವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಪರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಎಂಭತ್ತು ಪ್ರತಿಶತ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪತಿಯ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆಂದು ಟೊಂಕ ಕಟ್ಟಿ ನಿಂತರು.&lt;ref name=&quot;FLIW&quot;&gt;{{cite news| url=http://www.vanityfair.com/politics/features/2007/12/michelle_obama200712 | title=First Lady in waiting | work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]] | accessdate=February 12, 2008 | date=December 27, 2007 | author=Bennetts, Leslie}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಚಾರದ ಮೊದಲ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಕಡಿಮೆಯೇ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ವಾರಕ್ಕೆ ಎರಡು ದಿನಗಳು ಮಾತ್ರ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ರಾತ್ರಿಯ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ತಮ್ಮ ಹೆಣ್ಣಮಕ್ಕಳೂ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು;&lt;ref name=&quot;MOMtBOD2008C&quot; /&gt; ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೮ರ ಆದಿಯ ವೇಳೆಗೆ ಅವರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿತು; ಎಂಟು ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲ ಅವರು ಮೂವತ್ಮೂರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;MOSHR&quot; /&gt; ಅವರು ಓಪ್ರಾ ವಿನ್ ಫ್ರೇಯವರೊಡನೆ ಹಲವಾರು ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/02/07/MNC8UT9LM.DTL | title=Millions of cell calls for Clinton Big effort to contact list of likely backers gave her the state | work=[[The San Francisco Chronicle]] | accessdate=February 15, 2008 | date=February 7, 2008 | author=Marinucci, Carla; Wildermuth, John; Chronicle Political Writers | archive-date=ನವೆಂಬರ್ 5, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111105102045/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2008%2F02%2F07%2FMNC8UT9LM.DTL | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | title='I'm Tired of Politics as Usual'; Oprah Winfrey Makes Her Case for Sen. Obama's Presidential Candidacy | work=[[The Washington Post]] | accessdate=April 4, 2009 | date=December 19, 2007 | author=Kornblut, Anne E. &amp; Murray, Shailagh | page=A1}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ಟಂಪ್ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ತಾವೇ ಬರೆದುಕೊಂಡು ಪತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರ ಕೈಗೊಂಡತು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಚೀಟಿ ಇಲ್ಲದೆ ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;tn&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.style.com/vogue/feature/2007_Sept_Michelle_Obama/ | title=The natural | accessdate=January 8, 2009 | year=2007 | month=September | work=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|author=Johnson, Rebecca}}&lt;/ref&gt;
ಪ್ರಚಾರಸಮಯದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಅವರನ್ನು &quot;ಕುಪಿತ ಕರಿಯ ಹೆಂಗಸು&quot; ಎಂಬ ಬಿರುದಿನಿಂದ ಕರೆದವು&lt;ref name=&quot;AAMOLfaNI&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/06/18/us/politics/18michelle.html? | title=After Attacks, Michelle Obama Looks for a New Introduction | accessdate=October 13, 2008 | date=June 18, 2008 |work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] | author=Powell, Michael and Jodi Kantor}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.cnn.com/2008/POLITICS/05/23/mann.michelle.obama/ | title=A First Lady of a different kind | author=Mann, Jonathan | publisher=[[CNN]] | date=May 23, 2008 | accessdate=April 4, 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,367601,00.html | title=Transcript: 'FOX News Watch', June 14, 2008 | date=June 16, 2008 | accessdate=April 4, 2009 | publisher=[[Fox News]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20081101203527/http://www.foxnews.com/story/0,2933,367601,00.html | archive-date=ನವೆಂಬರ್ 1, 2008 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಜಾಲತಾಣಗಳು ಈ ಚಿತ್ರಣವನ್ನೇ ಬಿಂಬಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದವು&lt;ref name=&quot;MUM&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/06/11/opinion/11dowd.html? | title=Mincing Up Michelle | accessdate=October 13, 2008 | date=June 11, 2008 | work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] | author=Dowd, Maureen}}&lt;/ref&gt; ಇದಕ್ಕೆ ಅವರು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ತೋರಲೇಬೇಕಾಯಿತು: &quot;ಬರಾಕ್ ಮತ್ತು ನಾನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರೆದುರು ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇದ್ದೇವೆ ಹಾಗೂ ಕ್ರಮೇಣ ನಾವು ದಪ್ಪ ಚರ್ಮ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆಂದು ಹೊರಟಾಗ ಟೀಕೆಗಳು ಇರುವಂತಹುದು ಸಹಜ. ಅದಕ್ಕೆ ನಾನು ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಈ ಕಾರ್ಯದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವೆಂಬುದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ.&quot; ಎಂದರು.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.momlogic.com/html_pages/michelle_obama/2.php | title=20 Questions with Michelle Obama |  publisher=momlogic.com | date=July 31, 2008 | accessdate=April 4, 2009}}&lt;/ref&gt; ಆಗಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೨೦೦೮ರ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಂವೆಂಷನ್ ನ ವೇಳೆಗೆ ಮಿಚೆಲ್ ಪ್ರಚಾರ ಆರಂಭಿಸಿದ ದಿನಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮೆದುವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಗಮನಿಸಿದವು; ಜನರ ಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಭಿಕರೊಡನೆ ಸಹಾನುಭೂತಿಯಿಂದ ವರ್ತಿಸುವುದು ಮುಂಚಿನ ಪಂಥಾಹ್ವಾನಪಥದ ಜಾಗವನ್ನು ತುಂಬಿತ್ತು;, ''ದ ವ್ಯೂ'' ನಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶನ ನೀಡುವುದು ಹಾಗೂ ''ಲೇಡೀಸ್ ಹೋಂ ಜರ್ನಲ್''  ನಂತಹ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂದರ್ಶನ ನೀಡುವುದು ಹೆಚ್ಚಿ ವಾರ್ತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ತಗ್ಗಿತ್ತು.
ಅವರ ಉಡುಗೆ ತೊಡುಗೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಬದಲಾವಣೆ ಬಿಂಬಿತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಈಗ ಡಿಸೈನರ್ ವಸ್ತ್ರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ರೀತಿಯ ಉಡುಪುಗಳನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚು ಧರಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;NYT0825&quot; /&gt; ಅವರು ''ವ್ಯೂ''  ನಲ್ಲಿ ಕಾಣೀಸಿಕೊಂಡ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೇಲಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಮೆದುಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವೂ ಇದ್ದಿತು,&lt;ref name=&quot;AAMOLfaNI&quot; /&gt; ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಬಹಳವೇ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದವು.&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.nytimes.com/2008/06/19/us/politics/19watch.html? | title=Michelle Obama Shows Her Warmer Side on ‘The View’ | accessdate=October 13, 2008 | date=June 19, 2008 | work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] | author=Stanley, Alessandra}}&lt;/ref&gt;
ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕಾರಣದ ವೇದಿಕೆಗೆ ಮೆಚೆಲ್ ರನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಿತು; ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಇಬ್ಬರು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆಯೇ ಅವರು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಪತ್ನಿ/ಪತಿಯರ ಪೈಕಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;MOpuric&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/20041755/|title=Michelle Obama plays unique role in campaign|accessdate=February 12, 2008|date=July 30, 2007|publisher=[[MSNBC]]|author=Zakin, Carly|archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 26, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026041124/http://www.msnbc.msn.com/id/20041755/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ಪ್ರಚಾರದ ಮೊದಲ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಚೆಲ್ ಒಬಾಮ ಕುಟುಂಬದ ಜೀವನ ಸಂಬಂಧಿತವಾದ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು;ಆದರೆ, ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಅವರ ವ್ಯಂಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಲಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಻ವರು ಆ ವಿಷಯಗಳನ್ನು, ವ್ಯಂಗ್ಯವನ್ನು ಮಂಡಿಸುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;MOChw&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MOoCF&quot; /&gt; {0ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್{/0} ನ ಆಪ್-ಎಡ್ ಅಂಕಣಕಾರ ಮಾರೀನ್ ಡೌಡ್ ಹೀಗೆ ಬರೆದರು: {{quote|I wince a bit when Michelle Obama chides her husband as a mere mortal — comic routine that rests on the presumption that we see him as a god... But it may not be smart politics to mock him in a way that turns him from the glam [[John F. Kennedy|JFK]] into the mundane [[Gerald Ford]], toasting his own English muffin. If all Senator Obama is peddling is the [[Camelot]] mystique, why debunk this mystique?&lt;ref name=MOpuric/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://select.nytimes.com/2007/04/25/opinion/25dowd.html?scp=7&amp;sq=Michelle+Obama+Dowd&amp;st=nyt | title=She’s Not Buttering Him Up | accessdate=February 12, 2008|date=April 25, 2007 |author=Dowd, Maureen | work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]}}&lt;/ref&gt;}}
೨೦೦೮ರ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಂವೆಂಷನ್ ನ ಮೊದಲ ರಾತ್ರಿ ಕ್ರೈಗ್ ರಾಬಿನ್ಸನ್ ತನ್ನ ತಂಗಿಯನ್ನು ಸಭೆಗೆ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1836039_1836038_1836032,00.html| title=Scorecard: First-Night Speeches: Craig Robinson: Grade: B+| work=[[Time (magazine)|Time]]| accessdate=April 4, 2009| date=August 2008| author=Halperin, Mark| archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 1, 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20081201162015/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1836039_1836038_1836032,00.html| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮಿಚೆಲ್ ತಮ್ಮ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಕನಸು ಹೇಗಿರಬೇಕೋ ಅದೇ ಮೂರ್ತಿವೆತ್ತಂತೆ ತಾನು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬ ಇರುವುದು ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;NYT0826&quot; /&gt; &quot;ನೀವು ನಿಮಗೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಏನು ಬೇಕೋ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತೀರಿ, ನಿಮ್ಮ ನುಡಿಯೇ ನಿಮ್ಮ ಬದ್ಧತೆ, ನೀವು ನುಡಿದಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತೀರಿ, ನೀವು ಜನರನ್ನು ಸಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಗೌರವದಿಂದ ಕಾಣುತ್ತೀರಿ, ಅವರು ನಿಮಗೆ ಅಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಹಾಗೂ ನಿಮಗೆ ಅವರೊಡನೆ ಸಹಮತವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗಲೂ&quot; ಎಂಬುದನ್ನು ಮಿಚೆಲ್ ಮತ್ತು ಬರಾಕ್ ನಂಬಿರುವುದಾಗಿ ಅವರು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref name=&quot;NPR0826&quot;&gt;{{cite web | author=Naylor, Brian | url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=93981261 | title=Interpreting Michelle Obama's speech | publisher=''[[National Public Radio]]'' | date=August 26, 2008 | accessdate=August 27, 2008}}&lt;/ref&gt; ಅವರು 'ನನ್ನ ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯೆನ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದುದಕ್ಕೆ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದುದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುತ್ತಾ ತಾವು ತಮ್ಮ ದೇಶವನ್ನು ಬಹಳ ಪ್ರೀತಿಸುವುದಾಗಿ ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು.&lt;ref name=&quot;NYT0826&quot;&gt;{{cite news | author=Nagourney, Adam | url=https://www.nytimes.com/2008/08/26/us/politics/26dems.html?scp=6&amp;sq=Michelle%20Obama&amp;st=cse | title=Appeals evoking American Dream rally Democrats | work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] | date=August 26, 2008 | accessdate=August 27, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CST0826&quot;&gt;{{cite news | author=Pallasch, Abdon M. | url=http://www.suntimes.com/news/politics/obama/1126753,CST-NWS-dem26.article | title=Michelle Obama celebrates Chicago roots | work=[[Chicago Sun-Times]] | date=August 26, 2008 | accessdate=August 26, 2008 | archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 29, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080829130245/http://www.suntimes.com/news/politics/obama/1126753%2CCST-NWS-dem26.article | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BG0826&quot;&gt;{{cite news | author=Helman, Scott | url=http://www.boston.com/news/nation/articles/2008/08/26/reaching_back_to_her_chicago_roots_obama_tells_an_american_story/ | title=Reaching back to her Chicago roots, Obama tells an American story | work=[[Boston Globe]] | date=August 26, 2008 | accessdate=August 27, 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304080026/http://www.boston.com/news/nation/articles/2008/08/26/reaching_back_to_her_chicago_roots_obama_tells_an_american_story/ | archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 4, 2016 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಪ್ರಾಸ್ತಾವಿಕ ನುಡಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಂದಲೂ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು.&lt;ref&gt;{{cite news | author=Suellentrop, Chris | url=http://opinionator.blogs.nytimes.com/2008/08/25/michelle-obamas-high-note/?scp=7&amp;sq=Michelle%20Obama&amp;st=cse | title=Michelle Obama's high note | work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] | date=August 25, 2008 | accessdate=August 27, 2008}}&lt;/ref&gt; ರಾಸ್ಮುಸ್ಸೆನ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯು  ೫೫% ಅನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.rasmussenreports.com/public_content/politics/election_20082/2008_presidential_election/michelle_obama_favorable_rating_reaches_highest_level_ever | title=Michelle Obama Favorable Rating Reaches Highest Level Ever | work=[[Rasmussen Reports]] | date=August 29, 2008 | accessdate=November 12, 2008 | archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 26, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130826140444/https://web.archive.org/web/20080912172214/http://www.rasmussenreports.com/public_content/politics/election_20082/2008_presidential_election/michelle_obama_favorable_rating_reaches_highest_level_ever | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೬, ೨೦೦೮ರ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾರಿ ಕಿಂಗ್ ಮಿಚೆಲ್ ರನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ಮತದಾರರು ಬ್ರಾಡ್ಲೇ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಮೀರಿದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಅವರ ಪತಿಯು ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ನಾಮಾಂಕಿತಗೊಂಡಿರುವುದೇ ಆ ನಿಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ದಿಕ್ಸೂಚಿ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://blow.blogs.nytimes.com/2008/10/09/are-we-past-the-bradley-effect/? | title=Are We Past The ‘Bradley Effect’? | accessdate=October 13, 2008 | date=October 9, 2008 | author=Blow, Charles M. | work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ರಾತ್ರಿ ಅವರನ್ನು ''ಡೈಲಿ ಷೋ'' ದ ಜಾನ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಸಹ ಸಂದರ್ಶಿಸಿದಾಗ ಮಿಚೆಲ್ ತನ್ನ ಪತಿಯ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಪತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ತಟಾಯಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://thecaucus.blogs.nytimes.com/2008/10/09/michelle-obama-dismisses-criticisms/?|title=Michelle Obama Dismisses Criticisms|accessdate=October 13, 2008|date=October 9, 2008 | author=Seelye, Katharine Q.|work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]}}&lt;/ref&gt;
ಫಾಕ್ಸ್ ಬ್ಯೂಸ್ ನ ''ಅಮೆರಿಕಾಸ್ ಪಲ್ಸ್''  ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇ.ಡಿ. ಹಿಲ್ ಒಬಾಮ ಡಿಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನಾಮನೋಂದಣಿಯನ್ನು ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡ ರಾತ್ರಿ ಒಬಾಮ ದಂಪತಿಗಳು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಮೊದಲ ಬಂಪ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಅದು &quot;ಭಯೋತ್ಪಾದಕರ ಮೊದಲ ತಿವಿತ&quot; ಎಂದರು; ಹಿಲ್ ರನ್ನು ಪ್ರಸಾರದಿಂದ ಹೊರದಬ್ಬಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನೇ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;FrtMOabm&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/25129598/|title=Fox refers to Michelle Obama as 'baby mama': TV graphic read: 'Outraged liberals: Stop picking on Obama's baby mama'|accessdate=October 13, 2008|date=June 12, 2008|publisher=[[MSNBC]]|archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090923214126/http://www.msnbc.msn.com/id/25129598/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/uselection2008/2118953/Fox-News-presenter-taken-off-air-after-Barack-Obama-%27terrorist-fist-jab%27-remark.html | title=Fox News presenter taken off air after Barack Obama 'terrorist fist jab' remark | accessdate=October 13, 2008 | date=June 13, 2008 | work=[[The Daily Telegraph]] | location=U.K. |author=Spillius, Alex |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080719123315/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/uselection2008/2118953/Fox-News-presenter-taken-off-air-after-Barack-Obama-'terrorist-fist-jab'-remark.html |archivedate = July 19, 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.time.com/time/specials/2008/top10/article/0,30583,1855948_1864100_1864104,00.html| title=4. Fist bump| accessdate=January 8, 2009| work=[[Time (magazine)|Time]]| author=Cloud, John| date=November 3, 2008| archive-date=ಜನವರಿ 4, 2009| archive-url=https://web.archive.org/web/20090104035334/http://www.time.com/time/specials/2008/top10/article/0,30583,1855948_1864100_1864104,00.html| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
== ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ==
{{multiple image
 | align     = left
 | direction = vertical
 | header    =
 | header_align = left/right/center
 | header_background =
 | footer    =
 | footer_align = left/right/center
 | footer_background =
 | width     =
 | image1    = Laura Bush and Michelle Obama.jpg
 | width1    = 180
 | alt1      = ಅಮೆರಿಕಾದ ಅಂದಿನ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆ ಲಾರಾ ಬುಶ್ ಮಿಚೆಲ್ ಒಬಾಮರೊಂದಿಗೆ ಶ್ವೇತ ಭವನದ ಖಾಸಗಿ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ 
 | caption1  = ಅಮೆರಿಕಾದ ಅಂದಿನ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆ [[ಲಾರಾ ಬುಶ್]] ಮಿಚೆಲ್ ಒಬಾಮರೊಂದಿಗೆ ಶ್ವೇತ ಭವನದ ಖಾಸಗಿ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ 
 | image2    = Obamas walk down PA Ave. 1-20-09 hires 090120-N-0696M-546a.jpg
 | width2    = 180
 | alt2      = ವಿಶೇಷ ಉಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಚೆಲ್ ಒಬಾಮ, 2009ರ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿಗ್ರಹಣ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ
 | caption2  = ವಿಶೇಷ ಉಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಚೆಲ್ ಒಬಾಮ, 2009ರ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿಗ್ರಹಣ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ
 | image3    = Barack and Michelle Obama at the Home States Ball.jpg
 | width3    = 180
 | alt3      = ಸಂತೋಷಕೂಟದ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಒಬಾಮ ದಂಪತಿಗಳು 
 | caption3  = ಸಂತೋಷಕೂಟದ ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಒಬಾಮ ದಂಪತಿಗಳು 
}}
=== ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚಿತ್ರಣ ಮತ್ತು ಶೈಲಿ ===
ತನ್ನ ಪತಿ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಿತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಮಿಚೆಲ್ ಒಬಾಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಮೇ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ''ಎಸೆನ್ಸ್''  ಮಿಚೆಲ್ ರನ್ನು &quot;ವಿಶ್ವದ ೨೫ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೇರೇಪಣಾತ್ಮಕ ಮಹಿಳೆಯರು.&quot; ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿತು&lt;ref name=&quot;biogtv&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.biography.com/featured-biography/michelle-obama/index.jsp | title=Michelle Obama | accessdate=April 5, 2009 | work=[[Biography (TV series)|Biography.com]] | publisher=[[A&amp;E Network]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FLS&quot;&gt;{{cite news| url=http://style.uk.msn.com/fashion/gallery.aspx?cp-documentid=10730465| title=First Lady style: Michelle Obama| publisher=U.K. [[MSN]]| accessdate=April 5, 2009| month=April| year=2009| author=O'Neil, Nicole| archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 5, 2009| archive-url=https://web.archive.org/web/20090405004554/http://style.uk.msn.com/fashion/gallery.aspx?cp-documentid=10730465| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಜುಲೈ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ''ವ್ಯಾನಿಟಿ ಫೇರ್''  ಇವರನ್ನು &quot;ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪೋಷಾಕು ಧರಿಸಿದ ಮಹಿಳೆಯರು&quot; ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿತು. ಓಪ್ರಾ ವಿನ್ ಫ್ರೇಸ್ ಲೆಜೆಂಡ್ ಬಾಲ್ ಕೂಟಕ್ಕೆ ಇವರನ್ನು ಗೌರವ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು; &quot;ದಂತಕಥೆ&quot;ಗಳಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುವ &quot;ಚಿಕ್ಕವಳು&quot; ಆಗಿ ಮಿಚೆಲ್ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಥ ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಗೌರವ ಅವರಿಗೆ ಸಂದಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ''೦೨೧೩೮''  ಪತ್ರಿಕೆಯು ಅವರನ್ನು 'ದ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ೧೦೦' ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೫೮ನೆಯವರಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿತು; ಈ ಪಟ್ಟಿಯು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ [[:ವರ್ಗ:Harvard University alumni|ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ]]ಗಳನ್ನು ಕುರಿತದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಪತಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;biogtv&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Top100&quot;&gt;{{cite news |title= The Harvard 100|work=[[02138]]|month=September | year=2007}}&lt;/ref&gt; ಜುಲೈ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ''ವ್ಯಾನಿಟಿ ಫೇರ್''  ನ ವಿಶ್ವದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ವಸ್ತ್ರಧರಿಸಿದವರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;MOmraotVFibdl&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/25939033/|title=Michelle Obama makes best-dressed list: For the second year in a row, Obama's style puts her on Vanity Fair's list|accessdate=October 13, 2008|date=July 30, 2008|publisher=[[MSNBC]]|archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 19, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090819113346/http://www.msnbc.msn.com/id/25939033/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೮ರ ''ಪೀಪಲ್''  ನ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಉಡುಪುತೊಟ್ಟ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ಆ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಅವರ &quot;ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಭರಿತ&quot; ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/ET_Cetera/Michelle_Obama_Best_dressed_women/articleshow/3496244.cms|title=Michelle Obama among 10 best dressed women: People magazine|accessdate=April 4, 2009|date=September 18, 2008 | work=[[The Economic Times]] | location=India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.accesshollywood.com/style/michelle-obama-rihanna-named-to-peoples-best-dressed-list_article_11297 | title=Michelle Obama, Rihanna Named To People’s Best Dressed List | accessdate=April 4, 2009 | date=September 17, 2008 | publisher=[[Access Hollywood]] | archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 16, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090416031245/http://www.accesshollywood.com/style/michelle-obama-rihanna-named-to-peoples-best-dressed-list_article_11297 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಹಲವಾರು ಮೂಲಗಳು, ಮಿಚೆಲ್ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದು ಸ್ಥಿರ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನ ಹೊಂದಿರುವುದು, ಪ್ರಪಂಚದ ಜನರಿಗೆ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಈಕೆ ಅನುಕರಣೀಯ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಬಹುದೆಂಬ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;WMMtU&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.newsweek.com/id/170383/page/1|title=What Michelle Means to Us: We've never had a First Lady quite like Michelle Obama. How she'll change the world's image of African-American women—and the way we see ourselves.|accessdate=January 9, 2009| date=November 22, 2008 | work=[[Newsweek]] | author=Samuels, Allison}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | author=Fiori, Pamela | date=February 2009 | title=She's Got It! | work=[[Town &amp; Country (magazine)|Town &amp; Country]] | pages=78–83 | url=http://img147.imagevenue.com/img.php?image=92323_Obama1_122_905lo.jpg | accessdate=April 4, 2009 | archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 14, 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090814072536/http://img147.imagevenue.com/img.php?image=92323_Obama1_122_905lo.jpg | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಫ್ಯಾಷನ್ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಫ್ಯಾಷನ್ ವೀಕ್ನ ಅಂಗವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newsweek.com/id/186989|title=The New Black|accessdate=April 7, 2009|date=March 9, 2009|work=[[Newsweek]]|author=Von Glinow, Kiki}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಒಬಾಮರ ಪ್ರಭಾವವು ಫ್ಯಾಷನ್ ಜಗದಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ರೂಪದರ್ಶಿಯರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುವಂತಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಕೆಲವರ ನಿರೀಕ್ಷೆಯು ಹುಸಿಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.newsweek.com/blogs/popvox/archive/2009/02/18/is-michelle-obama-diversifying-model-portfolios-not-so-much.aspx|title=Is Michelle Obama Diversifying Model Portfolios? Not So Much|accessdate=April 7, 2009|date=February 18, 2009|work=[[Newsweek]]|author=Soller, Kurt|archiveurl=https://archive.today/20120707081921/http://www.thedailybeast.com/newsweek/blogs/pop-vox/2009/02/18/is-michelle-obama-diversifying-model-portfolios-not-so-much.html|archivedate=ಜುಲೈ 7, 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/02/15/fashion/13diary.html|title=Has the ‘Obama Effect’ Come to Runway Castings? |accessdate=April 7, 2009 |date=February 13, 2009 |work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] |author=Trebay, Guy}}&lt;/ref&gt;
ತಮ್ಮ ವಿನ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಮಿಚೆಲ್ ಜ್ಯಾಕ್ವಿಲಿನ್ ಕೆನಡಿಯೊಡನೆ ಹೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ&lt;ref name=&quot;MOmraotVFibdl&quot; /&gt; ಅವರ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಬಾರ್ಬರಾ ಬುಷ್  ಗೆ ಹೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/06/08/fashion/08michelle.html? | title=She Dresses to Win |accessdate=October 13, 2008|date=June 8, 2008 | work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]| author=Trebay, Guy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.newsweek.com/id/70165|title=Ground Support: Michelle Obama Has Seemed Ambivalent About Barack's'08 Run. But She's Provided The Entree For Him To Give It A Go.|accessdate=November 16, 2008|date=January 29, 2007 | work=[[Newsweek]]|author=Springen, Karen and Jonathan Darman}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ತೊಟ್ಟ ಬಿಳಿಯ, ಏಕ-ಭುಜದ ಜ್ಯಾಸನ್ ವು ೨೦೦೯ ಉದ್ಘಟನಾ ಗೌನ್ ಅನ್ನು &quot;ಅನೂಹ್ಯವಾದ ನ್ಯಾನ್ಸೀ ರೇಗನ್ ಮತ್ತು ಜ್ಯಾಕೀ ಕೆನಡಿ&quot;ಯ ಜೋಡಣೆಯಂತಿತ್ತು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.nypost.com/seven/01212009/news/politics/michelle_in_a_hue_turn_151202.htm |title=Michelle in a 'Hue-Turn' |accessdate=January 22, 2009 |date=January 21, 2009 |work=[[The New York Post]] |first=Serena |last=French |archive-date=ಜನವರಿ 24, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090124193140/http://www.nypost.com/seven/01212009/news/politics/michelle_in_a_hue_turn_151202.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FFFL&quot;&gt;{{cite news|url=http://blog.newsweek.com/blogs/readback/archive/2008/12/02/feedback-fashion-first-ladies.aspx|title=Feedback: Fashion First Ladies|accessdate=January 9, 2009|date=December 2, 2008|work=[[Newsweek]]|author=Soller, Kurt|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090813224918/http://blog.newsweek.com/blogs/readback/archive/2008/12/02/feedback-fashion-first-ladies.aspx|archivedate=ಆಗಸ್ಟ್ 13, 2009|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಒಬಾಮರ ಸ್ಟೈಲನ್ನು  ಜನಪ್ರಿಯ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;VLiCBTO&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.newsweek.com/id/171275|title=Very Little in Common But That ‘O’ | accessdate=January 9, 2009 |date=November 29, 2008 | work=[[Newsweek]]|author=Connolly, Katie}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರಾದ ಕ್ಯಾಲ್ವಿನ್ ಕ್ಲೀನ್, ಆಸ್ಕರ್ ಡಿ ಲಾ ರೆಂಟಾ, ಇಸಾಬೆಲ್ ಟಾಲೆಡೋ, ನಾರ್ಸಿಸೋ ರಾಡ್ರಿಗ್ವೆಝ್, ಡೋನಾ ರಿಕೋ ಮತ್ತು ಮಾರಿಯೋ ಪಿಂಟೋ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತೊಡುತ್ತಾರೆ,&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.instyle.com/instyle/package/general/photos/0,,20214895_20238771_20549587,00.html |title=Michelle Obama's Winning Style |accessdate=November 17, 2008 |date=November 2008 |work=[[In Style]] |archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 4, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204004836/http://www.instyle.com/instyle/package/general/photos/0,,20214895_20238771_20549587,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ಫ್ಯಾಷನ್ ಪ್ರವರ್ತಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ,&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.time.com/time/specials/2008/top10/article/0,30583,1855948_1863061_1863070,00.html |title=6. Michelle Obama's $148 Dress |accessdate=January 8, 2009 |date=December 2008 |work=[[Time (magazine)|Time]] |author=Kroll, Betsy |archive-date=ಜನವರಿ 4, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090104035328/http://www.time.com/time/specials/2008/top10/article/0,30583,1855948_1863061_1863070,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1855343,00.html|title=Purple Reign|accessdate=January 8, 2009|date=October 31, 2008|work=[[Time (magazine)|Time]]|author=Zimbalist, Kristina|archive-date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 29, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081229104308/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1855343,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WP-fashion&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/story/2009/01/20/ST2009012004580.html|title=All Hail the Leader of the Fashionable World|last=Givhan|first=Robin|date=January 21, 2009|work=The Washington Post|accessdate=2009-10-08}}&lt;/ref&gt; ಅದರಲ್ಲೂ ಮಿಚೆಲ್ ಮೆಚ್ಚುವ, ತಮ್ಮ ನಯವಾದ ತೋಳುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ತೋಳಿಲ್ಲದ ಉಡುಪುಗಳು ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿವೆ.&lt;ref&gt;ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ನೋಡಿ: ವನೆಸ್ಸಾ ಜೋನ್ಸ್, [http://www.boston.com/lifestyle/fashion/articles/2009/03/19/michelle_obamas_right_to_bare_arms ಮಿಚೆಲ್ ಒಬಾಮಾಸ್ ರೈಟ್ ಟು ಬೇರ್ ಆರ್ಮ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921235959/http://www.boston.com/lifestyle/fashion/articles/2009/03/19/michelle_obamas_right_to_bare_arms/ |date=2010-09-21 }}, ''ದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಗ್ಲೋಬ್'', ಮಾರ್ಚ್ ೧೯, ೨೦೦೯ (ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ೨೦೦೯-೧೦-೦೮); ಜೀನೈನ್ ಸ್ಟೀನ್, [http://www.latimes.com/features/image/la-ig-arms29-2009mar29,0,4782966.story ಮಿಚೆಲ್ ಒಬಾಮಾಸ್ ಟೋನ್ಡ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ ಆರ್ ಡಿಬೇಟೆಡ್]. ''ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮಾರ್ಚ್ ೨೯, ೨೦೦೯ (ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ೨೦೦೯-೧೦-೦೮)&lt;/ref&gt;
ಅವರು ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೯ರ ''ವೋಗ್''  ಸಂಚಿಕೆಯ ಮುಖಪುಟ ಮತ್ತು ಫೋಟೋ ಸ್ಪ್ರೆಡ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;MOgcoVm&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MOmVc&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/7883253.stm|title=Michelle Obama makes Vogue cover |accessdate=February 14, 2009|date=February 11, 2009 | publisher=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt; ಲೋವ್ ಹೂವರ್ ನಿಂದ ಹಿಡಿದು(except ಬೆಸ್ ಟ್ರೂಮನ್ ರ ಹೊರತಾಗಿ) ಪ್ರತಿ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆಯೂ ''ವೋಗ್''  ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ,&lt;ref name=&quot;MOgcoVm&quot;&gt;{{cite news|url=http://uk.reuters.com/article/usPoliticsNews/idUKTRE51A86320090211|title=Michelle Obama graces cover of Vogue magazine|accessdate=February 14, 2009|date=February 11, 2009|agency=[[Thompson Reuters]]|first=Jill|last=Serjeant|archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21, 2012|archive-url=https://archive.today/20120921141432/http://uk.reuters.com/article/usPoliticsNews/idUKTRE51A86320090211|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಕೇವಲ ಹಿಲೆರಿ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಮಾತ್ರ ಇವರಿಗೂ ಮೊದಲು ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/alltherage/2009/02/first-look-mich.html|title=All the Rage: The Image Staff Muses On The Culture of Keeping Up Appearance in Hollywood and Beyond|accessdate=February 14, 2009|date=February 11, 2009 | work=[[Los Angeles Times]]|author=Tschorn, Adam}}&lt;/ref&gt;
ಮಿಚೆಲ್ ರ ಗಂಭೀರವಾದ ಕೊಡುಗೆಗಳ, ಸಾಧನೆಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಅವರ ಫ್ಯಾಷನ್ ಪರಿಜ್ಞಾನವನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಂಬಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಬಹಳ ಟೀಕೆಗಳಿಗೊಳಗಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;VLiCBTO&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.usnews.com/blogs/morgan-felchner/2008/11/14/for-mom-in-chief-michelle-obama-and-women-everywhere-its-about-choice.html|title=For Mom-in-Chief Michelle Obama and Women Everywhere, It’s About Choice | accessdate=January 10, 2009 | date=November 14, 2008 | work=[[U.S.News &amp; World Report]]|author=Felchner, Morgan E.}}&lt;/ref&gt; ಮಿಚೆಲ್ ತಾವು ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಂಬಂಧಿತವಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ನೀಡುವುದು ತಾನು ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಆದ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದು ನಂಬಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;WMMtU&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.usnews.com/articles/opinion/2008/10/17/michelle-obama-as-baracks-first-lady-i-would-work-to-help-working-families-and-military-families.html|title=Michelle Obama: As Barack’s First Lady, I Would Work to Help Working Families and Military Families|accessdate=January 10, 2009|date=October 17, 2008 | work=[[U.S.News &amp; World Report]]|author=Obama, Michelle}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.newsweek.com/id/170435|title=The Editor’s Desk | accessdate=January 9, 2009|date=November 22, 2008 |work=[[Newsweek]]|author=Klaidman, Daniel}}&lt;/ref&gt; ''ಯು.ಎಸ್.ನ್ಯೂಸ್ &amp;amp; ವರ್ಲ್ಡ್ ರಿಪೋರ್ಟ್''  [[ಬ್ಲಾಗ್|ಬ್ಲಾಗ]]ರ್, PBSನ ಅತಿಥೇಯ ಹಾಗೂ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಸ್ ಹೊವಾರ್ಡ್ ನ ಅಂಕಣಕಾರರಾದ ಬಾನೀ ಎರ್ಬ್ ಒಬಾಮರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವವರು (ಅವರ ಪ್ರಕಟಣಾಕಾರರು)ಸಾಧನೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ, ವಿಷಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶೈಲಿ, ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀತುತ್ತಾರೆಂಬ ವಾದವನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.usnews.com/blogs/erbe/2008/11/13/michelle-obama-is-making-herself-a-stay-at-home-mom-not-the-media-2.html|title=Michelle Obama Is Making Herself a Stay-at-Home Mom, Not the Media | accessdate=January 10, 2009 | date=November 13, 2008 | work=[[U.S. News &amp; World Report]]|author=Erbe, Bonnie}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಟೈಲ್ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಒಬಾಮ ತಮ್ಮನ್ನು ತಪ್ಪಾದ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಎರ್ಬ್ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ನುಡಿದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;MOSWW&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.usnews.com/blogs/erbe/2008/11/06/barack-and-michelle-obama-sound-tone-deaf-on-womens-issues.html|title=Barack and Michelle Obama Sound Tone-Deaf on Women's Issues | accessdate=January 10, 2009|date=November 6, 2008 |work=[[U.S.News &amp; World Report]]|author=Erbe, Bonnie}}&lt;/ref&gt;
=== ಕೈಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಚೂಣಿಗೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಸಯಗಳು ===
{{multiple image
 | align     = right
 | direction = vertical
 | header    =
 | header_align = left/right/center
 | header_background =
 | footer    =
 | footer_background =
 | width     =
 | image1    = Barack Obama Michelle Obama Queen Elizabeth II Buckingham Palace London.jpg
 | width1    = 225
 | caption1  = ಬ್ರಿಟನ್ ರಾಣಿ ಎರಡನೇ ಎಲಿಜೆಬತ್ ರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ಮಿಚೆಲ್ ಒಬಾಮ, ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 2009.
 | alt1      = Michelle Obama and Elizabeth II shake hands and smile at each other as Barack enters the room in the background.
 | image2    = Michelle obama and carla bruni sarkozy.jpg
 | width2    = 225
 | caption2  = ಮಿಚೆಲ್ ಒಬಾಮ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲಾ ಬ್ರುನಿ
 | alt2      = Michelle Obama and Carla Bruni share a laugh while seated on adjacent couches.
}}
ಅವರು ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಾದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೋಮ್ ಲೆಸ್ ಷೆಲ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಸೂಪ್ ಕಿಚನ್ ಗಳಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಭೇಟಿಯಿತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;MIFOTS&quot; /&gt; ಅಲ್ಲದೆ ಶಾಲೆಗಳಿಗೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯ ಪರವಾಗಿ ದನಿಯೆತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;MIFOTS&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newsweek.com/id/188270|title=An Army Of Changemakers|accessdate=April 6, 2009|date=March 7, 2009|work=[[Newsweek]]|author=Alter, Jonathan}}&lt;/ref&gt; ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ವಿದೇಶೀ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಗಾರ್ಡನ್ ಬ್ರೌನ್ ರ ಪತ್ನಿ ಸಾರಾ ಬ್ರೌನ್ ರೊಡನೆ ಒಂದು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ವಾರ್ಡ್ ಗೆ ಭೇಟಿಯಿತ್ತರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1889307,00.html|title=Michelle Obama Finds Her Role on the World Stage|accessdate=April 6, 2009|date=April 2, 2009|work=[[Time (magazine)|Time]]|author=Scherer, Michael|archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 6, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090406100541/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1889307,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಸೇನಾ ಕುಟುಂಬಗಳ ಪರವಾಗಿ ತಮ್ಮ ವಾದವನ್ನು ಅವರು ಮಂಡಿಸತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;MOMMFHM&quot; /&gt; ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆಯರಾದ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಮತ್ತು ಬುಷ್ ರಂತೆಯೇ ಮಿಚೆಲ್ ಸಹ [[ಜೈವಿಕ ಆಹಾರ|ಸಾವಯವ ಆಹಾರ]]ವನ್ನೇ ವೈಟ್ ಹೌಸ್ ನ ಪಾಕಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ತಾಕೀತು ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ [[ಜೈವಿಕ ಆಹಾರ|ಸಾವಯವ ಚಳುವಳಿ]]ಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ, ವೈಟ್ ಹೌಸ್ ನ ದಕ್ಷಿಣ ಹುಲ್ಲುಹಾಸಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾವಯವ ತೋಟವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಜೇನುಗೂಡೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಒಬಾಮ ಜನರ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ; ಈ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ತರಕಾರಿ ಮತ್ತು ಈ ಜೇನುಗೂಡಿನ ಜೇನು ಪ್ರಥಮ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ, ರಾಜ್ಯಮಟ್ಟದ ಔತಣಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಧಿಕೃತ ಕೂಟಗಳ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.usnews.com/blogs/washington-whispers/2009/3/28/michelle-obama-goes-organic-and-brings-in-the-bees.html|title=Michelle Obama Goes Organic and Brings in the Bees|accessdate=April 7, 2009|date=March 28, 2009|work=[[U.S.News &amp; World Report]]|author=Bedard, Paul}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;garden&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/03/19/AR2009031902886.html|title=Shovel-Ready Project: A White House Garden|last=Black|first=Jane|date=March 20, 2009|work=The Washington Post|accessdate=May 3, 2009}}&lt;/ref&gt;
ತನ್ನ ಪತಿಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಅರಿತು ಅವನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಮಿಚೆಲ್ ಬರಾಕ್ ರಿಗೆ ಸಲಹಾಗಾರರೂ, ಸಹಾಕರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಪೇ ಈಕ್ವಿಟೀ ಕಾನೂನು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದನಂತರ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುವ ವಕೀಲರು ಸಂಭ್ರಮಪಡಲೆಂದೇ ಒಂದು ಔತಣಕೂಟವನ್ನು ಒಬಾಮ ವೈಟ್ ಹೌಸ್ ನಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಗೃಹ ಮತ್ತು ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿಯಿತ್ತಾಗ ಅವರು ವಿತ್ತ ಪ್ರಚೋದಕ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ವೀಕ್ಷಕರು ಮಿಚೆಲ್ ರ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚೆಗೆಯ ನೋಟದಿಂದ ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಮಿಚೆಲ್ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲವೆಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮಿಚೆಲ್ ರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಿಚೆಲ್ ಎಲ್ಲಾ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್-ಮಟ್ಟದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನೂ ಭೇಟಿ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಯಕೆಯಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/02/08/us/politics/08michelle.html|title=‘Mom in Chief’ Touches on Policy; Tongues Wag|accessdate=April 8, 2009|date=February 7, 2009|work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|author=Swarns, Rachel L.}}&lt;/ref&gt;
ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆಯಾದ ಮೊದಮೊದಲ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಬೆಂಬಲ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೊರಕುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;MIFOTS&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MR&quot; /&gt; ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಅವರು ನೀಡಿರುವ ಬೆಂಬಲ ವಿಶೇಷ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;MIFOTS&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MOMMFHM&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.usnews.com/articles/news/obama/2009/03/26/michelle-obama-makes-military-families-her-mission.html|title=Michelle Obama Makes Military Families Her Mission: The first lady is often moved by accounts of personal sacrifice by service families|accessdate=April 7, 2009|date=March 26, 2009|work=[[U.S.News &amp; World Report]]|author=Walsh, Kenneth T.}}&lt;/ref&gt; ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಅವರು ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರೋಲ್ ಮಾಡೆಲ್ ಆಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;MIFOTS&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/03/30/AR2009033003332.html | title=Michelle's Image: From Off-Putting To Spot-On | accessdate=April 4, 2009|date=March 31, 2009 | work=[[The Washington Post]] | author=Romano, Lois}}&lt;/ref&gt; ''ನ್ಯೂಸ್ ವೀಕ್''  ಅವರ ಮೊದಲ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಅವರ &quot;ತಾರಾಬಲ&quot;&lt;ref name=&quot;MR&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.newsweek.com/id/192394|title=Mixed Review|accessdate=April 4, 2009|date=April 3, 2009 | work=[[Newsweek]]|author=Stone, Daniel}}&lt;/ref&gt; ವೆನ್ನಲಾದ ಬಲಪ್ರದರ್ಶನವೆಂದು ಬಣ್ದಿಸಿತು ಹಾಗೂ MSN ಅದನ್ನು ಪೋಷಾಕಿನ ಭವ್ಯತೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನವೆಂದು ಕರೆಯಿತು.&lt;ref name=&quot;FLS&quot; /&gt; ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಬಾಮ ದಂಪತಿಗಳು [[ಎರಡನೇ ಎಲಿಜಬೆಥ್|ರಾಣಿ ಎಲಿಝಬೆತ್ II]]ರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಾಗ ರಾಯಭಾರ ನಿಯಮದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಚರ್ಚೆಗಳಾದವು,&lt;ref name=&quot;TQaMO&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1888962,00.html|title=The Queen and Mrs. Obama: A Breach in Protocol|accessdate=April 6, 2009|date=April 1, 2009|work=[[Time (magazine)|Time]]|author=Chua-Eoan, Howard|archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 26, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130826141620/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1888962,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ಒಂದು ಸ್ವಾಗತಕೂಟದಲ್ಲಿ ಮಿಚೆಲ್ ರಾಣಿಯು ತನ್ನ ಬೆನ್ನನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದುದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ರಾಣಿಯ ಬೆನ್ನನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ್ದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಾಜನೈತಿಕ ಪರಂಪರೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;TQaMO&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.newsweek.com/blogs/thegaggle/archive/2009/04/02/touch-her-if-you-dare.aspx|title=Touch Her... If You Dare|accessdate=April 6, 2009|date=April 2, 2009|work=[[Newsweek]]|author=Bailey, Holly|archiveurl=https://archive.today/20120707044216/http://www.thedailybeast.com/newsweek/blogs/the-gaggle/2009/04/02/touch-her-if-you-dare.html|archivedate=ಜುಲೈ 7, 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಅರಮೆನಯ ಮೂಲಗಳು ಹೀಗೊಂದು ಪ್ರಸಂಗ ನಡೆಯಲೇ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಸಾರಿದವು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blog.newsweek.com/blogs/thegaggle/archive/2009/04/01/g-20-gossip-no-touching-please.aspx|title=G-20 Gossip: No Touching, Please|accessdate=April 6, 2009|date=April 1, 2009|work=[[Newsweek]]|author=Bailey, Holly|archiveurl=https://archive.today/20120701163559/http://www.thedailybeast.com/newsweek/blogs/the-gaggle/2009/04/01/g-20-gossip-no-touching-please.html|archivedate=ಜುಲೈ 1, 2012|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
ಜೂನ್ ೫, ೨೦೦೯ರಂದು ಮಿಚೆಲ್ ಒಬಾಮ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಿಬ್ಬಂದಿವರ್ಗದ ಮುಖಂಡರಾದ ಜ್ಯಾಕೀ ನಾರಿಸ್ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಮತ್ತು ಸಲಹಾಗಾರ್ತಿಯಾದ ಸೂಸನ್ ಷೆರ್ ರನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ವೈಟ್ ಹೌಸ್ ವರದಿ ಮಾಡಿತು. ನಾರಿಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಫಾರ್  ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎಂಡ್ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಸರ್ವೀಸ್ ನ ಹಿರಿಯ ಸಲಹಾಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ನೇಮಕವಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.upi.com/Top_News/2009/06/05/Michelle-Obama-gets-new-chief-of-staff/UPI-61071244180466/|title=Michelle Obama gets new chief of staff|accessdate=July 27, 2009|date=June 5, 2009|work=[[UPI]]}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ, ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ವೈಟ್ ಹೌಸ್ ನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಡೆಸಿರೀ ರೋಜರ್ಸ್ ರ ರಾಜೀನಾಮೆಯನ್ನು ನಂತರದ ತಿಂಗಳಿಂದ ಜಾರಿಯಾಗುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2010/02/26/desiree-rogers-stepping-d_n_478550.html|title=Desiree Rogers Stepping Down Next Month|accessdate=2010-04-06|date=2010-02-26|work=[[The Huffington Post]]}}&lt;/ref&gt; ರೋಜರ್ಸ್ ವೈಟ್ ಹೌಸ್ ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಡೇವಿಡ್ ಆಕ್ಸೆಲ್ ರಾಡ್ ರಂತಹವರೊಡನೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದರು; ತದನಂತರ ನವೆಂಬರ್ ೨೪, ೨೦೦೯ರಂದು ವೈಟ್ ಹೌಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಡಿನ್ನರ್ ಸ್ನಾಫು ಸಂಭವಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/03/12/us/politics/12rogers.html|title=Obama Social Secretary Ran Into Sharp Elbows|accessdate=2010-04-06|date=2010-03-12|page=A1|work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|author=Baker, Peter}}&lt;/ref&gt; ರೋಜರ್ಸ್ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಜೂಲಿಯಾನಾ ಸ್ಮೂಟ್ ರನ್ನು ಆರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2010/03/02/AR2010030200941.html?hpid=artslot|title=Julianna Smoot brings an insider's perspective to Obama's inner circle|accessdate=2010-04-06|date=2010-03-03|work=[[The Washington Post]]|author=Kornblut, Anne and Krissah Thompson}}&lt;/ref&gt;
ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಳೆದ ನಂತರ ಅವರು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು. ೨೧ನೆಯ ಶತಮಾನದ ರೀತಿಯೇ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿರುವ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿನ ಬೊಜ್ಜು ಕಡಿಮೆಗೊಳಸುವುದು ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;AaYoLtFLSOaL&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/01/14/us/14michelle.html|title=After a Year of Learning, the First Lady Seeks Out a Legacy |accessdate=2010-04-06|date=2010-01-14|page=A20|work=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|author=Stolberg, Sheryl Gay}}&lt;/ref&gt; 'ಇದು ತಾನು ಜನತೆಗೆ ನನ್ನ ನಂತರವೂ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆಂದೇ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡು ಗುರಿ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮಿಚೆಲ್: &quot;ಮುಂದೆ ಜನರು ಜ್ಷಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿಯದನ್ನೇನಾದರೂ ನೀಡಲು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ಮುಂದಿನ ಜನಾಂಗ ‘ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಆಯಿತು. ಚಿಕ್ಕಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿನ ಬೊಜ್ಜಿನ ಬಗ್ಗೆ ಈ ರೀರಿ ಮಾತುಗಳು ಕೇಳಿಬರಲೆಂಬುದು ನನ್ನ ಆಶಯ.&quot;&lt;ref name=&quot;AaYoLtFLSOaL&quot; /&gt; ಈ ಚಳುವಳಿಗೆ ಅವರು &quot;ಲೆಟ್ ಅಸ್ ಮೂವ್!&quot;ಎಂಬ ಹೆಸರಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://letsmove.gov/ |title=ಲೆಟ್ ಅಸ್ ಮೂವ್!  |access-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 10, 2011 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 20, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820100201/http://www.letsmove.gov/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ಯತ್ನವು ಅವರ ಇತರ ಪಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಭಂಗವುಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ: ಸೇನಾ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದು, ಉದ್ಯೋಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ತೂಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು, ಕಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕಲಾಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ದೃಢಗೊಳಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸೇವನೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಾದ್ಯಂತ ರೂಪಿಸುವುದು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.whitehouse.gov/administration/first-lady-michelle-obama/|title=First Lady Michelle Obama|accessdate=2010-04-06|publisher=[[Whitehouse.gov]]|archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 7, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100407154631/http://www.whitehouse.gov/administration/first-lady-michelle-obama|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇಲೇನರ್ ರೂಸ್ ವೆಲ್ಟ್  ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ವೈಟ್ ಹೌಸ್ ತೋಟದಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ ನಂತರ ಮಿಚೆಲ್ ಆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸೇವನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಅವರಿಗೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರಚಾರ ದೊರಕಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;AaYoLtFLSOaL&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.time.com/time/politics/whitehouse/photos/0,27424,1905324,00.html|title=White House Photo Blog: Wednesday, Jun. 17, 2009: First Garden|accessdate=2010-04-07|date=2009-06-17|work=[[Time (magazine)|Time]]|archive-date=ಜುಲೈ 26, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100726052043/http://www.time.com/time/politics/whitehouse/photos/0,27424,1905324,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
== ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ==
*ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮರ ಕುಟುಂಬ
== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist|2}}
== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ ==
*{{Cite book|title=Michelle Obama, An American Story |url=https://archive.org/details/michelleobamaame0000colb | author=David Colbert | date=December 2008 | publisher=Houghton Mifflin Harcourt | isbn=0547247702}}
*{{Cite book | title=Michelle Obama: First Lady of Hope | url=https://archive.org/details/michelleobamafir00ligh | author=Elizabeth Lightfoot | date=December 2008 | publisher=The Lyons Press | isbn=1599215217}}
*{{Cite book|title=Michelle Obama, A Life | author=Liza Mundy | date=October 2008 | publisher=Simon &amp; Schuster | isbn=1416599436}}
== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Commons category|Michelle Obama}}
{{Wikiquote-inline}}
* [https://www.whitehouse.gov/administration/michelle_obama/ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳೆ ಮಿಚೆಲ್ ಒಬಾಮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101224093808/http://www.whitehouse.gov/administration/michelle_obama |date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 24, 2010 }}, Whitehouse.gov
*[http://www.barackobama.com/learn/meet.php &quot;ಮೀಟ್ ಮಿಚೆಲ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081103170606/http://www.barackobama.com/learn/meet.php |date=ನವೆಂಬರ್ 3, 2008 }}, ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಪುಟಗಳು BarackObama.com ನಲ್ಲಿ
*[http://www.cbsnews.com/stories/2008/02/15/eveningnews/main3838886.shtml &quot;ಮಿಚೆಲ್ ಒಬಾಮ ಆನ್ ಲವ್, ಫ್ಯಾಮಿಲಿ &amp;amp; ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090126171730/http://www.cbsnews.com/stories/2008/02/15/eveningnews/main3838886.shtml |date=ಜನವರಿ 26, 2009 }}, ಸಿಬಿಎಸ್ ನ್ಯೂಸ್ ನ ಕೇಟೀ ಕೌರಿಕ್ ರೊಡನೆ ಸಂದರ್ಶನ
*[http://www.newsweek.com/id/170260 ಚಿತ್ರಪ್ರಬಂಧ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100110001628/http://www.newsweek.com/id/170260 |date=ಜನವರಿ 10, 2010 }}  ''ನ್ಯೂಸ್ ವೀಕ್''(/೧) ನಲ್ಲಿ
*[http://topics.nytimes.com/topics/reference/timestopics/people/o/michelle_obama/index.html ದಾಖಲಾಲಯ] ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ
*[http://www.usnews.com/Topics/tag/People/o/michelle_obama/index.html ದಾಖಲಾಲಯ] ಯು.ಎಸ್.ನ್ಯೂಸ್ &amp; ವರ್ಲ್ಡ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ
*[http://articles.chicagotribune.com/keyword/michelle-obama ದಾಖಲಾಲಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100611143554/http://articles.chicagotribune.com/keyword/michelle-obama |date=ಜೂನ್ 11, 2010 }} ಷಿಕಾಗೋ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್ ನಲ್ಲಿ
*[http://www.ted.com/talks/michelle_obama.html &quot;ಮಿಚೆಲ್ ಒಬಾಮಾಸ್ ಪ್ಲೀ ಫಾರ್ ಎಜುಕೇಷನ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324022729/http://www.ted.com/talks/michelle_obama.html |date=ಮಾರ್ಚ್ 24, 2010 }},  TED (ಪರಿಷತ್ತು), ಮೇ ೨೦೦೯
{{S-start}}
{{S-hon}}
{{S-bef|rows=2 | before=[[Laura Bush]]}}
{{s-ttl|title=[[First Lady of the United States]]|years=January 20, 2009 – ''present''}}
{{s-inc|rows=2}}
{{s-ttl|title=[[President's Committee on the Arts and Humanities|Honorary Chair of the President's Committee on the Arts and Humanities]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Serving with [[Chairwoman]] [[Adair Wakefield Margo]]&lt;/small&gt;|years=2009 – ''present''}}
{{S-end}}
{{US First Ladies}}
{{Barack Obama}}
{{Persondata
|NAME              = Obama, Michelle
|ALTERNATIVE NAMES = Obama, Michelle LaVaughn Robinson; Robinson, Michelle
|SHORT DESCRIPTION = Wife of the 44th [[President of the United States]]
|DATE OF BIRTH     = January 17, 1964
|PLACE OF BIRTH    = [[Chicago, Illinois]]
|DATE OF DEATH     =
|PLACE OF DEATH    =
}}
{{DEFAULTSORT:Obama, Michelle}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:೧೯೬೪ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕಾ ಅಮೇರಿಕಾ ಇತಿಹಾಸ]]
[[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ವಕೀಲರು]]
[[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಮಹಿಳಾ ವಕೀಲರು]]
[[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾನೂನು ವಿದ್ಯಾಶಾಲೆಯ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ನ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ ಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ನ ವಕೀಲರು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಂದಿನ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಒಬಾಮರ ಕುಟುಂಬ]]
[[ವರ್ಗ:ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌ನ ಚಿಕಾಗೋದಿಂದ ಬಂದ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಪತಿ/ಪತ್ನಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಸೆನೆಟ್‌ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಗಾತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಕ್ರೈಸ್ತ್ ಮೆಂಬರ್ಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರು]]</text>
      <sha1>9lf1e3komid1l65rek5ro8qbu6zakny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27975</id>
    <revision>
      <id>1431025</id>
      <parentid>1375561</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:08:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134178" sha1="bdfgizazg7lff5fekwnqpq26bpy13au" xml:space="preserve">ಧಫಧದಫಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದಾಗಿನಿಂದಲೂ, '''ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳು'''  ತಮ್ಮ ವಿಕಸನದಲ್ಲಿ ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಸವೆಸಿವೆಯಾದರೂ, ಅಷ್ಟು ಸಮಯವೂ [[ಚುನಾವಣೆ|ಚುನಾವಣೆಗಳು]] ಸ್ವತಂತ್ರ [[ಭಾರತ]]ದ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.

2004ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು 670 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರಿರುವ ಮತದಾರ ಸಮುದಾಯವೊಂದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು; ಇದು ಮುಂದಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯುರೋಪಿನ ಸಂಸತ್‌ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನದು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, 1989ರ ವೆಚ್ಚಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಈ ಅವಧಿಯ ಘೋಷಿತ ಖರ್ಚುವೆಚ್ಚವು ಮೂರುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಅದು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ 300 ದಶಲಕ್ಷ $ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು ಮತ್ತು ಈ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ 1 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮತದಾನ ಯಂತ್ರಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟವು.&lt;ref&gt;[http://eci.gov.in/MiscStats/ExpenditureLokSabha.htm ಇಂಡಿಯನ್‌ ಜನರಲ್‌ ಇಲೆಕ್ಷನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆಂಡಿಚರ್‌, ECI ವೆಬ್‌ಸೈಟಿನಿಂದ ಪಡೆದದ್ದು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060420142532/http://www.eci.gov.in/MiscStats/ExpenditureLokSabha.htm |date=2006-04-20 }} 2006ರ ಮೇ 14ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt; 2009ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[೨೦೦೯ರ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|ಚುನಾವಣೆಗಳು]] ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡದಾದ ಮತದಾರ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಮತದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 714 ದಶಲಕ್ಷವನ್ನು&lt;ref&gt;{{cite news|title=The recurring miracle of Indian democracy|author = [[Shashi Tharoor]]|publisher = [[New Straits Times]]|date = 2009-04-16|url=http://www.straitstimes.com/vgn-ext-templating/v/index.jsp?vgnextoid=eece35b378aa0210VgnVCM100000430a0a0aRCRD&amp;vgnextchannel=0162758920e39010VgnVCM1000000a35010aRCRD}}&lt;/ref&gt; (EU ಮತ್ತು US ಚುನಾವಣೆಗಳೆರಡನ್ನೂ ಸಂಯೋಜಿಸಿದಾಗ&lt;ref&gt;EU (25 states) electorate = 350mn (http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3715399.stm), US electorate=212 mm (http://elections.gmu.edu/preliminary_vote_2008.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081113104435/http://elections.gmu.edu/preliminary_vote_2008.html |date=2008-11-13 }})&lt;/ref&gt; ಆಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದು) ಮುಟ್ಟಿತ್ತು.

ಚುನಾವಣೆಗಳು ಹಲವಾರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲ್ಪಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಬೃಹತ್‌‌ ಮತದಾರ ಸಮುದಾಯದ ಗಾತ್ರವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ (2004ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳಿದ್ದರೆ, 2009ರಲ್ಲಿ ಐದು ಹಂತಗಳಿದ್ದವು). ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ 'ಮಾದರಿ ನೀತಿಸಂಹಿತೆ'ಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಿಂದ ಚುನಾವಣೆ ದಿನಾಂಕಗಳು ಪ್ರಕಟಣೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು, ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆ, ಯಶಸ್ವೀ ಉಮೇದುವಾರರ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರದ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದರವರೆಗಿನ ಹಲವಾರು ಹಂತ-ಹಂತದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಫಲಿತಾಂಶಗಳ ಸಲ್ಲಿಕೆಯು ಚುನಾವಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಕೊನೆಗೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಗುರುತು ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ತನ್ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರದ ರಚನೆಗಾಗಿ ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

==ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ==
===ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು (ಮತದಾರ ಸಮುದಾಯ → ವಿಧಾನಸಭೆ ಹಾಗೂ ನಾಮಕರಣಗಳು → ರಾಜ್ಯಸಭೆ)===
{{Main|State Assembly elections in India}}
[[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]]ಯ ಸದಸ್ಯರು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳ ಶಾಸನಸಭೆಯ (ವಿಧಾನಸಭೆ) ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, 12 ಸದಸ್ಯರು [[ಭಾರತದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು|ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]ಯವರಿಂದ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಇದಕ್ಕೆ ಅವರು [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ]]ಯವರಿಂದ ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಕುರಿತಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಈ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಬಹುದು: http://rajyasabha.nic.in/rsnew/about_parliament/rajya_sabha_introduction.asp

===ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು (ಲೋಕಸಭೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಸಭೆ ಹಾಗೂ ವಿಧಾನಸಭೆ → ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ)===
[[ಭಾರತದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು|ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]ಯವರು 5 ವರ್ಷಗಳ ಒಂದು ಅವಧಿಗಾಗಿ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. [[ಲೋಕಸಭೆ]] ಮತ್ತು [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]]ಗಳೆರಡರ ಸಂಸತ್‌ ಸದಸ್ಯರು, ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಶಾಸನಸಭೆಗಳ (ವಿಧಾನಸಭೆಗಳ) ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಮತವನ್ನು ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿರುವ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಚುನಾಯಕ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ==
ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ [[ಭಾರತದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು|ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] ಹಾಗೂ ಶಾಸನಸಭೆಗಳಾಗಿರುವ ಎರಡು ಸದನಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
[[ಭಾರತದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು|ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]ಯು ಐದು-ವರ್ಷಗಳ ಒಂದು ಅವಧಿಗಾಗಿ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆಗಳ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಚುನಾಯಕ ಸಮುದಾಯವೊಂದು ಇವರನ್ನು ಚುನಾಯಿಸುತ್ತದೆ.
ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು ಎರಡು ಸದನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಲೋಕಸಭೆ|ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸದನವು (''ಲೋಕಸಭೆ'' )]] 545 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ 543 ಸದಸ್ಯರು ಏಕ-ಸ್ಥಾನದ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಐದು-ವರ್ಷಗಳ ಒಂದು ಅವಧಿಗಾಗಿ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಆಂಗ್ಲ-ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯವನ್ನು (ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ರೂಪಿಸಿರುವಂತೆ, ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಲೋಕಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 545ರಷ್ಟಿದ್ದು ಅವರ ಪೈಕಿ 543 ಮಂದಿ 5-ವರ್ಷಗಳ ಒಂದು ಅವಧಿಗಾಗಿ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಇಬ್ಬರು ಸದಸ್ಯರು ಆಂಗ್ಲ-ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ) ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲೆಂದು ಇಬ್ಬರು ಸದಸ್ಯರು ನೇಮಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಸಾಪೇಕ್ಷ ಬಹುಮತದ ('ಬಹುಶಃ ಪೂರ್ಣಮತದಿಂದಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳಿಂದ ಗೆದ್ದ') ಚುನಾವಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 550 ಸದಸ್ಯರು ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

[[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯಗಳ ಮಂಡಳಿಯು (''ರಾಜ್ಯಸಭೆ'' )]] 245 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವರ ಪೈಕಿ 233 ಸದಸ್ಯರು ಆರು-ವರ್ಷಗಳ ಒಂದು ಅವಧಿಗೆ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಂದಿ ನಿವೃತ್ತಿಹೊಂದುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ್ಯದ ಮತ್ತು (ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ) ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಶಾಸಕರಿಂದ ಸದಸ್ಯರು ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರು ದಾಮಾಷಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ (ಪ್ರಪೋಷನಲ್‌ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಷನ್‌) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಏಕ ವರ್ಗಾವಣಾಭಿಮತದ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಆರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ನಾಮಕರಣಗೊಂಡ ಹನ್ನೆರಡು ಸದಸ್ಯರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲಾವಿದರು (ನಟ-ನಟಿಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ), ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು, ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತರು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಒಂದು ಸಾರಸಂಗ್ರಹಿ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

==ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ==
{{Unbalanced|date=December 2010}}
ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಲೋಕಸಭೆಯು 1952ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು; ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ (ಇಂಡಿಯನ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌-INC) ಪಕ್ಷವು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ 245 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಲೋಕಸಭೆಯ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಗಳ ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಇತಿಹಾಸ ಇಲ್ಲಿದೆ...

ಲೋಕಸಭೆಯು ಜನತಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದು, ಪ್ರಾಪ್ತವಯಸ್ಕರ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿನ ನೇರ ಚುನಾವಣೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಆರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಸಂವಿಧಾನವು ರೂಪಿಸಿರುವಂತೆ ಸದನದ ಗರಿಷ್ಟ ಬಲವು 552 ಆಗಿದ್ದು, ಇದರ ಪೈಕಿ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ 530 ಸದಸ್ಯರು, ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ 20ರವರೆಗಿನ ಸದಸ್ಯರು ಚುನಾವಣೆಯ ಮೂಲಕ ಆರಿಸಿಬರುತ್ತಾರೆ; ಒಂದು ವೇಳೆ ಆಂಗ್ಲ-ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯವು ಸದನದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದರೆ, ಆ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಇಬ್ಬರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲದ ಸದಸ್ಯರು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರಿಂದ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

=== 1ನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1952) ===
{{Main|Indian general election, 1951}}
ಮೊದಲ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಮಾಪ್ತಿಯಾದ ನಂತರ, 1952ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ದೇಶವು ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ-ಪ್ರವೇಶದ ಲೋಕಸಭೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತು. ಮೊದಲ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ 364 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ (INC) ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಲಗ್ಗೆಹಾಕಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಚಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಟ್ಟು ಮತಗಳ ಪೈಕಿ 45 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಪಾಲನ್ನು ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷವು ಸಮರ್ಥವಾಯಿತು. ಚುನಾಯಕ ಸಮುದಾಯದ 44.87 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದ ಒಂದು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಭಾರತದ ಉದ್ದಗಲದಿಂದ ವರದಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪಂಡಿತ್‌ ಜವಹರಲಾಲ್‌ ನೆಹರೂ ದೇಶದ ಮೊದಲ ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ಚಲಾವಣೆಯಾದ ಮತಗಳ ಪೈಕಿ 75.99%ನಷ್ಟನ್ನು (47,665,951) ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಪಕ್ಷವು ಎದುರಾಳಿಗಳನ್ನು ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿ ಸೋಲಿಸಿತ್ತು. 1952ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 17ರಂದು ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಲೋಕಸಭೆಯು, 1957ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 4ರವರೆಗಿನ ತನ್ನ ಪೂರ್ಣಾವಧಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು.

ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತವು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, INCಯ ಪರಮಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಎಸೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ನೆಹರೂರವರ ಹಿಂದಿನ ಸಂಪುಟದ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1951ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಶ್ಯಾಮ ಪ್ರಸಾದ್‌ ಮುಖರ್ಜಿಯವರು ಜನಸಂಘವನ್ನು ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮುಂದಾದರೆ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ (ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಗಣತಂತ್ರವಾದಿ ಪಕ್ಷ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು) ದಲಿತ ನಾಯಕ B. R. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌ ಪುನಶ್ಚೈತನ್ಯ ನೀಡಿದರು. ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ಬರಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯ ಕೃಪಲಾನಿಯವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರೇರಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಿಸಾನ್‌ ಮಜ್ದೂರ್‌ ಪ್ರಜಾ ಪರಿಷದ್‌, ರಾಂ ಮನೋಹರ್‌ ಲೋಹಿಯಾ ಮತ್ತು ಜಯ್‌ಪ್ರಕಾಶ್‌ ನಾರಾಯಣ್‌ರವರಂಥ ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವ ಮುತ್ಸದ್ದಿಗಳ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ ಪಕ್ಷಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಂಥ ಪಕ್ಷದ ವಿರುದ್ಧ ನಿಲ್ಲುವುದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಈಡೇರುವ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಈ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಗೊತ್ತಿತ್ತು.

489 ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳು 26 ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದವು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಎರಡು-ಸ್ಥಾನಗಳ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ ಮೂರು-ಸ್ಥಾನಗಳ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ-ಸ್ಥಾನದ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

ಶ್ರೀ G.V. ಮಾವಲಂಕರ್‌ರವರು ಮೊದಲ ಲೋಕಸಭೆಯ ಸಭಾಪತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಮೊದಲ ಲೋಕಸಭೆಯು 677 ಅಧಿವೇಶನಗಳಿಗೂ (3,784 ಗಂಟೆಗಳು) ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು; ಇದು ಅಧಿವೇಶನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಎಣಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಲೋಕಸಭೆಯು 1952ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 17ರಿಂದ 1957ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 4ರವರೆಗಿನ ತನ್ನ ಪೂರ್ಣಾವಧಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು.

=== 2ನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1957) ===
{{Main|Indian general election, 1957}}
1952ರಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಯಶೋಗಾಥೆಯನ್ನು 1957ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎರಡನೇ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಸಮರ್ಥವಾಯಿತು. ರಾಜಕೀಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಒಟ್ಟು 490 ಉಮೇದುವಾರರ ಪೈಕಿ 371 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವಲ್ಲಿ INC ಸಮರ್ಥವಾಯಿತು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 57,579,589 ಮತಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಪಕ್ಷವು 47.78 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಬಹುಮತವನ್ನೂ ಗಳಿಸಿತು. ಒಂದು ಅನುಕೂಲಕರ ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ಪಂಡಿತ್‌ ಜವಹರಲಾಲ್‌ ನೆಹರೂ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. 1957ರ ಮೇ 11ರಂದು, ಹೊಸ ಲೋಕಸಭೆಯ ಸ್ಪಿಕರ್ ಆಗಿ M. ಅನಂತಶಯನಂ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌ರವರು ಅವಿರೋಧವಾಗಿ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅವರ ಹೆಸರು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ನೆಹರೂರವರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ್‌ ಸಿನ್ಹಾರಿಂದ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಸದಸ್ಯ ಫಿರೋಜ್‌ ಗಾಂಧಿಯವರ (PM ನೆಹರೂರವರ ಮಗಳು ಇಂದಿರಾರನ್ನು ಇವರು ಮದುವೆಯಾದರು) ರಾಜಕೀಯ ಉನ್ನತಿಗೂ ಈ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಸಾಕ್ಷಿಯಾದವು. ತಮ್ಮ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪದ ಎದುರಾಳಿ ನಂದಕಿಶೋರ್‌ರವರನ್ನು 29,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮತಗಳ ಅಂತರದಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದ ಫಿರೋಜ್‌ ಗಾಂಧಿ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಯ್‌ಬರೇಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದರು.

ಕುತೂಹಲಕರವೆಂಬಂತೆ, 1957ರ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳಾ ಉಮೇದುವಾರರೂ ಚುನಾವಣಾ ಕಣದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. 1957ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು 19 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮತವನ್ನು ಪಡೆದರು. 1962ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 31ರಂದು 2ನೇ ಲೋಕಸಭೆ ತನ್ನ ಪೂರ್ಣಾವಧಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು.

=== 3ನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1962) ===
{{Main|Indian general election, 1962}}
1957 ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಬಹುಮತದ ಗೆಲುವಿನೊಂದಿಗೆ ಜವಹರಲಾಲ್‌ ನೆಹರೂರವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ್ನು ಒಂದು ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ವಿಜಯದೆಡೆಗೆ ಒಯ್ದಿದ್ದರು. ಈ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ನಾಯಕ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಹೊಸ ನೋಟವನ್ನೂ ಸಹ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ವಿವೇಚನಾಯುಕ್ತವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಜನರ ಜೀವನ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಕಡೆಗೆ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಗುರಿಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿತ್ತು. ದೇಶವು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಜಿಗಿಯಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ನೆಹರೂ ಬಯಸಿದ್ದ ನಾನಾಬಗೆಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯ, ಸಂವಹನೆಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ಭವಿಷ್ಯವಾದದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವಿಟ್ಟಿದ್ದ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿಯು, ಉಕ್ಕಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ದೇವಾಲಯಗಳಾಗಿ ನೋಡುವಂಥ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.

1962ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಲೋಕಸಭೆಯು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಜೊತೆಗಿನ ಬಾಂಧವ್ಯಗಳು ನಿರುತ್ಸಾಹಕರವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದವು. 1962ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಡಿ ಯುದ್ಧವು ಶುರುವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಚೀನಾದೊಂದಿಗಿನ 'ಸ್ನೇಹಶೀಲ' ಬಾಂಧವ್ಯಗಳು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಪರಿಭಾಷೆಯು ತಪ್ಪಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಮಾಡಿದವು. ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಅಕ್ಸಾಯ್‌ ಚೀನಾದ ವಿವಾದಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 1956-57ರಲ್ಲಿ ಚೀನಿಯರ ಸೇನಾ ಹೆದ್ದಾರಿಯೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದೇ 1962ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಭಾರತ-ಚೀನಾ ಘರ್ಷಣೆಯ ಹಿಂದಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ವಿವಾದಾಂಶವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. 1962ರ ಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಚಕಮಕಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಯುದ್ಧವು 1962ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್‌ ವೇಳೆಗೆ, ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಮೂರು ರಂಗಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಗಾತ್ರಗಳನ್ನು ತಳೆಯಿತು. ಬಲವಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಸುಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದ್ದ ಚೀನಿಯರ ಸೇನೆಯು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿತು.

ರಕ್ಷಣೆಗೆ ತಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರವು ನೀಡಿದ ಅಸಮರ್ಪಕ ಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾದ ನೆಹರೂ, ಅಂದಿನ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಕೃಷ್ಣ ಮೆನನ್‌ರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಿ, U.S. ಸೇನಾ ನೆರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ನೆಹರೂರವರ ಆರೋಗ್ಯ ಒಂದೇ ಸಮನಾಗಿ ಕುಸಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಹಾಗೂ 1963ರ ವರ್ಷದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅವರು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆಂದೇ ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೆ ಕಾಲವನ್ನು ವಿನಿಯೋಗಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. 1964ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಶ್ಮೀರದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ ನೆಹರೂ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಪೀಡಿತರಾದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಹೃದಯಾಘಾತಕ್ಕೂ ಈಡಾಗಿ 1964ರ ಮೇ 27ರಂದು ಮರಣಿಸಿದರು. 1962ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ದೇಶವು ಭಾರತದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿದ್ದು ಹಾಗೂ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಕೃತ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಕೊನೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನೆಹರೂರವರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಹಿಗೊಳಿಸಿದ್ದವು ಎಂದು ಪರಿಣಿತರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಅನುಭವಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ನಾಯಕ ಗುಲ್ಜಾರಿಲಾಲ್‌ ನಂದಾ, ನೆಹರೂರವರ ಮರಣದಿಂದ ನಂತರ ಎರಡು ವಾರಗಳ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಓರ್ವ ಹೊಸ ನಾಯಕರಾಗಿ ಲಾಲ್‌ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಚುನಾಯಿಸುವವರೆಗೆ ಅವರು ಹಂಗಾಮಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಹುದ್ದೆಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರದು ಒಂದು ಅಸಂಭವ ಆಯ್ಕೆ ಎನಿಸಿತ್ತು; ಅವರು ಪ್ರಾಯಶಃ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ, 1965ರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧ ವಿಜಯವನ್ನು ಹೊಂದುವೆಡೆಗೆ ದೇಶವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿನೀತ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಮುಹಮ್ಮದ್‌ ಅಯೂಬ್‌ ಖಾನ್‌, 1966ರ ಜನವರಿ 10ರಂದು ಹಿಂದಿನ ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿದ್ದ ತಾಷ್ಕೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಾವು ಸಾಧಿಸಿದ ಗೆಲುವಿನ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು ಬಹಳ ದಿನ ನೋಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ಮರಣದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿರ್ವಾತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಸ್ವತಃ ಒಂದು ನಾಯಕ-ರಹಿತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ನಂದಾ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹಂಗಾಮಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದರು; ಈ ಬಾರಿಯೂ ಅವರದು ಒಂದು ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ನಂತರ ಇವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೆಹರೂರವರ ಮಗಳಾದ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿಯವರು ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರಖಾತೆಯ ಸಚಿವೆಯಾಗಿದ್ದರು. 1966ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಿರಿಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಇಂದಿರಾರವರನ್ನು ಏರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷ K. ಕಾಮರಾಜ್‌ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅನುಭವಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ನಾಯಕರಾದ ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿಯವರಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಪಟ್ಟುಬಿಡದ ವಿರೋಧದ ನಡುವೆಯೂ, 1966ರ ಜನವರಿ 24ರಂದು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾದರು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಅವು ಆ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಒಳ್ಳೆಯ ದಿನಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಪಕ್ಷವು ಆಂತರಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ನಿಕಟವಾಗಿ ಹೋರಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಎರಡು ಯುದ್ಧಗಳಿಂದ ಸ್ವತಃ ದೇಶವೇ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ತೊಂದರೆಗೆ ಸಿಲುಕಿಸಿತ್ತು, ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಭಾವನೆಯು ತಗ್ಗಿತ್ತು. ಮಿಜೋ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ದಂಗೆಗಳು, ಕ್ಷಾಮ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೋಭೆ ಮತ್ತು ರೂಪಾಯಿ ಅಪಮೌಲ್ಯೀಕರಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬಡಜನರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದುರವಸ್ಥೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದ ಇತರ ವಿವಾದಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಭಾಷಾಸಂಬಂಧವಾಗಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದದ ಕುರಿತಂತೆ ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಭಾರೀ ತಳಮಳ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು.

=== 4ನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1967) ===
{{Main|Indian general election, 1967}}
1967ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಚುನಾವಣಾ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ನಾಲ್ಕನೇ ಬಯಲುಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ದೇಶವು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಅದುವರೆಗೂ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ 73 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಗೆದ್ದಿರದಿದ್ದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಭಾರೀ ಕೆಟ್ಟ ಸುದ್ದಿಯು ಕಾದಿತ್ತು.

1967 ಚುನಾವಣೆಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಆಂತರಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮುಖಕ್ಕೆ ರಾಚುವಂತಿತ್ತು. ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪಕ್ಷವು ಕೆಳಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 60 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸೋತಿತು ಹಾಗೂ 283 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಗೆಲ್ಲಲು ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. 1967ರವಗಿನ ಶಾಸನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಭರ್ಜರಿ ಹಳೆಯ ಪಕ್ಷವು 60 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ನಿದರ್ಶನಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಿಹಾರ, ಕೇರಳ, ಒಡಿಶಾ, ಮದ್ರಾಸ್‌, ಪಂಜಾಬ್‌ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸೇತರ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದೂ ಸಹ ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇವೆಲ್ಲದರ ಮಧ್ಯೆ, ರಾಯ್‌ಬರೇಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿದ್ದ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ಮಾರ್ಚ್‌ 13ರಂದು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದರು. ಭಿನ್ನಮತೀಯ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ನಿರುಪಾಯದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿಯವರನ್ನು ಆಕೆ ಭಾರತದ ಉಪ-ಪ್ರಧಾನಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು; ನೆಹರೂರವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅವರ ಉಮೇದುವಾರಿಕೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾದಾಗ ಇದೇ ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿಯವರೇ ಅದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದಿಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ.

ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ನಿರಾಶಾದಾಯಕ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದಾಗಿ ಆಕೆ ಹಠವಾದಿಯಾಗಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅವರು ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಆಯ್ಕೆಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯು ಅವರನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷದ ಹೈಕಮಾಂಡ್‌ನ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿತು. ಪಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋದವು. 1969ರ ನವೆಂಬರ್‌ 12ರಂದು &quot;ಅಶಿಸ್ತಿನ&quot; ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷವು ಉಚ್ಚಾಟಿಸಿತು, ಈ ಕ್ರಮದಿಂದಾಗಿ ಪಕ್ಷವು ಎರಡು ಬಣಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯಿತು: 'ಸಂಘಟನೆ' (ಆರ್ಗನೈಸೇಷನ್‌) ಎಂಬುದರ ಸೂಚಿಯಾಗಿದ್ದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ (O) ಬಣಕ್ಕೆ ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿಯವರ ನೇತೃತ್ವ ದೊರೆತರೆ, 'ಇಂದಿರಾ' ಎಂಬುದರ ಸೂಚಿಯಾಗಿದ್ದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ (I) ಬಣಕ್ಕೆ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ನೇತೃತ್ವ ದೊರೆಯಿತು. CPI(M) ವತಿಯಿಂದ ದೊರೆತ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗಿನ ಒಂದು ಅಲ್ಪಮತದ ಸರ್ಕಾರದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು 1970ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ವರೆಗೂ ಇಂದಿರಾ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋದರು. ಅಲ್ಪಮತದ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ತೂಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದನ್ನು ಬಯಸದ ಆಕೆ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಒಂದು ಮಧ್ಯಾವಧಿ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು; ಇದು ಪೂರ್ಣ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಿದ್ದ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯಾಗಿತ್ತು.

ಐದನೇ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ದೇಶವು ಸಜ್ಜುಗೊಳ್ಳತೊಡಗಿತು.

=== 5ನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1971) ===
{{Main|Indian general election, 1971}}
1971ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರಚಂಡ-ಬಹುಮತದ ವಿಜಯದೆಡೆಗೆ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ಮನ್ನಡೆಸಿದರು.&quot;ಗರೀಬಿ ಹಟಾವೊ&quot; (ಬಡತನವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲಗೊಳಿಸಿ) ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ 352 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಆಕೆ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಮರಳಿದರು; ಹಿಂದಿನ  ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ 283 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಗಳಿಸಿ ಕಳಪೆ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮೆರೆದಿದ್ದ ಪಕ್ಷವು, ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಳದ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತ್ತು.

1971ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ದಿಟ್ಟ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ವಿಮೋಚನೆಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. 1971ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭಾರತದ ವಿಜಯವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಭಾರತೀಯರೂ ಅಭಿನಂದಿಸಿದರು. ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳೆರಡರಿಂದಲೂ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ವಿರೋಧಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಈ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದೇ ಈ ಹೆಮ್ಮೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ಸೋವಿಯತ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಪೌರಸ್ತ್ಯ ಬಣದ ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಬೇರಾವುದೇ ದೇಶವೂ ಯಾವುದೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ.

ಆದರೆ ಇಂದಿರಾ ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಅಲ್ಲಾಗಲೇ ಇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು. ಭಾರತ-ಪಾಕ್‌ ಯುದ್ಧದ ಅಗಾಧವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ವೆಚ್ಚ, ವಿಶ್ವದ ತೈಲ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಳ, ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಕುಸಿತ ಇವುಗಳಿಂದಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ದಾರಿದ್ರ್ಯಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾದವು.

ಚುನಾಯಣೆಗಳಲ್ಲಿನ ಅಕ್ರಮಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 1975ರ ಜೂನ್‌ 12ರಂದು ಅಲಹಾಬಾದ್‌ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅವರ 1971ರ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಅಸಿಂಧುಗೊಳಿಸಿತು. ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುವ ಬದಲಿಗೆ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ದೇಶದಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೊಂದನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಸಮಸ್ತರನ್ನೂ ಸೆರೆವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿದರು.

ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು 1977ರ ಮಾರ್ಚ್‌ವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. 1977ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನತಾ ಮೋರ್ಚಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಪಕ್ಷಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವೊಂದರಿಂದ ಆಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷವು ಒಂದು ಗಂಭೀರ ಸೋಲನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ್ದು ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಎನ್ನಬೇಕು.

=== 6ನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1977) ===
{{Main|Indian general election, 1977}}
ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು 1977 ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಧಾನ ವಿವಾದಾಂಶವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. 1975ರ ಜೂನ್‌ 25ರಿಂದ 1977ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 21ರವರೆಗೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಕ್ರಿಯಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳು ರದ್ದುಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ಅಗಾಧವಾದ ಅಧಿಕಾರ-ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ತಮ್ಮ ಈ ತೀರ್ಮಾನದಿಂದಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಚುನಾವಣೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಇದರ ಬೆಲೆಯನ್ನು ತೆರಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಮಾರ್ಚ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ತಾಜಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯಲಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಜನವರಿ 23ರಂದು ಘೋಷಿಸಿದ ಗಾಂಧಿಯವರು, ಎಲ್ಲಾ ರಾಜಕೀಯ ಸೆರೆಯಾಳುಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿದರು. ನಾಲ್ಕು ವಿರೋಧಪಕ್ಷಗಳಾದ ಸಂಸ್ಥಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಜನಸಂಘ, ಭಾರತೀಯ ಲೋಕದಳ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷಗಳು ಒಂದು ಏಕಪಕ್ಷವಾಗಿ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದವು; ಈ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಜನತಾಪಕ್ಷ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.

ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಕಡ್ಡಾಯ ಸಂತಾನಶಕ್ತಿಹರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರ ಸೆರೆವಾಸದಂಥ ದೌರ್ಜನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳನ್ನು ಜನತಾಪಕ್ಷವು ಮತದಾರರಿಗೆ ನೆನಪಿಸಿತು. ಭಾರತವು ಹೊಂದಲಿರುವುದು &quot;ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನೋ ಅಥವಾ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರವನ್ನೋ&quot; ಎಂಬುದನ್ನು ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಲಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಜನತಾಪಕ್ಷದ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನವು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಭಯಗ್ರಸ್ತವಾದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು: ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ ಬಾಬು ಜಗಜೀವನ್‌ ರಾಂ ಪಕ್ಷವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಪಕ್ಷ ಬಿಟ್ಟ ಅನೇಕರಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು.

ಒಂದು ಬಲವಾದ ಸರ್ಕಾರದ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮತದಾರರ ಮನವೊಲಿಸಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು, ಆದರೆ ಅಲೆಯು ಅದರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು.

ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಸೋತಿತು ಹಾಗೂ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳು ಮುಂಚಿತವಾಗಷ್ಟೇ ಸೆರೆಮನೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದ ಜನತಾಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿಯವರು 298 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಮಾರ್ಚ್‌ 24ರಂದು ದೇಸಾಯಿಯವರು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸೇತರ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾದರು.

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷವು ಸರಿಸುಮಾರು 200 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸೋತಿತು. 1966ರಿಂದಲೂ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ, ಮತ್ತು ಅವರ ಮಗ ಸಂಜಯ್‌ ಇಬ್ಬರೂ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತರು.

=== 7ನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1980) ===
{{Main|Indian general election, 1980}}
ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೋಪ ಹಾಗೂ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಂಥ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿಮಾಡಿಕೊಂಡು ಜನತಾಪಕ್ಷವು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿತಾದರೂ, ಅದರ ನೆಲೆಗಟ್ಟು ಅಥವಾ ಸ್ಥಾನವು ದುರ್ಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷವು 270 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಮೇಲೆ ಎಂದಿಗೂ ಒಂದು ಬಲವಾದ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.

ಭಾರತೀಯ ಲೋಕದಳದ ನಾಯಕ ಚರಣ್‌ಸಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದ ಜಗಜೀವನ್‌ ರಾಂರವರುಗಳು ಜನತಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ತಾಳ-ಮೇಳ ಹೊಂದುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ; ಪರಸ್ಪರರ ಮಾತನ್ನೊಪ್ಪದೆ ವಾದಮಾಡುವುದೇ ಅವರ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು.

ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ದುರುಪಯೋಗಗಳ ಕುರಿತು ತನಿಖೆಮಾಡಲು ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ ನ್ಯಾಯಮಂಡಲಿಗಳು ಪ್ರತೀಕಾರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ನಾಯಕಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ವಿರುದ್ಧ 'ಮಾಟಗಾತಿ-ಬೇಟೆ'ಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಬತ್ತುವಂತೆ ಕಂಡುಬಂದವು; ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಓರ್ವ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಹಿಳೆಯಂತೆ ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಯಾವುದೇ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.

ಸಮಾಜವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳ ಒಂದು ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದ್ದ ಜನತಾಪಕ್ಷವು 1979ರಲ್ಲಿ ಒಡೆಯಿತು; ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಘದ (BJS) ನಾಯಕರಾದ A.B. ವಾಜಪೇಯಿ ಮತ್ತು L.K. ಅಡ್ವಾನಿಯವರು ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ್ದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು BJS ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.

ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸಮತವನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಸೋತ ದೇಸಾಯಿಯವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಜನತಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಂದಷ್ಟು ಪಾಲುದಾರರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಚರಣ್‌ಸಿಂಗ್‌, ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ 1979ರ ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.

ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಿಂಗ್‌ರವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ನೀಡಿತಾದರೂ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಹಿಂಜರಿಯಿತು. 1980ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯುವುದರ ಕುರಿತು ಅವರು ಘೋಷಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಎದುರಿಸದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡರು. ಜನತಾಪಕ್ಷ ನಾಯಕರ ನಡುವೆ ಕಂಡುಬಂದ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ದೇಶದಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಯಂಥ ಅಂಶಗಳು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ (I) ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿದವು; ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ನೀಡಿದ ಬಲವಾದ ಸರ್ಕಾರದ ಕುರಿತಾಗಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಮತದಾರರಿಗೆ ನೆನಪಿಸಿತು.

351 ಲೋಕಸಭಾ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರೆ, ಜನತಾಪಕ್ಷ ಅಥವಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪೈಕಿ ಏನು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತ್ತೋ ಆ ಭಾಗವು 32 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.

ವರ್ಷಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಜನತಾಪಕ್ಷವು ಒಡೆಯುತ್ತಲೇ ಹೋಯಿತಾದರೂ, ದೇಶದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅದು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತನ್ನು ಅದು ದಾಖಲಿಸಿತ್ತು: ಅದೊಂದು ಪಕ್ಷಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅದು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿತ್ತು.

=== 8ನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1984-85) ===
{{Main|Indian general election, 1984}}

1984ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 31ರಂದು ನಡೆದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಹತ್ಯೆಯು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪರವಾಗಿ ಒಂದು ಅನುಕಂಪದ-ಅಲೆಯ ಮತವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಇಂದಿರಾರವರ ಮರಣಾನಂತರ ಲೋಕಸಭೆಯು ವಿಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಂತರ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ರಾಜೀವ್‌ ಗಾಂಧಿಯವರು ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.

1984ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆಯೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ರಾಜೀವ್‌ ಜನರಿಗೆ ನೆನಪಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಓರ್ವ ಸುಧಾರಕನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಪ್ರಚಂಡ-ಬಹುಮತದ ವಿಜಯವೊಂದನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ದಾಖಲಿಸಿತು. 409 ಲೋಕಸಭೆ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 50 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತವನ್ನು ಇದು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು; ಇದು ಪಕ್ಷದ ಅದುವರೆಗಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು.ತೆಲುಗುದೇಶಂ ಪಕ್ಷವು 30 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿನ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಒಂದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷವು ಮುಖ್ಯ ವಿರೋಧಪಕ್ಷವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದು, ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಅಪರೂಪ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ.

=== 9ನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1989) ===
{{Main|Indian general election, 1989}}

9ನೇ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಅನೇಕ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚುನಾಯಕ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಂಧಿಕಾಲವಾಗಿದ್ದವು. ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಮತದಾರರಿಗೆ ಸಮೀಪವಾಗುವ ಅಥವಾ ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನೇ ಈ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಬದಲಾಯಿಸಿದವು; ಏಕೆಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಗಳು ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ ಭಾರತೀಯ ಮತದಾರರಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರ 1984-85ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಜೀವ್‌ ಗಾಂಧಿಯವರ ನಾಯಕತ್ವದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷವು ಒಂದು ಪ್ರಚಂಡ-ಬಹುಮತದ ಗೆಲುವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ 400ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತ್ತು.

ಆದಾಗ್ಯೂ, 1989ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಯುವಕ ರಾಜೀವ್‌ರವರು ಒಳಗಿನ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಹಲವಾರು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಸರ್ಕಾರವು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿತ್ತು.

ಬೋಫೋರ್ಸ್‌ ಹಗರಣ, ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ, LTTE ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ಧ ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ರಾಜೀವ್‌ರವರ ಸರ್ಕಾರದೆಡೆಗೆ ಕೆಂಗಣ್ಣು ಬೀರಿದ ಕೆಲವೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಾಗಿದ್ದವು. ರಾಜೀವ್‌ ಗಾಂಧಿಯವರ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಖಾತೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವಿಶ್ವನಾಥ್‌ ಪ್ರತಾಪ್‌ ಸಿಂಗ್, ರಾಜೀವ್‌ರವರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಟೀಕಾಕಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಸಿಂಗ್‌ರವರು ರಕ್ಷಣಾ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ರಾಜೀವ್‌ ಗಾಂಧಿಯವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಬಲ್ಲಂಥ ಬೋಫೋರ್ಸ್‌ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಹಾರದ ಕುರಿತಾದ ಹಾನಿಕಾರಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಿಂಗ್‌ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂಬ ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಯು ಹರಡಿತ್ತು.

ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಗ್‌ರವರನ್ನು ಸಂಪುಟದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು; ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಸದಸ್ಯತ್ವಗಳಿಗೆ ಆಮೇಲೆ ಅವರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಅರುಣ್‌ ನೆಹರೂ ಮತ್ತು ಅರಿಫ್‌ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಖಾನ್‌ರವರ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಅವರು ಜನಮೋರ್ಚಾವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಲೋಕಸಭೆಯನ್ನು ಮರು-ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.

ರಾಜೀವ್‌ ಗಾಂಧಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಎಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಜನಮೋರ್ಚಾ, ಜನತಾಪಕ್ಷ, ಲೋಕದಳ ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ (S) ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ, 1988ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 11ರಂದು ಜನತಾದಳವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ DMK, TDP, ಮತ್ತು AGPಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಜನತಾದಳದ ಸುತ್ತ ಅನೇಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಹಾಗೂ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರಂಗವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಎರಡು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ ಪಕ್ಷಗಳಾದ ಭಾರತದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ ಪಕ್ಷ-ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ (CPI-M) ಹಾಗೂ ಭಾರತದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ ಪಕ್ಷ (CPI), ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಜನತಾಪಕ್ಷ (BJP) ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದ ನಂತರ, 1989ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚುನಾವಣಾ ಕಣಕ್ಕೆ ಐದು-ಪಕ್ಷಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರಂಗವು ಧುಮುಕಿತು.

ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿನ 525 ಸ್ಥಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು: 1989ರ ನವೆಂಬರ್‌ 22 ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್‌ 26ರಂದು ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರಳ ಬಹುಮತವನ್ನು ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರಂಗವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಎಡರಂಗ ಮತ್ತು BJPಯ ಬಾಹ್ಯ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರಂಗದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಘಟಕವಾಗಿದ್ದ ಜನತಾದಳವು 143 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರೆ, CPI-M ಮತ್ತು CPIಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ 33 ಮತ್ತು 12 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು. ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಣ್ಣದಾದ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು 59 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.

ಆದಾಗ್ಯೂ, 197 MPಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷವು ಆಗಲೂ ಸಹ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿನ ಏಕೈಕ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. BJPಯು ಈ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದ ಪಕ್ಷ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಏಕೆಂದರೆ, 1984ರ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ಸ್ಥಾನವನ್ನಷ್ಟೇ ಗಳಿಸಿದ್ದ BJPಯು ತನ್ನ ಒಟ್ಟು ಗೆಲ್ಲಂಕವನ್ನು 85 MPಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಸಿಂಗ್‌ ಭಾರತದ 10ನೇ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾದರೆ, ದೇವಿಲಾಲ್‌ ಉಪ-ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾದರು. 1989ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2ರಿಂದ 1990ರ ನವೆಂಬರ್‌ 10ರವರೆಗೆ ಸಿಂಗ್‌‌ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು. ರಾಮಜನ್ಮಭೂಮಿ-ಬಾಬ್ರಿ ಮಸೀದಿ ವಿವಾದದ ಕುರಿತಾಗಿ BJP ನಾಯಕ L.K. ಅಡ್ವಾನಿಯವರು ರಥಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಆ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಲಾಲು ಯಾದವ್‌ರಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ, VP ಸಿಂಗ್‌ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ್ದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು BJP ಪಕ್ಷವು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ವಿಶ್ವಾಸಮತ ಯಾಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಲನುಭವಿಸಿದ ನಂತರ ಸಿಂಗ್‌ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು.

64 MPಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್‌ ಜನತಾದಳದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಸಮಾಜವಾದಿ ಜನತಾಪಕ್ಷವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಅವರಿಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ಬಾಹ್ಯ ಬೆಂಬಲ ಸಿಕ್ಕಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಭಾರತದ 11ನೇ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾದರು. ಅವರ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜೀವ್‌ ಗಾಂಧಿಯವರ ಮೇಲೆ ಗೂಢಚಾರಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಆಪಾದಿಸಿದ ನಂತರ, 1991ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 6ರಂದು ಅವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು.

=== 10ನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1991) ===
{{Main|Indian general election, 1991}}

ಹಿಂದಿನ ಲೋಕಸಭೆಯು ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆಯ ನಂತರ ಕೇವಲ 16 ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತಾದ್ದರಿಂದ, 10ನೇ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಒಂದು ಮಧ್ಯಾವಧಿ ಚುನಾವಣೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಒಂದು ಧ್ರುವೀಕರಣಗೊಂಡ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಈ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಮಂಡಲ್‌ ಆಯೋಗದ ಉಪ-ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ರಾಮಜನ್ಮಭೂಮಿ-ಬಾಬ್ರಿ ಮಸೀದಿ ವಿವಾದದಂಥ, ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಲ್ಪಡಬಹುದಾದ ಎರಡು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವಿವಾದಗಳ ನಂತರ ಈ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದಿದ್ದರಿಂದ ಇವು 'ಮಂಡಲ್‌-ಮಂದಿರ್‌' ಚುನಾವಣೆಗಳು ಎಂದೂ ಸಹ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.

VP ಸಿಂಗ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಂಡಲ್‌ ಆಯೋಗದ ವರದಿಯು ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ (OBCಗಳು) 27 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮೀಸಲಾತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ, ಮುಂದುವರಿದ ಜಾತಿಗಳಿಂದ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದರೆ, ಭಾರತೀಯ ಜನತಾಪಕ್ಷವು ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಚುನಾವಣಾ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ, ಅಯೋಧ್ಯಾದಲ್ಲಿನ ವಿವಾದಿತ ಬಾಬ್ರಿ ಮಸೀದಿ ರಚನೆಯ ಕುರಿತಾದ ಗಲಭೆಯನ್ನು 'ಮಂದಿರ' ಎಂಬ ಶಬ್ದವು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿತು.

ದೇಶದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದೊಂಬಿಗಳು ನಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಮಂದಿರ ವಿವಾದವು ಕಾರಣವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಧೋರಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮತದಾರ ಸಮುದಾಯವು ಧ್ರುವೀಕರಣಗೊಂಡಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರಂಗವು ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹಾದಿಯನ್ನು ತುಳಿಯುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ತನ್ನ ಪುನರಾಗಮನದ ಜಾಡಿನಲ್ಲಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂತು.

1991ರ ಮೇ 20, ಜೂನ್‌ 12 ಮತ್ತು ಜೂನ್‌ 15ರಂದು ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು. ಇದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌, BJP ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರಂಗ-ಜನತಾದಳ (S)-ಎಡರಂಗ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಡುವಿನ ಒಂದು ತ್ರಿಕೋನೀಯ ಹೋರಾಟವಾಗಿತ್ತು.

ಮೇ 20ರಂದು ನಡೆದ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನ ಮತದಾನದ ಒಂದು ದಿನದ ನಂತರ, ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ರಾಜೀವ್‌ ಗಾಂಧಿಯವರು ಶ್ರೀಪೆರಂಬುದೂರ್ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಲಿಬರೇಷನ್‌ ಟೈಗರ್‌ ಆಫ್‌ ತಮಿಳ್‌ ಈಳಂ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದವರಿಂದ ಹತರಾದರು. ಜೂನ್‌-ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ಉಳಿದ ಚುನಾವಣಾ ದಿನಗಳು ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟವು. ಜೂನ್‌ 12 ಮತ್ತು ಜೂನ್‌ 15ರಂದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮತದಾನವು ನಡೆಯಿತು. ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮತದಾನ ನಡೆಯಿತು; ಕೇವಲ 53 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ವಿಶೇಷಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದರು.

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷವು 232 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರೆ, 120 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದ BJP ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಸದರಿ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಒಂದು ತೂಗುಯ್ಯಾಲೆಯ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ (ಅನಿಶ್ಚಿತ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ) ಕಾರಣವಾದವು. ಕೇವಲ 59 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಜನತಾದಳ ದೂರದ ಒಂದು ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತೃಪ್ತಿಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು.

ಜೂನ್‌ 21ರಂದು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ P.V. ನರಸಿಂಹ ರಾವ್‌ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ನೆಹರೂ-ಗಾಂಧಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿರದೆ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗರಲ್ಲಿ ರಾವ್‌ ಕೇವಲ ಎರಡನೆಯವರಾಗಿದ್ದರು. ನೆಹರೂ-ಗಾಂಧಿ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿರದೆ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗರಲ್ಲಿ ಲಾಲ್‌ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಮೊದಲಿಗರಾಗಿದ್ದರು.

=== 11ನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1996) ===
{{Main|Indian general election, 1996}}

11ನೇ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಒಂದು ತೂಗುಯ್ಯಾಲೆಯ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದವು ಹಾಗೂ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಗೂ ಇವು ಕಾರಣವಾದವು. ಈ ಅಸ್ಥಿರ-ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ದೇಶವು ಮೂವರು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು.

ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ P.V. ನರಸಿಂಹ ರಾವ್‌ರವರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ (I) ಸರ್ಕಾರವು

ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯನ್ನೇ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಿತ್ತು; ಇದರ ದೆಸೆಯಿಂದ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು. ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿದ ಮತ್ತು ದೇಶದ ವಿದೇಶಿ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯನ್ನು ಚೈತನ್ಯಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ನರಸಿಂಹ ರಾವ್‌ರವರಿಗೆ ಅವರ ಬೆಂಬಲಿಗರು ನೀಡಿದರಾದರೂ, ಅವರ ಸರ್ಕಾರವು ದುರ್ಬಲವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಏಪ್ರಿಲ್‌–ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅದು ಅನಿಶ್ಚಿತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.

1995ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ, ಹಿರಿಯ ನಾಯಕರಾದ ಅರ್ಜುನ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣ್‌ ದತ್‌ ತಿವಾರಿಯವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪಕ್ಷವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಹರ್ಷದ್‌ ಮೆಹ್ತಾ ಹಗರಣ, ರಾಜಕಾರಣದ ಅಪರಾಧೀಕರಣದ ಕುರಿತಾದ ವೋರಾ ವರದಿ, ಜೈನ್‌ ಹವಾಲಾ ಹಗರಣ ಮತ್ತು 'ತಂದೂರ್‌ ಕೊಲೆ' ಪ್ರಕರಣ ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ರಾವ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡಿದ್ದವು.

BJP ಮತ್ತು ಅದರ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಎಡರಂಗ ಮತ್ತು ಜನತಾದಳವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಒಂದು ಒಕ್ಕೂಟವಾದ ಸಂಯುಕ್ತರಂಗ ಇವುಗಳು ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಎದುರಾಳಿಗಳಾಗಿದ್ದವು.

ಮೂರು-ವಾರಗಳ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ತಾವು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನಿಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ರಾವ್‌ ಮತದಾರರನ್ನು ಪುಸಲಾಯಿಸಿದರೆ, ಮತದಾರರ ಮನವೊಲಿಸಲು BJPಯು ಹಿಂದುತ್ವ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿತು.

ಈ ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳ ಮನವೊಲಿಕೆಗಳಿಂದ ಮತದಾರರು ಪ್ರಭಾವಿತರಾದಂತೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. BJPಯು 161 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷವು 140 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು; ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿನ ಅರೆಮಟ್ಟದ-ಗುರುತು 271 ಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿದ್ದವು.

BJP ನಾಯಕ A.B. ವಾಜಪೇಯಿಯವರು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿನ ಏಕೈಕ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅವರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು.

ಮೇ 16ರಂದು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ವಾಜಪೇಯಿಯವರು, ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಫಲಗೊಂಡರು ಮತ್ತು 13 ದಿನಗಳ ನಂತರ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು.

ಜನತಾದಳದ ನಾಯಕರಾದ ದೇವೇಗೌಡರು ಜೂನ್‌ 1ರಂದು ಸಂಯುಕ್ತರಂಗದ ಒಕ್ಕೂಟ ಸರ್ಕಾರವೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅವರ ಸರ್ಕಾರವು 18 ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನಡೆಸಿತು.

ಸಂಯುಕ್ತರಂಗದ ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರವೊಂದಕ್ಕೆ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಸಮ್ಮತಿಸಿದ ನಂತರ, ಗೌಡರ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ I.K. ಗುಜ್ರಾಲ್‌ 1997ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಗುಜ್ರಾಲ್‌ರ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕಾರವು ಒಂದು ಹಂಗಾಮಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. 1998ರಲ್ಲಿ ದೇಶವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು.

=== 12ನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1998) ===
{{Main|Indian general election, 1998}}

11ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದೂವರೆ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಸಾಗಿದ ಒಂದು ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕ ಸಂಸತ್ತು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1996ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದಾಗಿನಿಂದ, 18 ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತರಂಗದ ವತಿಯಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎರಡನೇ ಸರ್ಕಾರವಾದ ಇಂದರ್‌ ಕುಮಾರ್‌ ಗುಜ್ರಾಲ್‌ರವರ ಅಲ್ಪಮತದ ಸರ್ಕಾರವು, 1997ರ ನವೆಂಬರ್‌ 28ರಂದು ಕುಸಿಯಿತು; 1991ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ರಾಜೀವ್‌ ಗಾಂಧಿಯವರ ಹತ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೀತಾರಾಂ ಕೇಸರಿ ನೇತೃತ್ವದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ್ದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶ ಎದುರಾಯಿತು.

ಹೊಸ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಮತ್ತು 1998ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 10ರಂದು 12ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು; ನಂತರದ ಒಂಬತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ BJPಯ ಅನುಭವಿ ನಾಯಕ ಅಟಲ್‌ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿಯವರ ನೇತೃತ್ವದ ಒಕ್ಕೂಟವೊಂದು ಅಧಿಕಾರದ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. 12ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯು 413 ದಿನಗಳ ಒಂದು ಜೀವನಾವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ಇದುವರೆಗಿನ ಅತಿ ಮೊಟಕಾದ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ.

ಏಪ್ರಿಲ್‌ 17ರಂದು ನಡೆದ ವಿಶ್ವಾಸಮತ ಯಾಚನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 13-ತಿಂಗಳಷ್ಟು-ವಯಸ್ಸಿನ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾಪಕ್ಷ-ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಮತದಿಂದ ಪದಚ್ಯುತಗೊಂಡ ನಂತರ, ಒಂದು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯ ಪರ್ಯಾಯದ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭೆಯು ವಿಸರ್ಜನೆಗೊಂಡಿತು. ಲೋಕಸಭೆಯು ತನ್ನ ಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಮೊದಲೇ ವಿಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಐದನೆಯದಾಗಿತ್ತು.

1997ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 4ರಂದು ಲೋಕಸಭೆಯ ಅವಧಿಪೂರ್ವ ವಿಸರ್ಜನೆಯಾದುದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಲೋಕಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ 1996ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌/ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು.

ಚುನಾವಣಾ-ನಂತರದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರವು, BJP-ನೇತೃತ್ವದ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ 265 ಸ್ಥಾನಗಳಷ್ಟಿದ್ದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಾನುಕೂಲದ ಬಹುಮತವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ, ಮುಂದಿನ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮಾರ್ಚ್‌ 15ರಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ನಾರಾಯಣನ್‌ರವರು ವಾಜಪೇಯಿಯವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು. ಮಾರ್ಚ್‌ 19ರಂದು, ವಾಜಪೇಯಿಯವರು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.

=== 13ನೇ ಲೋಕಸಭೆ (1999) ===
{{Main|Indian general election, 1999}}

1999ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 17ರಂದು, ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವಾಸಮತ ಯಾಚನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಸೋತರು ಮತ್ತು ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಒಕ್ಕೂಟ ಸರ್ಕಾರದ ರಾಜೀನಾಮೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. 24-ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ (ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಅಲಯೆನ್ಸ್‌-NDA) ಒಟ್ಟಾಗಿರುವಿಕೆಯ ಕೊರತೆಯೊಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದೇ ತಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರ ಸೋಲಿಗೆ ಕಾರಣ ಎಂದು ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು. BJP ನೇತೃತ್ವದ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಾಲುದಾರರಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಜಯಲಲಿತಾ ನೇತೃತ್ವದ AIADMK ಪಕ್ಷವು ಬೆಂಬಲ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕಾರಣದಿಂದ, BJPಗೆ ಏಕೈಕ ಮತದ ಕೊರತೆ ಕಂಡುಬಂತು.

ಒಂದು ವೇಳೆ ತಮ್ಮ ನಿಶ್ಚಿತ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಈಡೇರದಿದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ಜಯಲಲಿತಾ ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದ್ದರು; ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಕೈಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದ ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಥಾಯಿ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಜಯಲಲಿತಾ ಈ ರೀತಿಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಮುಂದಿಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದಾಗಿ BJP ಆಪಾದಿಸಿತು; ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ತೆರನಾದ ಒಪ್ಪಂದವು ಮೂಡಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಅದು ಸರ್ಕಾರದ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಪ್ರಮುಖ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾಗಿದ್ದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ವಾಮಪಂಥದ ಗುಂಪುಗಳ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಬಹುಮತದ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು. ಏಪ್ರಿಲ್‌ 26ರಂದು ಭಾರತದ ಅಂದಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾಗಿದ್ದ ದಿವಂಗತ K.R. ನಾರಾಯಣನ್‌ರವರು ಲೋಕಸಭೆಯನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿ, ಅವಧಿಪೂರ್ವ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕರೆನೀಡಿದರು. ಮತದಾನವು ನಡೆಯುವವರೆಗೂ ಒಂದು ಮಧ್ಯಂತರ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ BJPಯು ಆಡಳಿತವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು; ಮತದಾನದ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವು ಮೇ 4ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.

ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಹಿಂದೆ 1996 ಮತ್ತು 1998ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, 1999ರ ಚುನಾವಣೆಗಳು 40 ತಿಂಗಳುಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೂರನೇ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಎನಿಸಿಕೊಂಡವು. ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾಚಾರವನ್ನು ನಿರೋಧಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ದೇಶದ 31 ರಾಜ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು, ಚುನಾವಣಾ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ಐದು ವಾರಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಲೋಕಸಭೆಯ 543 ಸ್ಥಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 45 ಪಕ್ಷಗಳು (ಆರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು, ಉಳಿದವು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳು) ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದವು.

ಪಾಕಿಸ್ತಾನದೊಂದಿಗಿನ ಕಾಶ್ಮೀರ ಗಡಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ನಿಭಾಯಿಸುವಿಕೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ವಿವಾದಾಂಶಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ BJP ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷಗಳು ಚುನಾವಣೆಯ ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮ್ಮತಿಸಿದವು. ವಾಜಪೇಯಿ ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ನಡುವಿನ ಒಂದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೋಲಿಕೆಗಷ್ಟೇ ಅವರ ಪೈಪೋಟಿಯ ಸಾರಾಂಶವು ಇಳಿಯಿತು.

ಹೋಲಿಕೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಓರ್ವ ಹೊಸಬರಾಗಿದ್ದು 1998ರಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷಗಿರಿಗೆ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಆಗಿನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ನಾಯಕ ಶರದ್‌ ಪವಾರ್‌ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸವಾಲೆಸೆದಿದ್ದರು; ಸೋನಿಯಾ ಇಟಲಿ-ಸಂಜಾತರಾಗಿದ್ದುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನೊಳಗಡೆ ಒಂದು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಲು ಇದು ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು BJPಯು ಇದನ್ನು ಒಂದು ಚುನಾವಣಾ ಚರ್ಚಾವಿಷಯವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನೇ ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದ ವಾಜಪೇಯಿಯವರು ಕಾರ್ಗಿಲ್‌ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದ್ದು BJPಯ ಪರವಾಗಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಮತ್ತೊಂದು ಚರ್ಚಾವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು; ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಕಾರ್ಗಿಲ್‌ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿನ ಭಾರತದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅದು ದೃಢೀಕರಿಸಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಬಲಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಭಾರತವು ಒಂದು ಬಲವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತ್ತು. ಹಣದುಬ್ಬರವು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದುದು ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದುದೂ ಸಹ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.

BJP ಮತ್ತು ಅದರ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳು ಏಕರೂಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡ ಅವಧಿಯೊಂದಕ್ಕೆ 1991, 1996, ಮತ್ತು 1998ರ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಹಿಂದಿನ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಒಕ್ಕೂಟದ ಅಂಗವಾಗಿರದಿದ್ದ ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಲವಾದ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲವಾದ ನೆಂಟಸ್ತಿಕೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಜಕೀಯ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಆಧರಿಸಿತ್ತು; ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, NDAಯು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಳೆದುದನ್ನು ಹಾಗೂ ಒಡಿಶಾ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಂನಂಥ ಹಿಂದೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿದ್ದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಮತಗಳಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಳೆದುದನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಈ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಕಂಡವು. ಈ ಅಂತಿಮ ಅಂಶಗಳು 1999ರ ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕವೆಂದು ಸಾಬೀತಾಗಬೇಕಿದ್ದವು.

ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 6ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಫಲಿತಾಂಶವು NDAಗೆ 298 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ 136 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 13ರಂದು ವಾಜಪೇಯಿಯವರು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.

=== 14ನೇ ಲೋಕಸಭೆ (2004) ===
{{Main|Indian general election, 2004}}

ಅಟಲ್‌ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿಯವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದ BJP-ನೇತೃತ್ವದ NDA ಸರ್ಕಾರವು 2004ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು ಹಾಗೂ 2004ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 20 ಮತ್ತು ಮೇ 10ರ ನಡುವೆ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು.

'ಹಿತಾನುಭವ ಅಂಶ' ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾದ 'ಭಾರತ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ' ಎಂಬ ಪದಗುಚ್ಛದ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿಮಾಡುವ ಮೂಲಕ NDA ಸ್ಥಾನಿಕತ್ವ-ವಿರೋಧಿ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಗ್ಗುಬಡಿದು ನಿಚ್ಚಳ ಬಹುಮತವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಬಹುಪಾಲು ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ನಂಬಿದರು. BJP ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸ್ಥಿರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿನ (PSUಗಳು) ಬಂಡವಾಳ ಹಿಂತೆಗೆತವು ಸರಿಯಾದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಭಾರತದ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯದ ಮೀಸಲುಗಳು 100 ಶತಕೋಟಿ $ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದವು (ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಏಳನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡದು ಮತ್ತು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ದಾಖಲೆ). ಸೇವಾವಲಯವೂ ಸಹ ಅಗಾಧವಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತ್ತು.

1990ರ ದಶಕದ ಉಳಿದೆಲ್ಲಾ ಲೋಕಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಈ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ರಂಗದ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯ ಪರ್ಯಾಯವು ಇರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಹೆಸರಾಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ (ವಾಜಪೇಯಿ ಮತ್ತು ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ) ನಡುವಿನ ಮುಖಾಮುಖಿ ಸೆಣಸಾಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡಿತು. ಒಂದೆಡೆಯಿದ್ದ BJP ಮತ್ತು ಅದರ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳು ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಂದೆಡೆಯಿದ್ದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ಹೋರಾಟವಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಂಗಸ್ಥಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು.

NDAಯ ಭಾಗವಾಗಿ BJPಯು ಈ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿತಾದರೂ, NDAಯಿಂದ ಹೊರಗಿದ್ದ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದರ ಒಂದಷ್ಟು ಸ್ಥಾನ-ಹಂಚಿಕೆಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು; ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ತೆಲುಗುದೇಶಂ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿನ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಅಣ್ಣಾ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ ಇಂಥ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು.

ಚುನಾವಣೆಗಳು ಎದುರಿಗಿರುವಂತೆಯೇ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌-ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಜಂಟಿ ವಿರೋಧಿರಂಗವೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೂ ನಡೆದಿದ್ದವು. ಕೊನೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ, ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ನೆಂಟಸ್ತಿಕೆಗಳು ಏರ್ಪಟ್ಟವು. ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಇಂಥದೊಂದು ಸ್ವರೂಪದ ಒಕ್ಕೂಟಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದು ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಎನ್ನಬೇಕು.

ಎಡಪಕ್ಷಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಭಾರತದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ) ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ ಪಕ್ಷಗಳು, ತಮ್ಮ ಪ್ರಬಲಕೇಂದ್ರಗಳಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ತ್ರಿಪುರಾ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಮತ್ತು NDA ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ಸ್ವಂತ್ರವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದವು. ಪಂಜಾಬ್‌ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಂಥ ಇತರ ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಜೊತೆಗಿನ ಸ್ಥಾನ ಹಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡವು. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅವು DMK-ನೇತೃತ್ವದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ ಪ್ರಗತಿಪರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು.

ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದಂಥ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಜೊತೆಗಾಗಲೀ ಅಥವಾ BJPಯ ಜೊತೆಗಾಗಲೀ ಕೈಜೋಡಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದವು. ಭಾರತದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ರಾಜ್ಯವಾದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳು ತಮ್ಮ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

BJPಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಚಂಡ ಬಹುಮತ ದೊರೆಯಲಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ-ಪೂರ್ವದ ಊಹೆಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದವಾದರೂ, ನಿರ್ಗಮನದ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳು (ಚುನಾವಣೆಗಳು ಆದ ತತ್‌ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎಣಿಕೆಯು ಆರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದಂಥವು) ಒಂದು ತೂಗುಯ್ಯಾಲೆಯ ಸಂಸತ್ತು ಹೊರಹೊಮ್ಮುವುದರ ಕುರಿತು ಊಹಿಸಿದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿರ್ಗಮನದ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳೂ ಸಹ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಒಲವನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಸೂಚಿಸಿದ್ದವೇ ಹೊರತು, ಅವುಗಳ ಊಹೆಯು ಅಂತಿಮ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೂ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಚುನಾವಣಾ ಸಂದರ್ಭದ ಘಟನೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತನ್ನ ಪರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯದಿರಬಹುದು ಎಂಬುದು BJPಗೆ ಅರಿವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅದು 'ಭಾರತ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದೆ' ಎಂಬ ತನ್ನ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನದ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಸ್ಥಿರತೆಯ ಚರ್ಚಾವಿಷಯಗಳ ಕಡೆಗೆ ಗಮನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು ಎಂಬ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಗ್ರಹಿಕೆಯೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ಆಡಳಿತಾರೂಢ BJPಯ ವತಿಯಿಂದ &quot;ಹಳೆಯ-ಶೈಲಿಯ&quot; ಪಕ್ಷ ಎಂಬುದಾಗಿ  ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಬಡಜನರು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ, ಕೆಳ-ಜಾತಿಯ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಮತದಾರರು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು; ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಬೃಹತ್ತಾದ ಒಂದು ಶ್ರೀಮಂತ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ, ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ಕರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡವರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ. ಈ ಎಲ್ಲ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ತನ್ನ ಪ್ರಚಂಡ ವಿಜಯವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು.

ಚುನಾವಣಾ-ಪೂರ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ್ದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳೆಲ್ಲಾ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿದ್ದಕ್ಕೆ, ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ ನಾನಾಬಗೆಯ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹೊಣೆಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿವಾದಾಂಶಗಳು ಅಥವಾ ಚರ್ಚಾವಿಷಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೀರು ಕೊರತೆ, ಬರಗಾಲ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂಥ ತಮ್ಮ ತತ್‌ಕ್ಷಣ ಪರಿಸರದ ಚರ್ಚಾವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಜನರು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಳಜಿ-ಕಳವಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಸ್ಥ-ವಿರೋಧಿ ಅಂಶಗಳು BJP ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳ ಪರವಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿದವು.

ಮೇ 13ರಂದು BJPಯು ಸೋಲನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು 543 ಸದಸ್ಯರ ಪೈಕಿ 335ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸದಸ್ಯರನ್ನೊಳಗೊಂಡ (BSP, SP, MDMK ಮತ್ತು ಎಡರಂಗ ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಂದ ಸಿಕ್ಕ ಬಾಹ್ಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಒಂದು ಅನುಕೂಲಕರ ಬಹುಮತವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅದರ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳ ನೆರವು ಹಾಗೂ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಯವರ ನಿರ್ದೇಶನ ದೊರೆಯಿತು. ಚುನಾವಣಾ-ನಂತರದ ಈ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಗತಿಪರ ಒಕ್ಕೂಟ (ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸಿವ್‌ ಅಲಯೆನ್ಸ್‌-UPA)ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೇಶದ ಹೊಸ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ದೊರೆತ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನೂ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ಅಚ್ಚರಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಅದರ ಬದಲಿಗೆ, ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಹಿಂದಿನ ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿ ಡಾ. ಮನಮೋಹನ್‌ ಸಿಂಗ್‌ರವರಿಗೆ ಆಕೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. 1990ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ನರಸಿಂಹ ರಾವ್‌ರವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಡಾ. ಸಿಂಗ್‌ ಹಿಂದೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು; ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟೊಂದನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿದ್ದ, ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣ ಯೋಜನೆಯ ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಪೈಕಿ ಅವರೂ ಒಬ್ಬರು ಎಂಬುದಾಗಿ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

=== 15ನೇ ಲೋಕಸಭೆ (2009) ===
{{Main|Indian general election, 2009}}

2009ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ, 15ನೇ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌-ನೇತೃತ್ವದ ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಗತಿಪರ ಒಕ್ಕೂಟವು (UPA) ಲೋಕಸಭೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಜನಾದೇಶವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತ್ತು.
ಶ್ರೀಮತಿ ಮೀರಾ ಕುಮಾರ್‌ ಸಭಾಪತಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.

==ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ==
[[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರ ನೇತೃತ್ವದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಪಕ್ಷಗಳ ಒಂದು 'ಅಸಂಭವ ಒಕ್ಕೂಟ'ವು ಸೋಲಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, 1977ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮುರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1975–1977ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾದ [[ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ]]ಯೊಂದರ ಹೇರಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರ ವಿರುದ್ಧ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಪಕ್ಷಗಳು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದ್ದವು. ಸ್ಥಾನಿಕ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ|ರಾಜೀವ್‌ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರಿಂದ ಎಸಗಲ್ಪಟ್ಟ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಮುಖ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ, VP ಸಿಂಗ್‌ ನೇತೃತ್ವದ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಒಕ್ಕೂಟವೊಂದು 1989ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಇದೂ ಸಹ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು 1990ರಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.

ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಏಕ-ಪಕ್ಷ-ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ರಾಜಕಾರಣವನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದ ಭಾರತವು 1992ರಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಹಾದಿಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಸರ್ಕಾರವೊಂದನ್ನು ರಚಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಬಹುಮತವನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವೊಂದು ಏಕ ಪಕ್ಷಕ್ಕೂ ಆಗದಂಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ-ಸನ್ನಿವೇಶ ಅದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಬಣವೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಹುಮತವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವುದು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಶೈಲಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ. TDP ಮತ್ತು AIADMKಯಂಥ ಪಕ್ಷಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬಲವಾಗಿರುವ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, ಲೋಕದಳ, ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ, ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಜನತಾದಳದಂಥ ಇತರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಕ್ಷಗಳ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯನ್ನು 1990ರ ದಶಕವು ಕಂಡಿತು. ಈ ಪಕ್ಷಗಳು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಆಧರಿಸಿದ್ದು, ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಮಿತಿಯು ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ; ಅಥವಾ ಜಾತಿ ಪರಿಗಣನೆಗಳಿಂದ ಈ ಪಕ್ಷಗಳು ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ದಲಿತ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಪಕ್ಷವು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷದ ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಗತಿಪರ ಒಕ್ಕೂಟವು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ ಒಕ್ಕೂಟವು ವಿರೋಧಪಕ್ಷವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಮನಮೋಹನ್‌ ಸಿಂಗ್‌ರವರು ಮರು-ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.

==ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ==
ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ 324ನೇ ವಿಧಿಯ  ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವಾಗಿರುವ ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತೆಂದರೆ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದಿಂದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಡುವವರೆಗೂ ಯಾವುದೇ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಒಂದು ಸುಸ್ಥಾಪಿತ ನಡೆವಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಚುನಾವಣೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಅಗಾಧ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಗತ್ಯವಾದಲ್ಲಿ ಅದು ಒಂದು ನಾಗರಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದಾದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಅಧಿಕಾರವಿರುತ್ತದೆ.

==ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ==

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು, ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗಾದರೆ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗಾದರೆ ಈ ಅವಧಿಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಮತದಾರರ ಅಧಿಕೃತ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಪ್ರಕಟಿಸುವಿಕೆಯು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದು ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮತದಾನ ಮಾಡಲು ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹೊಂದಿರಬೇಕಾದ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದೆ. ಭಾರತದ ಓರ್ವ ನಾಗರಿಕನಾಗಿರುವ ಮತ್ತು 18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತ ಮೇಲಿರುವ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮತದಾರರ ಅಧಿಕೃತ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಮತದಾರನಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅರ್ಹನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ತಮ್ಮ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅರ್ಹ ಮತದಾರರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಉಮೇದುವಾರರು ನಾಮಪತ್ರ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿರುವ ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಾರ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮತದಾರ ನೋಂದಣಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

===ಚುನಾವಣಾ-ಪೂರ್ವದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು===
ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮೊದಲಿಗೆ, ನಾಮಪತ್ರ ಸಲ್ಲಿಸುವ ದಿನಾಂಕ, ಮತದಾನದ ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಎಣಿಕೆಯ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಿನಾಂಕಗಳು ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಿನದಿಂದಲೇ ಮಾದರಿ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಯು ಜಾರಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ನಡೆಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವ ಪಕ್ಷವೂ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಂತಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮತದಾನ ನಡೆಯುವ ದಿನಕ್ಕೆ 48 ಗಂಟೆಗಳಷ್ಟು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ನೀತಿಸಂಹಿತೆಯು ಷರತ್ತು ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಚುನಾವಣಾ-ಪೂರ್ವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

===ಮತದಾನದ ದಿನ===

ಮತದಾನದ ದಿನದ ಮುಂಚಿನ ದಿನಕ್ಕೆ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರಗಳು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಮತದಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಆರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಯು ಮತದಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಅನೇಕ ಮತದಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ನಿಶ್ಚಿತ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀವವಾಗಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ, ಮತಗಟ್ಟೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುವ ಚುನಾವಣಾ ಅಕ್ರಮವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲೆಂದು ಮತಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಬದಲಿಗೆ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮತದಾನ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು (ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‌ ವೋಟಿಂಗ್‌ ಮಷೀನ್‌-EVMಗಳು) ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮೈಸೂರ್‌ ಪೇಂಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ವಾರ್ನಿಶ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ವತಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಅಳಿಸಲಾಗದ ಮಸಿಯನ್ನು ಮತದಾರರ ಎಡಗೈ ತೋರುಬೆರಳಿನ ಮೇಲೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತದಾರನು ತನ್ನ ಮತವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಒಂದು ಸೂಚಕವಾಗಿದೆ. ಅಕ್ರಮ ಮತದಾನವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಪರಿಪಾಠವನ್ನು 1962ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಂದಲೂ ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗಿದೆ.

===ಚುನಾವಣಾ-ನಂತರದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು===

ಚುನಾವಣಾ ದಿನದ ನಂತರ, ಭಾರೀ ಭದ್ರತೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭದ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿ EVMಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚುನಾವಣೆಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ಹಂತಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, ಮತಗಳನ್ನು ಎಣಿಕೆಮಾಡಲು ಒಂದು ದಿನವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತಗಳನ್ನು ತಾಳೆ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ದಾಖಲುಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ನೀಡಿದ ತೀರ್ಮಾನವು ಹೊರಬೀಳುತ್ತದೆ. ಬಹುಪಾಲು ಮತಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ ಉಮೇದುವಾರನನ್ನು ಆಯಾ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಜಯಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ಪಕ್ಷ ಅಥವಾ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರದ ರಚನೆಗೆಂದು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸದನದಲ್ಲಿ ಮತಗಳ ಒಂದು ಸರಳ ಬಹುಮತವನ್ನು (ಕನಿಷ್ಟ 50%) ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಸದರಿ ಗೆದ್ದ ಒಕ್ಕೂಟ ಅಥವಾ ಪಕ್ಷವು ವಿಶ್ವಾಸಮತ ಯಾಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸದನದ (ಲೋಕಸಭೆ) ಅಂಗಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬಹುಮತವನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

==ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿ==
ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವೇ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಮತದಾರ ನೋಂದಣಿಯ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪದ ಚುನಾವಣಾ ಕಚೇರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.www.jaagore.comನಂಥ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಸುಸಂಬದ್ಧವಾಗಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ವೆಬ್‌ಸೈಟುಗಳು ಮತದಾರರ ನೋಂದಣಿಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಜಾಗ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.
 We also use the www.ceo.kar.nic.in to inclusion the voters.

==ಅನುಪಸ್ಥಿತ ಮತದಾನ==
ಸದ್ಯದ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ಭಾರತವು ಒಂದು ಅನುಪಸ್ಥಿತ ಮತದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು 18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಮೀರಿದವರಾಗಿದ್ದು, ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಓರ್ವ 'ಸಾಧಾರಣ ನಿವಾಸಿ'ಯಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಹಾಲಿ ವಿಳಾಸದಲ್ಲಿ 6 ತಿಂಗಳುಗಳು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅಂಥವರು ಮತದಾನಕ್ಕೆ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು 1950ರ ಜನತಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಕಾಯಿದೆಯ (RPA)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lawmin.nic.in/legislative/election/volume%201/representation%20of%20the%20people%20act,%201951.pdf |title=1950ರ ಜನತಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಕಾಯ್ದೆ |access-date=2011-02-25 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225053004/http://lawmin.nic.in/legislative/election/volume%201/representation%20of%20the%20people%20act,%201951.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಖಂಡ 19 ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಓರ್ವ ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯನು (NRI) ಮತದಾರರ ಅಧಿಕೃತ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ನೊಂದಾಯಿಸುವುದನ್ನು ಮೇಲಿನ ಕಾಯಿದೆಯ ಖಂಡ 20 ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ, ಸಂಸತ್ತು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭೆಗಳಿಗೆ ನಡೆಯುವ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಓರ್ವ NRI ತನ್ನ ಮತವನ್ನು ನೀಡದಂತೆಯೂ ಇದು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ.

NRIಗಳಿಗೆ ಮತದಾನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ 2010ರ ಜನತಾ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆಯು 2010ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 2010ರ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/news/national/article910849.ece |title=ರಾಜ್ಯಪತ್ರದ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು |access-date=2011-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511120118/http://www.thehindu.com/news/national/article910849.ece |archive-date=2011-05-11 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನವೆಂಬರ್‌ 24ರಂದು ಆದ ತರುವಾಯದ ರಾಜ್ಯಪತ್ರ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನ ಮಾಡಲು NRIಗಳಿಗೆ ಈಗ ಅವಕಾಶವಿದೆಯಾದರೂ, ಮತದಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ''ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಹಾಜರಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ''. NRIಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನರು ಅನುಪಸ್ಥಿತ ಮತದಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://voterswithoutborders.org/ |title=ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿನ ಅನುಪಸ್ಥಿತ ಮತದಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮನವಿ |access-date=2011-02-25 |archive-date=2009-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416234322/http://voterswithoutborders.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://tanushreebagrodia.blogspot.com/2008/12/nri-voting-rights-and-upcoming.html ಮುಂಬರಲಿರುವ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿನ ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರ ಮತದಾನ ಹಕ್ಕುಗಳು]&lt;/ref&gt; ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಮತವನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು RPA ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವಂತೆ ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜದ ಹಲವಾರು ಸಂಘಟನೆಗಳು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿವೆ. NRI ಮತದಾನದ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nrivotingrights.info/ |title=ಪೀಪಲ್‌ ಫಾರ್‌ ಲೋಕ್‌ಸತ್ತಾ- NRI ವೋಟಿಂಗ್‌ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್‌ |access-date=2011-02-25 |archive-date=2019-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190126105340/https://nrivotingrights.info/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಅಂತರಜಾಲ ಮತದಾನ ಮತ್ತು ಅಂಚೆಯ ಮತದಾನವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುವಲ್ಲಿ [http://www.peopleforloksatta.org/ ಪೀಪಲ್‌ ಫಾರ್‌ ಲೋಕ್‌ಸತ್ತಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190122190735/http://www.peopleforloksatta.org/ |date=2019-01-22 }} ಎಂಬ ಸಂಘಟನೆಯು ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ==
*'ಮತವಿಲ್ಲ' [[ನೋಟಾ]]('No Vote') ಎಂದೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ 49-O
*[[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳು]]
*ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ರಾಜ್ಯ ಶಾಸನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳು
===ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮತದಾರ===
*[https://www.prajavani.net/stories/national/how-election-commission-624571.html ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದವರು ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಕಿನ್ನೌರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲ್ಪಾ ಗ್ರಾಮದ ಶ್ಯಾಮ್‌ ಶರಣ್‌ ನೇಗಿ (102 ಪ್ರಸ್ತುತ) ಎಂಬುವವರೇ ದೇಶದ ಮೊದಲ ಮತದಾರ ಎಂಬುದನ್ನು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಪತ್ತೆಮಾಡಿದೆ.]

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}
*ಸುಬ್ರತಾ K. ಮಿತ್ರ ಮತ್ತು V.B. ಸಿಂಗ್‌. 1999. ''ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ ಅಂಡ್‌ ಸೋಷಿಯಲ್‌ ಚೇಂಜ್‌ ಇನ್‌ ಇಂಡಿಯಾ: ಎ ಕ್ರಾಸ್‌-ಸೆಕ್ಷನಲ್‌ ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಇಲೆಕ್ಟೊರೇಟ್‌''. ನವದೆಹಲಿ: ಸೇಜ್‌ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌. ISBN 81-7036-809-X (ಭಾರತ HB) ISBN 0-7619-9344-4 (U.S. HB).
* ಸುಬ್ರತಾ K. ಮಿತ್ರ, ಮೈಕ್‌ ಎನ್‌ಸ್ಕಾಟ್‌, ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸ್‌ ಸ್ಪೀಸ್‌ (ಸಂಪಾದಕರು). 2004. ''ಪೊಲಿಟಿಕಲ್‌ ಪಾರ್ಟೀಸ್‌ ಇನ್‌ ಸೌತ್‌ ಏಷ್ಯಾ''. ಗ್ರೀನ್‌ವುಡ್‌: ಪ್ರೇಗರ್‌.
* ಸುಬ್ರತಾ K. ಮಿತ್ರ/ಮೈಕ್‌ ಎನ್‌ಸ್ಕಾಟ್‌/V.B. ಸಿಂಗ್‌. 2001. ''ಇಂಡಿಯಾ'', ಇದರಲ್ಲಿರುವಂಥದ್ದು: ನೊಹ್ಲೆನ್‌, ಡೈಟರ್‌ (ಸಂಪಾದಿತ). ಇಲೆಕ್ಷನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಸೌತ್‌ ಏಷ್ಯಾ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
*[http://www.indohistory.com/elections_in_india.html ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110527013535/http://www.indohistory.com/elections_in_india.html |date=2011-05-27 }} ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ
*[http://www.eci.gov.in/ ಭಾರತದ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ]
*[http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/special_report/1999/08/99/indian_elections/default.stm BBC ರೂಪಕಚಿತ್ರ: ಇಂಡಿಯನ್‌ ಇಲೆಕ್ಷನ್ಸ್‌ 1999]
*[http://psephos.adam-carr.net/countries/i/india/ ಆಡಮ್‌ ಕಾರ್‌ನ ಚುನಾವಣಾ ದಾಖಲೆಸಂಗ್ರಹ]
*[http://sify.com/news/election/ ಇಂಡಿಯಾ ಇಲೆಕ್ಷನ್ಸ್‌ 2009 ಸ್ಪೆಷಲ್ಸ್‌ ಕವರೇಜ್‌]
*[http://www.electionsamachar.com/ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ 2009ರ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸುದ್ದಿ]
*[http://indianelections.blogadda.com 2009ರ ಭಾರತೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮಾತುಕತೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116021956/http://indianelections.blogadda.com/ |date=2018-11-16 }}
*[http://www.indiaelections.co.in ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190113070122/http://www.indiaelections.co.in/ |date=2019-01-13 }}
*[http://www.indiaelections.in ಭಾರತದ ಚುನಾವಣೆಗಳು]

{{Elections in India|state=autocollapse}}
{{India topics}}
{{Asia topic|Elections in}}

;
;

{{DEFAULTSORT:Elections In India}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಚುನಾವಣೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತ]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಚುನಾವಣೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೇಂದ್ರ ಮಂತ್ರಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಗುಜರಾತ್]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು]]</text>
      <sha1>bdfgizazg7lff5fekwnqpq26bpy13au</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನವೀ ಮುಂಬಯಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28190</id>
    <revision>
      <id>1430943</id>
      <parentid>1383802</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:46:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96781" sha1="la6b6olaow0hjkldyinbxwhxmr21z53" xml:space="preserve">{{Cleanup|date=July 2009}}
{{Infobox Indian Jurisdiction
|metro            = ಮುಂಬೈ
|native_name      = Navi Mumbai &lt;br&gt;नवी मुंबई
|nickname         = City of the 21st Century
|type             = suburb
|latd=19.03 |longd=73.01
|locator_position = left
|skyline          = Navi Mumbai.jpg
|skyline_caption  = ಪಾರಸೀಕ್ ಗುಡ್ಡದಿಂದ ಪಾಮ್ ಬೀಚ್ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ನೆರೂಳ್ ಮತ್ತು ಬೇಲಾಪುರಗಳ ನೋಟ
|state_name       = [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]
|district         = [[ಠಾಣೆ]] ಜಿಲ್ಲೆ, [[ರಾಯಗಢ ಜಿಲ್ಲೆ]]
|leader_title     = [[Municipal Commissioner of Navi Mumbai|Municipal commissioner]]
|leader_name      = [[Vijay Nahata]]
|leader_title_2   = [[Mayor of Navi Mumbai|Mayor]]
|leader_name_2    = [[Sagar Naik]]
|altitude         = ೧೦
|population_as_of = ೨೦೦೮
|population_total = ೨,೬೦೦,೦೦೦ ಪೂ.
|population_density = ೪೩೩೨
|area_magnitude   = ೮
|area_total       = ೩೪೪
|municipal        = ೧೬೩
|area_telephone   = ೦೨೨
|postal_code      = ೪೦೦ xxx
|vehicle_code_range = MH-೪೩
|unlocode        = INBOM
|seal             = Nm_seal.JPG
|seal_size        = 60px
|seal_caption     = Seal of the [[Navi Mumbai Municipal Corporation]]
|website          = www.nmmconline.com
|footnotes        =
}}

'''ನವೀ ಮುಂಬಯಿ'''  ([[ಮರಾಠಿ]]: नवी मुंबई, [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ರಾಜ್ಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ನಗರವಾಗಿದೆ.  ಇದು ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ [[ಮುಂಬಯಿ]] ನಗರದ ಅವಳಿ ನಗರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು, ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಯೋಜನಾಬದ್ಧ ನಗರ]], ಒಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶ ೩೪೪ಕಿಮೀ² ಮತ್ತು ೧೬೩&amp;nbsp;ಕಿಮೀ² [[ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ (ಎನ್‌ಎಂಎಂಸಿ)]] ಯ ಕಾನೂನಿನ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ [[ಠಾಣೆ]] ಕೊಲ್ಲಿಯ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯ ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ನಗರದ ಗಡಿಯು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಠಾಣೆ]] ಸಮೀಪದ ಐರೋಳಿಯಿಂದ,ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಉರಣ್ ವರೆಗೆ  ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ನಗರದ ಉದ್ದ ಮುಂಬಯಿಗೆ ಅತಿಸಮೀಪವಾಗಿದೆ. [[ವಾಶಿ]] ಮತ್ತು ಐರೋಲಿ ಸೇತುವೆ ನವೀ ಮುಂಬಯಿಯಿಂದ ಮುಂಬಯಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ನೆರೂಳ್ ಮತ್ತು ಉರಣ್ ನಡುವಿನ ಹೊಸ ಸಂಪರ್ಕ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ನವೀ ಮುಂಬಯಿಯ [[ವಾಶಿ]] ಮತ್ತು [[ನೆರೂಳ್]] ಅತಿ ದುಬಾರಿಯಾದ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ನೆರೂಳನ್ನು ನವೀ ಮುಂಬಯಿಯ ರಾಣಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ, ವಾಶಿಯನ್ನು ನವೀ ಮುಂಬಯಿಯ ರಾಜ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.  ನವೀ ಮುಂಬಯಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೨,೬೦೦,೦೦೦ ನೆರೂಳ್ ನಿಂದ ೮೦೦,೦೦೦ ಮತ್ತು ವಾಶಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೭೦೦,೦೦೦  ಉಳಿದದ್ದು ಬೆಲಾಪೂರ್, ಸಾನ್ ಪಾಡಾ, ಐರೋಳಿ, ಘನಸೋಲಿ, ಕೋಪರಕೈರಣೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

ನವೀ ಮುಂಬಯಿ ಮುಂಬಯಿ ಕನುರ್ಬೆಶನ್ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಎನ್‌ಎಂಎಂಸಿ ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ನಗರಸಭೆ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನ ದೊರಕಿದೆ. ನವೀ ಮುಂಬಯಿ ಮಾತ್ರ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯಾಗ್ರಾಫಿಕ್ ಚಾನೆಲ್‌|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯಾಗ್ರಾಫಿಕ್ ಚಾನೆಲ್‌ನ]] ''ಸೂಪರ್ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ದ ವರ್ಲ್ಡ್''  ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಪಡೆದ ಭಾರತದ ನಗರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tiss.edu/news056.pdf |title=ಆಧುನಿಕ ನಗರಗಳ ನಿರ್ಮಾತೃ  |access-date=2011-03-12 |archive-date=2009-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090327094629/http://www.tiss.edu/news056.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಇತಿಹಾಸ==
ನವೀ ಮುಂಬಯಿ ಜಗತ್ತಿನ ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನಾಬದ್ಧ ನಗರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mumbai.org.uk/tourist-attractions/navi-mumbai.html |title=ನವೀ ಮುಂಬಯಿ |access-date=2011-03-12 |archive-date=2018-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180621221156/https://www.mumbai.org.uk/tourist-attractions/navi-mumbai.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2006/08/11/stories/2006081109950200.htm |title=ದ ಹಿಂದು |access-date=2011-03-12 |archive-date=2006-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060819170837/http://www.hindu.com/2006/08/11/stories/2006081109950200.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಇದನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು: [[ಭಾರತ]]ದ ವಿವಿಧ ಭಾಗದಿಂದ ಬಂದ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನಸಂದಣಿಯ ಮುಂಬಯಿಗೆ ಬರಲಾಗಿ ಮುಂಬಯಿಯ ಅತಿ ಜನಸಂದಣಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.  ಇಂದು, ನವೀ ಮುಂಬಯಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ [[ಮುಂಬಯಿ]]ಗೆ ಸಮೀಪದ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿದೆ.

===ಯೋಜಿತ ನಗರ ===
[[File:1-7.jpg|thumb|left|ನೆರೂಲ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಸೀವುಡ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಮೊದಲಿಗೆ ಎನ್‌ಆರ್‌ಐ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು ಇದು ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ ಅತಿ ದುಬಾರಿ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.]]
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನಂತರದ [[ಮುಂಬಯಿ]]ಗೆ ಮೊದಲ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಯೋಜನೆ, ೧೯೪೮ರಲ್ಲಿ ಮೇಯರ್-ಮೋಡಕ್ ಕಮಿಟಿಯಿಂದ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಉಪನಗರಕ್ಕಾಗಿ ಸಲಹೆ ನೀಡಿತು. ಹತ್ತು ವರ್ಷದ ನಂತರ ೧೯೫೮ರಲ್ಲಿ,ಗ್ರೇಟರ್ ಬಾಂಬೆ ಮೇಲೆ  ಮಿಸ್ಟರ್ ಎಸ್.ಜಿ.ಬರ್ವೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ತಂಡ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೫೯ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ, ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿನ ಜನದಟ್ಟಣೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು [[ಠಾಣೆ]] ಕೊಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಪಟ್ಟಣ ರೂಪಿಸಲು ಕಮಿಟಿ ಸಲಹೆ ನೀಡಿತು. ಇದರ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಶಿಫಾರಸು ಎನೆಂದರೆ  [[ಠಾಣೆ]] ಕೊಲ್ಲಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಪರ್ಯಾಯ ಮುಂಬಯಿಯ ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲು ರೈಲುಹಳಿ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ಹೇಳಿತು. ಕೊಲ್ಲಿಗೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ನಗರದ ರೈಲುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಸಾರಿಗೆ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು,ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ವಸತಿಗೃಹಗಳು ಪೂರ್ವದ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸಿದವು.

೧೯೬೪  ಜುಲೈನಲ್ಲಿ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಸರ್ಕಾರ  ಬರ್ವೆ ತಂಡದ ಶಿಫಾರಸನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಡಿ.ಆರ್. ಗಾಡ್ಗೀಳ್ ಹೊಸ ಕಮಿಟಿಯ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು, ನಂತರ ೧೯೬೫ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಗೋಖಲೆ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ಸ್‌ನ]] ನಿರ್ದೇಶಕ,ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಯೋಜನೆಯ ವಿಶಾಲ ತತ್ವಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು  ಗಾಡ್ಗೀಳ್ ಕಮಿಟಿ ಬಂದರಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹೊಸ ನಗರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಬಲವಾಗಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;''ಮಾಲತಿ ಅನಂತ‌ಕೃಷ್ಣನ್''  ರಿಂದ [http://scholar.lib.vt.edu/theses/available/etd-32098-102210/unrestricted/THESIS.PDF ಮಹಾಪ್ರಬಂಧದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ - '' ಅರ್ಬನ್ ಸೊಶಿಯಲ್ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್ ಆಫ್ ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ,ಇಂಡಿಯಾ'', ಏಪ್ರಿಲ್, 1998, ಬ್ಲಾಕ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ]&lt;/ref&gt;

೧೯೬೬ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ, ಗಾಡ್ಗೀಳ್ ಕಮಿಟಿಯು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಯೋಜನೆ ಶಾಸನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಯೋಜನಾ ಬೋರ್ಡ್‌ಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು. ೧೯೬೭ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ನಗರ ಯೋಜನಾ ಕಾಯಿದೆ‌ ೧೯೬೬ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.  ೧೯೬೭ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಐಸಿಎಸ್ ಆಫೀಸರ್ ಎಲ್.ಜಿ.ರಾಜವಾಡೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಂಬೆ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಯೋಜನಾ ಬೋರ್ಡ್ ರಚನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.  ಕಮಿಟಿ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಮೇಲೆ ನ್ಯೂ ಬಾಂಬೆ ಅಥವಾ ಹೊಸ ಮೆಟ್ರೋ-ಸೆಂಟರ್ (ಈಗ ನವೀ ಮುಂಬಯಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಶಿಫಾರಸ್ಸಿಗೆ ಕರಡು ಯೋಜನೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.  ಹೊಸ ಅವಳಿ ನಗರ ಮುಂಬಯಿಯ ಜನದಟ್ಟಣೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಬಾಂಬೆ ಮೆಟ್ರೋ ಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರಾಂತಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾದ ಯೋಜನೆಯಾಗಿ [[ಬಾಂಬೆ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]] ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿತು.

===ಸಿಡ್ಕೊ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ===
[[File:Palm Bach Drive.jpeg|thumb|200px|ವಾಶಿ ಮತ್ತು ಬೆಲಾಪೂರ್ ನಡುವೆ ಪಾಮ್ ಬೀಚ್ ರೋಡ್,ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ. ಪಾಮ್ ಬೀಚ್ ರೋಡ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವು ನೆರೂಲಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತದೆ.]]
[[File:New Mumbai.jpg|thumb|200px|ಕಾರ್ಘಾರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಉತ್ಸವ್ ಚೌಕ.]]
[[File:Vashi square.jpg|thumb|200px|ಶಿವಾಜಿ ಚೌಕ.]]

{{Copyedit|date=July 2008}}

ಭಾರತದ ಕಂಪನಿ ಕಾಯಿದೆ ೧೯೫೬ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ನಗರ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ]] (ಸಿಡ್ಕೊ) ೧೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೭೧ರಂದು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.{{Citation needed|date=July 2008}} ಇದು ಸುಮಾರು ೩೪೪&amp;nbsp;ಕಿಮೀ² ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಾಡಲು ಆದೇಶ ನೀಡಿತು. ಜೌಗುಪ್ರದೇಶದ ಥಾನೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ದಿಘೆ ಮತ್ತು ರಾಯ್ಗಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ಕಲುಂದ್ರೆ ಹಳ್ಳಿಗಳ ನಡುವೆ ಹೊಸ ನಗರ ಇತ್ತು. ಇದು ಕೊಂಕಣ ಕರಾವಳಿಯ ಒಟ್ಟು ೭೨೦ಕಿಮೀಯಲ್ಲಿ  ೧೫೦&amp;nbsp;ಕಿಮೀ ಕೊಲ್ಲಿಗಡಿ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಹಳ್ಳಿಗರು ನೆರೆಯ ಮುಂಬಯಿ ನಗರದ ಜೀವನಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಂತವಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರು (ನಂತರ ಬಾಂಬೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು). ಸ್ವಂತವಾಗಿ  ಭೂಮಿ ಹೊಂದಿರುವ ೮೬ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಮತ್ತು ೧೫,೯೫೪ [[ಹೆಕ್ಟೇರ್]] ಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ ಒಳಗೆ  ಅಳೆಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳ ೨,೮೭೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗನ್ನು ಅಳೆದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

CIDCO ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೧೪ ಘಟಕಗಳನ್ನು - ಅಂದರೆ ಚಿಕ್ಕ ಉಪನಗರಗಳನ್ನು - ರಚಿಸಿತು. ಅದರ ಉದ್ದೇಶ ಈ ನಗರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ನಗರವಾಗಿ ಗುರುತು ನೀಡುವುದಾಗಿತ್ತು.  ಈ ಘಟಕಗಳು ಹೆಸರುಗಳು [[ಏರೋಲಿ]], [[ಗಾನ್ಸೋಲಿ]], [[ಕೋಪರ್ ಕೈರೇನ್]], [[ವಾಶಿ]], [[ಸನ್ಪದಾ]], [[ನೆರೂಲ್]], [[ಸಿಬಿಡಿ ಬೆಲಾಪೂರ್]], [[ಕಾರ್ಘರ್]], [[ಕಾಲಾಂಬೋಲಿ]], [[ಕಮೊಥೆ]], [[ನ್ಯೂ ಪನ್ವೇಲ್]], [[ಉಲ್ವೆ]], [[ಪುಷ್ಪಕ್]] ಮತ್ತು [[ದ್ರೋಣಗಿರಿ]]. ಸಿಡ್ಕೊ ೧೯೩.೯೪&amp;nbsp;ಕಿಮೀ² ಭೂಮಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ೧೪೧.೦೫&amp;nbsp;ಕಿಮೀ² ಖಾಸಗಿ ಭೂಮಿ, ಸುಮಾರು ೨೨.೯೨&amp;nbsp;ಕಿಮೀ² [[ಉಪ್ಪು-ಮಡಿ]] ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ೫೨.೮೯&amp;nbsp;ಕಿಮೀ² ಸರ್ಕಾರಿ ಭೂಮಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ೨೦೦೦ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸಿಡ್ಕೊ ಸುಮಾರು  ೧೧೭.೬೦&amp;nbsp;ಕಿಮೀ² ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗೊಳಿಸಿದೆ. ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ೫೪.೪೫&amp;nbsp;ಕಿಮೀ² ವಿವಿಧ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟವಾಗತಕ್ಕ ಭೂಮಿ. ಸಿಡ್ಕೊ ಸುಮಾರು ೨೧.೯೦&amp;nbsp;ಕಿಮೀ² ಜಾಗವನ್ನು ಮಾರಿ ಸುಮಾರು ೩೨.೫೮&amp;nbsp;km² ಜಾಗವನ್ನು ಬೇರೆ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಮಾರಲು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಡ್ಕೊ ಯೋಜಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮೀಪದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೊಳಿಸಿದೆ.

[[File:Vashi Creek bridge.jpg|thumb|left|200px|ಥಾನೆ ಕೊಲ್ಲಿಗೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ವಾಶಿ ಸೇತುವೆ.]]
೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ  ಥಾನೆ ಕೊಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆ, [[ವಾಶಿ ಸೇತುವೆ]], ವಾಶಿ,ಬೆಲಾಪೂರ್ ಮತ್ತು ನೆರೂಲ್ ನಿವಾಸಿಗಳ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.{{Citation needed|date=July 2008}} ಸಿಯಾನ್‌ನಿಂದ ಪನ್ವೇಲ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವ ಸಮಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು [[ಸಿಯಾನ್ ಪನ್ವೇಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ]] ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ ಹೊಸ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ೧೯೯೦ರ ನಂತರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ  ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಯಾಯಿತು, ವಾಶಿಯಲ್ಲಿನ ಸಗಟು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಮೇ ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಮನ್ಕುರ್ದ್‌ನಿಂದ ವಾಶಿವರೆಗೆ ನಿತ್ಯಪ್ರಯಾಣಿಕ ರೈಲು ಹಳಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.  ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.{{Citation needed|date=July 2008}}

===ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು===
೧೯೯೦ರ ಕೊನೆಯಿಂದ, ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ ಯೋಜನಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ  ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವಕ್ಕೆ ಮೊದಲುಮಾಡಿತು.

ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಜನದಟ್ಟಣೆಯ ಘಟಕಗಳು  [[ವಾಶಿ]], [[ನೆರೂಲ್]] ಮತ್ತು [[ಬೆಲಾಪೂರ್]]. ಕೆಲವು ಇತ್ತೀಚಿನ node ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು  [[ಕಾರ್ಘರ್|ಕಾರ್ಘರ್ಮತ್ತು]] [[ನ್ಯೂ ಪನ್ವೇಲ್]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

೧.೫ ಮೈಲು ಉದ್ದದ [[ಏರೋಲಿ ಸೇತುವೆ]] ಥಾನೆ ಕೊಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ [[ಏರೋಲಿ|ಏರೋಲಿಮತ್ತು]]  [[ಮುಲುಂದ್]] ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ-ಮುಂಬಯಿ ನಗರದ ಪೂರ್ವೌಪನಗರವಾಗಿದೆ.

==ಆಡಳಿತ==
===ಸಿಡ್ಕೊ===
೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು, [[ಸಿಡ್ಕೊ]] ಮಾತ್ರ ನಗರದ ನಂತರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಸಿಡ್ಕೊ [[ಥಾನೆ]] ಮತ್ತು [[ರಾಯ್ಗಡ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ೯೫ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ ತಯಾರಿಸಿದೆ.
ಸಿಡ್ಕೊ ಯೋಜನೆಯ ಮೊದಲ ಹತ್ತು ವರ್ಷ ಯೋಜನಾ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಯೋಜನೆಗೆ ಡೆವಲಪರ್ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಡರ್‌ಗಳು ಕೂಡ. ಆಸ್ತಿ, ಭೂಮಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ, ನೀರು ತೆರಿಗೆಯನ್ನು [[ಸಿಡ್ಕೊ|ಸಿಡ್ಕೊಗೆ]] ಪಾವತಿಸಬೇಕು. [[ಸಿಡ್ಕೊ]] ಏರೋಲಿ,ಗಾನ್ಸೋಲಿ,ಕೋಪರ್ ಕೈರೇನ್, ವಾಶಿ,ಸನ್ಪದಾ, ನೆರೂಲ್,ಸಿಬಿಡಿ ಬೆಲಾಪೂರ್, ಕಾರ್ಘರ್, ಕಾಲಾಂಬೋಲಿ, ಕಮೊಥೆ,ನ್ಯೂ ಪನ್ವೇಲ್, ಉಲ್ವೆ, ಪುಷ್ಪಕ್ ಮತ್ತು ದ್ರೋಣಗಿರಿ ಹೆಸರಿನ ೧೪ ಘಟಕಗಳು ರಚಿಸಿದೆ.  ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಘಟಕಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿ ಸೆಕ್ಟರ್ಸ್ ಎಂಸು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆಕ್ಟರ್ಸ್‌ಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಸಂಖ್ಯೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ವಾಶಿ,ನೆರೂಲ್, ಸಿಬಿಡಿ ಬೆಲಾಪೂರ್, ಏರೋಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಿಡ್ಕೊ ಮನೆಗಳು,ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಕೇಂದ್ರ ರಸ್ತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಗೊಳಿಸಿತು. ಆದರೆ ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ [[ಹಾರ್ಬರ್ ಲೈನ್]] ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿ ಬಂದ ನಂತರ,ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಯಿತು. ಕಾರ್ಘರ್,ನ್ಯೂ ಪನ್ವೇಲಿ,ಏರೋಲಿ,ಘಾನ್ಸೋಲಿ,ಕೊಪರ್ ಕೈರನೆಯಂತಹ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಸಿಡ್ಕೊ ತನ್ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.   ಇದರ ನವೀನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೀಜನೆಯಲ್ಲಿ, [[ಸಿಡ್ಕೊ]] ಭೂಮಿ ಮನೆನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ಬಿಲ್ಡರ್‌ಗಳಿಗೆ ಹಂಚಿತು. ಸಿಡ್ಕೊ ಮೂಲ ಸೌಕರ್ಯಗಳಾದ ರಸ್ತೆ,ನೀರು,ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌ಗಳಂತಹವುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ;  ಈ ಘಟಕಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಬಿಲ್ಡರ್‌ಗಳಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು.

===ಎನ್‌ಎಂಎಂಸಿ===
೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ [[1991|1991ರಲ್ಲಿ]] ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಕೆಲವು ಘಟಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಲು[[ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ| ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ]] [[ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]] (ಎನ್‌ಎಂಎಂಸಿ) ರಚನೆಯಾಯಿತು.

ಜನವರಿ ೧ ೧೯೯೨ರಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂಆಡಳಿತ ಪ್ರಾರಾಂಭವಾಯಿತು. ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಯೋಜನೆಯ  ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಎಂಎಂಸಿ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ೨೫ ಘಟಕಗಳ ೯ನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಸಿಡ್ಕೊ, ಯೋಜನಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವಾಗಿ ಈ ಐದು ಘಟಕಗಳ ಮುಕ್ತ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cidcoindia.com/frm_navimum.htm |title=ಪೌರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ರಚನೆ |access-date=2011-03-12 |archive-date=2007-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070308135848/http://www.cidcoindia.com/frm_navimum.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

೯ ಘಟಕಗಳು ೦}ಬೆಲಾಪೂರ್, [[ನೆರೂಲ್]], [[ವಾಶಿ]], [[ತುರ್ಬೆ]], [[ಕೊಪರ್‌ಕೈರನೆ]], [[ಘೋನ್ಸಾಲ್]], [[ಏರೋಲಿ]], [[ದಿಘಾ]], [[ದಹಿಸರ್]] ಜನವರಿ ೧, [[1998]] ರಂದು ಎಲ್ಲಾ ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nmmconline.com/english/aboutUs/zoningShow.php |title=ಎನ್‌ಎಂಎಂಸಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ವಲಯಗಳು |access-date=2011-03-12 |archive-date=2010-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100122122941/http://www.nmmconline.com/english/aboutUs/zoningShow.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಮೀಶನರ್ ಮತ್ತು ಚುನಾಯಿತ ಮೇಯರ್. ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ೬೪ ಚುನಾವಣೆಯ ಹಕ್ಕುಳ್ಳ ವಾರ್ಡ್‌ಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿಯು ಕಾರ್ಪೊರೇಟರ್ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಘಟಕಗಳು ಥಾನೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ.

ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರುವಂತಹ ಹೊಸದಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದ ಘಟಕಗಳು  [[ಕಾರ್ಘರ್]], [[ಕಮೊಥೆ]], [[ಕಲಾಂಬೋಲಿ]], [[ನ್ಯೂ ಪನ್ವೇಲ್]] ಮತ್ತು [[ಪನ್ವೇಲ್]] ಈಗಲೂ ಸಿಡ್ಕೊನಿಂದ ನಿರ್ವಾಹಣೆ ಮಾಡುಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಎಂಎಂಸಿ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಘಟಕಗಳು i.e. ಘಟಕಗಳು ಬೆಲಾಪೂರ್ (ಸಿಬಿಡಿ) [[ರಾಯ್ಗಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ರಾಯ್ಗಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ]] ಒಳಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು '''ಪನ್ವೇಲ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್'''  ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.

[[ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್]] ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಎನ್‌ಎಂಎಂಟಿ ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ನಗರದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆಯು ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ [[ದೊಂಬಿವ್ಲಿ]], [[ಬ್ಯಾಡ್ಲಾಪೂರ್]], [[ಉರಾನ್]], [[ಪನ್ವೇಲ್]], [[ಥಾನೆ]], [[ಕಲ್ಯಾಣ್]] ಮತ್ತು [[ಮುಲುಂದ್]] ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

==ರಾಜಕೀಯ==
ನಗರವು ಒಂದು ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಸ್ಥಾನ, ಎರಡು ಎಂಎಲ್‌ಎ ಮತ್ತು ೮೯ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದೆ.[[ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]] [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯಿಂದ]] ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಸಿಪಿ ಪ್ರಮುಖ ಹಿಡಿತ ಹೊಂದಿದ್ದು ಎನ್‌ಎಂಎಂಸಿಯಲ್ಲಿ ೫೫ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಎಂಪಿ ಮತ್ತು ಎಂಎಲ್‌ಎ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ.[[ಶಿವ ಸೇನಾ]]-[[ಬಿಜೆಪಿ]] ೧೭ ಮೈತ್ರಿಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿ ಎರಡನೇಯ ದೊಡ್ಡ ಹಿಡಿತ ಹೊಂದಿವೆ. ಪುರಸಭೆಯಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] 
೧೩ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದೆ. ಪುರಸಭೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ನವನಿರ್ಮಾಣ ಸೇನಾ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ನವನಿರ್ಮಾಣ ಸೇನಾ ದಂತಹ]] ಇತರೆ ಪಕ್ಷಗಳು ಒಂದು ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಣ್ಣದಾದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕೊಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.ಹಾಗೆಯೇ [[ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ]], [[ಬಹುಜನ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ]], [[ಭಾರತೀಯ ಗಣತಂತ್ರವಾದಿ ಪಕ್ಷ (ಅಥ್ವಾಲೆ)]], [[ಜನತಾದಳ(ಜಾತ್ಯಾತೀತ)|ಜನತಾದಳ(ಜಾತ್ಯಾತೀತ)ದಂತಹ]] ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಹಲವು ಪಕ್ಷಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕಾರ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ.
[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕ ಸಂಘ]] ಮತ್ತು [[ಭಜರಂಗ ದಳ]] ದಂತಹ ಸಂಸ್ಥಗಳು ಇಲ್ಲಿದ್ದರೂ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಾಥನೆ ಮಾಡಿಲ್ಲ.
[[ಗಣೇಶ್ ನಾಯ್ಕ್]],ಎಂಪಿ [[ಸಂಜೀವ್ ನಾಯ್ಕ್]], ಎಂಎಲ್‌ಎ  [[ಸಂದೀಪ್ ನಾಯ್ಕ್]], ಬಿಜೆಪಿ ಮುಖಂಡ [[ಸುರೇಶ್ ಹವಾರೆ]] ಮತ್ತು ಶಿವ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ವಿಜಯ್ ಚೌಗುಲೆ ಇವರು ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯಿಂದ ಬಂದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು.

==ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ==
[[File:Belapur creek.jpg|thumb|200px|ಬೆಲಾಪೂರ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ದೃಶ್ಯ]]
ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯು [[ಮಹಾರಾಷ್ತ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ತ್ರದ]]; [[ಥಾನೆ]],ಮತ್ತು [[ರಾಯ್ಗಡ್]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗವು  [[ವೆಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ವೆಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಿಂದ]] ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದರ ದೊಡ್ಡ ನೆರೆಹೊರೆಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ,ನಗರವು ವಿರಳವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದೆ.

ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊಂಕಣ]] ಕರಾವಳಿ ಗದಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಕರಾವಳಿ ತೀರವು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ]] ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ೫೦ಮೀ ೧೦೦ಮೀ ಎತ್ತರದ ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಪ್ರದೇಶಾವು ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ತೀರದ ನಡುವೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಇದರ ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳು ಅಕ್ಷಾಂಶ ರೇಖೆ ೧೯.೫’ ಮತ್ತು ೧೯.೧೫’, ರೇಖಾಂಶ ೭೨.೫೫’ ಮತ್ತು ೭೩.೫’ಮಧ್ಯೆ.

===ಭೂಗೋಳ ಮತ್ತು ಭೂವಿಜ್ಞಾನ===
ಪೂರ್ವದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ಸಣ್ಣ ಬೆಟ್ಟಗಳು ದಕ್ಷಿಣೊತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ  ಹಬ್ಬಿವೆ. ಈ ಭೂಮಿಯು [[ಕೊಂಕಣ ಪ್ರಾಂತ|ಕೊಂಕಣ ಪ್ರಾಂತದ]] ಭಾಗವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಭೂಮಿಯ ಕಿರಿದಾದ ಪಟ್ಟಿಯು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ದಿಘೆ|ದಿಘೆಯಿಂದ]] ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ  ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಕಲುಂದ್ರೆ|ಕಲುಂದ್ರೆಯಲ್ಲಿ]] ಮುಕ್ತಾಯವಾಗಿತ್ತದೆ. ಇದು ೨೫.೬&amp;nbsp;ಕಿಮೀ² ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ೨೦&amp;nbsp;ಕಿಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ೨&amp;nbsp;ಕಿಮೀ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ.

ಪಶ್ಚಿಮ ಕೊಂಕಣ ಕರಾವಳಿಯು ಪಶ್ಚಿಮ [[ಸಹ್ಯಾದ್ರಿಗಳ]] ಭಾಗದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕಿರಿದಾದ ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ  ೫೦ ರಿಂದ ೨೦೦ ಮೀ ಎತ್ತರದ ದಿಬ್ಬಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಥಾನೆ ಕೊಲ್ಲಿ|ಥಾನೆ ಕೊಲ್ಲಿಯ]] ಗಡಿ ಹೊಂದಿದೆ.

ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಕಲ್ಲು  ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ದಕ್ಕನ್ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆ]] ಮತ್ತು  ಹಾಗೆಯೇ  [[ಗ್ರಾನೈಟ್‌|ಗ್ರಾನೈಟ್‌ಗಳು]], [[ನೈಸ್(gneiss)]] ಮತ್ತು [[ಲೆಟರೈಟ್]] ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ನಿಧಾನವಾಗಿ ಇಳಿಜಾರಾದ ಕರಾವಳಿಯ ಕೆಳಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುದುಗುವಂತಹ ಮಣ್ಣಿದ್ದು ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜಂಬುಮಣ್ಣಿನ ಸ್ವಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಹಳದಿ ಮರ್ರಮ್ ಆಗಿ ಆಕ್ಸಿಡೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಪ್ಪಿನಂಶ ಹೊಂದಿದ್ದು ಇತರೆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಉಪ್ಪಿನಂಶ ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳು [[ಕ್ಯಾಲ್ಕಾರೆಯಸ್]], ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷಾರೀಯತೆಗೆ ತಟಸ್ಥವಾಗಿದ್ದು (ಪಿಎಚ್ ೭.೫ ರಿಂದ ೮.೫), ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ,ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ಅಡಿಪಾಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ನೀರಿನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ (೨೦೦–೨೫೦&amp;nbsp;mm/m). ಇಳಿಜಾರು ಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿರುವ ಮಣ್ಣು ಗುಣದಲ್ಲಿ [[ಲ್ಯಾಟರಿಟಿಕ್]] ಮತ್ತು ಗಾಢವಾದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದ ಮೇಲ್ಪದರ ತೋರುತ್ತವೆ. ಅವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಳಿಮಣ್ಣಿನಂತಿದ್ದು ತುಸುವಿನಿಂದ ಮಧ್ಯಮದವರೆಗೆ ಆಮ್ಲೀಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ (pH ೫-೬.೫) ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಿಕವಾದ ಬೇಸ್ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.(&lt; 75%).

===ಭೂಮಿಯ ಉಪಯೋಗ===
ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ [[ಅಕ್ಕಿ]] ಬೆಳೆಯಲು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯರಿಂದ ಕೆಲವು [[ಮಾವು]] ಮತ್ತು [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]] [[ಹಣ್ಣಿನ ತೋಟಗಳು]] ಮತ್ತು ಮಿತವಾದ ತರಕಾರಿ ಬೇಸಾಯ ಕೂಡ ರೂಡಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯವು [[ತೊಗರಿ]] ಮತ್ತು [[ಬೀನ್ಸ್]]‌ ನಂತಹ ದ್ವಿದಳಧಾನ್ಯ ಬೆಳೆಯಲು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ನಗರೀಕರಣದ ಜೊತೆಗೆ, ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ,ಪೂರ್ವಭಾಗವನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ [[ಕೃಷಿ]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕೈಬಿಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಮರೆಯಾಗಿವೆ.

ಮೀನು, ಏಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾನ್‌ಗಳು ಕೊಲ್ಲಿಯ ಸಮಾನ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು,ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿಲ್ಲ. [[ಥಾನೆ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಲಾಪೂರ್]] ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಮನೆಬಳಕೆಯ ವಸ್ತುಗಳು ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಆಗಮನ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕೆಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಕಳೆದುಹೋದವು.

== ಏರೋಲಿ ==
'''ಏರೋಲಿ'''  ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ [[ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ|ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ]] ಐದನೇಯ ಉಪನಗರ. ಇದು ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ನೆರೆಹೊರೆಯ, [[ವಾಶಿ]] ಮತ್ತು [[ನೆರೂಲ್]] ನಗರ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಏರೋಲಿಯಿಂದ ಥಾನೆಗೆ 8 ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಗರ ಸಾರಿಗೆಯಿಂದ  ಮುಲುಂದ್‌ಗೆ 10 ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ  ತಲುಪಬಹುದು.

ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ಮುಲುಂದ್-ಏರೋಲಿ ಸೇತುವೆ]]  ಏರೋಲಿಯ ತ್ವರಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ,ಮುಲುಂದ್ [[ಮುಂಬಯಿ|ಮುಂಬಯಿಯ]] ಚಟಿವಟಿಕೆಯುಳ್ಳ ಉಪನಗರವಾಗಿದೆ; ಈ ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಥಾನೆಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ರೈಲು ಸೇವೆಯು ಏರೋಲಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಸೇತುವೆ ಏರೋಲಿ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ರೇಲ್ವೆಯ [[ನಹೂರ್]] ನಿಲ್ದಾಣದ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕವಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಏರೋಲಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ನಿವಾಸಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,ಏರೋಲಿ ಮತ್ತು ದಿವಾ ವಿಲೇಜ್. ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶವು ಸಿಡ್ಕೊನಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದೆ (ನಗರ ಕೈಗರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿ) ಮತ್ತು ನಂತರ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಎನ್‌ಎಂಎಂಸಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು (ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕರ್ಪೊರೇಶನ್).  ಏರೋಲಿಯನ್ನು 28 ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ.

===ವಾಯುಗುಣ===
{{Infobox Weather &lt;!-- Important: remove all unused fields--&gt;
|metric_first= Yes &lt;!--Any entry in this line will display metric first. Leave blank or remove line for imperial.--&gt;
|single_line=Yes &lt;!--Any entry in this line will display metric and imperial units on same line. Leave blank or remove line for seperate lines--&gt;
|location = Navi Mumbai
|Jan_Hi_°C =೩೧
|Feb_Hi_°C =೩೧
|Mar_Hi_°C =೩೩
|Apr_Hi_°C =೩೩
|May_Hi_°C =೩೩
|Jun_Hi_°C =೩೨
|Jul_Hi_°C =೩೦
|Aug_Hi_°C =೨೯
|Sep_Hi_°C =೩೦
|Oct_Hi_°C =೩೩
|Nov_Hi_°C =೩೩
|Dec_Hi_°C =೩೨
|Year_Hi_°C =೩೧
|Jan_Lo_°C =೧೬
|Feb_Lo_°C =೧೭
|Mar_Lo_°C =೨೧
|Apr_Lo_°C =೨೪
|May_Lo_°C =೨೬
|Jun_Lo_°C =೨೬
|Jul_Lo_°C =೨೫
|Aug_Lo_°C =೨೫
|Sep_Lo_°C =೨೪
|Oct_Lo_°C =೨೩
|Nov_Lo_°C =೨೧
|Dec_Lo_°C =೧೮
|Year_Lo_°C = ೨೧

&lt;!-- Optional: This is total Precipitation.  Rain &amp; Snow fields can be used instead if Precip is NOT filled in --&gt;
|Year_Precip_mm = ೨೪೦೦.೪
|Jan_Precip_mm =೦.೬
|Feb_Precip_mm =೧.೫
|Mar_Precip_mm =೦.೧
|Apr_Precip_mm =೦.೬
|May_Precip_mm =೧೩
|Jun_Precip_mm =೫೭೪
|Jul_Precip_mm =೮೬೮
|Aug_Precip_mm =೫೫೩
|Sep_Precip_mm =೩೦೬
|Oct_Precip_mm =೬೩
|Nov_Precip_mm =೧೫
|Dec_Precip_mm =೫.೬
|source =wunderground.com &lt;ref name=weatherbox&gt;{{cite web | url =http://www.wunderground.com/NORMS/DisplayIntlNORMS.asp?CityCode=42182&amp;Units=both | title =Historical Weather for Delhi, India | accessdate =November 27, 2008 | publisher =Weather Underground | archive-date =ಜನವರಿ 6, 2019 | archive-url =https://web.archive.org/web/20190106223201/https://www.wunderground.com/NORMS/DisplayIntlNORMS.asp?CityCode=42182&amp;Units=both%20 | url-status =dead }}&lt;/ref&gt;
|accessdate = ೨೭ನೇ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೮
}}

[[ಭಾರತೀಯ ಪವನಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗ]] (ಐಎಂಡಿ) [[ಥಾನೆ|ಥಾನೆಯಲ್ಲಿ]] ಕಛೇರಿ ಹೊಂದಿದ್ದು ಬೆಲಾಪೂರ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ (ಟಿಬಿಐಎ) ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಪವನಶಾಸ್ತ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ&lt;ref name=&quot;nmmco&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.nmmconline.com/english/aboutUs/climateShow.php|title=About Navi Mumbai|accessdate=2008-07-28|archive-date=2008-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080918095158/http://www.nmmconline.com/english/aboutUs/climateShow.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಆರ್ದ್ರದಿಂದ ಅರೆ ಒಣ ಮತ್ತು  ಅರೆ ಆರ್ದ್ರತೆಯ ಉಪೋಷ್ಣೀಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ವಾಯುಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಕೊಪನ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಕ್ಲಾಸಿಫಿಕೇಶನ್]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ನಗರವು [[ಉಷ್ಣವಲಯದ ತೇವ ಮತ್ತು ಒಣ ಹವೆ ಹೊಂದಿದೆ]]. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ವಾತಾವರಣವು ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಬೀಳುವ ದಿನಕ್ಕೆ ಸಮವಾಗಿದೆಮತ್ತು  ಕೆಲವು ದಿನಗಳು ಹೆಚ್ಚು ತಾಪಮಾನದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.

[[File:Navimumbairain.jpg|thumb|ಪಾಮ್ ಬೀಚ್ ಜಂಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಳೆ,ನೆರೂಲ್. ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಮಳೆಯ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಮುಂಬಯಿ ಜೊತೆಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.]]ಒಟ್ಟು ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಹೊರತಾಗಿ ನವು ಮುಂಬಯಿ ತಾಪಮಾನವು ೨೨°ಸೆ ನಿಂದ ೩೬°ಸೆ.ವರೆಗೆ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದುತ್ತದೆ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನವು ೧೭°ಸೆ ನಿಂದ ೨೦°ಸೆ ನಡುವೆ  ಹಾಗೆಯೇ ಬೇಸಿಗೆಯ ತಾಪಮಾನವು ೩೬°ಸೆ ನಿಂದ ೪೧°ಸೆ ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.೮೦% ಮಳೆಯು ಜೂನ್‌ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಪ್ರಮಾಣ ೨೦೦೦–೨೫೦೦&amp;nbsp;ಮಿಮಿ ಮತ್ತು ಆರ್ದ್ರತೆ ೬೧-೮೬ % ಆಗಿದ್ದು ಇದು ಈ ವಲಯವನ್ನು ಆರ್ದ್ರ- ಮಧ್ಯಮ ಆರ್ದ್ರತೆಯ ವಲಯವನ್ನಾಗಿಸಿದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಒಣ ದಿನಗಳು ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ತೇವದ ದಿನಗಳ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.

ಐಎಂಡಿ ಪ್ರಕಾರ,ಮಾನ್ಸೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೈಋತ್ಯ  ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಪ್ರಭಲವಾದ ಗಾಳಿ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಷದ ಉಳಿದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ &lt;ref name=&quot;nmmco&quot; /&gt;.

==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ==
[[2001]] ಭಾರತದ [[ಜನಗಣತಿ]]&lt;ref&gt;{{GR|India}}&lt;/ref&gt; ಸಮಯದಲ್ಲಿ,ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೭೦೩,೯೪೭ ಆಗಿತ್ತು. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ೫೪% ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ೪೬% ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ೭೪%, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ೫೯.೫% ಹೆಚ್ಚು: ಪುರುಷ ಸಾಕ್ಷರರು ೭೯%, ಮತ್ತು ೬೭%ರಷ್ಟು ಮಹಿಳಾ ಸಾಕ್ಷರರು. ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೧೪% ರಷ್ಟು ೬ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಕೆಳಗಿನವರು, ಜೊತೆಗೆ ೨೮% ರಷ್ಟು ೧೫ ವರ್ಷದವರೆಗಿನವರು, ೫೫% ರಷ್ಟು ೧೫-೪೪ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದವರು ಮತ್ತು ೧೩% ವಯಸ್ಸಾದವರು ೪೫–೫೯). ಮುಂಬಯಿಯ  ೪.೮೫ ಸರಾಸರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಕುಟುಂಬದ ಸರಾಸರಿ ಗಾತ್ರ ೪.೦೫ ಜನರು.

ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ೬೭% ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು  ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, ೬೩.೫% ರಷ್ಟು ನಗರದ ಒಳಗಡೆಯೇ ಉದ್ಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/businessline/blbby/stories/2004042700160300.htm |title=ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ — ವ್ಯಾಪಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಪಂದನ |access-date=2011-03-12 |archive-date=2011-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110221062903/http://www.hinduonnet.com/businessline/blbby/stories/2004042700160300.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[2000|2000ರಲ್ಲಿ]] [[ಟಾಟಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸ್]] ನಿಂದ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಪ್ರಸ್ತುತ ೪೩% ಕುಟುಂಬಗಳು ಮುಂಬಯಿಯಿಂದ ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿವೆ. ಈ ಶೇಕಡಾವಾರು ನಂತರವು ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ನಗರದಲ್ಲಿನ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಾಮಾಣವು ೯೬%,ಒಟ್ಟು ೩೨% ಜನರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರು, ೬೭% ಸ್ವಂತ ಮನೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ೪೬% ಸ್ವಂತ ವಾಹನ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ೨೦೦೮ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ  ೨,೬೦೦,೦೦೦, [[ನೆರೂಲ್]] ಮತ್ತು [[ವಾಶಿ]] ಘಟಕಗಳು ನಗರದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿವೆ.
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=20051118005311300.htm&amp;date=fl2223%2F&amp;prd=fline&amp; |title=ಆಧುನಿಕ ನಗರದ ನಿರ್ಮಾತೃ |access-date=2021-08-28 |archive-date=2009-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090621145013/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=20051118005311300.htm&amp;date=fl2223%2F&amp;prd=fline&amp; |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ನೆರೂನ್ ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ ಹೆಚ್ಚು ಜನದಟ್ಟಣೆ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ, ಅಂದಾಜಿಸಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೮೦೦,೦೦೦,ವಾಶಿ ಕೂಡ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ, ಅಂದಾಜಿಸಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೭೦೦,೦೦೦. ಮುಂಬಯಿಯ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ ರೂ. ೫೦೦೦/ ವರಮಾನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸರಾಸರಿ ವರಮಾನ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ ರೂ. ೯೫೪೯/.  ವಾಶಿಯ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವರಮಾನ ರೂ. ೧೨,೩೪೯/, ನೆರೂಲ್ ಕೂಡ, ರೂ. ೧೧,೯೯೮/ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cidcoindia.com/UserFiles/File/EXECUTIVE%20SUMMARY-2000.doc |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-03-10 |archive-date=2012-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120829202356/http://www.cidcoindia.com/UserFiles/File/EXECUTIVE%20SUMMARY-2000.doc |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

===ಧರ್ಮ===
[[File:Balaji Temple Rajagopuram.jpg|thumb|200px|ನೆರೂಲ್ ಬಾಲಾಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ರಾಜಗೋಪುರದ ದೃಶ್ಯ,ನೆರೂಲ್.]]
ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿಯ ನಗರ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಧರ್ಮದ ಜನರು ಸ್ನೇಹ ಭಾವದಿಂದ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಹುಪಾಲು ಹಿಂದೂಗಳು.
(೮೬%), ಮುಸ್ಲಿಂ (೧೦%), ಹಾಗೆಯೇ ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ ಮತ್ತು ಸಿಖ್ ಜನರು. ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ [[ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ]], ಸಿಡ್ಕೊ ಯೋಜಿಸಿದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ [[ನೆರೂಲ್]]‌ನ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು [[ಬಾಲಾಜಿ]] ದೇವಸ್ಥಾನ, [[ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ]] ದೇವಸ್ಥಾನ ಸಮುಚ್ಛಯ,(''ಮಠ'' ) [[ಅಮಿರ್ತಾನಂದಮಯಿ|ಅಮಿರ್ತಾನಂದಮಯಿದೇವಸ್ಥಾನ]] ಸಮುಚ್ಛಯ,  [[ನಾರಾಯಣಗುರು]] ದೇವಸ್ಥಾನ ಸಮುಚ್ಛಯ, [[ಲಿಟ್ಲ್ ಫ್ಲವರ್ ಚರ್ಚ್]] ಮತ್ತು ಎಪ್ವರ್ಥ್ ಮೆಥೊಡಿಸ್ಟ್ ತಮಿಳ್ ಚರ್ಚ್ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಜನರಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಮುಂಬಯಿ ನಗರದ ಜನರಿಂದಲೂ ಪೋಷಿತವಾಗುತ್ತಿದೆ.

[[ಎಸ್‌ಐಇಎಸ್]] ಸಮುಚ್ಚಯದ ಒಳಗೆ, ನೆರೂಲ್ (ಇದು [[ಮುಂಬಯಿ-ಪುಣೆ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ]] ಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ ) [[ಅಂಜನೇಯರ್]] ([[ಹನುಮಂತ]] ದೇವರು) ದೇವಸ್ಥಾನ, [[ಕಾಮಾಕ್ಷಿ ಅಮ್ಮನ್]] ದೇವಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು [[ಆದಿಶಂಕರರ್ ಮಂಡಪ್]] ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ. ಆಂಜನೇಯರ್ ಮೂರ್ತಿಯು ೧೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದ್ದು ೩.೬ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಪಾದಪೀಟದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಎತ್ತರ ೧೩.೬ ಮೀಟರ್‌ಗಳು. ಇದನ್ನು ಗ್ರಾನೈಟ್‌ನ ಏಕಶಿಲೆಯಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ,ಇಂದು ನಗರದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲು,ಸಹಭಾಗಿಯಾಗಲು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಾಗಿ  ವಿಶಾಲವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ.  ಕಾರ್ಘರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಗಡಗಳ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ವಿವಿಧ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೇವೆ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿವೆ. ಗೌರವಯುತವಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ವಿವಿಧ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು /ಧರ್ಮಗಳ ಹಬ್ಬಗಳ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

===ಭಾಷೆ===

ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ [[ಅಗ್ರಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೋಲಿ]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ ಹೆಚ್ಚು ಕಡೆ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀಕೃತ ಭಾಷೆಯಾದ [[ಮಾರಾಠಿ]] ಭಾಷೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರದ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''[[ಮುಂಬಯಿಯಾ ಹಿಂದಿ]] ಅಥವಾ [[ಬಾಂಬಾಯಿಯಾ ಹಿಂದಿ]]'' {{ndash}}  [[ಹಿಂದಿ]], [[ಉರ್ದು]] ಮತ್ತು [[ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣ]] ಮತ್ತು  ಆಡುಮಾತಿಗಾಗಿ ಶೋಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ಇಂಗ್ಲೀಶ್]] ಕೂಡ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ನಗರದ [[ಬಿಳಿ ಕಾಲರ್]] ಉದ್ಯೋಗಿಗ ಕೆಲಸದ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು ಯುವ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

==ಶಿಕ್ಷಣ==
{{Main|Education in Navi Mumbai}}

೧೧ [[ತಾಂತ್ರಿಕ]] ಕಾಲೇಜುಗಳು,೨ ವೈಧ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು,೩ ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ ೬೨ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ. ಎನ್‌ಎಂಎಂಸಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೧೨೮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ೮೦ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ೨೫ ಕಾಲೇಜುಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;nmmco&quot; /&gt; ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವ ಯೋಗ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದೆ- ಕೇವಲ ೪% ರಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂಬಯಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

==ಸಾರಿಗೆ==

{{Main|Navi Mumbai Municipal Transport (NMMT)}}

[[ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಸಾರಿಗೆಯಲ್ಲಿ]] ಕೆಂಪು [[ಎನ್‌ಎಂಎಂಟಿ]] ಬಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು [[ಸಬ್‍ಅರ್ಬನ್ ರೈಲುಗಳು]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ. ಎನ್ಎಂಎಂಟಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಹೊರತಾಗಿ‌ [[ಎನ್‌ಎಂಎಂಟಿ]] [[ಬೃಹನ್‌ಮುಂಬಯಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ]] ಬಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ಸಮೀಪವಾಗಿದೆ. [[ಆಟೋ ರಿಕ್ಷಾ|ಆಟೋ ರಿಕ್ಷಾಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು]] ಕೂಡ ಸಾರಿಗೆ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
[[ಮುಲುಂದ್]]-[[ಏರೋಲಿ]] ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಧ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ ಎನ್‌ಎಂಎಂಟಿ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಬೆಸ್ಟ್ ಬಸುಗಳಿಂದ ಮುಲುಂದ್‌ಗೆ ತ್ವರಿತ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರತಿಯೊಂದು node ಒಳಗಡೆಯು ಆಟೋ ರಿಕ್ಷಾ  ಸಾರಿಗೆ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು [[ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಕ್ಯಾಬ್‌ಗಳು]] ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಟ್ಯಾಕಿಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಿಂದ ಮುಂಬಯಿ ಮತ್ತು ಥಾನೆಯಂತಹ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೂರದ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಒದಗುತ್ತವೆ.  ''ಕೂಲ್‌ಕ್ಯಾಬ್ಸ್''  ಕೂಡ ಲಭ್ಯವಿದೆ. [[ಆರ್‌ಟಿಓ|ಆರ್‌ಟಿಓದಿಂದ]] ನಿಶ್ಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ದರವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.[[File:NMMT AC Volvo.jpg|thumb|left|200px|ವಾಶಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಬಿಡಿ ಬೆಲಾಪೂರ್‌ಗೆ ಹೊರಡುವ ಎನ್‌ಎಂಎಂಟಿ ವೋಲ್ವೋ ಎ/ಸಿ ಬಸ್.]]
[[File:BEST-CNG-bus.jpg|thumb|200px|ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿನ ಬೆಸ್ಟ್ ಬಸ್.]]
[[File:Nerul Railway Station West Side View..jpg|thumb|200px|ನೆರೂಲ್ ರೈಲು ನಿಲ್ಡಾಣದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ದೃಶ್ಯ.]]

[[ಮುಂಬಯಿಯ ಸಬ್‌ಅರ್ಬನ್ ರೈಲು]] ಜಾಲವು ನಗದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನದಟ್ಟಣೆಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಹೊರಭಾಗದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು [[ವಾಶಿ]], [[ಬೆಲಾಪೂರ್]] ಮತ್ತು [[ಪನ್ಚೇಲ್]].  ಥಾನೆ-ನೆರೂಲ್-ಉರಲ್ ಸಂಪರ್ಕವು ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ನಂತರ [[ನೆರೂಲ್]] ಕೂಡ ಪ್ರಮುಖ ಹೊರಭಾಗದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.  ಈ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ಜಂಕ್ಷನ್ ಆಗಿ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.  [[ಕೊಂಕಣ ರೈಲ್ವೆ|ಕೊಂಕಣ ರೈಲ್ವೆಯಲ್ಲಿ]] ಚಲಿಸುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೈಲುಗಳು [[ಪನ್ವೇಲ್]] ನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ ಏಕೆಂದರೆ [[ಮುಂಬಯಿಯಿಗೆ]] ಹೋಗಬೇಕಾದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ರೈಲುಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ.  ಈ ರೈಲುಗಳು ಪೂರ್ಣಗಾಗಿ ದ್ವೀಪ ನಗರದ ಬಳಸುಮಾರ್ಗ ಬಳಸುತ್ತವೆ.  ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಬಯಿ ಮತ್ತು [[ಪುಣೆ]] ನಡುವಿನ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು [[ಕಾರ್ಜತ್]] ಮೂಲಕ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಪುಣೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಯೋಜನೆಯಿದೆ.
[[File:Nmmtabc.jpg|thumb|left|200px|ನೆರೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಘರ್‌ಗೆ ಹೊರಡುವ ಎನ್‌ಎಂಎಂಟಿ ಬಸ್.]]

[[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರೇಲ್ವೆ|ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರೇಲ್ವೆಯ]] ಥಾನೆ-ವಾಶಿ ಕಾರಿಡಾರ್ [[ಹಾರ್ಬರ್ ಲೈನ್]] ಮೇಲೆ ನವೆಂಬರ್ ೯ [[2004|2004ರಂದು]] ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ರೈಲುಗಳು ೧೮.೫&amp;nbsp;ಕಿಮೀಯನ್ನು [[ವಾಶಿ]], [[ಸನ್ಪದ]], [[ತುರ್ಬೆ]], [[ಕೋಪರ್ ಕೈರನೆ]], [[ಘಾನ್ಸೋಲಿ]], [[ರಬಾನೆ|ರಬಾನೆಮತ್ತು]] [[ಏರೋಲಿ]],  [[ಥಾನೆ]] ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. [[ಥಾನೆ]] ಮತ್ತು [[ಕುರ್ಲಾ]] ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೋಡಿ ಹಳಿ ಹಾಕಲು ಕೆಲಸ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ- ರಿಂಗ್ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಕ್ಕಾಗಿ ೫ನೇಯ ಮತ್ತು ೬ನೇಯ ಕಾರಿಡಾರ್ : [[ಥಾನೆ]]-[[ಕುರ್ಲಾ]]-[[ವಾಶಿ]]-[[ಥಾನೆ]]. [[ಕಾರ್ಜತ್]] ಮತ್ತು [[ಪನ್ವೇಲ್]] ನಡುವೆ ಹೊಸ [[ಬ್ರಾಡ್‌ಗೇಜ್]] [[ಹಾರ್ಬರ್ ಲೈನ್]] ಕಾರ್ಯಸಮರ್ಥವಾಗಿದೆ.

ಬೆಸ್ಟ್ ಬಸ್‌ನ ೫೦೦ ಸರಣಿಯು ಮುಂಬಯಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ನಡುವೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬೆಸ್ಟ್ ಮಾರ್ಗ ೫೦೫ ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ ಸಿಬಿಡಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮುಂಬಯಿಯ [[ಬಾಂದ್ರಾ|ಬಾಂದ್ರಾದಲ್ಲಿ]] ಕೊನೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ. ೫೦೬, ೫೦೭, ೫೧೧, ೫೧೨ ನಂತಹ ಇತರೆ ಮಾರ್ಗವು ನಿತ್ಯಪ್ರಾಯಾಣಿಕರನ್ನು ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ ನೆರೂಲ್‌ನಿಂದ ಮುಂಬಯಿಗೆ ಮತ್ತು ವಾಪಸ್  ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ ಜನರಿಗೆ ಎನ್‌ಎಂಎಂಟಿ ಮತ್ತು ಬೆಸ್ಟ್ ಎಸಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ.

೧೦&amp;nbsp;ಕಿಮೀ ಉದ್ದದ [[ಪಾಮ್ ಬೀಚ್ ಮಾರ್ಗ]] (''ಮಾರ್ಗ್''  ಅನುವಾದಿಸಿದಾಗ  [[ಮರಾಠಿ|ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ]] ''ರೋಡ್'' ) ಆರು-ಪಥದ ಆಧುನಿಕ ರಸ್ತೆ ವಾಶಿಯಿಂದ ಸಿಬಿಡಿ-ಬೆಲಾಪೂರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಿ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಥಾನೆ ಕೊಲ್ಲಿಗೂ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮರಿನ್ ಡ್ರೈವ್‌ನ ಅವಳಿಯಾಗಿದೆ.

[[ಕೋಪರ್ ಕೈರನೆ|ಕೋಪರ್ ಕೈರನೆಯಿಂದ]] [[ಮುಂಬಯಿಯ]] [[ವಿಕ್ರೋಲಿ|ವಿಕ್ರೋಲಿಯ]] ಕನ್ನಮ್‌ವಾರ್‌ಗೆ [[ಥಾನೆ ಕೊಲ್ಲಿ|ಥಾನೆ ಕೊಲ್ಲಿಯ]] ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಸೇತುವೆಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಮುಂಬಯಿಯ ಪೂರ್ವದ ಉಪನಗರಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮುಂಬಯಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುವ ಬಹು ಅಪೇಕ್ಷಿತ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ.

ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಕೂಡ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿಯಾದ ಬಂದರು ಎಂಬ ಹೆಮ್ಮೆಯಿದೆ,    [[ಉರೂನ್]] ಸಮೀಪದ [[ನವ ಸೇನಾ|ನವ ಸೇನಾದಲ್ಲಿನ]] [[ಜವಾಹಾರ್ಲಾಲ್ ನೆಹರು ಬಂದರು]]. ಇದು ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ರೈಲುಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ,ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ೬೫% ಟ್ರಾಫಿಕ್ ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯಿಂದ [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]] ಕೇವಲ ೩೦ ಕಿಮೀ ದೂರವಿದೆ ಸದ್ಯ ಇದು ನಗರಕ್ಕೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ, ಆದರೆ ಪರಿಸ್ಥಿಯು ಬಹು ಬೇಗ ಬದಲಾಗಿ [[ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]] ಬರುತ್ತಿದೆ.

==ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ==
ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ ಹೊಸ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ [[ಕೊಪ್ರಾ]]-[[ಪನ್ವೇಲ್]] ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಸಾರ್ವಜನಿಕ -ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಾಣ (ಪಿಪಿಪಿ) — ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಸಹಭಾಗಿಗಳು ಸಮವಾಗಿ ೭೪% ಹಿಡಿತ ಹೊಂದಿರುರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ [[ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (ಎ‌ಎಐ)]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರ]] ( ನಗರ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ ಅಥವಾ ಸಿಡ್ಕೊ ಮೂಲಕ),ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರು  ೧೩% ಹಿಡಿತ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.

[[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ (ಐಸಿಎಒ)|ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ (ಐಸಿಎಒ)ಈಗಾಗಲೇ]] [[ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ]] ಟೆಕ್ನೊ-ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದೆ. [[ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ]] ೩೧, ೨೦೦೭ರಂದು ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿನ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ  ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.financialexpress.com/news/Navi-Mumbai-Airport-gets-Cabinet-approval/200643/title=Navi Mumbai Airport gets Cabinet approval|accessdate=2007-06-01}}&lt;/ref&gt; ನಿಷ್ಣಾತರಾದ ಸಲಹಾಕಾರರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಟೆಂಡರ್‌ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://cidcoindia.com/cidco/Globalrfp.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-03-12 |archive-date=2010-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101223233312/http://cidcoindia.com/cidco/Globalrfp.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಈಗಲೂ ಭೂಮಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೋಪ್ರಾ ಪನ್ವೇಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ಸಮೀಪ ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ  ಪರಿಸರ  ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಕ್ಷೇಪಣೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ  ತಗ್ಗಿನ ಪ್ರದೇಶ,  ಪರಿಸರದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಲಯ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಹಾಗೆಯೇ ಹಲವಾರು ಏಕರೆ ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ,ಇತರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ,ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಕಲ್ಯಾಣ್]] ಸಮೀಪದ ನೇವಲಿ ಹಳ್ಳಿ,ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಈಗಿರುವ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ಡಾಣದಿಂದ ೫೫ ಕಿಮೀ ದೂರವಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಗುರುತಿಸಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ II ಕಾಲದ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಕೈಬಿಡಲಾದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯದ  ೧,೫೦೦ ಏಕರೆ (೬.೧ ಕಿಮೀ೨) ಭೂಮಿ ಇದೆ. ಈಗ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯು ಈ ೧,೫೦೦ ಏಕರೆ ಭೂಮಿಯ ಮಧ್ಯೆ ಸುತ್ತುತ್ತಿದೆ (೬.೧ ಕಿಮೀ೨)  ಈಗ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಕೋಪ್ರಾ ಪನ್ವೇಲ್‌ ಮೂಲಕ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ, ನಂತರ ಕಲ್ಯಾಣ್-ನೆವಲಿ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ  ಮುಂಬಯಿ ಮಹಾನಗರದ ಎರಡನೇಯ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

==ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯ==
ಮೂಲ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ರೂ.೪೦,೦೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ (ಯುಎಸ್$೧.೧೪ ಬಿಲಿಯನ್)  ಈಗಾಗಲೇ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.maharashtraitparks.com/itparks_about_navimumbai.htm |title=ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಐಟಿ ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ದ ರೆಕಮೆಂಡೆಂಡ್ ನ್ಯೂ ಅಡ್ರೆಸ್ ಫಾರ್ 21st ಸೆಂಚುರಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಇಂಡಿಯಾ |access-date=2011-03-12 |archive-date=2002-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020417090437/http://www.maharashtraitparks.com/itparks_about_navimumbai.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿ ಚ್ಯಾನೆಲ್ ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಉತ್ತಮ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ.{{Citation needed|date=December 2008}} ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳಿಂದ ವಿಧ್ಯುತ್‌ನ್ನು  ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಯುತ್ತಮ ಚಾಲನೆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಸ್ತೆಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಹಲವಾರು ಮೇಲ್ಸೆತುವೆಗಳು, ವಿಶಾಲವಾದ ರಸ್ತೆಗಳು, ಮತ್ತು ವಾಹನ ನಿಲುಗಡೆ ಸ್ಥಳಗಳು ಇವೆ ಎಂಬ ಹೆಮ್ಮೆಯಿದೆ. ನಿವಸಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಮುಂಬಯಿ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿಮೆ ಎಂಬುದು, ನಗರಗಳ ನಡುವೆ ಕೇವಲ ಎರಡು ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕಗಾಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ರೈಲು ಹಳಿ ಮಾತ್ರವಿದೆ. [[ವಾಶಿ]] ಯಿಂದ [[ಕೋಲಬಾ]] ವರೆಗೆ [[ಹೋವರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್]] ಸೇವೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ಸಿಬಿಡಿಯಿಂದ ಕೋಬಲಾ ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ,ಆದರೆ ದುಬಾರಿಯಾದ ಟಿಕೇಟ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕಾರಾಣದಿಂದ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ.[[ವಾಶಿ|ವಾಶಿಯಿಂದ]], [[ಬೆಲಾಪೂರ್]], ಮತ್ತು [[ನೆರೂಲ್]] ಮತ್ತು [[ಏರೋಲಿ]] ಯಿಂದ ಗೇಟ್‌ವೇ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ವರೆಗೆ  ಸಿಡ್ಕೊ ಮತ್ತೆ ಹೋವರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ.

==ಸೇವೆಗಳು==
ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಉಪಯುಕ್ತ ಸೇವೆಗಳು,ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು,ಮಾಲ್‍ಗಳು,ಮಲ್ಟಿ‌ಫ್ಲೆಕ್ಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಅಂಗಡಿಗಳಿವೆ. ಸೆಂಟರ್ ಒನ್,ಪಾಮ್ ಬೀಚ್ ಗ್ಯಾಲರಿಯಾ,ಸಿಟಿ ಸೆಂಟರ್,ರಘುಲೀಲಾ ಮತ್ತು ಇನಾರ್ಬಿಟ್ ಮಾಲ್ ನಂತಹ ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಮಾಲ್‌ಗಳು ವಾಶಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಪಾಮ್ ಬೀಚ್ ರಸ್ತೆ, ನೆರೂಲ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಘರ್ ಕೂಡ ಮಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಲ್ಟಿಫ್ಲೆಕ್ಸ್‌ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಸೂಪರ್‌ಮಾರ್ಕೇಟ್ ಮತ್ತು ಅಪ್ನಾ ಬಝಾರ್, ಮೋರ್,ಸ್ಪೇನ್ಸರ್ಸ್,ರಿಲಯನ್ಸ್ ಫ್ರೆಶ್,ಸ್ಪಿನಾಚ್ ಮತ್ತು ಫೇರ್‌ಫ್ರೈಸ್ ನಂತಹ ಮಾಲ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ನಿವಾಸಿಗಳ ಶಾಪಿಂಗ್ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. ಪಾಂಚಾಲಿ ಫರ್ನಿಚರ್ ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ ಒಂದು ಅತಿ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಗೌರವಯುತವದ ಫರ್ನಿಚರ್ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿದೆ. ಡಿಮಾರ್ಟ್ ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ಹೈಪರ್‌ಮಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ.

[[ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]], ಯೂನಿಯನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಸಾರಸ್ವತ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, [[ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಬರೋಡಾ]], [[ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಹೈದ್ರಾಬಾದ್]], [[ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್ ಇಂಡಿಯಾ]], [[ಐಸಿಐಸಿಐ ಬ್ಯಾಂಕ್]], ಮತ್ತು [[ಎಚ್‌ಡಿಎಫ್‌ಸಿ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ತಮ್ಮ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎಟಿಎಂಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. [[ಭಾರತೀಯ ರಿಜರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ೨೦೦೧ರಿಂದ ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ ಜನರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್ಸ್‌ಗಳಿವೆ. ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ [[ಮುಂಬಯಿ]] ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಕೆಲವೇ ತ್ರಿತಾರ ಮತ್ತು ಪಂಚತಾರಾ ಹೋಟೆಲ್ ಹೊಂದಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ,  ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ[[ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಜೊತೆಗೆ,ನೆರೂಲ್,ಪನ್ವೇಲ್,ಕಾರ್ಘರ್,ಮತ್ತು ಸಿಬಿಡಿ ಬೆಲಾಪೂರ್ ನಂತಹ  ಘಟಕಗಳು ಹಲವಾರು ಪಂಚತಾರ ಐಶಾರಾಮಿ ಹೋಟೆಲ್ ಹೊಂದುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.

==ವಾಣಿಜ್ಯ==
[[File:Navi Mumbai India.jpg|thumb|200px|ವಾಶಿ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮಳಿಗೆ]]
[[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಲ್ಲಿರುವ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ [[ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್]] ಕಂಪನಿಗಳು ನವೀ ಮುಂಬಯುಯಲ್ಲಿ ಕಛೇರಿ ಹೊಂದಿವೆ. ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಗೆ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಸರ್ಕಾರ ಕೂಡ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಪಾರ್ಕ್ ನೆರವು ನೀಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಕಛೇರಿ ಹೊಂದಿವೆ. [[ರಿಲಯನ್ಸ್]] ಗ್ರುಪ್‌ನ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಕೋಪರ್ ಕೈರನೆ]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾಪೆ|ಮಹಾಪೆಯಲ್ಲಿ]] ([[ಡಿಎಕೆಸಿ]]) ಇವೆ. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪನಿಗಳು  [[ಕೋರ್ ಪ್ರೊಜೆಕ್ಟ್ಸ್ &amp;amp; ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್]], [[ಹೆಕ್ಸಾವೇರ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಸ್]], [[ಮಸ್ಟೆಕ್]], [[ಪತ್ನಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್]], ಇಂಟೆಲ್ಲೆನೆಟ್, [[ಹೆವಿಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್]], [[ಟಿಸಿಎಸ್]], ''[[ಡಿಜಿಟ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್]]'', [http://www.v2solutions.com ವಿ2ಸೊಲ್ಯೂಷನ್ಸ್], [http://www.irisindia.net ಐಆರ್‌ಐಎಸ್ ಬಿಜಿನೆಸ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227041600/http://irisindia.net/ |date=2009-02-27 }}, [http://www.indiagames.com ಇಂಡಿಯಾಗೇಮ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926072153/http://www.indiagames.com/ |date=2019-09-26 }}, &amp; [http://www.carwale.com ಕಾರ್ವಾಲೆ]  ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಂಪನಿಗಳು ಮಹಾಪೆಯ [http://www.irisindia.net ಮಿಲೇನಿಯಂ ಬಿಜಿನೆಸ್ ಪಾರ್ಕ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227041600/http://irisindia.net/ |date=2009-02-27 }} ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ. ಧೀರ್ಘ ಕಾಲೀನ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ,ಪ್ರಮುಖ ಕಮಾಡಿಟಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಮುಂಬಯಿ ನಗರದ ಹೃದಯ ಭಾಗದಿಂದ ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಗೆ ಸ್ಥಳ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದೆ. [[ಕಲಾಂಬೋಲಿ]] (ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿನ ಇನ್ನೊಂದು node) ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಟೀಲ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಮನೆಯಾಗಿದೆ.

[[ವಾಶಿ]] ತಾಜಾ ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ. ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹೆಗ್ಗುರುತು [[ನಾವಾ ಸೇನಾ]] - [[ದ್ರೋಣಗಿರಿ]] ಘಟಕದಲ್ಲಿನ [[ಜೆ‌ಎನ್‌ಪಿಟಿ]] ಹಡಗು ಬಂದರು (ಜವಾಹಾರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಪೋರ್ಟ್ ಟ್ರಸ್ಟ್).
ನಗರದಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸ್ಥಳಗಳು ಸಿಬಿಡಿ ಬೆಲಾಪೂರ್,ವಾಶಿ,ನೆರೂಲ್ ಮತ್ತು ಮಹಾಪೆ.
[[File:Jawaharlal Nehru Trust Port.jpg|thumb|200px|ಜವಾಹಾರ್ಲಾಲ್ ನೆಹರು ಪೋರ್ಟ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಭಾರತದ ಅತಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಬಂದರು.]]

ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಶೆರು ಹೂಡಿಕೆ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ, [[ಬಿಗ್‌ಬುಲ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್]], ಶೇರ್‌ಖಾನ್,ಇಂಡಿಯಾಬುಲ್ಸ್ ನಂತಹ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ಇದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.

ವಾಶಿ ಮತ್ತು ಬೆಲಾಪೂರ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಮುಚ್ಚಯವು ದ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಫೋಟೆಕ್ ಪಾರ್ಕ್ ಹಲವಾರು ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳ ನೀಡಿದೆ.

ಮಹಾಪೆ ಸಮೀಪದ '''ನ್ಯೂ ಮಿಲೇನಿಯಂ ಸಿಟಿ'''  ಪ್ರಮುಖ ಜ್ಞಾನ ಕಾರಿಡಾರ್  ಭಾಗವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡು ಮುಂಬಯಿ ಮತ್ತು ಪುಣೆವರಿಗೂ ಹರಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cidcoindia.com/frm_plans.htm |title=ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಗೆ ಸಿಡ್ಕೊ ಯೋಜನೆ |access-date=2011-03-12 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927045447/http://www.cidcoindia.com/frm_plans.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇನ್ಫೋಕಾಮ್ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿ-ಧೀರೂಭಾಯಿ ಅಂಬಾನಿ ನಾಲೆಡ್ಜ್ ಸಿಟಿ [[ಕೋಪರ್ ಕೈರನೆ]] ನಿಲ್ದಾಣದ ಎದುರಿಗೆ ಇದೆ.
[[File:Belapur Rly Stn.jpg|thumb|left|ಬೆಲಾಪೂರ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ.]]
ಇತರೆ ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳಾ ಎಲ್&amp;amp;ಟಿ ಇನ್ಫೋಟೆಕ್, ವಿಪ್ರೋ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಸಿಎಂಸಿ, ಟಾಟಾ ಕನ್ಸಲ್ಟನ್ಸಿ ಸರ್ವೀಸಸ್, ಆಪ್ಟೆಕ್, ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮೇಲ್, ಐಸಿಐಸಿಐ ಇನ್ಫೋಟೆಕ್ ಮತ್ತು ಪಿಸಿಎಸ್,ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಇವರುಗಳ ಕಛೇರಿಯು ಥಾನೆ ಬೆಲಾಪೂರ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ.

ಮುಖೇಶ್ ಅಂಬಾನಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ ( ಎಸ್‌ಇಝೆಡ್) ದ್ರೋಣಗಿರಿ ಮತ್ತು ಕಾಲಂಬೋಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಿದೆ ಹಾಗೆಯೇ ನಗರಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಒದಗಿಸಿದೆ. (ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ) ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ, ಹೂಡಿಕೆ ಸುಮಾರು ೪೦,೦೦೦ ಕೋಟಿಗಳು ಇರುವ ಈ MEga ಯೋಜನೆ ಕೂಡ ೨೧&lt;sup&gt;ನೇಯ&lt;/sup&gt; ಶತಮಾನದ ನಗರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ವೇಗವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ.

ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಗ್ರುಪ್ ತನ್ನ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಮೀಪ ನೆಕ್ಸ್‌ಝೋನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಸಣ್ಣ ಎಸ್‌ಇಝೆಡ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಈ ಎಸ್‌ಇಝೆಡ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಐಟಿ/ಐಇಎಸ್ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ರೆಸಿಡೆನ್ಶಿಯಲ್ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು,ಮನರಂಜನಾ ಮಾಲ್ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಪನಗರವಾಗಬಹುದು. ಹೊಂಡಾ ಎಸ್‌ಇಐಎಲ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿ [[ನೆರೂಲ್|ನೆರೂಲ್ಎಂಐಡಿಸಿ]] ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ.

==ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ==
{{POV-check|date=July 2008}}
ನಗರವು ವರ್ಷಾಂತರಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಏಳಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚು ಅಪರಾಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ ಅಪರಾಧಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ೨೦೦೩ರ ೨,೭೬೩ ರಿಂದ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ೩,೫೭೧ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ಅಪರಾಧದ ದಿಢೀರ್ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳೆಂದರೆ ಪೋಲಿಸ್ ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಅಡ್ಡಬರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಾದ ಪೋಲಿಸರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ.

ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯಾದ್ಯಂತ ಕೆಲವೇ ಪೋಲಿಸ್ ಚೌಕಿಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಪೋಲಿಸ್ ಚೌಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಪೋಲಿಸರು ಅಸ್ವಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ.  ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧವು ಸರ ಅಪಹರಣ,ಪಿಕ್‌ಪಾಕೇಟ್,ಸೆಲ್‌ಫೊನ್‌ಗಳ ಕಳವು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಅಪರಾಧಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜನ ವಿರಳವಾದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಹಲವಾರು [[ವಾಹನ ಕಳವು|ವಾಹನ ಕಳವು ಗಳು]] ಮತ್ತು ಖಾಲಿಯಾಗಿರುವ ಮನೆಗಳ [[ಕನ್ನಹಾಕುವಿಕೆ|ಕನ್ನಹಾಕುವಿಕೆಗೆ]] ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಕೊಲೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಡಕಾಯಿತಿ,ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುವುದು ಅಪರೂಪ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಾನ್ಸೋಲಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗಲಭೆ ಮತ್ತು ಕೋಮುಗಲಭೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಹತಾಶೆಗೊಂಡು ದೊಂಬಿಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಳ್ಳಿಗರು ನ್ಯಾಯಬದ್ಧವಾದ ಮುಗ್ಧ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಂಗಗಳಿವೆ. ನೆರೂಲ್ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸುಲಿಗೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿದೆ [http://web.mid-day.com/metro/vashi/2004/december/98551.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041205063109/http://web.mid-day.com/metro/vashi/2004/december/98551.htm |date=2004-12-05 }}.  ಟಾಫಿಕ್ ಪೋಲಿಸ್ ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಸುರಕ್ಷತಾ ಕ್ಯಾಮರಾಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅಜಾಗರೂಕ ಟ್ರಕ್ ಚಾಲಕರು ಮತ್ತು ಮೋಟಾರ್ ಕಾರ್‌ಗಳು ವಿಶಾಲವಾದ ಪಾಮ್ ಬೀಚ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಸಿಡೆಂಟ್ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ.  ವಾಹನ ಚಾಲಕರಿಗೆ ಬೆಲಾಪೂರ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಘರ್ ನಡುವೆ ಬೀದಿ ದೀಪಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಕೂಡ ಅಪಾಯ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತವೆ.

ಪೋಲೀಸರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದರಿಂದಾಗಿ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲನಿಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಖಾಸಗಿ ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.[http://web.mid-day.com/metro/vashi/2005/november/124296.htm ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ವ್ಯಾಪಾರಗಳು ರಾತ್ರಿ ೧೦ ಗಂಟೆಗೆ ಮುಗಿಯುತ್ತವೆ. ಮುಂಬಯಿ [[ಭೂಗತ ಲೋಕ]] ಕೂಡ ನಗರವನ್ನು ಗಮನಿಸ ತೊಡಗಿದೆ [http://web.mid-day.com/metro/vashi/2005/july/113424.htm ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }},ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಕೇಬಲ್ ಆಪರೇಟರ್‌ಗಳು,ಬಿಲ್ಡರ‍್ಗಳು,ಮತ್ತು ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಡೆವಲಪರುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರದ [[ಸುಲಿಗೆ|ಸುಲಿಗೆಯ]] ಕಡೆ ಗುರಿಯಿಟ್ಟಿದೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿನ ಅಪರಾಧಗಳು ಇದರ ದೊಡ್ಡಣ್ಣ ಮುಂಬಯಿಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ.
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ  [[ಅಹಮದಾಬಾದ್]] ಸರಣಿ ಸ್ಫೋಟದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಶಂಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

==ಕ್ರೀಡೆಗಳು==
[[File:Dypatil std.jpg|thumb|ನೆರೂಲ್‍ನಲ್ಲಿನ ಡಿವೈ ಪಾಟೀಲ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ.]]
[[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿರುವ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ. ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ [[ನೆರೂಲ್]]‌ನಲ್ಲಿ [[ಡಿವೈ ಪಾಟೀಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಸ್ವಂತ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನ  ಹೊಂದಿದ್ದು ೩ ಐಪಿಎಲ್ ಟಿ-೨೦ ಮ್ಯಾಚುಗಳು ಮತ್ತು ಐಪಿಎಲ್ ಟಿ-೨೦ ಅಂತಿಮ  ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಆತಿಥೇಯ ನೀಡಿತ್ತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
[[ಪುಟ್ಬಾಲ್]] ಎರಡನೇಯ ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದ್ದು ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಯದದಲ್ಲಿ ಸಿಟಿ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಆಟವಾಡುತ್ತವೆ,ಆವಾಗ ಯಾವುದೇ ಹೊರಾಂಗಣ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಆಡಲಾಗುುದಿಲ್ಲ. ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ  [[ಫೀಫಾ ವಿಶ್ವ ಕಪ್|ಫೀಫಾ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ಹೆಚ್ಚು]] ವಿಕ್ಷೀಸಿದ ಟಿವಿ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡೆ, [[ಹಾಕಿ ಕ್ಷೇತ್ರ]],ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅವನತಿಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ, ಕ್ರಿಕೆಟಿಗಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯೆತೆ ಇದಕ್ಕಿಲ್ಲದಿರುವುದೆ,ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಮುಂಬಯಿಯ ಹಲವಾರು ಆಟಗಾರರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿಯ ನೆರೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಲಂಪಿಕ್ ಗಾತ್ರದ ಈಜುಕೊಳ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಿಡ್ಕೊ ನೆರೂಲ್ &amp; ಕಾರ್ಘರ್‌ನಲ್ಲಿ  ೧೮ ಕುಳಿಯಿರುವ ಎರಡು ಗಾಲ್ಫ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿಟ್ಟಿದೆ. ಕಾರ್ಘರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ೮೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿಡಲಾಗಿದೆ. ೨೦೧೦ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪಾರ್ಕ್ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ [http://www.navimumbaiolympics.com ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417061050/http://www.navimumbaiolympics.com/ |date=2009-04-17 }} ಜರುಗುತ್ತದೆ. ೨೦೦೮ರ ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೨ ಒಳಗೊಂಡು ೩೫೦೦ ಕ್ಕಿಂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ವಾಶಿ ವೈಕಿಂಗ್ಸ್ ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ನೆರುಲ್ ನಿಂಜಾಸ್ ಎರಡನೆಯವರಾಗಿ ಬಂದರು. ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಇತರೆ ತಂಡಗಳು ಕೋಪರ್ ಕೈರನೆ ಕಿಂಗ್ಸ್,ಏರೀಲಿ ಏಸಸ್,ಪನ್ವೇಲ್ ಪೆಟ್ರಿಯಾಟ್ಸ್,ಬೆಲಾಪೂರ್ ಬ್ಲೆಜರ್ಸ್,ಕಾಲಂಬೋಲಿ ನಾಕ್‌ಔಟ್ಸ್,ಮತ್ತು ಕಾರ್ಘರ್ ನೈಟ್ಸ್.

==ಸೋದರ-ನಗರಗಳು==
ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಹಲವಾರು [[ಸೋದರಿ ನಗರ|ಸೋದರಿ ನಗರಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ:
*{{flagicon|Venezuela}} [[ಕರಾಕಾಸ್]], [[ವೆನೆಜುವೆಲಾ]].
*{{flagicon|Colombia}} [[ಬೊಗೊಟಾ]], [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ]]
*{{flagicon|Romania}} [[ಕ್ಲುಜ್-ನಪೊಕಾ]], [[ರೋಮೆನಿಯಾ]]
*{{flagicon|Syria}} [[ದಮಾಸ್ಕಸ್]], [[ಸಿರಿಯಾ]]
*{{flagicon|Cuba}} [[ಹವಾನ್]], [[ಕ್ಯೂಬಾ]]
*[59][[ಇಸ್ತಾನ್‌ಬುಲ್]], [[ಟರ್ಕಿ]]
*[186] [[ಟೆಹ್ರಾನ್]]‌, [[ಇರಾನ್‌]]
*{{flagicon|Indonesia}} [[ಜಕಾರ್ತಾ]], [[ಇಂಡೋನೆಶಿಯಾ]]
*{{flagicon|Kuwait}} [[ಕುವೈತ್ ನಗರ]], [[ಕುವೈತ್]]

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{Commons category}}
* {{wikivoyage|Navi Mumbai}}
*[http://www.nmmconline.com ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160916011722/http://www.nmmconline.com/ |date=2016-09-16 }}
*[http://www.nmmt.in ಎನ್‌ಎಂಎಂಟಿಯ ಅಧೀಕೃತ ಜಾಲತಾಣ]{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.cidcoindia.com/ ಸಿಡ್ಕೊ - ನಗರ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ] {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.rightcar.com/used-car/valuation used car valuation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130628051807/http://www.rightcar.com/used-car/valuation |date=2013-06-28 }}

==ಆಕರಗಳು==
{{Reflist}}

{{Template group
|title = Articles Related to Navi Mumbai
|list =
{{Navi Mumbai}}
{{Mumbai topics}}
{{Mumbai metropolitan area}}
{{Maharashtra}}
{{Nodes of Navi Mumbai}}
{{Million-plus cities in India}}
}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:1904 ರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿರುವ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮುಂಬಯಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಹೊಸ ಮುಂಬಯಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಯೋಜಿತ ನಗರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]]</text>
      <sha1>la6b6olaow0hjkldyinbxwhxmr21z53</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮ್ಯಾಕ್ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ (ಪಾಸ್ಟ್ಫುಡ್ ರೆಸ್ಟೋರಂಟ್)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28447</id>
    <revision>
      <id>1431074</id>
      <parentid>1430499</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:13:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108152" sha1="hmo98e7rm3s38tnyknge4t82p10wnxf" xml:space="preserve">{{Infobox McDonald's|logo=McDonald's Golden Arches.svg|alt= Two yellow arches joined together to form a rounded letter M}}
'''ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್''' {{nyse|MCD}} ಇದು, ಪ್ರತಿದಿನ ೫೮ ಮಿಲಿಯನ್ ಗಿರಾಕಿಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಜಗತ್ತಿನ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗರ್ ಪಾಸ್ಟ್‌ಫುಡ್ ರೆಸ್ಟೋರಂಟ್‌ಗಳ ದೊಡ್ಡ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;daily&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.breitbart.com/article.php?id=CNG.aec4920fe8094fdd0baaeab2ed126bf1.741&amp;show_article=1 |title=McDonald's posts sizzling 80% profit rise in 2008 |publisher=Breitbart.com |date=2009-01-26 |accessdate=2010-08-27 |archive-date=2009-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090301024815/http://www.breitbart.com/article.php?id=CNG.aec4920fe8094fdd0baaeab2ed126bf1.741&amp;show_article=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದರ ಸಿಗ್ನೇಚರ್ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್ ಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್, ೨೦೦೮ ರ ವರೆಗೆ ಪ್ರೆಟ್ ಎ ಮ್ಯಾಂಗರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ೨೦೦೬&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=194775&amp;p=irol-newsArticle&amp;ID=916004&amp;highlight|title=Chipotle, McDonald's Complete Separation}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ರ ವರೆಗೆ ಚಿಪೋಟ್ಲ್ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಗ್ರಿಲ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಹೂಡಿಕೆದಾರರಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ೨೦೦೭ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬೋಸ್ಟನ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ರೆಸ್ಟೋರಂಟ್ ಸಮೂಹಗಳ ಒಡೆತನ ಹೊಂದಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.shareholder.com/mcd/EdgarDetail.cfm?CIK=63908&amp;FID=1193125-08-37220&amp;SID=08-00#D10K_HTM_TOC84398_8|title=MCD 10-K 2007, Item 1, pg. 1|access-date=2011-03-24|archive-date=2010-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20100526130602/http://www.shareholder.com/mcd/EdgarDetail.cfm?CIK=63908&amp;FID=1193125-08-37220&amp;SID=08-00#D10K_HTM_TOC84398_8|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ರವರ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್, ತಮ್ಮದೇ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಖುದ್ದಾಗಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್‌ನ ಆದಾಯವು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು(ಫ್ರಾಂಚೈಸೀ) ಸಲ್ಲಿಸುವ ಬಾಡಿಗೆ,ಗೌರವಧನ ಮತ್ತು ಶುಲ್ಕಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಕಂಪನಿಯು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ  ಆಗುವ ಮಾರಾಟಗಳಿಂದಲೂ ಆದಾಯ ಗಳಿಕೆಯಾಗುವುದು. ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ರವರ ಆದಾಯವು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ೨೭% ವೃದ್ದಿಯಾಗಿ ೨೨.೮ ಬಿಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ತಲುಪಿತು. ಮತ್ತು ವಹಿವಾಟಿನ ಆದಾಯವು ೯% ರಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ದಿಯಾಗಿ ೩.೯ ಬಿಲಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್‌ನಷ್ಟಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.shareholder.com/mcd/EdgarDetail.cfm?CIK=63908&amp;FID=1193125-08-37220&amp;SID=08-00#D10K_HTM_TOC84398_8|title=MCD 10-K 2007, Item 6, pg. 9|access-date=2011-03-24|archive-date=2010-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20100526130602/http://www.shareholder.com/mcd/EdgarDetail.cfm?CIK=63908&amp;FID=1193125-08-37220&amp;SID=08-00#D10K_HTM_TOC84398_8|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹ್ಯಾಮ್‌ಬರ್ಗರ್‌, ಚೀಸ್‌ಬರ್ಗರ್‌, ಚಿಕನ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಫ್ರೆಂಚ್ ಫ್ರೈ, ಮುಂಜಾನೆಯ ತಿಂಡಿ ತಿನಿಸುಗಳು, ತಂಪು ಪಾನೀಯಗಳು, ವಿವಿಧ ಶೇಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಹಿತಿಂಡಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಸ್ಥೂಲಕಾಯದ ಸಮಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ಕುರಿತು ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಟೀಕೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಸಲಾಡ್‌, ಸುರುಳಿ ತಿಂಡಿಗಳು ಹಣ್ಣು ತರಕಾರಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

== ಇತಿಹಾಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:Mcdonald's logo.svg|thumb|left|ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ಲೊಗೊ- 1968ರಿಂದ 2003ರವರೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದ್ದು.ಇದು ಈಗಲೂ ಕೂಡ ಕೆಲವು ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.]]
[[ಚಿತ್ರ:SpeedeeGentilly.JPG|thumb|upright|&quot;ಸ್ಪಿಡಿ&quot;, ರೊನಾಲ್ಡ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‍ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ನಿಂದ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ನ ಅದೃಷ್ಟದ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು.]]
[[ಚಿತ್ರ:RonaldMcDonald-trademarkia-originaltrademark1967.jpg‎|thumb|right|ರೊನಾಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ]]
{{main|History of McDonald's}}
೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ರಿಚಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಮುರೈಸ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಸಹೋದರರು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಸ್ಯಾನ್ ಬರ್ನಾರ್ಡಿನೊ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ತೆರೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ ವ್ಯವಹಾರ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪರಿಚಯಪಡಿಸಿದ &quot;ಸ್ಪೀಡೀ ಸೇವಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ&quot;ಯು ಆಧುನಿಕ ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಅದೃಷ್ಟ ತಂದುಕೊಟ್ಟ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಬಾಣಸಿಗರ ಟೊಪ್ಪಿಯ ಮೇಲೆ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗರ್‌ನ ಆಕಾರದ ತಲೆಯ ಚಿತ್ರ ಧರಿಸಿದ &quot;ಸ್ಪೀಡೀ&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜಾಹೀರಾತಾಗಿತ್ತು. ಏದುತ್ತಾ ಮಾತನಾಡುವ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷ ವೇಷಭೂಷಣಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು ಕೋಡಂಗಿ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಮನುಷ್ಯನ ಆಕೃತಿಗೆ ಯಾವಾಗ ಕಂಪನಿಯು ಮೊದಲು ಯು ಎಸ್ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್‌‌ಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತೋ, ಆಗ ಸ್ಪೀಡೀ ಅವರು ರೊನಾಲ್ಡ್  ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಅವರಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.

ಹೆಸರಿನ ಮೇಲೆ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಅವರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಮೊದಲ ಯು ಎಸ್ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ 
ಮೇ ೪, ೧೯೬೧ ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ರವರ &quot;ಕುಳಿತಲ್ಲಿಗೇ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಸೇವೆ&quot; ಎಂಬ ಮಾದರಿಯ ಸೇವೆಯು ಆರಂಭವಾಗಿ ೨೦೦೯ ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ನವೀಕರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಇದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೨೦೦೯ ರಂದು ಕಂಪನಿಯು ಮುಚ್ಚಿರುವಂತಹ, ಎರಡು ಕಡೆ ಬಿಲ್ಲಿನಂತೆ ಬಾಗಿದಂತಿರುವ &quot;M&quot; ಸಂಕೇತದ ಲೊಗೋ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ರ ಹಲವು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದೇ ರೇಖೆಯ ಲೋಗೋಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವಾಗ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತೋ, ಆಗ ಈ &quot;M&quot; ಸಂಕೇತದ ಲೋಗೋವನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ೬, ೧೯೬೨ ರಂದು ಹಿಂಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ಇದೀಗ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಎರಡು ಬಿಲ್ಲಿನಾಕೃತಿಯ ರೇಖೆಯ &quot;M&quot; ಸಂಕೇತದ ಲೋಗೋ ನವೆಂಬರ್‌ ೧೮, ೧೯೬೮ ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ಯು ಎಸ್ ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ ಪಡೆಯುವವರೆಗೆ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

ಪ್ರಾರಂಭದ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಅವರ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ಮೊದಲು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ಕೆನಡಾ, ಕೋಸ್ಟಾರಿಕಾ, ಪನಾಮಾ, ಜಪಾನ್, ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ಜರ್ಮನಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಎಲ್ ಸಾಲ್ವೇಡರ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಡನ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.

ಪ್ರಸಕ್ತ ಸಂಸ್ಥೆಯ ದಾಖಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್(ಫ್ರಾಂಚೈಸೀ), ರೇ ಕ್ರೋಕ್ ಅವರಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೫, ೧೯೫೫ ರಂದು ಡಿಸ್ ಪ್ಲೇನಸ್, ಇಲಿನೋಯಿಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್ ಆಗಿ ಆರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.mcdonalds.com/corp/about/mcd_history_pg1.html
|title=McDonald's history 1954–1955
|accessdate=2008-06-22
|publisher=www.mcdonalds.com
|archive-date=2008-05-18
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080518034510/http://mcdonalds.com/corp/about/mcd_history_pg1.html
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ಕ್ರೋಕ್ ಅವರು  ನಂತರ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿನ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಸಹೋದರರ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಕಾರಣರಾದರು. ನಂತರ ಕಂಪನಿಯು ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.mcdonalds.com/corp/about/mcd_history_pg1/mcd_history_pg3.html
|title=McDonald's history 1965–1973
|accessdate=2008-06-22
|publisher=www.mcdonalds.com
|archive-date=2012-03-22
|archive-url=https://www.webcitation.org/66MfPSblI?url=http://www.mcdonalds.com/us/en/404_error_page.html
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಸಹೋದರರನ್ನು ಫಾಸ್ಟ್‌ ಫುಡ್ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ತೊರೆಯುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಕ್ರೋಕ್ ಅವರು ಕೂಡಾ ಸಾಹಸವಂತ ಪ್ರಭಾವಿ ವ್ಯಾಪಾರ ತಂತ್ರಗಾರರು ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ಕ್ರೋಕ್ ಅವರು ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಹಿಡಿತಕ್ಕಾಗಿ ಕಲಹಕ್ಕಿಳಿದಿದ್ದು ಇವರಿಬ್ಬರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗಳಲ್ಲೂ ದಾಖಲಿತವಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಸಹೋದರರ ಮೂಲ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಸ್ಥಳವು ಈಗ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.route-66.com/mcdonalds/history.htm ಮ್ಯಾಕ್‌ ಡೊನಾಲ್ದ್‌ ಇತಿಹಾಸ]- ರೂಟ್ -೬೬.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220143245/http://route-66.com/mcdonalds/history.htm |date=2009-02-20 }}&lt;/ref&gt;

ಅನೇಕ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಸ್ತರಣೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಈ ಕಂಪನಿಯು [[ಜಾಗತೀಕರಣ]]ದ ಸಂಕೇತವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾ ಜೀವನ ಮಾದರಿಯನ್ನು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಪಸರಿಸಿತು. ಈ ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯು, ಪ್ರಮುಖ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಷಯಗಳಾದ ಸ್ಥೂಲಕಾಯ, ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿನ ನೈತಿಕತೆ, ಗ್ರಾಹಕರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆ ಆಯೋಜಿಸುವುದದು ಕೂಡಾ ಆಗಿದೆ.

== ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪಕ್ಷಿನೋಟ ==
=== ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:Harlem Micky Dz.jpg|left|thumb|ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ಅದರ ಸೇವೆಯನ್ನು &quot;99 ಬಿಲಿಯನ್ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ತಲುಪಿಸಿದೆ.&quot;]]
ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟುಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ೧೧೯ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ&lt;ref name=&quot;retrieved May 8, 2008&quot;&gt;http://www.mcdonalds.ca/en/aboutus/faq.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080911035414/http://www.mcdonalds.ca/en/aboutus/faq.aspx |date=2008-09-11 }}, retrieved May ೮, ೨೦೦೮&lt;/ref&gt; ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ೫೮ ದಶಲಕ್ಷ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ತನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;daily&quot;/&gt; ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ೩೧,೦೦೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು  ೧.೫ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ನೌಕರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;retrieved May 8, 2008&quot;/&gt; ಈ ಕಂಪನಿಯು ಪೈಲ್ಸ್‌ ಕೆಫೆ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಬ್ರಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟುಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ.

೧೯೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ತನ್ನ ಚಿನ್ಹೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕಂಪನಿಯು ಇತರ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಸಾಗಿತು.  ಅಕ್ಟೋಬರ್‌  ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾಕ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಚೆಂಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿಪೊಟಲ್‌ನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಚಿಪೋಟಲ್‌ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕಂಪನಿಯ ಬಹುತೇಕ ಶೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಬ್ರಾಂಡ್‍, ರಾಚೆಲ್‌ (೨೦೦೬-೧೨-೨೩) [http://www.rockymountainnews.com/drmn/other_business/article/0,2777,DRMN_23916_5233690,00.html &quot; ಚಿಪೊಟಲ್‌ ಫೌಂಡರ್ ಹ್ಯಾಡ್‌ ಬಿಗ್ ಡ್ರೀಮ್ಸ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090628145955/http://www.rockymountainnews.com/drmn/other_business/article/0,2777,DRMN_23916_5233690,00.html |date=2009-06-28 }} ರಾಕಿ ಮೌಂಟೇನ್ ನ್ಯೂಸ್. ಸಂಪಾದನೆ- ೨೦೦೯-೧೦-೦೭.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mcds-dbj&quot;&gt;{{cite web|url=http://denver.bizjournals.com/denver/stories/2006/07/24/daily20.html|title=McDonald's sets October deadline to sell Chipotle stock|date=July 25, 2006|work=Denver Business Journal|publisher=BizJournals.com|accessdate=2009-08-10}}&lt;/ref&gt; ಡಿಸೆಂಬರ್‌  ೨೦೦೩ರವರೆಗೆ ಈ ಕಂಪನಿಯು ಡೊನಾಟೊಸ್‌ ಪಿಜ್ಜಾ ಎಂಬ ಕಂಪನಿಯನ್ನೂ ಕೂಡ ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು.  ಅಗಸ್ಟ್‌ ೨೭, ೨೦೦೭ ರಂದು ಕಂಪನಿಯು ಬೊಸ್ಟನ್‌ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸನ್‌ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ಪಾರ್ಟನರ್ಸ್‌‌ಗೆ ಮಾರಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.smartmoney.com/bn/ON/index.cfm?story=ON-20070827-000332-1731&amp;hpadref=1 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928010947/http://www.smartmoney.com/bn/ON/index.cfm?story=ON-20070827-000332-1731&amp;hpadref=1 |archivedate=2007-09-28 |title=McDonald's Wraps Up Boston Market Sale |author= |publisher=Dow Jones &amp; Company, Inc. News Services |date=2007-08-27 |accessdate=2007-08-28}}&lt;/ref&gt;

=== ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ನ ವಿಧಗಳು ===
ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ಗಳು ಕುಳಿತಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ಗಳ ಒಳಗೂ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಹೊರಗಡೆಯೂ ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಡ್ರೈವ್‌ ಥ್ರೂ, ಆಟೋ-ಮ್ಯಾಕ್‌, ಪೆ ಎಂಡ್‌ ಡ್ರೈವ್‌, ಅಥವಾ ಮೆಕ್‌ ಡ್ರೈವ್‌ ಎಂದು ಬಹಳಷ್ಟು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. ಇವು ಕುಳಿತು ಕೊಳ್ಳಲು, ಹಣ ಪಾವತಿಸಲು ಮತ್ತು ಆರ್ಡರ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಪದ್ದತಿಯು ಇತರ ಪಾಸ್ಟ್‌ ಪುಡ್‌ ಪದ್ದತಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಅರಿಜೋನಾದಲ್ಲಿ ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.  ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ೧೯೮೬ ಗ್ರೆಟರ್‌ ಮಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌ನ ಪಾಲೊಫಿಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.caterersearch.com/Companies/33902/mcdonalds-restaurants-ltd.html |title=ಕ್ಯಾಟರ್‌ಸರ್ಚ್‌ – ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್ಸ್‌ |access-date=2011-03-24 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716122800/http://www.caterersearch.com/Companies/33902/mcdonalds-restaurants-ltd.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ  ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ &quot;ಮೆಕ್‌ಡ್ರೈವ್‌&quot; ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೌಂಟರ್‌ ಸೇವೆಗಳನ್ನಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದಾಗಲಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ದವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂದಣಿಯಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಹನದಲ್ಲಿಯೇ ಕುಳಿತು ಖರೀದಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಆಗಾಗ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಕರೀದಿಸುವ ಬದಲಾಗಿ ನಡೆದಾಡುತ್ತಾ ಖರೀದಿಸುವ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ವಿಶೇಷವಾಗಿ ’ಸಾಲಿಡ್‌ ಗೊಲ್ಡ್‌ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌’, ೧೯೫೦ರ ದಶಕದ ರಾಕ್‌ ಎಂಡ್‌ ರೋಲ್‌ ಥಿಮ್ಡ್‌ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ಗಳಂತಹ ಪ್ರಧಾನ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ಗಳು ಕೂಡ ಇವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://solidgoldmcdonalds.com/ |title=solidgoldmcdonalds.com |publisher=solidgoldmcdonalds.com |date= |accessdate=2010-08-27 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514225917/http://www.solidgoldmcdonalds.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕೊಂಲಂಬಿಯಾದ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದಲ್ಲಿ ೨೪-ಕ್ಯಾರೆಟ್‌ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮೊಂಬತ್ತಿಯಾಕಾರದ ಮತ್ತು ಅದರಂತೆಯೇ ಇರುವ ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ಗಳಿವೆ.

ಈಗಿನ ಕಾಲದ ಕಾಫಿಯ ಮತ್ತು ಕಾಫಿಶಾಪ್‌ನ ಜನಪ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಡ್‌ '''ಮೆಕ್‌ಕೆಫೆ''' ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಕೆಫೆಯ ವಿಧಾನದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕೂಡ ಸ್ಟಾರ್‌ಬಕ್ಸ್‌ನ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಮೆಕ್‌ಕೆಫೆಯು ಕಲ್ಪನೆಯು ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೯೩ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಶುರುವಾಯಿತು.  ಇದು ಬಹುತೇಕ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಬಹುತೇಕ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ಗಳು ಮೆಕ್‌ಕೆಫೆಗಳನ್ನು ತನ್ನ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೇ ಹೊಂದಿವೆ. ತಾಸ್ಮೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಳಿಗೆಗಳು ಮೆಕ್‌ಕೆಫೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳು ಇದನ್ನು ಬಹುಬೇಗನೇ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಕೆಲವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮಳಿಗೆಗಳು ಗಮನಿಸಿದಂತೆ ಮೆಕ್‌ಕೆಫೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ ನಂತರ ೬೦% ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿವೆ. ೨೦೦೩ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ೬೦೦ ಮೆಕ್‌ಕೆಫೆಗಳು ಇದ್ದವು.

ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅನಿಲ ನೆಲೆಗಳ/ಮೂಲ ಸೌಕರ್ಯಗಳ ತಾಣಗಳಿಗೆ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-14996359.html|title=McDonald's and BP test combined operations. (McDonald's Restaurants; BP Oil Co.)|archiveurl=https://archive.today/20130103195420/http://www.highbeam.com/Search?searchTerm=McDonald's+and+BP+test+combined+operations.+(McDonald's+Restaurants+BP+Oil+Co.)&amp;searchType=Article&amp;currentPage=0&amp;orderBy=|archivedate=2013-01-03|access-date=2011-03-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಸಂಬಂದಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ಉಳಿದವುಗಳನ್ನು '''ಮ್ಯಾಕ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌''' ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವು ನಿಯಮಿತ ಜನರು ಕೂರಬಹುದಾದ ಜಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅವು ಶಾಪಿಂಗ್‌ ಮಾಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಇತರ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ಗಳು ವಾಲ್‌ ಮಾರ್ಟ ಮಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. '''ಮ್ಯಾಕ್‌ಸ್ಟಾಪ್‌'''  ಇವು ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ವಾಹನಗಳ ಖರೀದಿ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು ಟ್ರಕ್‌ಗಳು ನಿಲ್ಲುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&amp;s_site=miami&amp;p_multi=MH&amp;p_theme=realcities&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0EB3604178F30F7B&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM|title=MCDONALD'S SERVES UP 'MCSTOP' – ITS RESTAURANT FOR BIG CROWDS|access-date=2011-03-24|archive-date=2012-07-11|archive-url=https://archive.today/20120711202642/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=MH&amp;s_site=miami&amp;p_multi=MH&amp;p_theme=realcities&amp;p_action=search&amp;p_maxdocs=200&amp;p_topdoc=1&amp;p_text_direct-0=0EB3604178F30F7B&amp;p_field_direct-0=document_id&amp;p_perpage=10&amp;p_sort=YMD_date:D&amp;s_trackval=GooglePM|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ಆಟದ ಮೈದಾನಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:McDonald's with Prominent Playland.JPG|thumb|right|200px|ಪನೊರಮಾ ಸಿಟಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ರೆಸ್ಟೊರಂಟ್‌]]
ಕೆಲವು ಉಪನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ಗಳು ಬಹುದೊಡ್ಡ ಒಳ ಮತ್ತು ಹೊರ ಕ್ರಿಡಾಂಗಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.  ಮೊದಲ ಆಪ್ತವಾದ ಈಜು ಕೊಳವೆಯ ಮಾದರಿಯ ಹೊಂಡ ಮತ್ತು ಎತ್ತರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಾದರಿಯ ಆಟದ ಮೈದಾನಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಆಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹೊಸದಾಗಿ ನವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು &quot;ಆರ್‌ ಜಿಮ್‌&quot; ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು.

=== ಮರುವಿನ್ಯಾಸ ===
[[ಚಿತ್ರ:Dudley town McDonnald's2002.jpg|thumb|right|200px|ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ನ ಸಮೀಪದ ಡ್ಯೂಡ್ಲಿ ಟೌನ್‌, ಮ್ಯಾಕ್‌ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌, 2002ರಲ್ಲಿಅದು ಹಳೆಯ ಕೆಂಪು, ಬಂಗಾರದ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಬೂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿತ್ತು.]]
[[ಚಿತ್ರ:McDonald's Darlington2.jpg|thumb|right|200px|ಡಾರ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್‌ ಯುಕೆಯಲ್ಲಿಯ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌. ಇದು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ನ ಹೊಸ ರೂಪ.]]
೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ &quot;ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಚಿರಯೌವ್ವನದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ&quot; ಚಿನ್ಹೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿತು ಇದು ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಿಂದಿಚೆಗೆ ಆದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಮುರುತಿದ್ದುಪಡಿಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://moneycentral.msn.com/content/invest/extra/P150732.asp?GT1=8180|title=McDonald's wants a digital-age makeover|access-date=2011-03-24|archive-date=2006-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20060923173412/http://moneycentral.msn.com/content/invest/extra/P150732.asp?GT1=8180|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businessweek.com/magazine/content/06_20/b3984065.htm|title=Mickey D's McMakeover}}&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:McDonald's Bridge St, Banbury.jpg|thumb|right|200px|ಬ್ಯಾನ್‌ಬರಿ ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿಯ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌-2010.ಇದು 2002ರಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಹೊರಗಡೆ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ನೀಲಿ/ಬೂದು/ಕಂದುಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದೆ.]]

ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಚಿನ್ಹೆಯ ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಆದರೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಕೆಂಪುಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿಹೋಗುವಂತೆ ಬಣ್ಣದಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ಹಳದಿಯನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಬರುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಆಲಿವ್‌ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಸುಕು ಹಸಿರುಬಣ್ಣವನ್ನು ಕೂಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.  ಅವುಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವರ್ದನೆಗಾಗಿ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿಯೂ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮರಗಳನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಆಹ್ಲಾದಕರ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ತೂಗಾಡುವ ವಿದ್ಯುದ್ದಿಪಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಸಮಕಾಲಿನ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಗೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ತೂಗು ಹಾಕಲಾಯಿತು.

=== ವ್ಯವಹಾರ ಮಾದರಿ ===
ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ ತನ್ನ ಆಧಾಯವನ್ನು ಅಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡುವಿಕೆಯ, ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೂಲಕ, ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಿದೆ.  ಅಂದಾಜು ಶೇ.೧೫ ರಷ್ಟು ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟುಗಳು ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೆಶನ್‌ನ ನೇರವಾದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಉಳಿದವುಗಳು ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೂಲಕವೂ ಮತ್ತು ಜಂಟಿ ಆಯೋಜಕತ್ವದಲ್ಲಿಯೂ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ.
ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ನೀತಿಯು ಉಳಿದ ಪಾಸ್ಟ್‌ಫುಡ್‌ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಿನ್ನವಾಗಿದೆ.  ಉಳಿದ ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯತ್ವದಂತೆಯೆ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ವಿಧಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಮಾರಾಟದ ಶೇಕಡಾವಾರು ಲೆಕ್ಕದ ಮೇಲೆಯೂ ತನ್ನ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಬಾಡಿಗೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು ಅದೂ ಕೂಡ ಮಾರಾಟದ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯತ್ವದ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯು  ಪ್ರದೇಶಗಳು,ದೇಶಗಳು, ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ ತಾನು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಖರೀದಿಸಲೂ ಬಹುದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಲೀಸ್‌ ಮೂಲಕವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು ಸ್ಥಳದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿ ನೀತಿಯು ಬಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶೇ.೩೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ರೆಸ್ಟಾರಂಟುಗಳು ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮಿತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ರೆಸ್ಟಾರಂಟುಗಳು ಕಂಪನಿಯ ಸ್ವಂತ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆ. ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ತನ್ನ ಫ್ರಾಂಚಿಸಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರರನ್ನು ಇಲ್ಲಿನೋಯ್ಸ್‌ನ ಓಕ್‌ ಬ್ರೂಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹ್ಯಾಮ್‌ಬರ್ಗರ್‌  ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟುಗಳು ಜಂಟಿ ಒಪ್ಪಂದ(ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಿಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರಗಳ)ದಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿವೆ.

ಕಂಪನಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಿ ನೀತಿಯಂತೆ ಅವು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯತ್ವದಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಮೂರನೇ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾದ ಮೂರನೇ ಸಾಮಗ್ರಿ ಸರಬರಾಜು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಸರಬರಾಜು ಆಗುವಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

''ಫಾಸ್ಟ್‌ ಫುಡ್‌ ನೇಷನ್‌'' ನ ಎರಿಕ್‌ ಕ್ಲೊಸರ್‌ (೨೦೦೧)ರ ಪ್ರಕಾರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ಎಂಟು ಜನ ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಕಾರ್ಮಿಕನು ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನದ ಮಟ್ಟಿಗಾದರೂ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ನ ನೌಕರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. (ಒಂದು ಸುದ್ದಿಯ ತುಣುಕಿನ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಹತ್ತು ಸುಳ್ಳು ಸುದ್ದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂಬ ವದಂತಿ ಇದೆ.)  ಆ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಕಾರ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಆಟದ ಮೈದಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಎಕೈಕ ದನದ ಮಾಂಸದ, ಹಂದಿಯ ಮಾಂಸದ, [[ಆಲೂಗಡ್ಡೆ]]ಯ ಮತ್ತು [[ಸೇಬು|ಸೇಬು ಹಣ್ಣಿ]]ನ ಖರೀದಿಯ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ. ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಮಾಂಸದ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಅದು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿರುವ ದೇಶವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ.

=== ಶೇರು ದಾರರಿಗೆ ನೀಡುವ ಡಿವಿಡೆಂಡ್‌ ಪಾವತಿ ===
ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಡಿವಿಡೆಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಅವಧಿಯನ್ನು ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ನಗದೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಅವಧಿ&lt;ref name=&quot;ReutersOnMcDividend&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/rbssConsumerGoodsAndRetailNews/idUSN2447000720090924 |title='&amp;#39;McDonald's raises cash dividend by 10%'&amp;#39; Reuters.com, retrieved 9/28/2009 |publisher=Reuters.com |date= September 24, 2009|accessdate=2010-08-27 | first=Lisa | last=Baertlein}}&lt;/ref&gt; ಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಶೇರುದಾರರನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕುಲೀನ S&amp;amp;P ೫೦೦ ಡಿವಿಡೆಂಡ್‌ ಪಡೆಯುವವರ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;investopediaDivAristocrat&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.investopedia.com/terms/s/sp-dividend-aristocrats.asp |title=Definition of S&amp;P 500 Aristocrat at Investopedia |publisher=Investopedia.com |date= |accessdate=2010-08-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;seekAlphaFullListDivArist&quot;&gt;{{cite web|url=http://seekingalpha.com/article/111974-s-p-s-2009-dividend-aristocrats-who-made-the-cut |title=List of 2009 Dividend Aristocrats via Seeking Alpha, retrieved 10/1/2009 |publisher=Seekingalpha.com |date=2008-12-23 |accessdate=2010-08-27}}&lt;/ref&gt;

== ವಿವಾದಗಳು ==
ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಅಮೆರಿಕಾ ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಉದಾಹರಣೆಯಾದ ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ತನ್ನ ಆಹಾರ ವಿವರಗಳಿಂದ (ಮೆನು), ಉದ್ಯಮ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು.

ಈ ಟೀಕೆಗಳಿಗೆ ''ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಸ್ ವಿ ಮಾರಿಸ್ &amp;amp; ಸ್ಟೀಲ್''  ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದ ಮ್ಯಾಕ್‌ಲಿಬೆಲ್ ಟ್ರಯಲ್‌‍ ಇದು ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದಿಗಳ ಸಣ್ಣ ತಂಡವು ಲಂಡನ್‌‍ನ ಗ್ರೀನ್ ಪೀಸ್ (ಗ್ರೀನ್ ಪೀಸ್‌ನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಪರ್ಕ ಇಲ್ಲ) ನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡು ''ವಾಟ್ಸ್‌ ರಾಂಗ್‌ ವಿಥ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌?''  ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ವಿತರಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾರಿಸರಿಕವಾಗಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್ ಈ ತಂಡಕ್ಕೆ ಇಂತಹ ಬರಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸದಿರುವಂತೆ (ಬರೆಯದಿರುವಂತೆ) ಮತ್ತು ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸುವಂತೆ ತಾಕೀತು ಮಾಡಿತು. ಜತೆಗೆ ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಇಬ್ಬರು ತೀವ್ರವಾದಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅವರ ಮೇಲೆ ಮಾನನಷ್ಟ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಿವಿಲ್ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಾರ ಹೂಡಲಾಯಿತು.  ಮ್ಯಾಕ್‌ ಲಿಬೆಲ್ ಟ್ರಯಲ್ ಎಂಬ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.

ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಮೇಲೆ ವಿರೋಧಗಳು ಇದ್ದಾಗ್ಯೂ, ‘ಮ್ಯಾಕ್ ಜಾಬ್’ (&quot;McJob&quot;) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ''ಮೆರ್ರಿಯಮ್-ವೆಬ್ ಸ್ಟರ್ಸ್ ಕೊಲಿಗೈಟ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ (Merriam-Webster's Collegiate Dictionary)''  ಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cnn.com/2003/SHOWBIZ/books/11/11/offbeat.mcjob.ap/|title=CNN.com – Merriam-Webster: 'McJob' is here to stay – Nov. 11, 2003&lt;!-- Bot generated title --&gt;|archiveurl=https://web.archive.org/web/20031118175336/http://www.cnn.com/2003/SHOWBIZ/books/11/11/offbeat.mcjob.ap/|archivedate=2003-11-18}} {{Dead link|date=August 2010|bot=RjwilmsiBot}}&lt;/ref&gt;  ಇದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳ ನೀಡುವ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಪ ಮಟ್ಟದ ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಇದ್ದರೆ ಸಾಕು ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲು ಸಣ್ಣ ಸದಾವಕಾಶ ಎಂದು ವಿಷದೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title = McJob |publisher = Merriam-Webster's Online Dictionary |year = 1986 |url = http://www.merriam-webster.com/dictionary/mcjob |accessdate = 2009-11-29}}&lt;/ref&gt;
ಮೆರ್ರಿಯಂ-ವೆಬ್ ಸ್ಟರ್ ಗೆ ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ನ ಮಾಜಿ ಸಿಇಓ ಜಿಮ್ ಕೆಂಟಾಲುಪೊ ಎಂಬುವರು ಬಹಿರಂಗ ಪತ್ರವನ್ನು ಬರೆದು (&quot;slap in the face&quot; to all restaurant employees) ಎಲ್ಲ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಕಪಾಳಕ್ಕೆ ಹೊಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿರುವುದನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ಮೆಕ್ ಜಾಬ್ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸರಿಹೊಂದುವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಕರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ('teaches responsibility.'&quot; ) ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ಮೆರ್ರಿಯಮ್- ವೆಬ್ ಸ್ಟರ್, ನಾವು ನಿಖರವಾದ ಮತ್ತು ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣವಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web  | last = AFP | title = McDonald's upset over McJob title | date = November 12, 2003 | url = http://www.abc.net.au/news/newsitems/200311/s987302.htm  | accessdate = October 18, 2009}}&lt;/ref&gt;

೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ನ ಜಾಗತೀಕರಣ ವಿರುದ್ಧದ ತೀವ್ರಗಾಮಿ ಜೋಸ್ ಬೋವ್ ಎಂಬಾತ ಈ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ ಅರ್ಧ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದ್ದ ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದನು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/bbcfour/documentaries/profile/jose_bove.shtml |title=José Bové |accessdate=2008-05-29 |quote=In 1999, Bove spent another three weeks in jail after he led activists in the destruction of – guess what – a branch of McDonald's. For Bove, the golden arches represent the industrialization of all food production, the worst of &quot;malbouffe – bad food&quot;. For the anti-global movement, his imprisonment made him one of its first martyrs. |publisher=BBC |archive-url=https://web.archive.org/web/20110417001343/http://www.bbc.co.uk/bbcfour/documentaries/profile/jose_bove.shtml |archive-date=2011-04-17 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಎರಿಕ್ ಕ್ಲೊಸ್ಸರ್‌ನ ಪುಸ್ತಕ ''ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್ ನೇಷನ್‌‍'' ನಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ನ ಉದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿರುವ ಆರೋಪಗಳೆಂದರೆ ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (ಉಳಿದ ಶೀಘ್ರ ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ) ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಿಂದ ಇದರ ಲಾಭವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಜನರ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ.  ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ನ ಜಾಹೀರಾತು ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.  ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಶೀಘ್ರ ಆಹಾರ (ಫಾಸ್ಟ್ ಫುಡ್) ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಿದ್ದರೂ ಸಹ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ.

ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ವು ಟಾಯ್ಸ್ ನ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿತರಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಊಟವೂ ಸಹ ಸೇರಿದೆ.&lt;ref name=&quot;FoodDrinkBook&quot;&gt;
{{Cite book
  | last = Smith
  | first = Andrew F.
  | authorlink =
  | title = The Oxford companion to American food and drink
  | url = https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_e9i9
  | publisher = Oxford University Press US
  | year = 2007
  | location =
  | page = [https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_e9i9/page/371 371]
  | isbn = 9780195307962}}
&lt;/ref&gt;  ಮಕ್ಕಳು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಟಾಯ್ಸ್ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಇದರ ಮೇಲಿರುವ ಆಪಾದನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆಹಾರದ ಸಮಸ್ಯೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆ ಸಹ ಸೇರಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news
  | last = Katz
  | first = Neil
  | authorlink = 
  | title = McDonald's and Toy Lawsuit: Are &quot;Happy Meals&quot; Tricking Kids?
  | publisher = CBS News
  | date = 2010-06-23
  | url = http://www.cbsnews.com/8301-504763_162-20008571-10391704.html
  | accessdate = 2010-09-14
  | archiveurl = https://archive.today/20120722085229/http://www.cbsnews.com/8301-504763_162-20008571-10391704.html
  | archivedate = 2012-07-22
  | url-status = live
  }}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಾಹಾರ ತಂಡಗಳು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದು]]ಗಳು ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧೀಯರು ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ನವರು ಅವರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಫ್ರೈಯನ್ನು ಸಸ್ಯಾಹಾರ ಎಂದು ತಪ್ಪು ತಿಳಿವಳಿಕೆ ನೀಡಿ ಇದರಲ್ಲಿ ದನದ ಮಾಂಸವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ್ದರ ವಿರುದ್ಧ ಕೋರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ದಾವೆ ಹೂಡಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hbharti.com/h_bharti_mcd/mcdonlads%20_letter_05_05_93.jpg|title=Letter from McDonald's headquarters claiming fries are vegetarian|access-date=2011-03-24|archive-date=2011-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110711151818/http://hbharti.com/h_bharti_mcd/mcdonlads%20_letter_05_05_93.jpg|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Centerfold Stripper Midgets Chickens 39 2010 Shankbone.jpg|thumb|200px|ಪೆಟಾ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಕೋಳಿಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆ ತೊಟ್ಟು ಟೈಮ್ಸ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್‌ನ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಮಳಿಗೆಯ ಎದುರು ಕಂಪೆನಿಯ ಪ್ರಾಣಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕುರಿತು ವಾಗ್ವಾದ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು.]]
ಪೀಪಲ್‌ ಫಾರ್ ದಿ ಎಥಿಕಲ್ ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಎನಿಮಲ್ಸ್‌ (PETA) ಪೇಟಾ ವು ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಿ  ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಲುವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇದರ ವಿತರಕು ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಸಾಕಷ್ಟು ಒತ್ತಡವನ್ನು ತಂದಿತು.&lt;ref&gt;ಡೇವಿಡ್ ಸ್ಟೆರೆಟ್‌, “[http://www.chicagobusiness.com/article/20100211/NEWS07/200037077/mcdonalds-being-ambushed-by-peta ಮ್ಯಾಕ್‌ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌  ಬಿಯಿಂಗ್ ಆಂಬುಷ್ಡ್ ಬೈ ಪೆಟಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120417152845/http://www.chicagobusiness.com/article/20100211/NEWS07/200037077/mcdonalds-being-ambushed-by-peta |date=2012-04-17 }},” ChicagoBusiness.com, ೧೧ ಫೆಬ್ರುವರಿ. ೨೦೧೦.&lt;/ref&gt;  ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಸ್ಕರಣಾಕಾರರು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕೊರಳಿಗೆ ಸಂಕೋಲೆಗಳನ್ನು ಬಿಗಿದು ಅವುಗಳನ್ನು ತಲೆಕೆಳಗೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಉದ್ದಗೆ ಕತ್ತರಿಸುವ ಮೊದಲು ನೀರಿನ ಟಬ್ ಒಳಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಗುವುದು.&lt;ref&gt;ಕ್ಯಾಥರಿನ್ ಗ್ಲೋವರ್‌, “[http://www.bnet.com/blog/food/peta-vs-mcdonalds-the-nicest-way-to-kill-a-chicken/484%20%20 ಪೆಟಾ vs.ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್:ನೈಸೆಸ್ಟ್‌ ವೇ ಟು ಕಿಲ್ ಎ ಚಿಕನ್‌],” ಬಿಎನ್‍ಇಟಿ ೨೦ ಫೆಬ್ರುವರಿ. ೨೦೦೯.&lt;/ref&gt;  ಪೇಟಾವು ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸಾಯಿಸುವುದರ ಬದಲು ಗ್ಯಾಸ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿ ಸಾಯಿಸಬಹುದು ಎಂದು ವಾದಿಸಿತು. (ಈ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕಂಟ್ರೋಲ್ಡ್‌  ಅಟ್ಮಾಸ್ಪಿಯರ್‌ ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್‌  or CAK) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿತು.&lt;ref&gt;PETA, &quot;ಮ್ಯಾಕ್‌ ಕ್ರೂಯಾಲ್ಟಿ,  ಐ ಆಮ್ ಹೇಟಿಂಗ್‌ ಇಟ್,&quot; [http://www.mccruelty.com/default.aspx%20%20 McCruelty.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623115953/http://www.mccruelty.com/default.aspx |date=2011-06-23 }} {{Cite web |url=http://www.mccruelty.com/default.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2011-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110623115953/http://www.mccruelty.com/default.aspx |archive-date=2011-06-23 |url-status=bot: unknown}}, ಕೊನೆಯಯದಾಗಿ ನೋಡಿದ್ದು ೧೪ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೦&lt;/ref&gt;  ಸಿಎಕೆ ಮತ್ತು ಸಿಎಎಸ್ (controlled atmosphere stunning”) ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುರೋಪ್ ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಗ್ಲೋವರ್‌&lt;/ref&gt;

ಮೋರ್ಗ್ಯಾನ್ ಸ್ಪರ್ಲೋಕ್ಸ್‌‍ನ ೨೦೦೪ರ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ ಸಿನಿಮಾ  ''’ಸುಪರ್ ಸೈಜ್ ಮಿ’ '' ಹೇಳುವಂತೆ, ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಆಹಾರವು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವನ್ನು ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದೆ. ಮತ್ತು ಈ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಆಹಾರದ ಪೌಷ್ಠಿಕಾಂಶದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ.  ಆರು ವಾರಗಳ ನಂತರ ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಾಗ, ಉತ್ತಮ ಗಾತ್ರ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕರ ಸಂತೋಷ ಊಟ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ ಡೊನಾಲ್ಡ್  ಘೋಷಿಸಿತು.

ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್  ಕೋಳಿಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಆಹಾರವಾದ ಸೋಯಾ ಅವರೆಯನ್ನು ಕೃಷಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ವು ವಿತರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಬ್ರೆಸಿಲ್ ನಿಂದಲೇ ನೇರವಾಗಿ ರವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.  ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ ಗ್ರೀನ್ ಪೀಸ್ ತೀವ್ರವಾದಿಗಳು ಈ ಸೋಯಾವು ಕೇವಲ [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಜಿಲ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ ಅಮೆಜಾನ್‌ ನ ಮಳೆಕಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವುದಲ್ಲದೇ, ಸೋಯಾವನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ಸ್ಥಳೀಯ ರೈತರನ್ನು [[ಅಪರಾಧ|ಹೆದರಿಸಿ]] ಅವರ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು. ಈ ಆರೋಪವು ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ ನ ಗಿರಾಕಿಯಾದ ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಆದುದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Greenpeace International |title=We're trashin'it, How McDonald's is eating up the Amazon |format=PDF |url=http://www.greenpeace.org.uk/media/reports/were-trashin-it |date=April 2006 |accessdate=2008-12-15 |archive-date=2011-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110327152707/http://www.greenpeace.org.uk/media/reports/were-trashin-it |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ವಾದಗಳು ===
ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧ ಹಾಗೂ ಒತ್ತಡಗಳು ಬಂದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ವು ತನ್ನ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರೋಗ್ಯಯುತ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಆಹಾರಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು. ಮತ್ತು ಇದರ ಜತೆ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಸಬರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾಟ್‌ ಬ್ಯಾಡ್‌ ಫಾರ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಜಾಬ್‌ ಹೊಸ ಘೋಷ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿತು.&lt;ref name=&quot;mcjob&quot;&gt;{{cite news | url=https://www.theguardian.com/media/organgrinder/2006/apr/20/post3 | title=Not bad for a McJob? | accessdate=2009-03-30 | author=Sweney, Mark | date=2006-04-20 | publisher=The Guardian | location=London}}&lt;/ref&gt; ಮ್ಯಾಕ್‍ ಜಾಬ್ ಎಂಬ ಶಬ್ಧವನ್ನು ೧೯೮೦ರ&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20031118175336/http://www.cnn.com/2003/SHOWBIZ/books/11/11/offbeat.mcjob.ap/ ಮೆರಿಯನ್‌-ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್: 'ಮ್ಯಾಕ್‌ಜಾಬ್‌' ಈಸ್‌ ಹಿಯರ್ ಟು ಸ್ಟೇ]&quot;. ''ದಿ ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌''. ನವೆಂಬರ್ ೧೧, ೨೦೦೩.&lt;/ref&gt; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು). ಮತ್ತು ನಂತರ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಗಳಿಸಿದ್ದು ಕೆನಡಾದ ಕಾದಂಬರಿಗಾರ ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಕೋಪ್ಲಾಂಡ್‌ನು ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕ ಜನರೇಶನ್ ಎಕ್ಸ್‌‍ನಲ್ಲಿ'' [[Generation X: Tales for an Accelerated Culture|Tales for an Accelerated Culture]]''  ತಂಗಳು ಶಬ್ಧವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಹಣ ಪಾವತಿಗೆ, ಸೃಜನಶೀಲವಲ್ಲದ ಕೆಲಸದ ಜತೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಲಾಭ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ರಕ್ಷಣೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ತನ್ನ ಉಪಾಯದಿಂದ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಚರ್ಚೆಗೆ ಈಡಾಯಿತು.  ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ಜಾಹೀರಾತನ್ನು &quot;Would you like a career with that?&quot; (ನೀವು ಇದರ ಮೂಲಕ ನಿಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೀರಾ?) ಎಂಬ ಘೋಷವಾಕ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಜಾಹೀರಾತು ಐರಿಷ್ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡಿತು.  ಇದರಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಕೆಲಸವನ್ನು ವಿವಿಧ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

ಗ್ರಾಹಕರ ಆಸಕ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಕೊಟ್ಟು ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮತ್ತ ಸೆಳೆಯಲು, ಶೀಘ್ರ ಆಹಾರ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿ{{when|date=March 2011}}, [[ಕಾಫಿ|ಕಾಫಿ ಬೀನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಹಾಲು|ಹಾಲನ್ನು]] ವಿತರಣೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.  ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸ್ಟೀವ್ ಈಸ್ಟರ್ ಬ್ರೂಕ್ ಹೇಳುವಂತೆ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗ್ರಾಹಕರು ತಾವು ಕೊಳ್ಳುವ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನೀಯಗಳು ತಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಮೂಲ ಮತ್ತು ನೀತಿಯನ್ನು ಉಳ್ಳದ್ದೇ ಎಂದು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಕಾಫಿಯನ್ನು ಮಳೆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಂಶಗಳಿಂದ ಬೆಳೆಯುವ [[ಬೆಳಗಾರರ ಗುಂಪಿ|ಬೆಳಗಾರರ ಗುಂಪಿನಿಂದ]] ಪ್ರಮಾಣಿಕೃತಗೊಂಡ ಬೀನ್ಸ್ ಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಪಾನಿಯ ಮತ್ತು ತಂಪು ಪಾನೀಯ ಹಾಗೂ ಮಿಲ್ಕ್ ಶೇಕ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಹಾಲಿಗಾಗಿ [[ಜೈವಿಕ ಆಹಾರ|ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮೂಲ]]ಗಳನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿರಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Ian  Ashbridge |url=http://www.fwi.co.uk/Articles/2007/07/03/104864/mcdonalds-milk-goes-organic.html |title=McDonald's milk goes organic – 03/07/2007 – FarmersWeekly |publisher=Fwi.co.uk |date=2007-07-03 |accessdate=2010-08-27 |archive-date=2009-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090924170519/http://www.fwi.co.uk/Articles/2007/07/03/104864/mcdonalds-milk-goes-organic.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೮, ಮೇ ೨೨ರಂದು ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಘೋಷಣೆಯೊಂದನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿತು. ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಫ್ರೈ ಅಡುಗೆಗೆ ಬಳಸುವ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಬ್ಬಿನಂಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾಸಿವೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಧಾನ್ಯಗಳ ಜತೆ ಹಾಗೂ ಸೋಯಾ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಯಾ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಇದರ ಖರಿದ ಪದಾರ್ಥಗಳಾದ ಪೀಸ್ ಮತ್ತು ಕುಕೀಸ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ibtimes.com/articles/20080522/mcdonald-039-holds-down-dollar-meal-making-menu-healthier.htm|title=ibtimes.com, McDonald's Holds down Dollar Meal, Making Menu Healthier|access-date=2011-03-24|archive-date=2011-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929150715/http://www.ibtimes.com/articles/20080522/mcdonald-039-holds-down-dollar-meal-making-menu-healthier.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gmanews.tv/story/96850/McDonalds-says-all-US-french-fries-cooked-in-zero-trans-fat-oil|publisher=www.gmanews|title=McDonald's says all US French fries cooked in zero-trans-fat oil}}&lt;/ref&gt;

ಸಿಎಕೆ ಅಥವಾ ಸಿಎಎಸ್ ವಿಧಾನದಿಂದ ಕೊಲ್ಲುವ ವಿತರಕರಿಂದ ಕೋಳಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮೆಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಹೇಳುವಂತೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಿಎಎಸ್ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.&lt;ref&gt;[http://www.aboutmcdonalds.com/etc/medialib/aboutMcDonalds/corporate_governance.Par.47812.File.dat/CAS_REPORT_2009.pdf ಮ್ಯಾಕ್‌ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‍, “ರಿಪೋರ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ರಿಸ್ಪಾನ್ಸಿಬಿಲಿಟಿ ಕಮೀಟಿ ಆಫ್ ದಿ ಬೋರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಡೈರೆಕಟರ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್,” 19 ನವೆಂಬರ್. 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717033700/http://www.aboutmcdonalds.com/etc/medialib/aboutMcDonalds/corporate_governance.Par.47812.File.dat/CAS_REPORT_2009.pdf |date=2011-07-17 }}.&lt;/ref&gt;

=== ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆ/ಮಾಹಿತಿಗಳು ===
ಎಪ್ರಿಲ್‌ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌  ತನ್ನ ೧೧ ಮಾರ್ಪಾಡು ಹೊಂದಿದ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಅನಿಲವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಇಂಗಾಲ ಡೈ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಣೆ ಹೊರಡಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಯೋಲಾ ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್  ಸರ್ವಿಸ್‌ನವರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದಕ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌  ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಜೈವಿಕ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಗಟಕಗಳು ಸಾಕಷ್ಟಿಲ್ಲದೇ ಇರುವುದರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.businessgreen.com/business-green/news/2214193/mcdonald-hails-success-waste &quot;][http://www.businessgreen.com/business-green/news/2214193/mcdonald-hails-success-waste ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ಹೇಲ್ಸ್ ಸಕ್ಸೆಸ್ ಆಫ್ ವೇಸ್ಟ್‌]-ಟು-ಎನರ್ಜಿ ಟ್ರಯಲ್&quot; ''ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ಗ್ರೀನ್.ಕಾಮ್''  ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೪, ೨೦೦೮. ಪಡೆದದ್ದು: ಏಪ್ರಿಲ್ ೩, ೨೦೦೮.&lt;/ref&gt; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌  ತನ್ನ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ನ ಸಸ್ಯ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಡಿಸೇಲ್‌ ಟ್ರಕ್‌ಗಳ ಇಂದವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.herald-dispatch.com/business/x1705909477 &quot;ಲೋಕಲ್ ವುಮೆನ್ ಕ್ರಿಯೇಟ್ಸ್ ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟಲ್-ಫ್ರೆಂಡ್ಲಿ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522102553/http://www.herald-dispatch.com/business/x1705909477 |date=2011-05-22 }} ''herald-dispatch.com''. ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯, ೨೦೦೮. ಪಡೆದದ್ದು: ಏಪ್ರಿಲ್ ೩, ೨೦೦೮.&lt;/ref&gt;

ಮುಂದುವರೆದು ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ನವರು ತಮ್ಮ ಕೆಲವು ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಡಲು ಪಾತ್ರೆಗಳಿಗಾಗಿ ತೆನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಜೈವಿಕ ಪ್ರಾಸ್ಟಿಕ್‌ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಒಂದು ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ೩೦% ರಿಂದ ೮೦% ರಷ್ಟು ಇಂಗಾಲದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಳಿತಾಯವಾಗುವುದು ಎಂದು ಗಾರ್ಡಿಯನ್‌ ವರದಿಯು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ತರಹದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳು ಉಳಿದವುಗಳಿಗಿಂತ ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾಗಿದ್ದು ಉಪಯೋಗಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಕರಗಿ ಹೋಗುವ ಗುಣವನ್ನೂ ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ತರಹದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳ ಮುರುಬಳಕೆಗೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡುವಾಗ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಹಸಿರು ಮನೆ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಈ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಕೊಳಕಾಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮರು ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/environment/2008/apr/26/waste.pollution &quot;'ಸಸ್ಟೇನೆಬಲ್ ಬಯೋ-ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕ್ಯಾನ್ ಡ್ಯಾಮೇಜ್ ದಿ ಎನ್ವಿರಾನ್‌ಮೆಂಟ್‌&quot;] ''guardian.co.uk''. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೬, ೨೦೦೮. ೨೦೦೮ ಮೇ ೨೨ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು&lt;/ref&gt;

ಅಮೇರಿಕಾದ ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯು ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಇವರು ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿ ಗಟ್ಟಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಮತ್ತು  ಮರು ಬಳಕೆಯಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.epa.gov/wastewise/industry/id-food.htm|title=U.S. Environmental Protection Agency|accessdate=April 17, 2008}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ವಿದ್ಯುತ್‌ ಮಿತ ಬಳಕೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ಸದ್ಬಳಕೆ, ವಸ್ತುಗಳ ಪುಸರ್ಬಳಕೆ, ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿನ ಹಿಡಿತ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ತನ್ನ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mcdonalds.com/corp/values/place/environment.html|title=McDonald's Corporation website|accessdate=April 17, 2008|archive-date=ಮೇ 31, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531025255/http://www.mcdonalds.com/corp/values/place/environment.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಶಕ್ತಿಯ ವ್ಯಯದಲ್ಲಿ ಶೇ.೨೫ರಷ್ಟನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಇವರು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾದರಿಯ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ ತೆರೆದಿದ್ದು  ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಮಾದರಿಯಾಗುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ವಿಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟನ್ನು ಹಸಿರು ರಕ್ಷಣೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದಲೇ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ.ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿನ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಶಕ್ತಿ ಉಳಿತಾಯದ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಮಳೆ ನೀರು ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಆಕಾಶದ ಬೆಳಕನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಳಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಟೆಬಲ್‌ ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಮರು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸುವುದು ಮುಂತಾದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Goodman, Matthew|title=Big Mac, hold the CO2|date=April 5, 2009|url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/retailing/article6035749.ece|publisher=The Sunday Times|access-date=ಮಾರ್ಚ್ 24, 2011|archive-date=ಜೂನ್ 11, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110611202525/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/retailing/article6035749.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ೧೯೭೦ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಯತ್ನವಾದ ಪರಿಸರ ರಕ್ಷಣೆಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿರೋಧಗಳು ಕೇಳಿಬಂದಾಗ ತನ್ನ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.umich.edu/~nppcpub/resources/compendia/CORPpdfs/CORPcaseA.pdf|title= National Pollution Prevention Center for Higher Education|format=PDF}}&lt;/ref&gt; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಿಗ್‌ಮ್ಯಾಕ್‌, ಫ್ರೈಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ನಲವತ್ತಾರು ಗ್ರಾಂಗಳ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ ಇವತ್ತಿಗೆ ಅದರ ತೂಕ ಶೇ.೪೬ಉಳಿತಾಯದೊಂದಿಗೆ  ೨೫ಗ್ರಾಂಗಳಷ್ಟಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=Environmental|title=Defense Fund. Task Force Report. p. 42.}}&lt;/ref&gt; ಕೊಲಾಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಗಣೆಗಾಗಿ ಬೇರೆ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಕಿಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಬದಲಾಗಿ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಕೋಲಾ ತುಂಬಿದ ಟ್ರಕ್‌ಗಳಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ತನ್ನ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಘಟಕಕ್ಕೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡು ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ವರ್ಷವೊಂದಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url= Environmental|title=Defense Fund and McDonald's Corporation. Waste Reduction Task Force Final Report. Oak Brook, IL: McDonald's, 1991. p. 22.}}&lt;/ref&gt; ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಕಟ್ಟುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರ ಮೂಲಕ ೨೪ ಮಿಲಿಯನ್‌ ಪೌಂಡ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉಳಿತಾಯವು ವರ್ಷವೊಂದಕ್ಕೆ ಉಳಿತಾಯವಾಗುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url= McDonald’s|title=Corporation. McDonald's Packaging — The Facts. Oak Brook, IL: McDonald’s, 1990. p. 7.}}&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸನಬದ್ಧ ಕೇಸು ==
{{Main|McDonald's legal cases}}

ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಹಲವಾರು ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ  ಶಾಮೀಲಾಗಿದ್ದು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳು  [[ಟ್ರೇಡ್ ಮಾರ್ಕ್ (ವಾಣಿಜ್ಯ ಸೂಚಕ ಚಿನ್ಹೆ )|ಟ್ರೇಡ್‌ ಮಾರ್ಕ್‌]] ಮೇಲಿನ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು.  ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರ ಮುದ್ರೆಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಎಮ್‌ಸಿ ಅಥವಾ ಎಂಎಸಿ (ಮ್ಯಾಕ್) ಎಂಬ ಭಾಗವನ್ನು ಬಿಡುವಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಹಲವಾರು ಆಹಾರ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು  ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿಯೇ ಬೆದರಿಸಿದೆ.  ಇನ್ನೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್, ಸುಮಾರು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದಿನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ (೧೯೫೨, ನವಂಬರ್ ೨೧, ಶೆರಿಫ್ ಕೋರ್ಟ್ ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರಾತ್ಕೆಲ್ವಿನ್) ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಉಪಾಹಾರಗೃಹದ ಮಾಲೀಕನಾದ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ನಿಂದ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೮, ೨೦೦೯ ರಂದು ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ನ ಮಲೇಶಿಯಾದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮ್ಯಾಕ್ ಕರ್ರಿ ಎಂದು ತನ್ನಿಂದಲೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಇನ್ನೊಂದು ಫಲಾಹಾರಮಂದಿರದ ವಿರುದ್ಧ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವು. ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ಇದು ಮಲೇಷ್ಯಾದ ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾದ ಫೆಡರಲ್‌ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಸೋತಿತು.&lt;ref&gt;ಬಿಬಿಸಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ನ್ಯೂಸ್ ಆರ್ಟಿಕಲ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೮, ೨೦೦೯ – http://news.bbc.co.uk/2/hi/8243270.stm&lt;/ref&gt;

ಇದು ಹಲವಾರು ಮಾನನಷ್ಟ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನೂ ಕೂಡಾ ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮ್ಯಾಕ್ ಲಿಬೆಲ್ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಪರಿಸರವಾದಿ, ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಬಲ್ಲಂತಹ ಹಸ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಎರಡು ಕ್ರಾಂತಿವಾದಿಗಳ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಜ್ಯ ಹೂಡಿವೆ. ಯುಕೆಯ ಕಾನೂನು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಸಮರ್ಥನೆಗಳು/ಘೋಷಣೆಗಳು ನಿಜವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆದುದರಿಂದ, ಮಾನನಷ್ಟಕರವಾದುದು ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರೊಬ್ಬರು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಆದರೂ, ಕಂಪನಿಯು ಕಿರುಹೊತ್ತಗೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸಮರ್ಥನೆಗಳು ನಿಜವಲ್ಲ, ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿಯೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ಕಿತ್ತುಹಾಕಬೇಕೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನೂ ಬಯಸಿತು. ಕಂಪನಿಗೆ ಮುಜುಗರವಾಗುವಂತೆ, ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಅಪಾದನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅಪಾದನೆಗಳು ಬೆಂಬಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.&lt;ref&gt;ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್ https://www.theguardian.com/news/೨೦೦೫/feb/೧೫/food.foodanddrink{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಹಿತ ಹಲವಾರು ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ತನ್ನ ಉಪಾಹಾರಗೃಹಗಳಲ್ಲೊಂದರಲ್ಲಿ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ದುಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕಂಪನಿಯು ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ  ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟರಿಂದ £೧೨,೪೦೦ಗಳಷ್ಟು ದಂಡವನ್ನು ಕಂಪನಿಗೆ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಾನೂನನ್ನು ಮುರಿದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಂಡವು ಕಂಪನಿಗೆ ವಿಧಿಸಿದ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತದ ದಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. (ಆರ್ ವಿ ೨೦೦೨ ಇಡಬ್ಲ್ಯೂಸಿಎ ಕ್ರಿಮ್ ೧೦೯೪). ಪಶ್ಚಿಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪರ್ಥ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦೦೭ರ ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ತನ್ನ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲೊಂದರಲ್ಲಿ ೧೫ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ಬಾಲಕರನ್ನು ದುಡಿಸಿಕೊಂಡಿದುದರ ವಿರುದ್ಧ ತನಗೆ ವಿಧಿಸಿಲಾದ ಐದು ಆಪಾದನೆಗಳ ಪರವಾಗಿ ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ೮,೦೦೦ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಡಾಲರುಗಳಷ್ಟು ದಂಡ ತೆತ್ತಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=McDonald's fined for employing underage workers|date=2007-04-12 |publisher=ABC News Online|url=http://www.abc.net.au/news/newsitems/200704/s1895071.htm|accessdate=2007-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070418214623/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200704/s1895071.htm|archivedate=2007-04-18}}&lt;/ref&gt;

ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿದಾದ ಅಪಕೀರ್ತಿ ಹೊತ್ತಿರುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವಿಚಾರವು &quot;ದ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಕಾಫೀ&quot; ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೆಲ್ಲಾ ಲೀಬೆಕ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ನ ತಾಜಾ ಕಾಫೀಯನ್ನು ತನ್ನ ಮೈಮೇಲೆ ತಾನೇ ಚೆಲ್ಲಿಕೊಂಡುದುದರಿಂದ  ತೀವ್ರತರವಾದ ಮೂರನೇ ಹಂತದ ಸುಟ್ಟ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದುದು.

ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಶ್‌ನ ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಐಡಲ್‌  ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಸಣ್ಣ ಪ್ರತಿಮೆಯು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ &quot;ನ್ಯೂ ವೇವ್ ನಿಗೆಲ್&quot; ಡೇವೊಸ್‌ ಎನರ್ಜಿ ಡೋಮ್‌  ಅನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ   ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಾಂಡ್‌ನ ಆಲ್ಬಮ್ ಹೊದಿಕೆಯಾದ'' &quot;ಫ್ರೀಡಂ ಆಫ್ ಚಾಯ್ಸ್&quot; '' ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಚಿತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ, ಇದು ಡೇವೋನ ಪದ್ಯ &quot;ಡಾಕ್ಟರ್ ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್&quot; ನ ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿಯ ರಾಗದಂತೇ ಇರುವ ನಾದವನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತದೆ. ಡೇವೋ &quot;ಎನರ್ಜಿ ಡೋಮ್‌&quot; ನ ಗ್ರಂಥಸ್ವಾಮ್ಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದನು ಹಾಗೂ, ಇದನ್ನೇ ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರ ಮುದ್ರೆಯನ್ನಾಗಿಯೂ ಬಳಸಿದನು. ಹಾಗೆಯೇ, ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡನು.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://featuresblogs.chicagotribune.com/entertainment_popmachine/2008/06/devo-looks-to-w.html |title=Devo looks to whip McDonald's good |author=Caro, Mark |publisher=Chicago Tribune |date=2008-06-26 |accessdate=2008-06-27 |archive-date=2011-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110624025242/http://featuresblogs.chicagotribune.com/entertainment_popmachine/2008/06/devo-looks-to-w.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:BigMacCombo.jpg|thumb|left|ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಬಿಗ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಕೊಂಬೊ ಊಟ, ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಫ್ರೈ ಮತ್ತು ಕೊಕಾ ಕೋಲಾದ ಜೊತೆಗೆ ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.]]
{{Main|McDonald's products}}
{{See also|McDonald's products (international)}}
ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಹ್ಯಾಂಬರ್ಗರ್ಸ್, ಚಿಕನ್ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಚ್‌ನ ಹಲವು ವಿಧಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು,  ಕರಿದ ತಾಜಾ ಮಾಂಸ, ತಂಪು ಪಾನೀಯಗಳು, ಉಪಾಹಾರ  ತಿನಿಸುಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಹಿ ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ವಿಫುಲವಾಗಿಯೇ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಸಲಾಡ್ ಮತ್ತು ತರಕಾರಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು, ಮುಚ್ಚಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ತಿಂಡಿತಿನಿಸುಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಮಾರುತ್ತವೆ. ಸಾರನ್ನು (ಸಾಂಬಾರು) ಒದಗಿಸುವ ಒಂದೇ ಒಂಡು ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್‌ ಅಂದರೆ, [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್]]  ದೇಶದ್ದಾಗಿದೆ. ಮಾದರಿ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪಟ್ಟಿಯು ತನ್ನ ವಿಶೇಷತೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು ಇದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಹಾರಾಭ್ಯಾಸಗಳ ನಿಬಂಧನೆಗೊ ಒಳಗಾಗಿರುವ ( ದನದ ಮಾಂಸವು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಿರ್ಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ [[ಭಾರತ]]ದಂತಹ) ಅಥವಾ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಬಹಳಷ್ಟು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಆಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವಂತೆ ([[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ|ಇಂಡೋನೇಶಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ರೈಸ್‌ನ್ನು ಮಾರುವಂತಹ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
{{-}}

== ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯ ==
[[ಚಿತ್ರ:McDonaldsHQIL.jpg|thumb|ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ಪ್ಲಾಜಾ- ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌‌ನ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳ]]
ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಪ್ಲಾಝಾವು ಇಲಿನಾಯಿಸ್‌ನ ಓಕ್ ಬ್ರೋಕ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ಓಕ್ ಬ್ರೋಕ್‌ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಪೌಲ್ ಬಟ್ಲರ್‌ನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದೃಢವಾಗಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;ಸ್ಟೀಲೆ, ಜೆಫ್ರಿ. &quot;[http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/32461979.html?dids=32461979:32461979&amp;amp;FMT=ABS&amp;amp;FMTS=ABS:FT&amp;amp;type=current&amp;amp;date=Jul+29%2C+1998&amp;amp;author=Jeffrey+Steele.+Special+to+the+Tribune.&amp;amp;pub=Chicago+Tribune&amp;amp;desc=OAK+BROOK+HISTORY+IN+CARING+HANDS+SOCIETY+PRESIDENT+IS+PART+OF+VILLAGE%27S+CHANGING+HERITAGE&amp;amp;pqatl=google ಓಕ್ ಬ್ರೂಕ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಇನ್ ಕೇರಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಈಸ್ ಪಾರ್ಟ್ ಆಫ್ ವಿಲೇಜಸ್ ಚೆಂಜಿಂಗ್ ಹೆರಿಟೇಜ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130525002552/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/32461979.html?dids=32461979:32461979&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:FT&amp;type=current&amp;date=Jul+29%2C+1998&amp;author=Jeffrey+Steele.+Special+to+the+Tribune.&amp;pub=Chicago+Tribune&amp;desc=OAK+BROOK+HISTORY+IN+CARING+HANDS+SOCIETY+PRESIDENT+IS+PART+OF+VILLAGE%27S+CHANGING+HERITAGE&amp;pqatl=google |date=2013-05-25 }}.&quot; ''ಷಿಕಾಗೋ ಟ್ರಿಬ್ಯುನ್‌.''  ಜುಲೈ ೨೦, ೨೦೦೬. ಪುಟ ೧೭) ೨೦೦೯ರ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ಚಿಕಾಗೋ ಲೂಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಓಕ್ ಬ್ರೂಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;Cross, Robert. &quot;[http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/648915512.html?dids=648915512:648915512&amp;amp;FMT=ABS&amp;amp;FMTS=ABS:AI&amp;amp;type=historic&amp;amp;date=Jan+09%2C+1972&amp;amp;author=&amp;amp;pub=Chicago+Tribune&amp;amp;desc=Inside+Hamburger+Central&amp;amp;pqatl=google ಇನ್‌ಸೈಡ್‌ ಹ್ಯಾಮ್‌ಬರ್ಗರ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524211040/http://pqasb.pqarchiver.com/chicagotribune/access/648915512.html?dids=648915512:648915512&amp;FMT=ABS&amp;FMTS=ABS:AI&amp;type=historic&amp;date=Jan+09%2C+1972&amp;author=&amp;pub=Chicago+Tribune&amp;desc=Inside+Hamburger+Central&amp;pqatl=google |date=2013-05-24 }}.&quot; ''ಷಿಕಾಗೋ ಟ್ರಿಬ್ಯುನ್‌.''  ಜನವರಿ ೯, ೧೯೭೨. G೧೮. ೨೦೦೯ರ ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ ೩೦ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

== ಜಾಹೀರಾತು ==
{{Main|McDonald's advertising}}
ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಜಾಹೀರಾತು ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾದ್ಯಮಗಳ ಜೊತೆಗೆ (ದೂರದರ್ಶನ, ರೇಡಿಯೋ ಮತ್ತು ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಗಳು), ಕಂಪನಿಯು ಜಾಹೀರಾತು ಹಲಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಿಗಳು, ಪುಟ್ಟ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು [[ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಓಲಂಪಿಕ್ ಆಟ]]ಗಳವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರಾಯೋಜಕರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧದ ಆಟಗಳಿಗೆ ಲಾಂಛನವಾಗಬಲ್ಲ ಕಿತ್ತಳೆಹಣ್ಣಿನ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ತಂಪುಗೊಳಿಸುವ ತಂಪುಕಾರಕಗಳ ಸದುಪಯೋಗವನ್ನು ಕೂಡಾ ಕಂಪನಿಯು ಕೂಡಾ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೂರದರ್ಶನ ಮಾದ್ಯಮವು ಕಂಪನಿಯ ಜಾಹೀರಾತು ತಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಇಂದಿನವರೆಗೆ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜಾಹೀರಾಗಿನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ೨೩ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಘೋಷಣಾ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು (ಆಕರ್ಷಕ ನುಡಿಗಳು) ಬಳಸಿದೆ ಹಾಗೂ, ರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಕೆಲವು ಇತರ ಘೋಷಣಾ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು  ಕೂಡಾ ಬಳಸಿದೆ. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.

=== ಮಕ್ಕಳ ಜಾಹೀರಾತು ===
{{Main|Ronald McDonald|McDonaldland}}

=== ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು ===
:''ನೋಡಿ [[:ವರ್ಗ:McDonald's High School All-Americans]]''

== ಜಾಗತಿಕ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ==
{{see also|List of countries with McDonald's franchises}}
[[ಚಿತ್ರ:McDonaldsWorldLocations.svg|thumb|320px|right|ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ಮಳಿಗೆಗಳಿರುವ ದೇಶಗಳು]]ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ [[ಜಾಗತೀಕರಣ]]ದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಲಾಂಛನವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಸಮಾಜದ &quot;ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊಲಾಲ್ಡೈಸೇಶನ್&quot; ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.  '' &quot;ದ ಇಕನಾಮಿಕ್ಸ್&quot; ''  ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಯು &quot;ಬಿಗ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್‌&quot; ಅನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದು, ಇದು ಬಿಗ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ನ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಇತರ ಎಲ್ಲಾ [[ನಗದು|ಕರೆನ್ಸಿ]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು, ಇದು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಈ [[ನಗದು|ಕರೆನ್ಸಿಗಳ]] &quot; ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯ ಮೌಲ್ಯ&quot;ವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಿದೆ. ಅಧಿಕ ವೆಚ್ಚದಾಯಕವಾದ ಐದು ಬಿಗ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬಿಗ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಬಿಗ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಜುಲೈ ೨೦೦೮ರ ವೇಳೆಗೆ ನಾರ್ವೆಯು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವೆಚ್ಚದಾಯಕವಾದ ಬಿಗ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪ್ರದೇಶವಾದರೆ, ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಖರ್ಚು ಹೊಂದಿರುವ ಬಿಗ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಅಂದರೆ, [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷಿಯ]]. {{Citation needed|date=January 2011}}

ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ ಹೊಂದಿರುವ ಯಾವುದೇ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಇನ್ನೊಂದರೊಡನೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆಡೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಥಾಮಸ್‌ ಫ್ರಿಡ್‌ಮನ್‌ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;[http://www.thomaslfriedman.com/lexusolivetree.htm &quot;ದಿ ಲೆಕ್ಸಸ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಆಲಿವ್ ಟ್ರೀ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050511084634/http://www.thomaslfriedman.com/lexusolivetree.htm |date=2005-05-11 }}. thomaslfriedman.com. ೪ ಜೂನ್‌ ೨೦೦೮ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;/ref&gt;{{full}} ಆದರೂ, &quot;ಗೋಲ್ಡನ್ ಆರ್ಚ್ಸ್ ಥಿಯರಿ ಆಫ್ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ ಪ್ರೆವೆನ್‌ಶನ್&quot; ಎಂಬುದು ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿಜವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದ ಎಂದರೆ, ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಇನ್ವೇಶನ್ ಆಫ್ ಪನಾಮ, ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಟೊದ ಬಾಂಬಿಂಗ್ ಸರ್ಬಿಯಾ, ೨೦೦೬ರ ಲೆಬನಾನ್ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ೨೦೦೮ರ ದಕ್ಷಿಣ ಒಸ್ಸೆಶಿಯ ಯುದ್ಧ.

ಕಂಪನಿಯು ತಾನು ಇಳಿದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದ ಹಾಗೂ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಕಂಪನಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಕೆಲವು ವೀಕ್ಷಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟರು. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಅಧ್ಯಯನಗಾರತ ತಂಡವಾದ'' &quot;ಗೋಲ್ಡನ್ ಆರ್ಕ್ಸ್ ಈಸ್ಟ್&quot;'' &lt;ref&gt;ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌, ೧೯೯೮,-ಜೇಮ್ಸ್ ಎಲ್‌ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್‍ ಅವರಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt; [[ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ|ಪೂರ್ವ ಏಷಿಯಾ]]ದ ಮೇಲೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದೆ ಅಲ್ಲದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ. ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಉಪಾಹಾರಗೃಹವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಕೊಠಡಿ,  ಮತ್ತು, ಇತರ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಂತೆ, ಗಿರಾಕಿಗಳು ತಮ್ಮ  ಆಸಕ್ತಿ, ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಆದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತಹ ಸುಗಮವಾದ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.  ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌  ಸಿನೋಪೆಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದು,{{when|date=March 2011}} ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಂದುವರೆದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಾಹನದ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ಸದುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಹಲವಾರು ಡ್ರೈವ್ ಥ್ರೂ ಹೊಟೇಲುಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿದ್ದು,  ಚೀನಾದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಹೊಂದಿದ ಜನತೆ ಹೊಂದಿರುವಎರಡನೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಆಯಿಲ್ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.canada.com/topics/finance/story.html?id=e4cdb03e-6e89-4df4-a38b-187283fdeab3&amp;k=65519|title=McDonald's deal with oil company marries China's new love of fast food, cars|access-date=2011-03-24|archive-date=2007-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20070325130147/http://www.canada.com/topics/finance/story.html?id=e4cdb03e-6e89-4df4-a38b-187283fdeab3&amp;k=65519|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಫ್ರೆಂಚ್ ಲಲಿತಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವಾದ [[ಲೂವ್ರ್|ಲಾವ್ರೆ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಹೊಂದಿದ ಒಪ್ಪಂದದೊಡನೆ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನಾಲ್ಡ್ ತನ್ನ ರೆಸ್ಟಾರೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ ಕೇಫೇಯನ್ನು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ನೆಲದಡಿಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದೊಡನೆ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Samuel, Henry |title=McDonald's restaurants to open at the Louvre |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/6259044/McDonalds-restaurants-to-open-at-the-Louvre.html |work=Telegraph.co.uk |date=October 4, 2009 | location=London}}&lt;/ref&gt;

== ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ==
{{Portal box|Chicago|Illinois|Companies|Food}}
{{Wikipedia-Books  |McDonald's|position = right}}
* ''ಮ್ಯಾಕ್‌ ಡೊನಾಲ್ಡ್'', ಉತ್ತರ ಇರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌.
* ''ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್‌, ಮ್ಯಾಕ್‌ಡಫ್''  ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್‌ ಡು, ಇದು ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್, [[ಕ್ವಿಬೆಕ್|ಕ್ಯೂಬೆಕ್]], ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌  ಅನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಕುರಿತಾಗಿ ಇರುವ ಒಂದು ಡಾಕ್ಯೂಮೆಂಟರಿ.
* ಮ್ಯಾಕ್‌ ಹ್ಯಾಪಿ ಡೆ

=== ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ===
* ಬರ್ಗರ್‌ ಕಿಂಗ್‌ – ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬರ್ಗರ್‌ ಚೈನ್‌
* ಸಬ್‌ವೇ (ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌) –ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಿಂಗಲ್‌-ಬ್ರಾಂಡ್‌ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ ಸರಣಿ
* ಯಮ್‌! – ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಲ್ಟಿಬ್ರಾಂಡ್‌ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ ಚೈನ್‌
{{-}}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ ==
* {{cite encyclopaedia|encyclopedia=International directory of company histories|volume=67|editor=Thomas Derdak and Jay P. Pederson|edition=3rd|publisher=St. James Press|date=2004|isbn=1558625127|DUPLICATE DATA: isbn=9781558625129|article=McDonald's|pages=108–109}}
* {{cite journal|last=Love|first=John F.|title=Big Macs, Fries, and Real Estate|date=April 1987|journal=Financial Executive|issue=4|pages=pgs 20–26}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌ ==
{{commons}}
{{Wikiquote|McDonald's Corporation}}
{{Wiktionary}}
* [http://www.mcdonalds.com/ ಮ್ಯಾಕ್‍ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್]
* [http://www.mcdonalds.ca/  ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ಕೆನಡಾ] (ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌)
* [http://www.facebook.com/McDonalds ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ಅಧಿಕೃತ ಫೇಸ್‌ಬುಕ್ ಪೇಜ್‌]
* [http://twitter.com/McDonalds ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ಅಧಿಕೃತ ಟ್ವಿಟ್ಟರ್ ಪೇಜ್‍]
* [http://www.flickr.com/photos/mckroes/sets/72057594069544156/ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್‌‌ ಮಾರಾಟ ಮಳಿಗೆಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು.]
* {{cite news|title=''Big Mac's Makeover: McDonald's Turned Around''|publisher=The Economist|date=2004-10-14|url=http://www.economist.com/business/displaystory.cfm?story_id=E1_PNRVRJR|accessdate=2008-04-08|archive-date=2009-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20090924165229/http://www.economist.com/business/displaystory.cfm?story_id=E1_PNRVRJR|url-status=dead}}

;ಸುದ್ದಿ
* [http://archives.cbc.ca/economy_business/business/clip/12844/ ಸಿಬಿಸಿ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್‌‍] ಸಿಬಿಸಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ವರದಿ ಮಾಡಿರುವ ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್ (೧೯೯೦) ಮಳಿಗೆಯನ್ನು ಮಾಸ್ಕೊದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಿರುವುದು.

&lt;br /&gt;
{{McDonald's}}
{{Fast food restaurants}}
{{Dow Jones Industrial Average companies}}
{{UK Food}}
{{Illinois Corporations}}

{{DEFAULTSORT:Mcdonald's}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಕ್‍ಡೊನಾಲ್ಡ್ಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಡ್ಯೂಪೇಜ್‌ ಕೌಂಟಿಯ ಇಲ್ಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಂಪೆನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:1940ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕಂಪನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಡೌ ಜೋನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಎವರೇಜ್‌]]
[[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ನ ಫಾಸ್ಟ್‌ ಫುಡ್ ಸರಣಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪಾಸ್ಟ್‌ ಫುಡ್ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಫಾಸ್ಟ್‌ ಫುಡ್ ಹ್ಯಾಮ್‌ಬರ್ಗರ್ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಹಾರ ಕಂಪನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಓಕ್‌ ಬ್ರೂಕ್, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌]]
[[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್‌‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ ಸರಣಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಪ್ರಾಯೋಜಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜಾಗತೀಕರಣ]]
[[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ]]</text>
      <sha1>hmo98e7rm3s38tnyknge4t82p10wnxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಸುಮತಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29262</id>
    <revision>
      <id>1431127</id>
      <parentid>1363187</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:16:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7052" sha1="klxv66um5qmxg3a4eedf515ivhx4xse" xml:space="preserve">ಬೆಂಗಳೂರಿನ, [[ವಸುಮತಿ ರಘುನಾಥ್]] ರಿಗೆ, ಸಂಗೀತ, ಪ್ರಾಣವಾದರೆ, ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಅವರ  ಹೃದಯದ ಬಡಿತದಂತೆ. ಗಿಡ ಮರ ಬಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಅವರು ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಅತಿ ಪ್ರೀತಿ ಹಾಗೂ ಆಸ್ತೆಯಿಂದ ಬೆಳಸುತ್ತಾರೆ. ಬಸವನಗುಡಿಯಲ್ಲಿ, ಪೋಲೀಸ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ವಿಶಾಲವಾದ ಮನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ  ವಸುಮತಿ ರಘುನಾಥ್, ಸೊಗಸಾದ ಕೈದೋಟವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. 

==ಆಸಕ್ತಿ==
*ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಜನಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಸ್ಟೇಟ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾಗಿನಿಂದ ಅವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ ಬಂದ ಹವ್ಯಾಸ. ಪಕ್ಷಿ, ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ವನ ಸಸ್ಯಗಳ ನಂಟನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಂಡು ಅಜ್ಜಿಯವರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬೆಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಗಿಡಗಳು,ತಮ್ಮ ಕಾಲೇಜ್ ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿಶಯವಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೂ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನೇ. ಬಾಳ ಸಂಗಾತಿ [[ರಘುನಾಥ]]ರ ಕೈಹಿಡಿದಮೇಲೂ ಅವರ ಪ್ರೀತಿ ಆದರ,ಸಹಕಾರವೇ ಅವರನ್ನು ಮುಂದುವರೆಯಲು ಸಹಕರಿಸಿತು. ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಅವರ ದಿನದ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಸಮಯವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ.
*ಸುಮಾರು ೭೦ ರದಶಕದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದ ಹವ್ಯಾಸ ಕೈದೋಟ ನರ್ಮಾಣದ ಕೆಲಸ, ಮೊದಲು [[ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್]] ನಿಂದು ಶುರುವಾಗಿ, ನಂತರ ಲಾಲ್ ಬಾಗ್ ನ ನರ್ಸರಿ, ಆತ್ಮೀಯರು, ನೆಂಟರಿಷ್ಟರು ಸ್ನೇಹಿತರು ಕೊಟ್ಟ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ತಮ್ಮ ದೊಡ್ಡ ಮನೆಯ ೧೪೦೦ ಚ.ಅಡಿ ಪರಿಸರದ  ಕಾಂಪೌಂಡ್ ತುಂಬಾ ನೆಟ್ಟು ತಮ್ಮ ಸುಮಾರು ೩೦ ವರ್ಷಗಳ ಅನವರವಾದ ಗಿಡಮರ ಫಲಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಮುಂದಿನ ಹಿತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳಸಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 
 
==ದೇಶ ವಿದೇಶಗಳ ಸಸ್ಯರಾಶಿ==
ಭಾರತದ ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತಿನಜೊತೆಗೆ ವಿದೇಶಗಳಿಂದ, ನಮ್ಮ ನೆರೆಹೊರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ತಳಿಗಳು ಇಮ್ಮಡಿಸಿವೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಗೆಳೆಯರಿಂದ ಸಂಪಿಗೆ ಬಳ್ಳಿ, ಮನೋರಂಜನಿ ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು, ಅಮೆರಿಕಾದಿಂದ [[ಗಾರ್ಡೇನಿಯ ಪೊದೆ ಸಸ್ಯ]],ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲೇ ಖರೀದಿಸಿ ಬೆಳಸಿದ ವಿದೇಶಿ ನಮೂನೆಗಳು, ಅವರ ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನದ ತುಂಬಾ ಆವರಿಸಿವೆ.

==ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನದ ವಿನ್ಯಾಸ==
ಅಕ್ಕ ಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಾಡಲು ಕಾಲುದಾರಿ, ಎಲ್ಲ ಗಿಡಬಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಬಿಸಿಲಿನ ರಷ್ಮಿಯ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಅನುವಾಗುವಂತ ಜೋಡಣೆ,ಕಣಗಿಲೆ ಗಿಡಕ್ಕೆ ಅವರಷ್ಟೇ ಪ್ರಾಯವಾದರೆ, ಮಂಗೋಲಿಯಕ್ಕೆ ಅವರ ಮಕ್ಕಳಷ್ಟು ವಯಸ್ಸು, ತಮ್ಮ ತೋಟದ ಎಲ್ಲಾ ಗಿಡ, ತರು-ಲತೆಗಳ ಪೂರ್ಣ ವಿವರಗಳನ್ನು ಅವರು ಬಲ್ಲರು.

==ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರಂಗು-ರಂಗಿನ ಹೂವಿನಗಿಡಗಳ-ಭಂಡಾರ==
ತಮ್ಮ ಕೈದೋಟದ ನಾಲ್ಕುನೂರು ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ೫೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಧದ ಗುಲಾಬಿ ತಳಿಗಳು ತೋಟದ ತುಂಬ ಹರಡಿಕೊಂಡು ರಂಜಿಸುತ್ತಿವೆ. ಅದೆಷ್ಟೋ ಬಗೆಯ ಆರ್ಕಿಡ್ ಗಳು, ಕ್ಯಾಕ್ಟಸ್ ಗಳು ಅಪರೂಪದ ತರು-ಲತೆಗಳು, ಮಲ್ಲಿಗೆ ಶಂಖಪುಷ್ಪ, ಕೆಂಡ ಸಂಪಿಗೆ, ನಂದಿಬಟ್ಟಲು, ಹೆನ್ನಾ, ಪಾರಿಜಾತ, ಸೌಗಂಧಿಕಾಪುಷ್ಪ, ಬ್ರಹ್ಮ ಕಮಲ,ಮುಂತಾದ ಪುಷ್ಪಗಳು  ಬೆರಗುಗೊಳಿಸಿವೆ.

==ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು==
ಅಮೃತಬಳ್ಳಿ, ದೊಡ್ಡಪತ್ರೆಯಂತಹ ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ಸಸ್ಯಗಳಿವೆ.
 
==ಅಲಂಕಾರಿಕ ಪುಷ್ಪ ಗಿಡಗಳು==
* 'ಮಾರಂತಾಸ್',
* 'ಡಾರ್ಸಿನ',
* 'ಫಿಲೊಡೆಂಡ್ರಾ', -ಸೇರಿದಂತೆ ನೂರಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾದ ಲಂಕಾರಿಕ ಗಿಡಗಳು,ಬಳ್ಳಿಗಳು, ಫ್ಯಾಷನ್ ಫ್ರೂಟ್, ಸಪೋಟ,ಸೀಬೆ,ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ತರಕಾರಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಳ್ಳರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದು ಕಿರುಕುಳಕೊಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಅದೊಂದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಯಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಯುವುದನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟರು.

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
* 'ಮೈಸೂರ್ ಹಾರ್ಟಿಕಲ್ಚರಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'ಯವರು, ಸತತವಾಗಿ ಹದಿನೇಳು ಬಾರಿ ಪುರಸ್ಕಾರ, 'ರೋಲಿಂಗ್ ಶೀಲ್ಡ್'  ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದ್ದಾರೆ.
* ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ 'ಪರ್ಯಾಯ ಪಾರಿತೋಷಕ ವಿಜೇತೆ',
* ೨೦೧೧ ರಲ್ಲೂ 'ಅಲಂಕಾರಿಕ ತೋಟಗಾರಿಕಾ ವಿಭಾಗದ, ಪ್ರಥಮ ಪಾರಿತೋಷಕ ವಿಜೇತೆ'.

==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* http://wn.com/carnaticmusicblore
* http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article1101296.ece {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}


{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ತೋಟಗಾರಿಕೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಜನ]]</text>
      <sha1>klxv66um5qmxg3a4eedf515ivhx4xse</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಾಮೇಶ್ವರ್ ಥಾಕೂರ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29770</id>
    <revision>
      <id>1431100</id>
      <parentid>1361672</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:31:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10240" sha1="268of79anupog45g858902y3rbq0wxt" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| image               = The Governor of Karnataka, Shri Rameshwar Thakur in Bangalore on January 13, 2008.jpg 
| alt                 = 
| caption             = 
| order               = 15th
| office              = Governor of Madhya Pradesh
| term_start          = 30 June 2009
| term_end            = 7 September 2011
| 1blankname          = Chief Minister
| 1namedata           = [[Shivraj Singh Chauhan]]
| predecessor         = [[Balram Jakhar]]
| successor           = [[Ram Naresh Yadav]]
| order1              = 10th
| office1             = Governor of Karnataka
| term_start1         = 21 August 2007
| term_end1           = 24 June 2009
| 1blankname1         = Chief Minister
| 1namedata1          = [[H. D. Kumaraswamy]]&lt;br/&gt;[[B. S. Yediyurappa]]
| predecessor1        = [[T. N. Chaturvedi]]
| successor1          = [[Hansraj Bhardwaj]]
| office2             = [[List of governors of Andhra Pradesh|Governor of Andhra Pradesh]]
| status2              = (Additional Charge)
| term_start2         = 29 January 2006
| term_end2           = 22 August 2007
| 1blankname2         = Chief Minister
| 1namedata2          = [[Y. S. Rajasekhara Reddy]]
| predecessor2        = [[Sushil Kumar Shinde]]
| successor2          = [[Narayan Dutt Tiwari]]
| order3              = 22nd
| office3             = Governor of Odisha
| 1blankname3         = Chief Minister
| 1namedata3          = [[Naveen Patnaik]]
| term_start3         = 18 November 2004
| term_end3           = 21 August 2007
| predecessor3        = [[M. M. Rajendran]]
| successor3          = [[Murlidhar Chandrakant Bhandare]]
| office4             = Union Minister of India
| term_start4         = 
| term_end4           = 
| predecessor4        = 
| successor4          = 
| office5             = President of [[the Bharat Scouts and Guides]]
| term_start5         = 1998
| term_end5           = 2001
| office6             = [[Institute of Chartered Accountants of India#Presidents|President of the ICAI]]
| term_start6         = 1966
| term_end6           = 1967
| predecessor6        = CA. M.P. Chitale
| successor6          = CA. V.B. Haribhakti
| birth_date          = {{birth date|1925|07|28|df=y}}
| birth_place         = [[Thakurgangti]], [[Bihar and Orissa Province|Bihar-Orissa]], [[British Raj|British India]] &lt;br /&gt; (now in [[Jharkhand]], [[India]])
| death_date          = {{death date and age|2015|01|15|1925|07|28|df=y}}
| death_place         = [[Delhi]], [[India]]
| nationality         = [[India]]n
| party               = [[Indian National Congress]]
| spouse              = Narmada Thakur
| children            = 4
| alma_mater          = 
}}

'''ರಾಮೇಶ್ವರ ಠಾಕೂರ್''' (ಜುಲೈ 28, 1927  - ಜನವರಿ 15, 2015) ಬಿಹಾರದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ , ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಹಿರಿಯ ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು 2004 ರಿಂದ 2011 ರವರೆಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಒಡಿಶಾ , ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ , ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು . ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್ ಆಗಿದ್ದ ಠಾಕೂರ್ 1966 ರಿಂದ 1967 ರವರೆಗೆ ಭಾರತದ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

== ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ==
ಠಾಕೂರ್ ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಗೊಡ್ಡಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಠಾಕೂರ್ ಗಂಗ್ತಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು . ಅವರು ಭಾಗಲ್ಪುರದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ. , ಪಾಟ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಎಂ.ಎ. ಮತ್ತು ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಎಲ್.ಎಲ್.ಬಿ. ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಅವರು ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್ ಆದರು. ಅವರು ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಂತಲ್ ಪರಗಣಾಸ್‌ನ ರಾಜಮಹಲ್ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ತಿಂಗಳು ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಂಡರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವರನ್ನು 1946 ರಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕಲ್ಕತ್ತಾದ ಡಮ್ ಡಮ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು . 

== ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ==
ರಾಮೇಶ್ವರ್ ಠಾಕೂರ್ 2004 ರಿಂದ 2006 ರವರೆಗೆ ಒಡಿಶಾದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ, 2006 ರಿಂದ 2007 ರವರೆಗೆ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ , '''2007 ರಿಂದ 2009 ರವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ''' ಮತ್ತು ನಂತರ 2009 ರಿಂದ 2011 ರವರೆಗೆ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು .&lt;ref name=thehindu_20041117&gt;{{cite news|title=Rameshwar Thakur new Orissa Governor|url=http://www.thehindu.com/thehindu/2004/11/17/stories/2004111706841100.htm|accessdate=31 October 2017|work=The Hindu|issue=Nov 17, 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20160121123151/http://www.thehindu.com/thehindu/2004/11/17/stories/2004111706841100.htm|archive-date=21 ಜನವರಿ 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

ಠಾಕೂರ್ ಆಗಸ್ಟ್ 21, 2007 ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ 15 ನೇ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.  ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ತಮ್ಮದೇ ಪಕ್ಷವಾದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಕಡೆಗೆ ಪಕ್ಷಪಾತದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಗಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಧರಂ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಖಜಾನೆಗೆ ಭಾರಿ ನಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿ ಲೋಕಾಯುಕ್ತರು ವರದಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ನಷ್ಟವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಧರಂ ಸಿಂಗ್ ಅವರಿಂದ 36 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳನ್ನು ವಸೂಲಿ ಮಾಡಲು ವರದಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಾಮೇಶ್ವರ ಠಾಕೂರ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುವ ಮೊದಲು, ಅವರು ಧರಂ ಸಿಂಗ್ ವಿರುದ್ಧದ ಎಲ್ಲಾ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟರು. ಅವರನ್ನು ಜೂನ್ 24, 2009 ರಂದು ತಮ್ಮ ಉಳಿದ ಅವಧಿಗೆ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಬಲರಾಮ್ ಜಕ್ಕರ್ ಅವರ ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ರಾಮೇಶ್ವರ ಠಾಕೂರ್ ಜೂನ್ 30 ರಂದು ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 7, 2011 ರವರೆಗೆ ಆ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;newsone&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.inewsone.com/2011/09/08/new-madhya-pradesh-governor-sworn-in/74560|title=New Madhya Pradesh governor sworn-in|last=|first=|date=2011-09-08|work=[[Indo-Asian News Service|IANS]]|publisher=[[iNewsOne]]|accessdate=2011-09-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20111105180427/http://www.inewsone.com/2011/09/08/new-madhya-pradesh-governor-sworn-in/74560|archive-date=2011-11-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ನವೆಂಬರ್ 1998 ರಿಂದ ನವೆಂಬರ್ 2001 ರವರೆಗೆ. ನವೆಂಬರ್ 2004 ರ ನಂತರ ಅವರು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಭಾರತದ ಸ್ಕೌಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗೈಡ್ಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.
==ನಿಧನ==
ರಾಮೇಶ್ವರ ಠಾಕೂರ್ 15 ಜನವರಿ 2015 ರಂದು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://odishasamaya.com/news/former-odisha-governor-rameshwar-thakur-passes-away|title=Former Odisha Governor Rameshwar Thakur passes away|publisher=OdishaSamay|url-status=dead|access-date=31 అక్టోబరు 2017|archive-date=5 ఫిబ్రవరి 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205232801/http://odishasamaya.com/news/former-odisha-governor-rameshwar-thakur-passes-away}}&lt;/ref&gt;.  ಅವರು ಪತ್ನಿ ನರ್ಮದಾ ಠಾಕೂರ್ ಅವರನ್ನು ಅಗಲಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು (ಸುಶೀಲ್ ಮತ್ತು ಅನಿಲ್) ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು (ಮೃದುಲಾ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಾ) ಇದ್ದಾರೆ.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}
{{ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರುಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]]</text>
      <sha1>268of79anupog45g858902y3rbq0wxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31653</id>
    <revision>
      <id>1431010</id>
      <parentid>1355972</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T23:50:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5658" sha1="kevgaf0ss20zsd34a4nq6tjnt82rqw7" xml:space="preserve">{{Infobox film festival
| name = ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ'
| logo = Bangalore internation Film festival Logo.png
| image = Bangalore internation Film festival Logo.png
| image_size = 250px
| caption = ಸಿನಿಮೋತ್ಸವದ ಲಾಂಛನ
| number =
| founded = 2006
| host = ಕರ್ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂಡಳಿ
| telephone = +91 080 2222 2355, +91 80 2213 3410, +91 80 2213 3441 
| location = [[ಬೆಂಗಳೂರು]],[[ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ಭಾರತ]]
| language = ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ
| website = http://biffes.in
}}

ಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ `ಸುಚಿತ್ರ'ದ ಹೆಸರು ಕೂಡ ತಳಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದೆ.. 1971ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ [[ಸುಚಿತ್ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಮಾಜ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿತು. ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಯೊಗಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ಉಣಬಡಿಸುವುದು ಅದರ ಆರಂಭದ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ `ಚಿತ್ರ ಭಾರತಿ' ಹೆಸರಿನ ಚಿತ್ರಹಬ್ಬವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿತು. ವರ್ಷವಿಡೀ ವಿವಿಧ ಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳು, ಸಿನಿಮಾ ಕುರಿತ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು, ಸಿನಿಮಾಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರೆ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಪ್ರಚಾರದ ಕುರಿತಂತೆ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;suchitra&quot;&gt;[http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%B9%E0%B3%86%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%9C%E0%B3%86%E0%B2%97%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%A4%E0%B3%81 ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130101013007/http://www.prajavani.net/article/%E0%B2%B9%E0%B3%86%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%9C%E0%B3%86%E0%B2%97%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3%81%E0%B2%A4%E0%B3%81 |date=1 ಜನವರಿ 2013 }}, ಸಿನಿಹಬ್ಬ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿಯಲ್ಲಿ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೧, ೨೦೧೨&lt;/ref&gt;. ಮೊದಲನೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ, ಸುಚಿತ್ರ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಈ ಭಾರಿಯ ಐದನೇ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦ರಿಂದ ೨೭ರ ವರೆಗೆ ನೆಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

==ಇತಿಹಾಸ==
* ಮೊದಲನೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ - December 22 to 28, 2006 
* ಎರಡನೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ -  January 3 to 10, 2008
* ಮೂರನೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ - 2009
* ನಾಲ್ಕನೇ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ - ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೫ ರಿಂದ ೨೨, ೨೦೧೧
* [[ಐದನೇ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ]] - ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦ ರಿಂದ ೨೭, ೨೦೧೨
* [[ಆರನೇ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ]] - ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೬, ೨೦೧೩ ರಿಂದ ಜನವರಿ ೨, ೨೦೧೪ &lt;ref name=&quot;BIFFES 2013 launch&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.thehindu.com/features/cinema/bangalore-film-festival-launch-today/article5501553.ece | title=Bangalore film festival launch today | accessdate=26 December 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131227044259/http://www.thehindu.com/features/cinema/bangalore-film-festival-launch-today/article5501553.ece | archive-date=27 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*  [[ಏಳನೇ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ]], ಡಿಸೆಂಬರ್ ೪ ರಿಂದ ೧೧, ೨೦೧೪  &lt;ref name=&quot;BIFFES 2013 launch&quot;/&gt;
* [[ಎಂಟನೆಯ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ]], ಜನವರಿ 28 ರಿಂದ ಫೆಬ್ರವೆರಿ 5, 2016
* [[ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ]], ಫೆಬ್ರವರಿ 2 ರಿಂದ ಫೆಬ್ರವೆರಿ 9, 2017

==ಸಿನಿಮೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳು==
* [[ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿತ್ರಗಳು]]

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{reflist}}
&lt;references /&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ]]</text>
      <sha1>kevgaf0ss20zsd34a4nq6tjnt82rqw7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಪರ್ವತ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31670</id>
    <revision>
      <id>1431054</id>
      <parentid>1358982</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T04:08:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11858" sha1="nctksw4e610bj5j9psj66kh78rdx5md" xml:space="preserve">ಚಿನ್ನದ ನಾಡು [[ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಪುರಾತನ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ವಕ್ಕಲೇರಿ. ಅರಣ್ಯ ಹಾಗೂ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಶ್ರೀಮಂತವಾದ ರಮಣೀಯ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿ ಬೆಟ್ಟವಿದೆ. ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿಯ ಬೃಹತ್ ದೇವಾಲಯ.

ಬಿಳಿಬೆಟ್ಟ ಭೃಗು ವಂಶಿಯಾದ ಭಾರ್ಗವ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ನದಿಯ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದ್ದು, ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ತಾಲ್ಲೂಕು ಬೂದಿಕೋಟ ಬಳಿ ಶ್ರೀ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಜಲಾಶಯವೇ ಇದೆ.

ವಕ್ಕಲೇರಿ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಭಾರ್ಗವ ಪದ್ಮಶಾಲಿ ಜನಾಂಗದ ಕುಲದೈವವಾದ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ಅವತಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಥೆಯಿದೆ.

[[ಬ್ರಹ್ಮ]] ಮಾನಸ ಪುತ್ರನಾದ ಭೃಗು ಮಹರ್ಷಿಯ ವಂಶಸ್ಥನಾದ ಮೃಕಂಡು ಮಹಾಮುನಿ ಹಾಗೂ ಮರುಧ್ವತಿ ದೇವಿ ದಂಪತಿಗೆ ಬಹಳ ಕಾಲ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರಿಂದ ಮೃಕಂಡು ಪುತ್ರಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಕುರಿತು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ. ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ಈಶ್ವರ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಜ್ಞಾನಿಯೂ ದೈವಭಕ್ತನೂ ಆದ ಅಲ್ಪಾಯುಷಿ ಮಗ ಬೇಕೋ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಾಯುಷಿಯಾದ ಲೋಕಕಂಟಕನಾದ ಮಗ ಬೇಕೋ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ಮೃಕಂಡು ಅಲ್ಪಾಯುಷಿಯಾದರೂ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಮಗನೇ ಬೇಕೆನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಅಲ್ಪಾಯುಷಿಯಾಗಿ ಜನಿಸಿದವನೇ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ.&lt;ref&gt;http://bangalorepress.blogspot.in/2013/07/vakkaleri-markandeshwara-swamy-hill.html&lt;/ref&gt;

ತಾನು ಅಲ್ಪಾಯು ಎಂದು ತಿಳಿದ ಭಾರ್ಗವ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ, ತನ್ನ ತಂದೆ, ತಾಯಿಗಳ ಸಂತುಷ್ಟಿಗಾಗಿ  ಶಿವನನ್ನು ಕುರಿತು ತಪವನ್ನಾಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತನ ಆಯುಶ್ ಮುಗಿದ ದಿನ ಈಗಿನ ವಕ್ಕಲೇರಿಯ ಬೆಟ್ಟದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಶಿವಪೂಜೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅವನ ಪ್ರಾಣ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಬಂದ ಯಮಧರ್ಮ, ಅವನ ಕೊರಳಿಗೆ ಪಾಶ ಹಾಕಿದಾಗ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಶಿವಲಿಂಗ ತಬ್ಬಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಯಮ ಬಲವಂತ ಮಾಡಿ ಎಳೆದಾಗ, ಲಿಂಗದಿಂದ ಕೋಪವಿಷ್ಟನಾಗಿ ಎದ್ದ ಶಿವ,ತನ್ನ ತ್ರಿಶೂಲದಿಂದ ಯಮನನ್ನೇ ಕೊಲ್ಲಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಶಾಂತನಾಗಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನಿಗೆ  ಚಿರಂಜೀವಿಯಾಗೆಂದು ವರ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.

ಯಮನನ್ನು ಗೆದ್ದು ಚಿರಂಜೀವಿಯಾದ ಭಾರ್ಗವ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಭುವಿಯಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದ ಶಿವ ಇದೇ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರನಾಗಿ ಬೆಟ್ಟವೇರಿ ಬರುವ ಭಕ್ತರನ್ನು ಸಲಹುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.

ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನಿಗೆ ಯಮನ ಪಾಶದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿಗೊಳ್ಳುವ ವರ ನೀಡಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ‘ ವರಪುರಿ “ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬಂತು ಎಂದು ಸ್ಕಾಂದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಕ್ರಮಕಪುರಿ ಎಂದೂ ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈ ಊರು ನಂತರ ವಕ್ಕಲೇರಿಯಾಯಿತು ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯವು ವಿಶಾಲವಾದ ಏಕಶಿಲಾ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಬೃಹತ್ ವಿಶಾಲವಾದ ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಡಿ ಅಗಲದ ಸುಮಾರು ಉದ್ದವಾದ ಕಪ್ಪಾದ ಪಟ್ಟಿಯು ಬಂಡೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಪಾರ್ಶ್ವದಿಂದ ಗರ್ಭಾಂಕಣದವರೆಗೆ ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿ ಬಂದಿದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಮಧರ್ಮರಾಯನು ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನಿಗೆ ಯಮಪಾಶವನ್ನು ಹಾಕಿ ಎಳೆದ ಕುರುಹುಗಳು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಮ ಬಂದು ಎಳೆದಾಗ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಕೈಗಳಿಂದ ತಬ್ಬಿ ಹಿಡಿದಾಗ ಮೂಡಿತೆನ್ನಲಾದ ಉಗುರಿನ ಗುರುತುಗಳು ಶಿವಲಿಂಗದ ಮೇಲಿವೆ.

೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದವರೆವಿಗೆ ನಡೆಯಿತೆಂಬುದು ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ವೇದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಚೋಳರು, ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರು ದೇವಾಲಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ  ಶ್ರೀ ಪಟೇಲ್ ವೆಂಕಟರಾಮೇಗೌಡ ರವರು ಶ್ರಮವಹಿಸಿ ಬೆಟ್ಟ ಹತ್ತಿಬರಲು ಸುಲಭವಾದ ಮೆಟ್ಟಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2005/07/16/stories/2005071601610100.htm {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

೧೯೮೮ರಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಗೋಪುರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಗಿ, ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಂಡಿತು. ಈ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾದ ನೀಲಂ ಸಂಜಿವರೆಡ್ಡಿ ಮತ್ತಿತರರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದರು. ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಿಡಿಗೇಡಿಗಳು ಇಲ್ಲಿದ್ದ ಪುರಾತನ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ, ಪಾರ್ವತಿ, ಗಣಪತಿ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀವಳ್ಳಿ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಭಗ್ನಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ವೇಮಗಲ್ ಶಾಸಕರಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಬೈರೇಗೌಡರು ಹೊಸ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತನೆ ಮಾಡಿಸಿ, ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡಿಸಿದರು. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮಹಾದ್ವಾರ, ಬಹೃತ್ ವಿಶಾಲವಾದ ಬಸವಮಂಟಪ, ಕಲ್ಯಾಣ  ಮಂಟಪ, ಸುಖನಾಸಿ, ನವರಂಗ, ಯಾಗ ಮಂಟಪ, ಗರ್ಭಾಂಕಣವಿದೆ. ವಿಶಾಲ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯವರ ಮೂಲಸ್ಥಾನದ ಸುತ್ತಲೂ ವೀರಭದ್ರಸ್ವಾಮಿ, ಸಪ್ತಮಾತೃಕೆಯರು,  ವಿಘ್ನೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೇಸ್ವಾಮಿ, ಪ್ರಸನ್ನ ಪಾರ್ವತಾದೇವಿ  ಅಮ್ಮನವರು,  ಚಂಡಿಕೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿ,  ವೆಂಕಟರಮಣ ಸ್ವಾಮಿ, ಕಾಲಭೈರವಸ್ವಾಮಿ ದೇವರುಗಳ ಗುಡಿಗಳಿವೆ.

ನವರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ದ್ವಾರ ಪಾಲಕರ ವಿಗ್ರಹಗಳು ಗಮನಸೆಳೆಯುವಂತಿವೆ. ಈ [[ದೇವಾಲಯ]]ದ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಟಪ ಹಾಗೂ ನವರಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಂಬಗಳು ಅತಿ ಸುಂದರವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದ ಮನಸೂರೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ ದಿನ ಎರಡು ದಿನ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.  ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಯವರ ಬ್ರಹ್ಮರಥೋತ್ಸವ ಹಾಗೂ ಪದ್ಮಶಾಲಿ ಸಮಾಜದವರಿಂದ ಧ್ವಜಾರೋಹಣ, ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ ನಡೆಯುವ ಹತ್ತು ತಲೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ಕೈಗಳ ರಾವಣ ವಾಹನೋತ್ಸವ ವಕ್ಕಲೇರಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನೋಡಲು ಎರಡು ಕಣ್ಣು ಸಾಲದು ಎಂದರೆ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಲ್ಲ. ಆಷಾಡ ಶುದ್ಧ ತದಿಗೆಯಂದು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಶ್ರೀ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯಸ್ವಾಮಿಯ ಜಯಂತಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯದ ಬೆಟ್ಟದ ಸುತ್ತಲೂ ೧೭೩೦ ಎಕರೆ ಜಮೀನು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದು, ದೇವಸ್ಥಾನವು ಮುಜರಾಯಿ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸೇರಿದೆ.ಈಗ ಶ್ರೀ ಮಾರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ  ದೇವಾಲಯ  ಅಭಿವೃದ್ದಿ ದತ್ತಿ (ರಿ) ರವರು  ದೇವಾಲಯದ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ನಿತ್ಯ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯ ಹಿಂಭಾಗದ ಸುಮಾರು ೩ ಪರ್ಲಾಂಗ್ ದೂರದಲ್ಲಿ  ಬಿಳಿ ಬೆಟ್ಟವಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ವೀರಾಂಜನೇಯ ದೇವಾಲಯ ಇದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ರಾಮಾಯಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲವಕುಶ ಹಾಗೂ ಸೀತಾರಾಮರು ಬಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಮಲಗುವಂತಹ ಶಿಲಾ ತೊಟ್ಟಿಲುಗಳಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಲವಕುಶರು ಮಲಗುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು]]</text>
      <sha1>nctksw4e610bj5j9psj66kh78rdx5md</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿದ್ಯಾ ಬಾಲನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36997</id>
    <revision>
      <id>1431133</id>
      <parentid>1363689</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:12:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7257" sha1="4ogse9pia4kli2ztxqmd77ks1y0l1qk" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ವಿದ್ಯಾ ಬಾಲನ್
| image         =Vidya Balan in 2020.jpg| alt           = Vidya Balan is smiling at the camera
| caption       = Vidya at the DVD launch of ''[[The Dirty Picture]]'', 2012
| birth_date    = {{birth date  |df=yes|1978|1|1}}
| birth_place   = [[ಒಟ್ಟಪಾಲಮ್]], [[ಕೇರಳ]],ಭಾರತ
| alma_mater    = [[ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
| occupation    = ನಟಿ
| yearsactive   = 2003–present
| spouse        = [[ಸಿದ್ದಾರ್ಥ ರಾಯ್ ಕಪೂರ್]] &lt;small&gt;(2012–present)&lt;/small&gt;
}}


'''ವಿದ್ಯಾ ಬಾಲನ್''' (ಜನವರಿ 1, 1978 ರಂದು ಜನನ)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Vidya-Balan-celebrates-her-31st-birthday/Article1-492473.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-08-09 |archive-date=2012-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018221537/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Vidya-Balan-celebrates-her-31st-birthday/Article1-492473.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ಹಿಂದಿ]], [[ಬಂಗಾಳಿ]], ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ. ಹದಿನಾರನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಬಾಲನ್ ಸಿಟ್ಕಾಂ '''ಹಮ್ ಪಾಂಚ್''' (1995) ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ನಟನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಹಲವಾರು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಂತರ, ಇವರು ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. 2003 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಬಂಗಾಳಿ ಚಿತ್ರ '''ಬಲೋ ಟೆಕೋ''' ದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.2005 ರಲ್ಲಿ ಬಾಲನ್ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ, '''ಪರಿಣಿತ'''ಗೆ ಪ್ರಶಂಸೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ '''ಲಗೇ ರಹೋ ಮುನ್ನಾ ಭಾಯಿ''' (2006) ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾದ '''ಹೇ ಬೇಬಿ''' (2007) ಮತ್ತು '''ಕಿಸ್ಮತ್ ಕನೆಕ್ಷನ್''' (2008) ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತಾಕರ್ಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಋಣಾತ್ಮಕ ಕಾಮೆಂಟ್ಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಬಾಲನ್ ಐದು ಸತತ ಪಾತ್ರಗಳಿಂದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು, ಅವು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ '''ಪಾ''', ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ '''ಇಶ್ಕಿಯಾ''', ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ '''ನೊ ವನ್ ಕಿಲ್ಡ್ ಜೆಸ್ಸಿಕ್''' ಮತ್ತು '''ದರ್ಟಿ ಪಿಚ್ಚರ್''' ಹಾಗು ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ '''ಕಹಾನಿ'''. ಈ ಪಾತ್ರಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಒಂದು &quot;ಸ್ತ್ರೀ ನಾಯಕ&quot;ಎಂಬ ಟ್ಯಾಗ್ ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಕಾಲೀನ ನಟಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತರಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-03/news-interviews/30581535_1_vidya-balan-silk-smitha-sabrina-lal |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2012-12-10 |archive-date=2012-12-10 |archive-url=https://www.webcitation.org/6CnhT7EuH?url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-03/news-interviews/30581535_1_vidya-balan-silk-smitha-sabrina-lal |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
ಬಾಲನ್ ಒಂದು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ಐದು ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಐದು ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದರು.ಇವರಿಗೆ ೨೦೧೪ರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ [[ಪದ್ಮ ಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರೆತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | title =Padma Awards Announced  |publisher=Press Information Bureau, Ministry of Home Affairs| url = http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364 |date=25 January, 2014|accessdate = 2014-01-26}}&lt;/ref&gt;
==ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ==
ಆರಂಭದಲ್ಲಿ  ತನ್ನ ಅಸ್ಥಿರತೆಯ ತೂಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಯಿಂದ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಸೆಳೆತರು, ಆದರೆ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು  ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ ನಾಯಕಿ ಸ್ಟೀರಿಯೊಟೈಪ್ಸ್ ಮುರಿದ ನಟಿ ಎಂದು ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಮೇಲಿಕ್ಕೇರಿದರು. ಬಾಲನ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯಾಗಿ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/article3877583.ece |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161124102040/http://www.thehindu.com/features/cinema/article3877583.ece |archive-date=2016-11-24 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
[[ಚಿತ್ರ:VidyaBalan03.jpg|thumbnail|ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ ಬಾಲನ್ ಮತ್ತು ಕಪೂರ್]]
ಡಿಸೆಂಬರ್ 2012 ರಲ್ಲಿ, ಇವರು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ್ ರಾಯ್ ಕಪೂರರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/vidya-balan-is-now-mrs-siddharth-roy-kapur-305276 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-08-09 |archive-date=2013-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603064520/http://movies.ndtv.com/bollywood/vidya-balan-is-now-mrs-siddharth-roy-kapur-305276 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
೨೦೧೩ರ '''ಕನ್ನೆಸ್ ಫಿಲಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್'''ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Jury_Cannes_2013_3.jpg&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
{{commons category|Vidya Balan}}{{ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ}}
* {{IMDb name|id=1799038}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟಿಯರು]]</text>
      <sha1>4ogse9pia4kli2ztxqmd77ks1y0l1qk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಯ್ಯ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37799</id>
    <revision>
      <id>1431095</id>
      <parentid>1361259</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10333" sha1="8tbeehc2mx9rgnlhjtn7rv80qobxp5s" xml:space="preserve">{{Infobox  ವಿಜ್ಞಾನಿ
| bgcolour    = silver
| name        = ಸಿ.ಹೆಚ್. ಲಕ್ಷ್ಮಣಯ್ಯ
| image       = Raagi Lakshmaniah1.jpg
| caption     = 
| pseudonym   = 
| birth_date  = ಮೇ ೧೫, ೧೯೨೧
| birth_place = ಹಾರೋಹಳ್ಳಿ, [[ಮೈಸೂರು]]
| death_date  = ಮೇ ೧೪, ೧೯೯೩
| death_place = [[ಮೈಸೂರು]]
| occupation  = ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನಿ
| nationality = [[ಭಾರತ]]
| period      = 
| genre       = ವೈಜ್ಞಾನಿಕ
| subject     = 
| movement    = 
| debut_works = 
| influences  = ಗಾಂಧಿವಾದಿ
| influenced  = 
| signature   = 
| website     = 
| footnotes   =
}}
([[೧೯೨೧]]&amp;mdash;[[೧೯೯೩]])

ರಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮ  ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾದ ಶ್ರೀ ಸಿ.ಹೆಚ್. ಲಕ್ಷ್ಮಣಯ್ಯನವರು, ಕರ್ನಾಟಕ ಕಂಡ ಜನಪ್ರಿಯ ಜನಾನುರಾಗಿ ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನಿ. ಮೂಲತ: ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಾರೋಹಳ್ಳಿಯವರಾದ ಅವರು ರಾಗಿ ಬೆಳೆಯ ಹಲವು ತಳಿಗಳನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿ &quot;ರಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮ&quot; ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದವರು. ಶ್ರೀಯುತರು ೧೯೯೩ ರಂದು ಮೂತ್ರಕೋಶ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿಂದ ಬಳಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು.

ಮೈಸೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಾರೋಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ೧೯೨೧, ಮೇ ೧೫ ರಂದು ರಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಯ್ಯನವರ ಜನನ. ತಂದೆ ಶ್ರೀ ಚಲುವಯ್ಯ ಹಾಗು ತಾಯಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಚನ್ನಮ್ಮ. ಲಕ್ಷ್ಮಣಯ್ಯನವರು ಈ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಪುತ್ರ. ಕಡು ಬಡತನದ ಜೊತೆಗೆ ತಂದೆತಾಯಿಯರ ವಾತ್ಸಲ್ಯದ ಸಿರಿತನದಿಂದ ಬೆಳೆದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಹುಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿ ಪಡೆದು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಹಾಗು ಇಂಟರ್ ಮೀಡಿಯೆಟ್ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಪೂರೈಸಿದರು. ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದದ್ದು ಹಾಸನದಲ್ಲಿ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿ ಪೂರೈಸಿದ ಅವರು ಕೆಲಕಾಲ ರೈಲ್ವೆ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಗೂಡ್ಸ್ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಹಾಗು ಬೀರೂರಿನ ಬೀಜೋತ್ಪಾದನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಆ ಇಲಾಖೆಗಳಲ್ಲಿನ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದಿಂದ ಬೇಸತ್ತು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿ ತಮ್ಮ ಹುಟ್ಟೂರಿಗೆ ಮರಳಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಘ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಗ್ರಾಮೋದ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಯನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸದೆ ಅವರನ್ನು ಮಂಡ್ಯ ಬಳಿಯ ವಿ.ಸಿ.ಫಾರ್ಮ್ ಗೆ ಕಿರಿಯ ಸಹಾಯಕ ಸಸ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಹುದ್ದೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿತ್ತು. ಮರಳಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೋ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮೋದ್ಧಾರ  ಸಂಘಕ್ಕೆ ದುಡಿಯಬೇಕೋ ಎಂಬ ಗೊಂದಲ ಅವರನ್ನು ಕಾಡಿದಾಗ, ಅವರ ಹಿತೈಷಿಗಳು ಹಾಗು ನಿಕಟವರ್ತಿಗಳ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸೇರಿದರು. ಇಲ್ಲಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಅವರ ರಾಗಿಯ ಒಡನಾಟ, ಅವರ ನಿಧನದ ತನಕವೂ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ ತನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದರೂ, ರಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾರದ ಆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಾನು ಮಾಡುವುದೇನಿದೆ ಎಂದು, ತುಂಬಾ ಪ್ರಯಾಸದಿಂದ ಆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಮುಡುಪಾಗಿಟ್ಟ ರು. ಹೀಗೆ ರಾಗಿ ಅವರ ಬದುಕಿನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗದೇ ಪೂರ್ಣ ಬದುಕೇ ಆಯಿತು.

ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದ &quot;ರಾಮಧಾನ್ಯ&quot; ರಾಗಿಯ ಹಲವು ಹೈಬ್ರಿಡ್ ತಳಿಗಳನ್ನು, ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲಮಾನಗಳಿಗೆ (ಮುಂಗಾರು, ಹಿಂಗಾರು, ಚಳಿಗಾಲ) ಹೊಂದುವಂತೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ರಾಜ್ಯದ ಮನೆ ಮಾತಾದರು. ೧೯೫೧ ರಿಂದ ೧೯೬೪ ರವರೆಗೆ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ರಾಗಿ ತಳಿಗಳಿಂದ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ತಳಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ, ೧೯೬೪ ರಿಂದ ೧೯೮೪ ರ ವರೆಗೆ ಭಾರತ ಹಾಗು ಆಫ್ರಿಕಾ ದೇಶದ ರಾಗಿ ತಳಿಗಳಿಂದ &quot;ಇಂಡಾಫ್&quot; ಹೈಬ್ರಿಡ್ ತಳಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರವೂ ಅವರ ಮಗನ ಒಡಗೂಡಿ ರಾಗಿ ಕೈಂಕರ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು.

==ಸನ್ಮಾನ, ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗು ಗೌರವಗಳು==
* ೧. &quot;ಕಾವೇರಿ&quot; ತಳಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಇಳುವರಿ ನೀಡಿದ ಜ್ಞಾಪಕಾರ್ಥ ಶ್ರೀ ಹರಿ ಖೋಡೆಯವರಿಂದ ಸನ್ಮಾನ ಮತ್ತು ನಗದು ಪುರಸ್ಕಾರ - ೧೯೬೮
* ೨. ರಾಜ್ಯ  ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕಾ ಸೇವಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ  - ೧೯೬೮
* ೩. ಕರ್ನಾಟಕ ಕೃಷಿಕ ಸಮಾಜದ ನಗದು ಪುರಸ್ಕಾರ, ಪ್ರಧಾನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರಿಂದ ಪ್ರದಾನ ಮತ್ತು ಸನ್ಮಾನ -೧೯೭೫
* ೪. ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ನಗದು ಬಹುಮಾನ - ೧೯೭೭
* ೫. ರಾಜ್ಯ  ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ೧೯೮೨
* ೬. ಬೆಂಗಳೂರು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪ್ರದಾನ - ೧೯೮೯
* ೭. ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಸನ್ಮಾನ - ೧೯೯೧
* ೮. &quot;ರಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಯ್ಯ ಸ್ಮಾರಕ ಸಮಿತಿ&quot; ರಚನೆ - ೧೯೯೪
* ೯. ನಾಗನಹಳ್ಳಿಯ ಕೃಷಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ ಸಭಾ ಭವನಕ್ಕೆ &quot;ಡಾ. ಸಿ.ಹೆಚ್. ಲಕ್ಷ್ಮಣಯ್ಯ ಸಭಾಂಗಣ&quot; ಎಂದು ನಾಮಕರಣ - ೨೦೦೩
* ೧೦. ಮಂಡ್ಯದ ವಿ.ಸಿ. ಫಾರಂ ರಸ್ತೆಗೆ &quot;ರಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಯ್ಯ ರಸ್ತೆ&quot; ಎಂದು ನಾಮಕರಣ -೨೦೦೪
* ೧೧. ಬೆಂಗಳೂರು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಯ್ಯ ನವರ ಶಿಲಾಪ್ರತಿಮೆ ಸ್ಥಾಪನೆ ಹಾಗು ಅನಾವರಣ - ೨೦೦೫
* ೧೨. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಮರಣೋತ್ತರ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿ ಪ್ರದಾನ - ೨೦೧೦
==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ==
* ೧. [[ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು]] ಪುಸ್ತಕ -ಸಂ: ಶ್ರೀ ಟಿ.ಆರ್.ಅನಂತರಾಮು
* ೨. ರಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಯ್ಯ ಪುಸ್ತಕ -ಲೇ: ಶ್ರೀ ಶರಣ ಬಸವೇಶ್ವರ ಅಂಗಡಿ
* ೩. ತೆನೆಮರೆಯ ಕ್ರಾಂತಿ ರಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಯ್ಯ ಪುಸ್ತಕ - ಲೇ: ಪ್ರೋ. ಎಂ.ನಾರಾಯಣಸ್ವಾಮಿ, ರಮೇಶ್ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
*[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/the-untiring-efforts-of-a-crop-breeder/article3720798.ece, ದಿ ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವ ರಾಗಿಲಕ್ಷ್ಮಣಯ್ಯನವರ ಬಗೆಗಿನ ಲೇಖನ ] {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://agritech.tnau.ac.in/daily_events/2012/english/august/3_aug_12_eng.pdf ದಿ ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವ ರಾಗಿಲಕ್ಷ್ಮಣಯ್ಯನವರ ಬಗೆಗಿನ ಲೇಖನದ ಪಿಡಿಎಫ್ ಪ್ರತಿ]
* [http://aseemakshara.blogspot.in/2013/01/blog-post.html, ಅಸೀಮ ಅಕ್ಷರ ಬ್ಲಾಗಿನಲ್ಲಿರುವ ತೆನೆಮರೆಯ ಕ್ರಾಂತಿ ರಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣಯ್ಯ ಪುಸ್ತಕದ ವಿವರ]

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೃಷಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]]</text>
      <sha1>8tbeehc2mx9rgnlhjtn7rv80qobxp5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮೂಗೂರು ಜೇಜಮ್ಮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38336</id>
    <revision>
      <id>1431062</id>
      <parentid>1359759</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T04:54:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6255" sha1="3gy92y95u4p3eztzhl2akfl458sgr6z" xml:space="preserve">'''ಮೂಗೂರು ಜೇಜಮ್ಮ'''ನವರು ([[ಮೇ ೧೨]], [[೧೮೯೯]] - [[ಆಗಸ್ಟ್  ೧೫]], [[೧೯೮೩]])   ಭರತ ನಾಟ್ಯದಲ್ಲಿ&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/art/bharata-natyam&lt;/ref&gt; ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹೆಸರು.   

==ಜೀವನ==
ಮೂಗೂರು ಅಮೃತ್ತಪ್ಪನವರಿಂದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿ, ನೃತ್ಯಕ್ಕೊಂದು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ರೂಢಿಗೆ ತಂದು ಮೂಗೂರು ಶೈಲಿ ಎಂದೇ ಒಂದು ಪರಂಪರೆಯನ್ನೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಂಶದ ಕುಡಿಯಾದ ಜೇಜಮ್ಮನವರು ಮೈಸೂರು&lt;ref&gt; http://articles.latimes.com/1989-07-16/travel/tr-5516_1_indian-cities&lt;/ref&gt;• ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಗೂರು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮೇ ೧೨, ೧೮೯೯ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. 

ತಾತ ಅಮೃತಪ್ಪನವರಿಂದಲೇ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ನೃತ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ಜೇಜಮ್ಮನವರು ನಂತರ ತಾಯಿ ಗೌರಮ್ಮನವರಿಂದ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವಾನ್ ಮಳವಳ್ಳಿ ಸುಬ್ಬಣ್ಣನವರಿಂದ &lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/09/16/stories/2005091603310300.htm {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಸಂಗೀತ ಹಾಗೂ ಮರಿಯಾಲ ಮಠದ ಮಹಾಂತ ಸ್ವಾಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು.

==ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ==
ಜೇಜಮ್ಮನವರು 1930ರಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀನಾಟಕ ಮಂಡಲಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದು  ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ವೃತ್ತಿ ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಗಳಿಸಿತು. ನಾಟಕ ಮಂಡಲಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತದಾರರಾಗಿ, ಪಾತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿ ವಹಿಸಿದ ಜೇಜಮ್ಮನವರು  ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಹಲವಾರು. ಮಂಡಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಾಗಿ, ಗುಲೇಬ ಕಾವಲಿಯಲ್ಲಿ ಮಂದಾರವಲ್ಲಿಯಾಗಿ ತೋರಿದ ನಟನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು.

==ನೃತ್ಯ ಗುರು ಮತ್ತು ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದೆ==
ಜೇಜಮ್ಮನವರು ಹಲವಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೃತ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಿದರು. ಅರಮನೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದರು. ಗಣ್ಯರ ಮನೆಯ ಶುಭ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ  ಕಾರ್ಯಕ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.  ೧೯೫೬ರಿಂದ ಹತ್ತು ವರ್ಷ ಕಾಲ ಕೊಡಗು ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಭರತ ನಾಟ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ ಹಲವಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೃತ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಿದರು. ಆರ್ಥಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಶಕ್ತರಾಗಿದ್ದು, ನೃತ್ಯ ಕಲಿಯುವ ಆಸೆಯಿಂದ ಬಂದವರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಊಟ, ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ತಮ್ಮ ತಾತನವರು ಕಲಿಸಿದ ನೃತ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಆರಭಿಯಲ್ಲಿ ಚೂರ್ಣಿಕ, ಮೇಳ ಪ್ರಾಪ್ತಿ, ಜಪಿತ, ನಂತರ ನಾಟ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ ಆಮೇಲೆ ಕಲಾವಿದೆಯ ಪ್ರವೇಶ, ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ, ಗೀತೆ, ಅಲರಿಪುಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ತಿಲ್ಲಾನದವರೆಗೆ ನೃತ್ಯ ಬಂಧಗಳು. ಇವು ಜೇಜಮ್ಮನವರು ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿ.

==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು==
೧೯೬೩ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಈ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದೆ ಜೇಜಮ್ಮನವರನ್ನು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಸನ್ಮಾನಿಸಿತು.  ೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ ನಾಡಿನ ಹಿರಿಯ ಸಂಗೀತ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದ ಆಸ್ಥಾನ ವಿದ್ವಾನ್ ಬಿ. ದೇವೇಂದ್ರಪ್ಪನವರು ತಮ್ಮ ಮಾರುತಿ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿನ  ವಿದ್ವತ್ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಜೇಜಮ್ಮನವರಿಗೆ  ’ಭರತ ನಾಟ್ಯ ಪ್ರವೀಣೆ’ ಬಿರುದು ನೀಡಿ ಮಾಡಿ ಸನ್ಮಾನಿಸಿದರು.

==ವಿದಾಯ==
ಈ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದೆ ಜೇಜಮ್ಮನವರು ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫, ೧೯೮೩ರಂದು ಈ ಲೋಕವನ್ನಗಲಿದರು.  ಈ ಮಹಾನ್ ಕಲಾಚೇತನಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಗೌರವಪೂರ್ವಕ ನಮನಗಳು.

==ಮಾಹಿತಿ ಕೃಪೆ==
[http://kanaja.in/dinamani/%E0%B2%AE%E0%B3%82%E0%B2%97%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B3%81-%E0%B2%9C%E0%B3%87%E0%B2%9C%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%AE/ ಕಣಜ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭರತನಾಟ್ಯ ಕಲಾವಿದರು]]</text>
      <sha1>3gy92y95u4p3eztzhl2akfl458sgr6z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಶ್ರೀ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39202</id>
    <revision>
      <id>1431039</id>
      <parentid>1370538</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T03:08:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52688-38</username>
        <id>102069</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಜನನ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯ */</comment>
      <origin>1431039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7979" sha1="86u5rbcr6gtqxnbnfl1djugamk74m0m" xml:space="preserve">ಶ್ರೀ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳು [[ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ತಾಳಿಕೋಟೆ]]ಯ ಭಾಗದ ಭಕ್ತರ ಪಾಲಿಗೆ ನಡೆದಾಡುವ ದೇವರು. ಗುರುವಿಲ್ಲದೆ ಅರಿವಿನ ಆಗರವಾದ ಅಪರೂಪದ ಶಿವಯೋಗಿ ಶ್ರೀ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು.

==ಚರಿತ[[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ತಾಳಿಕೋಟೆ]]ಯ ಶ್ರೀ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಈ ಭಾಗದ ಭಕ್ತರ ಪಾಲಿಗೆ ನಡೆದಾಡುವ ದೇವರು. ಖಾಸ್ಗತ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವೇ ಗುರುವಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಅರಿತವನು, ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡವನು ಎಂದು. ಸ್ವತಃ (ಖಾಸ), ಸದ್ಗತಿ (ಗತಿ) ಪಡೆದವನು ಎಂದರ್ಥ. ಐದು ಶತಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ತಾಳಿಕೋಟೆ ವಿರಕ್ತಮಠವು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ 14 ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಇಂತಹ ಸುದೀರ್ಘ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ 13ನೆಯ ಪೀಠಾಧಿಪತಿ ಶ್ರೀ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಅವರು ತ ಒಳ್ಳೆಯ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂತರಾಗಿದ್ದರು.

==ಜನನ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯ==

[[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]] ಜಿಲ್ಲೆ [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಶಿರೂರ ಗ್ರಾಮದ ಸಂಗಯ್ಯ ಮತ್ತು ನೀಲಮ್ಮ ದಂಪತಿಯ ಪುಣ್ಯಸಂಜಾತರಾಗಿ 1863ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ 14ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಪಟ್ಟಾಧಿಕಾರವಾಯಿತು. ನಂತರ ಶ್ರೀಮಠದ ಭಿಕ್ಷಪ್ಪಯ್ಯನ ಗದ್ದುಗೆಯಲ್ಲಿ (ತಪಸ್ಸಿನ ಗದ್ದುಗೆ) ಆರು ತಿಂಗಳು ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನುಗೈದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಶಕ್ತಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದರು. ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರರ ಮೊದಲ ಹೆಸರು ವಿರಕ್ತಪ್ಪ.

==ಲೋಕಸಂಚಾರ==

ಲೋಕಸಂಚಾರ ಮಾಡುತ್ತ [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ]]ಗೆ ಬಂದಾಗ ಆರೂಢ ಪರಂಪರೆಯ ಗುರು ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಾರೂಢರ ದರ್ಶನವಾಯಿತು. ಶಿವಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಕಂಡ ಸಿದ್ಧಾರೂಢರು; ‘ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧಾದಿ ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿರುವ ನೀನು ಸ್ವಯಂ ಸದ್ಗತಿ ಹೊಂದುವೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಖಾಸ್ಗತ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆ ನಂತರ ಶ್ರೀಗಳು ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರ ಶಿವಯೋಗಿ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.

==ಅಧ್ಯಾತ್ಮ==

ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಒಲವು ಹೊಂದಿದ್ದ ಶ್ರೀಗಳು ಧಾರ್ವಿುಕ ಸಾಧನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಸ್ವತಃ ಮುಕ್ತಿ ಫೌಜ್ ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಾಟಕವೊಂದನ್ನು ಬರೆದು ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವ ಹಲವು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಲರಾ, ಪ್ಲೇಗ್​ನಂತಹ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು ತಲೆದೋರಿದಾಗ ಸ್ವತಃ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಗೆ ಆರೈಕೆ ಮಾಡಿ, ಮೃತರ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದರು. ಜತೆಗೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಾಂಧವರ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲೂ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರರನ್ನು ಸರ್ವ ಜನಾಂಗದವರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂದಿಗೂ ತಾಳಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರ ಮಠ ಮತ್ತು ಮಸೀದಿ ಒಂದೇ ಗೋಡೆಯ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮ ಸಂಘರ್ಷವಿಲ್ಲದೆ ಉಭಯ ಕೋಮಿನವರು ಸಮನ್ವಯದಿಂದ ಹಬ್ಬ, ಜಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

==ಲಿಂಗೈಕ್ಯ==

ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಕೇವಲ 33 ವರ್ಷ ಜೀವಿಸಿದ್ದ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರರು 1896ರಲ್ಲಿ ಲಿಂಗೈಕ್ಯರಾದರು. ಅವರ ನಂತರ 15ನೇ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ವಿರಕ್ತ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದು, ಸದ್ಯ ಪೀಠಕ್ಕೆ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ದೇವರನ್ನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

==ಗೋಪಾಲ ಕಾವಲಿ ಉತ್ಸವ==

ಶ್ರೀ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಕಾಶಿ, ಶ್ರೀಶೈಲ, ಗೋಕರ್ಣ ಹೀಗೆ ಲೋಕಸಂಚಾರ ಗೈಯುತ್ತ ಪಂಡರಪುರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅಲ್ಲಿನ ಗೋಪಾಲ ಕಾವಲಿ ಉತ್ಸವವನ್ನು ನೋಡಿ ಶ್ರೀಮಠದ ಜಾತ್ರೆಯ ವೇಳೆ ಗೋಪಾಲ ಕಾವಲ ಉತ್ಸವ ಆರಂಭಿಸಿದರು. [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದು ಅಪರೂಪದ ಉತ್ಸವ. ಗೋಪಾಲ ಕಾವಲಿ ಉತ್ಸವ ಎಂದರೆ ಹಸುವಿನ ಹಾಲು-ಮೊಸರು ಬೆರೆಸಿದ ಪಂಚಾಮೃತವನ್ನು ಮಡಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ತೂಗು ಹಾಕಿರುತ್ತಾರೆ. ಜಾತ್ರೆಯ ದಿನ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಈ ಮಡಕೆಯನ್ನು ಒಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ಪಂಚಾಮೃತ ಇಡೀ ಮಠದ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ಸೇರಿದ್ದ ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಸಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಪಂಚಾಮೃತ ಮೈಮೇಲೆ ಬಿದ್ದರೆ ಅವರ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ಈಡೇರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಈ ಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಭಕ್ತರು ಕಾಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಆಷಾಢಮಾಸದ ದ್ವಾದಶಿಯಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಈ ಉತ್ಸವ ಜರುಗತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;http://vijayavani.net/sojaga-prashanthrippanpete-vijayapura/&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಮಠಾಧಿಪತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>86u5rbcr6gtqxnbnfl1djugamk74m0m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431041</id>
      <parentid>1431039</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T03:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52688-38</username>
        <id>102069</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1431041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7979" sha1="ge9rpc1a8mm41mpd06k6sz8tbdnfxo4" xml:space="preserve">ಶ್ರೀ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳು [[ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ತಾಳಿಕೋಟೆ]]ಯ ಭಾಗದ ಭಕ್ತರ ಪಾಲಿಗೆ ನಡೆದಾಡುವ ದೇವರು. ಗುರುವಿಲ್ಲದೆ ಅರಿವಿನ ಆಗರವಾದ ಅಪರೂಪದ ಶಿವಯೋಗಿ ಶ್ರೀ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು.

==ಚರಿತ[[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ತಾಳಿಕೋಟೆ]]ಯ ಶ್ರೀ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು ಈ ಭಾಗದ ಭಕ್ತರ ಪಾಲಿಗೆ ನಡೆದಾಡುವ ದೇವರು. ಖಾಸ್ಗತ ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥವೇ ಗುರುವಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಅರಿತವನು, ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡವನು ಎಂದು. ಸ್ವತಃ (ಖಾಸ), ಸದ್ಗತಿ (ಗತಿ) ಪಡೆದವನು ಎಂದರ್ಥ. ಐದು ಶತಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ತಾಳಿಕೋಟೆ ವಿರಕ್ತಮಠವು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ 15 ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಇಂತಹ ಸುದೀರ್ಘ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ 14ನೆಯ ಪೀಠಾಧಿಪತಿ ಶ್ರೀ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಅವರು ತ ಒಳ್ಳೆಯ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂತರಾಗಿದ್ದರು.

==ಜನನ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯ==

[[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]] ಜಿಲ್ಲೆ [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಶಿರೂರ ಗ್ರಾಮದ ಸಂಗಯ್ಯ ಮತ್ತು ನೀಲಮ್ಮ ದಂಪತಿಯ ಪುಣ್ಯಸಂಜಾತರಾಗಿ 1863ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ 13ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಪಟ್ಟಾಧಿಕಾರವಾಯಿತು. ನಂತರ ಶ್ರೀಮಠದ ಭಿಕ್ಷಪ್ಪಯ್ಯನ ಗದ್ದುಗೆಯಲ್ಲಿ (ತಪಸ್ಸಿನ ಗದ್ದುಗೆ) ಆರು ತಿಂಗಳು ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನುಗೈದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಶಕ್ತಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದರು. ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರರ ಮೊದಲ ಹೆಸರು ವಿರಕ್ತಪ್ಪ.

==ಲೋಕಸಂಚಾರ==

ಲೋಕಸಂಚಾರ ಮಾಡುತ್ತ [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ]]ಗೆ ಬಂದಾಗ ಆರೂಢ ಪರಂಪರೆಯ ಗುರು ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಾರೂಢರ ದರ್ಶನವಾಯಿತು. ಶಿವಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಕಂಡ ಸಿದ್ಧಾರೂಢರು; ‘ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧಾದಿ ಅರಿಷಡ್ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿರುವ ನೀನು ಸ್ವಯಂ ಸದ್ಗತಿ ಹೊಂದುವೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಖಾಸ್ಗತ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆ ನಂತರ ಶ್ರೀಗಳು ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರ ಶಿವಯೋಗಿ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದರು.

==ಅಧ್ಯಾತ್ಮ==

ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಒಲವು ಹೊಂದಿದ್ದ ಶ್ರೀಗಳು ಧಾರ್ವಿುಕ ಸಾಧನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಸ್ವತಃ ಮುಕ್ತಿ ಫೌಜ್ ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಾಟಕವೊಂದನ್ನು ಬರೆದು ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವ ಹಲವು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಲರಾ, ಪ್ಲೇಗ್​ನಂತಹ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು ತಲೆದೋರಿದಾಗ ಸ್ವತಃ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಗೆ ಆರೈಕೆ ಮಾಡಿ, ಮೃತರ ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದರು. ಜತೆಗೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಾಂಧವರ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲೂ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರರನ್ನು ಸರ್ವ ಜನಾಂಗದವರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಂದಿಗೂ ತಾಳಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರ ಮಠ ಮತ್ತು ಮಸೀದಿ ಒಂದೇ ಗೋಡೆಯ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮ ಸಂಘರ್ಷವಿಲ್ಲದೆ ಉಭಯ ಕೋಮಿನವರು ಸಮನ್ವಯದಿಂದ ಹಬ್ಬ, ಜಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.

==ಲಿಂಗೈಕ್ಯ==

ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಕೇವಲ 33 ವರ್ಷ ಜೀವಿಸಿದ್ದ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರರು 1896ರಲ್ಲಿ ಲಿಂಗೈಕ್ಯರಾದರು. ಅವರ ನಂತರ 15ನೇ ಪೀಠಾಧಿಪತಿಗಳಾದ ವಿರಕ್ತ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದು, ಸದ್ಯ ಪೀಠಕ್ಕೆ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಲಿಂಗ ದೇವರನ್ನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

==ಗೋಪಾಲ ಕಾವಲಿ ಉತ್ಸವ==

ಶ್ರೀ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಕಾಶಿ, ಶ್ರೀಶೈಲ, ಗೋಕರ್ಣ ಹೀಗೆ ಲೋಕಸಂಚಾರ ಗೈಯುತ್ತ ಪಂಡರಪುರಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅಲ್ಲಿನ ಗೋಪಾಲ ಕಾವಲಿ ಉತ್ಸವವನ್ನು ನೋಡಿ ಶ್ರೀಮಠದ ಜಾತ್ರೆಯ ವೇಳೆ ಗೋಪಾಲ ಕಾವಲ ಉತ್ಸವ ಆರಂಭಿಸಿದರು. [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದು ಅಪರೂಪದ ಉತ್ಸವ. ಗೋಪಾಲ ಕಾವಲಿ ಉತ್ಸವ ಎಂದರೆ ಹಸುವಿನ ಹಾಲು-ಮೊಸರು ಬೆರೆಸಿದ ಪಂಚಾಮೃತವನ್ನು ಮಡಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿ ತೂಗು ಹಾಕಿರುತ್ತಾರೆ. ಜಾತ್ರೆಯ ದಿನ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಈ ಮಡಕೆಯನ್ನು ಒಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ಪಂಚಾಮೃತ ಇಡೀ ಮಠದ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ಸೇರಿದ್ದ ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಸಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಪಂಚಾಮೃತ ಮೈಮೇಲೆ ಬಿದ್ದರೆ ಅವರ ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ಈಡೇರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಈ ಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಇಡೀ ರಾತ್ರಿ ಭಕ್ತರು ಕಾಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಆಷಾಢಮಾಸದ ದ್ವಾದಶಿಯಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ಈ ಉತ್ಸವ ಜರುಗತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;http://vijayavani.net/sojaga-prashanthrippanpete-vijayapura/&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಮಠಾಧಿಪತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>ge9rpc1a8mm41mpd06k6sz8tbdnfxo4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಥ್ರೀ ಇಡಿಯಟ್ಸ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39375</id>
    <revision>
      <id>1430912</id>
      <parentid>1350195</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:18:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54350" sha1="pb80tk1jq3tohf3akqzz264g99518fq" xml:space="preserve">{{Infobox film|name=ಥ್ರೀ ಇಡಿಯಟ್ಸ್|cinematography=ಸಿ. ಕೆ. ಮುರಳೀಧರನ್|budget=55 ಕೋಟಿಗಳು&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/media/entertainment-/entertainment/3-Idiots-grosses-Rs140-crore-in-opening-weekend/articleshow/5388456.cms | title='3 Idiots' grosses Rs.125570 crore in opening weekend | publisher=The Economic Times | date=28 December 2009 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;|language=ಹಿಂದಿ|country=ಭಾರತ|runtime=170 ನಿಮಿಷಗಳು&lt;ref name=&quot;Runtime&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/3-idiots-0 | title=''3 IDIOTS'' (12A) | work=[[British Board of Film Classification]] | date=17 December 2009 | access-date=28 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013 | archive-date=9 ಮೇ 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150509031354/http://www.bbfc.co.uk/releases/3-idiots-0 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;|released={{Film date|2009|12|25||df=y}}|distributor=ವಿನೋದ್ ಚೋಪ್ರಾ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್|studio=|editing=ರಣ್‍ಜೀತ್ ಬಹಾದುರ್|music=ಶಾಂತನು ಮೊಯಿತ್ರಾ|image=3_idiots_poster.jpg|starring=[[ಆಮಿರ್ ಖಾನ್]]&lt;br&gt;[[ಕರೀನಾ ಕಪೂರ್]]&lt;br&gt;ಅನೀಶ್ ಚೌಬೆ&lt;br&gt;ಅಭಿಷೇಕ್ ಧಾತ್&lt;br&gt;ಆರ್. ಮಾಧವನ್&lt;br&gt;ಶರ್ಮನ್ ಜೋಶಿ&lt;br&gt;ಬಮನ್ ಇರಾನಿ&lt;br&gt;ಓಮಿ ವೈದ್ಯ|narrator=ಆರ್.ಮಾಧವನ್|based on={{based on|''ಫ಼ೈವ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಸಮ್‍ವನ್&amp;nbsp;– ವಾಟ್ ನಾಟ್ ಟು ಡೂ ಆ್ಯಟ್ ಐಐಟಿ!''|[[ಚೇತನ್ ಭಗತ್]]}}|writer=ಅಭಿಜಾತ್ ಜೋಶಿ&lt;br&gt;ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ ಹಿರಾನಿ|screenplay=ಅಭಿಜಾತ್ ಜೋಶಿ&lt;br&gt;ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ ಹಿರಾನಿ&lt;br&gt;ವಿಧು ವಿನೋದ್ ಚೋಪ್ರಾ|producer=ವಿಧು ವಿನೋದ್ ಚೋಪ್ರಾ|director=ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ ಹಿರಾನಿ|caption=|alt=&lt;!-- see WP:ALT --&gt;|gross=460 ಕೋಟಿಗಳು&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&amp;articleid=5979&amp;nCat= |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-08-19 |archive-date=2013-08-19 |archive-url=https://archive.is/20130819070820/www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&amp;articleid=5979&amp;nCat= |url-status=live }}&lt;/ref&gt;}}

'''''ಥ್ರೀ ಇಡಿಯಟ್ಸ್''''' ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ ಹಿರಾನಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ, ಅಭಿಜಾತ್ ಜೋಶಿ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರೆದ, ಮತ್ತು ವಿಧು ವಿನೋದ್ ಚೋಪ್ರಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ, ೨೦೦೯ರ ಪ್ರೌಢತ್ವಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುವ ವಸ್ತುವುಳ್ಳ ಒಂದು ಭಾರತೀಯ ಹಾಸ್ಯಮಯ ನಾಟಕೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಇದು ಸಡಿಲವಾಗಿ [[ಚೇತನ್ ಭಗತ್]]‍ರ ಕಾದಂಬರಿ ''ಫೈವ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಸಮ್‍ವನ್'' ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ''ಥ್ರೀ ಇಡಿಯಟ್ಸ್''ನ ತಾರಾಗಣದಲ್ಲಿ [[ಆಮಿರ್ ಖಾನ್‌|ಆಮಿರ್ ಖಾನ್]], [[ಕರೀನಾ ಕಪೂರ್]], ಆರ್. ಮಾಧವನ್, ಶರ್ಮನ್ ಜೋಶಿ, ಓಮಿ ವೈದ್ಯ, ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಸಾಹ್ನಿ ಮತ್ತು ಬಮನ್ ಇರಾನಿ ಇದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಒಂದು ಭಾರತೀಯ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವ ಮೂರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸ್ನೇಹದ ಬಗ್ಗೆ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒತ್ತಡಗಳ ಬಗ್ಗೆ [[ವಿಡಂಬನೆ]]ಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;scmp&quot;&gt;{{cite news|title=3 Idiots (Film)|url=http://www.scmp.com/article/978499/3-idiots-film|work=[[South China Morning Post]]|date=9 September 2011|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;economic_china&quot;&gt;{{cite news|last=Vasi|first=Nazia|title=Why Chinese identify with Aamir Khan's 3 Idiots, Rancho &amp; All Izz Well|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-15/news/30283532_1_three-idiots-films-hong-kong|accessdate=29 March 2012|newspaper=[[The Economic Times]]|date=15 October 2011|archive-date=17 ಆಗಸ್ಟ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817023358/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-10-15/news/30283532_1_three-idiots-films-hong-kong|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kaist&quot;&gt;{{cite news|title=Embrace Your Nerdiness with 3 Idiots|url=http://herald.kaist.ac.kr/news/articleView.html?idxno=285|accessdate=29 March 2012|newspaper=KAIST Herald|date=4 December 2011|author=Chaerim Oh|agency=[[KAIST]]}}&lt;/ref&gt; ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಮಾನಾಂತರದ ರೂಪಕಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಒಂದು ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಹತ್ತು ವರ್ಷದ ಹಿಂದಿನದಾಗಿ. ಈ ಚಿತ್ರವು ನೈಜ ಭಾರತೀಯ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅವೆಂದರೆ ರೆಮ್ಯಾ ಜೋಸ್,&lt;ref name=&quot;jose&quot;&gt;{{cite news|last=Raphael|first=Lisa|title=Watch This 14-Year-Old Girl's Washing Machine Hack in Action|url=http://www.brit.co/remya-jose-pedal-washing-machine/|accessdate=10 November 2016|publisher=Brit + Co.|date=19 June 2014}}&lt;/ref&gt; ಮೊಹಮ್ಮದ ಇದ್ರಿಸ್,&lt;ref name=&quot;nif&quot;&gt;{{cite web|url=http://nif.org.in/innovation/Cycle_Operated_Horse_Shaver/229|title=Cycle operated horse shaver|last=|first=|date=|website=www.nif.org.in|publisher=National Innovation Fund|accessdate=10 November 2016}}&lt;/ref&gt; ಜಹಾಂಗೀರ್ ಪೇಂಟರ್&lt;ref name=&quot;mid&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mid-day.com/news/2009/dec/281209-3-idiots-scooter-flour-mill-Inventions-Pune.htm|title=The real brains behind 3 idiots|last=Sabnis|first=Vivek |date=28 December 2009|publisher=[[MiD DAY]]|accessdate=29 April 2010|location=Pune}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಸೋನಮ್ ವಾಂಗ್‍ಚುಕ್&lt;ref name=&quot;telegraphindia&quot;&gt;{{cite news|last=Menon|first=Shyam G.|title=What you did not watch in 3 Idiots - Rethink after Ladakh education initiative fell victim to bureaucracy and resentment|url=https://www.telegraphindia.com/1100719/jsp/frontpage/story_12700204.jsp|publisher=[[The Telegraph (Calcutta)]]|date=19 July 2010|access-date=19 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019|archive-date=14 ನವೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202725/https://www.telegraphindia.com/1100719/jsp/frontpage/story_12700204.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವುಗಳು. ಈ ಚಿತ್ರ ೨೦೦ ಕೋಟಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಹಣ ಗಳಿಸಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ದಾಖಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.

ವಿನೋದ್ ಚೋಪ್ರಾ ಫ಼ಿಲ್ಮ್ಸ್ ಲಾಂಛನದಡಿ ವಿಧು ವಿನೋದ್ ಚೋಪ್ರಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ''ಥ್ರೀ ಇಡಿಯಟ್ಸ್'' ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಕ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref name=&quot;rt&quot;&gt;{{cite web|title=Three Idiots|url=https://www.rottentomatoes.com/m/3_idiots/|website=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=7 October 2017|language=en}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಚೀನಾ]]&lt;ref name=&quot;overseas&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&amp;articleid=3866&amp;nCat=|title=Three Idiots Creates History in China|work=30 December 2011|publisher=BoxOfficeIndia. Com|accessdate=30 December 2011|archive-date=7 ಜನವರಿ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107201817/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&amp;articleid=3866&amp;nCat=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಜಪಾನ್]]‍ನಂತಹ&lt;ref name=&quot;qz&quot;&gt;{{cite news|title=Japan is going gaga over Bollywood|url=https://qz.com/310502/japan-is-going-gaga-over-bollywood/|work=[[Quartz (publication)|Quartz]]|date=11 December 2014|access-date=19 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019|archive-date=22 ನವೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171122204813/https://qz.com/310502/japan-is-going-gaga-over-bollywood/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಕೆಲವೇ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇದರ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸಂಪಾದನೆ ೩೯೨ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಾಯಿತು{{efn|name=Gross|''3 Idiots'' worldwide gross: {{INR}}{{#expr:273.82+186.142}}&amp;nbsp;crore (US$90&amp;nbsp;million)&lt;ref name=&quot;hollywoodreporter&quot;&gt;{{cite news|title=Q&amp;A: Aamir Khan|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/qampa-aamir-khan-26582|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=11 August 2010|language=en}}&lt;/ref&gt;—ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite news|last=Cain|first=Rob|title=It's Another Diwali Clash Of Titans As Ajay's 'Golmaal' Takes On Aamir's 'Superstar'|url=https://www.forbes.com/sites/robcain/2017/10/11/its-another-diwali-clash-of-titans-as-ajays-golmaal-takes-on-aamirs-superstar/|work=[[Forbes]]|date=11 October 2017|language=en}}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರವು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ಮನೋಭಾವಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Hussain&quot;&gt;{{cite journal|last1=Hussain|first1=Sajjad|last2=Ahmad|first2=Nasir|title=The impact of the Indian movie, ''3 Idiots'' (2009), on attitudes to education|journal=Research in Drama Education: The Journal of Applied Theatre and Performance|date=28 April 2016|volume=21|issue=2|pages=242–246|doi=10.1080/13569783.2016.1155439}}&lt;/ref&gt;

ಈ ಚಿತ್ರವು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಆರು [[ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು]] ಗೆದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ಮೂರು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು]] ಗೆದ್ದಿತು. ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ, ಇದು ಜಪಾನ್‍ನ ವೀಡಿಯೊಯಾಸಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುಚ್ಚ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು&lt;ref name=&quot;videoyasan&quot;&gt;{{cite web|title=第４回ビデオ屋さん大賞|url=http://www.kinenote.com/main/feature/videoyasan04/|website=[[:ja:KINENOTE|KINENOTE]]|year=2014|accessdate=14 December 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nikkatsu&quot;&gt;{{cite web|title=『きっと、うまくいく』 が、第4回ビデオ屋さん大賞の 《大賞》 を受賞しました！|url=http://www.nikkatsu.com/news/201403/001723.html|website=[[Nikkatsu]]|date=25 March 2014|language=ja-JP}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಬೆಯ್ಜಿಂಗ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;japan-hungama&quot;&gt;{{cite web|title=3 Idiots to race for Japan Academy Awards|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/2382254/3-Idiots-to-race-for-Japan-Academy-Awards|website=[[Bollywood Hungama]]|date=27 January 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;japan-ibn&quot;&gt;{{cite web|title=Aamir Khan's '3 Idiots' nominated for Japan Academy Awards|url=http://ibnlive.in.com/news/aamir-khans-3-idiots-nominated-for-japan-academy-awards/448063-8-66.html|website=[[IBN Live]]|publisher=[[CNN-News18]]|date=27 January 2014|url-status=bot: unknown|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140129033801/http://ibnlive.in.com/news/aamir-khans-3-idiots-nominated-for-japan-academy-awards/448063-8-66.html|archivedate=29 January 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;maoyan&quot;&gt;{{cite web|title=三傻大闹宝莱坞|url=https://maoyan.com/films/43|website=[[Maoyan]]|accessdate=1 March 2018}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ''ನಾನ್ಬನ್'' (೨೦೧೨) ಎಂದು ರೀಮೇಕ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಕೂಡ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref name=&quot;nanban_ibn&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.moneycontrol.com/news/entertainment/will-nanban-repeatmagic3-idiots_650433.html|title=Will 'Nanban' repeat the magic of '3 Idiots'? – IBNLive.com|publisher=[[CNBC]]|accessdate=5 March 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nanban_hindustantimes&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Reviews/Gautaman-Bhaskaran-s-review-Nanban/Article1-797009.aspx|title=Gautaman Bhaskaran's review: Nanban|date=14 January 2012|publisher=[[Hindustan Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120312175929/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Reviews/Gautaman-Bhaskaran-s-review-Nanban/Article1-797009.aspx|archivedate=12 March 2012|accessdate=5 March 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''ನಾನ್ಬನ್'' ಅನ್ನು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ''ಸ್ನೇಹಿತುಡು'' ಎಂಡು ಡಬ್ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು''.'' ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಭಾಷೆಯ ರೀಮೇಕ್ ಆದ, ''ಥ್ರೀ ಇಡಿಯೋಟಾಸ್'' ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.debate.com.mx/show/3-idiotas-se-estrenara-en-el-2017-20160713-0024.html|title=3 idiotas se estrenará en el 2017}}&lt;/ref&gt;

== ಕಥಾವಸ್ತು ==
ಫ಼ರ್ಹಾನ್ ಕುರೇಶಿ ಮತ್ತು ರಾಜು ರಸ್ತೋಗಿ ತಮ್ಮ ಕಾಲೇಜಿನ ವರ್ಷವನ್ನು ದೆಹಲಿಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಕೋಣೆಯ ಜೊತೆಗಾರನಾಗಿ ರ‍್ಯಾಂಚೊ ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿನ ರಣ್‍ಛೋಡ್‍ದಾಸ್ ಛಾಂಛಡ್ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಫ಼ರ್ಹಾನ್ ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಲು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣದ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ತನ್ನ ಒಲವಿನ ಬದಲಾಗಿ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಓದಲು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ರಾಜು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಬಡತನವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಆ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ರ‍್ಯಾಂಚೊ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಬಗ್ಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪ್ರೀತಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸಕ್ರಿಯ ಭಾಗವಹಿಕೆಯಿರುವ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ನಂಬಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರೊಂದಿಗೆ ಅಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ವೀರು ಸಹಸ್ತ್ರಬುದ್ಧೆಯೊಂದಿಗೆ. ಇವರಿಗೆ ಐಸಿಇಯ ಸಮುದಾಯವು &quot;ವೈರಸ್&quot; ಎಂದು ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಇಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ವೈರಸ್‍ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಜೀವನಕ್ರಮಗಳು ಕಲಿಕೆ ಬಗ್ಗೆ ರ‍್ಯಾಂಚೊನ ನಿಶ್ಚಿಂತೆಯ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ನಡುವೆ, &quot;ಸೈಲೆನ್ಸರ್&quot; ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿನ ಚತುರ್ ಹಿಂದಿಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಜ್ಞಾನವಿರುವ ಜಂಬದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಇವನು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸುವ ಗೀಳು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಯಾವಾಗಲೂ ಉರು ಹೊಡೆದು ಕಲಿಯುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.

ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಆ ಮೂವರು ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರ‍್ಯಾಂಚೊನಷ್ಟೇ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಜಾಯ್ ಲೋಬೊ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ನೇಣು ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಒಂದು ನಿಯಮಿತ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವುದರಲ್ಲಾದ ವಿಳಂಬದ ಕಾರಣ ಜಾಯ್ ಆ ವರ್ಷ ಪದವೀಧರನಾಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವೈರಸ್ ಜಾಯ್‍ನ ತಂದೆಗೆ ತಿಳಿಸಿದ ನಂತರ ಉಂಟಾದ [[ಖಿನ್ನತೆ]]ಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜಾಯ್ ಕ್ವಾಡ್‍ಕಾಪ್ಟರ್‌ನ ತನ್ನ ಮಹತ್ತರ ಡ್ರೋನ್‍ನ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರಿಂದ, ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಕಾಯಿಲೆಯ ಕಾರಣ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಬಿಡುವಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ. ರ‍್ಯಾಂಚೊ ವೈರಸ್‍ನ ಕಲಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಇಂಜಿನಿಯರುಗಳು ಓದುವಾಗ ಎಷ್ಟು ಒತ್ತಡವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ವೈರಸ್‍ನನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಿಟ್ಟಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ರ‍್ಯಾಂಚೊ ತನ್ನ ಗೆಳೆಯರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ನಂತರ, ಆ ಮೂವರು ಒಳ್ಳೆ ಆಹಾರ ತಿನ್ನುವ ಆಸೆಯಿಂದ ಆಹ್ವಾನವಿಲ್ಲದೆ ಒಂದು ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಪಿಯಾಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಅವಳ ಸ್ನೇಹಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಪಿಯಾ ವೈರಸ್‍ನ ಮಗಳಾಗಿದ್ದು ನಗರದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿವಾಸಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅವನು ದುಬಾರಿ ಆಭರಣಗಳು, ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಲೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹುಚ್ಚನಂತೆ ಗೀಳು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅವಳ ನಿಶ್ಚಿತ ವರ ಸುಹಾಸ್‍ನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಬಾರದೆಂದು ರ‍್ಯಾಂಚೊ ಪಿಯಾಳಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಸಿಟ್ಟುಬರಿಸಲು ಅವನ ಶೂಗಳ ಮೇಲೆ ಪುದೀನಾ ಚಟ್ನಿಯನ್ನು ಚೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ರ‍್ಯಾಂಚೊ ಸುಹಾಸ್‍ನ ಮನೋಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಪಿಯಾಳಿಗೆ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ವೈರಸ್ ಆ ಮೂವರನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಮುಂದಿನ ಕೆಲಸದ ದಿನದಂದು ಫ಼ರ್ಹಾನ್ ಮತ್ತು ರಾಜುರನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳ ಆದಾಯಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ರ‍್ಯಾಂಚೊನೊಂದಿಗೆ ಗೆಳೆಯರಾಗುವುದರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ರ‍್ಯಾಂಚೊ ಬಹಳ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು ಉತ್ತಮ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಿಂತೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವನು ಅವರಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪರಿಣಾಮ ಹೊಂದಿ, ರಾಜು ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರನಡೆದು ಚತುರ್‌ನ ಕೋಣೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಶಿಕ್ಷಕರ ದಿನಾಚರಣೆಯ ವೇಳೆ, ರ‍್ಯಾಂಚೊ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಹಿಂದಿ ಭಾಷಣವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಚತುರ್ ಅವಮಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ನೋಡುವರು ಎಂದು ಅವನು ಪಂಥ ಒಡ್ಡುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಪಿಯಾ ಸುಹಾಸ್‍ನೊಂದಿಗೆ ಮಾಲ್‍ನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ವೈರಸ್‍ನಿಂದ ಹೆಸರು ಪಡೆದ ವೈರಸ್ ವಿಪರ್ಯಯಕ ಎಂಬ ಆವಿಷ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ರ‍್ಯಾಂಚೊನನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ತಂದೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕಲಿಸುವ ರೀತಿಯನ್ನು ತಾನು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸುಹಾಸ್‍ನಂತೆ ಪೆದ್ದರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ರ‍್ಯಾಂಚೊ ಪಿಯಾಳಿಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸುಹಾಸ್ ಅವಳ ಬದಲು ದುಬಾರಿ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಮಾಡಲು ರ‍್ಯಾಂಚೊ ಸುಹಾಸ್‍ನ ಮೇಲೆ ಪಿಯಾ ತನ್ನ ಕೈಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ನಟಿಸುವ ಒಂದು ಕುಚೇಷ್ಟೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸುಹಾಸ್‍ನ ವರ್ತನೆಯಿಂದ ಬೇಸರಗೊಂಡು, ಅವಳು ಅವನಿಗೆ ಬಯ್ಯುತ್ತಾಳೆ. ರ‍್ಯಾಂಚೊ ಮತ್ತು ಪಿಯಾ ರಾಜುನ ಸಾಯುತ್ತಿರುವ ಅಪ್ಪನನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತಾರೆ; ರಾಜು ತನ್ನ ಗೆಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪಿಯಾ ರ‍್ಯಾಂಚೊನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸತೊಡಗುತ್ತಾನೆ.

ಅವರ ಕೊನೆಯ ವರ್ಷದ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ, ಫ಼ರ್ಹಾನ್ ಮತ್ತು ರಾಜು ತಾವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ತಮ್ಮ ಶ್ರೇಣಿಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ತಾವು ಹಿಂದೆಬಿದ್ದಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ರ‍್ಯಾಂಚೊ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಶಾಲಾ ಚಿತ್ರದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಇರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಅಸಂತೋಷಗೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಫ಼ರ್ಹಾನ್ ರ‍್ಯಾಂಚೊ ಪಿಯಾಳಿಗೆ ತಾನು ಅವಳನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಗುಟ್ಟು ರಟ್ಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ರ‍್ಯಾಂಚೊ ಪಿಯಾಗೆ ಮದುವೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುವಂತೆ ಆಗಲು ಮೂವರೂ ಸ್ನೇಹಿತರು ಕುಡಿದು ಸಹಸ್ತ್ರಬುದ್ಧೆ ನಿವಾಸದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೂವರೂ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಾಗ, ವೈರಸ್ ರಾಜುನನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು, ಮರುದಿನ, ಅವನು ಉಚ್ಚಾಟನೆಗಾಗಿ ರ‍್ಯಾಂಚೊನನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡದಿದ್ದರೆ ಅವನನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ರ‍್ಯಾಂಚೊಗೆ ದ್ರೋಹಮಾಡಲು ಅಥವಾ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ನಿರಾಶೆಮಾಡಲು ಇಷ್ಟವಿರದೇ, ರಾಜು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಫಲವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕೋಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ತುರ್ತು ನಿಗಾ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ, ರಾಜು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‍ನಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಉದ್ಯೋಗ ಸಂದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದೊಳಗೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆ ನಡುವೆ, ರ‍್ಯಾಂಚೊ ಮತ್ತು ಪಿಯಾ ಫ಼ರ್ಹಾನ್‍ನ ಪತ್ರವನ್ನು ಅವನ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಆಂಡ್ರೆ ಇಸ್ಟ್‌ವಾನ್‍ಗೆ ಅಂಚೆಯಲ್ಲಿ ಕಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವರು ಅವನಿಗೆ ಸಹಾಯಕನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ರ‍್ಯಾಂಚೊನ ಸಲಹೆ ಮೇರೆಗೆ, ಅವನು ತನ್ನ ಕನಸನ್ನು ತನ್ನ ತಂದೆಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಅವನ ತಂದೆಗೆ ಮೊದಲು ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ತಮ್ಮ ಮಗನ ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ಇದರಿಂದ ಮತ್ತು ರ‍್ಯಾಂಚೊನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸಿಟ್ಟಾಗಿ, ರಾಜುನನ್ನು ಅನುತ್ತೀರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ವೈರಸ್ ಕಷ್ಟದ ಕೊನೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಶ್ನಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಗೊತ್ತಾಗಿ, ಪಿಯಾ ಆ ಮೂವರಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಶ್ನಪತ್ರಿಕೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ; ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ವೈರಸ್‍ಗೆ ಗೊತ್ತಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಉಚ್ಚಾಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣವಾಗುವ ವೈರಸ್‍ನ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ಆಗದೇ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಬಗ್ಗೆ ಪಿಯಾ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಎದುರುಬೀಳುತ್ತಾಳೆ. ಅದೇ ದಿನ ರಾತ್ರಿ, ವೈರಸ್‍ನ ಗರ್ಭಿಣಿ ಹಿರಿಮಗಳು ಮೋನಾಗೆ ಹೆರಿಗೆ ನೋವು ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ದಿನ ಜೋರಾದ ಗಾಳಿಯಿಂದ ನಗರದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಸಂಚಾರ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ತು ನಿಂತು ಹೋಗಿರುತ್ತದೆ. ರ‍್ಯಾಂಚೊ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ವಾತ ಮಾರ್ಜಕವನ್ನು ವೆಂಟೋಸ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ಒಂದು ವೀಡಿಯೊ ಕರೆಯಲ್ಲಿ ಪಿಯಾಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಶಿಶುವಿನ ಹೆರಿಗೆ ಮಾಡಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕೃತಜ್ಞನಾದ ವೈರಸ್ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರ‍್ಯಾಂಚೊನನ್ನು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಅವರ ಉಚ್ಚಾಟನೆಯನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಪದವಿಪ್ರದಾನ ದಿನದಂದು, ಸಮಾರಂಭ ಕೊನೆಗೊಂಡ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಸಮಯದ ನಂತರ ರ‍್ಯಾಂಚೊ ದಿಢೀರನೇ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಫ಼ರ್ಹಾನ್ ಯಶಸ್ವಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ರಾಜು ಮದುವೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಸುಖಕರ ಜೀವನಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಚತುರ್ [[ಅಮೇರಿಕ]]ದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಈ ಮೂವರಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಪದವಿಯ ನಂತರ ರ‍್ಯಾಂಚೊನ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಐಸಿಇ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಗಿ ಅವರು ಶಿಮ್ಲಾಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾವಚಿತ್ರದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರ‍್ಯಾಂಚೊ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಅವರು ನಿಜವಾದ ರಣ್‍ಛೋಡ್‍ದಾಸ್ ಚಾಂಚಡ್ (ಜಾವೇದ್ ಜಾಫ಼್ರಿ) ಆಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ತಮಗೆ ಪರಿಚಿತವಿದ್ದ ರ‍್ಯಾಂಚೊ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಚಾಂಚಡ್ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಸೇವಕನಾಗಿದ್ದ ಮಾಲಿಯ ಮಗ &quot;ಛೋಟೆ&quot; ಆಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಅವನಿಂದ ಅವರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ರಣ್‍ಛೋಡ್‍ದಾಸ್‍ನ ತಂದೆಯು ಛೋಟೆ ಐಸಿಇಗೆ ತನ್ನ ಮಗನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗುವಂತೆ ಏರ್ಪಾಟು ಮಾಡಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗನು ಆ ಪದವಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆಯುವುದು ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರಣ್‍ಛೋಡ್‍ದಾಸ್ ಲಡಾಖ್‍ನಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿರುವ ಛೋಟೆಯ ವಿಳಾಸವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಮನಾಲಿ]] ಮೂಲಕ ಸಾಗಿ ಸುಹಾಸ್‍ನನ್ನು ಪಿಯಾ ಮದುವೆಯಾಗದಂತೆ ತಡೆದು ಅವಳನ್ನು ಪಾರುಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸುಹಾಸ್ ಈಗ ಬದಲಾದ ಮನುಷ್ಯನಾಗಿದ್ದರೂ, ಮನೆವಾರ್ತೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವೇಷ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ರಾಜು ಅವನ ಮದುವೆಯ ಶೇರವಾನಿ ಮೇಲೆ ಪುದೀನ ಚಟ್ನಿಯನ್ನು ಹಾಕಿದಾಗ ತನ್ನ ಹಳೆ ಚಾಳಿಗಳಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ರಾಜು ಅವನ ಉಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭದಿಂದ ಪರಾರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆ ನಡುವೆ, ತನ್ನ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ೪೦೦ ಪೇಟೆಂಟ್‍ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿ ಫುನ್ಸುಖ್ ವಾಂಗ್ಡುನೊಂದಿಗೆ ಚತುರ್ ವ್ಯವಹಾರ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಆತುರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ.

ಲಡಾಖ್‍ಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಆ ನಾಲ್ವರೂ ಹಳ್ಳಿಯ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಿ ರ‍್ಯಾಂಚೊ‍ನ ಕಾಲೇಜು ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಯುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ನಾಲ್ವರು ರ‍್ಯಾಂಚೊ‍ನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಪಿಯಾ ಮತ್ತು ರ‍್ಯಾಂಚೊ‍ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಚುಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚತುರ್ ಅವಮಾನ ಮಾಡಿ ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕುವಂತೆ ರ‍್ಯಾಂಚೊ‍ನನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ರ‍್ಯಾಂಚೊ‍ ಏನೂ ಮಾತಾಡದೇ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಚತುರ್ ವಿಜಯಶಾಲಿಯಾಗಿ ನಡೆದು ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ರ‍್ಯಾಂಚೊ‍ ತಾನೇ ಫುನ್ಸುಕ್ ವಾಂಗ್ಡು ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಅವನ ಗೆಳೆಯರು ಮತ್ತು ಪಿಯಾ ಆಶ್ಚರ್ಯಹೊಂದಿ ಸಂತೋಷಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಅರಿತು, ದಿಗಿಲುಗೊಂಡ ಚತುರ್ ತನ್ನ ಸೋಲನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕುವಂತೆ ರ‍್ಯಾಂಚೊ‍ನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಾಗ, ರ‍್ಯಾಂಚೊ‍ ಮತ್ತು ಅವನ ಗೆಳೆಯರು ನಗುತ್ತಾ ಅಲ್ಲಿಂದ ಓಡುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಫುನ್ಸುಕ್ ವಾಂಗ್ಡು ಎಲ್ಲರಿಗೆ ತನ್ನ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: &quot;ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರೆ ಯಶಸ್ಸು ತಾನಾಗಿಯೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು&quot;.

== ನಿರ್ಮಾಣ ==
ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವು ೨೮ ಜುಲೈ ೨೦೦೮ರಂದು ಶುರುವಾಯಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ದೆಹಲಿ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಮುಂಬಯಿ, [[ಲಡಾಖ್]], ಚೆಯ್ಲ್ ಮತ್ತು ಶಿಮ್ಲಾದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.filmapia.com/published/movies/3/3-idiots|title=Movie Locations for 3 Idiots|publisher=filmapia.com}}&lt;/ref&gt; ಆಮಿರ್ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವರ್ಗದ ಇತರರು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನ ಮುಂಚಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಮುಂಬಯಿಯಿಂದ, ತಂಡ ಮತ್ತು ಆಮಿರ್ ಹಾಗೂ ಕರೀನಾ ಸೇರಿದಂತೆ ನಟರು ೨೦ ದಿನದ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ಲಡಾಖ್‍ಗೆ ಹೋದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ia.rediff.com/movies/2008/aug/28look1.htm|title=Shooting for 3 Idiots underway|publisher=Rediff}}&lt;/ref&gt; ಐಸಿಇ ಕಾಲೇಜ್‍ನ ದೃಶ್ಯಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ೩೩ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಐಐಎಂ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಯ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಹಿಳಾ ಶಯನಾಗಾರ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/shooting-three-idiots-is-like-holidaying-for-aamir-khan_100143291.html|title=Shooting 'Three Idiots' is like holidaying|publisher=the indian.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120321022923/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/shooting-three-idiots-is-like-holidaying-for-aamir-khan_100143291.html|archive-date=21 March 2012|access-date=11 February 2009|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಹಿಂದಿನ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ಟುಸನ್ನೆ ನಿರ್ವಹಿತ ಒಗೆಯುವ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಕೇರಳದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾದ ರೆಮ್ಯಾ ಜೋಸ್;&lt;ref name=&quot;jose2&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.brit.co/remya-jose-pedal-washing-machine/|title=Watch This 14-Year-Old Girl's Washing Machine Hack in Action|last=Raphael|first=Lisa|date=19 June 2014|accessdate=10 November 2016|publisher=Brit + Co.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=VhlUVdbU9Lk|title=Remya Jose's pedal operated washing machine / exercise machine|last1=Jose|first1=Remya|date=|website=You Tube|publisher=Remya Jose|accessdate=10 November 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ecoideaz.com/innovative-green-ideas/pedal-power-machines|title=Innovative Pedal Power Machines|last1=Sreelakshmy|first1=V.U.|date=|website=www.ecoideaz.com/innovative-green-ideas/pedal-power-machines|publisher=Ecoideaz|accessdate=10 November 2016}}&lt;/ref&gt; ಸೈಕಲ್ ಚಾಲಿತ ಕುದುರೆಯ ಕೂದಲು ಕತ್ತರಿಸುವ ಸಾಧನವನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ ಉತ್ತರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹಸನ್‍ಪುರ್ ಕಲಾನ್‍ನ ಕ್ಷೌರಿಕ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಇದ್ರಿಸ್;&lt;ref name=&quot;nif2&quot;&gt;{{cite web|url=http://nif.org.in/innovation/Cycle_Operated_Horse_Shaver/229|title=Cycle operated horse shaver|last=|first=|date=|website=www.nif.org.in|publisher=National Innovation Fund|accessdate=10 November 2016}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಸ್ಕೂಟರ್ ಚಾಲಿತ ಹಿಟ್ಟಿನ ಗಿರಣಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಬಣ್ಣಗಾರನಾಗಿದ್ದ ಜಹಾಂಗೀರ್ ಪೇಂಟರ್ ಸೇರಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;mid2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mid-day.com/news/2009/dec/281209-3-idiots-scooter-flour-mill-Inventions-Pune.htm|title=The real brains behind 3 idiots|last=Sabnis|first=Vivek|date=28 December 2009|publisher=[[MiD DAY]]|location=Pune|accessdate=29 April 2010}}&lt;/ref&gt; ಫ಼ುನ್ಸುಕ್ ವಾಂಗ್ಡು ಪಾತ್ರವು ಲಡಾಖಿ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ ಸೋನಮ್ ವಾಂಗ್‍ಚುಕ್‍ನಿಂದಲೂ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿರಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;telegraphindia2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraphindia.com/1100719/jsp/frontpage/story_12700204.jsp|title=What you did not watch in 3 Idiots - Rethink after Ladakh education initiative fell victim to bureaucracy and resentment|last=Menon|first=Shyam G.|date=19 July 2010|publisher=[[The Telegraph (Calcutta)]]|access-date=19 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019|archive-date=14 ನವೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202725/https://www.telegraphindia.com/1100719/jsp/frontpage/story_12700204.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿ ==
{{Infobox album|name      =ಥ್ರೀ ಇಡಿಯಟ್ಸ್|genre     =ಚಲನಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿ|next_title=ವೆಲ್ ಡನ್ ಅಬ್ಬಾ|prev_year =2009|prev_title=ಫಿರ್ ಕಭಿ|producer  =ಶಂತನು ಮೊಯಿತ್ರಾ|label     =ಟಿ-ಸೀರೀಸ್|length    =29:22|studio    =|type      =ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿ|venue     =|recorded  =|released  =2009|alt       =|cover     =|artist    =ಶಂತನು ಮೊಯಿತ್ರಾ|next_year =2010}}
ಈ ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿಯನ್ನು ಶಂತನು ಮೊಯಿತ್ರಾ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವಾನಂದ್ ಕಿರ್ಕಿರೆ ಗೀತೆಗಳಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.{{Track listing|all_writing=|extra4=ಸೂರಜ್ ಜಗನ್, ಶರ್ಮನ್ ಜೋಶಿ, ರಾಹತ್ ಫ಼ತೇ ಅಲಿ ಖಾನ್|extra7=ಸೋನು ನಿಗಮ್, ಶಾನ್, ಸ್ವಾನಂದ್ ಕಿರ್ಕಿರೆ, ಜೈವ್ ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್|length7=4:41|note7=ರೀಮಿಕ್ಸ್|title7=ಆಲ್ ಈಜ಼್ ವೆಲ್|extra6=ಸೋನು ನಿಗಮ್, ಶ್ರೇಯಾ ಘೋಷಾಲ್|length6=3:27|note6=ರೀಮಿಕ್ಸ್|title6=ಜ಼ುಬಿ ಡುಬಿ|extra5=ಸೋನು ನಿಗಮ್|length5=3:30|title5=ಜಾನೆ ನಹಿ ದೇಂಗೆ ತುಝೆ|length4=4:05|headline=ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ|title4=ಗಿವ್ ಮೀ ಸಮ್ ಸನ್‍ಶೈನ್|extra3=ಶಾನ್, ಶಾಂತನು ಮೊಯಿತ್ರಾ, ಬೆನಿ ದಯಾಲ್, ನರೇಶ್ ಅಯ್ಯರ್|length3=4:59|title3=ಬೆಹತಿ ಹವಾ ಸಾ ಥಾ ವೊ|extra2=ಸೋನು ನಿಗಮ್, [[ಶ್ರೇಯಾ ಘೋಷಾಲ್]]|length2=4:06|title2=ಜ಼ುಬಿ ಡುಬಿ|extra1=[[ಸೋನು ನಿಗಮ್]], ಶಾನ್, ಸ್ವಾನಂದ್ ಕಿರ್ಕಿರೆ|length1=4:34|title1=ಆಲ್ ಈಜ಼್ ವೆಲ್|extra_column=ಗಾಯಕ(ರು)|total_length=29:22}}

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ೫೮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಆರು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ಮೂರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಹತ್ತು ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಹದಿನೇಳು ಐಫ಼ಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಐದು ಜೀಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಎರಡು ಅಪ್ಸರಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು.

ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲೂ, ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ ಸೇರಿದಂತೆ, ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತ್ತು.

== ವಿವಾದ ==
ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ವಿವಾದ ಉಂಟಾಯಿತು. &quot;ಚೇತನ್ ಭಗತ್‍ರ ''ಫ಼ೈವ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಸಮ್‍ವನ್'' ಕಾದಂಬರಿ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತ&quot; ಎಂಬ ವಂದನೆಯು ಆರಂಭದ ವಂದನೆಗಳ ಬದಲಾಗಿ ಮುಕ್ತಾಯದ ವಂದನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಈ ವಿವಾದ ಉಂಟಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;akinterview&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.glamsham.com/movies/interviews/02-aamir-khan-interview-011005.asp|title=Interview:Aamir Khan|publisher=Glamsham.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101123200554/http://glamsham.com/movies/interviews/02-aamir-khan-interview-011005.asp|archivedate=23 November 2010|accessdate=21 November 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಚೇತನ್ ಭಗತ್ ಆರಂಭದ ವಂದನೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ನೀಡಿದ ಮೇಲೆ ವಿವಾದ ಬಗೆಹರಿಯಿತು.

== ಚಿತ್ರದ ಕೊಡುಗೆ ==

=== ಪ್ರಭಾವ ===
ಜುಲೈ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಪ್ರದರ್ಶನವಾದಾಗ, ''ಥ್ರೀ ಇಡಿಯಟ್ಸ್'' ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೩೯ ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು.

''ಥ್ರೀ ಇಡಿಯಟ್ಸ್'' ಚೈನಾದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗ, ಆ ದೇಶವು ೧೫ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾತ್ರ ಆಗಿತ್ತು, ಭಾಗಶಃ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಅಕ್ರಮ ಡಿವಿಡಿ ವಿತರಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ. ಆದರೆ, ಇದೇ ಅಕ್ರಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ''ಥ್ರೀ ಇಡಿಯಟ್ಸ್'' ಬಹುತೇಕ ಚೈನೀಸ್ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಟ್ ಹಿಟ್ ಆಯಿತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಆಮಿರ್ ಖಾನ್ ದೊಡ್ಡ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಚೈನೀಸ್ ಅಭಿಮಾನಿ ಬಳಗವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ೨೦೧೩ರ ವೇಳೆಗೆ, ಚೈನಾ ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗುವಷ್ಟು (ಅಮೇರಿಕದ ನಂತರ) ಬೆಳೆಯಿತು. ಇದು ಆಮಿರ್ ಖಾನ್‍ರ ಚೈನೀಸ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫ಼ಿಸ್ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ''ಧೂಮ್ ಥ್ರೀ'', ''ಪಿಕೆ'', ''[[ದಂಗಲ್]]'' &lt;ref name=&quot;forbes2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/robcain/2017/06/08/how-a-52-year-old-indian-actor-became-chinas-favorite-movie-star/|title=How A 52-Year-Old Indian Actor Became China's Favorite Movie Star|last=Cain|first=Rob|website=Forbes}}&lt;/ref&gt;ಹಾಗೂ ''ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್'' ಎಲ್ಲವೂ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದವು.

ಜನಪ್ರಿಯ ಚೈನೀಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಾ ತಾಣ ಡೌಬಾನ್‍ದಲ್ಲಿನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ, ''ಥ್ರೀ ಇಡಿಯಟ್ಸ್''  ಚೈನಾದ ೧೨ನೇ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಚಿತ್ರವೆಂದು ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಒಂದೇ ಒಂದು ದೇಶೀಯ ಚೈನೀಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಫ಼ೇರ್‌ವೆಲ್ ಮೈ ಕಾನ್‍ಕ್ಯುಬೈನ್'' ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;forbes2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;theworldofchinese&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.theworldofchinese.com/2017/05/chinas-favorite-movies/|title=China's Favorite Movies|date=19 May 2017|website=[[The World of Chinese]]|language=en}}&lt;/ref&gt;

ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್‍ನಂತಹ ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಒಂದು ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಹೋಲುವ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಹಾಗಾಗಿ ಅನೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪಾತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಮಿತಿ ಮೀರಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು ಚೆಯರಿಮ್ ಓ ಬರೆದರು. ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ವಯಸ್ಸಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅಗಾಧ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಓದಲು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ, ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ನಿಜವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಸ್ವಂತದ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಬರೆದರು.

ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ&lt;ref name=&quot;Hussain2&quot;&gt;{{cite journal|last1=Hussain|first1=Sajjad|last2=Ahmad|first2=Nasir|title=The impact of the Indian movie, ''3 Idiots'' (2009), on attitudes to education|journal=Research in Drama Education: The Journal of Applied Theatre and Performance|date=28 April 2016|volume=21|issue=2|pages=242–246|doi=10.1080/13569783.2016.1155439}}&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಏಷ್ಯನ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ಸೇರಿದಂತೆ, ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆಯ ಮನೋಭಾವಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಚೀನಾದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪಾಠಸರಣಿ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಒತ್ತಡ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;hindu_china&quot;&gt;{{cite web|last=Krishnan|first=Ananth|title=Success of 3 Idiots breaks China's Bollywood Great Wall|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/Success-of-3-Idiots-breaks-Chinas-Bollywood-Great-Wall/article13349901.ece|work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|accessdate=29 March 2012|location=Beijing, China|date=2 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20171120073039/http://www.thehindu.com/features/cinema/Success-of-3-Idiots-breaks-Chinas-Bollywood-Great-Wall/article13349901.ece|archive-date=20 ನವೆಂಬರ್ 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==
{{Notelist}}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist|30em}}

==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==

* [https://www.youtube.com/watch?v=xvszmNXdM4w Official trailer]&amp;nbsp;– [[Vinod Chopra Films]]

* {{IMDb title}}

* {{Bollywood Hungama title|65530}}

* {{AllMovie title}}

* {{Mojo title}}

* {{Rotten Tomatoes}}

* {{Metacritic film}}

* {{TCMDb title}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಬಾಲಿವುಡ್]]</text>
      <sha1>pb80tk1jq3tohf3akqzz264g99518fq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಾಂಬೆ ಜಯಶ್ರೀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40010</id>
    <revision>
      <id>1431000</id>
      <parentid>1355159</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5074" sha1="gc4odfi6ycvag6qr1i3jccwak55s1n8" xml:space="preserve">{{infobox person
| name = ಮುಂಬಯಿ ಜಯಶ್ರೀ
|image = Bombay Jayashree in concert.jpg
|caption = '''ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಜಯಶ್ರೀ'''
|imagesize = 250px
| parents = ಎನ್.ಎನ್.ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಮ್, ಸೀತ
| occupation = ಸಂಗೀತಗಾರರು
}}
ಜಯಶ್ರೀ ರಾಮನಾಥ್(ಮುಂಬಯಿ ಜಯಶ್ರೀ)ಭಾರತದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ]] ಸಂಗೀತಕಾರರು ಮತ್ತು ಅಕಡಮಿ ಅವಾರ್ಡ್(ಆಸ್ಕರ್)ಗೆ ನೆಮಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಸಂಗೇತ ನಿರ್ದೇಶಕರು.ಇವರು ಖ್ಯಾತ [[ಪಿಟೀಲು]] ವಾದಕರಾದ [[ಲಾಲ್ಗುಡಿ ಜಯರಾಮನ್|ಲಾಲ್ಗುಡಿ ಜಯರಾಮನ್ರವರ]] ಶಿಷ್ಯರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/article672859.ece |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106122013/http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/article672859.ece |archive-date=2013-11-06 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು==
*[[ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಪೈ]] ಚಿತ್ರದ &quot;ಪೈಸ್ ಲಲ್ಲಬಿ&quot;ಹಾಡಿಗೆ ಅಕಡಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ ಪಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಒರಿಜಿನಲ್ ಸಾಂಗಿಗೆ ನೇಮಿತರಾಗಿದ್ದರು.(೨೦೧೩)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Hollywood/Bombay-Jayashri-bags-Oscar-nomination/Article1-987993.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-08-14 |archive-date=2013-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130110221808/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Hollywood/Bombay-Jayashri-bags-Oscar-nomination/Article1-987993.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*ನಾದ ರತ್ನ (೨೦೧೧)
*[[ಕೊಡೈಕೆನಾಲ್‌|ಕೊಡೈಕೆನಾಲ್]] ಮದರ್ ತೆರೇಸ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ದಾಕ್ಟರೇಟ್(೨೦೦೯)
*ಸಂಗೀತ ಸರಸ್ವತಿ (೨೦೦೯)
*ಸಂಗೀತ ಕಲಾಸಾರಥಿ (೨೦೦೭)
*ಘಜಿನಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳ್ ನಾಡು]]ರಾಜ್ಯ ಫಿಲಮ್ ಅವಾರ್ಡ್- ಬೆಸ್ಟ್ ಫೀಮೇಲ್ ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್ ಸಿಂಗರ್ (೨೦೦೫)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cinesouth.com/masala/hotnews/new/07092007-1.shtml |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-08-14 |archive-date=2007-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070911141539/http://www.cinesouth.com/masala/hotnews/new/07092007-1.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/Bombay_Jayashree#cite_note-Profile-1&lt;/ref&gt;
*ತಮಿಳ್ ನಾಡು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ &quot;ಕಲೈಮಾಮಣಿ&quot; ಬಿರುದು (೨೦೦೭)
*ಶಣ್ಮುಖ ಸಂಗೀತ ಶಿರೋಮಣಿ (೨೦೦೬)
*[[ಎಂ.ಎಸ್.ಸುಬ್ಬುಲಕ್ಷ್ಮಿ|ಎಮ್.ಎಸ್.ಸುಬ್ಬುಲಕ್ಷ್ಮಿ]] ಪುರಸ್ಕಾರ್ (೨೦೦೬)
*ಸಂಗೀತ ಚೂಡಾಮಣಿ (೨೦೦೫)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2005/08/08/stories/2005080805020600.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-08-14 |archive-date=2013-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130815123043/http://www.hindu.com/2005/08/08/stories/2005080805020600.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*&quot;ಮಣಿ ಮಕುದಮ್&quot;(೨೦೦೨)
*&quot;ಆತ್ಮ ವಾಣಿಶ್ರೀ&quot;(೨೦೦೩)
*ಕಲ್ಕಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ ವತಿಯಿಂದ ಕೆ.ಬಾಲಚಂದೆರ್ ಕೊಟ್ಟ &quot;ಕಲ್ಕಿ ಬಿರುದು&quot;(೨೦೦೨)
*ಮಿನ್ನಾಲೆ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಫಿಲಂಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ(೨೦೦೧)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://downloads.movies.indiatimes.com/south2001/bignight.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-08-14 |archive-date=2015-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626124155/http://downloads.movies.indiatimes.com/south2001/bignight.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*ನಾದಭೂಷಣಂ(೨೦೦೧)
*[[ಶೃಂಗೇರಿ]] ಮಠದ ಆಸ್ಥಾನ ವಿದುಷಿ (೨೦೦೧)
*&quot;ಇಸೈ ಪೆರೊಲಿ&quot; (೧೯೯೭)
*ಯುವಕಲಾ ಭಾರತಿ(೧೯೯೨)

==ಬಾಹ್ಯಪುಟಗಳು==
#[http://www.bombayjayashri.com/ ಮುಂಬಯಿ ಜಯಶ್ರೀಯವರ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ]

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]]</text>
      <sha1>gc4odfi6ycvag6qr1i3jccwak55s1n8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40582</id>
    <revision>
      <id>1430977</id>
      <parentid>1353326</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48534" sha1="1cgfc6kxdxv2oame7srjpkit38lmjuc" xml:space="preserve">{{Infobox ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್‌ ಆಟಗಾರ್ತಿ
|ಕಿರಿಯ ಶ್ರೇಣಿಯ
|name  =    ಪುಸರ್ಲಾ ವೆಂಕಟ ಸಿಂಧು
|image =PV Sindhu headshot.jpg
|caption =  ಪಿ.ವಿ.ಸಿಂಧು
|birth_name=ಪಿ.ವಿ.ಸಿಂಧು
|birth_date= {{Birth date and age|df=yes|1995|07|05}}
|birth_place = ಮಾಚೆರ್ಲ, [[ಭಾರತ]]|height={{height|m=1.79}}
|weight  = ೬೫ ಕೆ.ಜಿ
|event   = ಮಹಿಳೆಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್
|highest_ranking = ೯
|Rio Olympics 2016=Beat Nozomi Okuhara (Japan)2-0 and reached Finals Rio Olympics 2016
|date_of_highest_ranking = ೧೩ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೪, Badminton World Federation
|current_ranking=೭
|date_of_current_ranking=೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೬
|country={{flag|ಭಾರತ}}
|coach=[[ಪುಲ್ಲೇಲ ಗೋಪಿಚಂದ್]]
|handedness=ಬಲಗೈ
|best_result=ರನ್ನರ್ ಅಪ್ ೨೦೧೧ Yonex ಡಚ್ ಓಪನ್
|medal_templates={{MedalCountry|{{flag|ಭಾರತ}}}} 
{{MedalSport|ಮಹಿಳೆಯರ [[ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್]]}}
{{MedalCompetition|ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್}} 
{{MedalSilver |೨೦೧೬ ರಿಯೊ |ಮಹಿಳೆಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್}}
{{MedalCompetition|ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಷಿಪ್ಸ್}} 
{{MedalBronze |೨೦೧೩ ಗುವಾಂಗ್ಝೌ|&amp;nbsp;– ಮಹಿಳೆಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್}} 
{{MedalBronze |೨೦೧೪ ಕೋಪನ್ ಹ್ಯಾಗನ್|&amp;nbsp;– ಮಹಿಳೆಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್}} 
{{MedalCompetition|ಉಬರ್ ಕಪ್}} 
{{MedalBronze|೨೦೧೪ ನವ ದೆಹಲಿ|ತಂಡ}} 
{{MedalBronze|೨೦೧೬ ಕುನ್ಸಾನ್ |ತಂಡ}} 
{{MedalCompetition|ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್}} 
{{MedalBronze|೨೦೧೪ ಇಂಚಿಯೋನ್|ಮಹಿಳಾ ತಂಡ}} {{MedalCompetition|ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್}} 
{{MedalBronze |೨೦೧೪ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ|ಮಹಿಳೆಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್}} {{MedalCompetition|ಏಷ್ಯಾ ಚಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್}} 
{{MedalBronze |೨೦೧೪ ಜಿಮ್‌ಜೆಯನ್|ಮಹಿಳೆಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್}} {{MedalCompetition|ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಕ್ರೀಡೆಗಳು}} 
{{MedalSilver |೨೦೧೬ ಗೌಹಾತಿ|ಮಹಿಳೆಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್}} 
{{MedalGold |೨೦೧೬ ಗೌಹಾತಿ|ಮಹಿಳೆಯರ ತಂಡ}}
{{MedalCompetition|ಏಷ್ಯನ್ ಜೂನಿಯರ್ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್}}
{{MedalBronze |೨೦೧೧ ಲಕ್ನೋ|ಮಹಿಳೆಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್}} 
{{MedalBronze |೨೦೧೧ ಲಕ್ನೋ |ಮಿಶ್ರಿತ ತಂಡ}}
{{MedalGold |೨೦೧೨ ಜಿಮ್‌ಜೆಯನ್|ಮಹಿಳೆಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್}} 
{{MedalCompetition|ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಯುವ ಗೇಮ್ಸ್}} 
{{MedalGold|೨೦೧೧ ಡೌಗ್ಲಾಸ್|ಗರ್ಲ್ಸ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್}}
|bwf_id=0BF2D10A-66EB-4B90-BB4B-3F70D4ADAD99}}

'''ಪುಸರ್ಲಾ ವೆಂಕಟ ಸಿಂಧು''' (ಜನನ ೫ ಜುಲೈ ೧೯೯೫)( ತೆಲುಗು : సింధూ ) ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿಯ ಭಾರತದ [[ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್]] ಆಟಗಾರ್ತಿ.[[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ನ [[ಗೋಪಿಚಂದ್ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುವ ಇವರು, ಭಾರತೀಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಕ್ವೆಸ್ಟ್]] ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ.   ೧೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೩ ರಂದು ಇವರು [[ಚೀನಾ]] ದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ ([[ಪ್ರಕಾಶ್ ಪಡುಕೋಣೆ]] ೧೯೮೩ ರಲ್ಲಿ ಕಂಚು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.  ಅನಂತರ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಪದಕ) ನ ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪದಕ ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.  ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೧, ೨೦೧೨ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾದ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ೨೦ರೊಳಗಿನ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಬಿಡಬ್ಲ್ಯೂಎಫ್ ಜೂನಿಯರ್ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ೩ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.

==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ತರಬೇತಿ== 
:ಪಿ.ವಿ ಸಿಂಧು ಜನಿಸಿದ್ದು [[ಹೈದರಾಬಾದ್]]‍ನಲ್ಲಿ. ತಂದೆ ಪಿ.ವಿ. ರಮಣ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಪಿ. ವಿಜಯ.  ಸಿಂಧುವಿನ ತಂದೆ-ತಾಯಿ ಇಬ್ಬರೂ ಸಹ ಮಾಜಿ ವಾಲಿಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರಾಗಿರುವುದೊಂದು ವಿಶೇಷ.  [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಕೊಡಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ [[ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗೆ ಪಿ.ರಮಣರು ೨೦೧೩ ನೆಯ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.  ತಂದೆ ವೃತ್ತಿಪರ ವಾಲಿಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಸಿಂಧು ಮಾತ್ರ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ನಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು.&lt;ref&gt;[http://www.deccanchronicle.com/]&lt;/ref&gt;. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ೨೦೦೧ ರ ಆಲ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಓಪನ್ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದ [[ಪುಲ್ಲೇಲ ಗೋಪಿಚಂದ್‍]]‍ರ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅವರಿಂದ ಪಡೆದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ. ತನ್ನ ಎಂಟನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಸಿಂಧು ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಆಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು, ಇದೂ ಸಹ ಅವರನ್ನು ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಕಡೆಗೆ ಸೆಳೆಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.hindu.com/mp/2008/04/10/stories/2008041050140300.htm  20 October 2010]&lt;/ref&gt;.

:ಮೊದಲಿಗೆ ಸಿಂಧು ಅವರು[[ಸಿಕಂದರಾಬಾದ್]]ನಲ್ಲಿನ ಭಾರತೀಯ [[ರೈಲ್ವೆ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸಿಗ್ನಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ದೂರಸಂಪರ್ಕ]] ಸಂಸ್ಥೆಯ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಕೋರ್ಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ನಲ್ಲಿ ಮೆಹಬೂಬ್ ಅಲಿ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೀಡೆಯ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಲಿತರು. ನಂತರ ಅವರು [[ಪುಲ್ಲೇಲ ಗೋಪಿಚಂದ್]] ಅವರ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಅಕಾಡಮಿಗೆ ಸೇರಿದರು.  ಸಿಂಧು ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಬಗೆಗೆ [[ದಿ ಹಿಂದು]] ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂವಹನಕಾರರೊಬ್ಬರು,

:&lt;blockquote&gt;&quot;ಸಿಂಧು ಅವರು ತನ್ನ ಮನೆಯಿಂದ ೫೬ ಕಿಮೀ ದೂರ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿ  ದೈನಂದಿನ ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಹಾಜರಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವಷ್ಟೂ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ತೋರುವುದು ಮತ್ತು ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧವಾದ ಅವರ ಜೀವನವು ಅವರೊಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಅನ್ನುವುದನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ &quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು

:ಈ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಗೋಪಿಚಂದ್ ಅವರು ಅನುಮೋದಿಸಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿ  &quot; ಸಿಂಧು ಆಟದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ, ಆಕೆಯ ಧನಾತ್ಮಕ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಕಡೆಯವರೆವಿಗೂ ಹೋರಾಡುವ ಮನೋಭಾವ  &quot; ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-downtown/article809945.ece|accessdate=20 October 2010] {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.ಮುಂದೆ ಗೋಪಿಚಂದ್ ಅವರ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಸೇರಿದ ನಂತರ, ಸಿಂಧು ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು. 10 ವರ್ಷಗಳ ಒಳಗಿನವರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 5 ನೇ ಸರ್ವೋ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನ  ಡಬಲ್ಸ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು  ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. 13 ವರ್ಷಗಳ ಒಳಗಿನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ  ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯಲ್ಲ್ಲಿ ನೆಡೆದ ಕಿರಿಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕೃಷ್ಣ ಖೇತಾನ್  ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್ನಲ್ಲಿ ಡಬಲ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದರು. ೧೪ ವರುಷದೊಳಗಿನವರ 51ನೆಯ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ  ಚಿನ್ನದ ಪದಕನ್ನೂ ಗೆದ್ದರು.

==ಕ್ರೀಡಾ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==

ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧು ಅವರು ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬೊದಲ್ಲಿ ನಡೆದ  ಸಬ್ ಜೂನಿಯರ್ ಏಷ್ಯನ್ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್ನಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ಗಳಿಸಿದರು&lt;ref&gt;[http://expressbuzz.com/Cities/Hyderabad/sindhu%20a%20smash%20hit%20at%2014/99921.html|accessdate=20 October 2010]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ನೆಡೆದ ಇರಾನ್ ಫಜ್ರ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಚಾಲೆಂಜ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ಗೆದ್ದರು. ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ದಲ್ಲಿ ನೆಡೆದ ಕಿರಿಯರ ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್ನಲ್ಲಿ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್  ತಲುಪಿದರು&lt;ref&gt;[http://www.tribuneindia.com/2010/20100213/cth2.htm|accessdate= The Tribune 20 October 13 February 2010]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. ಇದೇ ೨೦೧೦ರ ಉಬರ್ ಕಪ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡದಲ್ಲಿ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.deccanchronicle.com/tabloids/sindhu-emerging-star-badminton-horizon-957 |title=accessdate=20 October 2010 |access-date=30 ಆಗಸ್ಟ್ 2013 |archive-date=27 ಜುಲೈ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100727203336/http://www.deccanchronicle.com/tabloids/sindhu-emerging-star-badminton-horizon-957 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

===೨೦೧೨===

*ಜೂನ್ ೧೪, ೨೦೧೨ ರಂದು ಸಿಂಧು ಅವರು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಜೂಲಿಯನ್ ಶೆಂಕ್ ವಿರುಧ್ಧ  ೨೧-೧೪, ೨೧-೧೪ರ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋತರು[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/ 2012-06-15/badminton/32253942_1_parupalli-kashyap-saina-nehwal-tao-jiaming|title= PV Sindhu accessdate=2012-06-15] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110301225008/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/ |date=2011-03-01 }}&lt;/ref&gt;.ಜುಲೈ ೭ ರಂದು ನೆಡೆದ ೧೯ ವರ್ಷದೊಳಗಿನವರ ಏಷ್ಯಾ ಯೂತ್ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ ನಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿ ಆಟಗಾರ್ತಿಯಾದ Nozomi Okuhara ಅವರನ್ನು ೧೮-೨೧, ೨೧-೧೭, ೨೨-೨೦ ಸೋಲಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಸಾಧನೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿದರು&lt;ref&gt;{{cite [http://bwf.tournamentsoftware.com/profile/overview.aspx?id=0BF2D10A-66EB-4B90-BB4B-3F70D4ADAD99]}}&lt;/ref&gt;.  ಮುಂದೆ ಲಿ ನಿಂಗ್ ಚೀನಾ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಸೂಪರ್ ಸರಣಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ೨೧-೧೯, ೯-೨೧, ೨೧-೧೬ ಅಂಕಗಳಿಂದ ಚೀನಾದ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ನಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ್ದ ೨೦೧೨ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ವಿಜೇತ Lee Xueruiಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ಸ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು&lt;ref&gt;[http://zeenews.india.com/sports/others/pv-sindhu-stuns-olympic-gold-medallist-xuerui-in-china-masters_748827.PV Sindhu stuns Olympic gold medallist Xuerui in China 4 September 2012]{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. ಆದರೆ ಮುಂದಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ೧೦-೨೧, ೨೧-೧೪, ೧೯-೨೧ರ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ 4 ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಜಿಯಾಂಗ್ ಯಾಮ್ಜಿಯೊ ವಿರುಧ್ಧ ಸೋತರು&lt;ref&gt;http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-15/badminton/33862110_{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} PV Sindhu bows out of China Masters 1_&lt;/ref&gt;. 
*ಇದಾದ ನಂತರ [[ಶ್ರೀನಗರ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೭೭ ನೇ ಸೀನಿಯರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಅವರು ೧೫-೨೧,೨೧-೧೫,೧೫-೨೧ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸಯಾಲಿ ಗೋಖಲೆ ಅವರ ವಿರುಧ್ಧ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸೋತರು. ಇದಾದ ನಂತರ  ಚೀನಾ ಓಪನ್ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊಣಕಾಲಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ  ಗಾಯದ ವಿಚಾರವು ಬಹಿರಂಗವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹಾಗೆಯೇ ಅವರು ಜಪಾನ್ ಓಪನ್ ನಲ್ಲೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಗಾಯವು ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡು ಅವರು ವಿಶ್ವ ಕಿರಿಯರ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದೆ ಇರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ [[ಲಕ್ನೋ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸೈಯದ್ ಮೋದಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಚಿನ್ನದ ಪದಕದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ರನ್ನರ್ ಅಪ್ ಆದರು.  ಆದರೆ, ಪೈನಲ್ ತಲುಪುವವರೆಗೂ ಯಾವುದೇ ಸೆಟ್ ಸೋಲದ ಸಿಂಧು ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾದ ಲಿಂಡಾ Weni Fanetri ಎದುರು ಪೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ೨೧-೧೫, ೧೮-೨೧, ೨೧-೧೮ರ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸೋಲುಂಡರು. ಈ ಪಂದ್ಯದ ನಂತರ ಅವರು ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ೧೫  ನೆಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ತಲುಪಿದರು.

===೨೦೧೩===
೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಧು ಅವರು  ಸಿಂಗಪುರ್ ನ ಜುವಾನ್ ಗು ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ  ಮಲೇಷಿಯನ್ ಓಪನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದರು&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://gulfkannadiga.com/news/sports-ent/73325.html |title=ಮಲೇಶ್ಯಾ ಓಪನ್ ನಲ್ಲಿ ಸಿಂಧು ಗೆ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ |access-date=2013-08-30 |archive-date=2013-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130725061720/http://gulfkannadiga.com/news/sports-ent/73325.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. ಇದು ಸಿಂಧು ಅವರ ಮೊದಲ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ ೮, ೨೦೧೩ ರಂದು ನೆಡೆದ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಹಾಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್  ಚೀನಾದ ಎರಡನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ವಾಂಗ್ ಯಿಹಾನ್ ವಿರುಧ್ಧ ಗೆದ್ದು  ಮಹಿಳಾ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ೧೮ ವರ್ಷದ  ೧೦ ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಸಿಂಧು ಏಳನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಚೀನೀ ಆಟಗಾರ್ತಿ ವಾಂಗ್ ಶಿಕ್ಸಿಯಾನ್ ಅವರನ್ನು 54 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ನೆಡೆದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ  ನೇರ ಸೆಟ್ಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಿ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ತಂದಿತ್ತರು&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.newskarnataka.com/sportsinner.php?news=rs&amp;nid=877 |title=ಸಿಂಧುಗೆ ಕಂಚಿನ ಪದಕ |access-date=2013-08-30 |archive-date=2013-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131010061140/http://www.newskarnataka.com/sportsinner.php?news=rs&amp;nid=877 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== ೨೦೧೪ ==
*ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು ಅವರು  ಮಹಿಳೆಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್, ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೋ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ಹಂತ ತಲುಪಿದೆರು.ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸೋತಿದ್ದರು. ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯರು--  ಪದಕಗಳನ್ನು  ಗೆಲ್ಲಲುಎರಡು (ಬ್ಯಾಕ್ ಟು ಬ್ಯಾಕ್)ಎಂಬ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.
*ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ನ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ತಲುಪಿದ್ದರು.
*ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಂದ ವಿಶ್ವದ ೧೧ ಎರಡನೇ ರ್ರ್ಯಾಂಕಿನ ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು ಕೋಪನ್ ಹ್ಯಾಗನ್ ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪಂದ್ಯವು ಮೂರು ಶಕ್ತಿಗುಂದಿಸುವ ಸೆಟ್ ೧೯-೨೧, ೨೧-೧೯, ೨೧-೧೫ರಲ್ಲಿ Shixian ವಾಂಗ್ ಸ್ಥಾನ ಸೋಲಿಸಲು ಅಸಾಧಾರಣ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟದ ಉತ್ಸಾಹ ತೋರಿಸಿದರು. ಅವರು ಹಿಂದಿನ ತಿಕ್ಕಾಟ  ೧೯-೨೧, ೨೨-೨೦, ೨೫-೨೩ ಮತ್ತೊಂದು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಸಂಖ್ಯೆ 5 ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ ಬಾಯೆ ಯಿಯಾನ್ ಜು ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.
==೧೭ನೇ ಏಷ್ಯನ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ ೨೦೧೪==
.ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ ಇಂಚಿಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡದ ೧೭ ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ ೨೦೧೪, ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ,ಪಿ.ವಿ.ಸಿಂಧು, [[ಸೈನಾ ನೆಹವಾಲ್]],[[ಪಿ.ಸಿ.ತುಲಸಿ]],[[ಪ್ರಜ್ಞಾ ಗಾದ್ರೆ]], ಇವರ  ಬ್ಯಾದ್ಮಿಂಟನ್ ಮಹಿಳೆ ಟೀಮು. ೨೧/೯/೨೦೧೪ ರಂದು ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ಗಳಿಸಿದೆ.

==ಮಾಕಾವ್ ಓಪನ್ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಟೂರ್ನಿ ೨೦೧೪==

==== ಮಕಾವ್ ಓಪನ್ ಗ್ರ್ಯಾನ್ ಪ್ರಿ ಗೋಲ್ಡ್ ಟೂರ್ನಿ ೨೦೧೪ ====
:ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ಗೆದ್ದಿರುವ ಭಾರತದ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆ ಪಿ.ವಿ ಸಿಂಧು,ಚೀನಾದ  ಮಕಾವ್,ನಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡ ೭೪.೬ ಲಕ್ಷರೂ ಬಹುಮಾನ ಮೊತ್ತದ ಮಕಾವ್ ಓಪನ್ ಗ್ರ್ಯಾನ್ ಪ್ರಿ ಗೋಲ್ಡ್ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದರು. 
:ಇಲ್ಲಿನ ಟ್ಯಾಪ್ ಸೀಕ್ ಮಲ್ಟಿಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಭಾನುವಾರ ನಡೆದ ಮಹಿಳೆಯ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ವಿಭಾಗದ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಿಂಚಿದ ವಿಶ್ವದ ೧೧ನೇ ರ‌್ಯಾಂಕಿನ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಪಿ.ವಿ ಸಿಂಧೂ, ತಮಗಿಂತಲೂ ರ‌್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಿಂದುಳಿದಿರುವ ಕೊರಿಯಾದ ಕಿಮ್ ಹ್ಯೊ ಮಿನ್ (೯೧ನೇ ರ‌್ಯಂಕ್) ವಿರುದ್ಧ ೨೧-೧೨, ೨೧-೧೭ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನೇರ ಗೇಮ್‌ಗಳಿಂದ ಗೆದ್ದು, ಸತತ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಪಟ್ಟ ಅಲಂಕರಿಸಿದರು.ಗ್ಲಾಸ್ಗೋ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ಗೆದ್ದಸಿಂಧುಗೆ ೨೦೧೪ರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಇದಾಗಿದೆ.ಸೆಮಿಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಚೀನಾದ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಯೂ ಸನ್‌ಗೆ ಆಘಾತ ನೀಡಿದ್ದ ಕಿಮ್, ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸುತ್ತಿನ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧುಗೆ ಕಠಿಣ ಸವಾಲೊಡ್ಡುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾದರು. ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದ ಒತ್ತಡ ಮೆಟ್ಟಿನಿಂತ ಸಿಂಧು, ಕೊರಿಯಾ ಆಟಗಾರ್ತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಸುಲಭವಾಗಿಯೇ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದರು. 
:ಆರಂಭದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಕಿಮ್ ಹೋರಾಟ ಪಂದ್ಯದ ಮೊದಲ ಗೇಮ್‌ನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಆಟವಾಡಿದ ಕೊರಿಯಾದ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಕಿಮ್, ಸತತ 3 ಅಂಕ ಗಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಭರ್ಜರಿ ಆರಂಭ ಪಡೆದರು. ಆನಂತರ ಚೇತರಿಕೆ ತಂದುಕೊಂಡ ಸಿಂಧು ೬-೬ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಸಮಬಲ ತಂದುಕೊಂಡರಲ್ಲದೆ, ಚಾಣಕ್ಷತೆ ಮೆರೆದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪಂದ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಹಿಡಿತ ಕಂಡರು. ಆನಂತರ ಸತತ ಮುನ್ನಡೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ೨೧-೧೨ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಗೇಮ್ ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು. 
:ಬಳಿಕ ನಡೆದ ಎರಡನೇ ಗೇಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ತಪ್ಪಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡದ ಸಿಂಧು, ಪಂದ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಬಿಗಿಗೊಳಿಸಿ ಕೊರಿಯಾದ ಆಟಗಾರ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದರು. ಆದರೂ ೧೩-೧೩ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಕಂಡ ಎರಡನೇ ಗೇಮ್ ಸಮಬಲದ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಿಮ್ ಮಾಡಿದ ಸಣ್ಣ ತಪ್ಪುಗಳ ಲಾಭ ಪಡೆದ ಸಿಂಧು ಅಂಕ ಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಿ ೨೧-೧೭ ಅಂತರದ ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. (ಸುದ್ದಿ:ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ:೧-೧೨-೨೦೧೪)

==ಮಾಕಾವ್ ಓಪನ್ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಟೂರ್ನಿ ೨೦೧೫==
*ಭಾರತದ ಪಿ.ವಿ ಸಿಂಧು ೨೦೧೫ ರ ಮಕಾವ್‌ ಓಪನ್‌ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್‌ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.ಮಹಿಳೆಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ ವಿಭಾಗದ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧು೨೧-೯, ೨೧-೨೩, ೨೧-೧೪ರಲ್ಲಿ ಆರನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಜಪಾನ್‌ನ ಮಿನಾತ್ಸು ಮಿತಾನಿ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.
*ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಡಿದ ಸಿಂಧು ಮೂರು ಗೇಮ್`ಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದರು.ಮೂರನೇ ಗೇಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಆಡಿದ ಸಿಂಧು ೫-೩ರ ಮುನ್ನಡೆ ಪಡೆದರು. ಮಿತಾನಿ ಮತ್ತೆ ಅನಗತ್ಯ ತಪ್ಪುಗಳಿಂದ ಭಾರತದ ಆಟಗಾರ್ತಿಗೆ ೯-೪ರ ಮುನ್ನಡೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು. ಈ ಅವಕಾಶ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಸಿಂಧು ನಂತರ ಎಲ್ಲಿಯೂ ತಪ್ಪು ಮಾಡದೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಗೇಮ್‌ ಗೆದ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ ಸಾಧನೆಗೆ ಪಡೆದರು.
.&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/sport/other-sports/sindhu-wins-macau-open-title-for-third-time/article7929793.ece&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| ಫೋಟೋ :[https://www.youtube.com/watch?v=jwyLTb0_wkA]
|-
|}

==ಮಲೇಷ್ಯಾ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್‌  ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ==
*ದಿ. ೨೧-೦೧-೨೦೧೬ ಭಾನುವಾರ ಮಲೇಷ್ಯಾ-ಪೆನಾಂಗ್‌`ನಲ್ಲಿ  ನಡೆದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ ವಿಭಾಗದ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಸಿಂಧು ೨೧-೧೫, ೨೧-೯, ೨೧ರ ನೇರ ಗೇಮ್‌ಗಳಿಂದ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಕ್ರಿಸ್ಟಿ ಗಿಲ್‌ಮೌರ್‌ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಚಿನ್ನ ಗಳಿಸಿದರು. ಇದು ಸಿಂಧು ಅವರ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಐದನೇ ಹಾಗೂ ಮಲೇಷ್ಯಾ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.
*ಭಾರತದ ಪಿ.ವಿ ಸಿಂಧು  ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ  ಮಲೇಷ್ಯಾ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಪ್ರೀ ಗೋಲ್ಡ್‌ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್‌ ಟೂರ್ನಿ ಜಯಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;http://[[www.prajavani.net/article/ಸಿಂಧು-ಮುಡಿಗೆ-ಮಲೇಷ್ಯಾ-ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್‌-ಗರಿ]]&lt;/ref&gt;
*ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಲ ಕಂಚು ಜಯಿಸಿದ್ದ ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು ಹತ್ತನೇ ರ್‍ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ' &lt;ref&gt;prajavani:07/01/2016&lt;/ref&gt;
==ರಿಯೊ ಒಲಂಪಿಕ್ ೨೦೧೬==
*ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ ವನಿತೆಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ಗೆದ್ದ ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ರ್‌್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಮೊದಲು ಇದ್ದ ಹತ್ತನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದಾರೆ.ಸಿಂಧು ಅವರು ರಿಯೊದಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಅಗ್ರಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಆಟ ಗಾರ್ತಿಯರಾದ ವಾಂಗ್ ಯಿಹಾನ್ (4ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕ), ನೊಜೊಮಿ ಒಕು ಹರಾ (3ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕ) ಮತ್ತು ತೈ ಜು ಯಿಂಗ್ (7ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕ) ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/26/433780.html ಹತ್ತನೇ ಸ್ಥಾನ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ ಸಿಂಧು-26 Aug, 2016-ಪ್ರಜಾವಾಣಿ]&lt;/ref&gt;
*'''ಮಹಿಳೆ:ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್:'''
*'''ಪಿ.ವಿ.ಸಿಂಧು''':
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!ಕ್ರೀಡಾಪಟು	||ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ	||ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ	||ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ	||ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ	||ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ	||ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ	||ಪದಕ	
|-
|'''ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು'''||ಸರೊಸಿ(ಹಂಗೆರಿ)	||ಲೀ (ಕೆನಡ)||ತಾಯಿ ತಾ ಚೀನಾ ಟೈಫೆ||ವಾಂಗ್ (ಚೀನಾ)||ನಜೊಮಮಿ ಓಕೊಹರಾ(ಜಪಾನ್	||ಕೆರೊಲಿನಾ ಮೆರಿನ್ (ಸ್ಪೈನ್)||ರ್ಯಾಂಕ್		
|-
|1ನೇ,2ನೇ, 3ನೇ ಆಟ ಅಂಕಗಳು||21-8,21–9||19-21, 21-15, 21-17.||21-13, 21-15	||22–20, 21–19||21–19, 21–10||21–19, 12–21, 15–21)||
|-style=&quot;background:#ffff00;&quot;
|ಫಲಿತಾಂಶ	||ಗೆಲವು  	||ಗೆಲವು  	||ಗೆಲವು  	||	ಗೆಲವು  	||	ಗೆಲವು  	||	ಸೋಲು  	||{{Silver medal}}	
|-
|}
ಯೊ ಡಿ ಜನೈರೊದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ ಮಹಿಳೆಯರ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ  ಗೆದ್ದ ಭಾರತದ ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ; ಗಳಿಸಿದ ಸ್ಪೇನ್‌ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಕ್ಯಾರೊಲಿನಾ ಮರಿನ್‍ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ, ಮತ್ತು ಜಪಾನಿನ ನೊಜೊಮಿ ಒಕುಹರಾ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ಪಡೆದರು.  
==ರಾಜೀವಗಾಂಧಿ ಖೇಲ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ==
*ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ಜಯಿಸಿದ ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು, ಅವರಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ಪ್ರಣವ್‌ ಮುಖರ್ಜಿ]] ದಿ.29 Aug, 2016   ರಾಜೀವಗಾಂಧಿ ಖೇಲ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು  ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;[http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/29/434676.html ರಾಜೀವಗಾಂಧಿ ಖೇಲ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ]&lt;/ref&gt;

==ಚೀನಾ ಓಪನ್‌ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್‌ ಟೂರ್ನಿ ೨೦೧೬==
*೨೦ ನವೆಂಬರ್, ೨೦೧೬:
* ಚೀನಾದ ಪುಜೌನಲ್ಲಿ, ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಗೆದ್ದು ಅಚ್ಚರಿ ಮೂಡಿಸಿದ್ದ ಭಾರತದ ಪಿ.ವಿ ಸಿಂಧು, $೭೦೦,೦೦೦(ರೂ.೪,೭೭,೪೦,೦೦೦)ನ ಚೀನಾ ಓಪನ್‌ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್‌ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಂಟನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಟಗಾರ್ತಿ '''ಸನ್‌ ಯು''' ಅವರನ್ನು ೨೧-೧೧, ೧೭-೨೧, ೨೧-೧೧ ಸೆಟ್‌ಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಮಣಿಸಿ '''ಚೀನಾ ಓಪನ್‌ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್‌ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌''' ಆಗಿದ್ದಾರೆ.ಪಂದ್ಯ ೧ ಗಂಟೆ ಒಂಬತ್ತು ನಿಮಿಷ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/20/453602.html ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿ;ಚೀನಾ ಓಪನ್‌ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್‌ ಟೂರ್ನಿ:ಪಿ.ವಿ ಸಿಂಧು ಚಾಂಪಿಯನ್‌]&lt;/ref&gt;

==ಗ್ಲಾಸ್ಗೊದ ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಟೂರ್ನಿ ೨೦೧೭==
*27 ಆಗಸ್ಟ್, 2017ರಂದು,ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಟೂರ್ನಿಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ ಫೈನಲ್ನಲ್ಲಿ, ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು X ಜಪಾನ್ ದೇಶದ ನಕುಹರಾ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ 19-21 22-20 20-22ಕ್ಕೆ ಸ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಒಲಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ *ಜಪಾನ್ ಹುಡುಗಿ ನೊಜೊಮಿ ಒಕುಹರಾ =ಚಿನ್ನ;ಭಾರತದ -ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು ಗೆ ಬೆಳ್ಳಿ
*ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕಂಚು ಗೆದ್ದಿದ್ದ ಸಿಂಧು;; ೨೦೧೭ರ ಈ ವರ್ಷದ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಕ ಗೆದ್ದ ಭಾರತದ ಆಟಗಾರ್ತಿ; ವಿಶ್ವ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಪದಕ ಜಯಿಸಿದ ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಸಿಂಧು.&lt;ref&gt;[http://www.prajavani.net/news/article/2017/08/28/516216.html ಸಿಂಧು ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಒಲಿಯದ ಚಿನ್ನ;ಪಿಟಿಐ;28 Aug, 2017]&lt;/ref&gt;

==ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು==
*  ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಫೈನಲ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಆಟಗಾರ್ತಿ
* ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಒಲಿದ ಎರಡನೇ ಪದಕ
* ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕಂಚು ಗೆದ್ದಿದ್ದ ಸಿಂಧು
*ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು ಅವರಿಗೆ ₹ 50 ಲಕ್ಷ ನಗದು ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಭಾರತ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು (ಬಿಎಐ)  ಘೋಷಿಸಿದೆ. ತೆಲಂಗಾಣ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಕೆ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್‌ ರಾವ್ ಅವರು ಒಂದು ಕೋಟಿ ನೀಡುವುದಾಗಿದೆ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/20/432323.html |title=ಸಿಂಧು ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಬೆಡಗು |access-date=2016-08-20 |archive-date=2016-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820194804/http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/20/432323.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*ಫೋಟೊ:[http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/20/432323.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820194804/http://www.prajavani.net/news/article/2016/08/20/432323.html |date=2016-08-20 }}
==ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ==
*ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕವಿಜೇತೆ ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು ಅವರು ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಫೆಡರೇಷನ್ ರ್‌‍ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ  5ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿದ್ದಾರೆ.  ಇದು ಅವರ ಕ್ರೀಡಾ ಜೀವನದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ.
*ಅವರು ಜನೇವರಿ 2017 ರಲ್ಲಿ ಸೈಯದ್ ಮೋದಿ ಗ್ರ್ಯಾನ್‌ಪ್ರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.ಆರ್  ಹೈದರಾಬಾದಿನ 21 ವರ್ಷದ ಸಿಂಧು ಅವರ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ 69399 ಅಂಕಗಳು ಇವೆ. 2016 ವರ್ಷ ರಿಯೊ ಡಿ ಜನೈರೊದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿದ್ದ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ ಮಹಿಳೆಯರ  ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ಜಯಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಚೀನಾ ಓಪನ್ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[http://www.prajavani.net/news/article/2017/02/19/472899.html ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್;ಐದನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿದ ಸಿಂಧು;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ;19 Feb, 2017]&lt;/ref&gt;

==ಇಂಡಿಯಾ ಓಪನ್ ಸೂಪರ್ ಸರಣಿ ೨೦೧೭==
*3 Apr, 2017;
*ಇಂಡಿಯಾ ಓಪನ್ ಸೂಪರ್ ಸರಣಿಯ ಕಿರೀಟ.  ಫೈನಲ್‌ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು ಅವರು 21–19, 21–16ರ ನೇರ ಗೇಮ್‌ಗಳಿಂದ ನಂಬರ್ ಒನ್ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಕ್ಯಾರೊಲಿನಾ ಮರಿನ್ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಜಯಿಸಿದರು. 
==ಗ್ಲಾಸ್ಗೊದ ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಟೂರ್ನಿ ೨೦೧೭==
*ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಟೂರ್ನಿಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌ ಫೈನಲ್ನಲ್ಲಿ, ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು X ಜಪಾನ್ ದೇಶದ ನಕುಹರಾ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ 19-21 22-20 20-22ಕ್ಕೆ ಸ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಒಲಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ *ಜಪಾನ್ ಹುಡುಗಿ ನೊಜೊಮಿ ಒಕುಹರಾ =ಚಿನ್ನ;ಭಾರತದ -ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು ಗೆ ಬೆಳ್ಳಿ
*ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕಂಚು ಗೆದ್ದಿದ್ದ ಸಿಂಧು;; ೨೦೧೭ರ ಈ ವರ್ಷದ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಕ ಗೆದ್ದ ಭಾರತದ ಆಟಗಾರ್ತಿ; ವಿಶ್ವ ಟೂರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿಪದಕ ಜಯಿಸಿದ ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಸಿಂಧು.&lt;ref&gt;http://www.prajavani.net/news/article/2017/08/28/516216.html&lt;/ref&gt;
*ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ತಾರೆ ಪಿ.ವಿ ಸಿಂಧು ಗುರುವಾರ ಬಿಡಬ್ಲ್ಯುಎಫ್‌ '''ವಿಶ್ವ ರ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ೩೦- ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೭ಕ್ಕೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನ'''ಕ್ಕೆ ಬಡ್ತಿ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಐದನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಸಿಂಧು ಒಂದು ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;http://www.prajavani.net/news/article/2017/08/25/515874.html&lt;/ref&gt;
====ಸಿಂಧು ಸಾಧನೆಯ ಪಥ====
* ೨೦೧೬ ರ ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ  ಮರಿನ್ ಎದುರು ಸೋತಿದ್ದ ಸಿಂಧು.
* ೦೯ ಬಾರಿ ಉಭಯ ಆಟಗಾರ್ತಿಯರು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
* ೦೪ ಸಲ ಸಿಂಧು  ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.
* ೦೨ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿ (೨೦೧೩, ೨೦೧೪) ಕಂಚಿನ ಪದಕ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
* ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಓಪನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
* ೨೦೧೭ ರ ೪೬ ನಿಮಿಷ ನಡೆದ ಇಂಡಿಯಾ ಸೂಪರ್ ಸರಣಿ ಫೈನಲ್‌.ವಿಜೇತೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2017/04/03/481412.html |title=ಸಿಂಧು ಮುಡಿಗೆ ಇಂಡಿಯಾ ಸೂಪರ್ ಕಿರೀಟ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ;3 Apr, 2017 |access-date=2017-04-03 |archive-date=2017-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170402222713/http://www.prajavani.net/news/article/2017/04/03/481412.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2019 ರ ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ.&lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/sports/sports-extra/sindhu-becomes-first-indian-660492.html&lt;/ref&gt;

===ವಿಶ್ವ ರ್ಯಾಂಕ್- ೨೦೧೮, ಡಿಸೆಂ.===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ರ್ಯಾಂಕ್, !!  ದೇಶ,||ಆಟಗಾರಳು||CHANGE +/-	ಗೆಲುವು ಸೋಲು||ಬಹುಮಾನ-ಡಾ||ಅಂಕಗಳು /ಟೂರ್ನಿ||	BREAKDOWN
|-
| ೩ (3)|| ಭಾರತ||ಪಿವಿ.ಸಿಂದು || 246 - 105 (೩೦೫-ಗೆಲುವು$)||$387,733.00||79,186 / 17||-
|-
|}
&lt;ref&gt;[https://bwfbadminton.com/rankings/2/bwf-world-rankings/7/women-s-singles/2018/2?rows=25&amp;page_no=1&amp;player1_id=73173 BWF WORLD RANKINGS]&lt;/ref&gt;$&lt;ref&gt;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ೨೪-೧೨-೨೦೧೮&lt;/ref&gt;

==ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ದಾಖಲೆಗಳು==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;  style=&quot;width:800px; font-size:95%;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot;|ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ
! style=&quot;text-align:center;&quot;|೨೦೧೦
! style=&quot;text-align:center;&quot;|೨೦೧೧
! style=&quot;text-align:center;&quot;|೨೦೧೨
! style=&quot;text-align:center;&quot;|೨೦೧೩
! style=&quot;text-align:center;&quot;|೨೦೧೪
! style=&quot;text-align:center;&quot;|೨೦೧೫
! style=&quot;text-align:center;&quot;|೨೦೧೬
! style=&quot;text-align:center;&quot;|೨೦೧೭
! style=&quot;text-align:center;&quot;|೨೦೧೮
! style=&quot;text-align:center;&quot;|೨೦೧೯
|-
| |{{flagicon|KOR}} [[Korea Open (badminton)|ಕೊರಿಯಾ ಓಪನ್ ಸೂಪರ್ ಸೀರೀಸ್]]&lt;ref name=&quot;performances&quot;/&gt;
|
|
|
|style=&quot;text-align:center;&quot;|Round 2
|
|
|
|
|
|
|-
| |[[BWF ವಿಶ್ವ ಕಿರಿಯರ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್]]&lt;ref name=&quot;performances&quot;/&gt;
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Round 3
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| |{{flagicon|CHN}} [[China Open (badminton)|ಚೈನಾ ಓಪನ್ ಸೂಪರ್ ಸೀರೀಸ್]]&lt;ref name=&quot;performances&quot;/&gt;
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Qualification
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Semifinals
|
|
|
|
|
|
|
|-
| |{{flagicon|INA}} [[Indonesia Open (badminton)|ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ಓಪನ್ ಸೂಪರ್ ಸೀರೀಸ್]]&lt;ref name=&quot;performances&quot;/&gt;
|
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Round 2
|
|
|
|
|
|
|
|-
| |{{flagicon|IND}} [[India Open (badminton)|ಭಾರತ ಓಪನ್ ಸಿರೀಸ್]]&lt;ref name=&quot;performances&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.tournamentsoftware.com/find.aspx?a=8&amp;oid=209B123F-AA87-41A2-BC3E-CB57133E64CC&amp;q=73173| publisher=tournamentsoftware.com| title=Tournaments of P.V.Sindhu}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Semifinals
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Round 1
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Quarterfinals
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Semifinals
|
|
|
|
|
|
|-
| |{{flagicon|JPN}} [[Japan Open (badminton)|ಜಪಾನ್ ಓಪನ್ ಸೂಪರ್ ಸೀರೀಸ್]]&lt;ref name=&quot;performances&quot;/&gt;
|
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Round 2
|
|
|
|
|
|
|
|-
| |{{flagicon|NED}} [[Dutch Open (badminton)|ಡಚ್ ಓಪನ್]]&lt;ref name=&quot;performances&quot;/&gt;
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|{{silver medal}}
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| |{{flagicon|IND}} [[ಭಾರತ ಓಪನ್ ಗ್ರಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡ್]]&lt;ref name=&quot;performances&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Round 2
| style=&quot;text-align:center;&quot;|Round 2
| style=&quot;text-align:center;&quot;|{{silver medal}}
|
|
|
|
|
|
|
|-
| |{{flagicon|MAS}} [[ಮಲೇಷ್ಯಾ ಓಪನ್ ಗ್ರಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡ್]]&lt;ref name=&quot;performances&quot;/&gt;
|
|
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|{{gold medal}}
|
|
|
|
|
|
|-
|[[BWF ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್]]&lt;ref name=&quot;performances&quot;/&gt;
|
|
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|{{bronze medal}}
| style=&quot;text-align:center;&quot;|{{bronze medal}}
|
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|{{silver medal}}
| style=&quot;text-align:center;&quot;|{{silver medal}}
| style=&quot;text-align:center;&quot;|{{gold medal}}
|-
|[[ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ 2016|ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್]]&lt;ref name=&quot;ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ&quot;&gt;{{cite web | url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/pv-sindhu-settles-for-silver-medal-wins-hearts-who-said-what-on-twitter-2985649/ | title=ರಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ | accessdate=19 ಆಗಸ್ಟ್ 2016}}&lt;/ref&gt;
|
|
|
|
|
|
| style=&quot;text-align:center;&quot;|{{silver medal}}
|-
|}

==ನೋಡಿ==
*[[ಕೆ.ಶ್ರೀಕಾಂತ್‌]]
*[[ಸೈನಾ ನೆಹವಾಲ್]]
*[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್]]
*[[ಹಿಮ ದಾಸ್]]

==ಉಲ್ಲೇಖನಗಳು==
{{reflist}}

==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
*[https://kannada.yahoo.com/%E0%B2%AB-%E0%B2%A8%E0%B2%B2-%E0%B2%97-%E0%B2%AA-%E0%B2%B5-%E0%B2%B8-%E0%B2%A7-193059262--spt.html ಮಲೇಶ್ಯಾ ಓಪನ್ ಪೈನಲ್ ಗೆ ಲಗ್ಗೆಯಿಟ್ಟ ಪಿ.ವಿ.ಸಿಂಧು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.olympicgoldquest.in/ogq/athletes/PVsindhu.htm P. V. Sindhu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101025135109/http://www.olympicgoldquest.in/ogq/athletes/PVsindhu.htm |date=2010-10-25 }} at [[Olympic Gold Quest]]
* [http://www.pgba.in/sindhu_pro.html P. V. Sindhu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100805072833/http://www.pgba.in/sindhu_pro.html |date=2010-08-05 }} at [[Gopichand Badminton Academy]]
* [http://www.tournamentsoftware.com/sport/player.aspx?id=E0382EBA-4B51-4391-B38F-49D9FD058B5A&amp;player=235 P. V. Sindhu] at tournamentsoftware.com
* [http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31815&amp;articlexml=All-That-Glitters-Is-Not-Gold-20082016012054# TOI,Aug,20,2016, All That Glitters Is Not Gold]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಆಟಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೯೫ ಜನನ]]</text>
      <sha1>1cgfc6kxdxv2oame7srjpkit38lmjuc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನಿರುಪಮ ರಾವ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48937</id>
    <revision>
      <id>1430955</id>
      <parentid>1352067</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:17:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8664" sha1="ga3ydw69ackoj34i6h4p57e0gxtsqzt" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| name         =ನಿರುಪಮ ರಾವ್
| image        = Nirupama_Rao.jpg
| imagesize    = 220px
| caption      = 
| birth_date   = ೬/೧೨/೧೯೫೦
| birth_place  =ಮಲಪ್ಪುರಂ, [[ಕೇರಳ]], ಭಾರತ
|nationality   = ಭಾರತೀಯ
|office        = ಯು.ಎಸ್.ಎ.ಗೆ ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ರಾಯಭಾರಿ
|term_start    = ೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೧
|predecessor   = ಮೀರಾ ಶಂಕರ್
|office1       = ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ
|term1         = ೩೧ ಜುಲೈ ೨೦೦೯-೩೧ ಜುಲೈ ೨೦೧೧
|predecessor1  = ಶಿವಶಂಕರ್ ಮೆನನ್
|successor1    = ರಂಜನ್ ಮಾಥೈ
}}
'''ನಿರುಪಮ ಮೆನನ್ ರಾವ್'''  ೧೯೭೩ ಬ್ಯಾಚಿನ ಐ.ಎಫ್.ಎಸ್ (ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯ-ಇಂಡಿಯನ್ ಫಾರಿನ್ ಸರ್ವಿಸ್) ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ ಹಾಗೂ [[ಯು.ಎಸ್.ಎ.|ಯು.ಎಸ್.ಎ.ಗೆ]] ಹೋಗಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತೀಯ ರಾಯಭಾರಿ.ಇದರ ಮುನ್ನ ಎರಡು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಗೆ ಇವರು ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಜುಲೈ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ''ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ'' ದರ್ಜೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದ ಎರಡನೇ ಮಹಿಳೆ. ಪೆರು, ಚೀನಾ ದೇಶಗಳಿಗೂ ಭಾರತೀಯ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;http://www.business-standard.com/india/news/nirupama-rao-takes-over-as-foreign-secy/69625/on&lt;/ref&gt;
==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ==
ನಿರುಪಮಾ ರಾವ್ ಅವರು ಕೇರಳದ ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿ ೧೯೫೦ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೬ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್ ಪಿ.ವಿ.ಎನ್ ಮೆನನ್ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ತಾಯಿ ಮೀಂಪತ್ ನಾರಾಯಣಿಕುಟ್ಟಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಕಾಲೇಜು ಪದವೀಧರರಾಗಿದ್ದರು.ತನ್ನ ತಂದೆಯ ವೃತ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ನಿರುಪಮ ರಾವ್ ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರು, ಪುಣೆ, ಲಕ್ನೋ, ಮತ್ತು ಕೂನೂರು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿ ಪಡೆದರು&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nirupama Rao To Replace Menon As Foreign Secretary|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-07-01/news/27659567_1_foreign-secretary-chokila-iyer-batch-ifs-officer|website=The Economic Times|publisher=ET Bureau|date=1 July 2009|access-date=2019-06-22|archive-date=2016-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160406030641/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-07-01/news/27659567_1_foreign-secretary-chokila-iyer-batch-ifs-officer|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೧೯೭೦ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಂತರ ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮರಾಠವಾಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು. ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ ನಿರುಪಮ ರಾವ್ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ ಎರಡಕ್ಕೂ ನಡೆಸಿದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಿ ಸೇವೆಗೆ ಸೇರಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Ex-Foreign Secretary Visits Bamu|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/aurangabad/Ex-foreign-secy-Rao-visits-Bamu/articleshow/52897845.cms|website=The Times of India|publisher=Times News Network|date=24 June 2016}}&lt;/ref&gt;

==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ==
ಮಸೂರಿಯ ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಅವರು ೧೯೭೬ರಿಂದ ೧೯೭೭ರವರೆಗೆ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ವಿಯೆನ್ನಾದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ವಿಯೆನ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷಾ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ೧೯೭೮ ರಿಂದ ೧೯೮೧ರವರೆಗೆ ನವದೆಹಲಿಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|author1=Matt Bewig|title=Ambassador From India: Who Is Nirupama Rao|url=http://www.allgov.com/news/appointments-and-resignations/ambassador-from-india-who-is-nirupama-rao?news=843516|website=All Gov|date=2 November 2011}}&lt;/ref&gt; ೧೯೮೧ ರಲ್ಲಿ ನಿರುಪಮ ರಾವ್ ಅವರನ್ನು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಭಾರತೀಯ ಹೈಕಮಿಷನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|author1=V.S. Sambandan|title=Nirupama Rao presents credentials to Chandrika|url=http://www.thehindu.com/2004/09/18/stories/2004091807611300.htm|website=The Hindu|date=18 September 2004|access-date=23 ಜೂನ್ 2019|archive-date=18 ಜನವರಿ 2015|archive-url=https://archive.today/20150118125710/http://www.thehindu.com/2004/09/18/stories/2004091807611300.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ದೆಹಲಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ ೧೯೮೪ ರಿಂದ ೧೯೯೨ರವರೆಗೆ ಸತತ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ೮ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗದ ಜಂಟಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದರು.&lt;ref name=&quot;The Hindu&quot;&gt;{{cite web|author1=C. Raja Mohan|title=Nirupama Rao Takes Over|url=http://www.thehindu.com/2001/06/13/stories/02130009.htm|website=The Hindu|date=13 June 2001}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
೧೯೮೮ ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೀಜಿಂಗ್‌ಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಪ್ರಧಾನಿ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ನೇತೃತ್ವದ ನಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nirupama Rao awarded Jawaharlal Nehru Fellowship|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-11-12/news/56025960_1_nirupama-rao-india-and-china-chokila-iyer|website=The Economic Times|publisher=PTI|date=12 November 2014|access-date=2019-06-23|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092808/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-11-12/news/56025960_1_nirupama-rao-india-and-china-chokila-iyer|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ===
ನಿರುಪಮ ರಾವ್ ಅವರು ೨೦೦೯ನೇ ಆಗಸ್ಟ್ ೧ರಂದು ಶಿವಶಂಕರ್ ಮೆನನ್ ನಂತರ ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಮಹಿಳಾ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದರು.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ರಾಯಭಾರಿಗಳು]]</text>
      <sha1>ga3ydw69ackoj34i6h4p57e0gxtsqzt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಡಗ ಚಿತ್ರರಂಗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49216</id>
    <revision>
      <id>1430998</id>
      <parentid>1354823</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T22:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1210" sha1="k8bfvmghchoetpja68ojhbc7rw4byo0" xml:space="preserve">ಬಡಗ [[ಚಿತ್ರರಂಗ]]ವು ಬಡಗ [[ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.  ಇದುವರೆವಿಗೂ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ [[ಚಿತ್ರ]]ಗಳು ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ:

* ೧೯೭೯ ಕಾಲ ತಪ್ಪಿದ ಬಯಲು
* ಕೆಮ್ಮಂಜು
* ೨೦೦೬ ಹೊಸ ಮುಂಗಾರು
* ೨೦೦೭ ಉಸಿರೇ ನಿನಗಾಗಿತಾ&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/badaga-film-songs-on-cd/article1853462.ece {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ೨೦೦೯ ಗ್ವಾವವ ತೇಡಿ&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article277789.ece {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ೨೦೧೦ ಚಿನ್ನದ ಭೂಮಿ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಬಡಗ]]
[[ವರ್ಗ:ಉದಕಮಂಡಲ]]
[[ವರ್ಗ:ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]</text>
      <sha1>k8bfvmghchoetpja68ojhbc7rw4byo0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮಾಲ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49868</id>
    <revision>
      <id>1430876</id>
      <parentid>1347477</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T12:43:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10717" sha1="dhmmh1bthld4b0xydga86fj97zakqhu" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name = Janaki Ammal
| caption = ಇ. ಕೆ. ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮಲ್ ಅವರ ಪ್ರತಿಮೆ, ಬಿರ್ಲಾ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಭಾರತ.
| birth_date = ೪ ನವೆಂಬರ್ ೧೮೯೭
| birth_place =ಟೆಲ್ಲಿಚೆರೀ, [[ಮದ್ರಾಸ್]], ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ
| death_date = ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೮೪ (೮೬ )
| death_place = [[ಮದ್ರಾಸ್]],[[ತಮಿಳುನಾಡು]]
| nationality = [[ಭಾರತೀಯ]]
| field = [[ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ]], ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ
|Wife of = [[ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾಮನುಜನ್]]
| work_institution = ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ, [[ಮದ್ರಾಸ್]] 
| alma_mater =ಮಿಚಿಗನದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
| thesis_title = ನಿಕಂಡ್ರಾ ಫಿಸಾಲಾಯ್ಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣತಂತು ಅಧ್ಯಯನಗಳು
| doctoral_advisor = 
| doctoral_students = 
| known_for = 
| prizes = 
| religion = ಹಿಂದು
| signature =
| footnotes = 
| image = Statue of E. K. Janaki Ammal.jpg
}}
'''ಎಡವಲತ್ ಕಕ್ಯಾಡ್ ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮಾಲ್''' ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ವಿಜ್ಞಾನಿ. ಅಮ್ಮಾಳ್ ಒಬ್ಬ ಖ್ಯಾತ [[ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ]] ಹಾಗು [[ಜೀವಕೋಶ]] [[ವಿಜ್ಞಾನಿ]]ಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಸಸ್ಯಗಳ ಅನುವಂಶಿಕತೆ, ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಭೂಗೋಳ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಅಪಾರವಾದ ಸೇವೆಯನ್ನ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಇವರು [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಔಷಧಿಯ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ವಿಶ್ವದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಣಿತಜ್ಞರೆಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾದ [[ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾಮಾನುಜನ್]] ರವರ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ.&lt;ref&gt;http://www.ias.ac.in/womeninscience/Janaki.pdf&lt;/ref&gt;.

==ಬಾಲ್ಯ==
ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮಾಲ್ ರವರು ಕೇರಳದ ತೆಲ್ಲಿಚೇರಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ 1897 ನವೆಂಬರ್  4 ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಒಂದು ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಮಧ್ಯವರ್ಗ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಅಮ್ಮಾಲ್ ಅವರ ತಂದೆ ಮದ್ರಾಸ್ ತ್ವರಿತ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಉಪ ನ್ಯಾಯದೀಶರಾಗಿದ್ದರು. ಅಮ್ಮಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ಆರುಜನ ಸಹೋದರರು ಹಾಗು ಐದುಜನ ಸಹೋದರಿಯರಿದ್ದರು.

== ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ,ಉದ್ಯೋಗ ==
ಇವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ತೆಲ್ಲಿಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಮದ್ರಾಸ್ ತೆರಳಿದರು. ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ ಅವರು ವಿಮೆನ್ಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕಾಲೇಜ್, ಮದ್ರಾಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆಯನ್ನ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ,  ಅಮೇರಿಕಾದ ಮಿಷಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ  ಶಿಷ್ಯವೆತನವನ್ನ ಪಡೆದ ಇವರು ಕೆಲಕಾಲ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2010/10/27/stories/2010102758040300.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-11-19 |archive-date=2010-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101108092922/http://www.hindu.com/2010/10/27/stories/2010102758040300.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಸಂಶೋಧನೆ==
ಅವರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ (೧೯೩೯-೧೯೫೦), ಅವರು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಉದ್ಯಾನ ಸಸ್ಯಗಳ ವರ್ಣತಂತು ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಯ್ಡಿ ಕುರಿತಾದ ಅವಳ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಭೇದಗಳ ವಿಕಾಸದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿದವು. ೧೯೪೫ ರಲ್ಲಿ ಸಿ. ಡಿ. ಡಾರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಬರೆದ ಕ್ರೋಮೋಸೋಮ್ ಅಟ್ಲಾಸ್ ಆಫ್ ಕಲ್ಟಿವೇಟೆಡ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ಸ್ ಒಂದು ಸಂಕಲನವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಅನೇಕ ಜಾತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿತು. ಔಷಧೀಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲದೆ ಸೋಲಾನಮ್, ದತುರಾ, ಮೆಂಥಾ, ಸಿಂಬೊಪೊಗನ್ ಮತ್ತು ಡಯೋಸ್ಕೋರಿಯಾ ತಳಿಗಳಲ್ಲೂ ಅಮ್ಮಲ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶೀತ ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕ ವಾಯುವ್ಯ ಹಿಮಾಲಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಪಾಲಿಪ್ಲಾಯ್ಡಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಸ್ಯಗಳ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಅವರು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಅಲ್ಲದೆ, ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಸಸ್ಯವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಮತ್ತು ಮಲಯನ್ ಅಂಶಗಳ ಸಂಗಮವು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ನಡುವೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮಿಶ್ರತಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದು ಸಸ್ಯ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು. ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ, ಅಮ್ಮಲ್ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಎಥ್ನೋಬೊಟನಿ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಅವಳು ತನ್ನ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೂಲ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಳು. ಅವರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸೆಂಟರ್ ಆಫ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಸ್ಟಡಿ ಫೀಲ್ಡ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಅವಳು ಸೈಟೋಲಜಿಯಲ್ಲೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದಳು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Remembering Janaki Ammal: A scientist who sweetened sugarcane |url=https://www.hindustantimes.com/india/remembering-janaki-ammal-a-scientist-who-sweetened-sugarcane/story-gtEI11mI4OHKt2eyrYEsGO.html |accessdate=20 March 2020 |work=Hindustan Times |date=4 November 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Basu |first1=Soma |title=The sidelined goddess of Botany |url=https://www.thehindu.com/society/the-first-indian-woman-botanist-e-k-janaki-ammal-ought-to-be-more-widely-known-for-her-huge-contributions-to-science-but-she-remains-unknown-within-the-country-and-outside-academic-circles-and-even-our-textbooks-have-failed-to-teach/article23001501.ece |accessdate=20 March 2020 |work=The Hindu |date=9 March 2018 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
ಅಮ್ಮಾಳ್ ಅವರಿಗೆ ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡಮಿಯ ವತಿಯಿಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿದೆ. ೧೯೫೭ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಕಾಡಮಿ ಇವರಿಗೆ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಮಿಷಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಇವರಿಗೆ ಎಲ್.ಎಲ್.  ಡಿ ಪದವಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/article496900.ece |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222035050/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/article496900.ece |archive-date=2014-02-22 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೧೯೫೭ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅಮ್ಮಾಲ್ ಅವರಿಗೆ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ೨೦೦೦ ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಪರಿಸರ ಹಾಗು ವನ್ಯಸಂರಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ, ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಇವರ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡುವುದನ್ನ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who was Janaki Ammal? Everything You Need to Know |url=https://www.thefamouspeople.com/profiles/janaki-ammal-6543.php |website=www.thefamouspeople.com |accessdate=20 March 2020}}&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
&lt;references/&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಮಹಿಳಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>dhmmh1bthld4b0xydga86fj97zakqhu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಾವಿನಗುಂಡಿ ಜಲಪಾತ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52442</id>
    <revision>
      <id>1431055</id>
      <parentid>1359172</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T04:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4260" sha1="87esg737eyf02ouuj42k5o8eli75etn" xml:space="preserve">[[File:Mavinagundi falls by Shashidhara halady.JPG|thumb|ಮಾವಿನಗುಂಡಿ ಜಲಪಾತ]]
'''ಮಾವಿನಗುಂಡಿ ಜಲಪಾತ'''ವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಸಿದ್ದಾಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಜಲಪಾತವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=12 mini hydel power projects proposed in Uttara Kannada|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/12-mini-hydel-power-projects-proposed-in-uttara-kannada/article1775793.ece|accessdate=22 August 2015|publisher=The Hindu, Newspaper|date=28 April 2011}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಜೋಗ ಜಲಪಾತ]]ದಿಂದ ಸುಮಾರು ೪ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಜಲಪಾತವು ಸಿದ್ದಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಗಡಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಗಡಚಿಕ್ಕುವ ಸದ್ದಿನೊಂದಿಗೆ ಈ ಜಲಪಾತ ಧುಮುಕುವ ಕಾರಣ ಸ್ಥಳೀಯರು ಇದನ್ನು '''ಕೆಪ್ಪಜೋಗ''' ಎಂದೂ ಸಹ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮಾವಿನಗುಂಡಿ - ಸಿದ್ದಾಪುರ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಈ ಜಲಪಾತವು ಸುಮಾರು ೩೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದಿಂದ ರಭಸವಾಗಿ ಧುಮುಕುತ್ತದೆ. ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಹರಿದು ಬರುವ ಮಾವಿನಗುಂಡಿ ನದಿಯು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೊರೆ ನೊರೆಯಾಗಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Taking the Road back to glory|url=http://archive.deccanherald.com/deccanherald/nov162004/spt1.asp|accessdate=22 August 2015|publisher=Deccan Herald|date=16 November 2014|archive-date=23 ನವೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151123100335/http://archive.deccanherald.com/deccanherald/nov162004/spt1.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಜೂನ್‌ನಿಂದ ನವೆಂಬರ್ ವರೆಗಿನ ಮಳೆಗಾಲದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ನೀರು ಹರಿದುಬಂದು ವಿಜೃಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=When Jog Falls beckon|publisher=Deccan Herald|date=15 October 2013}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ==
ಇದರ ಹತ್ತಿರವಿರುವ, ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಜೋಗ ಜಲಪಾತವನ್ನು ನೋಡಲು ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಈ ಜಲಪಾತವನ್ನೂ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಜೋಗದಿಂದ [[ಹೊನ್ನಾವರ]] ಮಾರ್ಗದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ೪ ಕಿ.ಮೀ ಕ್ರಮಿಸಿದರೆ ಮಾವಿನಗುಂಡಿ ಸರ್ಕಲ್ ಬರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಸಿದ್ದಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿದರೆ ಅರ್ಧ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಜಲಪಾತವಿದ್ದು, ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಕೈಗೆಟಕುವಂತಿದೆ.‌

[[ಸಿರ್ಸಿ]] ಮೂಲಕ ಬರುವವರು ಶಿರಸಿಯಿಂದ ೩೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರ ಸಿದ್ದಾಪುರ, ಸಿದ್ದಾಪುರದಿಂದ ೨೮ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಮಾವಿನಗುಂಡಿ ಜಲಪಾತ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}


{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಜಲಪಾತಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]]</text>
      <sha1>87esg737eyf02ouuj42k5o8eli75etn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಡಿ. ಜಯಕಾಂತನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54966</id>
    <revision>
      <id>1430896</id>
      <parentid>1349048</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2757" sha1="c87li2howgg3hvfogl5101cokbma27o" xml:space="preserve">[[File:ஜெயகாந்தன் (முழு).jpg|thumb|right|ಡಿ ಜಯಕಾಂತನ್]]
'''ಡಿ. ಜಯಕಾಂತನ್'''(Tamil: ஜெயகாந்தன்) (ಜನನ, ಎಪ್ರಿಲ್ 24, 1934) ತಮಿಳಿನ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಸಾಹಿತಿ.ಇವರು ಕಾದಂಬರಿಕಾರರು. ಸಣ್ಣ ಕಥಗಾರರು,ಪ್ರಬಂಧಕಾರರು ಮುಂತಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ [[ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ [[ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಫೆಲೋಶಿಫ್]], ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಹಾಗೂ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ದೊರೆತಿದೆ.
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [http://www.tamilnation.org/literature/modernwriters/jeyakantan/ T.Jeyakantan – Life and Works] {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.tamil.net/people/pksivakumar/ Jayakanthan Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190127174859/http://www.tamil.net/people/pksivakumar/ |date=2019-01-27 }} – With photos and other info
* Collection of Short Stories of Jayakanthan – [http://www.tamil.net/projectmadurai/pub/pm0198/jeyakant1.pdf Part-1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050322210505/http://www.tamil.net/projectmadurai/pub/pm0198/jeyakant1.pdf |date=2005-03-22 }} and [http://www.tamil.net/projectmadurai/pub/pm0199/jeyakant2.pdf Part-2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050322101036/http://www.tamil.net/projectmadurai/pub/pm0199/jeyakant2.pdf |date=2005-03-22 }} at [[Project Madurai]], a free Tamil [[e-text]] collection project
* [http://tamilnanbargal.com/node/34234 Jayakanthan @ Tamil Friends] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120724134830/http://tamilnanbargal.com/node/34234 |date=2012-07-24 }}
{{ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು}}

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]</text>
      <sha1>c87li2howgg3hvfogl5101cokbma27o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜೆರುಸಲೆಮ್ನ ಹೀಬ್ರೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55103</id>
    <revision>
      <id>1430885</id>
      <parentid>1348159</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T13:33:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2302" sha1="b03ye5rewse28ieoy9s2u8to2isl31e" xml:space="preserve">{{cleanup|reason = Machine translated article. To be improved or deleted. ಯಂತ್ರಾನುವಾದದ ಮೂಲಕ ತಯಾರಾದ ಲೇಖನ. ಇದನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬೇಕು ಅಥವಾ ಅಳಿಸಬೇಕು}}

{{Coord|31|46|33|N|35|12|00|E|region:IL_type:city|display=title}}

[[File:HebrewU-MtScopus.JPG|thumb|250px|right|alt=]]
'''ಜೆರುಸಲೆಮ್ನ ಹೀಬ್ರೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ''' ([[ಹೀಬ್ರೂ]]: האוניברסיטה העברית בירושלים, ಹ-ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಾ ಹ-Ivrit B'irushalayim; ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ Huji) ಇಸ್ರೇಲ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜೆರುಸಲೆಮ್ ಇದೆ. ಇದು ಮೂರು ಕ್ಯಾಂಪಸ್ಗಳು ಇಸ್ರೇಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದೆ.

&lt;gallery&gt;
File:Academy of the Hebrew Language.JPG|[[ಹೀಬ್ರೂ ಭಾಷೆ ಅಕಾಡೆಮಿ]]
File:The National Library of Israel building - Amitay Katz.jpg|[[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಇಸ್ರೇಲ್]]
File:Bezalel.jpg|ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಡಿಸೈನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ
&lt;/gallery&gt;

== ಬಾಹ್ಯ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣಗಳು ==
{{Commonscat|Hebrew University of Jerusalem}}
* [https://web.archive.org/web/20090318195621/http://www.huji.ac.il/huji/eng/index_e.htm Hebrew University web site]
* [http://jewish.huji.ac.il/ The Mandel Institute of Jewish Studies web site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130428015302/http://jewish.huji.ac.il/ |date=2013-04-28 }}
* [http://www.alberteinstein.info/ Einstein Archives at the Hebrew University]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811112756/http://www.alberteinstein.info/ |date=2011-08-11 }}
* [http://www.alanwatson.org/jerusalemlaw.htm Ancient and Premodern Law at the Hebrew University of Jerusalem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307142533/http://www.alanwatson.org/jerusalemlaw.htm |date=2016-03-07 }}

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಇಸ್ರೇಲ್]]</text>
      <sha1>b03ye5rewse28ieoy9s2u8to2isl31e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಂಡಿತ್ ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57607</id>
    <revision>
      <id>1430968</id>
      <parentid>1352660</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58645" sha1="ieg9fgqw1tgn1kl7j5rymz2gvdguv1i" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name            = ಡಾ.ಪಂಡಿತ್ ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿ
| image           = Vadavati at a Jugal bandhi.jpg
| image_size      = 
| caption         = ಪಂಡಿತ್ ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿ
| birth_name      = 
| birth_date      = 1942
| birth_place     = ವಡವಾಟಿ ಗ್ರಾಮ, [[ರಾಯಚೂರು]], [[ಭಾರತ]]
| residence       = [[ರಾಯಚೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಭಾರತ
| occupation      = ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿಯ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ಕಲಾವಿದರು
| years_active    = 50
| spouse          = ಶ್ರೀಮತಿ ಶಿವಮ್ಮ
| children        = ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ವಡವಾಟಿ, ಶಾರದಾ ವಡವಾಟಿ
| website         = {{URL|http://www.vadavati.org/}}
| signature       = 
}}
ಕ್ಲಾರಿಯೋನೇಟ್ ವಾದ್ಯವನ್ನು ನುಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಚಿರಪರಿಚಿತರಾದ '''ಪಂಡಿತ್ ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿ''' ಅವರು ಅಮೇರಿಕದ ಲಾಸೋನಿಲಿಸ್ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯ ೨೦೧೧ ಅಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಅಂತಾರಾಷ್ಷ್ರೀಯ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೇಟ್ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿ ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೀರ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಈ ಸಾಧನೆ ಯುವ ಸಂಗೀತಗಾರರ ವೃಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೀಯವಾದದು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.vadavati.org/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-12-22 |archive-date=2014-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141218064732/http://vadavati.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[File:Vadavati with governor Ramaa Devi.jpg|thumb|ಅಂದಿನ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾದ ಶ್ರೀಮತಿ ರಮಾದೇವಿಯವರೊಂದಿಗೆ ವಡವಾಟಿ]]

ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ವಾದಕರಾದ ಡಾ||ಪಂ.ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿಯವರು (Dr.Pt.Narasimhalu Vadavati) ಜೈಪುರ್ ಹಾಗೂ ಗ್ವಾಲಿಯರ್ ಘರಾನೆಗೆ ಸೇರಿದ ಇವರು, ಗಾನಯೋಗಿ ಪಂ.ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿ, ಪಂ.ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮನ್ಸೂರ್ ಇವರ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗಾಯಕರಾದ ಪಂ.ಸಿದ್ಧರಾಮ ಜಂಬಲ ದಿನ್ನಿಯವರ ಶಿಷ್ಯರು. ಶ್ರೀಮತಿ ರಂಗಮ್ಮ ಹಾಗೂ ಬುಡ್ಡಪ್ಪನವರ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಮಗನಾಗಿ ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿಯವರು ಜನಿಸಿದ್ದು 1942ರ ಜನವರಿ 21. ರಾಯಚೂರಿನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇರುವ ವಡವಾಟಿ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ.
    
ಡಾ||ಪಂ.ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿಯವರು ಮೂಲತಃ ಗಾಯಕರು. ಇವರಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ಗುರುಗಳಿಲ್ಲ. ಗುರುಗಳಿಂದ ಗಾಯನ ಕಲಿತು, ತಮ್ಮದೇ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ, ವಿದೇಶಿವಾದ್ಯಕ್ಕೆ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ, ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ನಗ ಏಕಲವ್ಯ. ಹಾಗಾಗಿ, ಡಾ||ಪಂ.ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿಯವರು ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ನ ಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಯೋ ಏನೋ ಅನ್ನುವ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಗಾಯಕೀಯ ಶೈಲಿಯ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ವಾದಕರೆಂದೇ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದವರು. “ವಡವಾಟಿಯವರು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಗುರು ಸಿದ್ಧರಾಮ ಜಂಬಲದಿನ್ನಿಯವರು ಹಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಧ್ವನಿಯು ಗುರುಗಳದ್ದೇ ಎಂಬಂತಹ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಅವರ ಗಾಯನ ಕೇಳಿದವರು ಉದ್ಘರಿಸುವುದುಂಟು. ಈ ಮೂಲಕ ಗುರುಗಳ ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶವಾಗಿದೆ.

ಅಮೇರಿಕಾದ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಡಾ||ಪಂ.ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿಯವರನ್ನು ಭಾರತದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದೆ. ಅಷ್ಟೇಅಲ್ಲದೆ, ಲಾಸ್ ಏಂಜಲಿಸ್ನರಲ್ಲಿ ನಡೆದ “ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ಫೆಸ್ಟ್-2011”ರ ವಿಶ್ವ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ಸಂಗೀತ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯರು. ಇವರು ನುಡಿಸಿದ ಸಂಗೀತ ಕೇಳಿ, ವಿಶ್ವದ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ನರ ಸಂಗೀತ ಪಂಡಿತರು ಹಾಗೂ ಇಡೀ ಸಭೆಯೇ ಎದ್ದು ನಿಂತು ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದು, ವಿವೇಕಾನಂದರ ಚಿಕಾಗೋ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.
    
ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡುದ್ದಾರೆ ಅಮೇರಿಕಾದ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಡವಾಟಿಯವರನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯ “ಔಟ್ ಸ್ಟಾಂಡಿಂಗ್ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಟ್ವೆಂಟಿಯತ್ ಸೆಂಚುರಿ” ಎಂದು ಗೌರವಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2217642.ece |title=Pandit Narasimhalu Vadavati: World Music Festival 2011 |publisher=thehindu.com |date= |accessdate=2013-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161104142207/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2217642.ece |archive-date=2016-11-04 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಿನೆಮಾ “ಹಾತಿ”ಗೆ ನೀಡಿರುವ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಮನ್ನಣೆ ದೊರೆತಿದೆ. ದೇಶ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಇವರನ್ನು ಅರಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಇವರಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಅನೇಕ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರೀತಿ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸನ್ಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಗೌರವಿಸಿವೆ.

ಎ.ಕೆ.ಸಿ.ನಟರಾಜನ್ರಗವರೊಂದಿಗಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್, ಅಮೇರಿಕಾದ ವಿಲಿಯಮ್ ಪಾವೆಲ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್, ವಾದನ ಅವಿಸ್ಮರಣಿಯ. ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಕದ್ರಿಗೋಪಾಲ್ ನಾಥ್ ಅವರ ಸ್ಯಾಕ್ಸಾಫೋನ್, ಪಂ.ರೋಣು ಮೊಜುಮ್ದಾರ್ ಅವರ ಬಾನ್ಸುರಿ, ಡಾ||ಕಾರೈಕುಡಿ ಮಣಿ ಅಯ್ಯರ್, ಇತ್ಯಾದಿ... ಅನೇಕ ದಿಗ್ಗಜರೊಂದಿಗಿನ ಇವರ ಜುಗಲ್ ಬಂದಿಗಳು ಎಲ್ಲರ ಮನಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಡಿ.ಲಿಟ್. ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಡಾ||ಪಂ.ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿಯವರ “ಬದುಕು-ಸಾಧನೆಯ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ಮಾಂತ್ರಿಕ” ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಕುಂ.ವಿ. ಅವರು ರಚಿಸಿರುವ ಕಥಾ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ “ವಡವಾಟಿಯೋ-ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ಟೋ” ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ದ್ವಿತೀಯ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಮೊದಲ ಪಾಠವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. 2012 ರಿಂದ 2015ರವರೆ ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೊದಲ ಬಿ.ಕಾಂ.ನ ಮೊದಲ ಸೆಮಿಸ್ಟರ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ‘ಕಲಾವಿದರ ಬದುಕು’ ಎನ್ನುವ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ “ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ವಾದ್ಯಸಾಧಕ ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿ” ಪಠ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ವಿದೇಶಿಯರು ಇವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಸಂಗೀತ ಕಲಿತು ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ.

ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ (2008-2011) ಡಾ||ಪಂ.ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿಯವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಸರಕಾರದ ಅಭಿನಂದನೆಗೂ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ದಸರಾ ಮಹೋತ್ಸವ-2012ರಲ್ಲಿ ಡಾ||ವಡವಾಟಿ ಹಾಗೂ ಪಂ.ಸಿದ್ಧರಾಮ ಜಂಬಲದಿನ್ನಿಯವರ ಸ್ಥಬ್ಧಚಿತ್ರಗಳು ರಾಯಚೂರಿನಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದವು.

ವಡವಾಟಿಯವರು ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ “ಸ್ವರ ಸಂಗಮ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ಯಾಲಯ”ವನ್ನು ರಾಯಚೂರಿನಲ್ಲಿ ತೆರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಶೇಷವಾದ ವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಗುರುಕುಲ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಡಿಸೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯ ಶನಿವಾರದಂದು ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಪ್ರತೀವರ್ಷ ಸಂಗೀತ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟದ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲದೆ, ವಿದೇಶೀ ಕಲಾವಿದರೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಇದೊಂದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 2013ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 28ರಂದು ನಡೆದ ಸಂಗೀತ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು 25ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಬೆಳ್ಳಿಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

         
ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ನರ ಏಕಲವ್ಯರಾಗಿ, ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಬಂದು ವಿಶ್ವಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿರುವ ಡಾ||ಪಂ.ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿಯವರ ಜನುಮ ದಿನವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾ ಜನವರಿ 21ನ್ನು “ಕಲಾವಿದರ ದಿನ” ವನ್ನಾಗಿ (Artist’s Day) ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಇವರ ಮಕ್ಕಳಾದ ಶ್ರೀಮತಿ ಈರಮ್ಮ, ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ ರಾಯ ವಡವಾಟಿ, ಶ್ರೀಮತಿ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಶ್ರೀಮತಿ ವಡವಾಟಿ ಶಾರದಾ ಭರತ್, ಶ್ರೀಮತಿ ಭಾರತಿ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಇವರೆಲ್ಲಾ ಸಂಗೀತಗಾಯಕರೇ ಆಗಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮತಿ ವಡವಾಟಿ ಶಾರದಾ ಭರತ್ (Vadavati Sharada Bharath)  ಖ್ಯಾತ ಗಾಯಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಕಾಶವಾಣಿಯ “ಎ” ಗ್ರೇಡ್ ಕಲಾವಿದರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ವೆಂಕಟೇಶರಾಯ ವಡವಾಟಿ ತಂದೆಯಂತೆ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ನಿಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿರುವವರೆ. ಇವರೂ ಸಹ ಆಕಾಶವಾಣಿಯ ಗ್ರೇಡೆಡ್ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

===ಬಾಲ್ಯ=== 
ಶಹನಾಯಿ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ನೆನಪಾಗುವುದು ಬಿಸ್ಮಿಲ್ಲಾ ಖಾನರ ಹೆಸರು. ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ವಾದ್ಯ ಕರಿ ಕೊಳವೆ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೆನಪಾಗುವವರು ಡಾ||ಪಂಡಿತ್ ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿಯವರು. ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ಮಾಂತ್ರಿಕರಾಗಿರುವ ಡಾ||ಪಂಡಿತ್ ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿಯವರು ಜನಿಸಿದ್ದು 1942ರ ಜನವರಿ 21ರಂದು, ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಿಸಿಲನಾಡೆಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ರಾಯಚೂರಿನಿಂದ, ಸುಮಾರು ಐದು ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ವಡವಾಟಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ. ಅವರ ತಂದೆ ಬುಡ್ಡಪ್ಪ, ತಾಯಿ ರಂಗಮ್ಮ. ಒಂದು ವರ್ಷದ ಮಗುವಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಕಣ್ಣು ಬಿಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ತಂದೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ತಂದೆಯ ಮುಖವೇ ನೋಡಿಲ್ಲ. ಹಾವು ಕಚ್ಚಿ ತಾಯಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದಾಗ ವಡವಾಟಿಯವರಿಗೆ ಆಗಿದ್ದ ವಯಸ್ಸು ಕೇವಲ ಏಳು ವರ್ಷ. ಅಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕ ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ತಬ್ಬಲಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಅಜ್ಜ ಚಿಕ್ಕ ಓಬಳಪ್ಪ ಶಹನಾಯಿವಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ತಂದೆ ಬುಡ್ಡಪ್ಪ, ಅಲ್ಲಿನ ಹೆಸರಾಂತ ತಬಲ ವಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ತಾಯಿ ರಂಗಮ್ಮ ಭಕ್ತಿ ಸಂಗೀತ ಸುಮಧುರವಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗಾಗಿ ಇವರೆಲ್ಲರ ಪರಿಚವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಂಗೀತ ಅವರ ರಕ್ತಗತವಾಗಿ ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ನರನಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿದಾಡುತಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಸಿದ ನೋವು, ಛಲದಿಂದ ಸಾಧಿಸಿದ ಸಾಧನೆ, ಮುಂದೆ ಸಾಧನೆಯ ಗುರಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವವರಿಗೆ; ಇವರು ಚೇತನದ ಚಿಲುಮೆ, ದಾರಿ ದೀಪ.

ವಡವಾಟಿ ಗ್ರಾಮದ ವೆಂಕಟರಮಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ಏರುದನಿಯಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಗುರುತಿಸುವ ಧ್ವನಿ, ಮಧುರವಾಗಿ ಯಾವುದೋ ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನ ಧ್ವನಿ ಮೂಡಿಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ಮತ್ತಾರದೂ ಅಲ್ಲ. ಬಾಲಕ ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿಯವರದು. ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆ ಬಾಲಕ ಹಾಡುವುದನ್ನು ಕೇಳಲು ಎಲ್ಲರೂ ಕಾತುರರಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು. `ಬೆಳೆಯುವ ಪೈರು ಮೊಳಕೆಯಲ್ಲಿ’ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇವರು ಅನ್ವರ್ಥ ನಾಮವಾಗಿದ್ದರು.

ಮಟಮಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸೋದರ ಮಾವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಓದಿದ್ದು ಕೇವಲ ಮೂರನೇ ತರಗತಿ ಮಾತ್ರ. ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ನರಸಿಂಹಲುಗೆ ಸೋದರ ಮಾವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿರಲು ಮುಜುಗರವೆನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮಟಮಾರಿ ಬಿಟ್ಟು ವಡವಾಟಿಗೆ ವಾಪಾಸಾದರು.

===ಕಿಂದರಿ ಜೋಗಿ===
ವಡವಾಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಇವರ ಸಂಬಂಧಿಕರು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಬಂಧೀಕರ ಮನೆಗೆ ಇವರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿನೆಮಾಗಳ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಟಾಂಗಾಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ನುಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರತಿದಿನ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿ ದಿನ ಆ ಟಾಂಗಾ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ಧ್ವನಿ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, ಅವರಿಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದಂತೆಯೇ ಟಾಂಗಾ ಹಿಂದೆ, ಅಂಗಡಿಯ ಯಜಮಾನರು ಬೇಡವೆಂದರೂ ಆ ಹಿಂದಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಂಡು ಹಿಂದೆಯೇ ಹೋಗಿಬಿಡುತ್ತಾ ಕಿಂದರಿ ಜೋಗಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ನುಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನರಸಿಂಗಪ್ಪ ಗಾಡಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಏಕೆ ಈ ಬಾಲಕ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಹೀಗೆ ಹಿಂದೆ ಬೀಳುತ್ತಿರುವನಲ್ಲ ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸಿದನು. ಬಾಲಕ ನರಸಿಂಹಲುವಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ಎಡೆಗಿನ ಒಲವನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಿದ ನರಸಿಂಗಪ್ಪ,    ತಾನೂ ಸಹ ವಡವಾಟಿ ಬಳಿಯ ಮತ್ತಕಲ್ಲದವನೆಂದೂ,  ವಡವಾಟಿ ಗ್ರಾಮದ ಓಬಾಳಪ್ಪನ ಸಹಾಯದಿಂದಲೇ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದು ಇಲ್ಲಿ ಬದುಕನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡೆ ಎಂದು ಕೃತಜ್ಞತೆಯಿಂದ ನೆನಪಿಕೊಂಡನು.

ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನ ಹವಾಮಾನ ನರಸಿಂಹಲುಗೆ ಒಗ್ಗದೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ ರಾಯಚೂರಿಗೆ ಮರಳುವಂತೆ ವೈದ್ಯರು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಅದರಂತೆ ನರಸಿಂಹಲು ಮರಳಿ ವಡವಾಟಿಗೆ ಬಂದರು. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಒಂಟಿತನ ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ಮಣ್ಣೆತ್ತಿನ ಅಮವಾಸ್ಯೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಾರದೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ದಿನ. ನಾನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಸಾಧಿಸಬೇಕು. ಆ ಮಣ್ಣೆತ್ತಿನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ನನ್ನನ್ನೇನು ಮಾಡೀತು? ಏನಾದರೂ ಸಾಧಿಸುವುದಾದರೆ, ಈ ದಿನವೇ ನಾಂದಿಯಾಗಲಿ, ಎಂದು ವಡವಾಟಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಂದರು.

ರಾಯಚೂರಿಗೆ ಬಂದವರೆ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಕಂಪನಿಯ ವೆಂಕಟಪ್ಪನವರ ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಅವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ವಾದ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. ನರಸಿಂಹಲು ಅವರ ಶರೀರ ದಷ್ಟಪುಷ್ಟವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕರಿಕೊಳವೆ ಊದುವುದಕ್ಕ ಸಾಕಷ್ಟು ಉಸಿರಿನ ಶಕ್ತಿ ಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅವರ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ಊದುವುದು ಕಷ್ಟಕರವೆನಿಸಲಿಲ್ಲ. ವೆಂಕಟಪ್ಪನವರ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಟ್ ಬೇಕೆನ್ನುವವರು ಬಾಲಕ ನರಸಿಂಹಲು ಇರಲೇಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಒತ್ತಾಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಟ್ಟಿನ ಆಕರ್ಷಣೆ ‘ನರಸಿಂಹಲು’ ಆಗಿದ್ದರು. ಬಾಲಕನಿದ್ದಾಗಲೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಈಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಟ್ ಬಾರಿಸುವವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಗೌರವಗಳೇನಿಲ್ಲ. ಹೊಟ್ಟೆ ಹೊರೆಯಲು ಇದೊಂದು ಕಾಯಕವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಡವಾಟಿಯವರಿಗೆ ಈ ಕರಿಕೊಳವೆಯನ್ನು ಊದಿಯೇ ಹೊಟ್ಟೆ ಹೊರೆಯಬೇಕಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಾರಣ ಅವರ ತಾತ ದೊಡ್ಡ ಓಬಾಳಪ್ಪನವರು ದೊಡ್ಡ ಜಮೀನ್ದಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಆಯುರ್ವೇದ ಪಂಡಿತರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಸಾಕಷ್ಟು ಜಮೀನು ಇತ್ತು. ನರಸಿಂಹಲು ತಾನು ದುಡಿದು ಗಳಿಸಿದ್ದರಲ್ಲಿಯೇ ಬದುಕಬೇಕೆಂಬ ಛಲವಾದಿಯಾಗಿದ್ದ ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ.

ಇಂತಹ ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ನರಸಿಂಹಲುಗೆ ಒಂದು ದಿನ ನಡೆದ ಅವಮಾನದ ಪ್ರಸಂಗದ ಘಟನೆ ಇಡೀ ಬದುಕಿನ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು. ಅಂದೇ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಟ್ ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಬಂದ ವಡವಾಟಿಯವರು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಅಸ್ನಿಹಾಳ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ನುಡಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕೇಳಿದಾಗ ನಾಟಕದ ಮಾಸ್ತರರಿಗೆ ‘ಕರಿ ಕೊಳವಿ ಸಂಗೀತ’ದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿ ನಗು ಬಂದಿತ್ತು. ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ‘ಎಷ್ಟೇ ಆಗಲಿ ಪುಕ್ಕಟ್ಟೆಯಾಗಿ ತಾನೆ ವಾದ್ಯ ನುಡಿಸುತ್ತಾನೆ ಏಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಬಾರದು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರಿಂದ ಅವಕಾಶವೂ ದೊರೆಯಿತು. ಹಾಡನ್ನು ವಾದ್ಯದಲ್ಲಿ ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ಮಾಸ್ತರರೇ ದಂಗಾಗಿ ಹೋದರು. ಪ್ರತಿದಿನ ರಾತ್ರಿ ಸೈಕಲ್ ಏರಿ ವಾದ್ಯಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾಟಕ ನಡೆದಾಗಲೆಲ್ಲ ಇವರು ನಾಟಕಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಹಿನ್ನಲೆ ಸಂಗೀತ ಕೇಳಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ರೋಮಾಂಚನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದ ಬೇಡಿಕೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಆದರು. ಜನಪ್ರಿಯರೂ ಆದರು. ಎಲ್ಲರ ಗೌರವಕ್ಕೂ ಪಾತ್ರರಾದರು. ವಡವಾಟಿಯವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಸೋದರ ಮಾವನ ಕಿವಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ತಂಗಿ ರಂಗಮ್ಮನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡಲು ಇವರ ಸೋದರ ಮಾವ ತನ್ನ ಮಗಳಾದ ಶಿವಮ್ಮನೊಂದಿಗೆ ವಡವಾಟಿಯವರ ಮದುವೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದರು.

ವಡವಾಟಿಯವರಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಾದಂತೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಏನೂ ಸಾಧಿಸದ ಅತೃಪ್ತಿ ಕಾಡುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ಸಂಗೀತದ ದಾಹ ಹೆಚ್ಚತೊಡಗಿತ್ತು. ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಹಿನ್ನಲೆ ಸಂಗೀತ ನೀಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಗುರುವಿನ ಶೋಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು.

==ಏಕಲವ್ಯ ಡಾ||ವಡವಾಟಿ==
ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ನಯಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಕಲಿಯುವ ಆಸಕ್ತಿ ಮಾತ್ರ ಹೆಮ್ಮರವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಆದರೆ, ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ಕಲಿಯುವ ಹಂಬಲಕ್ಕೆ ಗುರುಗಳಾರು ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ಅವರಿಗೆ ಗುರುವಾಗಿ ದೊರೆತದ್ದು ಖ್ಯಾತ ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಹಾಗೂ ವಚನ ಗಾಯಕರಾದ ಜೇನ್ದನಿಯ ಪಂ.ಸಿದ್ಧರಾಮ ಜಂಬಲದಿನ್ನಿಯವರು. ‘ನನಗೆ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ನುಡಿಸಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಒಬ್ಬ ಗಾಯಕ, ಎಂದು ಸಿದ್ಧರಾಮ ಜಂಬಲದಿನ್ನಿಯವರು ಅಂದಾಗ, ‘ಗುರುಗಳೇ ನೀವು ಗಾಯನ ಕಲಿಸಿ, ವಾದನ ನಾನು ಕಲಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ’ ಎಂದು ಇವರು ಶಿಷ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.

ವಿದೇಶಿ ನೋಟ್ಗುಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ, ಸರಿಯಾಗಿ ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತದ ಮೀಂಡ್ಗಲಳೇ ಹೊರಳದ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ನ ಲ್ಲಿ, ಬೆಳಗ್ಗೆ ಗುರುಗಳಿಂದ ಕಲಿತ ಗಾಯನವನ್ನು, ರಾತ್ರಿಪೂರ್ತಿ ಯಾವ ಕೀ ಅದುಮಿದರೆ, ಯಾವ ಸ್ವರ ಮೂಡುತ್ತದೆ ಎಂದು, ತಮ್ಮದೇ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡರು. ಹೀಗಾಗಿ, “ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ಟೇ ವಡವಾಟಿಯವರಿಗೆ ಗುರುವಾಗಿ”, “ವಡವಾಟಿಯವರೇ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ಟಿಗೆ ಗುರುವಾಗಿ”, ತುಂಬು ಗರ್ಭಿಣಿ ಪತ್ನಿ ಶಿವಮ್ಮ ತಾನ್ಪುಗರದ ಸಾಥ್ ನೀಡುತ್ತಾ ಅಭ್ಯಾಸ ನಿರತರಾಗಿ ಸಾಧನೆ ಗೈಯುತ್ತ ಇವರು ಏಕಲವ್ಯರಾದವರು. ವಿದೇಶಿ ವಾದ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ವದೇಶಿ ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು.

ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರತಿದಿನ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಡಾ||ವಡವಾಟಿಯವರು ಒಂದು ದಿನ ‘ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಿಲ್ಲವೆಂದರೆ, ಜ್ವರ ಬಂದ ಹಾಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ದಿನ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಿಲ್ಲವಾದರೆ ‘ಇಂದು ಪೂಜೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ’ವೆಂದು, ಎಷ್ಟು ಹೊತ್ತಾದರೂ ಸರಿಯೇ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡದೆ ಮಲಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಅಭ್ಯಾಸವೇ ದೇವರ ಆರಾಧನೆ.

==ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ವಿಶ್ವ ಸಂಗೀತ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು==

ಅಮೇರಿಕಾದ “ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್” ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇಶದಲ್ಲೂ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ  ಆ ‘ದೇಶದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ’ರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಆಯ್ಕೆ ಕೂಡ ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವೂ ಅಲ್ಲ. ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಅನೇಕ ಮಾನದಂಡಗಳು, ಹಲವಾರು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ. ಅಂತಹ ವಿಶೇಷ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಡಾ||ಪಂ.ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿಯವರನ್ನು ಭಾರತದ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಡಾ||ಪಂ.ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿಯವರು ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ನಂ ಮೊದಲ ಭಾರತದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಡಾ||ವಡವಾಟಿಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನವನ್ನು ಅದರ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆದು ಕೊಂಡಾಡಿದೆ.

ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಅತ್ಯಂತ ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆಯೊಂದಿಗೆ `ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ಫೆಸ್ಟ್’ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವಿಡಿಯೋ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಛಾಯಚಿತ್ರ ತೆಗೆಯಲೂ ಅವಕಾಶ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾರಣ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ತೆಗೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಮರ ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಧ್ವನಿಯೂ ಕಲಾವಿದರ ಏಕಾಗ್ರತೆಗೆ ಭಂಗ ತರುತ್ತದೆಂಬ ಉದ್ದೇಶ. ಸೂಜಿಮೊನೆ ಬಿದ್ದರೂ ಅದರ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಸಬೇಕೆಂಬ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ನಿಯಮವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆ ಅದು. ಅದರಂತೆ “ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ಫೆಸ್ಟ್-2011”ರಂದು ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ನುಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ಸಂಗೀತ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದ ನಲವತ್ತು ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಇವರು ನೀಡಿದರು. ಕೇವಲ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯಾ ಸಂಗೀತವನ್ನೇ ಎಲ್ಲಾ ದೇಶದವರು ನುಡಿಸಿದ್ದಂತಹ ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿಯರಿಗೇ ವಿದೇಶಿ ವಾದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನುಡಿಸಿದ್ದು, ಇಂತಹ ವಾದ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ಮಾಧುರ್ಯವಾಗಿ, ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ನುಡಿಸಬಹುದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ತಮ್ಮ ವಿದ್ವತ್ ಪೂರ್ಣ ಸಂಗೀತ ಸಾಧನೆಯ ಅನಾವರಣವಾದಾಗ ಇಡೀ ಸಭೆಯೇ ಎದ್ದು ನಿಂತು ದೀರ್ಘ ಚಪ್ಪಾಳೆ (ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಓವಿಯೇಷನ್) ಗೌರವವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಮತ್ತೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡಿತು. ಒಟ್ಟು ತೊಂಬತ್ತು ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡಿದರು. ಇದು ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರಿಗೆ ಚಿಕಾಗೋದಲ್ಲಿ ಆದ ಅನುಭವದ ಘಟನೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಗಳ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಹೀಗೆ ನೆರೆದಿದ್ದವರ ಪ್ರಶಂಸೆಯ ಮಹಾಪೂರವೇ ಹರಿಯಿತು.

ಮರುದಿನ ಅಲ್ಲಿ ನೆರೆದಿದ್ದವರು ರಾಯಚೂರನ್ನು ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹುತೇಕರು ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾಣಗಳಲ್ಲೂ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು.

==ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು==

ಡಾ||ಪಂ.ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿಯವರನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ನೃತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರ ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದೆ.  ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ 2008-2011ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಹೊಸ ಹೊಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಇವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆದಿವೆ.

ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಹಾಗೂ ಪಂಗಡದವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಯಾವ ಸಂಗೀತ ಜ್ಞಾನವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಹಾಡುವ ಅಲೆಮಾರಿ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂಬುದು ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ, ಕನಿಷ್ಠ ಅವರು ಕಲಿತು ಹಾಡುತ್ತಿರುವ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಹೊಳಪನ್ನು ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಇವರು ರೂಪಿಸಿದರು.

ರಾಯಚೂರಿನ ನೆಲೆಹಾಳ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಅಲೆಮಾರಿ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಕೇವಲ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿ ಬರುವುದಲ್ಲದೆ, ಆಗಾಗ ತಾನೇ ಖುದ್ದು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೊ ತಾವೇ ಹೇಳಿ ಕೊಡುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಬದುಕನ್ನು ತಿಳಿಹೇಳಿ, ಕುಡಿತದ ದುಶ್ಚಟಗಳಿಗೆ ದಾಸರಾಗಿದ್ದವರ ಮನಃ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ತಮ್ಮ ಗಂಡಂದಿರು ಕುಡಿತ ಬಿಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ತಮ್ಮ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಸಂತಸ ಗೊಂಡಿರುವ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಕಾಲಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ವಡವಾಟಿಯವರ ಭಾವ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು “ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಭಾವಚಿತ್ರ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ” ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಗೆ ನಾಂದಿಯಾಗಿದ್ದರ ಸಾಕ್ಷಿ.

ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಹಂಪಿ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ ಜನಾರ್ಧನ ರೆಡ್ಡಿಯವರು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದೂ ಅಲ್ಲದೆ, ಬೇರೆಡೆಯೂ ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಸುವಂತೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಚಾಮರಾಜನಗರ, ಬಿಳಿಗಿರಿ ರಂಗನ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆದಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗದವರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಇತರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಇಡೀ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ತುಂಬಾ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.

ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಿದ್ದ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಿಗೆ ಮರುಚಾಲನೆಯನ್ನು ನೀಡಿ, ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದ ಹಣವನ್ನು ಮತ್ತೆ ತಂದು, ಆ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಗೀತ ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷ.

ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾದ ಹಿರಿಯ ಸಾಧಕ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದು ವಿಶೇಷ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಅಭಿನಂದನೆಗಳನ್ನು ಸಚಿವರಾದ ಕೆ. ಸುರೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಅತಿಥಿಗಳು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದು, ಅರ್ಥಪೂರ್ಣತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ.

ಇವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅನೇಕ ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವಗಳು ನಡೆದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಎಂದರೆ ಪಂ.ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮನ್ಸೂರರ ಜನ್ಮಶತಮಾನೋತ್ಸವ. ಮರೆತುಹೋಗಿದ್ದ ಪಂ.ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮನ್ಸೂರರ ಗುರುಗಳಾದ  ಪಂ.ನೀಲಕಂಠ ಬುವ ಮೀರಜ್ ಕರ್ ರವರ ಜನ್ಮಶತಮಾನೋತ್ಸವವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ದೇಶದ ಅನೇಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕೆ  ಉದಾಹರಣೆ ಎಂಬಂತೆ ಪಂ.ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮನ್ಸೂರರ ಜನ್ಮಶತಮಾನೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಗಾಯಕರಾದ ಪಂ.ಅಸ್ಲಾಂ ಖಾನ್ ಅವರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಹಾಗೆಯೇ ಪಂ.ರಾಜನ್ ಮಿಶ್ರ ಹಾಗೂ ಪಂ.ಸಾಜನ್ ಮಿಶ್ರ ಅವರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪಂ.ನೀಲ ಕಂಠ ಬುವಾ ಅವರ ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದದ್ದೇ ಸಾಕ್ಷಿ.

ಕಮ್ಮಟ, ಶಿಬಿರ, ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ವಿಶೇಷವಾದ ಆಕರ್ಷಣಿಯವಾದ ದೃಪದ್, ಧಮಾರ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಂತೂ ಎಲ್ಲರ ಮನಸೆಳೆಯಿತು.

ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ವಿಭಾಗದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪತ್ರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಬರೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದರು.

ಕಲಾವಿದರ ಬದುಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿದ್ದ ಡಾ||ವಡವಾಟಿಯವರು ಇದ್ದ ಸಂಪನ್ಮೂಲದಲ್ಲೇ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಭಾವನೆಯನ್ನು ಧಾರಾಳವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ಮುಂಬಯಿ, ದೆಹಲಿ, ಪೂನಾ ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ನಮ್ಮ ಹೊರ ನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ, ಹೊರ ನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗರಿಗಾಗಿಯೇ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾಭವನದಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ನಮ್ಮ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬೇರೆಡೆಯೂ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲಿನ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಹೊರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಅಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ವಿಶೇಷ. ಅಥಣಿ, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೇಡಂ, ಚಾಮರಾಜನಗರ, ಹೀಗೆ ಇತರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ ಗಡಿನಾಡ ಉತ್ಸವಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಕನ್ನಡಿಗ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಆತ್ಮಾವಿಶ್ವಾಸ ತುಂಬಿದೆ. ಇವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವತಿಯಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಸಂಗೀತ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸದೇ ಇದ್ದ ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, ರಾಯಚೂರು, ಬೀದರ್, ಮಂಗಳೂರು, ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು ಹಾಗೂ ಇತರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಈಗಷ್ಟೇ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿರುವ ಯುವ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಹೆಸರು ಮಾಡಿರುವ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ, ಪ್ರತಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೂ, ಮೂರು, ಐದು ದಿನಗಳ ಸಂಗೀತ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದರು. ಶಿಷ್ಯವೇತನವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಶಾಸನ ನೀಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಯೋಮಿತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ವಯಸ್ಸಾದ ಹಣ್ಣುಹಣ್ಣು ವಯೋವೃದ್ಧ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗದಂತೆ ಸಹಾಯವಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಮಾಶಾಸನವನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಯುವ ಜನೋತ್ಸವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿಕಲಚೇತನರ ಕಲಾವಿದರಿಗಾಗಿಯೇ ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಅವರಿಗೂ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ವಿವೇಚನೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡುವ ಅನುದಾನವನ್ನು ತುಂಬಾ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವವರಿಗೆ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಅವರ ಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ವಡವಾಟಿಯವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಅನುದಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ನೀಡುವ ಗೌರವ ಧನದ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಸದಸ್ಯರು ಸೇರಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಗೌರವ ಧನ ಹಾಗೂ ಅನುದಾನವೂ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.

ಗಾನಯೋಗಿ, ಪುಟ್ಟರಾಜ ಗವಾಯಿಗಳ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ವಡವಾಟಿಯವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವತಿಯಿಂದ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಸಂಗೀತ ಗಾಯಕರನ್ನು ಭಾರತ ರತ್ನ ಎಂದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಘೋಷಿಸಿದ ನಂತರ ವಡವಾಟಿಯವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಪಂ.ಭೀಮಸೇನ್ ಜೋಷಿಯವರನ್ನು ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವತಿಯಿಂದ ಗೌರವಿಸಿ ಬಂದರು.

==ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಮತ್ತು ಸಿ.ಡಿಗಳು==

ಲಹರಿ ಕಂಪನಿಯ:
* ‘ರಾಗ್ ಡಿಲೈಟ್’,
* ‘ಮಂಗಲ ಧ್ವನಿ’,
* ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಉಲ್ಪತ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯೊಂದಿಗಿನ ವಯೋಲಿನ್ ಜುಗಲ್ ಬಂದಿ, 
* ಶ್ರೀ ನಿಜಗುಣ ಶಿವಯೋಗಿಗಳ ರಚನೆಯ ‘ಕೈವಲ್ಯ ಕಿರಣ’-ಗಾಯನ
* ‘ಶ್ರೀರಕ್ಷಾಶತಕ’- ಗಾಯನ-ಮುನ್ನುಡಿ ಶ್ರೀ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಜಿ.ಎಸ್.   ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರಿಂದ

ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆ:
* ‘ಪ್ರಭಾತ ರಾಗಗಳು’
* ‘ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್’
* ‘ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಗಲ ನಾದ’
* ‘ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಕ್ಸಾಫೊೀನ್’ ಜುಗಲ್ ಬಂದಿ
(ವಡವಾಟಿ ಮತ್ತು ಕದ್ರಿ ಗೋಪಾಲ್ ನಾಥ್)

ಡ್ರೀಮ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ:
* ‘ಬ್ರೀಜ್’ ಜುಗಲ್ ಬಂದಿ (ವಡವಾಟಿ ಮತ್ತು ಕದ್ರಿ ಗೋಪಾಲ್ ನಾಥ್)

ಸಾಗರ್ ಸಂಸ್ಥೆ:
* ‘ರಾಗ್ ಡಿಲೈಟ್’

ಮ್ಯಾಗ್ನ ಸೌಂಡ್ ಸಂಸ್ಥೆ:
* ‘ಜುಗಲ್ ಬಂದಿ ವಿತ್ ಕದ್ರಿ ಗೋಪಾಲ್ ನಾಥ್’
ಡಾ||ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಡಾ||ಪಂ.ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿಯವರು “ಕೈವಲ್ಯ ಕಿರಣ” ಕ್ಯಾಸೆಟ್ನಿಲ್ಲಿ ಹಾಡಿರುವ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮನೆಗೆ ಕರೆಸಿಕೊಂಡು ಸತ್ಕರಿಸಿದರು.

ಹರಿಹರನ ಶ್ರೀರಕ್ಷಾ ಶತಕಕ್ಕೆ ಪಂ.ಸಿದ್ಧರಾಮ ಜಂಬಲದಿನ್ನಿಯವರು ಐದು ಪದ್ಯಗಳಿಗೆ ರಾಗ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದ್ದರೆ, ಅದೇ ಮಟ್ಟನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಇನ್ನುಳಿದ ಪದ್ಯಗಳಿಗೆ ರಾಗ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿ ಪಂ.ಕಲ್ಮಲ್ ನಾರಾಯಣಪ್ಪ ಹಳೆಗನ್ನಡದ ವಾಚನಮಾಡಿದ್ದರೆ, ಡಾ||ವಡವಾಟಿಯವರಿಂದ ಗಾಯನವಿದೆ. ಹರಿಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಸರಳಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಂತಹ ವಿಶೇಷವಾದ ಸಿ.ಡಿ.ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಜಿ.ಎಸ್. ಶಿವರುದ್ರಪ್ಪನವರು ಮುನ್ನುಡಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ.

==ಸಂಗೀತ ವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಸಮ್ಮೇಳನ==

ಡಾ||ವಡವಾಟಿಯವರ ಗುರುಗಳಾದ ಸಂಗೀತ ಸುಧಾಕರ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದರಾಮ ಜಂಬಲದಿನ್ನಿಯವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ‘ಸ್ವರ ಸಂಗಮ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ’ ಯನ್ನು 1986ರಲ್ಲಿ ರಾಯಚೂರಿನ ಉದಯನಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗುರುಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಬೋಧಿಸುವ ಈ ವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಲ್ಯಾಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಗೀತಾಸಕ್ತರಿಗೆ ಸಂಗೀತದ ಅಮೃತವನ್ನು ಉಣಬಡಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಸಂಸ್ಥೆ.

ಡಾ||ವಡವಾಟಿಯವರು ಹಳೆಯ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲಾ ಕಲಾವಿದರಂತೆ ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು ತಮ್ಮ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿ ನೀಡಿ ಮರಳಿ ಗೂಡಿಗೆ ರಾಯಚೂರಿಗೇ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದರು. ತಾವು ಹುಟ್ಟಿದ ಊರಿಗೆ ಋಣ ತೀರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಮಹೋನ್ನತ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮೊದಲು ತಾವು ಇರಲು ತಮ್ಮ ಗೂಡು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಕೈ ಯಲ್ಲಿ ಹಣವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಒಂದೊಂದು ಸಿಮೆಂಟ್ ಚೀಲವನ್ನು ಸೈಕಲ್ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ತಂದು ಸ್ಪಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಾ, ಕನಸಿನ ವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ “ನನ್ನಂತೆ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ನುಡಿಸುವವರಿಲ್ಲ. ವಡವಾಟಿಯಂತೆ ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ನುಡಿಸುವವರಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಗಾನ ಯೋಗಿ ಪಂ.ಪುಟ್ಟರಾಜ ಗವಾಯಿಗಳು ಪಾದ ಬೆಳೆಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಇದು ಪುಣ್ಯ ಭೂಮಿಯೂ ಆಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಸಾಹಿತಿಗಳು, ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು, ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಗಣ್ಯರು ವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಗುರುಗಳಾದ ಸಂಗೀತ ರತ್ನ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧರಾಮ ಜಂಬಲದಿನ್ನಿ ಸ್ವರಗಳ ಜೊತೆ ವಿಲೀನರಾದ 31ರ ಡಿ. 1988ರ ನಂತರ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಿಂದ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಸಂಗೀತ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಸಮ್ಮೆಳನದಲ್ಲಿ ಗಾನಕೋಗಿಲೆ ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್ ಅವರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ  ಪ್ರಭಾ ಅತ್ರೆ, ಮುಂತಾದ ಹಿರಿಯ ಕಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರು ಸಂಗೀತ ಸುಧೆಯನ್ನೇ ಹರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಿದೇಶಿಯರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಆ ವೇದಿಕೆಯು ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಸಮ್ಮೇಳನದ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿಯೂ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಿದೆ.

2013ರ ಡಿ. 28ಕ್ಕೆ ನಡೆದ ಸಂಗೀತ ಸಮ್ಮೇಳನವು 25ನೇ ವರ್ಷದ ಬೆಳ್ಳಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

==ಕಲಾವಿದರ ದಿನ==

ದೆಹಲಿಯಿಂದ ದೂರವಿರುವ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕದ, ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ, ವಿಶ್ವ ಸಂಗೀತ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಕ, ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ನಿ ಇಡೀ ವಿಶ್ವದ ಖ್ಯಾತ ಪಂಡಿತರನ್ನು ನಮ್ಮ ಭಾರತದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿ ನೋಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದ  ಡಾ||ಪಂ.ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿವರು, ಎಂದಿಗೂ ತಮ್ಮ ಹುಟ್ಟು ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡವರಲ್ಲ. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲದ್ದರಿಂದ, ಇವರಂತೆ ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಹುಟ್ಟು ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿರುವುದರಿಂದ, ಸಂತೋಷವನ್ನು ಧಾರೆ ಎರೆಯುವ ಎಲ್ಲಾ ಕಲಾವಿದರ ಕಲೆ, ನೋವು, ನಲಿವು, ಸಂತೋಷಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಡಾ||ಪಂ.ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿಯವರ ಜನುಮ ದಿನವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಕಲಾವಿದರಿಗೂ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಡಾ||ಪಂ.ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿಯವರ ಜನುಮ ದಿನವಾದ “ಜನವರಿ 21”ರಂದು “[[ಕಲಾವಿದರ ದಿನ]]”ವನ್ನಾಗಿ (Artist’s Day in India)&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/Artists_day_in_india&lt;/ref&gt; ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರವು 2013ರಿಂದ ಕಲಾವಿದರ ದಿನವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಹೊರತಂದಿರುವ ಹರಿಕೃಷ್ಣ ಅವರು ಬರೆದಿರುವ ಪಂಡಿತ್ ಡಾ||ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿಯವರ ಬದುಕು ಸಾಧನೆ ಕುರಿತ “ಕ್ಲಾರಿಯೋನೆಟ್ ಮಾಂತ್ರಿಕ” ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಓದಿ.

ಕಲಬುರಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿರುವ ``ಕಲಾವಿದರ ಬದುಕು'' ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಓದಿ.
{{reflist}}

{{commons category|Narasimhalu Vadavati}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ]]</text>
      <sha1>ieg9fgqw1tgn1kl7j5rymz2gvdguv1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57616</id>
    <revision>
      <id>1431059</id>
      <parentid>1359583</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T04:46:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22263" sha1="0hr7a76ksj4vxdlg1p7pizgtd6q9ydm" xml:space="preserve">[[File:Parassini Madappura Sree Muthappan Temple, Kerala (November 27, 2001).jpg|thumb|ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ]]
ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಾಲಯವು ಒಂದು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ. ಇದು [[ಕೇರಳ]]ದ ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲಿಪರಂಬ ಎಂಬ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೦ ಕಿ. ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ವಲಪಟ್ಟನಮಂ ನದಿ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು &quot;ಪರಸ್ಸಿನಿಕಡವು ಮುತ್ತಪ್ಪನ್&quot; ದೇವಾಲಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಧಾನ ಅಧಿದೇವತೆ ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್, ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುವ ಎರಡು ಪೌರಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳೆಂದರೆ ತಿರುವಪ್ಪನ್ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಲಾಟ್ಟಂ. ಸ್ಥಳಿಯ ಸಂಪದ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಜಾನಪದ ದೆವತೆಯಾಗಿದ್ದು, ವೈದಿಕ ದೇವತೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಈ ದೇವರನ್ನು [[ವಿಷ್ಣು]] ಅಥವಾ [[ಶಿವ]] ಎಂದು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;the Hindu1&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2827394.ece | title=Muthappan festival | publisher=The Hindu | date=January 24, 2012 | accessdate=August 27, 2012}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
ಈ ದೇವಾಲಯದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು, ಕೇರಳ ಇತರ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಪಾಲಿಸುವ ಸಾತ್ವಿಕ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳನ್ನ ಇಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ರೂಢಿ ಎಂದರೆ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಎರಡು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ತೆಯ್ಯಂ ಎಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯದ ಮೂಲಕ ಆಚರಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಮೀನು,ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಹೆಂಡ ಇವು ಪ್ರಮುಖ ವಾಡಿಕೆಯ ಕೊಡುಗೆಗಳು.&lt;ref name=&quot;the Hindu1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;railway&quot;/&gt; Fish, meat and toddy are the customary offerings to Muthappan.&lt;ref name=&quot;Menon2008&quot;&gt;{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=Cultural Heritage of Kerala|url=https://books.google.com/books?id=R7QNGkZKc5wC&amp;pg=PA42|accessdate=25 August 2012|year=2008|publisher=D C Books|isbn=978-81-264-1903-6|pages=42}}&lt;/ref&gt; ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ತಿರುವಪ್ಪನ್ ಮಹೋತ್ಸವಂ ಇಲ್ಲಿಯ ಮ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಾರ್ಚ ತಿಂಗಳ ೧೯,೨೦,೨೧ ರಂದು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಈ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಮಾರ್ಚ ೩,೪,೫ ರಂದು ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ).

==ಮುತ್ತಪ್ಪನ ಪುರಾಣ==
ಪೊನ್ನು ಮುತ್ತಪ್ಪನ ದಂತಕಥೆಯ ಆವೃತಿ ಇಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ: ಪಯ್ಯವೂರು ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯ ಅಯ್ಯಂಕಾರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನಡುವಜಿ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಪತ್ನಿ ಪಡಿಕುಟ್ಟಿ ಅಂತರ್ಜನಂ.ಈ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಿರುವುದಿಲ್ಲ.               ಈಕೆ ಶಿವನ ಪರಮ ಭಕ್ತೆಯಾಗಿದ್ದಳು. ಒಂದು ನದಿ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ  ಹೂ ತುಂಬಿದ ಬುಟ್ಟಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಗುವೊಂದು ತೇಲಿಬರುತ್ತಿರುವುದ್ದನ್ನು ಕಂಡು ಆಕೆ ಇದು [[ಶಿವ]]ನ ಆಶೀರ್ವಾದವೇ ಇರಬೇಕೆಂದು ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಆಕೆಯ ಪತಿಯು ಕೂಡ ಆ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಮುಗುವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಹೋದ ಮಗು ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ದೀನರ ಮತ್ತು ಬಡವರ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿಯೇ ದುಡಿಯುತ್ತದೆ.ಆದರೆ ಈತ ದೊಡ್ಡವನಾಗುತ್ತ ಹೋದಂತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧವಿದ್ದ ಬೇಟೆ ಆಡುವುದು ಮತ್ತು ಮಾಂಸ ತಿನ್ನುವ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಣಸಂಕಟವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಆದ ಕಾರಣ ಕುಟುಂಬದವರು ಅವನ ಈ ವರ್ತನೆಗೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಹುಡುಗ ಅವರ ದೋಷಾರೋಪಣೆಗಳನ್ನು ಭರಿಸಲಾಗದೆ ಮನೆ ತೊರೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಾಯಿ ಅವನನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಸಿದಾಗ ಆತ ಕೋಪದಿಂದ ಆಕೆಯನ್ನ ನೋಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಆ ತಕ್ಷಣ ತನ್ನ ಪೋಷಕರ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ದೇವಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ತನ್ನ ಮಗನ ಮುಂದೆ ತಲೆಬಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ತನ್ನ ಮಗನ ಬಳಿ ಪೋಯಿಕಣ್ಣು ಎಂಬ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಗುರಾಣಿಯಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿನಂತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅಂತಹ ಕಣ್ಣಿನ ನೋಟದ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಇಡೀ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ ಎಂಬ ಭಯ ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಆವರಿಸತ್ತು.ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಮಾತಿನಂತೆ ಆತ ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಗುರಾಣಿಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಕುಟುಂಬವನ್ನು ತೊರೆದು, ನಂತರ ಅಲ್ಲಿಂದ್ದ ಮಲಬಾರಿನ ವಿವಿಧ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಕುಣ್ಣತೂರ್ಪಡಿ, ಪುರಲಿಮಾಲ್, ಪಾಡ್ವಿಲ್, ಥಿಲಿಯೆನ್ಕೇರಿ, ಕಣ್ಣಾಪುರಂ, ಪರಸ್ಸಿನಕಡವು ಮತ್ತು ವಲ್ಲುವನಕಡವ.&lt;ref name=&quot;railway&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.railwaymuthappan.com/about-us.html | title=About Muthappan | publisher=Railway Muthappan | accessdate=August 27, 2012 | archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 23, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120223164710/http://www.railwaymuthappan.com/about-us.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Global1&quot;/&gt;
ದಂತಕಥೆಯು ಮತ್ತಪ್ಪನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕುಟುಂಬದ ಜೊತೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಎಕೆಂದರೆ ಆ ದೇವಗಣವುಳ್ಳ ಹುಡುಗನ ಹೆಸರು ಮುತ್ತಪ್ಪನ್. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ನು ಕುಣ್ಣತೂರ್ಪಡಿ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದಅಗ ಅವನಿಗೆ ಚಂತನ್ ಎಂಬ ಬುಡಕಟ್ಟು ಮನುಷ್ಯ ಸಿಗುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ದಿನ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್, ಚಂತನ್ ಈಚಲು ಮರದ ರಸವನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅದನ್ನು ತಾನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಚಂತನ್ ಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಕ್ಷಣ ಚಂತನ್ ಶಾಪಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಕಲ್ಲಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಚಂತನ್ ಹೆಂಡತಿ ತನ್ನ ಗಂಡನನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ತಾನು ಧನುರ್ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಊಟ್ಟು, ತಿರುವಪ್ಪನಂ ಮತ್ತು ಅಮೃತಕಳಸಂ ಎಂಬ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದಾಗಿ ಹುಡುಗನಲ್ಲಿ ಮೊರೆಯಿಡುತ್ತಾಳೆ. ಹುಡುಗನು ಮೊದಲು ಅದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರೂ, ನಂತರ ಅವ ಗಂಡನನ್ನು ವಾಪಸ್ಸು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಚಂತನ್ ಕುಟುಂಬವು ಹುಡುಗನ ಮನ ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಅವನನ್ನು ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಏನೇ ಆದರೂ, ಇನ್ನೊಂದು ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಚಂತನ್ ಇಲ್ಲದಾಗ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ತೆಂಗಿನ ಮರವನ್ನು ಹತ್ತಿ ಈಚಲು ರಸದ ಭರಣಿಯನ್ನು ಬರಿದು ಮಾಡಿದ. ಚಂತನನು ಬಂದು ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಭರಣಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಉದ್ರೇಕಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಆ ಹುಡುಗ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಚಂತನನು ಶಾಪಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;Global1&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.experiencefestival.com/a/Muthappan_-_Myths_and_Legends_about_iSree_Muthappani/id/2102862 | title=Muthappan | publisher=Global Openness Community | accessdate=August 25, 2012}}&lt;/ref&gt;
ಕರಕಟ್ಟದಾಂ ಎಂಬ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕುಣ್ಣತೂರ್ಪಡಿ ಹತ್ತರದ ಹಳ್ಳಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಿಗೆ ಈ ಘಟನೆ ತಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆತ ಮುತ್ತಪ್ಪನನ್ನು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತನೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಕುಣ್ಣತೂರ್ಪಡಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಜನರು ಮುತ್ತಪ್ಪನನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪೂಜೆ ಪುನಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ.
ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಮುತ್ತಪ್ಪನನ್ನು ಆತನ ಪ್ರಯಾಣದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸದಾ ಒಂದು ನಾಯಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಿಯನ್ನು ದೈವ ಸಮಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;railway&quot;/&gt;

ದಂತಕಥೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಆವೃತ್ತಿಯು ಮುತ್ತಪ್ಪನನ್ನು ತಿಯ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಂಗಸಿನ ಮಗನೆಂದು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಿಯ್ಯ ಜಾತಿಗೆ ಸೆರಿದ ಜನರು ಮುತ್ತಪ್ಪನನ್ನು ಆರಾ‍ಧ್ಯ ದೇವ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Muthappan Theyyam&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.theyyam.org/pages/03002muthappan.asp | title=Muthappan Theyyam | publisher=Theyyam.org | accessdate=August 25, 2012 | archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 12, 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071012081813/http://www.theyyam.org/pages/03002muthappan.asp | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಾಲಯ ಇರುವ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳು==
[[ಕಣ್ಣೂರು]] ಮತ್ತು [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಾಲಯಗಳಿದ್ದು, [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ಕೂರ್ಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಈ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೇವರು ಹೇಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿತೆಂಬುದನ್ನು ಇದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಡಪ್ಪುರಕ್ಕೂ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಾಲಯ ಹೇಗೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಕಥೆಯಿದೆ. ಕೊರೊತ್ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯ (ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ ಸಾಧನೆಗೈದು “ಇಜ್ಹುತಚನ್ “ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿರುವ ವಿದ್ವಾಂಸ) ಈಗ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ದೇವಾಲಯವೆಂದು ನಾಮಕರಣಗೊಂಡಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನಿಡುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಮಧು ಎಂಬ ಮದ್ಯವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಆತ ತನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಂತೆ ಮಧು ಕುಡಿಯುವ ಮೊದಲು ಅವರು ಸಮೀಪದ ಹಲಸಿನಹಣ್ಣಿನ ಮರಕ್ಕೆ ಕೆಲವೊಂದು ಹನಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಈ ಅಭ್ಯಾಸ ದಿನವೂ ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಅವರ ಸಾವಿನ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ,ಹಳ್ಳಿಗರು ಗಂಭಿರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಎಲ್ಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಅವರು ಜೋತಿಷಿಯ ಮೊರೆಯೋದರು. ಆ ಹಿರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅರ್ಪಣೆಯಿಂದಾಗಿ ದೇವರು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ ಮುತ್ತಪ್ಪನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಮಧು(ಮದ್ಯ) ಸಿಗಲಿಲ್ಲ.ಇದರಿಂದ ಆತ ಕೋಪಗೊಂಡು ಹಳ್ಳಿಯ ಜನರನ್ನು ಅನೇಕ ಸಂಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದ. ಅವರನ್ನು ಸಮಾದಾನಗೊಳಿಸಲು ಹಳ್ಳಿಗರು ಒಂದು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಕೊರೊತ್ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರ ದೊರೆಯಿತು.
ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಒಂದು ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇಂದು ಪ್ರತಿದಿನ ನೂರಾರು ಜನರು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಭಕ್ತಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ದೇವ ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ.

==ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳು==
ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನ್ ನ ಎರಡು ಪಾತ್ರಗಳಾದ ತಿರುವಪ್ಪನ್ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಲಾಟ್ಟಾಂನ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೃಶ್ಚಿಕಂನ 16 (ಇದು ಮಲೆಯಾಳಂ ಡಿ. 1 ಅಥವಾ 2 ನೇ ದಿನಕ್ಕೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿದೆ.) ರಂದು ನಡೆಯುವ ಪುತಾರಿ ತಿರುವಪ್ಪನ್ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ಪ್ರಥಮ ತಿರುವಪ್ಪನಾಗಿದೆ. ಇದು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸುಗ್ಗಿ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ತಿರುವಪ್ಪನಾ ಕನ್ನಿ 30 ರಂದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Muthappan Theyyam&quot;/&gt;
ತಿರುವಪ್ಪನಾ ಈ ದಿನಗಳಂದು ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.
*ಪ್ರತಿವರ್ಷ ತುಲಂ 1 ರಿಂದ ವೃಶ್ಚಿಕಂ 15 ರವರೆಗೆ
*ಕಾರಕ್ಕಿಟಕಂ ಮತ್ತು ತುಲಂನ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ದಿನದಂದು
*ದೇವಾಲಯದ “ನಿರಾ” ದಿನದಂದು
*ಮಡಪ್ಪುರ ಕುಟುಂಬದವರಲ್ಲಿ ಸಾವಾಗಿದ್ದಾಗ

==ಜನಪ್ರಿಯ ಅರ್ಪಣೆಗಳು== 
ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಶ್ರೀ ಮುತ್ತಪ್ಪನಿಗೆ ನೀಡುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅರ್ಪಣೆಗಳೆಂದರೆ ಪೈಂಕುಟ್ಟಿ, ವೆಲ್ಲಾಟ್ಟಾಂ ಮತ್ತು ತಿರುವಪ್ಪನಾ. ದೇವಾಲಯದ ಮಟಯಾನ್ ಎಂಬ ಪ್ರಧಾನ ಪುರೋಹಿತನಿಗೆ ನೀಡುವ ಅರ್ಪಣೆಗಳೆಂದರೆ ವೆಚ್ಹರಿಂಗಟ್ (ಬೇಯಿಸಿದ ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣಿನ ಮಿಶ್ರಣ, ಮೆಣಸು, ಅರಿಶಿನ ಹುಡಿ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪು), ನೀರ್ಕರಿ (ಕಚ್ಚಾ ಅಕ್ಕಿ ಹುಡಿಯ ಮಿಶ್ರಣ, ಉಪ್ಪು, ಅರಿಶಿನ ಹುಡಿ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪು), ಬೇಯಿಸಿದ ಗ್ರಾಂ ಅಥವಾ ತೆಂಗಿನ ಕಾಯಿಯ ಚೂರುಗಳು, ಹೆಂಡ ಅಥವಾ ಸಟ್ಟ ಒಣ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.railwaymuthappan.com/pooja.html |title=Rituals |publisher=railway Muthappan |accessdate=August 27, 2012 |archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 24, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424034802/http://www.railwaymuthappan.com/pooja.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
ನಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಯಿ ಮರಿಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಸಿನಿಕಡವು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯಿದ್ದರೂ ಇಂದು ಅರ್ಪಣೆಗಳಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.  ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ನಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅನಾರೋಗ್ಯವಾಗಿರಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇಂದು ದೇವಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ನಾಯಿಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ನಾಯಿಗಳು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ ದೇವಾಲಯದ ನಾಯಿಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಅಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಬೀದಿನಾಯಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ತಾಲಿಪರಂಬಾ ಪುರಸಭೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಿಡಇಯುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ.

==ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ==
ಪರಸ್ಸಿನಿಕಡವು ಕಣ್ಣೂರಿನಿಂದ 22 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.  ಕಣ್ಣೂರು ಪುರಸಭೆಯ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://parassinimadappura.com/reach_parassini_madappura.html |title=How to reach |access-date=2014-04-21 |archive-date=2013-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510233904/http://parassinimadappura.com/reach_parassini_madappura.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*ಹತ್ತಿರದ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ: ಕಣ್ಣೂರಿನಿಂದ 16 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
*ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ: ಕಣ್ಣೂರಿನಿಂದ 110 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕರಿಪುರ್ ಅಂತರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಕೊಜ್ಹಿಕೊಡೆ.
==ಉಲ್ಲೇಖನ==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ದೇವಾಲಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ದೇವಾಲಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು]]</text>
      <sha1>0hr7a76ksj4vxdlg1p7pizgtd6q9ydm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ananth subray</title>
    <ns>3</ns>
    <id>59574</id>
    <revision>
      <id>1430961</id>
      <parentid>1425243</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>17558</id>
      </contributor>
      <comment>/* This Month in Education: September 2026 */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ</comment>
      <origin>1430961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="522419" sha1="0ktxryoa9d4yyr44sju6k2b3f1eicjt" xml:space="preserve">{{welcome}}[[ಸದಸ್ಯ:Ananth subray|ಅನಂತ್]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ananth subray|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೮:೫೦, ೨೫ ಜೂನ್ ೨೦೧೬ (UTC)

&lt;div style=&quot;align: center; padding: 1em; border: solid 1px #1874cd; background-color: #d1eeee;&quot;&gt;
ನಮಸ್ಕಾರ {{BASEPAGENAME}}, 

'''ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವಕೋಶಕ್ಕೆ''' ನಿಮಗೆ ಸ್ವಾಗತ! ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದೆಂದೂ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುವಿರೆಂದೂ ಆಶಿಸುತ್ತೇನೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಲು, ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡಲು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸಮುದಾಯ ಪುಟ]] ನೋಡಿ. 

ಹೊಸಬರಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗುವಂತಹ ಕೆಲವು ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ (ಕೆಲ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಆಂಗ್ಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ): 
*[[Wikipedia:Kannada_Support|Font help]] (read this if Kannada is not getting rendered on your system properly)
*[[ಸಹಾಯ:ಲಿಪ್ಯಂತರ|ನೇರವಾಗಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದು ಹೇಗೆ?.]]
*[[:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ದಿಕ್ಸೂಚಿ]]
*[[:en:Wikipedia:How to edit a page|ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆ?]]
*[[:en:Wikipedia:Tutorial|ಆಂಗ್ಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಟುಟೋರಿಯಲ್]]
*[[:en:Wikipedia:Picture tutorial|ಚಿತ್ರಗಳನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿವುದು ಹೇಗೆ?]]
*[[:Help:ಹೊಸ ಲೇಖನವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದು|ಹೊಸ ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದು ಹೇಗೆ?]]
*[[:en:Wikipedia:How to write a great article|ದೊಡ್ಡ ಲೇಖನವೊಂದನ್ನು ಬರೆಯುವುದು ಹೇಗೆ?]]
*[[:en:Wikipedia:Naming conventions|ಹೆಸರಿಡುವುದರ ಬಗ್ಗೆ]]
*[[:en:Wikipedia:Manual of Style|ಶೈಲಿ ಕೈಪಿಡಿ]]
*[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಕೋರಿಕೆಯ ಲೇಖನಗಳು]]

ನೀವು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ಸಹಾಯ ಪುಟಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಮತ್ತೇನಾದರೂ ತಿಳಿಯಬಯಸಿದಲ್ಲಿ, ದಯಮಾಡಿ [http://mail.wikipedia.org/mailman/listinfo/wikikn-l ಈ ಅಂಚೆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗೆ] ಸದಸ್ಯರಾಗಿ, ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸಿ.

ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುವಾಗ, ಚರ್ಚಾ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವಾಗ ಸಹಿ ಹಾಕುವುದನ್ನು ಮರೆಯಬೇಡಿ. &lt;br&gt;
ಸಹಿ ಹಾಕಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ:
&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;
&lt;/div&gt;

'''ಕನ್ನಡದಲ್ಲೇ ಬರೆಯಿರಿ'''

ದಯವಿಟ್ಟು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲೇ ಬರೆಯಿರಿ. ಹಾಗೆಯೇ ಲೇಖನದ ಶೀರ್ಷಿ‍ಕೆಯೂ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲೇ ಇರಲಿ. ಹಾಗೆಯೇ ಯಾವುದೇ ಬ್ಲಾಗ್ ಮಾದರಿಯ ಲೇಖನ ಸೇರಿಸಬೇಡಿ.

[[ಸದಸ್ಯ:Palagiri|Palagiri]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Palagiri|talk]]) ೧೮:೦೨, ೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೪ (UTC)

== MediaWiki Train the Trainer 2015 barnstar ==

{| style=&quot;border: 10px ridge  gold; background-color: white; width:50%; margin: 1em auto 1em auto;&quot;
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | &lt;center&gt;'''MediaWiki Train the Trainer 2015 barnstar'''&lt;/center&gt;[[File:MediaWiki logo.png|100px|center]][[File:MediaWiki Train the Trainer Program 2015-06-27 Image 07.JPG|300px|center]]
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | &lt;br/&gt;This barnstar is awarded to you in recognition of your leadership and presentation skills in the [[:meta:CIS-A2K/Events/MediaWiki Train the Trainer Program/2015|MediaWiki Train the Trainer 2015 program]]. We hope to have enriched your Wiki-experience and would like to see active contribution from you towards MediaWiki and other scripts, gadgets and tools-related activities. Thank you once again for your enthusiastic participation. [[File:Smiley.svg|20px]] -- [[:meta:CIS-A2K|CIS-A2K]] ([[:meta:Talk:CIS-A2K/Events/MediaWiki Train the Trainer Program/2015|talk]]) ೧೪:೫೯, ೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ (UTC)
|}

== ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ==

ನಮಸ್ಕಾರ ಅನಂತ್,

[[%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%AA%E0%B3%80%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%AF:%E0%B2%85%E0%B2%B0%E0%B2%B3%E0%B2%BF_%E0%B2%95%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B3%86#.E0.B2.85.E0.B2.A8.E0.B2.BF.E0.B2.B8.E0.B2.BF.E0.B2.95.E0.B3.86|ಅರಳಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ]] ನಿಮ್ಮ ಉತ್ತರದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ. 

-- [[User:Teju2friends|ತೇಜಸ್]] &lt;sup&gt;/ [[User Talk:Teju2friends|ಚರ್ಚೆ]]/&lt;/sup&gt; ೦೪:೩೯, ೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ (UTC)
: ಅನಂತರೇ, ನಿಮ್ಮ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಉತ್ತರದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ -- [[User:Teju2friends|ತೇಜಸ್]] &lt;sup&gt;/ [[User Talk:Teju2friends|ಚರ್ಚೆ]]/&lt;/sup&gt; ೦೮:೦೪, ೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ (UTC)
:: ಅನಂತರೇ, ಸುಮಾರು ೧೧ ದಿನಗಳು ಕಳೆದರೂ ಕನಿಷ್ಠ ಸಣ್ಣ ಉತ್ತರವನ್ನೂ ನೀಡಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಮನವಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದೀರೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ದಯಮಾಡಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿ. -- [[User:Teju2friends|ತೇಜಸ್]] &lt;sup&gt;/ [[User Talk:Teju2friends|ಚರ್ಚೆ]]/&lt;/sup&gt; ೦೪:೪೬, ೧೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ (UTC)

ಅನಂತರೆ..., ನಾನು ತೂಗುದೀಪ ಶ್ರೀನಿವಾಸರವರ ಲೇಖನಿಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದೆ. ಅದೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಏಕೆ ತಿದ್ದಿದ್ದಿರಿ??? ನಾನು ವೀಕೀಪೆಡಿಯಗೆ ಹೊಸಬನು. ಕನ್ನಡಕ್ಕಾಗಿ ಕನ್ನಡದ ಕಿರುಸೇವೆಗಾಗಿ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವೆನು. ದಯವಿಟ್ಟು ನನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪುಟ್ಟ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ನೀವು ಅಲ್ಲಿ ತಿದ್ದಬಹುದು. ಆದರೆ ಇಡೀ ನನ್ನ ಲೇಖನಿಯನ್ನು ದಯಮಾಡಿ ಅಳಿಸಬೇಡಿ. ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಿ. ಇಲ್ಲವೆ ನಿಮ್ಮ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆಯಾದರು ಕೊಡಿ ನನಗೆ ವಿಕೀಪಿಡಿಯದ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವಿರಂತೆ.
[[ಸದಸ್ಯ:Vinayak Winnu|Vinayak Winnu]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vinayak Winnu|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೪೫, ೧೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೬ (UTC)

== AWB ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ==

ಅನಂತ್, AWB ಬಳಸಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಕ್ಲೀನ್ ಅಪ್ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂತು. ಇದು ಅನೇಕ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡುವುತ್ತಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: [[ಶ್ರವಣಾತೀತ_ತರ೦ಗ]]. ಇಂತಹ ಆಟೋಮೇಟೆಡ್ ಟೂಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಬಾಟ್ ಅಕೌಂಟ್ ಬಳಸಬೇಕು, ಅದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ. ~[[User:Omshivaprakash|ಓಂಶಿವಪ್ರಕಾಶ್/Omshivaprakash]]&lt;sup&gt;/[[User talk:Omshivaprakash|ಚರ್ಚೆ]]/[[Special:Contributions/Omshivaprakash|ಕಾಣಿಕೆಗಳು]]&lt;/sup&gt; ೧೧:೩೫, ೨೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ (UTC)
::ಮೇಲೆ ಉದಾಹರಿಸಿದ ಲೇಖನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸರಿಸಲಾಗಿದೆ [[ಶ್ರವಣಾತೀತ ತರಂಗ]]. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಅನುಸ್ವಾರಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದ್ದು, ಉಲ್ಲೇಖನವನ್ನು ಹಾಕುವಂತೆ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಇಂತಹ ಸಂಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ವಿಕಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಚೊಕ್ಕವಾದರೂ ಆಗಬಹುದು. ~[[User:Omshivaprakash|ಓಂಶಿವಪ್ರಕಾಶ್/Omshivaprakash]]&lt;sup&gt;/[[User talk:Omshivaprakash|ಚರ್ಚೆ]]/[[Special:Contributions/Omshivaprakash|ಕಾಣಿಕೆಗಳು]]&lt;/sup&gt; ೧೨:೦೨, ೨೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ (UTC)

~[[User:Omshivaprakash|ಓಂಶಿವಪ್ರಕಾಶ್/Omshivaprakash]]ರವರೆ  ನಾನು AWB ಕಲಿಯತ್ತಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನನ್ನು   ಕ್ಷಮಿಸಿ --[[ಸದಸ್ಯ:Ananth subray|ಅನಂತ್]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ananth subray|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೨೧, ೩೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ (UTC)
:::ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೧ರಿಂದ AWB ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದೀರಿ. ಇನ್ನೂ ಅದನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದರೆ, ನಿಮ್ಮ ಕಲಿಕೆಯ ಕ್ರಮ ಸರಿ ಇಲ್ಲ. ಆ ಟೂಲ್ ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸುತ್ತಲೇ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ನಿಮ್ಮ AWB ಸಂಪಾದನೆಯ ನಂತರದ ಮೌನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಕಾಣಿಕೆಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೀವೇ ಗಮನಿಸಿ ನೋಡಿ. ೧೬೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಎಡಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಇದುವರೆಗೆ AWB ಬಳಸಿ ಮಾಡಿದ್ದೀರಿ. ನಾನು ನೋಡಿದ ಕೆಲವು ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದಿರುವ ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ನನಗೆ ಸಮಯ ಹಿಡಿಯುತ್ತಿದೆ. ಇನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ೧೬೦೦ ಎಡಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮ ವಹಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಇದು ಮತ್ತೊಂದು ಗೂಗಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಷನ್‌ ನಂತಹ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರದಿರಲಿ ಎಂದು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ~[[User:Omshivaprakash|ಓಂಶಿವಪ್ರಕಾಶ್/Omshivaprakash]]&lt;sup&gt;/[[User talk:Omshivaprakash|ಚರ್ಚೆ]]/[[Special:Contributions/Omshivaprakash|ಕಾಣಿಕೆಗಳು]]&lt;/sup&gt; ೦೬:೩೩, ೩೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ (UTC)

೧೬೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಎಡಿಟ್‌ಗಳನ್ನು, ನಾನೆ ಪರಿಶೀಲಿಸುತೇನೆ--[[ಸದಸ್ಯ:Ananth subray|ಅನಂತ್]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ananth subray|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೩೯, ೩೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ (UTC)

{{ಸುಸ್ವಾಗತ}}----[[ಸದಸ್ಯ:Madhusarthij|Madhusarthij]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Madhusarthij|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೨೬, ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೧೬ (UTC)

{{ಸುಸ್ವಾಗತ}}--[[ಸದಸ್ಯ:G Shreeraj|G Shreeraj]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:G Shreeraj|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೩:೪೯, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೧೬ (UTC)
=== ಹದಿಮೂರನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕಾಚರಣೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ತಮಗೆ ಈ ಆಹ್ವಾನ ===
{| style=&quot;background-color: #878686; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:St. Aloysius College.jpg|125px]]
|style=&quot;font-size: large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.00;&quot; | '''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಹದಿಮೂರನೆಯ ವರ್ಷಾಚರಣೆ|ಹದಿಮೂರನೆಯ ವರ್ಷಾಚರಣೆ]] @ ಮಂಗಳೂರು'''
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wikipedia-logo-v2-kn.svg|130px|alt=&quot;Wikidata&quot;]]
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯವು ಹದಿಮೂರನೆಯ ಫಲಪ್ರದ ವರ್ಷಗಳ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿದೆ.  ಈ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯ ಸಂತಸವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು  ಎಲ್ಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯನ್ನರನ್ನು ಈ ಮೂಲಕ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.   ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೩, ೨೦೧೬ರಂದು ಶನಿವಾರ '''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಫೋಟೋ ನಡಿಗೆ''' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು '''ಬಂಟ್ವಾಳ''' ಅಥವಾ '''ಪಿಲಿಕುಳ'''ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೪, ೨೦೧೬ರಂದು ಭಾನುವಾರ ಹದಿಮೂರನೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಆಚರಣೆಯನ್ನು,  [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿನ]] [[ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು|ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕಾಲೇಜಿನ]],  '''ಎರಿಕ್ ಮಥಾಯಿಸ್ ಸಭಾಂಗಣ'''ದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವುದೆಂದು ದಿನ ನಿರ್ಧಾರ ಆಗಿದೆ.   ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಹದಿಮೂರನೆಯ ವರ್ಷಾಚರಣೆ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ೧೩ನೆಯ ವರ್ಷಾಚರಣೆ]]  ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯದ ಸರ್ವರೂ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.  ಈ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಇರುವಿಕೆಯಿಂದ ಹದಿಮೂರನೆಯ ವರ್ಷಾಚರಣೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಜ್ವಳಿಸುತ್ತದೆ.  ಈ ವರ್ಷಾಚರಣೆಯ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಈಗಾಗಲೇ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಡೆ ನಡೆದ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವಗಳು|ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿರುವ ಅನೇಕ ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ವೇದಿಕೆಯಾಗಲಿದೆ.  ಜೊತೆಗೆ ಸಮುದಾಯದ  ಮಂಗಳೂರಿನ [[ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗ|ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದ]] ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮುದಾಯದ ಪರವಾಗಿ ನಿಮಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಸ್ವಾಗತ ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vishwanatha Badikana|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೦, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೧೬ (UTC)
|}

== Geographical Indications in India Edit-a-thon starts in 24 hours ==

Hello, &lt;br/&gt;
[[File:2010-07-20 Black windup alarm clock face.jpg|right|150px]]Thanks a lot for signing up as a participant in the [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon|Geographical Indications in India Edit-a-thon]]. We want to inform you that this edit-a-thon will start in next 24 hours or so (25 January 0:00 UTC). Here are a few handy tips:
* ⓵ Before starting you may check the [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical_Indications_in_India_Edit-a-thon#Rules|rules of the edit-a-thon]] once again.
* ⓶ A resource section has been started, you may check it [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon/Resources|here]].
* ⓷ Report the articles you are creating and expanding. If a local event page has been created on your Wikipedia you may report it there, or you may report it on the [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical_Indications_in_India_Edit-a-thon/Participants|Meta Wiki event page]] too. This is how you should add an article— go to the &lt;code&gt;&quot;participants&quot;&lt;/code&gt; section where you have added you name, and beside that add the articles like this: &lt;code&gt;[[User:Example|Example]] ([[User talk:Example|talk]]) (Articles: Article1, Article2, Article3, Article4).&lt;/code&gt; You '''don't''' need to update both on Meta and on your Wikipedia, update at any one place you want.
* ⓸ If you are posting about this edit-a-thon- on Facebook or Twitter, you may use the hashtag &lt;span style=&quot;color: blue&quot;&gt;#GIIND2016&lt;/span&gt;
* ⓹ Do you have any question or comment? Do you want us to clarify something? Please ask it [[:meta:Talk:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon|here]].
Thank you and happy editing. [[File:Face-smile.svg|20px]] --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೩೨, ೨೩ ಜನವರಿ ೨೦೧೬ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/GI_participants&amp;oldid=15268365 --&gt;

== GI edit-a-thon 2016 updates ==

Geographical Indications in India Edit-a-thon 2016 has started, here are a few updates:
# More than 80 Wikipedians have joined this edit-a-thon
# More than 35 articles have been created/expanded already (this may not be the exact number, see &quot;Ideas&quot; section #1 below)
# [[:en:Template:Infobox geographical indication|Infobox geographical indication]] has been started on English Wikipedia. You may help to create a similar template for on your Wikipedia.

[[File:Spinning Ashoka Chakra.gif|right|150px]]
; Become GI edit-a-thon language ambassador
If you are an experienced editor, [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon/Ambassadors|become an ambassador]]. Ambassadors are community representatives and they will review articles created/expanded during this edit-a-thon, and perform a few other administrative tasks.

; Translate the Meta event page 
Please translate [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon|this event page]] into your own language. Event page has been started in [[:bn:উইকিপিডিয়া:অনলাইন এডিটাথন/২০১৬/ভারতীয় ভৌগোলিক স্বীকৃতি এডিটাথন|Bengali]], [[:en:Wikipedia:WikiProject India/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon|English]] and [[:te:వికీపీడియా:వికీప్రాజెక్టు/జాగ్రఫికల్ ఇండికేషన్స్ ఇన్ ఇండియా ఎడిట్-అ-థాన్|Telugu]], please start a similar page on your event page too.

; Ideas
# Please report the articles you are creating or expanding [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon|here]] (or on your local Wikipedia, if there is an event page here). It'll be difficult for us to count or review articles unless you report it. 
# These articles may also be created or expanded:
:* Geographical indication ([[:en:Geographical indication]])
:* List of Geographical Indications in India ([[:en:List of Geographical Indications in India]])
:* Geographical Indications of Goods (Registration and Protection) Act, 1999 ([[:en:Geographical Indications of Goods (Registration and Protection) Act, 1999]])
See more ideas and share your own [[:meta:Talk:CIS-A2K/Events/Geographical_Indications_in_India_Edit-a-thon#Ideas|here]].

; Media coverages
Please see a few media coverages on this event: [http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Wikipedia-initiative-Celebrating-legacy-of-Bangalore-Blue-grapes-online/articleshow/50739468.cms The Times of India], [http://indiaeducationdiary.in/Shownews.asp?newsid=37394 IndiaEducationDiary], [http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/gitagged-products-to-get-wiki-pages/article8153825.ece The Hindu]. 

; Further updates
Please keep checking [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon|the Meta-Wiki event page]] for latest updates.

All the best and keep on creating and expanding articles. :) --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೪೬, ೨೭ ಜನವರಿ ೨೦೧೬ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/GI_participants&amp;oldid=15282198 --&gt;

== 7 more days to create or expand articles ==

[[File:Seven 7 Days.svg|right|250px]]
Hello, thanks a lot for participating in [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon|Geographical Indications in India Edit-a-thon]]. We understand that perhaps 7 days (i.e. 25 January to 31 January) were not sufficient to write on a topic like this, and/or you may need some more time to create/improve articles, so let's extend this event for a few more days. '''The edit-a-thon will continue till 10 February 2016''' and that means you have got 7 more days to create or expand articles (or imprpove the articles you have already created or expanded). 

; Rules
The [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical_Indications_in_India_Edit-a-thon#Rules|rules]] remain unchanged. Please [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical_Indications_in_India_Edit-a-thon|report your created or expanded articles]].

; Joining now
Editors, who have not joined this edit-a-thon, may [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon/Participants|also join now]]. 
[[File:Original Barnstar Hires.png|150px|right]]
; Reviewing articles
Reviewing of all articles should be done before the end of this month (i.e. February 2016). We'll keep you informed. You may also [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon|check the event page]] for more details.

; Prizes/Awards
A special barnstar will be given to all the participants who will create or expand articles during this edit-a-thon. The editors, who will perform exceptionally well, may be given an Indic [[:en:List of Geographical Indications in India|Geographical Indication product or object]]. However, please note, nothing other than the barnstar has been finalized or guaranteed. We'll keep you informed. 

; Questions?
Feel free to ask question(s) [[:meta:Talk:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon|here]]. -- [[User:Titodutta]] ([[:meta:User talk:Titodutta|talk]]) sent using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೦೮, ೨ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೧೬ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/GI_participants&amp;oldid=15282198 --&gt;

==[[ಪುರಂದರದಾಸರು]]' ಪುಟವನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಅಳಿಸಿದೆ==
ಸದಸ್ಯ:Noufal17- ಸಂತ ಆಲೋಯ್ಸಿಸ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು 'ಪುರಂದರದಾಸರು' ಪುಟವನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಅಳಿಸಿ ಮಿತ್ರಾ ವೆಂಕಟ್ರಾಜ್ ಅವರ ವಿಷಯ ತುಂಬಿದ್ದಾನೆ. ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಚಿರಾಗ್.ಸಾರ್ಥಿ.ಜೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎಸ್.ಸಿ. ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ, ಅವನ ತಮ್ಮ ಸದಸ್ಯ:Madhusarthij ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಮುಂದು ಯೋಚಿಸದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಹಾಕಿದ್ದಾನೆ.
*ನಿಮ್ಮ ಮಿತ್ರರಿರಬಹುದು, ತಿಲಳಿಹೇಳಿ, [[ಪುರಂದರದಾಸರು]] ಪುಟ ಸರಿಪಡಿಸಿ,  ಇದುವರಿಗೆ ಒಂದೂ ಲೇಖನ ಬರೆದು ಗೊತ್ತಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ತಿಳಿಯದು; ಸುಮ್ಮನೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ/ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ.ಯಜಮಾನಿಕೆ,ಸಲಹೆ ಕೊಡುವುದು ಸುಲಭ;ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಷ್ಟ!! ಕ್ಷಮಿಸಿ/ನಿಮ್ಮವ [[ಸದಸ್ಯ:Bschandrasgr|Bschandrasgr]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bschandrasgr|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೧೯, ೮ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೧೬ (UTC)

== GI edit-a-thon updates ==

[[File:Geographical Indications in India collage.jpg|right|200px]]
Thank you for participating in the [[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical_Indications_in_India_Edit-a-thon|Geographical Indications in India]] edit-a-thon. The review of the articles have started and we hope that it'll finish in next 2-3 weeks. 
# '''Report articles:''' Please report all the articles you have created or expanded during the edit-a-thon '''[[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical_Indications_in_India_Edit-a-thon|here]]''' before 22 February.
# '''Become an ambassador''' You are also encouraged to '''[[:meta:CIS-A2K/Events/Geographical Indications in India Edit-a-thon/Ambassadors|become an ambassador]]''' and review the articles submitted by your community.

; Prizes/Awards
Prizes/awards have not been finalized still. These are the current ideas:
# A special barnstar will be given to all the participants who will create or expand articles during this edit-a-thon;
# GI special postcards may be sent to successful participants;
# A selected number of Book voucher/Flipkart/Amazon coupons will be given to the editors who performed exceptionally during this edit-a-thon.
We'll keep you informed.

; Train-a-Wikipedian
[[File:Biology-icon.png|20px]] We also want to inform you about the program '''[[:meta:CIS-A2K/Train-a-Wikipedian|Train-a-Wikipedian]]'''. It is an empowerment program where groom Wikipedians and help them to become better editors. This trainings will mostly be online, we may conduct offline workshops/sessions as well. More than 10 editors from 5 Indic-language Wikipedias have already joined the program. We request you to have a look and '''[[:meta:CIS-A2K/Train-a-Wikipedian#Join_now|consider joining]]'''. -- [[User:Titodutta|Titodutta (CIS-A2K)]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೦೧, ೧೭ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೧೬ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/GI_participants&amp;oldid=15355753 --&gt;

== Adding Category using HotCat ==

Please see these edits:
https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%85%E0%B2%9C%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B3%8D&amp;curid=77216&amp;diff=663905&amp;oldid=648449
https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%85%E0%B2%9A%E0%B2%AE%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF&amp;curid=77080&amp;diff=663903&amp;oldid=647556
Be cautious while using HotCat :) ~ [[User:M G Harish|ಹರೀಶ]] &lt;sup&gt;/ [[User talk:M G Harish|ಚರ್ಚೆ]] / [[Special:Contributions/M_G_Harish|ಕಾಣಿಕೆಗಳು]] &lt;/sup&gt; ೦೬:೪೦, ೧೮ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೧೬ (UTC)

== ಲೇಖಕಿಯರೊಡನೆ ಲೇಖಕರು ಯಾಕೆ? ==

[[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಲೇಖಕಿಯರು ಮತ್ತು ಸಾಧಕಿಯರು]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಲೇಖಕಿಯರು ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ ಲೇಖಕರ ಹೆಸರುಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದು ಯಾಕೆ?--[[ಸದಸ್ಯ:Pavanaja|Pavanaja]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pavanaja|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೪:೦೯, ೨೦ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೧೬ (UTC)
*{{ping|pavanaja}} ಅದು ನಿರ್ಮಾಣ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದೆ
::ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಹಾಕಿದ್ದು ನಾನು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದ ನಂತರ. ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಲೇಖಕರು ಲೇಖಕಿಯರ ಜೊತೆ ಸೇರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ--[[ಸದಸ್ಯ:Pavanaja|Pavanaja]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pavanaja|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೫:೦೨, ೨೦ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೧೬ (UTC)

ತಿಂಗಳ ಅತಿಥಿಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತಿರುವ ನಿಮ್ಮ ನಿಲುವು ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹ. ಅಭಿನಂದನೆಗಳು --[[ಸದಸ್ಯ:Dr.K.Soubhagyavathi|ಕೆ.ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Dr.K.Soubhagyavathi|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೪:೧೯, ೯ ಜುಲೈ ೨೦೧೬ (UTC)

== Rio Olympics Edit-a-thon ==

Dear Friends &amp; Wikipedians, Celebrate the world's biggest sporting festival on Wikipedia. The Rio Olympics Edit-a-thon aims to pay tribute to Indian athletes and sportsperson who represent India at Olympics. Please find more details '''[[:m:WMIN/Events/India At Rio Olympics 2016 Edit-a-thon/Articles|here]]'''.  The  Athlete who represent their country at Olympics, often fail to attain their due recognition. They bring glory to the nation. Let's write articles on them, as a mark of tribute.

For every 20 articles created collectively, a tree will be planted. Similarly, when an editor completes 20 articles, a book will be awarded to him/her. Check the main page for more details. Thank you. [[:en:User:Abhinav619|Abhinav619]] &lt;small&gt;(sent using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೫೪, ೧೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೬ (UTC), [[:m:User:Abhinav619/UserNamesList|subscribe/unsubscribe]])&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Abhinav619/UserNamesList&amp;oldid=15842813 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter: July 2016 ==

[[File:Envelope alt font awesome.svg|100px|right|link=:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe]]
Hello,&lt;br /&gt;
[[:m:CIS-A2K|CIS-A2K]] has published their newsletter for the months of July 2016. The edition includes details about these topics:
* Event announcement: Tools orientation session for Telugu Wikimedians of Hyderabad
* Programme reports of outreach, education programmes and community engagement programmes
* Ongoing event: India at Rio Olympics 2016 edit-a-thon.
* Program reports: Edit-a-thon to improve Kannada-language science-related Wikipedia articles, Training-the-trainer programme and MediaWiki training at Pune
* Articles and blogs, and media coverage
Please read the complete newsletter '''[[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/July 2016|here]]'''.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscibe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]].  &lt;/small&gt; [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೪೬, ೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೬ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=15789024 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter August 2016 ==

[[File:Envelope alt font awesome.svg|100px|right|link=:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe]]
Hello,&lt;br /&gt;
[[:m:CIS-A2K|CIS-A2K]] has published their newsletter for the months of August 2016. The edition includes details about these topics:
* Event announcement: Tools orientation session for Telugu Wikimedians of Hyderabad
* Programme reports of outreach, education programmes and community engagement programmes
* Ongoing event: India at Rio Olympics 2016 edit-a-thon.
* Program reports: Edit-a-thon to improve Kannada-language science-related Wikipedia articles, Training-the-trainer programme and MediaWiki training at Pune
* Articles and blogs, and media coverage
Please read the complete newsletter '''[[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/August 2016|here]]'''. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೮:೨೫, ೨೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ (UTC) &lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscibe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]].  &lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=15874164 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter September 2016 ==

[[File:Envelope alt font awesome.svg|100px|right|link=:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe]]
Hello,&lt;br /&gt;
[[:m:CIS-A2K|CIS-A2K]] has published their newsletter for the months of September 2016. The edition includes details about these topics:
* Gender gap study: Another 5 Years: What Have We Learned about the Wikipedia Gender Gap and What Has Been Done? 
* Program report: Wikiwomen’s Meetup at St. Agnes College Explores Potentials and Plans of Women Editors in Mangalore, Karnataka
* Program report: A workshop to improve Telugu Wikipedia articles on Nobel laureates
* Article: ସଫ୍ଟଓଏର ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିବସ: ଆମ ହାତେ ଆମ କୋଡ଼ ଲେଖିବା 
Please read the complete newsletter '''[[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/September 2016|here]]'''. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೧೫, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೬ (UTC) &lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]].  &lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=16000176 --&gt;

== Wikipedia Asian Month ==

Hey Ananth, thanks for organizing Wikipedia Asian Month, here are also guide for you. Feel free to talk to me with any question, idea or concern on meta.
#Step 1, make sure your event page is fully set up and translated. [[m:Wikipedia Asian Month/Sample|Link to the Sample page]] (You need to localize [[m:Template:WAM|This template]])
#Step 2, translate the banner [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-WAM_2016&amp;filter= at here], make sure tranlsate the link to the event page of your home wiki.
#Step 3, when you finish the two steps, [[m:Wikipedia Asian Month/Status|update this page]]. When both &quot;Main Page&quot; and &quot;CN&quot;(tranlsation) marked as done, I will enbale the CN in your language all the way to the end of November.

Best Wishes,&lt;br /&gt;
--[[ಸದಸ್ಯ:AddisWang|AddisWang]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:AddisWang|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೫:೦೭, ೩೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೬ (UTC)

== WAM Organizers Update (Nov.5) ==

Hi WAM Organizer! Hopefully everything works just fine so far! '''[[:m:User_talk:AddisWang|Need Help Button''', post in any language is fine]]
* Here are some recent updates for you, and as always, let me know if you have any idea, thought or question.
** IMPORTANT: Asian Language Wikipedia will exclude the language speaking country from the Asian Month so we can encourage editors write something about other part of Asia. E.g., Chinese Wikipedia will exclude Mainland China, Taiwan, Hong Kong, and Macau. Indian language Wikipedia will exclude India. If you have problems with that, please let me know.
** I've posted the tool instruction and newest postcard rules on each Wiki' event page. Make sure you translate it. In short: 4 articles get one card, 15 get another one (Special one), and the Ambassador gets another one. 
** We will still allow two Ambassadors if top and second contributors have more than 30 accepted articles, just like last year. Please send this information to high-quantity participant to encourage them.
** Please create [[:en:Template:WAM talk 2016|'''this talk page template''']] and linked in Wikidata. Judging tool will add this template to submitted articles automatically. 
** The judging tool should work fine. If not, talk to me. 
** You may put this template on your user page if you like it. [[:en:Template:User WAM organizer]]
** Optional: Judging Tool Interface may not available in your language. If you feel needed, you can [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Wikipedia+Asian+Month%2FTool+Interface&amp;language=en&amp;action=page&amp;filter= translate the interface at here].
** Invite some active contributors from your wiki to participate. And please encourage editors who can speak more than one language participate to other WAM edition.
** Indic Community: [[:m:CIS-A2K|CIS-A2K]] will provide fund if you would like to organize an offline event of Wikipedia Asian Month. [[:m:Talk:CIS-A2K/Requests|Apply at here]].
Best Wishes, &lt;br/&gt;
Addis Wang&lt;br/&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೫, ೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ (UTC) &lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:AddisWang@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month/2016_Organizers&amp;oldid=16034645 --&gt;

== WAM Organizers Update (Nov.12) ==

Hi WAM Organizer! Hopefully everything works just fine so far! '''[[:m:User_talk:AddisWang|Need Help Button''', post in any language is fine]]
* Here are some recent updates for you, and as always, let me know if you have any idea, thought or question.
** Additional souvenirs (e.g. Stickers, bookmarks) will sent to Ambassadors and active organizers. 
** I'm doing some basic statistics at [[:m:Wikipedia Asian Month/Results|Result page]] every week, in case you are interested.
* I've already sent noticfication to global top 20 users that WMF will give global top 3 contributors a free Wikimedia T-shirt. Here are the rules:
** A participant's article count is combined on all language Wikipedias they have contributed to
** Only Wikipedia Asian Month on Wikipedia projects will count (no WikiQuote, etc.)
** The global top 3 article count will only be eligible on Wikipedias where the WAM article requirement is at least 3,000 Bytes and 300 words.
** Please make sure enforce the rules, such as proper references, notability, and length.
** International organizers will double check the top 3 users' accepted articles, so if your articles are not fulfilling the rules, you might be disqualified. We don't want it happened so please don't let us make such a decision.
** Rest of Global top 10 users will also get some WAM souvenirs.
Best Wishes, &lt;br/&gt;
Addis Wang &lt;br/&gt;
&lt;small&gt;Sent by [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೩:೦೧, ೧೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:AddisWang@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month/2016_Organizers&amp;oldid=16058010 --&gt;

== WAM Tool Update ==

Hi WAM organizers, due to unexpected maintenance on wmfLabs, which host our judging tool, the tool is currently down and can not be used in around next 48 hours or less. Please inform local participants for such problem, and tell them they can submit their contribution after the maintenance. I will send another update when the tool comes back. If you have further questions regarding the tool, please feel free to reach [[:m:User:AddisWang|me]] or the tool developer [[User talk:Ле Лой|Le Loi]]. Best, Addis Wang/ sent by [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೦೭, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:AddisWang@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month/2016_Organizers&amp;oldid=16058010 --&gt;

== Update (Nov. 16) ==

[[File:Asia_(orthographic_projection).svg|right|200px]]
Hi WAM organizers! It's now half way! Good job! Here are some updates:
* As many of you may notice, that the judging tool has came back to normal.
* I've set up a result page with some numbers in it. It may not accurate, just as a reference at this time. 
* WAM should get more media coverage. If you can help (either locally or internationally), please let me know!
* Please considering start judging articles if you have not yet. it's really important to give feedbacks to participants so they can improve articles or get motivated.
* With your help, I may start the first round of address collection before WAM ends for who already have four accepted articles and organizers, as I promised to improve the postcard sending process this year.
* Feel free to reach out to me for any question! At [[:m:User_talk:AddisWang|my meta talk page]].
Best Wishes, &lt;br/&gt;
Adds Wang &lt;br/&gt;
&lt;small&gt;sent by [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೫:೩೧, ೧೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:AddisWang@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month/2016_Organizers&amp;oldid=16066143 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter October 2016 ==

[[File:Envelope alt font awesome.svg|100px|right|link=:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe]]
Hello,&lt;br /&gt;
[[:m:CIS-A2K|CIS-A2K]] has published their newsletter for the months of October 2016. The edition includes details about these topics:
* '''Blog post''' Wikipedia Asian Month — 2016 iteration starts on 1 November — a revisit
* '''Program report''': Impact Report form for the Annual Program Grant
* '''Program report''': Kannada Wikipedia Education Program at Christ university: Work so far
* '''Article''': What Indian Language Wikipedias can do for Greater Open Access in India 
* '''Article''': What Indian Language Wikipedias can do for Greater Open Access in India 
* . . . '''and more'''
Please read the complete newsletter '''[[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/October 2016|here]]'''. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೫:೧೮, ೨೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ (UTC)&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]].  &lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=16015143 --&gt;

== What's Next (WAM) ==

Congratulations! The Wikipedia Asian Month is almost ending and you've done amazing work of organizing. What we've got and what's next?
;Here are some number I would like to share with you (by UTC Nov. 30 2am)
:Total submitted: 7289; 669 unique users
; Tool problem
:If you can not submit articles via judging tool, use [[:m:Wikipedia Asian Month/late submit|'''this meta page''']] to do so. Please spread this message with local participants.
; Here are what will come after the end of WAM
* Make sure you judge all articles before December 5th, and participants who can improve their contribution (not submit) before December 10th. 
* Participates still can submit their contribution in November before December 2nd at [[:m:Wikipedia Asian Month/late submit|'''this page''']]. Please let your local wiki participates know. Once you finish the judging, please update [[:m:Wikipedia Asian Month/Status|'''this page''']] after December 5th
* There will be three round of address collection scheduled: December 2nd, December 7th, and December 20th. 
*  Please report the local Wikipedia Asian Ambassador (who has most accepted articles) [[:m:Wikipedia Asian Month/2016 Ambassadors|'''on this page''']], if the 2nd participants has more than 30 accepted articles, you will have two ambassadors.
*  I will announce the name of Wikipedians who will able to pick a Wikimedia T-shirt from Wikimedia Store for free after I re-check their contributions.
* There will be a progress page for the postcards.
; Some Questions
* It could be a case that local organizer does not agree on an article if shall accept it or not. In this situation, the judging tool will highlight the conflict articles in the &quot;article's list&quot;. Please review other's opinion, and resolve the conflict by changing your decision or discuss with other judges.
* In case you wondering how can you use the WAM tool (Fountain) in your own contest, contact the developer [[:m:User:Ле Лой|Le Loi]] for more information.

Best Wishes,&lt;br/&gt;
Addis Wang; &lt;small&gt;Sent by [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೧೯, ೩೦ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ (UTC)&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:AddisWang@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month/2016_Organizers&amp;oldid=16068000 --&gt;

== Address Collection ==

We are starting collecting address! Please fill '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSe0KM7eQEvUEfFTa9Ovx8GZ66fe1PdkSiQViMFSrEPvObV0kw/viewform this form]''' to receive an additional postcard as being a WAM organizer. You may receive this message because you on the receipt list. You don't have to fill the form if you are not organizing this year. This form is only accessed by me and your username will not distribute to the local community to send postcards. All personal data will be destroyed immediately after postcards and other souvenirs are sent. Please help your local participants in case they have any problem understanding the survey. If you have any question, feel free contact me on [[:m:User_talk:AddisWang|my meta talk page]]. You can remove yourself from the list at [[:m:Wikipedia Asian Month/2016 Organizers|this page]].
* Some deadline:
*: Dec. 5th&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; Finish Judging 
*: Dec.10th&lt;nowiki&gt;:&lt;/nowiki&gt; Last day to improve the content and change the judge
Best, [[:m:User:AddisWang|Addis Wang]]; Sent by [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೮:೦೪, ೩ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:AddisWang@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month/2016_Organizers&amp;oldid=16068000 --&gt;

== This Month in Education: December 2016 ==

&lt;section begin=&quot;education-newsletter&quot;/&gt;&lt;div style=&quot;border: 1px gray solid; padding: 1em; padding-top: 2em; font-family: Times New Roman; font-size:1.15em;&quot;&gt;&lt;hr /&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 1.5em; text-align: center; &quot;&gt;[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016|&lt;span style=&quot;color:black;&quot;&gt;Wikimedia Education Newsletter – Volume 5, Issue 4, December 2016&lt;/span&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; &quot;&gt;[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016|Headlines]] • [[outreach:Education/Newsletter/December 2016/Highlights|Highlights]] • [[outreach:Education/Newsletter/December 2016/Single|Single page edition]]&lt;/div&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016/Greek_schools_collaborate_to_write_local_history_about_Corfu|'''Greece:''' Greek schools collaborate to write on local history]]
* [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016/It’s a win win project: An interview with Sivan Lerer, a teacher at the Hebrew University of Jerusalem|'''Israel:''' It’s a win win project: An interview with Sivan Lerer, a teacher at the Hebrew University of Jerusalem]]
* [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016/Open Science Fellows Program launched in Germany|'''Germany:''' Open Science Fellows Program launched in Germany]]
* [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016/Students go wikipedian in the Basque Country|'''Basque Country:''' Students go wikipedian in the Basque Country]]
* [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016/Third term of Wikipedia editing at the University of Oslo|'''Norway:''' Third term of Wikipedia editing at the University of Oslo]]
* [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016/First Wiki Club in Macedonia|'''Macedonia:''' First Wiki Club in Macedonia]]
* [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016/Articles of interest in other publications|'''Global:''' Articles of interest in other publications]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 0.5em; text-align: center; font-size: 0.9em;&quot;&gt;
&lt;br&gt;

To get involved with the newsletter, please visit [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|the newsroom]]. To browse past issues, please visit [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/Archives|the archives]].
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;education-newsletter&quot;/&gt;

[[outreach:Education/News|Home]] • [[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Education Newsletter|Subscribe]] • [[outreach:Education/Newsletter/Archives|Archives]] • [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|Newsroom]] - The newsletter team ೧೮:೫೧, ೨೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=16170520 --&gt;

== This Month in Education: [February 2017] ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|left|240px]]
&lt;div style=&quot;text-align: left; direction: ltr&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight: bold; color: #006699; font-size:60px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; direction: ltr; margin-left&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight: bold; color: #006699; font-size:20px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px&quot;&gt; Volume 6 | Issue 1 | February 2017&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight: regular; text-align:center; font-size:14px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px&quot;&gt;
This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. Be sure to check out the [[outreach:Education/Newsletter/Feb_2017|full version]], and [[Outreach:Education/Newsletter/Archives|past editions]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[Outreach:Education/News/Team|Join the team!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction: ltr&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block;  background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;
{{anchor|back}} 
In This Issue 
&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


=== ===
{| style=&quot;width: 70%;&quot;
|style=&quot;width: 40%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman| [[#Featured Topic|Featured Topic]] 

|style=&quot;width: 60%; font-size:16px; font-family:times new roman&quot;|

&lt;!-- Enter the title of the articles for this issue  --&gt;

[[Outreach:Education/News/Drafts/newsletter_update|Newsletter update]]

[[Outreach:Education/News/Drafts/time_is_not_an_unlimited_resource|Common Challenges: Time is not an unlimited resource]]


|-
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt; [[#From the Community|From the Community]]&lt;/span&gt;

|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;

[[Outreach:Education/News/Drafts/Medical_students%27_contributions_reach_200_articles_in_an_innovative_elective_course_at_Tel_Aviv_University.| Medical Students' contributions reach 200 articles in innovative elective course at Tel Aviv University]]

[[Outreach:Education/News/Drafts/Wikilesa:_Working_with_university_students_on_human_rights| Wikilesa: working with university students on human rights]] 

[[Outreach:Education/News/Drafts/An_auspicious_beginning_at_university| An auspicious beginning at university in Basque Country]] 

[[Outreach:Education/News/Drafts/The_Wikipedia_Education_Program_kicks_off_in_Finland| The Wikipedia Education Program kicks off in Finland]] 

[[Outreach:Education/News/Drafts/The_Brief_Story_of_Mrgavan_WikiClub| The Brief Story of Mrgavan WikiClub]]

[[Outreach:Education/News/Drafts/Citizen_Science_and_biodiversity_in_school_projects_on_Wikispecies,_Wikidata_and_Wikimedia_Commons| Citizen Science and biodiversity in school projects on Wikispecies, Wikidata and Wikimedia Commons]]


&lt;/span&gt;

|-
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt;[[#From the Education Team|From the Education Team]]&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;

[[Outreach:Education/News/Drafts/ACTC2017| WMF Education Program to be featured at the Asian Conference for Technology in the Classroom]]

[[Outreach:Education/News/Drafts/Opportunities_to_grow_in_Oman|Opportunities to grow in Oman]]

[[Outreach:Education/News/Drafts/hundred_words_campaign|An invitation to participate in the &quot;Hundred Words&quot; campaign!]]

[[Outreach:Education/News/Drafts/Education_Collab_adopts_new_membership_criteria#The_Education_Collab_adopts_new_membership_criteria|Education Collab updates membership criteria]]


&lt;/span&gt;

|-
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt;
[[#In the News|In the News]]&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;

[http://www.npr.org/sections/ed/2017/02/22/515244025/what-students-can-learn-by-writing-for-wikipedia|What Students Can Learn By Writing For Wikipedia]

[http://www.businessinsider.com/career-benefits-sharing-knowledge-2017-2| Online communities are supercharging people's careers]

[https://www.linux.com/news/2017/2/using-open-source-empower-students-tanzania| Using open source to empower students in Tanzania]

[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2017-02-27/Recent_research| Signpost Special Issue: Wikipedia in Education]


&lt;/span&gt;
|}

We hope you enjoy this issue of the Education Newsletter.-- [[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೧೭ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=16360344 --&gt;

== This Month in Education: [March 2017] ==

&lt;div&gt;
&lt;section begin=&quot;education-newsletter&quot;/&gt;&lt;div style=&quot;border: 0.25px gray solid; padding: 1em; padding-top: 2em; font-family: Times New Roman; font-size:1.15em;&quot;&gt;
[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|centre]]
&lt;div style=&quot;text-align: center; direction: ltr&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight: bold; color: #006699; font-size:40px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; direction: ltr; margin-centre&quot;&gt;
&lt;center&gt;
&lt;span style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; color: #006699; font-size:14px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px&quot;&gt; Volume 6 | Issue 2 |March  2017&lt;/span&gt;
&lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight: regular; text-align:center; font-size:14px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px&quot;&gt;
&lt;center&gt;
This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. Be sure to check out the [[outreach:Education/Newsletter/March_2017|full version]], and [[Outreach:Education/Newsletter/Archives|past editions]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[Outreach:Education/News/Team|Join the team!]]&lt;/span&gt;
&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction: ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block;  background:#339966; width:800px;&quot;&gt;
{{anchor|back}} 
In This Issue 
&lt;/center&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;/div&gt;
{| style=&quot;width: 70%;&quot;
|style=&quot;width: 40%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman| [[#Featured Topic|Featured Topic]] 

|style=&quot;width: 60%; font-size:16px; font-family:times new roman&quot;|[[Outreach:Education/News/Drafts/newsletter_update|Newsletter update]]
&lt;hr /&gt;
[[Outreach: Education/Newsletter/March 2017/Overview on Wikipedia Education Program 2016 in Taiwan|Overview on Wikipedia Education Program 2016 in Taiwan]]
&lt;hr /&gt;&lt;/span&gt;
|-
&lt;hr /&gt;
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt; [[#From the Community|From the Community]]&lt;/span&gt;

|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;

[[Outreach:Education/Newsletter/March 2017/High School and Collegiate Students Enhance Waray Wikipedia during Edit-a-thons|High School and Collegiate Students Enhance Waray Wikipedia during Edit-a-thons]]

[[Outreach:Education/Newsletter/March 2017/Approaching History students as pilot of Education program in Iran|Approaching History students as pilot of Education program in Iran]] 

[[Outreach:Education/Newsletter/March 2017/An experience with middle school students in Ankara|An experience with middle school students in Ankara]] 

[[Outreach:Education/Newsletter/March 2017/Wikishtetl: Commemorating Jewish communities that perished in the Holocaust|Wikishtetl: Commemorating Jewish communities that perished in the Holocaust]] 
&lt;/span&gt;
&lt;hr /&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt;[[#From the Education Team|From the Education Team]]&lt;/span&gt;

|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;

[[Outreach:Education/Newsletter/March 2017/UCSF Students Visit WMF Office as they start their Wikipedia editing journey|UCSF Students Visit WMF Office as they start their Wikipedia editing journey]]

[[Outreach:Education/Newsletter/March 2017/Meet the team|Meet the team]]
&lt;/span&gt;
&lt;hr /&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt;
[[#In the News|In the News]]&lt;/span&gt;

|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt; 
[http://lararnastidning.se/fran-dammiga-arkiv-till-artiklar-pa-natet%7C| Från dammiga arkiv till artiklar på nätet]
&lt;/span&gt;
&lt;hr /&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt; If this message is not on your home wiki's talk page, [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|update your subscription]]. &lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

The new issue of the newsletter is out! Thanks to everyone who submitted stories and helped with the publication. We hope you enjoy this issue of the Education Newsletter.-- [[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[User:Saileshpat|Saileshpat]] ([[User talk:Saileshpat|talk]]) 19:07, 1 April 2017 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=16517453 --&gt;

== This Month in Education: [April 2017] ==

&lt;div&gt;
&lt;section begin=&quot;education-newsletter&quot;/&gt;&lt;div style=&quot;border: 0.25px gray solid; padding: 1em; padding-top: 2em; font-family: Times New Roman; font-size:1.15em;&quot;&gt;
[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|centre]]
&lt;div style=&quot;text-align: center; direction: ltr&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight: bold; color: #006699; font-size:40px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; direction: ltr; margin-centre&quot;&gt;
&lt;center&gt;
&lt;span style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; color: #006699; font-size:14px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px&quot;&gt; Volume 6 | Issue 3 | April 2017&lt;/span&gt;
&lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight: regular; text-align:center; font-size:14px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px&quot;&gt;
&lt;center&gt;
This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. Be sure to check out the [[outreach:Education/Newsletter/March_2017|full version]], and [[Outreach:Education/Newsletter/Archives|past editions]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[Outreach:Education/News/Team|Join the team!]]&lt;/span&gt;
&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction: ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block;  background:#339966; width:800px;&quot;&gt;
{{anchor|back}} 
In This Issue 
&lt;/center&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;/div&gt;
{| style=&quot;width: 70%;&quot;
|style=&quot;width: 40%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman| [[#Featured Topic|Featured Topic]] 
|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;
&lt;hr /&gt;
[[Outreach: Education/Newsletter/April 2017/How responsible should teachers be for student contributions?|How responsible should teachers be for student contributions?]]
&lt;hr /&gt;&lt;/span&gt;
|-
&lt;hr /&gt;
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt; [[#From the Community|From the Community]]&lt;/span&gt;

|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/Cairo and Al-Azhar Universities students wrap up their ninth term and start their tenth term on WEP|Cairo and Al-Azhar Universities students wrap up their ninth term and start their tenth term on WEP]]

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/Glimpse of small language Wikipedia incubation partnership in Taiwan|Glimpse of small language Wikipedia incubation partnership in Taiwan]]

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/Key to recruiting seniors as Wikipedians is long-term work|Key to recruiting seniors as Wikipedians is long-term work]] 

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/Education at WMCON17|Education at WMCON17]] 

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/OER17|OER17]] 

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/Western Armenian WikiCamper promotes Wikiprojects in his school|Western Armenian WikiCamper promotes Wikiprojects in his school]] 

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/Building a global network for Education|Building a global network for Education]] 

&lt;/span&gt;
&lt;hr /&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt;[[#From the Education Team|From the Education Team]]&lt;/span&gt;

|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/Mobile Learning Week 2017|Mobile Learning Week 2017]]
&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;
&lt;hr /&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt; If this message is not on your home wiki's talk page, [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|update your subscription]]. 
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

The new issue of the newsletter is out! Thanks to everyone who submitted stories and helped with the publication. We hope you enjoy this issue of the Education Newsletter.-- [[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೧೮, ೧ ಮೇ ೨೦೧೭ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=16627464 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter July 2017 ==

[[File:Envelope alt font awesome.svg|100px|right|link=:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe]]
Hello,&lt;br /&gt;
[[:m:CIS-A2K|CIS-A2K]] has published their newsletter for the months of July 2017. The edition includes details about these topics:
* Telugu Wikisource Workshop
* Marathi Wikipedia Workshop in Sangli, Maharashtra
* Tallapaka Pada Sahityam is now on Wikisource 
* Wikipedia Workshop on Template Creation and Modification Conducted in Bengaluru
Please read the complete newsletter '''[[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/July 2017|here]]'''.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]].  &lt;/small&gt; --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೩:೫೮, ೧೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೭ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=16294961 --&gt;

== This Month in Education: September 2017 ==

&lt;div style=&quot;border: 0.25px gray solid; padding: 1em; padding-top: 2em; font-family: Times New Roman; font-size:1.15em;&quot;&gt;
[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left]]
&lt;div style=&quot;text-align: left; direction: ltr&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight: bold; color: #006699; font-size:60px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; direction: ltr; margin-left&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight: bold; color: #006699; font-size:20px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px&quot;&gt; Volume 6 | Issue 8 | September 2017&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight: regular; text-align:center; font-size:14px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px&quot;&gt;
This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter| subscribe!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction: ltr&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block;  background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;
In This Issue
&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width: 60%;&quot;
| style=&quot;width: 50%; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | Featured Topic
| style=&quot;width: 50%; font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/September 2017/Wikipedia - Here and Now|&quot;Wikipedia – Here and Now&quot;: 40 students in the Summer School &quot;I Can – Here and Now&quot; in Bulgaria heard more about Wikipedia]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; | 
----
|-
| style=&quot;font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | From the Community
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/News/September 2017/Klexikon|Klexikon: the German 'childrens' Wikipedia' in Montréal]]

[[outreach:Education/News/September 2017/Wikipedia is now a part of Textbook in Informatics|Wikipedia is now a part of Textbook in Informatics]]

|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೨:೨೪, ೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೭ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17258722 --&gt;

== Invitation from WAM 2017 ==

[[File:Asia_(orthographic_projection).svg|right|200px]]
Hi WAM organizers!

Hope you receive your postcard successfully! Now it's a great time to '''[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2017#Communities_and_Organizers|sign up at the 2017 WAM]]''', which will still take place in November. Here are some updates and improvements we will make for upcoming WAM. If you have any suggestions or thoughts, feel free to discuss on [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month|the meta talk page]].

# We want to host many onsite Edit-a-thons all over the world this year. If you would like to host one in your city, please [[:m:Wikipedia Asian Month 2017/Onsite edit-a-thon|take a look and sign up at this page]]. 
# We will have many special prize provided by Wikimedia Affiliates and others. [[:m:Wikipedia Asian Month 2017/Event Partner|Take a look at here]]. Let me know if your organization also would like to offer a similar thing.
# Please encourage other organizers and participants to sign-up in this page to receive updates and news on Wikipedia Asian Month.
If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]].

Reach out the WAM team here at the [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2017|meta talk page]] if you have any questions.

Best Wishes,&lt;br /&gt;
Sailesh Patnaik
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=17313147 --&gt;

== Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon starts with great enthusiasm ==

[[File:Bhubaneswar_Heritage_Edit-a-thon_poster.svg|right|200px]]
Hello,&lt;br/&gt;
Thanks for signing up as a participant of [[:m:Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon|Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon]] (2017). The edit-a-thon has started with great enthusiasm and will continue till 10 November 2017. Please create/expand articles, or create/improve Wikidata items. You can see some suggestions [[:m:Bhubaneswar_Heritage_Edit-a-thon/List|here]]. Please report you contribution '''[[:m:Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon/Report contribution|here]]'''. 

If you are an experienced Wikimedian, and want to lead this initiative, [[:m:Bhubaneswar_Heritage_Edit-a-thon/Participants#Ambassadors|become an ambassador]] and help to make the event a bigger success.

Thanks and all the best. -- [[:m:User:Titodutta|Titodutta]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೦೫, ೧೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೭ (UTC)

&lt;small&gt;You are getting this message because you have joined as a participant/ambassador. You can subscribe/unsubscribe [[:m:User:Titodutta/lists/BHEAT|here]].&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/BHEAT&amp;oldid=17328544 --&gt;

== WAM Reminder ==

[[File:Asia_(orthographic_projection).svg|right|200px]]
Hi WAM organizers!

Thanks again for organizing Wikipedia Asian Month. There are only 4 days before it starts. If you haven't yet signed your language in WAM 2017, You can sign-up [[m:https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_Asian_Month_2017#Communities_and_Organizers|here]]. Below we have provided some notices and guidelines for organizing.
;Page Setup
* Our [[m:Wikipedia Asian Month 2017/Sample|Sample page]]  is ready to be translated. There are only a few adjustments if you had this page for 2016 already.
** Article Requirement is 4
** Article criteria are 3k bytes and 300 words. NO 2k bytes for smaller Wikipedia.
** According to the tool's limit, IP users can not participate. Please encourage them to register an account.

;Localization
* Please localize '''[[:en:Template:WAM user 2016|this template]]''' and used on sign up page. I will update the template once the tool is ready to be used.
* You may localize this page, but you can also just put a link towards the meta page. [[m:Wikipedia Asian Month/QA]]

;Strategy
* You may have to invite some of your Wikipedia friends or active Wikipedians from your home WIKI to help you organize.
* You may have to send some invitation to last year participants, active Wikipedians, and Wikipedians who has a special interest.
* Central Notice will be used. You may use the Site Notice if you don't see the CN is deployed.

;Reward
*We will keep sending postcards (new design) this year, and as an organizer, you will receive an additional postcard as well.
*We will have many special prizes provided by Wikimedia Affiliates and others. [[:m:Wikipedia Asian Month 2017/Event Partner|Take a look at here]]. Let me know if your organization also would like to offer a similar thing. 
*We will send the Ambassador a regular paper copy of the certificate through the basic mail.

;Question
Please feel free to contact me or the WAM team [[m:Talk:Wikipedia Asian Month 2017|meta talk page]], send me an email by Email this User or chat with me on facebook.

If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]].

'''Best Wishes''',&lt;br /&gt;
Sailesh Patnaik using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೩೮, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೭ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=17354308 --&gt;


[[ಸದಸ್ಯ:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mallikarjunasj|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೪೭, ೩೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೭ (UTC) Wiki Asia Month- Kannada.. Thanks for taking the phone call.

== This Month in Education: October 2017 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 6 | Issue 9 | October 2017 &lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;width:50%; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | Featured Topic
| style=&quot;width:50%; font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/October 2017#Article 1|Your community should discuss to implement the new P&amp;E Dashboard functionalities]]

|-
| style=&quot;font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | From the Community
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/October 2017#Article 2|Wikidata implemented in Wikimedia Serbia Education Programe]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2017#Article 3|Hundred teachers trained in the Republic of Macedonia]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2017#Article 4|Basque Education Program makes a strong start]]

|-
| style=&quot;font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | From the Education Team
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/October 2017#Article 8|WikiConvention Francophone 2017]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2017#Article 9|CEE Meeting 2017]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೨:೦೫, ೨ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17368194 --&gt;

== Wikipedia Asian Month 2017: engage with audience ==

Dear WAM organizer,

I’m Erick, the coordinator of WAM 2017. Thanks for your effort and help at [[:m:Wikipedia Asian Month 2017]]! Here are some more information about organizational matter of the event at a national level.

&lt;small&gt;You are receiving this message because you have signed up as a organizer or in the [[:m:Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers|list]].&lt;/small&gt;

; Timeline
The event has started and will end in the November 30th 23:59 (UTC). However, we are late for some matter. So we need your help:
* '''Invite''' previous participants and your community members to join. We have a [[:m:Wikipedia Asian Month 2017/SampleInvitation|template]] you can use.
* '''Translate''' [[m:Special:PrefixIndex/MediaWiki:Centralnotice-WAM_2017-|Central Notice for your community]] (more instruction below) as well as sending a notice in village pump. Go public!
* '''Become''' the jury member in a campaign on Fountain which is an amazing tool for you to supervise participants’ articles. If you don’t have the campaign set up, please contact us! And put a link to your community’s campaign page for participants’ navigation.
* '''Organize''' a [[:m:Wikipedia Asian Month 2017/Event Partner|off-site]] editathon event. A coffee bar, internet and laptops. Though it’s optional. If you want to do that, please contact me.

In the following days, you should answer the questions from your community and supervise the submissions. Hope you have fun!

; Prepare Central Notice

Central Notice shows a banner on the top of pages in your wiki project along the event timeframe. We will use this to engage with audience. Steps:

# Translate, change logo and link to event page. Find your project's Central Notice [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex/MediaWiki:Centralnotice-WAM_2017- here]. For example, we can change the banner for Chinese Wikipedia [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=Centralnotice-tgroup-WAM_2017&amp;filter=&amp;language=zh&amp;action=translate here].
# When you mark the 4 items (translation) as done. I'll enable the central notice in your language for this month.

; Interesting articles

Have some interesting articles in your mind or from community? Drop us a line so that we can post that [[m:Wikipedia_Asian_Month_2017/Topics|here]] to exchange the information to other communities.

; Special Prize
You can find some special prizes in [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2017/Event_Partner|Event Partner]] page. They can be claimed by:

* Write an article about Indigenous people in Taiwan at Wikipedia Asian Month (supported by Wikimedia Taiwan).
* Write articles on monuments of Bhubaneswar (supported by Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon).

The participants who joins for the special prize need to also report their conribution in the speical page. The link is shown in the Event Partner page.

; Looking for help

At all times, please reply me back or send me an email at erick@asianmonth.wiki.--[[m:User:Fantasticfears|Fantasticfears]] ([[m:User talk:Fantasticfears|talk]]) ೧೨:೧೨, ೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Fantasticfears@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=17385072 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter August September 2017 ==

Hello,&lt;br /&gt;
[[:m:CIS-A2K|CIS-A2K]] has published their newsletter for the months of August and September 2017. Please find below details of our August and September newsletters:

August was a busy month with events across our Marathi and Kannada Focus Language Areas.

# Workshop on Wikimedia Projects at Ismailsaheb Mulla Law College, Satara
# Marathi Wikipedia Edit-a-thon at Dalit Mahila Vikas Mandal
# Marathi Wikipedia Workshop at MGM Trust's College of Journalism and Mass Communication, Aurangabad
# Orientation Program at Kannada University, Hampi

Please read our Meta newsletter '''[[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/August_2017|here]]'''.

September consisted of Marathi language workshop as well as an online policy discussion on Telugu Wikipedia.

# Marathi Wikipedia Workshop at Solapur University
# Discussion on Creation of Social Media Guidelines &amp; Strategy for Telugu Wikimedia

Please read our Meta newsletter here: '''[[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/September_2017|here]]'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]].  &lt;/small&gt;

Sent using --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೪:೨೩, ೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=17391006 --&gt;

== This Month in Education: November 2017 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 6 | Issue 10 | November 2017&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/November 2017#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 1|Hashemite University continues its strong support of Education program activities]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 2|Wikicontest for high school students]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 3|Exploring Wikiversity to create a MOOC]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 4|Wikidata in the Classroom at the University of Edinburgh]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 5|How we defined what secondary education students need]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 6|Wikipedia Education Program in Bangkok,Thailand]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 7|Shaken but not deterred]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 8|Wikipedia workshop against human trafficking in Serbia]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 9|The WikiChallenge Ecoles d'Afrique kicks in 4 francophones African countries]]


|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/November 2017#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 10|A Proposal for Education Team endorsement criteria]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/November 2017#In the News|In the News]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; | 
[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 11|Student perceptions of writing with Wikipedia in Australian higher education]]
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೭:೨೩, ೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17496082 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter October 2017 ==

[[File:Envelope alt font awesome.svg|100px|right|link=:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe]]
Hello,&lt;br /&gt;
[[:m:CIS-A2K|CIS-A2K]] has published their newsletter for the months of October 2017. The edition includes details about these topics:
* Marathi Wikipedia - Vishwakosh Workshop for Science writers in IUCAA, Pune
* Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon
* Odia Wikisource anniversary
* CIS-A2K signs MoU with Telangana Government
* Indian Women Bureaucrats: Wikipedia Edit-a-thon
* Interview with Asaf Bartov
Please read the complete newsletter '''[[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/October 2017|here]]'''.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]].  &lt;/small&gt; 
Sent using --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೫:೪೪, ೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=17428960 --&gt;

== Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon Update ==

Hello,&lt;br/&gt;
Thanks for signing up as a participant of [[:m:Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon|Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon]] (2017). The edit-a-thon has ended on 20th November 2017, 25 Wikipedians from more than 15 languages have created around 180 articles during this edit-a-thon. Make sure you have reported your contribution on [[Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon/Report contribution|this page]]. Once you're done with it, Please put a {{tick}} mark next to your username in the list by 10th December 2017. We will announce the winners of this edit-a-thon after this process.-- [[:m:User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೦, ೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ (UTC)
&lt;small&gt;You are getting this message because you have joined as a participant/ambassador. You can subscribe/unsubscribe [[:m:User:Titodutta/lists/BHEAT|here]].&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/BHEAT&amp;oldid=17509628 --&gt;

== What's Next (WAM) ==

Congratulations! The Wikipedia Asian Month is has ended and you've done amazing work of organizing. What we've got and what's next?
;Here are some number I would like to share with you 
:Total submitted: 7429 articles; 694 users

; Here are what will come after the end of WAM
* Make sure you judge all articles before December 12th, and participants who can improve their contribution (not submit) before December 10th. 
* Once you finish the judging, please update [[:m:Wikipedia Asian Month/Status|'''this page''']] after December 12th
* There will be three round of address collection scheduled: December 15th, December 20th, and December 25th. 
*  Please report the local Wikipedia Asian Ambassador (who has most accepted articles) [[:m:Wikipedia Asian Month/2017 Ambassadors|'''on this page''']], if the 2nd participants have more than 30 accepted articles, you will have two ambassadors.
* There will be a progress page for the postcards.

&lt;small&gt;If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]].&lt;/small&gt;

'''Best Wishes''',&lt;br /&gt;
Sailesh Patnaik using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೭, ೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=17513917 --&gt;

== This Month in Education: December 2017 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 6 | Issue 11 | December 2017&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/December 2017#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 2|Wikimedia Serbia has established cooperation with three new faculties within the Education Program]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 3|Updates to Programs &amp; Events Dashboard]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 4|Wiki Camp Berovo 2017]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 5|WM User Group Greece organises Wikipedia e-School for Educators]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 6|Corfupedia records local history and inspires similar projects]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 7|Wikipedia learning lab at TUMO Stepanakert]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 8|Wikimedia CH experiments a Wikipedia's treasure hunt during &quot;Media in Piazza&quot;]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/December 2017#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 9|Creating digitally minded educators at BETT 2017]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/December 2017#In the News|In the News]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; | 
[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 10|Things My Professor Never Told Me About Wikipedia]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 11|&quot;Academia and Wikipedia: Critical Perspectives in Education and Research&quot; Conference in Ireland]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 12|Science is shaped by Wikipedia]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೯:೩೧, ೫ ಜನವರಿ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17597557 --&gt;

== This Month in Education: January 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 7 | Issue 1 | January 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;

{{anchor|back}}
&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;width:50%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Featured Topic|Featured Topic]]
| style=&quot;width:50%; font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
&lt;!-- Enter the title of the articles for this issue  --&gt;

[[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Article 1|Bertsomate: using Basque oral poetry to illustrate math concepts]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/January 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Article 2|Wikimedia Serbia celebrated 10 years from the first article written within the Education Program]]

[[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Article 3|WikiChallenge Ecoles d'Afrique update]]

[[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Article 4|The first Swedish Master's in Digital Humanities partners with Wikimedia Sverige]]

[[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Article 5|How we use PetScan to improve partnership with lecturers and professors]]


|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/January 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Article 6|The Education Survey Report is out!]]

[[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Article 7|Education Extension scheduled shutdown]]
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೮:೪೨, ೧ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17696217 --&gt;

== This Month in Education: February 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 7 | Issue 2 | February 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/February 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 2|WikiProject Engineering Workshop at IIUC,Chittagong]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 3|What did we learn from Wikibridges MOOC?]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 4|Wikimedia Serbia launched Wiki scholar project]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 5|Wiki Club in Ohrid, Macedonia]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 6|Karvachar’s WikiClub: When getting knowledge is cool]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 7|More than 30 new courses launched in the University of the Basque Country]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 8|Review meeting on Christ Wikipedia Education Program]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 9|The Multidisciplinary Choices of High School Students: The Arabic Education Program; Wikimedia Israel]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/February 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 10|The Education Extension is being deprecated (second call)]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 11|The 2017 survey report live presentation is available for viewing]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೮:೫೨, ೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17757914 --&gt;

== This Month in Education: March 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 7 | Issue 3 | March 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;width:50%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Featured Topic|Featured Topic]]
| style=&quot;width:50%; font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 1|Education Programs Itinerary]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/March 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 2|Animated science educational videos in Basque for secondary school student]]

[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 3|Beirut WikiClub: Wikijourney that has enriched our experiences]]

[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 4|Students of the Faculty of Biology in Belgrade edit Wikipedia for the first time]]

[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 5|The role of Wikipedia in education - Examples from the Wiki Education Foundation]]

[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 6|Multilingual resource for Open education projects]]

[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 7|Wikipedia: examples of curricular integration in Portugal]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/March 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 8|Resources and Tips to engage with Educators]]

[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 9|Education Session at WMCON 2018]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೦:೩೩, ೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17882222 --&gt;

== This Month in Education: April 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 7 | Issue 4 | April 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;width:50%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Featured Topic|Featured Topic]]
| style=&quot;width:50%; font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 1|Wikimedia at the Open Educational Resources Conference 2018]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/April 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 2|Global perspectives from Western Norway]]

[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 3|Togh's WikiClub: Wikipedia is the 8th wonder of the world!]]

[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 4|Aboriginal Volunteers in Taiwan Shared Experience about Incubating Minority Language Wikipedia in Education Magazine]]

[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 5|Workshops with Wiki Clubs members in the Republic of Macedonia]]

[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 6|Celebrating Book's Day in the University of the Basque Country: is Wikipedia the largest Basque language book?]]

[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 7|Txikipedia is born and you'll love it]]

[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 8|Students Write Wiktionary]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/April 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |


[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 9|Presenting the Wikipedia Education Program at the Open Education Global Conference]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೭:೩೩, ೪ ಮೇ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17992472 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter, March &amp; April 2018 ==

&lt;div style=&quot;width:90%;margin:0% 0% 0% 0%;min-width:40em; align:center;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;color:white;&quot;&gt;
:[[File:Access To Knowledge, The Centre for Internet Society logo.png|170px|left|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/File:Access_To_Knowledge,_The_Centre_for_Internet_Society_logo.png]]&lt;span style=&quot;font-size:35px;color:#ef5317;&quot;&gt; &lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;color: #3b475b; font-family: times new roman; font-size: 25px;padding: 25px; background: #73C6B6;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center&quot;&gt;The Center for Internet and Society&lt;/div&gt; 
&lt;div style=&quot;text-align:center&quot;&gt;Access to Knowledge Program&lt;/div&gt; 
&lt;div style=&quot;color: #3b475b; font-family: comforta; font-size: 20px;padding: 15px; background: #73C6B6;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center&quot;&gt;Newsletter, March &amp; April 2018&lt;/div&gt; 
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;width:70%;margin:0% 0% 0% 0%;min-width:40em;&quot;&gt;
{| style=&quot;width:120%;&quot;
| style=&quot;width:120%; font-size:15px; font-family:times new roman;&quot; | 
;From A2K
* [[:m:Women's Day Workshop at Jeevan Jyoti Women Empowerment Centre, Dist.Pune|Documenting Rural Women's Lifestyle &amp; Culture at Jeevan Jyoti Women Empowerment Centre]]
* [[:m:Institutional Partnership with Tribal Research &amp; Training Institute|Open knowledge repository on Biodiversity &amp; Forest Management for Tribal communities in Collaboration with  Tribal Research &amp; Training Institute(TRTI), Pune]]
* [[:m:Telugu Wikipedia Reading list|Telugu Wikipedia reading list is created with more than 550 articles to encourage discourse and research about Telugu Wikipedia content.]]
* [[:m:Telugu Wikipedia Mahilavaranam/Events/March 2018/Visakhapatnam|To address gender gap in participation, a workshop for women writers and literary enthusiasts was conducted in Visakhapatnam under Telugu Wikipedia Mahilavaranam.]] 
*[[:m:Sambad Health and Women Edit-a-thon|18 journalists from Sambad Media house joined together with Odia Wikipedians to create articles on Women's health, hyiegene and social issues.]]
*[[:Incubator:Wp/sat/ᱠᱟᱹᱢᱤᱥᱟᱲᱟ ᱑ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)/en|Santali Wikipedians along with Odia Wikipedians organised the first Santali Wikipedia workshop in India]].
*[[:kn:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಕಾರ್ಯಾಗಾರ/ಮಾರ್ಚ್ ಬೆಂಗಳೂರು|Wikimedia Technical workshop for Kannada Wikipedians to help them understand Wikimedia Tools, Gadgets and Auto Wiki Browser]]
*[[:m:CIS-A2K/Events/Indian women and crafts|Women and Craft Edit-a-thon, to archive the Women achievers in the field of art and craft on Kannada Wikipedia.]]

; In other News
*[[:m:CIS-A2K/Work plan July 2018 - June 2019|CIS-A2K has submitted its annual Work-plan for the year 2018-19 to the APG.]]
*[[:m:Supporting Indian Language Wikipedias Program/Contest/Stats|Project Tiger has crossed 3077 articles with Punjabi community leading with 868 articles]].
*[https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimediaindia-l/2018-May/013342.html CIS-A2K is supporting three Wikipedians from India to take part in Wikimania 2018.]
*[https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2018-May/090145.html Users have received Multiple failed attempts to log in notifications, Please change your password regularly.]
*[[:outreach:2017 Asia report going forward|Education Program team at the Wikimedia Foundation has published a report on A snapshot of Wikimedia education activities in Asia.]]
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt; If this message is not on your home wiki's talk page, [[m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|update your subscription]].--[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೮:೫೪, ೨೩ ಮೇ ೨೦೧೮ (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=18069676 --&gt;

== This Month in Education: May 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 4 | Issue 5 | May 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;


&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/May 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/May 2018#Article 2|Creating and reusing OERs for a Wikiversity science journalism course from Brazil]]

[[outreach:Education/Newsletter/May 2018#Article 3|Inauguration Ceremony of Sri Jayewardenepura University Wiki Club]]

[[outreach:Education/Newsletter/May 2018#Article 4|Wiki Education publishes evaluation of Fellows pilot]]

[[outreach:Education/Newsletter/May 2018#Article 5|The first students of Russia with diplomas of Wikimedia and Petrozavodsk State University]]

[[outreach:Education/Newsletter/May 2018#Article 6|Selet WikiSchool]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/May 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/May 2018#Article 8|A lofty vision for the Education Team]]

[[outreach:Education/Newsletter/May 2018#Article 9|UNESCO Mobile Learning Week 2018, Digital Skills for Life and Work]]
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೨೧:೪೪, ೪ ಜೂನ್ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=18071070 --&gt;

== This Month in Education: June 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 4 | Issue 6 | June 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;width:50%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Featured Topic|Featured Topic]]
| style=&quot;width:50%; font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 1|Academia and Wikipedia: the first Irish conference on Wikipedia in education]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/June 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 2|Ashesi Wiki Club: Charting the cause for Wikipedia Education Program in West Africa]]

[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 3|Wikimedia Serbia has received a new accreditation for the Accredited seminars for teachers]]

[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 4|Côte d'Ivoire: Wikipedia Classes 2018 are officially up and running]]

[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 5|Basque secondary students have now better coverage for main topics thanks to the Education Program]]

[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 6|What lecturers think about their first experience in the Basque Education Program]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/June 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 7|Education Extension scheduled deprecation]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/June 2018#In the News|In the News]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; | 
[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 8|Wikipedia calls for participation to boost content from the continent]]

[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 9|Wikipedia in the History Classroom]]

[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 10|Wikipedia as a Pedagogical Tool Complicating Writing in the Technical Writing Classroom]]

[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 11|When the World Helps Teach Your Class: Using Wikipedia to Teach Controversial Issues]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೬:೦೩, ೩೦ ಜೂನ್ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18158878 --&gt;

== This Month in Education: July 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 4 | Issue 7 | July 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;width:50%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/July 2018#Featured Topic|Featured Topic]]
| style=&quot;width:50%; font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/July 2018#Article 1|Wikipedia+Education Conference 2019: Community Engagement Survey]]


|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/July 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/July 2018#Article 2|Young wikipedian: At WikiClub you get knowledge on your own will]]

[[outreach:Education/Newsletter/July 2018#Article 3|Wikipedia in schools project at the &quot;New Technologies in Education&quot; Conference]]

[[outreach:Education/Newsletter/July 2018#Article 4|Basque Education Program: 2017-2018 school year report]]


|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/July 2018#In the News|In the News]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; | 
[[outreach:Education/Newsletter/July 2018#Article 10|UNESCO ICT in Education Prize call for nominations opens]]

[[outreach:Education/Newsletter/July 2018#Article 11|An educator's overview of Wikimedia (in short videos format)]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೬:೩೨, ೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18263925 --&gt;

== This Month in Education: August 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 4 | Issue 8 | August 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/August 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/August 2018#Article 2|The reconnection of Wikimedia Projects in Brazil]]

[[outreach:Education/Newsletter/August 2018#Article 3|Christ (DU) students enrolls for 3rd Wikipedia certificate course]]

[[outreach:Education/Newsletter/August 2018#Article 4|Educational wiki-master-classes at International &quot;Selet&quot; forum]]

[[outreach:Education/Newsletter/August 2018#Article 5|54 students help enrich the digital Arabic content]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/August 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/August 2018#Article 6|Mapping education in the Wikimedia Movement]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೩:೧೨, ೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18288215 --&gt;

== Invitation from WAM 2018 ==

[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px]]

Hi WAM organizers!

Hope you receive your postcard successfully! Now it's a great time to '''[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2018#Communities_and_Organizers|sign up at the 2018 WAM]]''', which will still take place in November. Here are some updates and improvements we will make for upcoming WAM. If you have any suggestions or thoughts, feel free to discuss on [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month|the meta talk page]].

# We want to host many onsite Edit-a-thons all over the world this year. If you would like to host one in your city, please [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Onsite edit-a-thon|take a look and sign up at this page]]. 
# We will have many special prize provided by Wikimedia Affiliates and others. [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Event Partner|Take a look at here]]. Let me know if your organization also would like to offer a similar thing.
# Please encourage other organizers and participants to sign-up in this page to receive updates and news on Wikipedia Asian Month.
If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]].

Reach out the WAM team here at the [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|meta talk page]] if you have any questions.

Best Wishes,&lt;br /&gt;
[[:m:User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೦೩, ೨೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=18097905 --&gt;

== 27 Communities have joined WAM 2018, we're waiting for you! ==

[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px]]

Dear WAM organizers!

Wikipedia Asian Month 2018 is now 26 days away! It is time to sign up for 
'''[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2018#Communities_and_Organizers|WAM 2018]]''', 

Following are the updates on the upcoming WAM 2018:

* Follow the [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Organiser Guidelines|organizer guidelines]] to host the WAM successfully.
* We want to host many onsite Edit-a-thons all over the world this year. If you would like to host one in your city, please [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Onsite edit-a-thon|take a look and '''sign up''' at this page]]. 
* If you or your affiliate wants to organize an event partnering with WAM 2018, Please [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Event Partner|'''Take a look''' at here]].
* Please encourage other organizers and participants to sign-up in [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]] to receive updates and news on Wikipedia Asian Month.


If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]].

Reach out the WAM team here at the [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|meta talk page]] if you have any questions.

Best Wishes,&lt;br /&gt;
[[:m:User:Wikilover90|Wikilover90]] using ~~&lt;includeonly&gt;~&lt;/includeonly&gt;~~
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=18448358 --&gt;

== This Month in Education: September 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 4 | Issue 9 | September 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;


&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/September 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 1|Edu Wiki Camp 2018: New Knowledge for New Generation]]

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 2|Education loves Monuments: A Brazilian Tale]]

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 3|“I have always liked literature, now I like it even more thanks to Wikipedia”. Literature is in the air of WikiClubs․]]

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 4|History of Wikipedia Education programme at Christ (Deemed to be University)]]

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 5|Preparation for the autumn educational session of Selet WikiSchool is started]]

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 6|Wiki Camp Doyran 2018]]

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 7|Wikicamp Czech Republic 2018]]

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 8|Wikipedia offline in rural areas of Colombia]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/September 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 9|Presentation on mapping education in the Wikimedia Movement]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೧:೧೪, ೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18394865 --&gt;

== This Month in Education: November 2018 ==
{{clear}}
[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 4 | Issue 10 | October 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;


&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/October 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 1|A new academic course featuring Wikidata at Tel Aviv University]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 2|How we included Wikipedia edition into a whole University department curriculum]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 3|Meet the first board of the UG Wikipedia &amp; Education]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 4|The education program has kicked off as the new academic year starts]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 5|The education program has kicked off as the new academic year starts in Albania]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 6|The first Wikimedia+Education conference will happen on April 5-7 at Donostia-Saint Sebastian]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 7|Using ORES to assign articles in Basque education program]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 8|What to write for Wikipedia about? Monuments!]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 9|Wikifridays: editing Wikipedia in the university]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 10|Writing articles on Wikipedia is our way of leaving legacy to the next generations]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೫:೫೫, ೧೨ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18504430 --&gt;

==  ಮಂಗಳೂರು ಗೆಳೆಯರಿಗೆ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಮಾಡ್ಲು ಹೇಳಿರಿ ==

https://saviorhealth.com/

ಭರತೇಶ, ಆಳ್ವಾಸ್ ಕಾಲೇಜು ಅಶೋಕ್ ಮೇಷ್ಟ್ರು ಮುಂತಾದ
ಮಂಗಳೂರು ಗೆಳೆಯರಿಗೆ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಮಾಡ್ಲು ಹೇಳಿರಿ.
ಇದು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಹರೀಶ್ ಯೋಜನೆ ಬಗ್ಗೆ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಎಡಿಟ್ ನಲ್ಲಿ ಹಾಕ್ತಾ ಇದ್ದೀನಿ. [[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೧೪:೧೦, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ (UTC)

== WAM Organizers Update ==

Hi WAM Organizer! Hopefully, everything works just fine so far! '''[[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|Need Help Button''', post in any language is fine]]
* Here are some recent updates and clarification of rules for you, and as always, let me know if you have any idea, thought or question.
** Additional souvenirs (e.g. postcard) will be sent to Ambassadors and active organizers.
** A participant's article count is combined on all language Wikipedias they have contributed to
** Only Wikipedia Asian Month on Wikipedia or Wikivoyage projects count (no WikiQuote, etc.)
** The global top 3 article count will only be eligible on Wikipedias where the WAM article requirement is at least 3,000 bytes and 300 words.
** If your community accepts an extension for articles, you should set up a page and allow participants to submit their contributions there.
** In case of redirection not allowed submitting in Fountain tool, a workaround is to delete it, copy and submit again. Or a submission page can be used too.
** Please make sure enforce the rules, such as proper references, notability, and length.
** International organizers will double check the top 3 users' accepted articles, so if your articles are not fulfilling the rules, they might be disqualified. We don't want it happened so please don't let us make such a decision.

Please feel free to contact me and WAM team on [[m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|meta talk page]], send me an email by Email this User or chat with me on facebook. For some languages, the activity for WAM is very less, If you need any help please reach out to us, still, 12 more days left for WAM, Please encourage your community members to take part in it.

If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]].

Best Wishes,&lt;br /&gt;
Sailesh Patnaik&lt;br /&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=18557757 --&gt;

== This Month in Education: November 2018 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em; direction:ltr;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 4 &amp;bull; Issue 10 &amp;bull; October 2018&lt;/span&gt;

------

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/November 2018|Contents]] &amp;bull; [[outreach:Education/Newsletter/November 2018/Single page|Single page view]] &amp;bull; [[:m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

-------
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[:outreach:Education/News/November 2018/WikiEducation - Report from Wikimedians of Albanian Language UG |WikiEducation - Report from Wikimedians of Albanian Language UG]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/Wikipedia Education Program in ICETC 2018 , Japan |Wikipedia Education Program in ICETC 2018, Japan]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/Wikipedia has become the inseparable part of my daily life |Wikipedia has become the inseparable part of my daily life]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/Wikipedia is a world in which anyone of us has his own place |Wikipedia is a world in which anyone of us has his own place]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/Wiki conference for teachers in Ohrid |Wiki conference for teachers in Ohrid]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/Our baby is 3! |Our baby is 3!]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/highlighting work of Sailesh Patnaik |Highlighting work of Sailesh Patnaik]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/Important updates from Wikimedia Education Team |Important updates from Wikimedia Education Team]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/Welcome Melissa to the Education Team |Welcome Melissa to the Education Team]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/What has the education team been up to? Year end review and updates! |What has the education team been up to? Year end review and updates! ]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೮:೧೮, ೩೦ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18673623 --&gt;

== What's Next (WAM)! ==

Congratulations! The Wikipedia Asian Month has ended successfully and you've done amazing work of organizing. What we've got and what's next?
; Tool problem
: If you faced problem submitting articles via judging tool, use [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/late submit|this meta page]] to do so. Please spread this message with local participants.
; Here are what will come after the end of WAM
* Make sure you judge all articles before December 7th, and participants who can improve their contribution (not submit) before December 10th. 
* Participates still can submit their contribution of November before December 5th at [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/late submit|'''this page''']]. Please let your local wiki participates know. Once you finish the judging, please update [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Status|'''this page''']] after December 7th
* There will be three round of address collection scheduled: December 15th, December 20th, and December 25th. 
*  Please report the local Wikipedia Asian Ambassador (who has most accepted articles) [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Ambassadors|'''on this page''']], if the 2nd participants have more than 30 accepted articles, you will have two ambassadors.
* There will be a progress page for the postcards.

; Some Questions
* In case you wondering how can you use the WAM tool (Fountain) in your own contest, contact the developer [[:m:User:Ле Лой|Le Loi]] for more information.

Thanks again, Regards &lt;br&gt;
[[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೪:೫೯, ೩ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=18652404 --&gt;

== WAM Postcard collection ==

Dear organiser,

Thanks for your patience, I apologise for the delay in sending the Google form for address collection. Please share [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScoZU2jEj-ndH3fLwhwG0YBc99fPiWZIfBB1UlvqTawqTEsMA/viewform this form] and the message with the participants who created 4 or more than 4 articles during WAM. We will send the reminders directly to the participants from next time, but please ask the participants to fill the form before January 10th 2019. 

Things to do:
#If you're the only organiser in your language edition, Please accept your article, keeping the WAM guidelines in mind.
#Please report the local Wikipedia Asian Ambassador (who has most accepted articles) [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Ambassadors|'''on this page''']], if the 2nd participants have more than 30 accepted articles, you will have two ambassadors.
#Please update the status of your language edition in [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Status|'''this page''']].


Note: This form is only accessed by WAM international team. All personal data will be destroyed immediately after postcards are sent. If you have problems accessing the google form, you can use [[:m:Special:EmailUser/Saileshpat|Email This User]] to send your address to my Email. Thanks :) --[[:m:User:Saileshpat|Saileshpat]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೧೫, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=18711123 --&gt;

== Invitation to Organize Wiki Loves Love 2019 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

[[File:WLL Subtitled Logo subtitled b (transparent).svg|frameless|right]]

[[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Love 2019|Wiki Loves Love]] (WLL) is an International photography competition of Wikimedia Commons to subject love testimonials happening in the month of February 2019.

The primary goal of the competition is to document love testimonials through human cultural diversity such as monuments, ceremonies, snapshot of tender gesture, and miscellaneous objects used as symbol of love; to illustrate articles in the worldwide free encyclopedia Wikipedia, and other Wikimedia Foundation (WMF) projects. February is around the corner and Wiki Loves Love team invites you to organize and promote WLL19 in your country and join hands with us to celebrate love and document it on Wikimedia Commons. The theme of 2019 is '''Festivals, ceremonies and celebrations of love'''.

To organize Wiki Loves Love in your region, sign up at WLL [[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019/Organise|Organizers]] page. You can also simply support and spread love by helping us [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Love 2019|translate]] the commons page in your local language which is open for translation.

The contest starts runs from 1-28 February 2019. Independent from if there is a local contest organised in your country, you can help by making the photo contest Wiki Loves Love more accessible and available to more people in the world by translating the upload wizard, templates and pages to your local language. See for an overview
of templates/pages to be translated at our [[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019/Translations|Translations page]].

Imagine...The sum of all love!

[[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019/International Team|Wiki Loves Love team]]

--[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೩, ೬ ಜನವರಿ ೨೦೧೯ (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wiki_Loves_Love&amp;oldid=18760999 --&gt;

== This Month in Education: January 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;bull; Issue 1 &amp;bull; January 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/January 2019|Contents]] &amp;bull; [[outreach:Education/Newsletter/January 2019/Headlines|Headlines]] &amp;bull; [[:m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Registration for Wikimedia+Education Conference is open|Registration for Wikimedia+Education Conference is open]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Collaboration with Yerevan State University of Languages and Social Sciences after V. Brusov|Collaboration with Yerevan State University of Languages and Social Sciences after V. Brusov]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Meet the first Programs &amp; Events Dashboard sysops|Meet the first Programs &amp; Events Dashboard sysops]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/More than a hundred students gathered in Ecuador to edit Wikipedia|More than a hundred students gathered in Ecuador to edit Wikipedia]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Selet WikiSchool continues to teach young Tatar language Wikipedians|Selet WikiSchool continues to teach young Tatar language Wikipedians]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/The WikiClub contributes to the development of our human qualities |The WikiClub contributes to the development of our human qualities]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Third prize for Wikipedia in schools project|Third prize for Wikipedia in schools project]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/We've updated the design of Education space!|We've updated the design of Education space!]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/WikiChallenge Ecoles d'Afrique 2019|The WikiChallenge Ecoles d'Afrique is back]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Wiki Advanced Training at VVIT|Wiki Advanced Training at VVIT]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/WikiEducation in Albania from WoALUG|Creating our first WikiClub]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/WikiClubs participate in edit-a-thon of cartoons|WikiClubs participate in edit-a-thon of cartoons]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Wikimedia and Education in Portugal: Where are we now|Wikimedia and Education in Portugal: Where are we now]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Wikimedia Israel: “Wikipedia Ambassadors” program for Arabic-speaking schools is launched|Wikimedia Israel: “Wikipedia Ambassadors” program for Arabic-speaking schools is launched]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೪:೪೧, ೨೯ ಜನವರಿ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18816770 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter January 2019 ==

[[File:Envelope alt font awesome.svg|100px|right|link=:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe]]
Hello,&lt;br /&gt;
[[:m:CIS-A2K|CIS-A2K]] has published their newsletter for the month of January 2019. The edition includes details about these topics:
;From A2K
* Mini MediaWiki Training, Theni
* Marathi Language Fortnight Workshops (2019)
* Wikisource training Bengaluru, Bengaluru
* Marathi Wikipedia Workshop &amp; 1lib1ref session at Goa University
* Collaboration with Punjabi poet Balram
;From Community
*TWLCon (2019 India)
;Upcoming events
* Project Tiger Community Consultation
* Gujarati Wikisource Workshop, Ahmedabad
* Train the Trainer program 

Please read the complete newsletter '''[[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/January 2019|here]]'''.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]].  &lt;/small&gt; using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೬, ೨೨ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೧೯ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=18336051 --&gt;

== This Month in Education: February 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 2 &amp;#x2022; February 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/February 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/February 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Wikimedia User Group Nigeria in Collaboration with AfroCrowd Celebrate Black Month History with a 2Day Editathon|Wikimedia User Group Nigeria in Collaboration with AfroCrowd Celebrate Black Month History with a 2Day Editathon]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Wikimedia+Education Programme announced|Wikimedia+Education Programme announced]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Wikipedia in Education, Uruguay|Wikipedia in Education, Uruguay]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Oslo Metropolitan University hires “Wikipedia-assistants”|Oslo Metropolitan University hires “Wikipedia-assistants”]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Basque Education Program: 2018 in review|Basque Education Program: 2018 in review]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Wikimedia Israel introduces Wikidata to Education|Wikimedia Israel introduces Wikidata to Education]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Wikimedia Serbia made tutorials in Serbian language on editing Wikipedia|Wikimedia Serbia made tutorials in Serbian language on editing Wikipedia]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Seminar on wikis in education|Seminar on wikis in education]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Wikimedia, Tourism and Education: Launching project ISAL|Wikimedia, Tourism and Education: Launching project ISAL]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/The Swiss Lab: Wikipedia as a game|The Swiss Lab: Wikipedia as a game]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Meet Hungary|Meet Hungary]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೭:೫೨, ೨೭ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18903920 --&gt;

== This Month in Education: March 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 3 &amp;#x2022; March 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/March 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/March 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[:outreach:Education/News/March 2019/Wikimedia at MLW2019|Wikimedia at UNESCO Mobile Learning Week 2019]]
* [[:outreach:Education/News/March 2019/Wiki Education publishes evaluation on how to get subject matter experts to edit|Wiki Education publishes evaluation on how to get subject matter experts to edit]]
* [[:outreach:Education/News/March 2019/WikiGap brings editors to close WikiGap|WikiGap brings editors to close WikiGap and open Wiki Pathshala]]
* [[:outreach:Education/News/March 2019/Education Mapping exercise is open for public review|Education Mapping exercise is open for public review]]
* [[:outreach:Education/News/March 2019/Wikimedia movement projects and activities presented at EDU RUSSIA 2019 forum|Wikimedia movement projects and activities presented at EDU RUSSIA 2019 forum]]
* [[:outreach:Education/News/March 2019/“Edit-a-thons give us opportunity to distract from common interests” The club members write articles about New Year|“Edit-a-thons give us opportunity to distract from common interests” The club members write articles about New Year]]
* [[:outreach:Education/News/March 2019/WikiClub as a non-formal educational centre in rural communities|WikiClub as a non-formal educational centre in rural communities]]
* [[:outreach:Education/News/March 2019/Mini-MWT at VVIT (Feb 2019)|Mini MediaWiki Training at VVIT]]&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೬:೩೧, ೨೮ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18959709 --&gt;

== Bring your idea for Wikimedia in Education to life! Launch of the Wikimedia Education Greenhouse ==

{|border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;10&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;background:transparent;font-size:1.0em;line-height:normal&quot;
|-valign=&quot;top&quot;
|style=&quot;{{pre style}};width:100%&quot;|
'''&lt;center&gt;Apply for Education Greenhouse&lt;/center&gt;'''&lt;br&gt;&lt;br&gt;  

[[File:Wikimedia Education Greenhouse logo button.svg|frameless|left|120px]]
Are you passionate about open education? Do you have an idea to apply Wikimedia projects to an education initiative but don’t know where to start? Join the the Wikimedia &amp; Education Greenhouse! It is an immersive co-learning experience that lasts 9 months and will equip you with the skills, knowledge and support you need to bring your ideas to life. You can apply as a team or as an individual, by May 12th. Find out more &lt;big&gt; [[:outreach:Education/Greenhouse|Education Greenhouse]].&lt;/big&gt; For more information reachout to mguadalupe{{@}}wikimedia.org
|} —[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೧೬, ೫ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೯ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18981257 --&gt;

== This Month in Education: April 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 4 &amp;#x2022; April 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/April 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/April 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[:outreach:Education/News/April 2019/Launch of the Wikimedia &amp; Education Greenhouse!|Launch of the Wikimedia &amp; Education Greenhouse!]]
* [[:outreach:Education/News/April 2019/Wikipedia Student Scholar|Wikipedia Student Scholar]]
* [[:outreach:Education/News/April 2019/Wikimedia Commons: a highly hostile place for multimedia students contributions|Wikimedia Commons: a highly hostile place for multimedia students contributions]]
* [[:outreach:Education/News/April 2019/Wikimedia+Education Conference highlights|Wikimedia+Education Conference highlights]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೧:೨೭, ೨೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19034809 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter February 2019 ==

[[File:Envelope alt font awesome.svg|100px|right|link=:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe]]
Hello,&lt;br /&gt;
[[:m: CIS-A2K|CIS-A2K]] has published their newsletter for the month of February 2019. The edition includes details about these topics:
; From A2K
*Bagha Purana meet-up 
*Online session on quality improvement Wikimedia session at Tata Trust's Vikas Anvesh Foundation, Pune 
*Wikisource workshop in Garware College of Commerce, Pune 
*Mini-MWT at VVIT (Feb 2019) 
*Gujarati Wikisource Workshop 
*Kannada Wiki SVG translation workshop 
*Wiki-workshop at AU Delhi

Please read the complete newsletter '''[[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/February 2019|here]]'''.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]].&lt;/small&gt;  using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೪೨, ೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೯ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=18336051 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter March 2019 ==

[[File:Envelope alt font awesome.svg|100px|right|link=:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe]]
Hello,&lt;br /&gt;
[[:m:CIS-A2K|CIS-A2K]] has published their newsletter for the month of March 2019. The edition includes details about these topics:
; From A2K
*Art+Feminism Edit-a-thon
*Wiki Awareness Program at Jhanduke
*Content donation sessions with authors
*SVG Translation Workshop at KBC
*Wikipedia Workshop at KBP Engineering College
*Work-plan submission

Please read the complete newsletter '''[[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/March 2019|here]]'''.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]].&lt;/small&gt; using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೪೭, ೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೯ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=18336051 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter March 2019 ==

[[File:Envelope alt font awesome.svg|100px|right|link=:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe]]
Hello,&lt;br /&gt;
[[:m:CIS-A2K|CIS-A2K]] has published their newsletter for the month of March 2019. The edition includes details about these topics:
; From A2K
*Art+Feminism Edit-a-thon
*Wiki Awareness Program at Jhanduke
*Content donation sessions with authors
*SVG Translation Workshop at KBC
*Wikipedia Workshop at KBP Engineering College
*Work-plan submission

Please read the complete newsletter '''[[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/March 2019|here]]'''.&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]].&lt;/small&gt; using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೫೪, ೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೯ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=18336051 --&gt;

== This Month in Education: May 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 5 &amp;#x2022; May 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[Outreach:Education/Newsletter/May 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[Outreach:Education/Newsletter/May 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Education in Wales|Education in Wales]]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Wikimedia &amp; Education Greenhouse: Applications closed!|Wikimedia &amp; Education Greenhouse: Applications closed!]]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Meet Germany|Wiki Camp 'Meet Germany']]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Seniors also count!|Seniors also count!]]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Mandatory internship at Wikimedia Armenia|Mandatory internship at Wikimedia Armenia]]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Wikimedia Experience Survey by VVIT WikiConnect|Wikimedia Experience Survey by VVIT WikiConnect]]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/OFWA Wikipedia Education Highlights April 2019|OFWA Wikipedia Education Highlights April 2019]]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Wikimedia Education at &quot;Wikicamp Chattogram 2019&quot;|Wikimedia Education at &quot;Wikicamp Chattogram 2019&quot;]]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Edit a thon about flora and fauna to celebrate the earth day|Edit a thon about flora and fauna to celebrate the earth day]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೭:೧೬, ೨೯ ಮೇ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19113682 --&gt;

== This Month in Education: June 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 6 &amp;#x2022; June 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/June 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/June 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[outreach:Education/News/June 2019/The introduction of the Wikipedia into the educational program has expanded|The introduction of the Wikipedia into the educational program has expanded]]
*[[outreach:Education/News/June 2019/Welcome Vasanthi|Welcome Vasanthi to the Education Team!]]
*[[outreach:Education/News/June 2019/Wikimedia Education SAARC Conference happening in India|Wikimedia Education SAARC Conference happening in India]]
*[[outreach:Education/News/June 2019/&quot;Won't somebody please think of the children?&quot;|&quot;Won't somebody please think of the children?&quot;]]
*[[outreach:Education/News/June 2019/The first Annual Report of VVIT WikiConnect|The first Annual Report of VVIT WikiConnect]]
*[[outreach:Education/News/June 2019/An effective collaboration of WikiClubs and schools|An effective collaboration of WikiClubs and schools]]
*[[outreach:Education/News/June 2019/Wikiclassroom: New way for students' inspiration|Wikiclassroom: New way for students' inspiration]]
*[[outreach:Education/News/June 2019/Wikipedia as a classroom activity kicks off in Kosovo|Wikipedia as a classroom activity kicks off in Kosovo]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೭:೪೦, ೬ ಜುಲೈ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19174995 --&gt;

== This Month in Education: July 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 7 &amp;#x2022; July 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/July 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/July 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[:outreach:Education/News/July 2019/First WikiEducation gathering in Mexico|First WikiEducation gathering in Mexico]]
*[[:outreach:Education/News/July 2019/SEABA school in India has hired a Wikimedian to teach Wikimedia project in their school.|SEABA school in India has hired a Wikimedian to teach Wikimedia project in their school.]]
*[[:outreach:Education/News/July 2019/Selet WikiSchool: results of first half of 2019|Selet WikiSchool: results of first half of 2019]]
*[[:outreach:Education/News/July 2019/Students Use Archival Documents in a Competition, WMIL|Students Use Archival Documents in a Competition, WMIL]]
*[[:outreach:Education/News/July 2019/Stepanakert WikiClub: Meeting with the Speaker of the Artsakh Parliament - Ashot Ghoulian|Stepanakert WikiClub: Meeting with the Speaker of the Artsakh Parliament - Ashot Ghoulian]]

*[[:outreach:Education/News/July 2019/Collaboration with American University of Armenia|Collaboration with American University of Armenia]]
*[[:outreach:Education/News/July 2019/Finalizing the Collaboration with Armenian Education Foundation|Finalizing the Collaboration with Armenian Education Foundation]]
*[[:outreach:Education/News/July 2019/Wikimedia Education SAARC Conference Journey|Wikimedia Education SAARC Conference Journey]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೯:೫೩, ೩೦ ಜುಲೈ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19221452 --&gt;

== ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿವಿ ಲೇಖನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ==

ಅನಂತ ಸುಬ್ರಾಯರಿಗೆ,

ಅಮೀರ್ ಸಿಂಗ್[[https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%85%E0%B2%AE%E0%B2%BF%E0%B2%B0%E0%B3%8D_%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%8D]] ಲೇಖನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವಾಗ ವಾರ್ನಿಂಗ್ ಬಂತು. ಬಹುಭಾಗ ಅಳಿಸಿಹಾಕಿದ್ದೀರಿ. ಜೋಕೆ. ನಿಮ್ಮದು ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೆಲಸ ಎಂದು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವೇ? ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲು ತೊಡಗಬಹುದೇ? Smjalageri (ಚರ್ಚೆ) ೧೫:೫೯, ೧೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೯ (UTC)

:{{Ping|Smjalageri}} It is a common error, You will get such error if you are trying to delete the most of the content from an article. --[[ಸದಸ್ಯ:Ananth subray|Ananth subray]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ananth subray|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೨೩, ೨೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೯ (UTC)


ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿದೆ.
ಅಮರ್ ಸಿಂಗ್ ಅಲ್ಲ, ವಾಲಿಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ ಅಮೀರ್ ಸಿಂಗ್
[[ಸದಸ್ಯ:Smjalageri|Smjalageri]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Smjalageri|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೦೭, ೨೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೯ (UTC)

:{{Ping|Smjalageri}} Please develop more articles and help us --[[ಸದಸ್ಯ:Ananth subray|Ananth subray]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ananth subray|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೪೧, ೨೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೯ (UTC)


ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಲೇಖನ ಖಚಿತವಾಗಿ.
[[ಸದಸ್ಯ:Smjalageri|Smjalageri]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Smjalageri|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೩೨, ೨೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೯ (UTC)


[[https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%96%E0%B2%BE%E0%B2%B7%E0%B2%AD_%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B9%E0%B3%87%E0%B2%AC%E0%B3%8D_%E0%B2%9C%E0%B2%BE%E0%B2%A7%E0%B2%B5%E0%B3%8D#%E0%B3%A7%E0%B3%AF%E0%B3%AB%E0%B3%A8%E0%B2%B0_%E0%B2%B9%E0%B3%86%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%95%E0%B2%BF_%E0%B2%92%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%AA%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B8%E0%B3%8D]]

ಇಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಕಿಯ ೨ ಪುಟಗಳಿಗೆ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೇಗೆ ಮಾಡುವುದು ಹೇಳಿಕೊಡಿ.


ಜಪಾನಿನ ಸೊಹಾಚಿ ಇಚಿ[en:Shohachi_Ishii] 

ರಷ್ಯಾದ ರಷೀದ್ ಮೊಮ್ಮದ್ ಬಿಯೋವ್[en:Rashid_Mammadbeyov] 

[[ಸದಸ್ಯ:Smjalageri|Smjalageri]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Smjalageri|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೦೯, ೨೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೯ (UTC)

::{{Ping|Smjalageri}} Please use  [[:en:Shohachi_Ishii|ಜಪಾನಿನ ಸೊಹಾಚಿ ಇಚಿ]],  [[:en:Rashid_Mammadbeyov|ರಷ್ಯಾದ ರಷೀದ್ ಮೊಮ್ಮದ್ ಬಿಯೋವ್]]
{{clear}}
==ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ವಿನಂತಿ ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;color:#000080; background-color:#ffffcc; border:solid 4px cyan;&quot;
| ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್'ನ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ / ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬೆಂಬಲ ಯೋಜನೆಯ  ನನ್ನ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿ.
Link: [[meta:Growing Local Language Content on Wikipedia (Project Tiger 2.0)/Support/AnoopZ]]
|-
| ಧನ್ಯವಾದಗಳು--&lt;span style=&quot;background: linear-gradient(to right, grey, ivory, #F3F3EA); letter-spacing: 1.5px;&quot;&gt;[[User:AnoopZ|★ Ano]][[User talk:AnoopZ|op✉]]&lt;/span&gt;{{CURRENTTIME}}, {{CURRENTDAYNAME}} [[{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}]] [[{{CURRENTYEAR}}]] ([[w:UTC|UTC]])
|}

== This Month in Education: August 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 8 &amp;#x2022; August 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/August 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/August 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/August 2019/Summer WikiCamp for secondary school students 2019 in Armenia|Summer WikiCamp for secondary school students 2019 in Armenia]]
* [[outreach:Education/News/August 2019/Together, we can create an environment that promotes Quality Education|Together, we can create an environment that promotes Quality Education]]
* [[outreach:Education/News/August 2019/International Days and pop culture motivate primary and secondary education students to write on Wikipedia and Wikidata|International Days and pop culture motivate primary and secondary education students to write on Wikipedia and Wikidata]]
* [[outreach:Education/News/August 2019/Quality learning and recruiting students at Edu Wiki camp|Quality learning and recruiting students at Edu Wiki camp]]
* [[outreach:Education/News/August 2019/We spend such wonderful days in WikiCamps that noone wants to return home|We spend such wonderful days in WikiCamps that noone wants to return home]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೧:೦೦, ೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19308048 --&gt;

== ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ ==

ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದೇನೆ. ದಯಮಾಡಿ ನನ್ನ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. https://meta.wikimedia.org/wiki/Growing_Local_Language_Content_on_Wikipedia_(Project_Tiger_2.0)/Support/Manjappabg [[ಸದಸ್ಯ:Manjappabg|Manjappabg]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Manjappabg|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೩೫, ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ (UTC)

== This Month in Education: September 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 9 &amp;#x2022; September 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/September 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/September 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Learning history by expanding articles about novels|Learning history by expanding articles about novels]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Organizing the Education space at Wikimania 2019 - A conversation with Shani Evenstein|Organizing the Education space at Wikimania 2019 - A conversation with Shani Evenstein]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Wiki Goes to School is back in three cities in Indonesia|Wiki Goes to School is back in three cities in Indonesia]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Wikipedia workshop at the Summer IT School for Teachers|Wikipedia workshop at the Summer IT School for Teachers]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/WikiChallenge Ecoles d'Afrique 2019 is over|WikiChallenge Ecoles d'Afrique 2019 is over]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Wikipedia Education Program launched in Bangladesh|Wikipedia Education Program held at Netrokona Government College, Bangladesh]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Stepanakert WikiClub turns 4!|Stepanakert WikiClub turns 4!]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Wikimedia Indonesia trained the trainers through WikiPelatih 2019|Wikimedia Indonesia trained the trainers through WikiPelatih 2019]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Students learning Wikipedia editing by attending Wikicamp at Nabran|Students learning Wikipedia editing by attending Wikicamp at Nabran]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/What is happening at Wikimedia Space?|What is happening at Wikimedia Space?]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೯:೩೪, ೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19418815 --&gt;

== Invitation from WAM 2019 ==

[[File:WAM logo without text.svg|right|200px]]
Hi WAM organizers!

Hope you are all doing well! Now it's a great time to '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2019#Communities_and_Organizers|sign up for the 2019 Wikipedia Asian Month]]''', which will take place in November this year (29 days left!). Here are some updates and improvements we will make for upcoming WAM. If you have any suggestions or thoughts, feel free to discuss on [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2019|the meta talk page]].

#Please add your language project by 24th October 2019. Please indicate if you need multiple organisers by 29th October.
#Please update your community members about you being the organiser of the WAM.
#We want to host many onsite Edit-a-thons all over the world this year. If you would like to host one in your city, please [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/Onsite edit-a-thon|take a look and sign up at this page]]. 
#Please encourage other organizers and participants to sign-up [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|in this page]] to receive updates and news on Wikipedia Asian Month.
#If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]].

Reach out the WAM team here at the [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2019|meta talk page]] if you have any questions.

Best Wishes,&lt;br /&gt;
[[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೩, ೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=19195667 --&gt;

== This Month in Education: October 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 10 &amp;#x2022; October 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/October 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/October 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[outreach:Education/News/October 2019/Wikimedia Chile launched its new online course for school teachers|Wikimedia Chile launched its new online course for school teachers]]
*[[outreach:Education/News/October 2019/Wikimedia Norway is developing an education program for Sámi students and universities teaching Sámi subjects|Wikimedia Norway is developing an education program for Sámi students and universities teaching Sámi subjects]]
*[[outreach:Education/News/October 2019/Teachers Association of the Republic of Indonesia (PGRI) Keeps Improving Teachers’ Digital Literacy Through the Use of Wikipedia|Teachers Association of the Republic of Indonesia (PGRI) Keeps Improving Teachers’ Digital Literacy Through the Use of Wikipedia]]
*[[outreach:Education/News/October 2019/Lectures on Wikipedia at the the University of Warsaw|Lectures on Wikipedia at the the University of Warsaw]]

*[[outreach:Education/News/October 2019/Wikicamp in Armenia through the Eyes of Foreigners| Wikicamp in Armenia through the Eyes of Foreigners]]
*[[outreach:Education/News/October 2019/New Wiki Education evaluation report of Wikidata courses published|New Wiki Education evaluation report of Wikidata courses published courses.]]
*[[outreach:Education/News/October 2019/Youth Salon by VVIT WikiConnect along with Wikipedia &amp; Education user group|Wikimedia 2030 Strategoy Youth Salon by VVIT WikiConnect]]
*[[outreach:Education/News/October 2019/Wikimedia &amp; Education Greenhouse – Highlights from the first unit of the online course|Wikimedia &amp; Education Greenhouse – Highlights from the first unit of the online courses.]]
*[[outreach:Education/News/September 2019/What is happening at Wikimedia Space?|What is happening at Wikimedia Space?]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೮:೩೦, ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19436525 --&gt;

== This Month in Education: November 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 11 &amp;#x2022; November 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/October 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/October 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[:outreach:Education/News/November 2019/GOES for Ghana|Wikimedians aim to make a difference in the lives of students in Ghana with support from the Wikimedia &amp; Education Greenhouse]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/The Third &quot;Editatón WikiUNAM&quot;|The Third &quot;Editatón WikiUNAM&quot;]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/Spreading Free Knowledge in the Land of Minangkabau|Spreading Free Knowledge in the Land of Minangkabau]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/What can we learn from the Open Education movement about attaining educational SDG in the digital age?|What can we learn from the Open Education movement about attaining educational SDG in the digital age?]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/We are highlighting the work User:Ixocactus for his contributions in Wikimedia &amp; Education‎| We are highlighting the work of User:Ixocactus this month‎]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/“Olympic sports through history” on Serbian Wikipedia|“Olympic sports through history” on Serbian Wikipedia courses.]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/Workshops with Wiki Club members|Workshops with Wiki Club members]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/&quot;Learning about other Culture&quot; SEABA School, Lehragaga|&quot;Learning about other Culture&quot; SEABA School, Lehragaga.]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/What is happening at Wikimedia Space?|What is happening at Wikimedia Space?]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೩:೧೫, ೨೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19589002 --&gt;

== [WikiConference India 2020] Invitation to participate in the Community Engagement Survey ==

This is an invitation to participate in the Community Engagement Survey, which is one of the key requirements for drafting the Conference &amp; Event Grant application for WikiConference India 2020 to the Wikimedia Foundation. The survey will have questions regarding a few demographic details, your experience with Wikimedia, challenges and needs, and your expectations for WCI 2020. The responses will help us to form an initial idea of what is expected out of WCI 2020, and draft the grant application accordingly. Please note that this will not directly influence the specificities of the program, there will be a detailed survey to assess the program needs post-funding decision.

*Please fill the survey at; https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7_hpoIKHxGW31RepX_y4QxVqoodsCFOKatMTzxsJ2Vbkd-Q/viewform
*The survey will be open until 23:59 hrs of 22 December 2019.

[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೫:೧೦, ೧೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19617891 --&gt;


Hi, 
Kindly do pin point articles that lack references, I'll be happy to place them.
Are you Lokesh K ?

I sent a message already
[[ಸದಸ್ಯ:Siddasute|Siddasute]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Siddasute|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೧೨, ೧೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೦ (UTC)


Mr. Ananth, Thank you. This is very helpful. I will update. Great to see people helping with data, unlike a particular Lokesh K.

Looking forward to get inputs from you.
[[ಸದಸ್ಯ:Siddasute|Siddasute]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Siddasute|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೩೧, ೧೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೦ (UTC)

== This Month in Education: January 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 &amp;bull; Issue 1 &amp;bull; January 2020&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/January 2019|Contents]] &amp;bull; [[outreach:Education/Newsletter/January 2019/Headlines|Headlines]] &amp;bull; [[:m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Featured education community member of January 2020|Meet this month's featured Wikimedia &amp; Education community member: User:Parvathisri]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Alva's college collaboration|Alva's college collaboration]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/EtnoWiki strikes again!|EtnoWiki strikes again in Poland!]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Internship program: Engaging New Volunteers to Join the Community|Internship program: Engaging New Volunteers to Join the Community]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Joint translations as language studying tool in Karvachar’s Wikiclub|Joint translations as language studying tool in Karvachar’s Wikiclub]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Selet WikiSchool introduces Wikinews and other Wikimedia projects|Selet WikiSchool introduces Wikinews and other Wikimedia projects]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Training of Trainers for Teachers in South Sulawesi Was Organized For the First Time|Training of Trainers for Teachers in South Sulawesi Was Organized For the First Time]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Twenty video tutorials in Serbian language on editing Wikipedia|Twenty video tutorials in Serbian language on editing Wikipedia]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Updates from Wikimedia Education database edit-a-thon|Updates from Wikimedia Education database edit-a-thon]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Wiki Club Ohrid grows|Wiki Club Ohrid grows]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Wiki Masuk Sekolah (Wiki Goes to School) Involved the Students in Producing and Sharing Knowledge Through Wikipedia|Wiki Masuk Sekolah (Wiki Goes to School) Involved the Students in Producing and Sharing Knowledge Through Wikipedia]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Wikiclassroom as a New Means of Gaining Knowledge|Wikiclassroom as a New Means of Gaining Knowledge]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Wikimedia &amp; Education Greenhouse – Highlights from the second unit of the online course|Wikimedia &amp; Education Greenhouse – Highlights from the second unit of the online course]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/WoALUG collaboration with educational institution BONEVET in Prishtina|WoALUG collaboration with educational institution BONEVET in Prishtina]]

&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೭:೨೬, ೩ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19722205 --&gt;

== [WikiConference India 2020] Conference &amp; Event Grant proposal ==

WikiConference India 2020 team is happy to inform you that the [[m:Grants:Conference/WikiConference India 2020|Conference &amp; Event Grant proposal for WikiConference India 2020]] has been submitted to the Wikimedia Foundation. This is to notify community members that for the last two weeks we have opened the proposal for community review, according to the [[m:Grants:Conference|timeline]], post notifying on Indian Wikimedia community mailing list. After receiving feedback from several community members, certain aspects of the proposal and the budget have been changed. However, community members can still continue engage on the talk page, for any suggestions/questions/comments. After going through the proposal + [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#FAQs|FAQs]], if you feel contented, please endorse the proposal at [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#Endorsements|''WikiConference_India_2020#Endorsements'']], along with a rationale for endorsing this project. [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೨೧, ೧೯ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೨೦ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&amp;oldid=19740275 --&gt;

== This Month in Education: February 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 &amp;#x2022; Issue 1 &amp;#x2022; February 2020&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/February 2020|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/February 2020/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[:outreach:Education/News/February 2020/Featured education community member of February 2020|Featured education community member of February 2020]]
* [[:outreach:Education/News/February 2020/Wikipedia in Mayan Language|Wikipedia in Mayan Language]]
* [[:outreach:Education/News/February 2020/Open Education Week - events with Wikimedia Poland|Open Education Week - events with Wikimedia Poland]]
* [[:outreach:Education/News/February 2020/Youngest wikimedians ever editing Txikipedia|Youngest wikimedians ever editing Txikipedia]]
* [[:outreach:Education/News/February 2020/Fashion and digital citizenship at Bath Spa University|Fashion and digital citizenship at Bath Spa University]]
* [[:outreach:Education/News/February 2020/WoALUG and REC Albania continue their collaboration in Wikimedia Education|WoALUG and REC Albania continue their collaboration in Wikimedia Education]]
* [[:outreach:Education/News/February 2020/Respati Project|Respati Project]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೨೨:೦೬, ೩ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19845865 --&gt;

== This Month in Education: March 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 &amp;#x2022; Issue 3 &amp;#x2022; March 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/March 2020|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/March 2020/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/March 2020/An Update on Wikimedia Indonesia’s Education Program|An Update on Wikimedia Indonesia’s Education Program]]
* [[outreach:Education/News/March 2020/Education Program in CUC Sur, Jalisco, México|Education Program in CUC Sur, Jalisco, México]]
* [[outreach:Education/News/March 2020/Featured education community member of March 2020|Meet this month's featured Wikimedia &amp; Education community member: Amber Berson]]
* [[outreach:Education/News/March 2020/Enhancing Armenian Wikipedia with professional articles|Enhancing Armenian Wikipedia with professional articles]]
* [[outreach:Education/News/March 2020/How collaborations and perseverance contributed to an especially impactful educational project|How collaborations and perseverance contributed to an especially impactful educational project]]
* [[outreach:Education/News/March 2020/Wikimedia Argentina carried out the first training program in education and Human Rights for the Wikimedia Movement|Wikimedia Argentina carried out the first training program in education and Human Rights for the Wikimedia Movement]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೫:೩೦, ೩೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19864438 --&gt;

== This Month in Education: April 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 &amp;#x2022; Issue 4 &amp;#x2022; April 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/April 2020|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/April 2020/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/April 2020/ Wikipedia Reveals New Sides of Translation|Wikipedia Reveals New Sides of Translation]]
* [[outreach:Education/News/April 2020/Education Webinars organized by Wikimedia México|Education Webinars organized by Wikimedia México]]
* [[outreach:Education/News/April 2020/Fact checking tool with library under cc-license|Fact checking tool with library under cc-license]]
* [[outreach:Education/News/April 2020/Fast help for schools: An interactive platform for Open Educational Resources|Fast help for schools: An interactive platform for Open Educational Resources]]
* [[outreach:Education/News/April 2020/Featured education community member of April 2020|Meet this month's featured Wikimedia &amp; Education community member]]
* [[outreach:Education/News/April 2020/Wiki Club Ashesi Welcomes Onboard a New Patron|Wiki Club Ashesi Welcomes Onboard a New Patron]]
* [[outreach:Education/News/April 2020/Wiki-school project with Wikimedia Poland|Wiki-school. A new program for teachers in Poland]]
* [[outreach:Education/News/April 2020/Wikimedia Serbia was organized action on improving students assignments on Wikipedia|Wikimedia Serbia was organized action on improving students assignments on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೦:೪೫, ೫ ಮೇ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20024483 --&gt;

== ಮುಂಬರುವ ಸಂಶೋಧನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯವನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು ನಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ ==

ಆತ್ಮೀಯ {{ping|user:Ananth subray}},

ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು!

ಮುಂಬರುವ ಸಂಶೋಧನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯವನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು ನಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ. ಈ ಅವಕಾಶದ ಕುರಿತು ಇನ್ನಷ್ಟು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು, [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_2i2sbUVQ4RcH7Bb ಕೆಲವು ಸರಳವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತರಿಸಿ]. ಚರ್ಚೆಯ ಸಮಯ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲು ನಾವು ಅರ್ಹ ಭಾಗವಹಿಸುವವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತೇವೆ.

ಧನ್ಯವಾದಗಳು, [[ಸದಸ್ಯ:BGerdemann (WMF)|BGerdemann (WMF)]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:BGerdemann (WMF)|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೮, ೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೦ (UTC)

ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಸೇವೆಯ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಗುವುದು, ಅದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಗೌಪ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಡೇಟಾ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ, [https://drive.google.com/file/d/1ck7A3qq9Lz3lEjHoq4PYO-JJ8c7G6VVW/view ಸಮೀಕ್ಷೆ ಗೌಪ್ಯತೆ ಹೇಳಿಕೆ] ನೋಡಿ.

== This Month in Education: May 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 &amp;#x2022; Issue 5 &amp;#x2022; May 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/May 2020|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/May 2020/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/May 2020/EduWiki challenge México by Wikimedia México|EduWiki challenge México by Wikimedia México]]
* [[outreach:Education/News/May 2020/Featured education community member of May 2020|Featured education community member of May 2020]]
* [[outreach:Education/News/May 2020/Sharing Wikimedia Education Projects in the Philippines|Sharing Wikimedia Education Projects in the Philippines]]
* [[outreach:Education/News/May 2020/Turkish professors are giving Wikipedia assignments during Covid-19 days|Turkish professors are giving Wikipedia assignments during Covid-19 days]]
* [[outreach:Education/News/May 2020/Wikidata introduced in Faculty of Economics, University of Belgrade|Wikidata introduced in Faculty of Economics, University of Belgrade]]
* [[outreach:Education/News/May 2020/Wikipedia as career counseling tool for teenagers|Wikipedia as career counseling tool for teenagers]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೬:೩೯, ೧೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20130275 --&gt;

== This Month in Education: June 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 &amp;#x2022; Issue 6 &amp;#x2022; June 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/June 2020|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/June 2020/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/June 2020/Understanding Wikimedia Affiliates Evaluation in Education Report|Understanding Wikimedia Affiliates Evaluation in Education Report]]
* [[outreach:Education/News/June 2020/Understanding Wikimedia Community as Research Fellows|Understanding Wikimedia Community as Research Fellows]]
* [[outreach:Education/News/June 2020/Participants of Wiki/Ponder online workshop in Kosovo edit Wikipedia|Participants of Wiki/Ponder online workshop in Kosovo edit Wikipedia]]
* [[outreach:Education/News/June 2020/Wikimedia &amp; Education Greenhouse – Celebrating the final unit of the online course!|Wikimedia &amp; Education Greenhouse – Celebrating the final unit of the online course!]]
* [[outreach:Education/News/June 2020/Wikipedia in schools competing for innovations in teaching award|Wikipedia in schools competing for innovations in teaching award]]
* [[outreach:Education/News/June 2020/Featured education community member of June 2020|Meet this month's featured Wikimedia &amp; Education community member: Oleh Kushch]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೩:೫೪, ೨೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20166080 --&gt;

== This Month in Education: July 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 &amp;#x2022; Issue 7 &amp;#x2022; July 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/July 2020|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/July 2020/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/July 2020/About Education at the Wikimedia Polska Conference|About Education at the Wikimedia Polska Conference]]
* [[outreach:Education/News/July 2020/Featured education community member of July 2020|Featured education community member]]
* [[outreach:Education/News/July 2020/The importance of having an Education and Human Rights Program|The importance of having an Education and Human Rights Program]]
* [[outreach:Education/News/July 2020/The Welsh Wiki-Education project|The Welsh Wiki-Education project]]
* [[outreach:Education/News/July 2020/Wikimedia Chile faces the challenge of mandatory virtuality|Wikimedia Chile faces the challenge of mandatory virtuality]]
* [[outreach:Education/News/July 2020/WoALUG and Canadian Institute of Technology write about women in tech|WoALUG and Canadian Institute of Technology write about women in tech]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೫:೨೭, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20337242 --&gt;

== This Month in Education: August 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 • Issue 8 • August 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/August 2020|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/August 2020/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/August 2020/Collaboration between Karvachar Armath laboratory and Karvachar’s Wikiclub as a new educational platform for the teenagers|Collaboration between Karvachar Armath laboratory and Karvachar’s Wikiclub as a new educational platform for the teenagers]]
* [[outreach:Education/News/August 2020/Education cycle “Wikipedia, the free encyclopedia: an instructional strategy for the teaching practice” organized by the Faculty of Education Sciences of the Universidad Autónoma de Tlaxcala and Wikimedia México.|Education cycle “Wikipedia, the free encyclopedia: an instructional strategy for the teaching practice”]]

* [[outreach:Education/News/August 2020/3rd edition of Wikipedia Education Program in Hebron, Palestine. (COVID-19 edition)|3rd edition of Wikipedia Education Program in Hebron, Palestine. (COVID-19 edition)]]
* [[outreach:Education/News/August 2020/Introductory Wikipedia Workshop with Future Engineers: First Step of Education Program|Introductory Wikipedia Workshop with Future Engineers: First Step of Education Program]]
* [[outreach:Education/News/August 2020/A picture is worth a thousand words: history students research pictures on Commons|A picture is worth a thousand words: history students research pictures on Commons]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೩:೩೩, ೨೩ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20345269 --&gt;

== This Month in Education: September 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 • Issue 9 • September 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/September 2020|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/September 2020/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/September 2020/Active autumn in the Polish wiki-education|Active autumn in the Polish wiki-education]]
* [[outreach:Education/News/September 2020/Cycle &quot;Caminos y voces de la educación con Wikipedia&quot;|Cycle &quot;Caminos y voces de la educación con Wikipedia&quot;]]
* [[outreach:Education/News/September 2020/Featured education community member of September 2020|Featured education community member of September 2020]]
* [[outreach:Education/News/September 2020/The Use of Wikipedia and Wikimedia Commons as tool for Module Development in the Philippines|The Use of Wikipedia and Wikimedia Commons as tool for Module Development in the Philippines]]
* [[outreach:Education/News/September 2020/Wikimedia Indonesia Education Team Launched Their Books About Wikipedia|Wikimedia Indonesia Education Team Launched Their Books About Wikipedia]]
* [[outreach:Education/News/September 2020/Wikimedia Serbia is organizing the first online Edu Wiki camp|Wikimedia Serbia is organizing the first online Edu Wiki camp]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೨:೪೯, ೨೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20463283 --&gt;

== Wikipedia Asian Month 2020 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2020]]

Hi WAM organizers and participants!

Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2020|Wikipedia Asian Month 2020]], which will take place in this November.

'''For organizers:'''

Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Organiser Guidelines|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to:

# use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[:m:Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team.
# Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2020'''.
# Inform your community members WAM 2020 is coming soon!!!
# If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki or PM us via facebook.

If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one.

'''For participants:'''

Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia Asian Month/QA|Q&amp;A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes!

'''Here are some updates from WAM team:'''
#	Due to the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. 
#	The international postal systems are not stable enough at the moment, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) 
#	Our team has created a [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/WAM2020 postcards and certification deliver progress (for tracking)|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. 

If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''jamie@asianmonth.wiki''').

Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2020

Sincerely yours,

[[:m:Wikipedia Asian Month 2020/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.10&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020&amp;oldid=20508138 --&gt;

== This Month in Education: October 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 • Issue 10 • October 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/October 2020|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/October 2020/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/October 2020/Collegiate Students Fight Historical Revisionism Through Online Wikipedia Edit-a-thon|Collegiate Students Fight Historical Revisionism Through Online Wikipedia Edit-a-thon]]
* [[outreach:Education/News/October 2020/Digital skills using Wikimedia Art + Feminism|Digital skills using Wikimedia Art + Feminism]]
* [[outreach:Education/News/October 2020/Editathon “¡No se olvida!” (We don’t forget!)|Editathon “¡No se olvida!” (We don’t forget!)]]
* [[outreach:Education/News/October 2020/Education news bytes|Education news bytes]]
* [[outreach:Education/News/October 2020/Featured education community member of October 2020|Featured education community member of October 2020]]
* [[outreach:Education/News/October 2020/Teaching Wikipedia at University of Tromsø with support from the Sámi Parliament|Teaching Wikipedia at University of Tromsø with support from the Sámi Parliament]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೨:೫೯, ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20514345 --&gt;

== ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯಾದ ತಿಂಗಳು ==

{{clear}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;background-color: #b0c4d9; border: 2px solid #000; padding: 5px 5px 5px 5px; &quot;
|-
|[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|50px|link=[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ_ಏಷ್ಯನ್_ತಿಂಗಳು_೨೦೨೦]]]]
|ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯಾದ ತಿಂಗಳು ವಾರ್ಷಿಕ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಯ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾದ ವಿಷಯದ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಸಮುದಾಯವು ತಮ್ಮ ಭಾಷೆಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳಿನ ಆನ್ಲೈನ್ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ_ಏಷ್ಯನ್_ತಿಂಗಳು_೨೦೨೦|ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ/ಭಾಗವಹಿಸಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ]].
|-
!colspan=&quot;2&quot;|ಈ ಎಡಿಟ್-ಅ-ಥಾನ್ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿ,ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --&lt;span style=&quot;background: linear-gradient(to right, #D1DBCB, ivory, #F3F3EA); letter-spacing: 1.5px;&quot;&gt;[[User:ಅನೂಪ್|★ Ano]][[User talk:ಅನೂಪ್|op✉]]&lt;/span&gt;
|}

--[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೪೯, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ (UTC)
{{clear}}
&lt;!-- Message sent by User:ಅನೂಪ್@knwiki using the list at https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:%E0%B2%85%E0%B2%A8%E0%B3%82%E0%B2%AA%E0%B3%8D/messagelist&amp;oldid=1015909 --&gt;

== This Month in Education: November 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 • Issue 11 • November 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/November 2020|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/November 2020/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/November 2020/Celebrating 10 years of student editing in the United States and Canada|Celebrating 10 years of student editing in the United States and Canada]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Cooperation in digital education – Wikimedia Polska conference|Cooperation in digital education – Wikimedia Polska conference]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Education Team 2020 Year End Review|Education Team 2020 Year End Review]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Featured education community members of 2020|Featured education community members of 2020]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Fifteen years of implementation of the Wikipedia Education Program in Serbia|Fifteen years of implementation of the Wikipedia Education Program in Serbia]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Hablon User Group and UP Internet Freedom Network Wikipedia Edit-a-thon|Hablon User Group and UP Internet Freedom Network Wikipedia Edit-a-thon]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Online trainings on Wikipedia with high school students of Kosova|Online trainings on Wikipedia with high school students of Kosova]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Photographics and free culture training in Cameroon and Switzerland|Photographics and free culture training in Cameroon and Switzerland]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/The article about Wiki-education in the science magazine|The article about Wiki-education in the science magazine]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/The first Online EduWiki Camp in Serbia|The first Online EduWiki Camp in Serbia]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Wikimedia Mexico’s Education Program celebrates Open Access Week 2020|Wikimedia Mexico’s Education Program celebrates Open Access Week 2020]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Wikipedia as a Tool to Educate and to Be Educated|Wikipedia as a Tool to Educate and to Be Educated]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೭:೧೫, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20831200 --&gt;

== This Month in Education: January 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 1 • January 2021&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/January 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/January 2021/Headlines|Headlines]] • [[metawiki:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/January 2021/Featured education community member of January 2021|Featured education community member of January 2021]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/Open Education Global 2020 Conference|Open Education Global 2020 Conference]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/Reading Wikipedia in Bolivia|Reading Wikipedia in Bolivia]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/The impact of war on young Wikimedians in Stepanakert|The impact of war on young Wikimedians in Stepanakert]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/The Possibility of Open-Access Learning Portals in the Philippines|The Possibility of Open-Access Learning Portals in the Philippines]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/Training Resources about Author’s Rights published by Wiki in Africa|Training Resources about Author’s Rights published by Wiki in Africa]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೭:೨೬, ೨೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20974633 --&gt;

== This Month in Education: January 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 1 • January 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/January 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/January 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/January 2021/Featured education community member of January 2021|Featured education community member of January 2021]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/Open Education Global 2020 Conference|Open Education Global 2020 Conference]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/Reading Wikipedia in Bolivia|Reading Wikipedia in Bolivia]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/The impact of war on young Wikimedians in Stepanakert|The impact of war on young Wikimedians in Stepanakert]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/The Possibility of Open-Access Learning Portals in the Philippines|The Possibility of Open-Access Learning Portals in the Philippines]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/Training Resources about Author’s Rights published by Wiki in Africa|Training Resources about Author’s Rights published by Wiki in Africa]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೫:೩೫, ೨೪ ಜನವರಿ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21000945 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter January 2021 ==

&lt;div style=&quot;border:6px black ridge; background:#EFE6E4;width:60%;&quot;&gt;

[[File:Envelope alt font awesome.svg|100px|right|link=:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe]]
Hello,&lt;br /&gt;
[[:m:CIS-A2K|CIS-A2K]] has published their newsletter for the month of January 2021. The edition includes details about these topics:
{{Div col|colwidth=30em}}
*Online meeting of Punjabi Wikimedians
*Marathi language fortnight
*Online workshop for active citizen groups
*Lingua Libre workshop for Marathi community
*Online book release event with Solapur University
*Punjabi Books Re-licensing
*Research needs assessment
*Wikipedia 20th anniversary celebration edit-a-thon
*Wikimedia Wikimeet India 2021 updates
{{Div col end|}}
Please read the complete newsletter '''[[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/January 2021|here]]'''.&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]&lt;/small&gt;.
&lt;/div&gt; [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೩, ೮ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೨೧ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=19307097 --&gt;

== This Month in Education: February 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 2 • February 2021&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/February 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/February 2021/Headlines|Headlines]] • [[metawiki:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/February 2021/Education news bytes|Wikimedia Education news bytes]]
* [[outreach:Education/News/February 2021/Featured education community member of February 2021|Featured education community member of February 2021]]
* [[outreach:Education/News/February 2021/Karvachar Wikiclub continues its activities online|Karvachar Wikiclub continues its activities online]]
* [[outreach:Education/News/February 2021/Over 4,000 references added|Over 4,000 more references added! 1Lib1Ref campaign in Poland]]
* [[outreach:Education/News/February 2021/Philippines Climate Change Translate-a-thon|Philippines Climate Change Translate-a-thon]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೭:೩೩, ೨೪ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21035028 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter February 2021 ==

&lt;div style=&quot;border:6px black ridge; background:#EFE6E4;width:60%;&quot;&gt;

[[File:Envelope alt font awesome.svg|100px|right|link=:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe]]
Hello,&lt;br /&gt;
[[:m:CIS-A2K|CIS-A2K]] has published their newsletter for the month of February 2021. The edition includes details about these topics:
{{Div col|colwidth=30em}}
*Wikimedia Wikimeet India 2021
*Online Meeting with Punjabi Wikimedians
*Marathi Language Day
*Wikisource Audiobooks workshop
*2021-22 Proposal Needs Assessment
*CIS-A2K Team changes
*Research Needs Assessment
*Gender gap case study
*International Mother Language Day

{{Div col end|}}
Please read the complete newsletter '''[[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/February 2021|here]]'''.&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]&lt;/small&gt;.
&lt;/div&gt;
[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೨೨, ೮ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೧ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=21092460 --&gt;

== This Month in Education: March 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 3 • March 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/March 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/March 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/March 2021/A Wikipedia Webinar for Indonesian Women Teachers|A Wikipedia Webinar for Indonesian Women Teachers]]
* [[outreach:Education/News/March 2021/Educational program of GLAM Macedonia|Educational program of GLAM Macedonia]]
* [[outreach:Education/News/March 2021/Filling Gaps - the Conference about Education in Poland|Filling the Gaps &amp; Open Education Week]]
* [[outreach:Education/News/March 2021/Featured education community member of March 2021|Meet this month's featured Wikimedia &amp; Education community member: Bara'a Zama'reh]]
* [[outreach:Education/News/March 2021/Using Wikipedia and Bridging the Gender Gap: In-Service training for Teachers in Philippines|Using Wikipedia and Bridging the Gender Gap: In-Service training for Teachers in Philippines]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೧:೪೬, ೨೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21247888 --&gt;

== This Month in Education: April 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 4 • April 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/April 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/April 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/April 2021/Collaboration with Brusov State University|Collaboration with Brusov State University]]
* [[outreach:Education/News/April 2021/Editing contest &quot;Meet Russia&quot;|Editing contest &quot;Meet Russia&quot;]]
* [[outreach:Education/News/April 2021/Educational project: Wikipedia at the University with the University Center for Economic-Administrative Sciences|Educational project: Wikipedia at the University with the University Center for Economic-Administrative Sciences (Centro Universitario de Ciencias Económico Administrativas (CUCEA)) of the University of Guadalajara]]
* [[outreach:Education/News/April 2021/Regional Meeting of Latin American Education by the EWOC|Regional Meeting of Latin American Education by the EWOC]]
* [[outreach:Education/News/April 2021/Students of the Faculty of Philosophy in Belgrade have started an internship program|Students of the Faculty of Philosophy in Belgrade have started an internship program]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೨೨:೪೮, ೨೫ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21372399 --&gt;

== Message from User:Mahiboob Gadadalli ==

ಇಮಾಮ ಅಹ್ಮದ ರಜಾ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಸೂಫಿ.ನೀವು ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನ ಎಂದು ನಮೂದಿಸಿದ್ದಿರಿ.{{unsigned|Mahiboob Gadadalli}} retrieved from https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=User:Ananth_subray(Bot)&amp;curid=120780&amp;diff=1035064&amp;oldid=948567

== This Month in Education: May 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 5 • May 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/May 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/May 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/May 2021/A Multimedia-Rich Wikiversity MOOC from Brazil|A Multimedia-Rich Wikiversity MOOC from Brazil]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/Featured education community member of May 2021|Meet this month's featured Wikimedia &amp; Education community member: Maria Weronika Kmoch]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/Offline workshop with Nikola Koperniku High School in Albania|Offline workshop with Nikola Koperniku High School in Albania]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/Wiki Education Program Organized with the University Students for the First time in Bangladesh|Wiki Education Program Organized with the University Students for the First time in Bangladesh]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/Wikimedia Commons workshop with high school students in Kosovo; Workshop with telecommunication students at University of Prishtina|Wikimedia Commons workshop with high school students in Kosovo]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/Wikipedia training for the Safeguardians of the Intangible Cultular Heritage|Wikipedia training for the Bearers of Intangible Cultural Heritage in Poland]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/“Writing a Wikipedia article isn’t as difficult and unimaginable as it seems”: A case for Wikipedia Education Program in Ukraine|“Writing a Wikipedia article isn’t as difficult and unimaginable as it seems”: A case for Wikipedia Education Program in Ukraine]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೭:೩೭, ೨೭ ಮೇ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21425406 --&gt;

== This Month in Education: June 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 6 • June 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/June 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/June 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/June 2021/Children writing for an encyclopedia – is it possible?|Can children write articles for a wiki encyclopedia?]]
* [[outreach:Education/News/June 2021/Editing contest &quot;Biosphere reserves in the world&quot;|Editing contest &quot;Biosphere reserves in the world&quot;]]
* [[outreach:Education/News/June 2021/Training &amp; workshop on Wikidata and Wikimedia Commons with students from Municipal Learning Center, Gurrakoc|Training &amp; workshop on Wikidata and Wikimedia Commons with students from Municipal Learning Center, Gurrakoc]]
* [[outreach:Education/News/June 2021/Wiki for Human Rights Campaign in the Philippines|Wiki for Human Rights Campaign in the Philippines]]
* [[outreach:Education/News/June 2021/Wiki-School program in Poland at the end of school year|Wikipedia makes children and teachers happy!]]
* [[outreach:Education/News/June 2021/Workshop with students of Language Faculty of Philology, University of Prishtina &quot;Hasan Prishtina&quot;|Workshop with the students of Language Faculty of Philology, University of Prishtina &quot;Hasan Prishtina&quot;]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೯:೫೭, ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21553405 --&gt;

== 2021 Wikimedia Foundation Board elections: Eligibility requirements for voters ==

Greetings,

The eligibility requirements for voters to participate in the 2021 Board of Trustees elections have been published. You can check the requirements on [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021#Eligibility_requirements_for_voters|this page]].

You can also verify your eligibility using the [https://meta.toolforge.org/accounteligibility/56 AccountEligiblity tool].

[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೩, ೩೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ (UTC)

&lt;small&gt;''Note: You are receiving this message as part of outreach efforts to create awareness among the voters.''&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&amp;oldid=21669859 --&gt;

== This Month in Education: July 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 7 • July 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/July 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/July 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/July 2021/UHI Editathon celebrates 10 years as a university|University celebrates 10th anniversary with an Editathon]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/A paper on Students' Attitudes Towards the Use of Wikipedia|A paper on Students' Attitudes Towards the Use of Wikipedia]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/Announcing the Training of Trainers program for Reading Wikipedia in the Classroom!|Announcing the Training of Trainers program for &quot;Reading Wikipedia in the Classroom&quot;]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/MOOC Conocimiento Abierto y Software Libre|MOOC Conocimiento Abierto y Software Libre]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/Leamos Wikipedia en Bolivia|Updates on the Leamos Wikipedia en Bolivia 2021]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/E-lessons on Wikipedia from Wikimedia Polska|Virtual lessons on Wikipedia from Wikimedia Polska for schools]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೯:೩೨, ೩ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21829196 --&gt;

== This Month in Education: August 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 8 • August 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/August 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/August 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/August 2021/Workshop for the Teachers from Poland|GLAM-wiki Summer in the City: Polish Teachers met in Warsaw]]
* [[outreach:Education/News/August 2021/Wikipedia for School – our largest article contest for Ukrainian teachers|Wikipedia for School – our largest article contest for Ukrainian teachers]]
* [[outreach:Education/News/August 2021/The importance of Social Service: Modality of educational linkage with ITESM, Querétaro campus and Wikimedia Mexico|The importance of Social Service: Modality of educational linkage with ITESM, Querétaro campus and Wikimedia Mexico]]
* [[outreach:Education/News/August 2021/&quot;Searching for the unschooling vibes around Wikipedia&quot; at the Wikimania 2021|Wikimania 2021 and the unschooling vibes around Wikipedia by Wikimedia Polska, Education team]]
* [[outreach:Education/News/August 2021/Open Foundation West Africa Introduces KIWIX Offline to the National Association of Graduate Teachers|Open Foundation West Africa Introduces KIWIX Offline to the National Association of Graduate Teachers]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೩:೩೭, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21914750 --&gt;

== This Month in Education: September 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 9 • September 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/September 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/September 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/September 2021/Cultural history on Wikipedia|Cultural history on Wikipedia]]
* [[outreach:Education/News/September 2021/Education program in Ukraine is finally back to offline|Education program in Ukraine is finally back to offline!]]
* [[outreach:Education/News/September 2021/Reading Wikipedia in the Classroom Module Distribution in the Philippines|Reading Wikipedia in the Classroom Module Distribution in the Philippines]]
* [[outreach:Education/News/September 2021/Senior Citizens WikiTown 2021: Týn nad Vltavou|Senior Citizens WikiTown 2021: Týn nad Vltavou]]
* [[outreach:Education/News/September 2021/WikiXLaEducación: New contest to include articles about education on Wikipedia|#WikiXLaEducación: New contest to include articles about education on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೯:೪೩, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22072998 --&gt;

== Wikipedia Asian Month 2021 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Hi [[m:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]] organizers and participants!
Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[Wikipedia Asian Month 2021]], which will take place in this November.

'''For organizers:'''

Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to:

# use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[m:Wikipedia Asian Month/Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants' will not be able to receive the prize from Wikipedia Asian Month team.
# Add your language projects and organizer list to the [[m:Template:Wikipedia Asian Month 2021 Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2021'''.
# Inform your community members Wikipedia Asian Month 2021 is coming soon!!!
# If you want Wikipedia Asian Month team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth Twitter], or you want to share your Wikipedia Asian Month experience / achievements on [https://asianmonth.wiki/ our blog], feel free to send an email to [mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki] or PM us via Facebook.

If you want to hold a thematic event that is related to Wikipedia Asian Month, a.k.a. [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Events|Wikipedia Asian Month sub-contest]]. The process is the same as the language one.

'''For participants:'''

Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules#How to Participate in Contest?|event regulations]] and [[m:Wikipedia Asian Month 2021/FAQ|Q&amp;A information]]. Just join us! Let's edit articles and win the prizes!

'''Here are some updates from Wikipedia Asian Month team:'''

# Due to the [[m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones.
# The international postal systems are not stable enough at the moment, Wikipedia Asian Month team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!)
# Our team has created a [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Postcards and Certification|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status.

If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the Wikipedia Asian Month team via emailing '''[Mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki]''' or discuss on the meta talk page. If it's urgent, please contact the leader directly ('''[Mailto:&amp;#x20;Jamie@asianmonth.wiki jamie@asianmonth.wiki]''').

Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2021

Sincerely yours,

[[m:Wikipedia Asian Month 2021/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.10
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Reke@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=20538644 --&gt;

== This Month in Education: October 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 10 • October 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/October 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/October 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/October 2021/1st joint contest Wikimedia UG Georgia and the Ministry of Education of Georgia.|1st joint contest Wikimedia UG Georgia and the Ministry of Education of Georgia]]
* [[outreach:Education/News/October 2021/Promoting more inclusive and equitable support for the Wikimedia Education community|Promoting more inclusive and equitable support for the Wikimedia Education community]]
* [[outreach:Education/News/October 2021/The Second Online EduWiki Camp in Serbia|The Second Online EduWiki Camp in Serbia]]
* [[outreach:Education/News/October 2021/University courses in the UK|Higher and further education courses in the UK]]
* [[outreach:Education/News/October 2021/Wikipedia on Silesia Cieszyn in Poland|Wikipedia on Silesia Cieszyn in Poland and in Czech Republic]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೫:೪೦, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22208730 --&gt;

== This Month in Education: November 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 11 • November 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/November 2021|Contents]] • [[m:Education/Newsletter/November 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Education/News/November 2021/We talked about EduWiki Outreach Collaborators and how Wikimedia Serbia played a role being a part of it|We talked about EduWiki Outreach Collaborators and how Wikimedia Serbia played a role being a part of it]]
* [[m:Education/News/November 2021/Welcome to Meta!|Welcome to Meta!]]
* [[m:Education/News/November 2021/Wikipedia Education Program in Ukraine in 2021|Wikipedia Education Program in Ukraine in 2021]]
* [[m:Education/News/November 2021/Wikipedia and Education Mentorship Program-Serbia and Philippines Partnership|Wikipedia and Education Mentorship Program-Serbia and Philippines Partnership]]
* [[m:Education/News/November 2021/Launch of the Wikimedia Research Fund!|Launch of the Wikimedia Research Fund!]]
* [[m:Education/News/November 2021/Education projects in the Land of Valencia|Education projects in the Land of Valencia]]
* [[m:Education/News/November 2021/A Hatch-Tyap-Wikipedia In-person Training Event|A Hatch-Tyap-Wikipedia In-person Training Event]]
* [[m:Education/News/November 2021/Celebrating Sq Wikipedia Birthday with the Vasil Kamami High School students|Celebrating Sq Wikipedia Birthday with the Vasil Kamami High School students]]
* [[m:Education/News/November 2021/Celebrating Wikidata with the Nikola Koperniku High School students|Celebrating Wikidata with the Nikola Koperniku High School students]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೬:೧೮, ೨೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22360687 --&gt;

== This Month in Education: January 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 1 • January 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/30-h Wikipedia Article Writing Challenge|30-h Wikipedia Article Writing Challenge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Announcing Wiki Workshop 2022|Announcing Wiki Workshop 2022]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Final exhibition about Cieszyn Silesia region|Final exhibition about Cieszyn Silesia region]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Join us this February for the EduWiki Week|Join us this February for the EduWiki Week]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Offline Education project WikiChallenge closed its third edition|Offline Education project WikiChallenge closed its third edition]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Reading Wikipedia in the Classroom ToT Experience of a Filipina Wikimedian|Reading Wikipedia in the Classroom ToT Experience of a Filipina Wikimedian]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Welcoming new trainers of the Reading Wikipedia in the Classroom program|Welcoming new trainers of the Reading Wikipedia in the Classroom program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Wikimedia Israel’s education program: Students enrich Hebrew Wiktionary with Biblical expressions still in use in modern Hebrew|Wikimedia Israel’s education program: Students enrich Hebrew Wiktionary with Biblical expressions still in use in modern Hebrew]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೭:೨೮, ೨೪ ಜನವರಿ ೨೦೨೨ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22669905 --&gt;

== CIS - A2K Newsletter January 2022 ==

Dear Wikimedian,

Hope you are doing well. As the continuation of the CIS-A2K Newsletter, here is the newsletter for the month of January 2022.

This is the first edition of 2022 year. In this edition, you can read about:
* Launching of WikiProject Rivers with Tarun Bharat Sangh
* Launching of WikiProject Sangli Biodiversity with Birdsong
* Progress report 

Please find the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/January 2022|here]]. Thank you [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೮:೧೩, ೪ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೨ (UTC)

&lt;small&gt;
Nitesh Gill (CIS-A2K)
&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=21925587 --&gt;

== This Month in Education: February 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English ... {{int:please-translate}}
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 2 • February 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Open Foundation West Africa Expands Open Movement With UHAS|Open Foundation West Africa Expands Open Movement With UHAS]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Celebrating the 18th anniversary of Ukrainian Wikipedia|Celebrating the 18th anniversary of Ukrainian Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Integrating Wikipedia in the academic curriculum in a university in Mexico|Integrating Wikipedia in the academic curriculum in a university in Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Results of &quot;Reading Wikipedia&quot; workshop in the summer school of Plan Ceibal in Uruguay|Results of &quot;Reading Wikipedia&quot; workshop in the summer school of Plan Ceibal in Uruguay]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/WikiFundi, offline editing plateform : last release notes and how-tos|WikiFundi, offline editing plateform : last release notes and how-tos]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Writing Wikipedia as an academic assignment in STEM fields|Writing Wikipedia as an academic assignment in STEM fields]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/The Learning and Connection – 1Lib1Ref with African Librarians|The Learning and Connection – 1Lib1Ref with African Librarians]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೫:೦೯, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೨ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22886200 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter February 2022 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]

Dear Wikimedian,

Hope you are doing well. As you know CIS-A2K updated the communities every month about their previous work through the Newsletter. This message is about February 2022 Newsletter. In this newsletter, we have mentioned our conducted events, ongoing events and upcoming events.

;Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Launching of WikiProject Rivers with Tarun Bharat Sangh|Wikimedia session with WikiProject Rivers team]]
* [[:m:Indic Wikisource Community/Online meetup 19 February 2022|Indic Wikisource online meetup]]
* [[:m:International Mother Language Day 2022 edit-a-thon]]
* [[c:Commons:Pune_Nadi_Darshan_2022|Wikimedia Commons workshop for Rotary Water Olympiad team]]

; Ongoing events
* [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022|Indic Wikisource Proofreadthon March 2022]] - You can still participate in this event which will run till tomorrow.

;Upcoming Events
* [[:m:International Women's Month 2022 edit-a-thon|International Women's Month 2022 edit-a-thon]] - The event is 19-20 March and you can add your name for the participation.
* [[c:Commons:Pune_Nadi_Darshan_2022|Pune Nadi Darshan 2022]] - The event is going to start by tomorrow. 
* Annual proposal - CIS-A2K is currently working to prepare our next annual plan for the period 1 July 2022 – 30 June 2023

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/February 2022|here]]. Thank you [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೪೮, ೧೪ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೨ (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=22871201 --&gt;

== This Month in Education: March 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English... Please help translate to your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 3 • March 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Arte+Feminismo Pilipinas:Advocacy on Women Empowerment|Arte+Feminismo Pilipinas:Advocacy on Women Empowerment]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/The edit-a-thon on Serbian Wikipedia on the occasion of Edu Wiki Week|The edit-a-thon on Serbian Wikipedia on the occasion of Edu Wiki Week]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Call for Participation: Higher Education Survey|Call for Participation: Higher Education Survey]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Collection of Good Practices in Wikipedia Education|Collection of Good Practices in Wikipedia Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Conversation: Open education in the Wikimedia Movement views from Latin America|Conversation: Open education in the Wikimedia Movement views from Latin America]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/EduWiki Week 2022, celebrations and learnings|EduWiki Week 2022, celebrations and learnings]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/EduWiki Week in Armenia|EduWiki Week in Armenia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Open Education Week at the Universidad Autónoma de Nuevo León|Open Education Week at the Universidad Autónoma de Nuevo León]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Wikipedia + Education Talk With Leonard Hagan|Wikipedia + Education Talk With Leonard Hagan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Wikimedia Israel cooperates with Yad Vashem in developing a training course for teachers|Wikimedia Israel cooperates with Yad Vashem in developing a training course for teachers]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೬:೫೭, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೨ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23020683 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter March 2022 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedians,

Hope you are doing well. As you know CIS-A2K updated the communities every month about their previous work through the Newsletter. This message is about March 2022 Newsletter. In this newsletter, we have mentioned our conducted events and ongoing events.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Wikimedia session in Rajiv Gandhi University, Arunachal Pradesh|Wikimedia session in Rajiv Gandhi University, Arunachal Pradesh]]
* [[c:Commons:RIWATCH|Launching of the GLAM project with RIWATCH, Roing, Arunachal Pradesh]]
* [[c:Commons:Pune_Nadi_Darshan_2022|Wikimedia Commons workshop for Rotary Water Olympiad team]]
* [[:m:International Women's Month 2022 edit-a-thon]]
* [[:m:Indic Wikisource Proofreadthon March 2022]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Relicensing &amp; digitisation of books, audios, PPTs and images in March 2022|Relicensing &amp; digitisation of books, audios, PPTs and images in March 2022]]
* [https://msuglobaldh.org/abstracts/ Presentation on A2K Research in a session on 'Building Multilingual Internets']

; Ongoing events
* [[c:Commons:Pune_Nadi_Darshan_2022|Wikimedia Commons workshop for Rotary Water Olympiad team]]
* Two days of edit-a-thon by local communities [Punjabi &amp; Santali]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/March 2022|here]]. Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 09:33, 16 April 2022 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/Indic_VPs&amp;oldid=22433435 --&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=23065615 --&gt;

== This Month in Education: April 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English... Please help translate to your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 4 • April 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/Audio-Educational Seminar of Wikimedia Mexico|Audio-Educational Seminar of Wikimedia Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/Dagbani Wikimedians using digital TV broadcast to train Wikipedia contributors in Ghana|Dagbani Wikimedians using digital TV broadcast to train Wikipedia contributors in Ghana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/Digital Education &amp; The Open Space With Herbert Acheampong|Digital Education &amp; The Open Space With Herbert Acheampong]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/HerStory walks as a part of edit-a-thons|HerStory walks as a part of edit-a-thons]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/Join us for Wiki Workshop 2022|Join us for Wiki Workshop 2022]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/The youngest member of Tartu Wikiclub is 15-year-old student|The youngest member of Tartu Wikiclub is 15-year-old student]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೨:೫೧, ೨೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೨ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23177152 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter April 2022 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedians,

I hope you are doing well. As you know CIS-A2K updated the communities every month about their previous work through the Newsletter. This message is about April 2022 Newsletter. In this newsletter, we have mentioned our conducted events, ongoing events and upcoming events.

; Conducted events
* [[:m:Grants talk:Programs/Wikimedia Community Fund/Annual plan of the Centre for Internet and Society Access to Knowledge|Annual Proposal Submission]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Digitisation session with Dakshin Bharat Jain Sabha|Digitisation session with Dakshin Bharat Jain Sabha]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Wikimedia Commons sessions of organisations working on river issues|Training sessions of organisations working on river issues]]
* Two days edit-a-thon by local communities
* [[:m:CIS-A2K/Events/Digitisation review and partnerships in Goa|Digitisation review and partnerships in Goa]]
* [https://www.youtube.com/watch?v=3WHE_PiFOtU&amp;ab_channel=JessicaStephenson Let's Connect: Learning Clinic on Qualitative Evaluation Methods]

; Ongoing events
* [[c:Commons:Pune_Nadi_Darshan_2022|Wikimedia Commons workshop for Rotary Water Olympiad team]]

; Upcoming event
* [[:m:CIS-A2K/Events/Indic Wikisource Plan 2022-23|Indic Wikisource Work-plan 2022-2023]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/April 2022|here]]. Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 15:47, 11 May 2022 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=23065615 --&gt;

== This Month in Education: May 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 5 • May 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[Education/News/May 2022/Wiki Hackathon in Kwara State|Wiki Hackathon in Kwara State]]
* [[Education/News/May 2022/Introduction of the Wikimedia Fan Club to Kwara State University Malete|Introduction of the Wikimedia Fan Club to Kwara State University Malete]]
* [[Education/News/May 2022/Education in Kosovo|Education in Kosovo]]
* [[Education/News/May 2022/Bringing the Wikiprojects to the Island of Catanduanes|Bringing the Wikiprojects to the Island of Catanduanes]]
* [[Education/News/May 2022/Tyap Wikipedia Goes Live|Tyap Wikipedia Goes Live]]
* [[Education/News/May 2022/Spring 1Lib1Ref edition in Poland|Spring 1Lib1Ref edition in Poland]]
* [[Education/News/May 2022/Tyap Editors Host Maiden Wiktionary In-person Training Workshop|Tyap Editors Host Maiden Wiktionary In-person Training Workshop]]
* [[Education/News/May 2022/Wikibooks project in teaching|Wikibooks project in teaching]]
* [[Education/News/May 2022/Africa Eduwiki Network Hosted Conversation about Wikimedian in Education with Nebojša Ratković|Africa Eduwiki Network Hosted Conversation about Wikimedian in Education with Nebojša Ratković]]
* [[Education/News/May 2022/My Journey In The Wiki-Space By Thomas Baah|My Journey In The Wiki-Space By Thomas Baah]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education| Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೨:೪೩, ೧ ಜೂನ್ ೨೦೨೨ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23282386 --&gt;

== This Month in Education: May 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 5 • May 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[m:Education/News/May 2022/Wiki Hackathon in Kwara State|Wiki Hackathon in Kwara State]]
* [[m:Education/News/May 2022/Introduction of the Wikimedia Fan Club to Kwara State University Malete|Introduction of the Wikimedia Fan Club to Kwara State University Malete]]
* [[m:Education/News/May 2022/Education in Kosovo|Education in Kosovo]]
* [[m:Education/News/May 2022/Bringing the Wikiprojects to the Island of Catanduanes|Bringing the Wikiprojects to the Island of Catanduanes]]
* [[m:Education/News/May 2022/Tyap Wikipedia Goes Live|Tyap Wikipedia Goes Live]]
* [[m:Education/News/May 2022/Spring 1Lib1Ref edition in Poland|Spring 1Lib1Ref edition in Poland]]
* [[m:Education/News/May 2022/Tyap Editors Host Maiden Wiktionary In-person Training Workshop|Tyap Editors Host Maiden Wiktionary In-person Training Workshop]]
* [[m:Education/News/May 2022/Wikibooks project in teaching|Wikibooks project in teaching]]
* [[m:Education/News/May 2022/Africa Eduwiki Network Hosted Conversation about Wikimedian in Education with Nebojša Ratković|Africa Eduwiki Network Hosted Conversation about Wikimedian in Education with Nebojša Ratković]]
* [[m:Education/News/May 2022/My Journey In The Wiki-Space By Thomas Baah|My Journey In The Wiki-Space By Thomas Baah]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education| Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೨:೫೪, ೧ ಜೂನ್ ೨೦೨೨ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23351176 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter May 2022 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedians,

I hope you are doing well. As you know CIS-A2K updated the communities every month about their previous work through the Newsletter. This message is about May 2022 Newsletter. In this newsletter, we have mentioned our conducted events, and ongoing and upcoming events.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Punjabi Wikisource Community skill-building workshop|Punjabi Wikisource Community skill-building workshop]]
* [[:c:Commons:Pune_Nadi_Darshan_2022|Wikimedia Commons workshop for Rotary Water Olympiad team]]

; Ongoing events 
* [[:m:CIS-A2K/Events/Assamese Wikisource Community skill-building workshop|Assamese Wikisource Community skill-building workshop]]

; Upcoming event
* [[:m:User:Nitesh (CIS-A2K)/June Month Celebration 2022 edit-a-thon|June Month Celebration 2022 edit-a-thon]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/May 2022|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscibe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]].  &lt;/small&gt;

Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 12:23, 14 June 2022 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=23065615 --&gt;

== This Month in Education: June 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 6 • June 2022&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Black Lunch Table: Black History Month with Igbo Wikimedians User Group|Black Lunch Table: Black History Month with Igbo Wikimedians User Group]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Bolivian Teachers Welcomed Wikipedia in their Classroom|Bolivian Teachers Welcomed Wikipedia in their Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Educational program &amp; Wikivoyage in Ukrainian University|Educational program &amp; Wikivoyage in Ukrainian University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/The Great Learning and Connection: Experience from AFLIA|The Great Learning and Connection: Experience from AFLIA]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/New Mexico Students Join Wikimedia Movement Through WikiForHumanRights Campaign|New Mexico Students Join Wikimedia Movement Through WikiForHumanRights Campaign]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/The school wiki-project run by a 15 year old student came to an end|The school wiki-project run by a 15 year old student came to an end]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/The students of Kadir Has University, Istanbul contribute Wikimedia projects in &quot;Civic Responsibility Project&quot; course|The students of Kadir Has University, Istanbul contribute Wikimedia projects in &quot;Civic Responsibility Project&quot; course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Wiki Trip with Vasil Kamami Wikiclub to Berat, the town of one thousand windows|Wiki Trip with Vasil Kamami Wikiclub to Berat, the town of one thousand windows]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Wikiclubs in Albania|Wikiclubs in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Wikidata in the classroom FGGC Bwari Experience|Wikidata in the classroom FGGC Bwari Experience]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Wikipedia and Secondary Schools in Aotearoa New Zealand|Wikipedia and Secondary Schools in Aotearoa New Zealand]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/А large-scale online course for teaching beginners to work in Wikipedia has been developed in Russia|А large-scale online course for teaching beginners to work in Wikipedia has been developed in Russia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೮:೫೦, ೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೨ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23406065 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter June 2022 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Hope you are doing well. As you know CIS-A2K updated the communities every month about their previous work through the Newsletter. This message is about June 2022 Newsletter. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted events.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Assamese Wikisource Community skill-building workshop|Assamese Wikisource Community skill-building workshop]]
* [[:m:June Month Celebration 2022 edit-a-thon|June Month Celebration 2022 edit-a-thon]]
* [https://pudhari.news/maharashtra/pune/228918/%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%AC%E0%A4%B3%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%9A-%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80-%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%80-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%A8-%E0%A4%A1%E0%A5%89-%E0%A4%85%E0%A4%B6%E0%A5%8B%E0%A4%95-%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%A4-%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%9A%E0%A5%87-%E0%A4%AE%E0%A4%A4/ar Presentation in Marathi Literature conference]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/June 2022|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscibe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]].  &lt;/small&gt;

Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 12:23, 19 July 2022 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=23409969 --&gt;

== This Month in Education: July 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 7 • July 2022&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/Wikimedia Chile launched a teacher guidebook with Wiki tools for Heritage Education|Wikimedia Chile launched a teacher guidebook with Wiki tools for Heritage Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/Wikimedia Serbia received a new accreditation for the professional development program|Wikimedia Serbia received a new accreditation for the professional development program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/Wikimedia for Illiterate Persons|Wikimedia for Illiterate Persons]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/EtnoWiki edit-a-thon in Poland|Polish Wikipedia is enriched with new EtnoWiki content]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/Career Education through Wikipedia|Career Education through Wikipedia]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೭:೩೯, ೩ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೨ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23607963 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter July 2022 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedians,

Hope everything is fine. As CIS-A2K update the communities every month about their previous work via the Newsletter. Through this message, A2K shares its July 2022 Newsletter. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted events.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Partnerships with Marathi literary institutions in Hyderabad|Partnerships with Marathi literary institutions in Hyderabad]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/O Bharat Digitisation project in Goa Central library|O Bharat Digitisation project in Goa Central Library]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Partnerships with organisations in Meghalaya|Partnerships with organisations in Meghalaya]]

; Ongoing events
* Partnerships with Goa University, authors and language organisations 

; Upcoming events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Gujarati Wikisource Community skill-building workshop|Gujarati Wikisource Community skill-building workshop]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/July 2022|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscibe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 15:10, 17 August 2022 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=23554204 --&gt;

== This Month in Education: August 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 8 • August 2022&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/The Making of a Certified Trainer of Reading Wikipedia in the Classroom|The Making of a Certified Trainer of Reading Wikipedia in the Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Wikimania SDGs 2022: The Kwara Experience|Wikimania SDGs 2022: The Kwara Experience]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/An adapted Module teacher’s guide in Yoruba and English about Reading Wikipedia in the Classroom in Nigeria is now available on Commons|An adapted Module teacher’s guide in Yoruba and English about Reading Wikipedia in the Classroom in Nigeria is now available on Commons]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Reading Wikipedia in the Classroom Kwara, Nigeria: The Trainers Experience|Reading Wikipedia in the Classroom Kwara, Nigeria: The Trainers Experience]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Edu Wiki Camp 2022 in Serbia: Together again|Edu Wiki Camp 2022 in Serbia: Together again]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Reading Wikipedia in the Classroom Program Nigeria: The Teacher experience |Reading Wikipedia in the Classroom Program Nigeria: The Teacher experience]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Wiki For Senior Citizens|Wiki For Senior Citizens]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/WikiLoves SDGs Nigeria Tours Kwara State University Malete|WikiLoves SDGs Nigeria Tours Kwara State University Malete]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Wikiteka project in Poland - summertime|Wikiteka project in Poland - summertime]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೬:೦೦, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23758285 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter August 2022 ==

&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Really sorry for sending it in English.&lt;/small&gt;

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Hope everything is fine. As CIS-A2K update the communities every month about their previous work via the Newsletter. Through this message, A2K shares its August 2022 Newsletter. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted events.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Relicensing of Konkani &amp; Marathi books|Relicensing of Konkani &amp; Marathi books]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Inauguration of Digitised O Bharat volumes on Wikimedia Commons by CM of Goa state|Inauguration of Digitised O Bharat volumes on Wikimedia Commons by CM of Goa state]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Meeting with Rashtrabhasha Prachar Samiti on Hindi Books Digitisation Program|Meeting with Rashtrabhasha Prachar Samiti on Hindi Books Digitisation Program]]

; Ongoing events
* Impact report

; Upcoming events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Gujarati Wikisource Community skill-building workshop|Gujarati Wikisource Community skill-building workshop]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/August 2022|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscibe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 06:51, 22 September 2022 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=23554204 --&gt;

== This Month in Education: September 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 9 • September 2022&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/OpenEdu.ch: centralising training documents, a platform for the teachers' community in Switzerland|OpenEdu.ch: centralising training documents, a platform for the teachers' community in Switzerland]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/Senior Citizens WikiTown 2022: Exploring Olomouc and its heritage|Senior Citizens WikiTown 2022: Exploring Olomouc and its heritage]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/Wikimedia Research Fund|Wikimedia Research Fund]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/Wikimedia Youths Commemorate the International Youth Day 2022 in an exciting way across the globe|Wikimedia Youths Commemorate the International Youth Day 2022 in an exciting way across the globe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/Wikipedia, Education, and the Crisis of Information|Wikipedia, Education, and the Crisis of Information]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೬:೫೫, ೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23879722 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter September 2022 ==

&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Apologies for sending it in English, feel free to translate it into your language.&lt;/small&gt;

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedians,

Hope everything is well. Here is the CIS-A2K's for the month of September Newsletter, a few conducted events are updated in it. Through this message, A2K shares its September 2022 Newsletter. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted events.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Meeting with Ecological Society &amp; Prof Madhav Gadgil|Meeting with Ecological Society &amp; Prof Madhav Gadgil]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Relicensing of 10 books in Marathi|Relicensing of 10 books in Marathi]]
* [[:m:Grants:APG/Proposals/2020-2021 round 2/The Centre for Internet and Society/Impact report form|Impact report 2021-2022]]4
* [[:m:CIS-A2K/Events/Gujarati Wikisource Community skill-building workshop|Gujarati Wikisource Community skill-building workshop]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/September 2022|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscibe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೪೧, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=23856279 --&gt;

== You are invited to join/orginize Wikipedia Asain Month 2022 ! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2022|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2022]]

Hi WAM organizers and participants!

Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]], which will take place in this November.

'''For organizers:'''

Here are the [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Rules|basic guidance and regulations]]  for organizers. Please remember to:

# use '''[https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wikipedia_asian_month_2022/overview/ Wikipedia Asian Month 2022 Programs &amp; Events Dashboard.]''' , or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team.
# Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Communities and Organizers|meta page]] 1 week before '''your campaign start date'''.
# Inform your community members WAM 2022 is coming!!!
# If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki.

If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one.

'''For participants:'''

Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/FAQ|Q&amp;A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes!

'''Here are some updates from WAM team:'''
#	Based on the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic situation in different region, this year we still suggest all the Edit-a-thons are online, but you are more then welcome to organize local offline events. 
#	The international postal systems are not stable, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers a [[:m:Wikipedia Asian Month 2022/Barnstars|digital Barnstars]]. 

If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''reke@wikimedia.tw''').

Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2022

Sincerely yours,

 [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2022.10&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joycewikiwiki@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&amp;oldid=23975688 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter October 2022 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Hope everything is well. CIS-A2K's monthly Newsletter is here which is for the month of October. A few conducted events are updated in the Newsletter. Through this message, A2K wants your attention towards its October 2022 work. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted and upcoming events.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Meeting with Wikimedia France on Lingua Libre collaboration|Meeting with Wikimedia France on Lingua Libre collaboration]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Meeting with Wikimedia Deutschland on Wikibase &amp; Wikidata collaboration|Meeting with Wikimedia Deutschland on Wikibase &amp; Wikidata collaboration]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Filmi datathon workshop|Filmi datathon workshop]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Wikimedia session on building archive at ACPR, Belagavi|Wikimedia session on building archive at ACPR, Belagavi]]

; Upcoming event 
* [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022|Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/October 2022|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscibe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೦, ೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=23972096 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter November 2022 ==

&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Please feel free to translate it into your language.&lt;/small&gt;

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Hope everything is well. CIS-A2K's monthly Newsletter is here which is for the month of November. A few conducted events are updated in the Newsletter. Through this message, A2K wants your attention towards its November 2022 work. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted and upcoming events.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Wikibase orientation session in Pune Nagar Vachan Mandir library|Digitisation &amp; Wikibase presentation in PNVM]]
* [[:m:Indic Wikisource Community/Online meetup 12 November 2022|Indic Wikisource Community/Online meetup 12 November 2022]]
* [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022|Indic Wikisource proofread-a-thon November 2022]]

; Upcoming event 
* [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|Indic Wiki Improve-a-thon 2022]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/November 2022|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscibe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 16:28, 7 December 2022 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=23972096 --&gt;

== This Month in Education: End of the 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 10 • October–November 2022&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/End of the 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/End of the 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/2nd Latin American Regional Meeting on Education|2nd Latin American Regional Meeting on Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Adopting Wikipedia for Secondary School Students in Nigeria Classroom|Adopting Wikipedia for Secondary School Students in Nigeria Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Celebrating 2022 Vibrance in Kwara State University Malete|Celebrating 2022 Vibrance in Kwara State University Malete]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Celebrating the Wikipedia and Wikidata Birthday in school|Celebrating the Wikipedia and Wikidata Birthday in school]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Report on school libraries in Poland for the Wikiteka project|Report on school libraries in Poland for the Wikiteka project]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Wiki For Senior Citizens Network|Wiki For Senior Citizens Network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/WikiEducation, Educational practices and experiences in Mexico with Wikipedia and other open resources|WikiEducation, Educational practices and experiences in Mexico with Wikipedia and other open resources]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Wikimedia &amp; Education Workshops: a Wiki Movimento Brasil initiative|Wikimedia &amp; Education Workshops: a Wiki Movimento Brasil initiative]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/An event at the National History Museum in Tirana|An event at the National History Museum in Tirana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Students 24-hour competition on Wikipedia article writing|Students 24-hour competition on Wikipedia article writing]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Wiki-Data a Giant at 10|Wiki-Data a Giant at 10]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/WikiGraphers: Visualizing Open Knowledge|WikiGraphers: Visualizing Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Wikimedia Israel’s Educational Innovation: “Students Write Wikipedia” as a Matriculation-Exam Alternative|Wikimedia Israel’s Educational Innovation: “Students Write Wikipedia” as a Matriculation-Exam Alternative]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Wikimedia Morocco User Group Empowers Moroccan Teachers to Use Wikipedia in the Classroom |Wikimedia Morocco User Group Empowers Moroccan Teachers to Use Wikipedia in the Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Wikimedia Russia has released the &quot;Introduction to Wikipedia&quot; textbook|Wikimedia Russia has released the &quot;Introduction to Wikipedia&quot; textbook]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/“Wikipedia for School” contest was held in Ukraine for the third time|“Wikipedia for School” contest was held in Ukraine for the third time]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Announcing the Wikipedia &amp; Education User Group Election Results|Announcing the Wikipedia &amp; Education User Group Election Results]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೨:೨೬, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24091294 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter December 2022 ==

&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Please feel free to translate it into your language.&lt;/small&gt;

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Hope everything is well. CIS-A2K's monthly Newsletter is here which is for the month of December. A few conducted events are updated in the Newsletter. Through this message, A2K wants your attention towards its December 2022 work. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted and upcoming events/activities.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Launching of GLAM projects in Aurangabad|Launching of GLAM projects in Aurangabad]]
* [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022/Online Meetup 10 Dec 2022|Online Meetup 10 Dec 2022 (Indic Wiki Improve-a-thon 2022)]]
* [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|Indic Wiki Improve-a-thon 2022]]

; Upcoming event 
* Mid-term Report 2022-2023

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/December 2022|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscibe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 16:23, 7 January 2023 (UTC)

&lt;small&gt;On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]&lt;/small&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=24192124 --&gt;

== This Month in Education: January 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 1 • January 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Educational Projects 2023-1 in Mexico|Educational Projects 2023-1 in Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Integration of Wikipedia in Ukrainian universities – teacher-led and student-led|Integration of Wikipedia in Ukrainian universities – teacher-led and student-led]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Transitional Justice in Kosovo edit-a-thon and Partnership with Faculty of Electrical and Computer Engineering - University of Prishtina|Transitional Justice in Kosovo edit-a-thon and Partnership with Faculty of Electrical and Computer Engineering - University of Prishtina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Wikidata Citation Hunt Program for secondary school students, Dubai|Wikidata Citation Hunt Program for secondary school students, Dubai]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Wikipedia edit-a-thon with students from Art Faculty - University of Prishtina|Wikipedia edit-a-thon with students from Art Faculty - University of Prishtina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Тeacher from Belgrade got a reward for using Wikibooks in teaching|Тeacher from Belgrade got a reward for using Wikibooks in teaching]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೩:೦೨, ೬ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೩ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24472891 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter January 2023 ==

&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Please feel free to translate it into your language.&lt;/small&gt;

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedians,

Hope everything is well. CIS-A2K's monthly Newsletter is here which is for the month of December. A few conducted events are updated in the Newsletter. Through this message, A2K wants your attention towards its January 2023 tasks. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted and upcoming events/activities.

; Conducted events
* [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|Indic Wiki Improve-a-thon 2022]]
* [[:m:Growing Local Language Content on Wikipedia (Project Tiger 2.0)/Writing Contest/Community Training 2022|Project Tiger 2.0 Training]]
* [[:m:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/Annual plan of the Centre for Internet and Society Access to Knowledge/Midpoint Report|Mid-term Report 2022-2023]]

; Upcoming event 
* [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2023 Datathon|International Mother Language Day 2023 Datathon]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/January 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscibe this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 18:03, 12 February 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=24497260 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter Feburary 2023 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Hope everything is fine. CIS-A2K's monthly Newsletter is here which is for the month of February. A few conducted events are updated in the Newsletter. Through this message, A2K wants your attention towards its February 2023 tasks and towards upcoming events. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted and upcoming events/activities.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Digitization &amp; Documentation of Cultural Heritage and Literature in Meghalaya|Digitization &amp; Documentation of Cultural Heritage and Literature in Meghalaya]]
* [[:d:Wikidata:WikiProject India/Events/International Mother Language Day 2023 Datathon|International Mother Language Day 2023 Datathon]]
* Wikidata Online Session

; Upcoming event 
* March Month Activity on Wikimedia Commons
* [[:m:CIS-A2K/Events/Hindi Wikisource Community skill-building workshop|Hindi Wikisource Community skill-building workshop]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/February 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 04:50, 8 March 2023 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=24671601 --&gt;

== This Month in Education: February 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 2 • February 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/A Strategic Direction for a Massive Online Course for Educators in Brazil|A Strategic Direction for a Massive Online Course for Educators in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Alliance Funding for Wikipedia as a school resource in Tāmaki Makaurau Auckland, New Zealand|Alliance Funding for Wikipedia as a school resource in Tāmaki Makaurau Auckland, New Zealand]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Call for Submissions to Wiki Workshop 2023|Call for Submissions to Wiki Workshop 2023]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Collaboration with Charles University on the creation of Czech Wikipedia started in January|Collaboration with Charles University on the creation of Czech Wikipedia started in January]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Open Education Week 2023 in the Wikimedia Mexico Education Program|Open Education Week 2023 in the Wikimedia Mexico Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Wikiclubs with different schools in Albania |Wikiclubs with different schools in Albania]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೨:೩೮, ೧೩ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24706239 --&gt;

== This Month in Education: March 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 3 • March 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Audio-seminar project of the Wikimedia Mexico Education Program|Audio-seminar project of the Wikimedia Mexico Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Empowering Nigerian Female Artists: Through Art &amp; Feminism Edith-A-Thon at KWASU Fan Club|Empowering Nigerian Female Artists: Through Art &amp; Feminism Edith-A-Thon at KWASU Fan Club]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Exploring How Wikipedia Works|Exploring How Wikipedia Works]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Florida graduate students complete Library History edit-a-thon for credit|Florida graduate students complete Library History edit-a-thon for credit]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Improving hearing health content in Brazil|Improving hearing health content in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Media Literacy Portal to become a key resource for media education in Czech Libraries |Media Literacy Portal to become a key resource for media education in Czech Libraries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikeys in the Albanian language|Wikeys in the Albanian language]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikimarathon is an opportunity to involve students and teachers in creating and editing articles in Wikipedia|Wikimarathon is an opportunity to involve students and teachers in creating and editing articles in Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikimedia Polska short report|Wikimedia Polska short report]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikimedia Serbia participated in the State Seminar of the The Mathematical Society of Serbia|Wikimedia Serbia participated in the State Seminar of the The Mathematical Society of Serbia]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೦:೧೫, ೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೩ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24824837 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter March 2023 ==

&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Please feel free to translate it into your language.&lt;/small&gt;

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

There is a CIS-A2K monthly Newsletter that is ready to share which is for the month of March. A few conducted events and ongoing activities are updated in the Newsletter. Through this message, A2K wants your attention towards its March 2023 tasks and towards upcoming events. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted and ongoing events/activities.

; Conducted events
* [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|Women's Month Datathon on Commons]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons/Online Session|Women's Month Datathon on Commons/Online Session]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Hindi Wikisource Community skill-building workshop|Hindi Wikisource Community skill-building workshop]]
* [[:m:Indic Wikisource Community/Online meetup 25 March 2023|Indic Wikisource Community Online meetup 25 March 2023]]

; Ongoing activity 
* [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon April 2023|Indic Wikisource proofread-a-thon April 2023]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/March 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೫೯, ೧೦ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೩ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=24671601 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter April 2023 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Greetings! CIS-A2K has done a few activities in the month of April and CIS-A2K's monthly Newsletter is ready to share which is for the last month. A few conducted events and ongoing activities are updated in the Newsletter. In this newsletter, we have mentioned A2K's conducted and ongoing events/activities.

; Conducted events
* [[:m:Indic Wikisource proofread-a-thon April 2023|Indic Wikisource proofread-a-thon April 2023]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Wikimedia session on building archive at ACPR, Belagavi|CIS-A2K/Events/Wikimedia session on building archive at ACPR, Belagavi]]

; Ongoing activity 
* [[:c:Commons:Mula Mutha Nadi Darshan 2023|Mula Mutha Nadi Darshan 2023]]

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/April 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೨೧, ೧೫ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25000758 --&gt;

== This Month in Education: April 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 4 • April 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Auckland Museum Alliance fund project update|Auckland Museum Alliance fund project update]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Introducing Wikipedia to Kusaal Language Teachers|Introducing Wikipedia to Kusaal Language Teachers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/KWASU Fan Club Leads the Way in 21st Century Learning with Wiki in School Program|KWASU Fan Club Leads the Way in 21st Century Learning with Wiki in School Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/On-line Courses for Educators in Poland|On-line Courses for Educators in Poland]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Online meeting of Ukrainian educators working with Wikipedia – four perspectives|Online meeting of Ukrainian educators working with Wikipedia – four perspectives]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikiclubs Editathon in Elbasan, Albania |Wikiclubs Editathon in Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikipedia at the Brazilian Linguistics Olympiad|Wikipedia at the Brazilian Linguistics Olympiad]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikipedia at the University of Łódź Information Management Conference|Wikipedia at the University of Łódź Information Management Conference]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೧:೫೭, ೨೩ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24999562 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter May 2023 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Greetings! We are pleased to inform you that CIS-A2K has successfully completed several activities during the month of May. As a result, our monthly newsletter, which covers the highlights of the previous month, is now ready to be shared. The newsletter includes updates on the conducted events and ongoing activities, providing a comprehensive overview of A2K's recent endeavours. We have taken care to mention both the conducted and ongoing events/activities in this newsletter, ensuring that all relevant information is captured.

; Conducted events
* Preparatory Call for June Month Activity
* Update on status of A2K's grant proposal

; Ongoing activity 
* [[:c:Commons:Mula Mutha Nadi Darshan 2023|Mula Mutha Nadi Darshan 2023]]

; Upcoming Events
* Support to Punjabi Community Proofread-a-thon

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/May 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೧೮, ೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೩ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25000758 --&gt;

== This Month in Education: June 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 5 • June 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/Africa Day 2023: Abuja Teachers celebrates|Africa Day 2023: Abuja Teachers celebrates]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/From editing articles to civic power – Wikimedia UK's research on democracy and Wikipedia|From editing articles to civic power – Wikimedia UK's research on democracy and Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/Reading Wikipedia in the Classroom Program in Yemen Brings Positive Impact to Yemeni Teachers|Reading Wikipedia in the Classroom Program in Yemen Brings Positive Impact to Yemeni Teachers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/Using Wikipedia in education: students' and teachers' view|Using Wikipedia in education: students' and teachers' view]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/The Journey of Reading Wikipedia in the Classroom Lagos State|The Journey of Reading Wikipedia in the Classroom Lagos State]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/WMB goes to Serbia |WMB goes to Serbia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/But we don't want it to end!|But we don't want it to end!]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೪:೧೪, ೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೩ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25147408 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter June 2023 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Greetings! We are pleased to inform you that CIS-A2K has successfully completed several activities during the month of June. As a result, our monthly newsletter, which covers the highlights of the previous month, is now ready to be shared. We have taken care to mention the conducted events/activities in this newsletter, ensuring that all relevant information is captured.

; Conducted events
* Community Engagement Calls and Activities
** India Community Monthly Engagement Calls: 3 June 2023 call
** Takeaways of Indian Wikimedians from EduWiki Conference &amp; Hackathon
** Punjabi Wikisource Proofread-a-thon
* Skill Development Programs
** Wikidata Training Sessions for Santali Community
* Indian Community Need Assessment and Transition Calls
* Partnerships and Trainings
** Academy of Comparative Philosophy and Religion GLAM Project
** Wikimedia Commons sessions with river activists
** Introductory session on Wikibase for Academy of Comparative Philosophy and Religion members

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/June 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೫೫, ೧೭ ಜುಲೈ ೨೦೨೩ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25000758 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter July 2023 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Greetings! We are pleased to inform you that CIS-A2K has successfully completed several activities during the month of July. As a result, our monthly newsletter, which covers the highlights of the previous month, is now ready to be shared. We have taken care to mention the conducted events/activities in this newsletter, ensuring that all relevant information is captured.

; Conducted events
* Wikibase session with RIWATCH GLAM
* Wikibase technical session with ACPR GLAM
* Wikidata Training Sessions for Santali Community
* An interactive session with some Wikimedia Foundation staff from India

; Announcement
* Train The Trainer 2023 Program

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/July 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Thank you [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೪, ೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25000758 --&gt;

== This Month in Education: July 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 7 • July 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wikimedia Kaduna Connect Campaign|Wikimedia Kaduna Connect Campaign]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wikimedia Serbia published a paper Promoting Equity in Access to Open Knowledge: An Example of the Wikipedia Educational Program|Wikimedia Serbia published a paper Promoting Equity in Access to Open Knowledge: An Example of the Wikipedia Educational Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wikimedia and Education Kailali Multiple campus|Wikimedia and Education Kailali Multiple campus]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/WikiCamp in Istog, Kosovo: Promoting Knowledge and Nature Appreciation|WikiCamp in Istog, Kosovo: Promoting Knowledge and Nature Appreciation]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wiki at the Brazilian National History Symposium|Wiki at the Brazilian National History Symposium]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/US &amp; Canada program reaches 100M words added |US &amp; Canada program reaches 100M words added]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Renewed Community Wikiconference brought together experienced Wikipedians and newcomers|Renewed Community Wikiconference brought together experienced Wikipedians and newcomers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Kusaal Wikipedia Workshop at Ajumako Campus, University of Education, Winneba|Kusaal Wikipedia Workshop at Ajumako Campus, University of Education, Winneba]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Join us to celebrate the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program Graduation Ceremony|Join us to celebrate the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program Graduation Ceremony]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Activities that took place during the presentation of the WikiEducation book|Activities that took place during the presentation of the WikiEducation book. Educational practices and experiences in Mexico with Wikipedia and other open resources in Xalala, Veracruz from the Wikimedia Mexico Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/62+ Participants Graduates from the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program|62+ Participants Graduates from the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/“Reading Wikipedia in the Classroom” course launched in Ukraine|“Reading Wikipedia in the Classroom” course launched in Ukraine]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/OFWA and Goethe Institute Host Wiki Skills For Librarians Workshop-Ghana|OFWA and Goethe Institute Host Wiki Skills For Librarians Workshop-Ghana]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೧:೦೨, ೧೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25457946 --&gt;

== CIS-A2K Newsletter August 2023 ==

&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Please feel free to translate it into your language.&lt;/small&gt;

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

CIS-A2K has successfully concluded numerous activities in August. Consequently, our monthly newsletter, summarizing the previous month's highlights, is prepared for distribution. We have diligently included details of the conducted events and activities in this newsletter, ensuring comprehensive coverage of all pertinent information.

; Conducted events
* Call with Leadership Development Working Group
* Wikimedia workshop in Goa University
* Wikimedia &amp; digitisation sessions in 150 year old libraries at Kolhapur and Satara
* Review visits to Vigyan Ashram and Pune Nagar Vachan Mandir
* Preliminary meeting on Indic Wikisource Hub

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/August 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೦, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25484883 --&gt;

== This Month in Education: September 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 7 • September 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Inauguration of the Kent Wiki Club at the Wikimania 2023 Conference|Inauguration of the Kent Wiki Club at the Wikimania 2023 Conference]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Letter Magic: Supercharging Your WikiEducation Programs|Letter Magic: Supercharging Your WikiEducation Programs]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Réseau @pprendre (Learning Network) : The Initiative for Educational Change in Francophone West Africa|Réseau @pprendre (Learning Network) : The Initiative for Educational Change in Francophone West Africa]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/WikiChallenge Ecoles d’Afrique closes its 5th edition with 13 winning schools|WikiChallenge Ecoles d’Afrique closes its 5th edition with 13 winning schools]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/WikiConecta: connecting Brazilian university professors and Wikimedia|WikiConecta: connecting Brazilian university professors and Wikimedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Wikimedia Germany launches interactive event series Open Source AI in Education |Wikimedia Germany launches interactive event series Open Source AI in Education]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೦:೩೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25700976 --&gt;

== A2K Monthly Newsletter for September 2023 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

In September, CIS-A2K successfully completed several initiatives. As a result, A2K has compiled a comprehensive monthly newsletter that highlights the events and activities conducted during the previous month. This newsletter provides a detailed overview of the key information related to our endeavors.

; Conducted events
* Learning Clinic: Collective learning from grantee reports in South Asia
* Relicensing and Digitisation workshop at Govinda Dasa College, Surathkal
* Relicensing and Digitisation workshop at Sayajirao Gaekwad Research Centre, Aurangabad
* Wiki Loves Monuments 2023 Outreach in Telangana
* Mula Mutha Nadi Darshan Photography contest results and exhibition of images
* Train The Trainer 2023

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/September 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೨೩, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25484883 --&gt;

== A2K Monthly Newsletter for October 2023 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

In the month of October, CIS-A2K achieved significant milestones and successfully concluded various initiatives. As a result, we have compiled a comprehensive monthly newsletter to showcase the events and activities conducted during the preceding month. This newsletter offers a detailed overview of the key information pertaining to our various endeavors.

; Conducted events
* Image Description Month in India
* WikiWomen Camp 2023
** WWC 2023 South Asia Orientation Call
** South Asia Engagement
* Wikimedia Commons session for Birdsong members
* Image Description Month in India Training Session

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/October 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೫೬, ೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25823131 --&gt;

== This Month in Education: October 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;Volume 12 • Issue 8 • October 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/3 Generations at Wikipedia Education Program in Türkiye|3 Generations at Wikipedia Education Program in Türkiye]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/CBSUA Launches Wiki Education in Partnership with PhilWiki Community and Bikol Wikipedia Community|CBSUA Launches Wiki Education in Partnership with PhilWiki Community and Bikol Wikipedia Community]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Celebrating Wikidata’s Birthday in Elbasan|Celebrating Wikidata’s Birthday in Elbasan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Edu Wiki Camp 2023 - together in Sremski Karlovci|Edu Wiki Camp 2023 - together in Sremski Karlovci]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/PhilWiki Community promotes language preservation and cultural heritage advocacies at ADNU|PhilWiki Community promotes language preservation and cultural heritage advocacies at ADNU]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/PunjabWiki Education Program: A Wikipedia Adventure in Punjab|PunjabWiki Education Program: A Wikipedia Adventure in Punjab]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/WikiConference on Education ignites formation of Wikimedia communities|WikiConference on Education ignites formation of Wikimedia communities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Wikimedia Estonia talked about education at CEE meeting in Tbilisi|Wikimedia Estonia talked about education at CEE meeting in Tbilisi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Wikimedia in Brazil is going to be a book|Wikimedia in Brazil is going to be a book]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Wikipedian Editor Project: Arabic Sounds Workshop 2023|Wikipedian Editor Project: Arabic Sounds Workshop 2023]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೭:೦೪, ೮ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25784366 --&gt;

== A2K Monthly Report for November 2023 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

CIS-A2K wrapped up several initiatives in November, and we've compiled a detailed monthly newsletter highlighting the events and activities from the past month. This newsletter provides a comprehensive overview of key information regarding our diverse endeavors.

; Conducted events
* Heritage Walk in 175 year old Pune Nagar Vachan Mandir library
* 2023 A2K Needs Assessment Event
* Train The Trainer Report

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/November 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt; Regards, [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೨೫, ೧೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25823131 --&gt;

== This Month in Education: November 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 9 • November 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/4th WikiUNAM Editathon: Community knowledge strengthens education|4th WikiUNAM Editathon: Community knowledge strengthens education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Edit-a-thon at the Faculty of Medical Sciences of Santa Casa de São Paulo|Edit-a-thon at the Faculty of Medical Sciences of Santa Casa de São Paulo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/EduWiki Nigeria Community: Embracing Digital Learning Through Wikipedia|EduWiki Nigeria Community: Embracing Digital Learning Through Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Evening Wikischool offers Czech seniors further education on Wikipedia|Evening Wikischool offers Czech seniors further education on Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Expansion of Wikipedia Education Program through Student Associations at Iranian Universities|Expansion of Wikipedia Education Program through Student Associations at Iranian Universities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Exploring Wikipedia through Wikiclubs and the Wikeys board game in Albania |Exploring Wikipedia through Wikiclubs and the Wikeys board game in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/First anniversary of the game Wikeys|First anniversary of the game Wikeys]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Involve visiting students in education programs|Involve visiting students in education programs]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Iranian Students as Wikipedians: Using Wikipedia to Teach Research Methodology and Encyclopedic Writing|Iranian Students as Wikipedians: Using Wikipedia to Teach Research Methodology and Encyclopedic Writing]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Kiwix4Schools Nigeria: Bridging Knowledge Gap through Digital Literacy|Kiwix4Schools Nigeria: Bridging Knowledge Gap through Digital Literacy]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Lire wikipedia en classe à Djougou au Bénin|Lire wikipedia en classe à Djougou au Bénin]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Tyap Wikimedians Zaria Outreach|Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Art Outreach at Aje Compreshensive Senior High School 1st November 2023, Lagos Mainland|Art Outreach at Aje Comprehensive Senior High School 1st November 2023, Lagos Mainland]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/PhilWiki Community holds a meet-up to advocate women empowerment|PhilWiki Community holds a meet-up to advocate women empowerment]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೩:೫೪, ೧೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25919737 --&gt;

== A2K Monthly Report for December 2023 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

In December, CIS-A2K successfully concluded various initiatives, and we have curated an in-depth monthly newsletter summarizing the events and activities of the past month. This newsletter offers a comprehensive overview of key information, showcasing our diverse endeavors.

; Conducted events
* Digital Governance Roundtable
* Indic Community Monthly Engagement Calls: Wikimania Scholarship Call
* Indic Wikimedia Hackathon 2023
* A2K Meghalaya Visit Highlights: Digitization and Collaboration
* Building Bridges: New Hiring in CIS-A2K
* Upcoming Events
** Upcoming Call: Disinformation and Misinformation in Wikimedia projects

Please find the Newsletter link [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/December 2023|here]]. 
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;If you want to subscribe/unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೨೭, ೧೨ ಜನವರಿ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25945592 --&gt;

== A2K Monthly Report for January 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

In January, CIS-A2K successfully concluded several initiatives, and we are pleased to present a comprehensive monthly newsletter summarizing the events and activities of the past month. This newsletter provides an extensive overview of key information, highlighting our diverse range of endeavors.

; Conducted Events

* Roundtable on Digital Cultures
* Discussion on Disinformation and Misinformation in Wikimedia Projects
* Roundtable on Digital Access

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/January 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೪೮, ೧೦ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=25945592 --&gt;

== This Month in Education: January 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 1 • January 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Cross-Continental Wikimedia Activities: A Dialogue between Malaysia and Estonia|Cross-Continental Wikimedia Activities: A Dialogue between Malaysia and Estonia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Czech programme SWW in 2023 – how have we managed to engage students|Czech programme SWW in 2023 – how have we managed to engage students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Extending Updates on Wikipedia in Education – Elbasan, Albania|Extending Updates on Wikipedia in Education – Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Reading Wikipedia in the Classroom Teacher’s guide – now available in Bulgarian language|Reading Wikipedia in the Classroom Teacher’s guide – now available in Bulgarian language]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Summer students at Auckland Museum|Summer students at Auckland Museum]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/WikiDunong: EduWiki Initiatives in the Philippines Project|WikiDunong: EduWiki Initiatives in the Philippines Project]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Wikimedia Armenia's Educational Workshops|Wikimedia Armenia's Educational Workshops]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Wikimedia Foundation publishes its first Child Rights Impact Assessment|Wikimedia Foundation publishes its first Child Rights Impact Assessment]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೫:೩೨, ೧೦ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26091771 --&gt;

== A2K Monthly Report for February 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

In February, CIS-A2K effectively completed numerous initiatives, and we are delighted to share a detailed monthly newsletter encapsulating the events and activities from the previous month. This newsletter offers a thorough glimpse into significant updates, showcasing the breadth of our varied undertakings.

; Collaborative Activities and Engagement

* Telugu Community Conference 2024
* International Mother Language Day 2024 Virtual Meet
* Wiki Loves Vizag 2024

; Reports

* Using the Wikimedia sphere for the revitalization of small and underrepresented languages in India
* Open Movement in India (2013-23): The Idea and Its Expressions Open Movement in India 2013-2023 by Soni

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/February 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೩, ೧೮ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=26211772 --&gt;

== This Month in Education: February 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 2 • February 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/2 new courses in Students Write Wikipedia Starting this February|2 new courses in Students Write Wikipedia Starting this February]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/More two wiki-education partnerships|More two wiki-education partnerships]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Open Education Week 2024 in Mexico|Open Education Week 2024 in Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Reading Wikipedia in Bolivia, the community grows|Reading Wikipedia in Bolivia, the community grows]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Wiki Education Philippines promotes OERs utilization|Wiki Education Philippines promotes OERs utilization]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Wiki Loves Librarians, Kaduna|Wiki Loves Librarians, Kaduna]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Wiki Workshop 2024 CfP - Call for Papers Research track|Wiki Workshop 2024 CfP – Call for Papers Research track]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೦:೦೭, ೨೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೪ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26310117 --&gt;

== A2K Monthly Report for March 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

A2K is pleased to present its  monthly newsletter for March, highlighting the impactful initiatives undertaken by CIS-A2K during the month. This newsletter provides a comprehensive overview of the events and activities conducted, giving you insight into our collaborative efforts and engagements.

; Collaborative Activities and Engagement
* [[Commons:Wiki Loves Vizag 2024|Wiki Loves Vizag: Fostering Open Knowledge Through Photography]]

; Monthly Recap
* [[:m:CIS-A2K/Events/She Leads|She Leads Program (Support)]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/WikiHour: Amplifying Women's Voices|WikiHour: Amplifying Women's Voices (Virtual)]]
* [[:m:Wikimedia India Summit 2024|Wikimedia India Summit 2024]]
* [[:m:CIS-A2K/Institutional Partners/Department of Language and Culture, Government of Telangana|Department of Language and Culture, Government of Telangana]]

; From the Team- Editorial
; Comic

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/March 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೪೯, ೧೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=26211772 --&gt;

== This Month in Education: March 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 3 • March 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Reading Wikipedia in the classroom, Kaduna|Reading Wikipedia in the classroom, Kaduna]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Reading Wikipedia in Ukraine – the course for educators is now available on demand|Reading Wikipedia in Ukraine – the course for educators is now available on demand]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Wiki Movement Brazil will once again support the Brazilian Linguistics Olympiad|Wiki Movement Brazil will once again support the Brazilian Linguistics Olympiad]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Wikipedia within the Education Setting in Albania|Wikipedia within the Education Setting in Albania]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೨:೫೮, ೨೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26659969 --&gt;

== This Month in Education: April 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 4 • April 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/EduWiki Updates From Uganda|EduWiki Updates From Uganda]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/Good news from Bolivia: Reading Wikipedia Program continues in 2024|Good news from Bolivia: Reading Wikipedia Program continues in 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/Hearing Health Project: Impactful partnership with Wiki Movement Brazil|Hearing Health Project: Impactful partnership with Wiki Movement Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/Wikimedia Spain, Amical Wikimedia and the University of Valencia develop Wikipedia educational project|Wikimedia Spain, Amical Wikimedia and the University of Valencia develop Wikipedia educational project]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೮:೪೯, ೧೪ ಮೇ ೨೦೨೪ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26698909 --&gt;

== A2K Monthly Report for April 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

We are pleased to present our monthly newsletter for April, highlighting the impactful initiatives undertaken by CIS-A2K during the month. This newsletter provides a comprehensive overview of the events and activities conducted, giving you insight into our collaborative efforts and engagements.

* In the Limelight- Chandan Chiring

; Monthly Recap
* [[Commons:Tribal Culture Photography Competition]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Indic Community Monthly Engagement Calls/April 12, 2024 Call]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/2024/Wikipedia training to Indian Language educators|Wikipedia Training to Indian Language educators]]
* [[:m:Wiki Explores Bhadrachalam]]
* Wikimedia Summit

; From the Team- Editorial
; Comic

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/April 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೪, ೧೪ ಮೇ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=26774361 --&gt;

== This Month in Education: May 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 5 • May 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Albania - Georgia Wikimedia Cooperation 2024|Albania - Georgia Wikimedia Cooperation 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Aleksandër Xhuvani University Editathon in Elbasan|Aleksandër Xhuvani University Editathon in Elbasan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Central Bicol State University of Agriculture LitFest features translation and article writing on Wikipedia|Central Bicol State University of Agriculture LitFest features translation and article writing on Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Empowering Youth Council in Bulqiza through editathons|Empowering Youth Council in Bulqiza through editathons]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/We left a piece of our hearts at Arhavi|We left a piece of our hearts at Arhavi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Wiki Movimento Brasil at Tech Week and Education Speaker Series |Wiki Movimento Brasil at Tech Week and Education Speaker Series]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Wikimedia MKD trains new users in collaboration with MYLA|Wikimedia MKD trains new users in collaboration with MYLA]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೯:೦೦, ೧೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26854161 --&gt;

== A2K Monthly Report for May 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedians,

We are pleased to present our May newsletter, showcasing the impactful initiatives undertaken by CIS-A2K throughout the month. This edition offers a comprehensive overview of our events and activities, providing insights into our collaborative efforts and community engagements.

; In the Limelight: Openness for Cultural Heritage

; Monthly Recap
* Digitisation Workshop
* [[Commons:Tribal Culture Photography Competition]]
* [[:m:CIS-A2K/Events/Wiki Technical Training 2024|Wiki Technical Training]]

; Dispatches from A2K
; Coming Soon
* Future of Commons Convening

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/May 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೦೮, ೨೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=26851406 --&gt;

== This Month in Education: June 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 6 • June 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/From a Language Teacher to a Library Support Staff: The Wikimedia Effect|From a Language Teacher to a Library Support Staff: The Wikimedia Effect]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/5th WikiEducation 2024 Conference in Mexico|5th WikiEducation 2024 Conference in Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Lviv hosted a spring wikischool for Ukrainian high school students|Lviv hosted a spring wikischool for Ukrainian high school students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/First class of teachers graduated from Reading Wikipedia in the Classroom 2024|First class of teachers graduated from Reading Wikipedia in the Classroom 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Empowering Digital Citizenship: Unlocking the Power of Open Knowledge with Participants of the LIFE Legacy|Empowering Digital Citizenship: Unlocking the Power of Open Knowledge with Participants of the LIFE Legacy]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Wiki Movimento Brazil supports online and in-person courses and launches material to guide educators in using Wikimedia projects |Wiki Movimento Brazil supports online and in-person courses and launches material to guide educators in using Wikimedia projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Where to find images for free? Webinar for librarians answered many questions|Where to find images for free? Webinar for librarians answered many questions]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Wikimedia MKD and University of Goce Delchev start a mutual collaboration|Wikimedia MKD and University of Goce Delchev start a mutual collaboration]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೨:೨೮, ೯ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=27085892 --&gt;

== A2K Monthly Report for June 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

We are excited to share our June newsletter, highlighting the impactful initiatives undertaken by CIS-A2K over the past month. This edition provides a detailed overview of our events and activities, offering insights into our collaborative efforts and community engagements and a brief regarding upcoming initiatives for next month.

; In the Limelight- Book Review: Geographies of Digital Exclusion

; Monthly Recap
* [[:m:CIS-A2K/Events/Wiki Technical Training 2024|Wiki Technical Training]]
* Strategy discussion (Post-Summit Event)

; Dispatches from A2K
* Future of Commons

;Coming Soon - Upcoming Activities
* Gearing up for Wikimania 2024
* Commons workshop and photo walk in Hyderabad

; Comic

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/June 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೫೫, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=26851406 --&gt;

== A2K Monthly Report for July 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

We are excited to share our July newsletter, highlighting the impactful initiatives undertaken by CIS-A2K over the past month. This edition provides a detailed overview of our events and activities, offering insights into our collaborative efforts and community engagements and a brief regarding upcoming initiatives for next month.

; In the Limelight- NEP Study Report

; Monthly Recap
* [https://cis-india.org/raw/report-on-the-future-of-the-commons Future of Commons]
* West Bengal Travel Report

;Coming Soon - Upcoming Activities
* [[:m:CIS-A2K/Events/Train the Trainer Program/2024|Train the Trainer 2024]]

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/July 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೩೩, ೨೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=27178376 --&gt;

== This Month in Education: August 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 7 • August 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Cross-Cultural Knowledge Sharing: Wikipedia's New Frontier at University of Tehran|Cross-Cultural Knowledge Sharing: Wikipedia's New Frontier at University of Tehran]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Let's Read Wikipedia in Bolivia reaches teachers in Cochabamba|Let's Read Wikipedia in Bolivia reaches teachers in Cochabamba]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Results of the 2023 “Wikipedia for School” Contest in Ukraine|Results of the 2023 “Wikipedia for School” Contest in Ukraine]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Edu Wiki Camp in Serbia, 2024|Edu Wiki Camp in Serbia, 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Wikimedia Human Rights Month this year engaged schools in large amount|Wikimedia Human Rights Month this year engaged schools in large amount]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Strengthening Education Programs at Wikimania 2024: A Global Leap in Collaborative Learning|Strengthening Education Programs at Wikimania 2024: A Global Leap in Collaborative Learning]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Wiki Education programs are featured in a scientific outreach magazine, and Wiki Movimento Brasil offers training for researchers in the Amazon|Wiki Education programs are featured in a scientific outreach magazine, and Wiki Movimento Brasil offers training for researchers in the Amazon]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Wiki Movimento Brasil aims to adapt a game about Wikipedia, organize an academic event for scientific dissemination, and host the XXXIII Wiki-Education Workshop|Wiki Movimento Brasil aims to adapt a game about Wikipedia, organize an academic event for scientific dissemination, and host the XXXIII Wiki-Education Workshop]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೮:೫೧, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=27310254 --&gt;

== A2K Monthly Report for August 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedians,

We are excited to present our August newsletter, showcasing the impactful initiatives led by CIS-A2K throughout the month. In this edition, you'll find a comprehensive overview of our events and activities, highlighting our collaborative efforts, community engagements, and a sneak peek into the exciting initiatives planned for the coming month.

; In the Limelight- Doing good as a creative person

; Monthly Recap
* Wiki Women Collective - South Asia Call
* Digitizing the Literary Legacy of Sane Guruji
* A2K at Wikimania
* Multilingual Wikisource

;Coming Soon - Upcoming Activities
* Tamil Content Enrichment Meet
* Santali Wiki Conference
* TTT 2024

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/August 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೨೨, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=27178376 --&gt;

== A2K Monthly Report for September 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

We are thrilled to share our September newsletter, packed with highlights of the key initiatives driven by CIS-A2K over the past month. This edition features a detailed recap of our events, collaborative projects, and community outreach efforts. You'll also get an exclusive look at the exciting plans and initiatives we have in store for the upcoming month. Stay connected with our vibrant community and join us in celebrating the progress we’ve made together!

; In the Limelight- Santali Wiki Regional Conference 2024
; Dispatches from A2K

; Monthly Recap
* Book Lover’s Club in Belagavi
* CIS-A2K’s Multi-Year Grant Proposal
* Supporting the volunteer-led committee on WikiConference India 2025
* Tamil Content Enrichment Meet
* Experience of CIS-A2K's Wikimania Scholarship recipients

;Coming Soon - Upcoming Activities
* Train-the-trainer 2024
* Indic Community Engagement Call
* A2K at Wikimedia Technology Summit 2024

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/September 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೪೭, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=27178376 --&gt;

== A2K Monthly Report for October 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

We’re thrilled to share our October newsletter, featuring the impactful work led or support by CIS-A2K over the past month. In this edition, you’ll discover a detailed summary of our events and initiatives, emphasizing our collaborative projects, community interactions, and a preview of the exciting plans on the horizon for next month.

; In the Limelight: TTT
;Dispatches from A2K

; Monthly Recap
* Wikimedia Technology Summit

; Coming Soon - Upcoming Activities
* TTT follow-ups

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/October 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೪೦, ೮ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=27178376 --&gt;

== This Month in Education: October 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 8 • October 2024&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/CBSUA Wiki Education turns 1 year|CBSUA Wiki Education turns 1 year]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/7th Senior WikiTown took place in Becov nad Teplou, Czech Republic|7th Senior WikiTown took place in Becov nad Teplou, Czech Republic]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Edit-a-thon about Modern Architecture in Kosovo|Edit-a-thon about Modern Architecture in Kosovo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Edu_Wiki_in_South_Sudan:_Creating_a_better_future_in_education|Empowering Digital Literacy through Wikimedia in South Sudan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Many new articles and contributions in September and October for Wikimedia MKD|Many new articles and contributions in September and October for Wikimedia MKD]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/New Record: 5 Events in Municipal Library within a Month |New Record: 5 Events in Municipal Library within a Month]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Wiki-Education programs in Brazil are centered around the Wikidata and Wikisource platforms|Wiki-Education programs in Brazil are centered around the Wikidata and Wikisource platforms]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/WikiChallenge African Schools wins the “Open Pedagogy” Award 2024 from OE Global|WikiChallenge African Schools wins the “Open Pedagogy” Award 2024 from OE Global]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Wikipedia helps in improving cognitive skills|Wikipedia helps in improving cognitive skills]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Wikipedia in Graduate Studies: Expanding Research Impact|Wikipedia in Graduate Studies: Expanding Research Impact]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/WiLMa PH establishes a Wiki Club|WiLMa PH establishes a Wiki Club]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೦:೨೭, ೧೨ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=27733413 --&gt;

== This Month in Education: November 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 9 • November 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Auckland Museum Wikipedia Student Programme|Auckland Museum Wikipedia Student Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Citizenship and free knowledge on Wikipedia in Albanian language|Citizenship and free knowledge on Wikipedia in Albanian language]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Engaging students with Wikipedia and Wikidata at Hasanuddin University’s Wikimedia Week|Engaging students with Wikipedia and Wikidata at Hasanuddin University’s Wikimedia Week]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Minigrant initiative by empowering the Rrëshen community in Albania|Minigrant initiative by empowering the Rrëshen community in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikidata birthday in Albania, 2024|Wikidata birthday in Albania, 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikidata birthday in School |Wikidata birthday in School]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikimedia Education Workshop at Lumbini Technological University|Wikimedia Education Workshop at Lumbini Technological University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikimedia MKD's new collaborations and new content|Wikimedia MKD's new collaborations and new content]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Improving Historical Knowledge on Persian Wikipedia through a continuous Wikimedia Education Program: Shahid Beheshti University Wikipedia Education Program|Improving Historical Knowledge on Persian Wikipedia through a continuous Wikimedia Education Program: Shahid Beheshti University Wikipedia Education Program]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೦:೪೨, ೧೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=27879342 --&gt;

== A2K Monthly Report – November 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

We’re excited to bring you the November edition of the CIS-A2K newsletter, highlighting our impactful initiatives and accomplishments over the past month. This issue offers a comprehensive recap of our events, collaborative projects, and community engagement efforts. It also provides a glimpse into the exciting plans we have lined up for the coming month. Stay connected with our vibrant community as we celebrate the progress we’ve made together!

; In the Limelight: Tulu Wikisource

; Dispatches from A2K 
; Monthly Recap

* Learning hours Call
* Dandari-Gussadi Festival Documentation, Commons Education Project: Adilabad
* Executive Directors meeting at Oslo

; Coming Soon - Upcoming Activities
* Indic Wikimedia Hackathon 2024
* Learning Hours

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/November 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Warm regards,
CIS-A2K Team [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೧೯, ೧೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=27851144 --&gt;

== A2K Monthly Report – December 2024 ==

[[File:Centre for Internet And Society logo.svg|180px|right|link=]]
Dear Wikimedian,

Happy 2025! We are thrilled to share with you the December edition of the CIS-A2K Newsletter, showcasing our initiatives and achievements from the past month. In this issue, we offer a detailed recap of key events, collaborative projects, and community engagement efforts. Additionally, we provide a preview of the exciting plans we have in store for the upcoming month. Stay connected with our dynamic community as we celebrate the progress we’ve made together!

; In the Limelight: Santali Food Festival

; Dispatches from A2K 
; Monthly Recap

* Learning hours Call
* Indic Wikimedia Hackathon 2024
* Santali Food Festival

; Coming Soon - Upcoming Activities
* She Leads Bootcamp

You can access the newsletter [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/December 2024|here]].
&lt;br /&gt;&lt;small&gt;To subscribe or unsubscribe to this newsletter, click [[:m:CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe|here]]. &lt;/small&gt;

Warm regards,
CIS-A2K Team 
[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೪೩, ೧೨ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CIS-A2K/Reports/Newsletter/Subscribe&amp;oldid=28015818 --&gt;

== This Month in Education: January 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 1 • January 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Advancing Education Pillar in Kosovo: 2024 Journey|Advancing Education Pillar in Kosovo: 2024 Journey]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Auckland Museum Wikipedia Students Making Progress|Auckland Museum Wikipedia Students Making Progress]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Celebrating 10 Years of Wiki Education|Celebrating 10 Years of Wiki Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Empowering Multilingual Students: Expanding Wikipedia Through Collaboration of foreign languages faculty's students of the University of Tehran|Empowering Multilingual Students: Expanding Wikipedia Through Collaboration of foreign languages faculty's students of the University of Tehran]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Ensuring accurate and authentic information with 1Lib1Ref Campaign in Anambra|Ensuring accurate and authentic information with 1Lib1Ref Campaign in Anambra]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Experiences of Wikipedia in the classroom with a gender perspective in Monterrey |Experiences of Wikipedia in the classroom with a gender perspective in Monterrey]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Fine Arts University Students exploring Wikipedia in Tirana, Albania|Fine Arts University Students exploring Wikipedia in Tirana, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Lviv hosted Ukraine’s first student photo walk for Wikipedia|Lviv hosted Ukraine’s first student photo walk for Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Many new trained volunteers and new articles at the end of the year in Macedonia|Many new trained volunteers and new articles at the end of the year in Macedonia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Wikimedia and Scientific Events in Brazil|Wikimedia and Scientific Events in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Wiki Workshop- Call for Contributions|Wiki Workshop- Call for Contributions]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೧:೨೬, ೫ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28111205 --&gt;

== This Month in Education: February 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 2 • February 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Activities series at the Shefit Hekali school in Peqin, Albania|Activities series at the Shefit Hekali school in Peqin, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wikimedia Brazil has formed a partnership with a public policy research institute|Wikimedia Brazil has formed a partnership with a public policy research institute]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Preserving Heritage: Tuluvas Aati Month Educational Wikimedia Programs|Preserving Heritage: Tuluvas Aati Month Educational Wikimedia Programs]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Reflecting on our Past: Farewell to the Auckland Museum Summer Students|Reflecting on our Past: Farewell to the Auckland Museum Summer Students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Successful Conclusion of the Second Phase of &quot;Reading Wikipedia in the Classroom&quot; in Yemen|Successful Conclusion of the Second Phase of &quot;Reading Wikipedia in the Classroom&quot; in Yemen]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wiki Workshop in Mitrovica |Wiki Workshop in Mitrovica]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wikimedia MKD' Education: Lots of new trained users, lots of new articles|Wikimedia MKD' Education: Lots of new trained users, lots of new articles]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wikimedia Serbia receives accreditation from the National Library of Serbia for the Wiki Senior seminar|Wikimedia Serbia receives accreditation from the National Library of Serbia for the Wiki Senior seminar]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೪:೩೪, ೧೨ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28314249 --&gt;

== This Month in Education: March 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 3 • March 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/A Whole New World: Research Findings on New Editor Integration in Serbian Wikipedia|A Whole New World: Research Findings on New Editor Integration in Serbian Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Bolivia: a new round of Leamos Wikipedia begins in Bolivia|Bolivia: a new round of Leamos Wikipedia begins in Bolivia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Faculty of Social Sciences Workshop in Albania|Faculty of Social Sciences Workshop in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Lots of contributions and trainings as part of Wikimedia MKD's Education Programme|Lots of contributions and trainings as part of Wikimedia MKD's Education Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Wikimedia organized multiple events of science and education in Brazil during the month of March|Wikimedia organized multiple events of science and education in Brazil during the month of March]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೦:೩೪, ೧೦ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28458563 --&gt;

== This Month in Education: April 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 4 • April 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Ceremony of giving certificates and awarding the winners of the edit-a-thon: Meet Slovenia|Ceremony of giving certificates and awarding the winners of the edit-a-thon: Meet Slovenia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/The Workshops Wikimedia &amp; Education are back in Brazil|The Workshops Wikimedia &amp; Education are back in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/EduWiki Nigeria: Advancing Digital Literacy in Schools|EduWiki Nigeria: Advancing Digital Literacy in Schools]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Empowering the Next Generation: Wikidata Training at Federal Government Boys College, FGBC Abuja|Empowering the Next Generation: Wikidata Training at Federal Government Boys College, FGBC Abuja]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Final Wikipedia project with Shefit Hekali school in Peqin, Albania|Final Wikipedia project with Shefit Hekali school in Peqin, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Teachers who graduated from the Leamos Wikipedia program in Bolivia become mentors for their colleagues |Teachers who graduated from the Leamos Wikipedia program in Bolivia become mentors for their colleagues]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Wikivoyage in Has region, Northern Albania|Wikivoyage in Has region, Northern Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Wikivoyage workshop in Bulqiza|Wikivoyage workshop in Bulqiza]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೮:೧೮, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28656387 --&gt;

== This Month in Education: May 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 5 • May 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Journalism students at Aleksandër Xhuvani University explore Wikipedia in Albania|Journalism students at Aleksandër Xhuvani University explore Wikipedia in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Reviewing pending articles editathon with high school students in Albania|Reviewing pending articles editathon with high school students in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Several educational workshops to promote science on Wiki were held in Brazil in the month of May|Several educational workshops to promote science on Wiki were held in Brazil in the month of May]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Simón Bolívar Teacher Training College joins the Let's Read Wikipedia Program|Simón Bolívar Teacher Training College joins the Let's Read Wikipedia Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Students become Editors: Wikimedia Chile launches Latin America's first Vikidia Workshop|Students become Editors: Wikimedia Chile launches Latin America's first Vikidia Workshop]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/The DemocraTICon competition was held, this year for the first time with a discipline focused on Wikipedia |The DemocraTICon competition was held, this year for the first time with a discipline focused on Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Wikimedia MKD's &quot;Lajka&quot; workshop in Skopje|Wikimedia MKD's &quot;Lajka&quot; workshop in Skopje]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೮:೨೭, ೨೮ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28771448 --&gt;

== This Month in Education: June 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 6 • June 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Albanian high school students at the Wikimedia Youth Conference 2025 in Prague|Albanian high school students at the Wikimedia Youth Conference 2025 in Prague]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Bolivia has 20 new teachers graduated from the Let's Read Wikipedia in the Classroom program|Bolivia has 20 new teachers graduated from the Let's Read Wikipedia in the Classroom program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Brazil was present at the EduWiki Conference 2025 in Bogota|Brazil was present at the EduWiki Conference 2025 in Bogota]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Does Wikipedia has future in the times of Chat-GPT|Does Wikipedia has future in the times of Chat-GPT]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/PhilWiki Community promotes accessible multilingual stories for children|PhilWiki Community promotes accessible multilingual stories for children]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Reading and Editing Wikipedia in a Bangladeshi College|Reading and Editing Wikipedia in a Bangladeshi College]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Wikimedia MKD's Workshops in June|Wikimedia MKD's Workshops in June]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Wikipedia meets 2500 Ukrainian educators at the country’s biggest education festival|Wikipedia meets 2500 Ukrainian educators at the country’s biggest education festival]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೨:೪೮, ೨೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28903832 --&gt;

== This Month in Education: July 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 7 • July 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Crafting Impactful Education Newsletters: Shared Insights from EduWiki 2025|Crafting Impactful Education Newsletters: Shared Insights from EduWiki 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Educational Outreach with Youth Centers in Albania|Educational Outreach with Youth Centers in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Discussing educational resources at WikiCon Brasil 2025|Discussing educational resources at WikiCon Brasil 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Enhancing Mobile-Friendly Contribution in Wikimedia Education Programs|Enhancing Mobile-Friendly Contribution in Wikimedia Education Programs]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/The second semester of Leamos Wikipedia begins in Bolivia with challenges and learning|The second semester of Leamos Wikipedia begins in Bolivia with challenges and learning]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/When Travel Fails, Learning Continues: A Reflection from EduWiki 2025 |When Travel Fails, Learning Continues: A Reflection from EduWiki 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Wiki club in Kumanovo - the newest Wiki club of Wikimedia MKD|Wiki club in Kumanovo - the newest Wiki club of Wikimedia MKD]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Jaroslav Mašek: How KISK FF MU students used AI to write Wikipedia|Jaroslav Mašek: How KISK FF MU students used AI to write Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Various programmes up and rolling with Charles University Prague|Various programmes up and rolling with Charles University Prague]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೮:೩೦, ೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29005310 --&gt;

== This Month in Education: August 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 8 • August 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Bootcamp Wikipedia in Classroom|Bootcamp Wikipedia in Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Brazil launches campaign about Open Science on Wiki|Brazil launches campaign about Open Science on Wiki]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Breaking Barriers: Yoruba Wikipedia Fan Club Offa's Historic Wins|Breaking Barriers: Yoruba Wikipedia Fan Club Offa's Historic Wins]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Emerging Voices in Free Knowledge: The Journey of Wiki Club SATI|Emerging Voices in Free Knowledge: The Journey of Wiki Club SATI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/From a Curious Student to a Wikimedia Leader|From a Curious Student to a Wikimedia Leader]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/From webinars to conferences: Wikimedia Ukraine’s approach to events for educators|From webinars to conferences: Wikimedia Ukraine’s approach to events for educators]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Higher education with Wikipedia in Spain|Higher education with Wikipedia in Spain]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Scientific Contribution from Serbia: Wikipedia in Education Research Published in a Prestigious Journal|Scientific Contribution from Serbia: Wikipedia in Education Research Published in a Prestigious Journal]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Teachers with Wikipedia. What if we create a Spanish-speaking collaboration network|Teachers with Wikipedia. What if we create a Spanish-speaking collaboration network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/The brains behind Wikipedia|The brains behind Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Why EduWiki Should Be Considered by Policymakers|Why EduWiki Should Be Considered by Policymakers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikimedia Chile in Visviri: Free knowledge and education at Chile’s starting point|Wikimedia Chile in Visviri: Free knowledge and education at Chile’s starting point]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikipedia as a tool presented at Media Education Summer School for Teachers|Wikipedia as a tool presented at Media Education Summer School for Teachers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikipedia vs AI at La Trobe University|Wikipedia vs AI at La Trobe University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/St Aloysius University – Wikipedia training session for newcomers|St Aloysius University – Wikipedia training session for newcomers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wiki Loves Academics, WUGN Kaduna|Wiki Loves Academics, WUGN Kaduna]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/In Just 3 Minutes: The Power of Wiki Education|In Just 3 Minutes: The Power of Wiki Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Sensing Cebu: Fieldnotes of an Academic as a Wiki Volunteer|Sensing Cebu: Fieldnotes of an Academic as a Wiki Volunteer]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೦:೪೬, ೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29205629 --&gt;

== This Month in Education: September 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 9 • September 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Brazil organizes seminar to discuss open science and scientific dissemination|Brazil organizes seminar to discuss open science and scientific dissemination]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/CBSUA Recognizes Wiki Training Completers, Awards Feminism &amp; Folklore 2025 Winners|CBSUA Recognizes Wiki Training Completers, Awards Feminism &amp; Folklore 2025 Winners]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/2nd International Conference on Wikimedia, Education, and Digital Cultures Mexico 2025|2nd International Conference on Wikimedia, Education, and Digital Cultures Mexico 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Accredited seminar for teachers in Veliko Gradište|Accredited seminar for teachers in Veliko Gradište]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Breaking Barriers, Why open Knowledge matters|Breaking Barriers, Why open Knowledge matters]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Cross-Continental Knowledge Exchange: Offa Youth Impact Initiative and St Aloysius University in 3D Education Outreach |Cross-Continental Knowledge Exchange: Offa Youth Impact Initiative and St Aloysius University in 3D Education Outreach]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Igbo Language Audio Project in the Igbo Wiki Fan Club IMSU &amp; Alvan|Igbo Language Audio Project in the Igbo Wiki Fan Club IMSU &amp; Alvan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Let's Read Wikipedia reached teachers of the Weenhayek indigenous nation in Bolivia|Let's Read Wikipedia reached teachers of the Weenhayek indigenous nation in Bolivia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Monográfico sobre Wikipedia en el aula, Revista Docere|Monograph on Wikipedia in the classroom, Docere Magazine]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/The Third Training Course of the “Reading Wikipedia in the Classroom” Program in Jordan|The Third Training Course of the “Reading Wikipedia in the Classroom” Program in Jordan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/The Ukrainian Educators’ Wikimedia Conference 2025|The Ukrainian Educators’ Wikimedia Conference 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Wikimedia MKD's edit-a-thon: Lakes|Wikimedia MKD's edit-a-thon: Lakes]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Cultura libre en las aulas|Free culture in the classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Wikimedia Rwanda Wiki clubs|Wikimedia Rwanda Wiki clubs]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೦:೩೯, ೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29344785 --&gt;

== This Month in Education: October 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 10 • October 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/&quot;WikiDonne Internship: Wikimedia Platforms for Open Education and Inclusive Culture!&quot; winner at the Open Education Awards 2025|&quot;WikiDonne Internship: Wikimedia Platforms for Open Education and Inclusive Culture!&quot; winner at the Open Education Awards 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/A Proud Chapter in My Wikimedia Journey 🇳🇬: From Editor to Organizer|A Proud Chapter in My Wikimedia Journey 🇳🇬: From Editor to Organizer]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Debating open science and scientific dissemination in Brazil|Debating open science and scientific dissemination in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Enhancing Academic Articles on Wikipedia with the State University of Jakarta|Enhancing Academic Articles on Wikipedia with the State University of Jakarta]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/India’s Students and Educators Lead the Way in the Wiki Science Competition 2025|India’s Students and Educators Lead the Way in the Wiki Science Competition 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/JDACA &amp; Amman Arab University|JDACA &amp; Amman Arab University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/New starting page for Wikipedia users had been launched in September|New starting page for Wikipedia users had been launched in September]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Teaching Evidence Synthesis Automation with the Wikipedia–Kaggle Dataset|Teaching Evidence Synthesis Automation with the Wikipedia–Kaggle Dataset]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikimedia MKD’s Education Program activities for October|Wikimedia MKD’s Education Program activities for October]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikimedia Serbia prepares eight annual Edu Wiki camp|Wikimedia Serbia prepares eight annual Edu Wiki camp]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikivoyage editathon in Peshkopia, Albania|Wikivoyage editathon in Peshkopia, Albania]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೧:೩೪, ೨ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29511272 --&gt;

== This Month in Education: November 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 11 • November 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 &amp; 2026|Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 &amp; 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia|Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras|Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day|190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI|2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States|Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th|November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025|EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Highly productive autumn education activities in Macedonia|Highly productive autumn education activities in Macedonia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon &amp; Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka|Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon &amp; Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe|Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course|Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training|United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM|Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge|Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Science Competition in Albania and Kosovo|Wiki Science Competition in Albania and Kosovo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Workshop 2026 Call for Contributions|Wiki Workshop 2026 Call for Contributions]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo|Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community|Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೯:೧೬, ೩೦ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29716809 --&gt;

== This Month in Education: December 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 12 • December 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages|WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wiki in schools - Architecture and Open Heritage|Wiki in schools - Architecture and Open Heritage]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context|What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge|WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina|Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WAM - Tulu Edit-a-thon &amp; Workshop in St Aloysius University |WAM - Tulu Edit-a-thon &amp; Workshop in St Aloysius University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição|Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025|Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClubs and educational partnership in Albania|New WikiClubs and educational partnership in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania|New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025|Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop|Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೯:೫೨, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29814101 --&gt;

== This Month in Education: January 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 1 • January 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026|Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan|Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia Education Program - Train The Trainer in Nepal|Wikipedia Education Program – Train The Trainer in Nepal]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU|Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program|CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth|WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Updates on Auckland Museum Summer Student Programme|Updates on Auckland Museum Summer Student Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network|Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge|Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025|Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme|Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Envisioning an Open Future together - WikiForAll|Envisioning an Open Future together – WikiForAll]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025|A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge|A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/¡Celebrando 25 años de conocimiento libre! El Proyecto &quot;25x25&quot; llega a las aulas de Córdoba, Argentina|Celebrating 25 years of free knowledge! The '25x25' Project reaches the classrooms of Córdoba, Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A atuação em rede da Universidade Federal de Juiz de Fora para a difusão do conhecimento livre na Wikipédia|The collaborative efforts of the Federal University of Juiz de Fora for the dissemination of free knowledge on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೩:೫೬, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29951116 --&gt;

== This Month in Education: February 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 2 • February 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces|Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan|Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Encontro da Rede Latino Americana de Inteligência Artificial Feminista: construindo futuros possíveis|Meeting of the Latin American Network of Feminist Artificial Intelligence: building possible futures]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Farewelling the Auckland Museum Summer Students|Farewelling the Auckland Museum Summer Students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi|Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana |Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade|Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics|Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia|LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/New online workshops for the German language Wikipedia|New online workshops for the German language Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors|Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects|The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day|Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages|Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026|Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity|Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia|WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops|Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiPatrimoine Senghor : Valorisation du patrimoine culturel africain à l'Université Senghor|WikiPatrimoine Senghor : Valuation of African cultural heritage at the University Senghor]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future|Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೭:೨೫, ೩ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30155806 --&gt;

== This Month in Education: March 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 3 • March 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona|Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG|Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources|Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe|Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Inside Wikimedia Ukraine's education program|Inside Wikimedia Ukraine's education program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026|Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/One School, One Article Campaign Wrap Up|One School, One Article Campaign Wrap Up]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN|Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology|Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries|The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia CR published updated guide for beginners|Wikimedia CR published updated guide for beginners]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia goes back to the classroom in Brazil|Wikimedia goes back to the classroom in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI|Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities|“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors|Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೫:೫೧, ೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30317659 --&gt;

== This Month in Education: April 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 4 • April 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update|Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh|WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War|Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course|Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools|Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia|University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania|Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan|Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria|Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites|Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/A month full of encounters with students in Brazil|A month full of encounters with students in Brazil]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೧:೩೧, ೨೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30406002 --&gt;

== This Month in Education: May 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 5 • May 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Teaching innovation with Wikimedia. Shared experiences in Spanish Universities|Teaching innovation with Wikimedia. Shared experiences in Spanish Universities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Editing Wikipedia with Viktor Hygo High School in Albania|Editing Wikipedia with Viktor Hygo High School in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Debating free license in Brazil|Debating free license in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Microclimatic Explainers: A short-form media approach to build micro-level environmental awareness in India|Microclimatic Explainers: A short-form media approach to build micro-level environmental awareness in India]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Ukraine publishes the first academic collection of papers on Wikipedia and Wikimedia Projects|Ukraine publishes the first academic collection of papers on Wikipedia and Wikimedia Projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wiki Digital Youth Club Launches in Tanzania: Youth Build Digital Skills Through Competitive Quest Challenges|Wiki Digital Youth Club Launches in Tanzania: Youth Build Digital Skills Through Competitive Quest Challenges]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wiki Youth Participation in Building Rwanda’s Open Knowledge Ecosystem|Wiki Youth Participation in Building Rwanda’s Open Knowledge Ecosystem]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikimedia Digi-Youth Club in Nigeria|Wikimedia Digi-Youth Club in Nigeria]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikimedia MKD's Education News &amp; Activities|Wikimedia MKD's Education News &amp; Activities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikipedia Serbia's interns and Wiki Ambassadors provide crucial support towards end of the school year|Wikipedia Serbia's interns and Wiki Ambassadors provide crucial support towards end of the school year]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೨:೨೩, ೧ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30604297 --&gt;

== This Month in Education: June 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 6 • June 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wikipedia Editathon at Dinajpur Govt. College: Empowering Graduate Students in the Open Knowledge Movement|Wikipedia Editathon at Dinajpur Govt. College: Empowering Graduate Students in the Open Knowledge Movement]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wikimedia Serbia prepares for Edu Wiki camp 2026|Wikimedia Serbia prepares for Edu Wiki camp 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wiki Digi-Youth Clubs pilot explores challenge-based learning across three countries|Wiki Digi-Youth Clubs pilot explores challenge-based learning across three countries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Why the EduWiki Hub Starter Kit Matters for the Future of Education|Why the EduWiki Hub Starter Kit Matters for the Future of Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Portuguese Universities adopt free knowledge tools: Wikipedia is the favorite|Portuguese Universities adopt free knowledge tools: Wikipedia is the favorite]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Translating on Wikipedia used as extra – credit assignment in University of Prishtina, Kosovo|Translating on Wikipedia used as extra – credit assignment in University of Prishtina, Kosovo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Strengthening Wikimedia Education Through Community Learning and Digital Literacy Initiatives|Strengthening Wikimedia Education Through Community Learning and Digital Literacy Initiatives]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Small Group, Big Impact: Building Skills Through the Wikimedia Volunteer Focus Group in Botswana|Small Group, Big Impact: Building Skills Through the Wikimedia Volunteer Focus Group in Botswana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/&quot;25x25 Project – Celebrating Wikipedia&quot; in Córdoba, Argentina|&quot;25x25 Project – Celebrating Wikipedia&quot; in Córdoba, Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Mapping and gathering educational activities on Wiki in Brazilian universities|Mapping and gathering educational activities on Wiki in Brazilian universities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Growing Wiki Education in the Philippines: Highlights from Bikol WikiConference 2026|Growing Wiki Education in the Philippines: Highlights from Bikol WikiConference 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/From Mentee to Builder: Six Months in the EduWiki Hub Mentorship Program|From Mentee to Builder: Six Months in the EduWiki Hub Mentorship Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/EduWiki Hub publishes its first Community Newsletter|EduWiki Hub publishes its first Community Newsletter]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Click, Capture, and Contribute: Scaling Open Knowledge Through Mobile Photography|Click, Capture, and Contribute: Scaling Open Knowledge Through Mobile Photography]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Education in Action: Limkokwing School Adoption Program 2026 and Wikimedia Learning Outcomes|Education in Action: Limkokwing School Adoption Program 2026 and Wikimedia Learning Outcomes]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Impact of Wiki Digi youth Clubs initiative in education of Rwanda|Impact of Wiki Digi youth Clubs initiative in education of Rwanda]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೯:೪೫, ೨೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30725833 --&gt;

== This Month in Education: July 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 7 • July 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Practical Wikipedia Training for Teachers Held in Tetovo, Macedonia|Practical Wikipedia Training for Teachers Held in Tetovo, Macedonia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Wikimedia Ukraine at the Teachers of the Future Festival|Wikimedia Ukraine at the Teachers of the Future Festival]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Six Months of Growth, Learning, and Impact: My Journey as an EduWiki Mentor|Six Months of Growth, Learning, and Impact: My Journey as an EduWiki Mentor]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/PhilWiki Community pays homage to Antoine de Saint-Exupéry at Wikimania Paris 2026|PhilWiki Community pays homage to Antoine de Saint-Exupéry at Wikimania Paris 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Google25 Expands Tamil Wikipedia Community|Google25 Expands Tamil Wikipedia Community]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Edu Wiki camp gathers Serbian youth around the topic of open knowledge|Edu Wiki camp gathers Serbian youth around the topic of open knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Cátedra Glaciares: A Collaborative Experience for the Study and Conservation of Colombia’s Cryosphere|Cátedra Glaciares: A Collaborative Experience for the Study and Conservation of Colombia’s Cryosphere]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Continuing Wiki education partnerships in Brazil|Continuing Wiki education partnerships in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Building EduWiki in Albania: From school outreach to student contributions in Wikimedia projects|Building EduWiki in Albania: From school outreach to student contributions in Wikimedia projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/1Lib1Ref WUGN Kaduna, 2026|1Lib1Ref WUGN Kaduna, 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/We create the first master class on access to knowledge and open technology in collaboration with National Autonomous University of Mexico, UNAM|We create the first master class on access to knowledge and open technology in collaboration with National Autonomous University of Mexico, UNAM]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೧:೧೮, ೩೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30838310 --&gt;

== This Month in Education: August 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 8 • August 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Coordinating Wikimedia's Presence in Iraqi Universities|Coordinating Wikimedia's Presence in Iraqi Universities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/The EduWiki Hub Starter Kit Is Now Available in Spanish|The EduWiki Hub Starter Kit Is Now Available in Spanish]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wiki and democracy campaign launches in Brazil|Wiki and democracy campaign launches in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wiki Clubs strengthen youth participation in open knowledge in the Philippines|Wiki Clubs strengthen youth participation in open knowledge in the Philippines]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wikidata for research in the UI1|Wikidata for research in the UI1]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Nupe Wikipedia Hits 1,000 Articles: The Next Chapter in Our Knowledge Journey |Nupe Wikipedia Hits 1,000 Articles: The Next Chapter in Our Knowledge Journey]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Recruiting newcomers to preserve Yiddish using Wiktionary as a tool|Recruiting newcomers to preserve Yiddish using Wiktionary as a tool]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Voices in Our Hands: How Nigerian Kids are Documenting Nigerian Sign Language for the World|Voices in Our Hands: How Nigerian Kids are Documenting Nigerian Sign Language for the World]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wiki in Schools, Architecture and Open Heritage|Wiki in Schools, Architecture and Open Heritage]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/More than 200 registrations, 22 speakers, and seven hours of shared experience: Wikimedia Ukraine’s Education Community Conference 2026|More than 200 registrations, 22 speakers, and seven hours of shared experience: Wikimedia Ukraine’s Education Community Conference 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Launch of Wikifying a Conference handbook|Launch of Wikifying a Conference handbook]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/EduWiki Hub Updates: Working Groups Feedback Session and a New Roundtable for Program Officers|EduWiki Hub Updates: Working Groups Feedback Session and a New Roundtable for Program Officers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Curiosity through academic inquiry - learning by writing Wikipedia articles in Serbia|Curiosity through academic inquiry - learning by writing Wikipedia articles in Serbia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೩:೨೪, ೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30917014 --&gt;

== This Month in Education: September 2026 ==
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 9 • September 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Wikipedia Writing Training at Universitas Terbuka. WikiRempah Welcomes Wikimedians in Ternate|Wikipedia Writing Training at Universitas Terbuka. WikiRempah Welcomes Wikimedians in Ternate]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Wikimedia MKD’s Wiki Camp &amp; Team Building 2026|Wikimedia MKD’s Wiki Camp &amp; Team Building 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Wikimedia Commons Training for Students at Universitas Nurul Hasan Bacan: Mobilizing Bacan's Youth with WikiRempah|Wikimedia Commons Training for Students at Universitas Nurul Hasan Bacan: Mobilizing Bacan's Youth with WikiRempah]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Wikidata integration in the Library &amp; Information Science course|Wikidata integration in the Library &amp; Information Science course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Translating the EduWiki Newcomer's Starter Kit in Albanian language|Translating the EduWiki Newcomer's Starter Kit in Albanian language]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Training Wikimedia Commons WikiRempah in Bacan, Bringing Digital Education to an Island Without Electricity|Training Wikimedia Commons WikiRempah in Bacan, Bringing Digital Education to an Island Without Electricity]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Synergy Between WikiRempah, the West Halmahera Regency Education and Culture Office, and the Sultanate of Jailolo in Documenting Spice Route Cultural Sites|Synergy Between WikiRempah, the West Halmahera Regency Education and Culture Office, and the Sultanate of Jailolo in Documenting Spice Route Cultural Sites]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/St Aloysius Wiki Club Celebrates 10th Anniversary of Tulu Wikipedia|St Aloysius Wiki Club Celebrates 10th Anniversary of Tulu Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Road to Open Source: bringing open source contribution into Indian engineering classrooms|Road to Open Source: bringing open source contribution into Indian engineering classrooms]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Photography and education: initiatives in Brazil|Photography and education: initiatives in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Open Knowledge Initiatives Summer Internship 2026 – Project Workflow &amp; Learnings|Open Knowledge Initiatives Summer Internship 2026 – Project Workflow &amp; Learnings]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Media Literacy Teacher Training with Wikimedia UK and Thoughtful|Media Literacy Teacher Training with Wikimedia UK and Thoughtful]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Heritage Across Borders: St Aloysius Wiki Club Students Celebrate Cultural Heritage Through Wikipedia|Heritage Across Borders: St Aloysius Wiki Club Students Celebrate Cultural Heritage Through Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/From Bandung's Street Signs to Wikipedia: Rediscovering Sundanese Script|From Bandung's Street Signs to Wikipedia: Rediscovering Sundanese Script]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/CSPC Wiki Club launches student community for open knowledge and youth leadership|CSPC Wiki Club launches student community for open knowledge and youth leadership]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Amplifying Underrepresented Voices: Lessons from the Language Diversity Hub 2026|Amplifying Underrepresented Voices: Lessons from the Language Diversity Hub 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Education activity: Can I trust Wikipedia?|Education activity: Can I trust Wikipedia?]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೦:೦೬, ೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=31092240 --&gt;</text>
      <sha1>0ktxryoa9d4yyr44sju6k2b3f1eicjt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬೀದರ್ ಕೋಟೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60247</id>
    <revision>
      <id>1431007</id>
      <parentid>1355833</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T23:37:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19845" sha1="n1eyqwm39glm6n7z3j4i6097n4e44ox" xml:space="preserve">{{Infobox Military Structure
|name =  ಬೀದರ್ ಕೋಟೆ
|partof =  [[ಬೀದರ್]]
|location=[[ಬೀದರ್]], ಭಾರತ
image = [[File:Panaromic Entrance View.jpg|300px]]
|caption = ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಪ್ಯಾನರೋಮಾ ನೋಟ
|map_type = India Karnataka
|latitude=17.9219
|longitude = 77.5236
|map_size = 300
|map_caption = 
|type = [[ಕೋಟೆ]] 
|coordinates=({{coord|17.9219|N|77.5236|E}})[http://wikimapia.org/6505198/Badi-Tope-Bidar-Fort]
|code = 
|built = 15ನೇ ಸತಮಾನ
|builder = ಬಹ್‌ಮನಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಬಹ್‌ಮನ್ ಅಲಾ-ಉದ್-ದಿನ್ 1424 ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ್ದು
|materials = [[ಗ್ರಾನೈಟ್|ಗ್ರಾನೈಟ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು ಲೈಮ್ ಮೋರ್ಟಾರ್
|height = 
|used = 
|demolished =
|condition = ಭಗ್ನಾವಶೇಷಗಳು
|open_to_public = ಹೌದು
|controlledby = [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ]]
|garrison = 
|current_commander = 
|commanders =
|occupants = 
|battles = 
|events = 
|image2 = [[File:Bidar Fort Entrance.jpg|300px]]
|caption2 = ಬೀದರ್ ಕೋಟೆ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ
}}
[[File:Bidar Fort, Karnataka.jpg|thumb|ಬೀದರ್ ಕೋಟೆ, ಕರ್ನಾಟಕ]]
[[File:Takht Mahal.jpg|thumb|ತಖ್ತ್ ಮಹಲ್, ಬೀದರ್ ಕೋಟೆ]]
[[File:Solah Khamba Mosque.jpg|thumb|ಸೋಲ್ಹಾ ಖಾಂಬ ಮಸೀದಿ]]
[[File:Diwan.sps.jpg|thumb|ದೀವಾನ್-ಇ-ಅಮ್]]
[[File:Remnants of the hall.jpg|thumb|ದೀವಾನ್-ಇ-ಅಮ್ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು]]
[[File:Rangeen Mahal Front View.jpg|thumb|ರಂಗೀನ್ ಮಹಲ್ ಮುಂಭಾಗದ ನೋಟ]]
[[File:Rangeen Mahal Top View.jpg|thumb|ರಂಗೀನ್ ಮಹಲ್ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ನೋಟ]]

'''ಬೀದರ್ ಕೋಟೆ '''([[ಉರ್ದು|Urdu]] قلعہ بیدر) ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಬೀದರ್ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ. ಬಹುಮನಿ ಮನೆತನದ ಸುಲ್ತಾನ್ ಅಲ್-ಉದ್-ದಿನ್ ಬಹಮನ್ ಗುಲ್ಬರ್ಗಾದಿಂದ ಬೀದರ್‌ಗೆ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ೧೪೨೭ರಲ್ಲಿ ವರ್ಗಾಯಿಸಿಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಈ ಕೋಟೆಯನ್ನೂ ಇತರೆ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಸಿದ.&lt;ref&gt;[http://kannadasiri.kar.nic.in/heritage/heritage_areas.htm Heritage araeas]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=FVWM6CK75hoC&amp;q=Gulbarga+Fort&amp;dq=Gulbarga+Fort&amp;lr= Gulbarga Fort]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www. bidarcity. gov.in/tourism.html Bidar City Municipal Council]&lt;/ref&gt; ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯ ಒಳಗೆ ೩೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಮಾರಕಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Not many follow the compass pointing north|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/not-many-follow-the-compass-pointing-north/article6797203.ece|agency=The Hindu|publisher=Kasturi &amp; Sons Ltd.|date=18 January 2015}}&lt;/ref&gt;

==ಭೂ ವಿವರಣೆ==
ಕೋಟೆ, ನಗರ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಸರು ಬೀದರ್‌ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ನಗರ ಮತ್ತು ಕೋಟೆ ಆಯತಾಕಾರದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದು, {{Convert|22|mi|km}} ಉದ್ದ ಮತ್ತು {{Convert| 12|mi|km}} ಅಗಲದಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ {{Convert|12|mi2|km2}} ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ]]  ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜಧಾನಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ (ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ) ಬೀದರ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ {{Convert|40|mi|km}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;areas&quot;&gt;{{Cite web|url=http://kannadasiri.kar.nic.in/heritage/heritage_areas.htm|title=Heritage araeas |accessdate=2009-11-07|publisher=National Informatics Centre}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Britanica&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www. britannica.com/ EBchecked/topic/ 64749/ Bidar|title=Geography and travel|accessdate=2009-11-08|publisher=Encyclopædia Britannica| archiveurl= http://web. archive.org/web/ 20091204074805 /http: // www.britannica.com/EBchecked/topic/64749/Bidar| archivedate= 4 December 2009 &lt;!--DASHBot--&gt;| deadurl= no}}&lt;/ref&gt;

===ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ===
ಬೀದರ್ ನಗರ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶ ಕಾರಂಜ ನದಿ, [[ಗೋದಾವರಿ|ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ]] ಮುಖ್ಯ ಉಪನದಿಯಾದ ಮಂಜಿರದ ಕಾಲುವೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ .&lt;ref name= &quot;Britanica&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http:// bidar.nic. in/| title=Bidar: River systems and drainage|accessdate=2009-11-08|publisher=National Informatics Centre}}&lt;/ref&gt;

===ಹವಾಮಾನ===
ಹವಾಮಾನ ವರ್ಷಪೂರ ಹಿತಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಬೇಸಿಗೆಯ ತಿಂಗಳುಗಳಾದ ಏಪ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು ಮೇಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ಮತ್ತು ಇದ್ದಕ್ಕಿದಂತೆ ಬೀಳುವ ಗುಡುಗು ಮಳೆಯಿಂದ ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶ ತಣ್ಣಗಾಗುತ್ತದೆ. ಜೂನ್ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ-ಪಶ್ಚಿಮದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿತಕರ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲ ಕೂಡ ಆಪ್ಯಾಯಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಗರ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಳತೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಶ್ರೀಮಂತ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮತ್ತು ದಂತಕತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bidar.nic.in/|title=Bidar: The Land|accessdate=2009-11-08|publisher=National Informatics Centre|archive-date=2011-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110623234154/http://www.bidar.nic.in/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ಸ್ಮಾರಕಗಳು==
* ಬಹಮನಿ ರಾಜಮನೆತನವು ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ತಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪರ್ಷಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ದಟ್ಟವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀದರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ  ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ರಾಜಮನೆತನದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೀದರ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ನಗರದಾಚೆ ಸಹ ಕೋಟೆ, ಕೊತ್ತಲ, ಮಸೀದಿ ಮತ್ತು ಬುರುಜುಗಳನ್ನು ಕತ್ತಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಕೆಲವು ಮಹತ್ವವಾದ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=areas/&gt;&lt;ref name=Joshi&gt;{{Cite book|last=Joshi|first= P. M.|coauthors= M. A. Nayeem and Teotonio R. De Souza|title= Mediaeval Deccan history: commemoration volume in honour of Purshottam...|pages=316|work=Art and Architecture of Bidar|pages=44–45|accessdate=2009-11-07|url=https://books.google.com/books?id=O_WNqSH4ByQC&amp;pg=PA44&amp;dq=Gulbarga+Fort&amp;lr=#v=onepage&amp;q=Gulbarga%20Fort&amp;f=false|publisher= Popular Prakashan|year=1996|isbn=978-81-7154-579-7}}&lt;/ref&gt; ಬೀದರ್ ನಗರವು ತನ್ನ ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿತ್ತು &lt;ref&gt;Sohoni, Pushkar and Klaus Rötzer, ‘Nature, Dams, Wells and Gardens: The Route of Water in and around Bidar’ in Daud Ali and Emma Flatt (ed.), ''Garden and Landscape Practices in Pre-Colonial India'' (New Delhi: Routledge, 2011), pp. 54-73.&lt;/ref&gt;.

[[File:Bidar Fort, Karnataka.jpg|thumb|ಬೀದರ್ ಕೋಟೆ, ಕರ್ನಾಟಕ]]
* ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ತಭೂಮಿಯ ಒಂದು ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿರುವ ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯು ಚೌಕೊನಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ, ಈ ಕೋಟೆಯ ಸುತ್ತಳತೆ {{convert|0.75|mi|km}} ಉದ್ದ ಮತ್ತು  {{convert|0.5|mi|km}}ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಕೋಟೆಯ ಕೆಲವು ಪಾರ್ಶ್ವಗಳು ಹಾಳಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ಕುಂದಿಲ್ಲ. ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ದಾಟುವ ಮೊದಲು ಮೂರು ಹಂತದ ನೀರಿನ ಕಂದಕವನ್ನು ದಾಟಿಕೊಂಡು ಬರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name =areas/&gt;&lt;ref name=Britanica/&gt;&lt;ref name=&quot;Sherwani&quot;/&gt;
* ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯು ಏಳು ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರವು ಪರ್ಷಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮಾದರಿಯಂತೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. 'ಗುಂಬದ್ ದರ್ವಾಜ' ಎಂಬ ದ್ವಾರವು  ಪರ್ಷಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯಾ ಒಳ ಬರಲು ಬಳಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ದ್ವಾರ 'ಶೇರ್ಜ ದರ್ವಾಜಾ&quot;. ಈ ದ್ವಾರದ ಹೊರ ಕವಚದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. 
* ಶಿಯಾ ಸಮುದಾಯದ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಹುಲಿಯು ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕರಾದ   [[::en:Ali ibn Abi Talib|ಅಲಿ]]ಯವರ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಹುಲಿಗಳ ಲಾಂಛನವು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಶತ್ರುಗಳ ದಾಳಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು &lt;ref name=Joshi/&gt;.
* ಈ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ದ್ವಾರಗಳೆಂದರೆ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ &quot;ಫತೇಹ್ ದರ್ವಾಜ&quot;ವು ಅಷ್ಟಾಕಾರದ ಸ್ಥಂಭಗಳು ಮತ್ತು ಕೀಲು ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ &quot;ತಾಲ್ಘಾಟ್ ದರ್ವಾಜ&quot;, &quot;ಡೆಲ್ಲಿ ದರ್ವಾಜ&quot; ಮತ್ತು &quot;ಮಾಂಡು ದರ್ವಾಜ&quot; ಗಳಿವೆ. ಈ ಕೋಟೆಯ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ತೋಪೊಂದನ್ನು &quot;ಮುಂಡ ಬುರುಜ್ &quot;ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;ref name=areas/&gt;.
* ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು [[:en:Sassanid Empire|ಸಸ್ಸಾನಿಯನ್]] ರಾಜಮನೆತನದ ಲಾಂಛನಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯೆಂಬಂತೆ ಸಸ್ಸಾನಿಯನ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಲಾಂಛನಗಳಾದ ಕಿರೀಟದ ಚಿಹ್ನೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕೃತಿಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಬಹಮನಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=fort&gt;{{Citeweb|url=http:// webcache.googleusercontent. com/search?q=cache:t2leQk8x6_YJ:www.archnet.org/library/pubdownloader/pdf/4232/doc/DPC0996.pdf+Gulbarga+Fort+ArchNet&amp;cd=2&amp;hl=en&amp;ct=clnk&amp;gl=in|title= Sasanian Royal Emblems and their Reemergence in the Fourteenth-Century Deccan|accessdate=2009-11-04}}&lt;/ref&gt;

===ತಖ್ತ್ ಮಹಲ್===
[[File:Takht Mahal.jpg|thumb|ತಖ್ತ್ ಮಹಲ್, ಬೀದರ್ ಕೋಟೆ]]
ತಖ್ತ್ ಮಹಲ್ ಬೀದರ ಕೋಟೆಯೋಳಗಿರುವ ಅನೇಕ ಅರಮನೆ ಸಮೂಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಅರಮನೆಯು ರಾಜ ಮನೆತನದ ನಿವಾಸಕ್ಕೆಂದು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಈ ಅರಮನೆಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರವು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ ಅರಮನೆಯ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗೆ ಓಡಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರಗಳಿವೆ. ಈ ಅರಮನೆಯನ್ನು ರಾಜಗೃಹವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

==ಇತಿಹಾಸ==
* ತಖ್ತ್ ಮಹಲ್ಅರಮನೆಯನ್ನು  ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನನಾದ [[ಅಹಮದ್ ಷಾ]] ಬಹಮನಿ 1426-1432 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ತಖ್ತ್ ಮಹಲ್ ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಈ ಅರಮನೆಯ ಪ್ರಾಂಗಣವನ್ನು ಆಡಳಿತಗಾರರು ಖಾಸಗಿ ದರ್ಬಾರ್ ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಗಳಿಗಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಿದರು. ಕಟ್ಟಡದ ರಚನೆಯು ಸಂಕೀರ್ಣ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯದ್ದಾಗಿದೆ. 
* ತಖ್ತ್ ಮಹಲಿನ ದರ್ಬಾರ್ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು ವಿವಿಧ ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಬೀದರ್ ಅರಸರ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಬೀದರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅನುಸ್ಥಾಪನ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯ ಕಮಾನುಗಳು ಮಾತ್ರ ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿವೆ. 
* ಈ ಅರಮನೆಯ ಒಳಗಿನ  ಗುಮ್ಮಟ ತನ್ನ ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಮಹಲಿನ  ಒಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುವ  ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ರಾಜಮನೆತನದವರ ಖಾಸಗಿ ನಿವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.  
[[File:Inside Takht Mahal.jpg|thumb|ತಖ್ತ್ ಮಹಲ್ ಒಳಗಡೆ]]

==ಪ್ರವೇಶ==
ಬೀದರ್ ರಸ್ತೆ, ರೈಲು ಮತ್ತು ವಾಯು ಸಾರಿಗೆಗಳಿಂದ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಬೀದರ್ ನಗರ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ {{Convert|740|km|mi}} ದೂರ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ (ಭಾರತ)|NH]] 7ನಲ್ಲಿ {{Convert|116|km|mi}} ಗುಲ್ಬರ್ಗದ ನೈರುತ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು {{Convert|130|km|mi}}  NH 9 ನಲ್ಲಿ ಹೈದರಬಾದ್‌ನಿಂದ ಸಂಪರ್ಕಹೊಂದಿದೆ.

===ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ===
* ಸಮೀಪದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, [[:en:Rajiv Gandhi International Airport|ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ರಾಜೀವ್‌ಗಾಂಧಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], ಹೈದರಾಬಾದ್,
* ಬೀದರ್ ಏರ್‌ಪೋರ್ಸ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಅನ್ನು ವಿ.‌ಐ.ಪಿ ಆಗಮನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂಧರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 
* [[ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|Kempegowda International Airport]], ಬೆಂಗಳೂರು.
===ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಗೆ ಪ್ರವೇಶ===
ಬೀದರ್ ಕೋಟೆ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಂದ ೧೧೫ ಕಿ.ಮಿ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.
==ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ==
ದ ಡರ್ಟಿ ಪಿಕ್ಚರ್, ೨೦೧೧ರ ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಿಟ್ ಸಿನೆಮಾದ ''ಇಶ್ಕ್ ಸುಫಿಯಾನ'' ಹಾಡು ಬೀದರ್ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [[:en:Vidya Balan|ವಿದ್ಯಾ ಬಾಲನ್]] ಮತ್ತು ಇಮ್ರಾನ್ ಹಶ್ಮಿ ಈ ಹಾಡಿನ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.
==ಬೀದರ್ ಕೋಟೆ ಒಳಗಿನ ಸ್ಮಾರಕಗಳು==
* [[ಚಾಂದನಿ ಚಬೂತರ್]]

==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ==
* [[ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು]].
* [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೋಟೆಗಳು]]
* ರಾಯಚೂರು ಕೋಟೆ
* ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಕೋಟೆ
* ಬಳ್ಳಾರಿ ಕೋಟೆ
* ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ ಕೋಟೆ
* ಮುದ್ಗಲ್ ಕೋಟೆ

==&lt;span style=&quot;background-color: rgb(254, 252, 224);&quot;&gt;ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು&lt;/span&gt;==
{{Commons category|Bidar Fort}}
* [http://www.deccanherald.com/content/44855/bidar-fort-stands-test-time.html Bidar fort stands the test of time]
* [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/a-platform-to-gaze-upon-moonlit-skies/article581599.ece A platform to gaze upon moonlit skies] {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.hindu.com/2010/03/06/stories/2010030657990800.htm Escape route near royal harem found at Bidar Fort] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100309113601/http://www.hindu.com/2010/03/06/stories/2010030657990800.htm |date=2010-03-09 }}

==&lt;span style=&quot;background-color: rgb(254, 252, 224);&quot;&gt;ಚಿತ್ರಗಳು&lt;/span&gt;==
&lt;gallery widths=&quot;160px&quot; heights=&quot;190px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
File:Entrance to the Bidar Fort.JPG|ಬೀದರ್ ಕೋಟೆ ದ್ವಾರದ ಬಳಿ.
File:Gateway to Bidar fort.jpg|ಬೀದರ್ ಕೋಟೆ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು
File:Rangeen Mahal Hall.jpg|ರಂಗೀನ್ ಮಹಲ್ ಹಾಲ್ 
File:Frescoed calligraphy.jpg|ಫ್ರೆಸ್ಕೋಎಡ್ ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫಿ
File:Arches Arches everywhere.jpg|ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಮಾನುದಾರಿಗಳು 
File:Front_view_of_Bidar_Madrasa.jpg|ಬೀದರ್ ಮದ್ರಾಸ ಮುಂಭಾಗದ ನೋಟ
&lt;/gallery&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist|2}}
{{ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೋಟೆಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೋಟೆಗಳು]]</text>
      <sha1>n1eyqwm39glm6n7z3j4i6097n4e44ox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವರುಣ್ ಅಗರ್ವಾಲ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60351</id>
    <revision>
      <id>1431122</id>
      <parentid>1363069</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5445" sha1="158liv2yqhr9dfywdxlvatgr1glhuiu" xml:space="preserve">{{Infobox writer
|name = ವರುಣ್ ಅಗರ್ವಾಲ್
| birth_date = ೧೯೮೬-೧೨-೦೬
| image = Varun.jpg
| caption = 
| birth_place  = [[ಭಾರತ]]
| occupation = [[ಲೇಖಕ]], [[ಉದ್ಯಮಿ]]
| nationality = [[ಭಾರತ]]
| notableworks = [[&quot;How I Braved Anu Aunty&quot; ಪುಸ್ತಕದ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು  ದಶಲಕ್ಷ ಡಾಲರ್ ಮೌಲ್ಯದ ಕಂಪನಿಯ ಸದಸ್ಯ ಬಂಡವಾಳಗಾರ]]
| website = [http://www.varunagarwal.in]
}}

'''ವರುಣ್ ಅಗರ್ವಾಲ್''' [[ಭಾರತ]]ದ ಮೊದಲನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಒಬ್ಬ ಉದ್ಯಮಿ,ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ ತಯಾರಕ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-12-09/news/44988958_1_indian-angel-network-rashi-varshney-koramangala|title=Koramangala is a convenient location for entrepreneurs: Varun Agarwal|publisher=indiatimes.com|access-date=2014-09-25|archive-date=2014-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20141015201226/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-12-09/news/44988958_1_indian-angel-network-rashi-varshney-koramangala|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ( ಡಿಸೆಂಬರ್ ೦೬, ೧೯೮೬ ರಂದು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಜನನ),ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬಿಶಪ್ ಕಾಟನ್'ಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article3430488.ece?css=print |title=Notes to Myself |work=The Hindu |access-date=2014-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112131418/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article3430488.ece?css=print |archive-date=2013-11-12 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ಅವರು ಆಲ್ಮ ಮೇಟರ್ ಹಾಗು ಮತ್ತೆರಡು ಕಂಪನಿಗಳಾದ - ರೆಟಿಕುಲಾರ್ ಮತ್ತು ಲಾಸ್ಟ್ ಮಿನಿಟ್ ಫ಼ಿಲ್ಮ್ಸ್ ಬಂಡವಾಳಗಾರ. ಅದಲ್ಲದೆ, ಅವರು &quot;How I Braved Anu Aunty and Co-Founded A Million Dollar Company&quot; ಪುಸ್ತಕದ ಲೇಖಕರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://post.jagran.com/Varun-to-work-with-brother-Rohit-Dhawan-1406182142|title=Varun to work with brother Rohit Dhawan|publisher=&quot;indiatimes.com&quot;|access-date=2014-09-25|archive-date=2014-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729174147/http://post.jagran.com/Varun-to-work-with-brother-Rohit-Dhawan-1406182142|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೆಶನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು 'ಲಾಸ್ಟ್ ಮಿನಿಟ್ ಫ಼ಿಲ್ಮ್ಸ್' ಎನ್ನುವ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. [[ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿರುವ ಸಿ ಎಮ್ ಆರ್ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ವ್ಯಾಸಂಗದ ನಂತರ ಫ಼ಟ್ ಫ಼ಿಶ್ ಫ಼ಿಲ್ಮ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೆಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ೨೧ರ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಾಲಿವುಡ್ ತಾರೆಗಳಾದ ಪ್ರೀತೀ ಜ಼ಿನ್ಟ ಹಾಗು [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌]] ಅವರನ್ನು ಸಂಗೀತ ದೃಶ್ಯಸುರಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೆಶಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Hindu_article&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2010/08/11/stories/2010081150220400.htm|title=Last Minute Success|work=The Hindu|access-date=2014-09-25|archive-date=2014-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140418150630/http://www.hindu.com/mp/2010/08/11/stories/2010081150220400.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ಉದ್ಯಮ==
ಆವರು ೨೩ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಸ್ನೇಹಿತ ರಾಹ್ನ್ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ ಜೋತೆಗೂಡಿ ತಮ್ಮ ಏರಡನೇ ಕಂಪನಿಯಾದ ಆಲ್ಮ ಮೇಟರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಕಂಪನಿಯು ಭಾರತದ ಅನೇಕ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಸ್ಟ‌‌‌‌‌ಮೈಜ಼್ಡ್ ಉಡುಪು ತಯಾರಕ ಪಾಲುದಾರರಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://in.news.yahoo.com/from-failing-in-engineering-to-co-founding-a-million-dollar-company-053855712.html|title=From failing in engineering to co-founding a million-dollar company|publisher=news.yahoo.com|date=2014-06-26 }}&lt;/ref&gt; ಈ ಎರಡು ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲದೆ, ರೆಟಿಕುಲಾರ್ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಕಂಪನಿಯ ಸದಸ್ಯ ಬಂಡವಾಳಗಾರರು.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮಿಗಳು]]</text>
      <sha1>158liv2yqhr9dfywdxlvatgr1glhuiu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62920</id>
    <revision>
      <id>1430906</id>
      <parentid>1343709</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>34224</id>
      </contributor>
      <origin>1430906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10618" sha1="d4e7b4k5wt2mfxyxf3lbw0ucw5p0vi2" xml:space="preserve">[[File:Shri Koti-chennaya.jpg|right|thumb|'''ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ'''(೧೫೫೬-೧೫೯೧) [[ತುಳು ನಾಡು|ತುಳುನಾಡಿನ]] ಅವಳಿ ವೀರರು]]

'''ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ''' ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಹೆಸರಾದ ಯೋಧರಾಗಿದ್ದು ಅವರನ್ನು ತುಂಬ ಮಂದಿ ದೈವ ಎಂದು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.ಇವರ ಕಾಲ ಕ್ರಿ.ಶ.1556 ರಿಂದ ೧೫೯೧&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://kankanadygarodi.in/history1.html | title=Shree Brahma Baidarkala Garodi Kshethra | website=kankanadygarodi.in | access-date=2017-03-05 | archive-date=2016-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160927080700/http://kankanadygarodi.in/history1.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿರುವ ಭೂತಾರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಟಿ-ಚೆನ್ನಯ ಖ್ಯಾತ ಹೆಸರು. ಕೋಟಿ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಯ ಎಂಬ ಸೋದರರು ಯೋಧರಾಗಿದ್ದು ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದ ಕಥೆ ಮುಂದೆ ಅದುವೇ [[ಭೂತಾರಾಧನೆ]]ಯಾಯಿತು.

==ಜನನ ==
ಇವರು [[ಪುತ್ತೂರು]] ತಾಲೂಕಿನ ಪಡುಮಲೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/birthplace-of-koti-chennaya-may-be-the-next-tourist-hub-of-tulu-nadu/article5337598.ece | title=Birthplace of Koti, Chennaya may be the next tourist hub of Tulu Nadu | newspaper=The Hindu | language=en-IN | issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;  [[ತುಳುನಾಡು|ತುಳುನಾಡಿನ]] ದಿವ್ಯ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದ ದೇಯಿ ಬೈದೆತಿ(ಇವಳ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಸ್ವರ್ಣ ಕೇದಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಮೊಟ್ಟೆಯ ಮೂಲಕ ಜನ್ಮ ತಾಳಿ ಸಿಕ್ಕಳು. ಆದ ಕಾರಣ ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ ದೈವ ಕಾರ್ಯ ನಿಮಿತ್ತ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದವರು ಯಾವುದೆ ಜಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟವರಲ್ಲ ) ಮಕ್ಕಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಂದೆ ತಾಯಿ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ತೀರಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಪಡುಮಲೆಯ ಪೆರುಮಾಳು ಬಲ್ಲಾಳನಿಗೆ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋದಾಗ ಆದ ಗಾಯವನ್ನು ದೇಯಿ ಬೈದೆತಿಯು ಗುಣಪಡಿಸಿದ್ದಳು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಕೆಯ [[ಹೆರಿಗೆ|ಹೆರಿಗೆಯ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪೆರುಮಾಳು ಬಲ್ಲಾಳನು ತನ್ನ ಬೀಡಿನಲ್ಲೇ (ಅರಮನೆ) ಮಾಡಿಸಿದನು. [[ಅವಳಿ ಜವಳಿ(ಜನಿಸುವಿಕೆ)|ಅವಳಿ]] ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ದೇಯಿ ಬೈದತಿಯು ಅಸುನೀಗಿದಳು.

==ಬಾಲ್ಯ==
ಪೆರುಮಾಳು ಬಲ್ಲಾಳನು ಸಾಯಿನ ಬೈದ್ಯನೆಂಬುವವನಿಗೆ ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯರನ್ನು ಸಾಕುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಮಕ್ಕಳು ದಷ್ಟಪುಷ್ಟರಾಗಿ ಬೆಳೆದರು. ಪೆರುಮಾಳ ಬಲ್ಲಾಳನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ ಮಲ್ಲಯ್ಯ ಬುದ್ಯಂತನಿಗೆ (ಶಿವಳ್ಳಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ) ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ದೇಯಿ ಬೈದೆತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯರೊಂದಿಗೆ ವೈರವಿತ್ತು. ಮಲ್ಲಯ್ಯ ಬುದ್ಯಂತನ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರಿಗೂ ಚೆಂಡಾಟವಾಡುವಾಗ ಜಗಳವಾಗಿ ಈ ವಿರೋಧ ಮತ್ತೂ ಬೆಳೆಯಿತು. ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರು ಬೆಳೆದು ನಿಂತು [[ಕೃಷಿ|ಕೃಷಿಕಾರ್ಯಗಳ]] ಉಸ್ತುವಾರಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು.

==ಪಂಜದಲ್ಲಿ==
ಕೃಷಿಕಾರ್ಯದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಜಗಳವುಂಟಾಗಿ ಚೆನ್ನಯನು ಮಲ್ಲಯ್ಯ ಬುದ್ಯಂತನನ್ನು ಕೊಂದನು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಕರೆಸಿದಾಗ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯ್ಯರು ನ್ಯಾಯದ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿ ಚಾವಡಿಯಿಂದ ಹೊರನಡೆದರು. ಪೆರುಮಾಳ ಬಲ್ಲಾಳನು ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಆಜ್ಞೆ ಹೊರಡಿಸಿದ. ಆದರೆ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರು ಪೆರುಮಾಳು ಸೀಮೆಯ ಗಡಿಭಾಗದಿಂದ ಪಂಜಸೀಮೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ಸುಂಕದ ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ [[ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಜ್ಯೋತಿಷಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲಿ]] ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳ ಬಗೆಗೂ ಕೇಳಿದರು. ಪಂಜದಲ್ಲಿ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರ ಅಕ್ಕ ಕಿನ್ನಿದಾರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಪಂಜದಲ್ಲಿ ಕಿನ್ನಿದಾರುವಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರು ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದರು. ಪಂಜದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬನಾದ ಚೆಂದುಗಿಡಿಯು ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರ ಏಳ್ಗೆಯನ್ನು ಸಹಿಸದೇ ಉಪಾಯವಾಗಿ ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಬಂಧಿಸಿದ. ತದೇಕಚಿತ್ತದಿಂದ ಕುಲದೇವತೆಯಾದ ಕೆರ್ಮಲೆಯ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರು ಕಿಟಕಿಯ ಮೂಲಕ ಪಾರಾಗಿ ಎಣ್ಮೂರು ಸೀಮೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದರು.
==ಎಣ್ಮೂರು ನಳ್ಳಿ==
ಎಣ್ಮೂರು ಸೀಮೆಗೂ ಪಂಜಸೀಮೆಗೂ ಗಡಿವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಕಲಹವಿತ್ತು. ಪಂಜದ ಕೇಮರ ಬಲ್ಲಾಳನು ಗಡಿಕಲ್ಲನ್ನು ಮುಂದೆ ಹಾಕಿ ಎಣ್ಮೂರಿನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಬಳಿಸಿದ್ದ. ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರು ಮಣಭಾರದ ಗಡಿಕಲ್ಲನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟರು. ಆ ವೇಳೆಗಾಗಲೇ ಎಣ್ಮೂರು ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಎಣ್ಮೂರಿನ ದೇವಬಲ್ಲಾಳನು ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರ ಆಶಯದಂತೆ ವಿವಾದಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ವಾಸವಾಗಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದನು.
==ಯುದ್ಧ, ಮರಣ==
[[File:ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ.JPG|thumb|ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ ದೈವಗಳು]]
[[File:Tulu folk tale Koti chennayya.webm|thumb|ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯರ ಕಥೆ]]
ಪಡುಮಲೆಯ ಪೆರುಮಾಳು ಬಲ್ಲಾಳನೂ, ಪಂಜದ ಕೇಮರ ಬಲ್ಲಾಳನೂ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರನ್ನು ಬಂಧಿಸುವುದನ್ನೇ ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಎಣ್ಮೂರಿನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದರು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಹೋರಾಡಿದ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರು ಎಣ್ಮೂರು ಶಿವದೇವಾಲಯದ ಅಂಗಣದಲ್ಲೇ ವೀರಮರಣವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಮರಣಾನಂತರ ಪೆರುಮಾಳು ಬಲ್ಲಾಳನೂ ಕೇಮರ ಬಲ್ಲಾಳನೂ ತುಂಬಾ ವ್ಯಥೆಪಟ್ಟರು. ಸುಂಕದ ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಷ ಹೇಳಿದ್ದವರ ಕುಟುಂಬವೇ ಮುಂದೆ ಶಿವದೇವಾಲಯದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುವುದು ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರ ಕೊನೆಯ ಆಸೆಯಾಗಿತ್ತು. &lt;ref&gt;{{cite book| last=ಮಂಗೇಶರಾಯರು|first=ಪಂಜೆ|title=ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ| year=1924|page=1-70}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://kn.wikisource.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%9F%E0%B2%BF_%E0%B2%9A%E0%B3%86%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%AF ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ]&lt;/ref&gt;

==ಸಮಾಜಮುಖಿ ಕೆಲಸಗಳು==
ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರ ಅನೇಕ ಸಮಾಜಮುಖಿ ಕೆಲಸಗಳು ಪಾಡ್ದನಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿವೆ. ಶ್ರೀಮಂತರ ಶೋಷಣೆಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರು ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ದನಿಯೆತ್ತಿದರು. ತಮ್ಮ ತೋಳ್ಬಲದಿಂದ ಅನೇಕ ಕೆರೆ ಕುಂಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಕಾಡುಮೃಗಗಳಿಂದ ನಾಡಿನ ಕೃಷಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು ಮೊದಲಾದಂತಹ ಅನೇಕ ವರ್ಣನೆಗಳಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರನ್ನು ದೈವತ್ವಕ್ಕೇರಿಸಿ ತುಳುನಾಡಿನ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಗರಡಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==

{{reflist}}
==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ==
{{Interwikineeded}}
[[kn:s:ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ|ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯ, ಪಂಜೆ ಮಂಗೇಶರಾಯರು, ಬಾಲಸಾಹಿತ್ಯಮಂಡಲ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕೋಡಿಯಾಲಬೈಲು ಮಂಗಳೂರು]]
{{Commons|File:ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ-ಪಂಜೆ ಮಂಗೇಶರಾವ್.pdf}}
{{wikisource}}
{{ಜನಪದ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಬಯಲಾಟಗಳು}}

[[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]]
[[ವರ್ಗ:ಯೋಧರು]]
[[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಜನಗಳು]]</text>
      <sha1>d4e7b4k5wt2mfxyxf3lbw0ucw5p0vi2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1430911</id>
      <parentid>1430906</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vinoda mamatharai</username>
        <id>34224</id>
      </contributor>
      <origin>1430911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10635" sha1="ogj516ak6mq4x8e9gcaooptfmj79jq1" xml:space="preserve">[[File:Shri Koti-chennaya.jpg|right|thumb|'''ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ'''(೧೫೫೬-೧೫೯೧) [[ತುಳು ನಾಡು|ತುಳುನಾಡಿನ]] ಅವಳಿ ವೀರರು]]

'''ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ''' ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಹೆಸರಾದ ಯೋಧರಾಗಿದ್ದು ಅವರನ್ನು ತುಂಬ ಮಂದಿ ದೈವ ಎಂದು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.ಇವರ ಕಾಲ ಕ್ರಿ.ಶ.1556 ರಿಂದ ೧೫೯೧&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://kankanadygarodi.in/history1.html | title=Shree Brahma Baidarkala Garodi Kshethra | website=kankanadygarodi.in | access-date=2017-03-05 | archive-date=2016-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160927080700/http://kankanadygarodi.in/history1.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿರುವ ಭೂತಾರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಟಿ-ಚೆನ್ನಯ ಖ್ಯಾತ ಹೆಸರು. ಕೋಟಿ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಯ ಎಂಬ ಸೋದರರು ಯೋಧರಾಗಿದ್ದು ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದ ಕಥೆ ಮುಂದೆ ಅದುವೇ [[ಭೂತಾರಾಧನೆ]]ಯಾಯಿತು.

==ಜನನ ==
ಇವರು [[ಪುತ್ತೂರು]] ತಾಲೂಕಿನ ಪಡುಮಲೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/birthplace-of-koti-chennaya-may-be-the-next-tourist-hub-of-tulu-nadu/article5337598.ece | title=Birthplace of Koti, Chennaya may be the next tourist hub of Tulu Nadu | newspaper=The Hindu | language=en-IN | issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;  [[ತುಳುನಾಡು|ತುಳುನಾಡಿನ]] ದಿವ್ಯ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದ ದೇಯಿ ಬೈದೆತಿ(ಇವಳ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಸ್ವರ್ಣ ಕೇದಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಮೊಟ್ಟೆಯ ಮೂಲಕ ಜನ್ಮ ತಾಳಿ ಸಿಕ್ಕಳು. ಆದ ಕಾರಣ ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ ದೈವ ಕಾರ್ಯ ನಿಮಿತ್ತ ಭೂಮಿಗೆ ಬಂದವರು ಯಾವುದೆ ಜಾತಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟವರಲ್ಲ ) ಮಕ್ಕಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಂದೆ ತಾಯಿ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ತೀರಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಪಡುಮಲೆಯ ಪೆರುಮಾಳು ಬಲ್ಲಾಳನಿಗೆ ಬೇಟೆಗೆ ಹೋದಾಗ ಆದ ಗಾಯವನ್ನು ದೇಯಿ ಬೈದೆತಿಯು ಗುಣಪಡಿಸಿದ್ದಳು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಕೆಯ [[ಹೆರಿಗೆ|ಹೆರಿಗೆಯ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪೆರುಮಾಳು ಬಲ್ಲಾಳನು ತನ್ನ ಬೀಡಿನಲ್ಲೇ (ಅರಮನೆ) ಮಾಡಿಸಿದನು. [[ಅವಳಿ ಜವಳಿ(ಜನಿಸುವಿಕೆ)|ಅವಳಿ]] ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ದೇಯಿ ಬೈದತಿಯು ಅಸುನೀಗಿದಳು.

==ಬಾಲ್ಯ==
ಪೆರುಮಾಳು ಬಲ್ಲಾಳನು ಸಾಯಿನ ಬೈದ್ಯನೆಂಬುವವನಿಗೆ ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯರನ್ನು ಸಾಕುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಮಕ್ಕಳು ದಷ್ಟಪುಷ್ಟರಾಗಿ ಬೆಳೆದರು. ಪೆರುಮಾಳ ಬಲ್ಲಾಳನ ಮಂತ್ರಿಯಾದ ಮಲ್ಲಯ್ಯ ಬುದ್ಯಂತನಿಗೆ (ಶಿವಳ್ಳಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ) ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ದೇಯಿ ಬೈದೆತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯರೊಂದಿಗೆ ವೈರವಿತ್ತು. ಮಲ್ಲಯ್ಯ ಬುದ್ಯಂತನ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರಿಗೂ ಚೆಂಡಾಟವಾಡುವಾಗ ಜಗಳವಾಗಿ ಈ ವಿರೋಧ ಮತ್ತೂ ಬೆಳೆಯಿತು. ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರು ಬೆಳೆದು ನಿಂತು [[ಕೃಷಿ|ಕೃಷಿಕಾರ್ಯಗಳ]] ಉಸ್ತುವಾರಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು.

==ಪಂಜದಲ್ಲಿ==
ಕೃಷಿಕಾರ್ಯದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಜಗಳವುಂಟಾಗಿ ಚೆನ್ನಯನು ಮಲ್ಲಯ್ಯ ಬುದ್ಯಂತನನ್ನು ಕೊಂದನು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಕರೆಸಿದಾಗ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯ್ಯರು ನ್ಯಾಯದ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿ ಚಾವಡಿಯಿಂದ ಹೊರನಡೆದರು. ಪೆರುಮಾಳ ಬಲ್ಲಾಳನು ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಆಜ್ಞೆ ಹೊರಡಿಸಿದ. ಆದರೆ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರು ಪೆರುಮಾಳು ಸೀಮೆಯ ಗಡಿಭಾಗದಿಂದ ಪಂಜಸೀಮೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ಸುಂಕದ ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ [[ಜ್ಯೋತಿಷ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಜ್ಯೋತಿಷಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲಿ]] ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳ ಬಗೆಗೂ ಕೇಳಿದರು. ಪಂಜದಲ್ಲಿ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರ ಅಕ್ಕ ಕಿನ್ನಿದಾರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಪಂಜದಲ್ಲಿ ಕಿನ್ನಿದಾರುವಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರು ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದರು. ಪಂಜದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬನಾದ ಚೆಂದುಗಿಡಿಯು ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರ ಏಳ್ಗೆಯನ್ನು ಸಹಿಸದೇ ಉಪಾಯವಾಗಿ ಅವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಬಂಧಿಸಿದ. ತದೇಕಚಿತ್ತದಿಂದ ಕುಲದೇವತೆಯಾದ ಕೆರ್ಮಲೆಯ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರು ಕಿಟಕಿಯ ಮೂಲಕ ಪಾರಾಗಿ ಎಣ್ಮೂರು ಸೀಮೆಯನ್ನು ತಲುಪಿದರು.
==ಎಣ್ಮೂರು ನಳ್ಳಿ==
ಎಣ್ಮೂರು ಸೀಮೆಗೂ ಪಂಜಸೀಮೆಗೂ ಗಡಿವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಕಲಹವಿತ್ತು. ಪಂಜದ ಕೇಮರ ಬಲ್ಲಾಳನು ಗಡಿಕಲ್ಲನ್ನು ಮುಂದೆ ಹಾಕಿ ಎಣ್ಮೂರಿನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಬಳಿಸಿದ್ದ. ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರು ಮಣಭಾರದ ಗಡಿಕಲ್ಲನ್ನು ಪುನಃ ಸ್ವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟರು. ಆ ವೇಳೆಗಾಗಲೇ ಎಣ್ಮೂರು ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಎಣ್ಮೂರಿನ ದೇವಬಲ್ಲಾಳನು ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರ ಆಶಯದಂತೆ ವಿವಾದಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ವಾಸವಾಗಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದನು.
==ಯುದ್ಧ, ಮರಣ==
[[File:ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ.JPG|thumb|ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ ದೈವಗಳು]]
[[File:Padhana on Koti chennayya by Korathi.webm|thumb| ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯರ ಪಾಡ್ದನ]]
ಪಡುಮಲೆಯ ಪೆರುಮಾಳು ಬಲ್ಲಾಳನೂ, ಪಂಜದ ಕೇಮರ ಬಲ್ಲಾಳನೂ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರನ್ನು ಬಂಧಿಸುವುದನ್ನೇ ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಎಣ್ಮೂರಿನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದರು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಹೋರಾಡಿದ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರು ಎಣ್ಮೂರು ಶಿವದೇವಾಲಯದ ಅಂಗಣದಲ್ಲೇ ವೀರಮರಣವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಮರಣಾನಂತರ ಪೆರುಮಾಳು ಬಲ್ಲಾಳನೂ ಕೇಮರ ಬಲ್ಲಾಳನೂ ತುಂಬಾ ವ್ಯಥೆಪಟ್ಟರು. ಸುಂಕದ ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಷ ಹೇಳಿದ್ದವರ ಕುಟುಂಬವೇ ಮುಂದೆ ಶಿವದೇವಾಲಯದ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುವುದು ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರ ಕೊನೆಯ ಆಸೆಯಾಗಿತ್ತು. &lt;ref&gt;{{cite book| last=ಮಂಗೇಶರಾಯರು|first=ಪಂಜೆ|title=ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ| year=1924|page=1-70}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://kn.wikisource.org/wiki/%E0%B2%95%E0%B3%8B%E0%B2%9F%E0%B2%BF_%E0%B2%9A%E0%B3%86%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%AF ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ]&lt;/ref&gt;

==ಸಮಾಜಮುಖಿ ಕೆಲಸಗಳು==
ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರ ಅನೇಕ ಸಮಾಜಮುಖಿ ಕೆಲಸಗಳು ಪಾಡ್ದನಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿವೆ. ಶ್ರೀಮಂತರ ಶೋಷಣೆಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರು ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ದನಿಯೆತ್ತಿದರು. ತಮ್ಮ ತೋಳ್ಬಲದಿಂದ ಅನೇಕ ಕೆರೆ ಕುಂಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಕಾಡುಮೃಗಗಳಿಂದ ನಾಡಿನ ಕೃಷಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು ಮೊದಲಾದಂತಹ ಅನೇಕ ವರ್ಣನೆಗಳಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯರನ್ನು ದೈವತ್ವಕ್ಕೇರಿಸಿ ತುಳುನಾಡಿನ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಗರಡಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==

{{reflist}}
==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ==
{{Interwikineeded}}
[[kn:s:ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ|ಕೋಟಿಚೆನ್ನಯ, ಪಂಜೆ ಮಂಗೇಶರಾಯರು, ಬಾಲಸಾಹಿತ್ಯಮಂಡಲ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕೋಡಿಯಾಲಬೈಲು ಮಂಗಳೂರು]]
{{Commons|File:ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯ-ಪಂಜೆ ಮಂಗೇಶರಾವ್.pdf}}
{{wikisource}}
{{ಜನಪದ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಬಯಲಾಟಗಳು}}

[[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]]
[[ವರ್ಗ:ಯೋಧರು]]
[[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಜನಗಳು]]</text>
      <sha1>ogj516ak6mq4x8e9gcaooptfmj79jq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನಿರುಪಮ ರಾಜೇಂದ್ರ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64022</id>
    <revision>
      <id>1430954</id>
      <parentid>1352066</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:16:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7423" sha1="4mkefbdyy47x8e64pjfl912n0jwrrho" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name                = ನಿರುಪಮ ಮತ್ತು ರಾಜೇಂದ್ರ
| image               = Nirupam Rajendra.JPG
| alt                 = 
| caption             =[[ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ|ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ]] ನಿರುಪಮ-ರಾಜೇಂದ್ರ
| birth_name          = 
| birth_date          = 
| birth_place         =  [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]]
| death_date          = 
| origin              = 
| height              = 
| occupation          = ಅಭಿನವ ಡ್ಯಾಂಸ್ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರು
| years_active        = 
| current_group       = 
| former_groups       = 
| website             = {{URL|http://www.abhinavadancecompany.com/}}
}}
'''ನಿರುಪಮ ಮತ್ತು ರಾಜೇಂದ್ರ''' ಭಾರತೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನರ್ತಕರು. ಇವರು [[ಭರತನಾಟ್ಯ]] ಹಾಗು [[ಕಥಕ್]] ನೃತ್ಯ ರೂಪಗಳ ರಾಯಭಾರಿಗಳು. ಇವರು ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ''ಅಭಿನವ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಕಂಪನಿ''ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/22643684/Abhinava-Dance-Company&lt;/ref&gt;

==ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಜೀವನ==
ಕಥಕ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರುಪಮ ಮತ್ತು ರಾಜೆಂದ್ರ ಇವರಿಗೆ ಗುರು [[ಮಾಯಾ ರಾವ್|ಡಾ|ಮಾಯಾ ರಾವ್]], ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಕುಮುದಿನಿ ಲಖಿಯ, ಗುರು ಅರ್ಜುನ್ ಮಿಸ್ರ ಇವರಿಂದ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಜೊತೆ ಭರತನಾಟ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರುಪಮಾರಿಗೆ ಗುರು ನರ್ಮದಾ, ಸುಂದರಿ ಸಂತಾನಮ್, ಪದ್ಮಭೂಷಣ್ ಕಲಾನಿಧಿ ನಾರಯಣ್, [[ಪದ್ಮ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಮ್| ಪದ್ಮಭೂಷಣ್ ಪದ್ಮ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಮ್]] ರವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ದೊರಕಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-neighbourhood/two-classicists-in-perfect-company/article940440.ece |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203082625/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-neighbourhood/two-classicists-in-perfect-company/article940440.ece |archive-date=2013-12-03 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ಇವರಿಬ್ಬರು ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ''ಅಭಿನವ ಡ್ಯಾಂಸ್ ಕಂಪನಿ'' ಹಾಗು ''ಅಭಿನವ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಡ್ಯಾಂಸ್'' ಇವುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತ ನಡೆಸಿಕೊಂದು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಕ್ಕು ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಭರತನಾಟ್ಯ ಹಾಗು ಕಥಕ್ ನೃತ್ಯರೂಪಗಳ ವಿದ್ಯಾದಾನ ಮಾದುತ್ತಾ, ಕಂಪನಿಯ ಮೂಲಕ ಹಲವಾರು ನೃತ್ಯ-ಸಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;http://bangalore.citizenmatters.in/articles/4005-abhinava-dance-company&lt;/ref&gt;ಇದಲ್ಲದೆ ಇವರು ಭಾರತದ ಜತೆ ಸುಮಾರು ೫೫ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡಿ, ಕಾರ್ಯಶಾಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://articles.orlandosentinel.com/2012-08-15/entertainment/os-dance-nirupama-rajendra-orlando-20120813_1_nirupama-rajendra-duo |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-12-29 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203051434/http://articles.orlandosentinel.com/2012-08-15/entertainment/os-dance-nirupama-rajendra-orlando-20120813_1_nirupama-rajendra-duo |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.thelowry.com/press-releases/2006/03/06/dance-at-the-lowry-salford-quays-may-august-2006&lt;/ref&gt;

==ನೃತ್ಯ ಸಂಚಿಕೆಗಳು==
ಅಭಿನವ ಡ್ಯಾಂಸ್ ಕಂಪನಿಯ ಮೂಲಕ ಹಲವಾರು ನೃತ್ಯ-ಸಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.navika.org/2013/featured-artists/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-12-29 |archive-date=2013-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016045505/http://www.navika.org/2013/featured-artists/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದರಲ್ಲಿ ಕಥಕಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ರಾಸಲೀಲ, ವರ್ಷ, ಯುಗಲ್, ಮೀರಾ ಮಾಧುರಿ ಹಾಗು ಭರತನಾಟ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಾಸ್ಯರಂಜನಿ, ಕಾಳಿಂಗರತ್ನ, ಕಾಲ್ ಆಫ್ ದ ಫ್ಲೂಟ್ ಇತ್ಯಾದಿ.&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article3217395.ece {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
ಇವರ ಎಲ್ಲ ಸಂಚಿಕೆಗಳಿಗೆ [[ಶತಾವಧಾನಿ, ಡಾ. ಆರ್ ಗಣೇಶ್]], ಪ್ರವೀನ್ ಡಿ ರಾವ್, ಪ್ರವೀಣ್ ಗೋಡ್ಖಿಂಡಿ, ಅನೂರು ಅನಂತಕೃಷ್ಣ ಶರ್ಮ, ತಿರುಮಲೆ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಹಾಗು ವಿನೋದ್ ಕುಮರ್ ಇವರ ಸಹಕಾರವಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.abhinavadancecompany.com/adc/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-12-29 |archive-date=2015-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150201120502/http://abhinavadancecompany.com/adc/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು==
* ''ಕರ್ನಾಟಕ ಕಲಾಶ್ರೀ ೨೦೧೧ - ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ
* ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣವಿಠ್ಠಲಾನುಗ್ರಹ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಉಡುಪಿ ಕೃಷ್ಣ ಮಠ
* ಒಲ್ಕಹಮ ಗವರ್ನರ್ ಮತ್ತು ತುಲ್ಸ ಮೇಯರ್ ಇವರಿಂದ ಪುರಸ್ಕಾರ - ೨೦೦೬ ಹಾಗು ೨೦೦೮
* ಹಾನರರ್ಯ್ ಪಾವ್ಲ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಫೆಲ್ಲೊಶಿಪ್ - ೨೦೦೪
* ಕಲಾ ಅರತಿ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ೨೦೦೧
* ನಾಟ್ಯ ಮಯೂರಿ ನಿರುಪಮ - ೧೯೯೮&lt;ref&gt;http://bangalore.citizenmatters.in/articles/4005-abhinava-dance-company/print&lt;/ref&gt;
* ನಾಟ್ಯ ಪ್ರವೀಣ ರಾಜೇಂದ್ರ - ೧೯೯೮&lt;ref&gt;http://bangalore.citizenmatters.in/articles/4005-abhinava-dance-company/print&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.narthaki.com/info/rev13/rev1349.html&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕಲಾವಿದರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭರತನಾಟ್ಯ ಕಲಾವಿದರು]]</text>
      <sha1>4mkefbdyy47x8e64pjfl912n0jwrrho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಟಿ. ನರಸೀಪುರ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64814</id>
    <revision>
      <id>1430894</id>
      <parentid>1348641</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:36:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35241" sha1="b0s57le3gqccer4e9yuyjz0eroor9f7" xml:space="preserve">{{Infobox ಊರು|name=Thirumakudalu Narasipura|official_name=T. Narasipura|other_name=T. N. Pura|nickname=Temple City|settlement_type=Town|image_skyline=File:Gopura over entrance in Gunjanarasimhaswamy temple at Tirumakudal Narasipura.JPG|image_alt=|image_caption=Gunja Narasimha swamy temple, Narasipura|pushpin_map=|pushpin_label_position=left|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=Location in Karnataka, India|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|India}}|subdivision_type1=[[States and territories of India|State]]|subdivision_name1=[[Karnataka]]|subdivision_type2=[[List of districts of India|District]]|subdivision_name2=[[Mysore district|Mysore]]|established_title=&lt;!-- Established --&gt;|established_date=|founder=|named_for=|government_type=|governing_body=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_rank=|area_total_km2=|elevation_footnotes=|elevation_m=638|population_total=31498&lt;ref&gt;http://www.tnarasipuratown.mrc.gov.in/en/about-tmc{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;|population_as_of=|population_rank=|population_density_km2=auto|population_demonym=|population_footnotes=|demographics_type1=Languages|demographics1_title1=Official|timezone1=[[Indian Standard Time|IST]]|utc_offset1=+5:30|postal_code_type=[[Postal Index Number|PIN]]|postal_code=571 124|area_code_type=Telephone code|area_code=08227|registration_plate=KA-55 KA-09|website=http://www.tnarasipuratown.mrc.gov.in|footnotes=}}
[[ಚಿತ್ರ:T._Narasipura_Taluk_2011.jpg|thumb|250x250px| ಟಿ.ನರಸೀಪುರ ತಾಲೂಕು ನಕ್ಷೆ]]
'''ತಿರುಮಕೂಡಲು ನರಸೀಪುರ''' ( ಟಿ. ನರಸೀಪುರ) ಕರ್ನಾಟಕದ ದೇವಾಲಯಗಳ ನಗರ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಟಿ. ನರಸೀಪುರ''' ಅಥವಾ '''ಟಿ ಎನ್ ಪುರ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;http://www.mysore.nic.in/photographs/tnp_gp_vill_bnd.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709124038/http://mysore.nic.in/photographs/tnp_gp_vill_bnd.pdf |date=9 ಜುಲೈ 2017 }} Gram Panchayat and Taluk Boundary Map&lt;/ref&gt; ಇದು ಭಾರತದ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಹೆಸರು ಎಂದರೆ ತಿರುಮಕೂಡಲು ಇಲ್ಲಿ ಸೇರುವ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿರುವ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, (ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಮಕೂಟವೇಂದು [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ]], [[ಕಬಿನಿ ನದಿ|ಕಬಿನಿ]] ಮತ್ತು ಸ್ಪಟಿಕ ಸರೋವರದ ಸಂಗಮ) ಸ್ಪಟಿಕ ಸರೋವರದ ಒಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಸರೋವರ ಅಥವಾ ಚಿಲುಮೆ, ಇದನ್ನು ಗುಪ್ತ ಗಾಮಿನಿಯಾಗಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಕಾಲಾನಂತರ ಈ ಚಿಲುಮೆ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ನಗರವು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ತಾಲ್ಲೂಕು]] ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 32 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಐದು [[ಹೋಬಳಿ]] ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ತಾಲ್ಲೂಕು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಚಾಮರಾಜನಗರ|ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಇದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣ 598 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜನರ ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬು [[ಕೃಷಿ]]. [[ಅಕ್ಕಿ]] ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ ಬೆಳೆ ಮತ್ತು [[ರೇಷ್ಮೆ]] ಮುಖ್ಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆ. ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕೆಲವು ಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನದಿಂದ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://www.jetir.org/papers/JETIR1701974.pdf&lt;/ref&gt;. [[ಪುರಂದರದಾಸ|ಪುರಂದರ ದಾಸರ]] ಗುರುಗಳಾದ [[ವ್ಯಾಸರಾಯರು|ವ್ಯಾಸತೀರ್ಥರು]] ಮತ್ತು ಪಿಟೀಲು ವಾದಕರಾದ [[ತಿರುಮಕೂಡಲು ಚೌಡಯ್ಯ|ಟಿ ಚೌಡಯ್ಯ ಅವರು]] ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ರಾಜವಂಶದ]] ರಾಜಧಾನಿ [[ತಲಕಾಡು]] ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ.

[[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರತಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ [[ಕುಂಭ ಮೇಳ|ಕುಂಭಮೇಳ]] ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳ ಇದಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಸ್ಕಾಂದ ಪುರಾಣ|ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ]] ತ್ರಿಮಕೂಟ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ (ಮೂರು ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳು) ಒಂದು ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite web |title=Mysore |url=http://www.karnatakaholidays.com/mysore.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170114211454/http://www.karnatakaholidays.com/mysore.php |archive-date=14 January 2017 |access-date=15 June 2008 |website=karnatakaholidays.com}}&lt;/ref&gt; 'ನರಸೀಪುರ' ಎಂಬ ಪದವು ಪಟ್ಟಣದ ಹೆಸರು, ಇದು [[ಕಬಿನಿ ನದಿ|ಕಬಿನಿ]] (ಕಪಿಲಾ) ನದಿಯ ಬಲದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗುಂಜಾ ನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. [[ಪ್ರಯಾಗ್ ರಾಜ್|ಪ್ರಯಾಗ]] ( [[ಗಂಗಾ|ಗಂಗೆ]], [[ಯಮುನಾ]] ಮತ್ತು [[ಸರಸ್ವತಿ|ಸರಸ್ವತಿಯ]] ಸಂಗಮವಾಗಿರುವ [[ಪ್ರಯಾಗ್ ರಾಜ್|ಪ್ರಯಾಗ]] - [[ವಾರಾಣಸಿ|ವಾರಣಾಸಿ]] - ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ವಾರಾಣಸಿ|ಕಾಶಿ]] ) ಎಂದು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಶಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಈ ಪಟ್ಟಣವು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೇಂದ್ರ

== ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಹತ್ವ ==
ಟಿ.ನರಸೀಪುರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿದ್ದು, ಕರ್ನಾಟಕದ ಪುರಾತತ್ವ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಅನೇಕ [[ನವಶಿಲಾಯುಗ|ನವಶಿಲಾಯುಗದ]] ತಾಣಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ]] ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳಿಂದ ಫಲವತ್ತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾದ ಮಾನವ ವಾಸಸ್ಥಾನದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.  ಐವತ್ತರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅರವತ್ತರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ (1959 ಮತ್ತು 1965 ರ ನಡುವೆ) ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿದ ಪುರಾತನ ಸ್ಥಳಗಳು [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿಯ]] ಎಡದಂಡೆಯ ಭಿಕ್ಷೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ, ನರಸೀಪುರ ಪಟ್ಟಣದ ಎದುರು, [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ]] ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ನವಶಿಲಾಯುಗ|ನವಶಿಲಾಯುಗವು]] ಇಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ದಾಖಲೆಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಎರಡನೇ ಸಿ.ಇ ಯ ಮೊದಲಾರ್ಧದಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಕ್ರುಷಿಯ ವಿಕಸಿತಗೋಂಡು ಆಹಾರ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.  ಸಮಾಧಿ ಭೂಮಿಯ ಅವಶೇಷಗಳು, ಕುಂಬಾರಿಕೆಗಳು, ಗೀಚುಬರಹಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಉಪಕರಣಗಳು, ಲೋಹದ ವಸ್ತುಗಳು, ಮಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಳೆಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು, ಮಾನವ ಅವಶೇಷಗಳು, ಮರದ ಅವಶೇಷಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವಸ್ತುಗಳು ಉತ್ಖನದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿದೆ. ನಾಗರೇಕತೆಯ ನಾಲ್ಕು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಂತಗಳು ಅಭಿವ್ರುದ್ದಿ ಹೊಂದಿದ್ದನ್ನ ಆಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿವರವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹೋನ್ನತ ಹಂತವನ್ನು [[ನವಶಿಲಾಯುಗ]] ಹಂತ ಎಂದು  ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.asiabookroom.com/pages/books/69507/prof-m-seshradi/report-on-the-excavations-at-t-narasipur{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

1971 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮೈಸೂರಿನ ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರೊ.ಎಂ.ಶೇಷಾದ್ರಿಯವರ &quot;ತಿ.ನರಸೀಪುರದಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನಗಳು&quot; ಎಂಬ ಅಧಿಕೃತ ವರದಿಯು ತಿ.ನರಸೀಪುರ ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಪೂರ್ವ-ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಬೇರಿಂಗ್‌ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾದ ಒಳನೋಟವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;GRIndia&quot;&gt;{{Cite web |title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional) |url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999 |archive-date=2004-06-16 |access-date=2008-11-01 |publisher=Census Commission of India}}&lt;/ref&gt;

== ಜನಸಂಖ್ಯಾ ==
[[ಜನಗಣತಿಯ|2001 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ]] ಪ್ರಕಾರ&lt;ref name=&quot;GRIndia2&quot;&gt;{{cite web |title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional) |url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999 |archivedate=2004-06-16 |accessdate=2008-11-01 |publisher=Census Commission of India}}&lt;/ref&gt;, ತಿರುಮಕೂಡಲು ನರಸೀಪುರ ಪಟ್ಟಣವು 9,930 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು 50% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು 50% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಸರಾಸರಿ 66% ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 59.5% ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ: ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 73% ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಾಕ್ಷರತೆ 59%. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 11% 6 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರು

== ಪ್ರವೇಶ ==
[[ಚಿತ್ರ:T_Narasipura.jpg|center|thumb|310x310px| ನರಸೀಪುರ KSRTC ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]]
ತಿರುಮಕೂಡಲು ನರಸೀಪುರ ಪಟ್ಟಣವು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯೊಳಗೆ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ತಿರುಮಕೂಡಲು ನರಸೀಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿಯಾಗಿದೆ (2001 ರ ಜನಗಣತಿ ಯಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 2,79,005 ). ನಗರವು ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ತಾಲ್ಲೂಕು]] ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 32 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಐದು [[ಹೋಬಳಿ]] ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ತಾಲ್ಲೂಕು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಚಾಮರಾಜನಗರ|ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಇದೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣ 598 ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ]] ೧೩೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.  ಪಟ್ಟಣ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರ ಹೆದ್ದಾರಿ 212 ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ, ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 79 &amp; 84 ಪಟ್ಟಣದ ಒಳಗೆ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ 5 ನಿಮಿಷಗಳ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ಮೈಸೂರು ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುತ್ತದೆ, ಬೆಂಗಳೂರು ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಬಸ್ಸುಗಳು ಸಹ ಬರುತ್ತವೆ. ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ [[ಮೈಸೂರು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]. [[ಮೈಸೂರು]] ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು [[ನಂಜನಗೂಡು]] ಟೌನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಾಗಿವೆ.

== ದೇವಾಲಯಗಳು ==
ಇದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ಬಲದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಗುಂಜಾ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ, ತಿರುಮಕೂಡಲು ನರಸೀಪುರ|ಗುಂಜಾ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ]] ದೇವಾಲಯವು [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ]] ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಬೃಹತ್ ದೇವಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ನರಸಿಂಹ|ನರಸಿಂಹನ]] ಚಿತ್ರವು ಗುಲ ಗುಂಜಿ (ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಹೆಸರು- ''[[ಗುಲಗಂಜಿ|ಅಬ್ರಸ್ ಪ್ರಿಕಾಟೋರಿಯಸ್]])''  ಮರದ ಬೀಜದೊಂದಿಗೆ ಕೊಂಬೆಯೊಂದಿಗೆ ತೂಗುವ ತಕ್ಕಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಗುಂಜಾ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ದರ್ಶನದಿಂದ ದೊರಕುವ ಪುಣ್ಯವು ಕಾಶಿ ಯಾತ್ರಿ ಮಾಡಿದಕ್ಕೀಂತ ಒಂದು ಗುಲಗಂಜಿ ಗಾತ್ರೆಯಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕದಷ್ಟೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಈ ದೇವಾಲಯದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯವು [[:en:Dravidian architecture|ದ್ರಾವಿಡ]] ಮತ್ತು [[ಹೊಯ್ಸಳ]] ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸಂಯೋಜನೆಯೊಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ|ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯರ]] ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗು ನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿನ ಬೃಹತ್ ದಾಖಲೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ನವೀಕೃತ ದೇವಸ್ಥಾನದ [[ಕುಂಭಾಭಿಷೇಕ|ಮಹಾಕುಂಭಾಭಿಷೇಕ]] ಅಥವಾ ಪುನರ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ದಾನಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು 5 ರಿಂದ 9 ಮಾರ್ಚ್ 2011 ರವರೆಗೆ ನೆರವೇರಿಸಿದರು &lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 October 2007 |title=Sri Gunjanarasimhaswamy temple at T. Narsipur to be restored |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.hindu.com/2007/10/28/stories/2007102859140300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071030000959/http://www.hindu.com/2007/10/28/stories/2007102859140300.htm |archive-date=30 October 2007}}&lt;/ref&gt;

ಟಿ ನರಸೀಪುರ ಪ್ರದೇಶದ ಪಂಚ ಲಿಂಗಗಳು: ಅಗಸ್ತ್ಯೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಪಟ್ಟಣದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುರಾತನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಗುಂಜಾ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನದು.  ( [[ಅಗಸ್ತ್ಯ|ಅಗಸ್ತ್ಯರು]] ಅಗಸ್ತ್ಯೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದರು. ಈ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣವು ತಿರುಮಕೂಡ್ಲುವಿನಲ್ಲಿರುವ [[ಗಂಗಾ|ಗಂಗ]], [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]], [[ಹೊಯ್ಸಳ]] ಮತ್ತು [[ವಿಜಯನಗರ]] ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಭಿಕ್ಷೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಮೂಲಸ್ಥಾನೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಆನಂದೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot; /&gt; ತಿರುಮಕೂಡಲು ಋಷಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರು ಇದನ್ನು ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ 'ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಶಿ' ಎಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ನರಸೀಪುರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದಾಗ, ಪಟ್ಟಣವು ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡಾಗಿತ್ತು. ಕಾವೇರಿ, ಕಪಿಲಾ ಮತ್ತು ಸ್ಪಟಿಕ ಸರೋವರದ ಒಳಹರಿವು - ಮೂರು ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತನಾದ ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಇಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಬಯಸಿದನು ಮತ್ತು ಕಾಶಿಯಿಂದ ತನಗೆ ಲಿಂಗವನ್ನು ತರಲು ಹನುಮಂತನನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಒಂದು ಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ಕಾಲು ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗದ ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತ ಸಮೀಪಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಹನುಮಂತನು ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ವಿಫಲನಾದ ಕಾರಣ, ಋಷಿಯು ಸ್ವತಃ ಮರಳಿನ ಲಿಂಗವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಲಿಂಗದೋಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಹನುಮಂತನು ಅವಮಾನಿತನಾಗಿ ಅಗಸ್ತ್ಯನಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಮರಳುಲಿಂಗದ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಈ ಘಟನೆಯಿಂದಾಗಿ ಗಂಗಾನದಿಯ ನೀರು (ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ) ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಲಿಂಗದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ತೀರ್ಥ (ಪವಿತ್ರ ನೀರು) ಎಂದು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹನುಮಂತನು ತಂದ ಲಿಂಗವು ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಹನುಮಾನ್ ಲಿಂಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಲಕಾಡಿನ ಐದು ಲಿಂಗಗಳಂತೆ ಟಿ ನರಸೀಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ''''''ದಪ್ಪಗಿನ ಅಕ್ರ್ಕಂಡೇಶ್ವರ ಲಿಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಗರ್ಗೇಶ್ವರಿ ಗ್ರಾಮದ ಗರ್ಗೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ, ಅಗಸ್ತ್ಯೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಹನುಮಾನ್ ಲಿಂಗಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಟಿ ನರಸೀಪುರದ ಪಂಚಲಿಂಗಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Unknown |url=http://www.tnarasipuratown.mrc.gov.in/Tourism |access-date=2024-07-05 |archive-date=2019-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323055219/http://www.tnarasipuratown.mrc.gov.in/Tourism |url-status=dead }}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=July 2024}}&lt;/ref&gt;

ಸೋಸಲೆ ತಿ.ನರಸೀಪುರ ಸಮೀಪದ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮ. ಸೋಸಲೆಯು [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ
== ಶಿರೋಲೇಖ ==
|ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ]] ಎಡದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ [[ಕಬಿನಿ ನದಿ|ಕಬಿನಿ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ]] ಸಂಗಮದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ, ತಿರುಮಕೂಡ್ಲುವಿನ ಅಗಸ್ತೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಸುಮಾರು ೩ ಕಿ.ಮಿ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ''ಸೋಸಲೆ ದೇವಸ್ಥಾನವು'' ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸುಂದರವಾದ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಸುಂದರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲವಾದ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಗುಮ್ಮಟಗಳಿವೆ, ಇದು ಸ್ಥಳೀಯರ ಪುರಾತನ ಪೂಜಾ ವಿಧಿಯಾಗಿದೆ.

 ಶ್ರೀ ತ್ರಿಪುರಸುಂದರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ

ಶ್ರೀ ತ್ರಿಪುರಸುಂದರಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕುರಿತು:
ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ತಿ.ನರಸೀಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಮೂಗೂರು ಗ್ರಾಮದ ಶಿ ತ್ರಿಪುರಸುಂದರಿ (ತಿಬ್ಬಾದೇವಿ) ದೇವಸ್ಥಾನ ಸುಮಾರು 850 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಮುಸ್ಲಿಂ ಪಾಳೇಗಾರ (ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನಾಯಕ್ ದೊರೆ ನೇಮಿಸಿದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಡಳಿತಗಾರ) ನವಾಬ್ ಬಾಬಾ ಸಾಹೇಬ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ನವಾಬ್ ಬಾಬಾ ಸಾಹೇಬರು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ದಂಡಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ ಅವನು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. (ಈ ಸ್ಥಳವು ಈಗ ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮೂಗೂರಿನಿಂದ ಮೂರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆನಾನು. ಅವನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸರೋವರದ ಬಳಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಹೇಳಿದನು ಮತ್ತು ಅವನು ಜಾಮೂನ್ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಮಲಗುತ್ತಾನೆ. ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಅವನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಬೆಳಕನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಖರವಾದ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ವಿಚಲಿತನಾಗಿ ಅವನು ಎದ್ದೇಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅವರೆಲ್ಲರೂ &quot;ಇನ್ನೂ&quot; ಕ್ಯಾಟಟೋನಿಕ್ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ತ್ರಿಪುರಸುಂದರಿ ದೇವಿಯು ಅವನ ಮುಂದೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾಗುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು 'ನೀನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ತಲೆ ಹಾಕಿದ್ದರಿಂದ ಇದೆಲ್ಲವೂ ಆಯಿತು' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ನವಾಬನು 'ನಾನು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತ್ತು ನಾನು ಅಲ್ಲಾಹನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ದೇವರನ್ನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು 'ನೀನು ನಿಜವಾದ ದೇವರಾಗಿದ್ದರೆ, ನಾನು ನೀಡುವ ಸವಾಲನ್ನು ನೀನು ಗೆಲ್ಲಬೇಕು, ಆಗ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ದೇವರಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ಅವಳಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ದೇವಿಯು ಸವಾಲಿಗೆ ಸಮ್ಮತಿಸಿದಾಗ, ಅವನು ಒಣಗಿದ ಜೋಳದ ಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದನ್ನುನಿನ್ನನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಹೊರಟು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಮರುದಿನ ಸಂಜೆ ಅವನು ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಒಣಗಿದ ಜೋಳದ ಕಡ್ಡಿ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು. ದೇವಿಯ ಪಾದಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದು ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ತಪ್ಪಿಗೆ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ಮುಗೂರಿನಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕಟ್ಟಲು ದೇವಿಯ ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದುದರಿಂದ ದೇವಿಯು ಅವನ ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಮೂಕಾಸುರನ ಎಲ್ಲಾ ಸಂತತಿಯನ್ನು (ವಂಶವನ್ನು) ನಾಶಪಡಿಸಿ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳುವಳು. ನಂತರ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಮೂಗೂರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ನವಾಬನು ದೇವಿಯು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಜೋಳದ ಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ವಸಂತವಾಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜಗತ್ತಿಗೆ ತನ್ನ ಪವಾಡವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅವರು ವಸಂತ ಹೂಬಿಡುವ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ (ಚಿಗುರು ಓಡೋಯ್ ಜಾತ್ರೆ). ಈ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು (ತಿಬ್ಬಾದೇವಿಯ ಸಹೋದರಿಯರೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ) ಮೂಗೂರಿಗೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ದೇವಿಯ ಸಹೋದರಿಯರು ಶಿ ತಿಬ್ಬಾದೇವಿಯ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ ನಂತರ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಗ್ರಾಮದ ಸುತ್ತಲೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು 3 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ

Translated with Google

== ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಬ್ಬಗಳು ==
ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನಡೆಯುವ ಗುಂಜಾ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಅಗಸ್ತೇಶ್ವರನ ರಥೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಯುಗಾದಿ ಹಬ್ಬದ ದಿನದಂದು ತಿರುಮಕೂಡಲು ಸಂಗಮ ಹಬ್ಬ. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕಾವೇರಿ, ಕಪಿಲಾ ಮತ್ತು ಸ್ಪಟಿಕ ಸರೋವರದ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

1989 ರಿಂದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮೂಲದ &lt;ref&gt;{{Cite news |date=5 February 2004 |title=Kumbh Mela begins at T. Narsipur |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/2004/02/05/stories/2004020507180300.htm |access-date=10 December 2018}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=April 2021|bot=medic}}&lt;/ref&gt; ತಿ.ನರಸೀಪುರದ ಕುಂಭ ಮೇಳವು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುವ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Kumar |first=R. Krishna |date=15 January 2013 |title=The Hindu : States / Karnataka : Preparations on for regional version of Kumbh mela |work=thehindu.com |location=Chennai, India |url=http://www.thehindu.com/news/states/karnataka/preparations-on-for-regional-version-of-kumbh-mela/article4307593.ece |access-date=15 January 2013 |quote=began around 20 years ago and is held once in three years.}}&lt;/ref&gt; ರಾಜ್ಯದ ಹಿರಿಯ ಮಠಾಧೀಶರು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಕುಂಭ ಮೇಳ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಯೋಜಿಸಿದೆ. ಸಭೆಯು ವಿವಿಧತೆಯಲ್ಲಿ ಏಕತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. [[ಪ್ರಯಾಗ್ ರಾಜ್|ಅಲಹಾಬಾದ್]] ಮತ್ತು [[ನಾಸಿಕ್|ನಾಸಿಕ್‌ನ]] [[ಕುಂಭ ಮೇಳ|ಕುಂಭ ಮೇಳವು]] ಟಿ.ನರಸೀಪುರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಪವಿತ್ರ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವಾಗ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ]], [[ಕಬಿನಿ ನದಿ|ಕಬಿನಿ]] ಮತ್ತು ಆಕಾಶ ಸರೋವರವಾದ &quot;ಸ್ಪಟಿಕ ಸರೋವರ&quot; ದ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಲು ಓಕರ್ ಧರಿಸಿದ [[ಸಾಧು|ಸಾಧುಗಳು]] ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಒಂದು ಭಾಗವು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

== ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ==

* [[ತಿರುಮಕೂಡಲು ಚೌಡಯ್ಯ|ಚೌಡಿಯಾ]] - ಕರ್ನಾಟಕ ಪಿಟೀಲು ಮಾಂತ್ರಿಕ
* ವಾಟಾಳ್ ನಾಗರಾಜ್ - ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರು
* [[ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ]] - ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ
* ಕನಕ ಮೂರ್ತಿ - ಶಿಲ್ಪಿ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ
* ಎಸ್.ಎಂ.ಸಿದ್ದಯ್ಯ - [[ಚಾಮರಾಜನಗರ (ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಚಾಮರಾಜನಗರ]] ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಮಾಜಿ ಸಂಸದರು
ಅಯೋಧ್ಯೆ ಶ್ರೀರಾಮ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕೆತ್ತಿದ ಅರುಣ್, ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ ಕೀರ್ತಿರಾಜ್,ನಟಿ ಪದ್ಮಪ್ರಿಯಾ, ಸ್ಯಾಂಡಲ್ ವುಡ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮುಸ್ಸಂಜೆ ಮಹೇಶ್ ಕೂಡಾ ತಿ.ನರಸೀಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕು ಮೂಲದವರೇ.

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;150px&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
ಚಿತ್ರ:Government_college_in_T_Narasioura.jpg|alt=Government PU college in Narasipura|ನರಸೀಪುರದ ಸರ್ಕಾರಿ ಪಿಯು ಕಾಲೇಜು
ಚಿತ್ರ:Vidyodaya_College.jpg|alt=Vidyodaya College|ವಿದ್ಯೋದಯ ಕಾಲೇಜು
ಚಿತ್ರ:Little_Flower_School,_T.Narasipur.jpg|alt=Little Flower school, Narasipura|ಲಿಟ್ಲ್ ಫ್ಲವರ್ ಶಾಲೆ, ನರಸೀಪುರ
ಚಿತ್ರ:Temple_Coracle_at_T.Narasipura.jpg|alt=Temple Coracle at T.Narasipura Bypass Junction|ತಿ.ನರಸೀಪುರ ಬೈಪಾಸ್ ಜಂಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕೋರಕಲ್
ಚಿತ್ರ:Ganapathy_Temple_in_T.Narasipur.jpg|alt=Ganapathy Temple near Vidyodaya college|ವಿದ್ಯೋದಯ ಕಾಲೇಜು ಬಳಿ ಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ
ಚಿತ್ರ:Sosale_Devasthana.jpg|alt=Sosale Devasthana|ಸೋಸಲೆ ದೇವಸ್ತಾನ
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>b0s57le3gqccer4e9yuyjz0eroor9f7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಯು.ಎಸ್.ಶ್ರೀಧರ್ ಆರಾಧ್ಯ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65086</id>
    <revision>
      <id>1431079</id>
      <parentid>1366637</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2972" sha1="2nnvonocs32ofs46jliww4x0nk6qvxk" xml:space="preserve">ಯು.ಎಸ್.ಶ್ರೀಧರ್ ಆರಾಧ್ಯರವರು ಉತ್ತಮ ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರು. ೨೦೦೯, ಸೋಂವಾರ್ ಪೇಟ್ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಎರಡನೇ [[ಕನ್ನಡ]] ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/bring-nonkannadigas-into-kannada-fold/article352667.ece {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==ಜನನ==
ಯು.ಎಸ್.ಶ‍್ರೀಧರ್ ಆರಾಧ್ಯರು ೧೯.೪.೧೯೫೩ರಲ್ಲಿ [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಊರಗಡೂರು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.
==ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ==

ಇವರ ತಂದೆ '''ಯು.ಸೂರಪ್ಪಾರಾಧ್ಯ''' ಮತ್ತು ತಾಯಿ '''ಶ‍್ರೀಮತಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಮ್ಮ'''.&lt;ref&gt;http://www.gpedia.com/kn/gpedia/ಯು.ಎಸ್.ಶ್ರೀಧರ್_ಆರಾಧ್ಯ{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;ಇವರ ತಂದೆಯವರು ಕೊಡಗಿನ ಮಾದಾಪುರದಲ್ಲಿರುವ ''ಶ್ರೀಮತಿ ಡಿ.ಚೆನ್ನಮ್ಮ'' ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.ಇವರ ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ದೆಸೆಯಲ್ಲಿ ''ಹೊಸ್ಕೆರೆ ಶಿವಸ್ವಾಮಿ ಕೊ.ವಾ.ನಾಗಭೂಷಣ'' ಮತ್ತು ''ಹೆಚ.ಎಸ್.ಕೈಲಾಸ ಲಿಂಗಮ್ಮ'' ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಮುಂಗಾರು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಂಯುಕ್ತ [[ಕವನ]] ಸಂಕಲನ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದರು. 

==ಕೃತಿಗಳು==
*ಇವರು ಹಲವಾರು ಬಿಡಿ ಕವನಗಳು ಕನ್ನಡದ ಹಲವಾರು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಇವರು ''''ಸುವರ್ಣ'''' ಕಾವ್ಯ ಸಂಕಲನ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.
*ಗೊಲ್ಗೊಥಾ ಮತ್ತು ವೈಶಾಖಿ -ಒಂದು ವಿಮರ್ಶೆ&lt;ref&gt;http://192.155.224.66/stage/akbi/volumes/sakshi/php/auth.php?authid=10206&amp;author=ಶ್ರೀಧರ+ಆರಾಧ್ಯ+ಯು.+ಎಸ್{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.&lt;/ref&gt; 
*ಭವಭಾವ-ಕವನ ಸಂಕಲನ&lt;ref&gt;http://www.prajavani.net/news/article/2012/02/12/116799.html{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;


== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}
{{Interwikineeded}}

[[ವರ್ಗ:ವಿಮರ್ಶಕರು]]</text>
      <sha1>2nnvonocs32ofs46jliww4x0nk6qvxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ.ಪಿ.ಆರ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65207</id>
    <revision>
      <id>1430905</id>
      <parentid>1349737</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:58:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28281" sha1="btkuiaywtcbx8yil4macxcalga6n4zl" xml:space="preserve">{{infobox person
|name =ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ.ಪಿ.ಆರ್
|birth_name =ಪಟೇಲ್ ರುದ್ರಪ್ಪ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ
|birth_place =ಹರ್ತಿಕೋಟೆ,ಹಿರಿಯೂರ್ ತಾಲೂಕು [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆ
|parents =Patel Rudrappa, Lakshmamma
|birth_date =August ೧೨, ೧೯೨೨
|death_date ={{death date and age|2000|4|7|1922|8|11}}
|death_place =Mysore, Karnataka
|occupation =ಕಲಾವಿದ,ಜಾನಪದ ತಜ್ಞ
}}
'''ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ.ಪಿ.ಆರ್'''(ಜನನ: ೧೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೨೨ ಮರಣ: ಎಪ್ರಿಲ್ 7, 2000)  [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಹರ್ತಿಕೋಟೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಜನ್ಮತಳೆದ ಪಿ.ಆರ್. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರಿಂದ ಜಾನಪದ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಕೊಡುಗೆ ಸಂದಿದೆ. [[ಮೈಸೂರು| ಮೈಸೂರಿನ]] [[ಮಾನಸ ಗಂಗೋತ್ರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಜಾನಪದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಕ್ಯುರೇಟರ್ ಆಗಿ 1977 ರಿಂದ 1983ರ ವರೆಗೆ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಇವರು [[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಜೂಷಾ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಕ್ಯುರೇಟರ್ ಆಗಿ ಕೂಡಾ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಪಿ.ಆರ್.ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರು ಒಬ್ಬ ಸಾಹಸಿ, ಕಷ್ಟಜೀವಿ, ಸಂಘಟನಾಕಾರ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, ಅನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವಾತ, ಜನಪ್ರಿಯ, [[ಅಲೆಮಾರಿಜನ ಜೀವನ|ಅಲೆಮಾರಿ]], ಸರಳ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯದಾತ, ಹುಡುಕು ಕಣ್ಣುಗಳ ಸಂಶೋಧಕ, ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ರೂವಾರಿ, ಜನಪದ ಕಲಾತಜ್ಞ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ, ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಕಲಾವಿದ, ಕಲಾಲೇಖನಗಳ ಸಾಹಿತಿಯಾಗಿದ್ದವರು.
==ಜನನ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯ==
ಪಟೇಲ್ ರುದ್ರಪ್ಪ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಹರ್ತಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್ 12, 1922 ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಪಟೇಲ್ ರುದ್ರಪ್ಪ, ತಾಯಿ ಲಕ್ಷ್ಮಮ್ಮ; ತಾತ ಪಟೇಲ್ ತಿಪ್ಪಯ್ಯ. ಸುತ್ತ ಹತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳ ಪಟೇಲರಾಗಿದ್ದ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಮಗನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ, ತಾತನವರ ಪಟೇಲ್‍ಗಿರಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದವರು, ಚಿತ್ರಕಲೆಯತ್ತ ಒಲವುದೋರಿ ಮೈಸೂರಿನ ಚಾಮ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಲಾವಿದ ಎಸ್.ನಂಜುಂಡಸ್ವಾಮಿ ಅವರಲ್ಲಿ ನಿಸರ್ಗ ಚಿತ್ರ ರಚನೆ ಯನ್ನೂ ಅಭ್ಯಸಿಸಿ ಅದನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡವರು.

ಇವರು ಕಲಾವಿದರಾಗಲು ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮುತ್ಸದ್ಧಿ ಎಸ್. ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪನವರೇ ಕಾರಣ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಅಂದಿನ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲಾ ಬೋರ್ಡ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪನವರು ಜಿಲ್ಲಾ ಬೋರ್ಡ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದ ಪಟೇಲ್ ರುದ್ರಪ್ಪನವರ ಮನೆಗೆ ಕಾರಣಾಂತರಗಳಿಂದ ಬಂದಿದ್ದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಪಿ.ಆರ್. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರು ರಚಿಸಿದ್ದ ಗಾಂಧೀಜಿ ಭಾವಚಿತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಚಿತ್ರಗಳು ಮನಸೆಳೆದವು. ಆಗ ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು ಯಾರು ಎಂದು ರುದ್ರಪ್ಪನವರನ್ನು ಕೇಳಿದರು. ಆಗ ರುದ್ರಪ್ಪನವರು ಇವನೇ ನನ್ನ ದೊಡ್ಡ ಮಗ, ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಫೇಲಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಯಾವಾಗಲೂ ಚಿತ್ರ ಗೀಚುತ್ತ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ವಿಷಾದದಿಂದ ಹೇಳಿದರು. ಆಗ ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪನವರು ಅದಕ್ಕೆ ಯಾಕೆ ಬೇಸರಿಸುತ್ತೀರಾ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರಿಗೆಂದೇ ಕಲಾ ಶಾಲೆ ಇದೆ. ಇವನು ಅಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಿ ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಿಗೆ ನಾನು ಪಾತ್ರ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರನ್ನು ಮೈಸೂರಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ನಿಜಲಿಂಗಪ್ಪನವರ ಪತ್ರ ಹಿಡಿದು ಮೈಸೂರಿಗೆ ಬಂದು ಆಗಿನ ಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ (ಈಗಿನ ಕಾವ) ಸೇರಿದ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರು ಆಮೇಲೆ ಇತಿಹಾಸ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.  

ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇವಾಲಯ, ಕೋಟೆ ಕೊತ್ತಳಗಳಲ್ಲದೆ ಅಲಕ್ಷಿತವಾದ ಭಗ್ನವಾದ ಅವಶೇಷಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ, ಶುದ್ಧವಾದ ವರ್ಣಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಸರಳ ಹಿತ, ಮಿತ, ಮೃದುವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ನೆರಳು ಬೆಳಕಿನಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಅದು ಅವರದೇ ಆದ ಶೈಲಿಯೆಂಬಂತೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಯಿತು.
==ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ==
[[ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರಿಗೆ]] ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಸಾಹಿತಿಗಳು, ನಾಟಕಕಾರರು ಜನಪದ ತಜ್ಞರು ಹಾಗೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಕಲಾವಿದರುಗಳ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು, ಜೀವನದ ಮುಂದಿನ ಗುರಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ವಾಯಿತು. ವಿವಾಹದ ಬಗೆಗೆ ಯೋಚಿಸಲೂ ವೇಳೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಅರ್ಧ ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚುಕಾಲ ಕಲಾ ಲೋಕದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು. ಅವರ ಎಲ್ಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಚಿತ್ರಕಲೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭೂಗತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚನೆ ಮಾಡಿ ಹಂಚಿದರು; ಆಳರಸರನ್ನು ಕಲೆಯ ಮೂಲಕ ಟೀಕಿಸಿದರು, ಅರಮನೆಯ ಕೃಪಾಶ್ರಯದಿಂದ ದೂರವೇ ಉಳಿದರು.
==ಜಾನಪದ ತಜ್ಞ==
ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂಗ್ರಹ, ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ, ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಭರದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವದು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ತಜ್ಞರ ಒಡನಾಟದಿಂದ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರು ನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವಂತಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಯ ದೈನಂದಿನ ಉಪಕರಣಗಳೂ ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೆ ನಿರುಪಯೋಗಿ, ಮೂಲೆಗುಂಪಾಗಿ ನಾಶ ವಾಗುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಕಂಡು ಅವುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೂ ತೊಡಗಿದರು. ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಪ್ರಥಮವೆಂಬಂತೆ, ಜನಪದ ಉಪಕರಣಗಳು, ಆಟಿಕೆಗಳು, ತೊಗಲುಗೊಂಬೆ ಸೂತ್ರದಗೊಂಬೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ವಸ್ತುಗಳಿಗಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಅದರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕವಾಗಿ ದುಡಿದು ನಿವೃತ್ತರಾದರು. ಸಂಗ್ರಹ ಹಾಗೂ ಜೋಡಣೆಗಳ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಹಸ್ತರೆನಿಸಿದರು. ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಹಾಗೂ ಈಚೆಗೆ ಸುತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಇದೇ ಬಗೆಯ ಸರ್ವವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಇಂತಹ ದೊಂದು ಕಾರ್ಯನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರು ಕಲೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬರುವ ವೇಳೆಗೆ ಮೈಸೂರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಕಾಲ ಮುಗಿದ್ದಿದ್ದು, ಅಂದಿಗೆ ಹೊಸದೆನಿಸಬಹುದಾದ `ನೈಜವಾದದ (ರಿಯಲಿಸಂ) ಹಾಗೂ ಭಾವಮುದ್ರಾ ಪಂಥದ (ಇಂಪ್ರೆಷನಿಸಂ) ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಕಲೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಮುಂಬಯಿಯ ಜೆ.ಜೆ.ಶಾಲೆಯ ಮೂಲಕ ಬಂದಿತ್ತು. ಇವುಗಳ ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಶಿಲ್ಪ ಅಕಾಡೆಮಿಯೊಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ ಆ ಮೂಲಕ ಅಂದಿನ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಕಲಾವಿದರ ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಉಪನ್ಯಾಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡು ಕಲಾ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿದರು. ಅದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ `ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂಬ ಕೈಬರಹದ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಗೆಳೆಯರೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು ಮುಂದೆ ಅದೊಂದು ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಹೊರಬಂದವು.
==ಲೇಖಕ==
ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಕಲಾವಿದನೇ ಬರೆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕೃತವಾಗುವುದು ಸಹಜ. ಹಾಗೆಂದೇ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರು ಕುಂಚದ ಜೊತೆಗೆ ಲೇಖನಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದರು. ಲೇಖನಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ವಾಚಕರವಾಣಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆ ಯುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕಲೆ ಹಾಗೂ ಕಲಾವಿದರ ಪರಿಚಯ ಕಲಾ [[ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು|ಗ್ರಂಥಗಳು]] ಹಾಗೂ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ವಿಮರ್ಶೆ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭಿತ್ತಿ ಚಿತ್ರಗಳ ಹಾಗೂ ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ಪರಿಚಯ ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಕಲೆಯ ನಾನಾ ಮುಖಗಳ ಕುರಿತು ಬರೆದರು. ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ, ವಿಶೇಷ ಸಂಚಿಕೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸಂಭಾವನಾ ಗ್ರಂಥಗಳ ವರೆಗೆ ನೂರಾರು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ಕಲೆಯನ್ನೂ ಕುರಿತು ಹೊರಬಂದ ಎಲ್ಲಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೂ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದ್ದರು. ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸಂಗತಿ. ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಘಟನೆಯ ಮೂಲಕ ಕಲಾವಿದನನ್ನು ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾ ಆತನ ಕೃತಿಗಳು, ಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು, ಆತನ ಮುಂದಿನ ಹಾದಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ನುಡಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತೆ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುವ ರೀತಿ ಅನನ್ಯವಾದುದು. ಈ ಬಗೆಯ ಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ `ಕಲೋಪಾಸಕರು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಶಿಲ್ಪ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಕುರಿತು `ಶಿಲ್ಪಿ ಸಂಕುಲವನ್ನು ಶಿಲ್ಪಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದಲೂ ಹೊರತರಲಾಗಿದೆ. ಉಳಿದಂತೆ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಭಾರತೀಯಕಲೆ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸ ಕಲಾವಿದನ ನೆನಪುಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಲೇಖನ ಸಂಗ್ರಹಗಳು. `ಕಲಾವಿದ ಕಂಡ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರು ಗೊಂಬೆಯಾಟದ ತಂಡವೊಂದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದ ಅನುಭವದ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ. ಎನ್.ಬಿ.ಟಿ ಅವರಿಗೆ ಸಿ.ಶಿವರಾಮಮೂರ್ತಿಯವರು ಬರೆದು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ ಗ್ರಂಥದ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ `ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಕಲೆಯನ್ನು ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಮಾಡಿದ್ದರಾದರೂ 1998ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.

1991-94ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರ ಗಟ್ಟಿ ಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವಂತಹದು.`ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪ್ರಪಂಚ `ಶಿಲ್ಪಕಲಾಪ್ರಪಂಚ, `ಕಲಾಕೋಶಗಳಂತಹ ಹೆಬ್ಬೊತ್ತಿಗೆಗಳು, ಆಧುನಿಕ ಕಲೆ, ಹಾಗೂ ಶುಭರಾಯರನ್ನು ಕುರಿತು ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣ ಹಾಗೂ ಪುಸ್ತಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲದೆ ಕಾವಿಕಲೆ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಇತಿಹಾಸಕಲೆ, ಚಿತ್ರಕಲಾ ದರ್ಪಣ ಇತ್ಯಾದಿಯಾಗಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊರತರಲಾಯಿತು. ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಆವರೆಗೆ ಅಕಾಡೆಮಿ ಗುರುತಿಸದೇ ಇದ್ದ ಅನೇಕ ಹಿರಿಯ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ, ವರ್ಣಪಾರದರ್ಶಿಕೆ ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರಸುರಳಿ (ವಿಡಿಯೊ) ಮಾಡಿಸಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರ ಕಲೆಗೂ ವಿಶೇಷ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿ ಅಖಿಲಭಾರತ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಪ್ರದರ್ಶನ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
==ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನ==
ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರು ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದು ಕಡಿಮೆ. 1961-74ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ, 1961, 74, 75ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ, 1974ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ, 1980ರಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದಲ್ಲಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಕೆಲವೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ 1956ರಿಂದಲೇ ದಸರಾ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರಾದರೂ, ತಾವು ಯಾವುದೇ ಗುಂಪಿನೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ ವಾಗಿ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತಿನಂತಹ ಕೆಲವೇ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಯುತರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ ಕೃತಿ ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಕ್ಕೆಂಬಂತೆ ರಚಿಸದೆ ಹವ್ಯಾಸವಾಗಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ತಾವೇ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಉದಾರವಾಗಿ, ಬಹು ಮಾನವಾಗಿ ಇಲ್ಲವೆ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಬೆಲೆಗೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕವಿ [[ಕುವೆಂಪು]]ರವರೇ ಇಷ್ಟಪಟ್ಟು ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ [[ಕುಪ್ಪಳ್ಳಿ]]ಯ ಪರಿಸರದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರಿಂದ ಬರೆಯಿಸಿದರು. ಕವಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಭ್ರಮಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮುಂದಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಕವಿತೆಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸಿದರು. ಇದೇ ರೀತಿ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಅಭಿಮಾನಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪರಿಷತ್]], [[ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]], ಸರ್ಕಾರಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಜಗನ್ಮೋಹನ ಅರಮನೆ, ದೆಹಲಿಯ ಕೆಂಪು ಕೋಟೆಯ ಅತಿಥಿಗೃಹ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಿಗಳು ಚದುರಿಹೋಗಿವೆ. [[ಅಮೆರಿಕಾ]], [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], [[ರಷ್ಯಾ]], ಡೇನ್‍ಮಾರ್ಕ್‍ಗಳಲ್ಲೂ ಶ್ರೀಯುತರ ಕೃತಿಗಳು ಸಂಗ್ರಹಿತವಾಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ.

ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ 1964-65ರ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ `ಚಿತ್ರಶಿಲ್ಪ ಅಕಾಡೆಮಿಯೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಕಲಾ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಣೆ, ಉಪನ್ಯಾಸ, ಪುಸ್ತಕವಾಚನ ಇತ್ಯಾದಿ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಕೆಲವು ಕಲಾಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸಮಿತಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿದ್ದರು. ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಫೋಕ್‍ಲೋರ್ ಫೆಲೋಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ, ಇಚಿಡಿಯಾನ್ ಕಮಿಟ ಫಾರ್ ಇಚಿಟರ್‍ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ಸ್ Indian National Committee for International Council of Museums, New Delhi ಇತ್ಯಾದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯ ರಾಗಿದ್ದರು. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರಿಗೆ `ಕಲಾಕೋವಿದ ಚಿತ್ರಲೇಖನ ಚದುರ, `ಚಿತ್ರಕಲಾರತ್ನ ಚಿತ್ರಕಲಾಪ್ರವೀಣ' ಇತ್ಯಾದಿ ಬಿರುದುಗಳಲ್ಲದೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 1974, ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (1981), ಎಂಟಿವಿ ಅಚಾರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. ವರ್ಣಶಿಲ್ಪಿ ವೆಂಕಟಪ್ಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (1997) ಗಳು ಬಂದಿದ್ದವು.
==ನಿಧನ== 
ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರು 7.4.2000 ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. 

2007ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ 'ಹರತಿ ಜ್ಯೋತಿ' ಎನ್ನುವ ಬೃಹತ್ ಸಂಸ್ಮರಣ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಪ್ರೊ. ಪರಮೇಶ ಅವರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊರ ತರಲಾಯಿತು. ಈ ಪುಸ್ತಕ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ, ಶ್ರೀ ಎಚ್. ವಿಶ್ವನಾಥ್, ಶ್ರೀ ಎಚ್.ಎಂ. ರೇವಣ್ಣ ಮುಂತಾದವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.

2013ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ವಿವಿಧ ಕಾgರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಮತ್ತು ಕಲೆ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ಇಬ್ಬರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೊಟ್ಟು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ 'ಪಿ.ಆರ್. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಟ್ರಸ್ಟ್' ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ 'ಪಿ.ಆರ್. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಕಲಾ ಸಂಭ್ರಮ', ಮೈಸೂರಿನ 'ಶ್ರೀ ಕಲಾನಿಕೇತನ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್' ಆವರಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.

ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ 25 ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಕಲಾ ಶಿಬಿರ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಚಿತ್ರ ಕಲಾ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಜಾನಪದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ವಿವಿಧ ಗೋಷ್ಠಿಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ ಎ. ಎಸ್. ಪಾಟೀಲ್ ಅವರಿಗೆ ಈ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಿ.ಆರ್.ಟಿ. ಕಲಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಸುತ್ತೂರು ಮಠದ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ದೇಶಿಕೇಂದ್ರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಎಸ್. ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ, ಸಚಿವರಾದ ಮಹದೇವಪ್ಪ, ಮಹದೇವ್ ಪ್ರಸಾದ್, ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಪ್ರಸಾದ್, ಹಿರಿಯ ಸಾಹಿತಿಗಳಾದ ದೇಜಗೌ ಮುಂತಾದವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಿ.ಆರ್.ಟಿ. ಅವರ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ 'ಕಾಯಕ ಯೋಗಿ' ಎನ್ನುವ ಸ್ಮರಣ ಸಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಶ್ರೀ ಮಾನಸ ಅವರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊರ ತರಲಾಯಿತು.

ಆ ನಂತರ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾ; ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಗುಲ್ಬರ್ಗ, ಬೆಳಗಾವಿ, ತುಮಕೂರು, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ದಾವಣಗೆರೆ ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಪಿ.ಆರ್. ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ ಕಲಾ ಸಂಭ್ರಮ' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ ಹಿರಿಯ ಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. 

ತುಮಕೂರಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಕಲಾಗ್ಯಾಲರಿಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ರುವುದಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ  ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [https://www.flickr.com/photos/9699411@N07/page4/ Drawings]
* [http://www.orkut.com/Main#Main$Community?cmm=14840456 Fan Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730023625/http://www.orkut.com/Main#Main$Community?cmm=14840456 |date=2013-07-30 }}
* [https://www.facebook.com/PRThippeswamy P.R. Thippeswamy Balaga (Facebook Account]
* [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2405360.ece Article] {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://articles.timesofindia.indiatimes.com/keyword/kannada-university/featured/4 Tribute] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130103100120/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/keyword/kannada-university/featured/4 |date=2013-01-03 }}
* [http://kannada.oneindia.in/literature/poem/2009/0407-pr-thippeswamy-artist-laureate.html Poem in his Memory]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://prajavani.net/include/story.php?news=37579&amp;section=104&amp;menuid=10 Kannada News]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.newskarnataka.com/association/mysore/P-R-Thippeswamy-chair-in-Mysore-University-soon-CM-Siddu/#.VKJemAkc PRT Kala Sambhrama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160527063526/http://www.newskarnataka.com/association/mysore/P-R-Thippeswamy-chair-in-Mysore-University-soon-CM-Siddu#.VKJemAkc |date=2016-05-27 }}
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ, ಪಿ ಆರ್}}

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕಲಾವಿದರು]]
[[ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರಕಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಲಾವಿದರು]]</text>
      <sha1>btkuiaywtcbx8yil4macxcalga6n4zl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಭಾಲಚಂದ್ರ ನೆಮಾಡೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65629</id>
    <revision>
      <id>1431029</id>
      <parentid>1357262</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:24:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7743" sha1="edz5or638p1o5bwlrwel95le9yma5h0" xml:space="preserve">{{Infobox Writer
| name        = ಭಾಲಚಂದ್ರ ವನಾಜಿ ನೆಮಾಡೆ
| image       = Bhalachandra Nemade.jpg
| imagesize   = (ಚಿತ್ರದ ಗಾತ್ರ - default is 200px)
| caption     = ಭಾಲಚಂದ್ರ ವನಾಜಿ ನೆಮಾಡೆ
| pseudonym   =
| birth_date  = ೧೯೩೮, ಮೇ ೨೭
| birth_place = ಸಾಂಗವೀ, ಕೊಲ್ಹಾಪುರ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ
| death_date  = 
| death_place = 
| occupation  = ಲೇಖಕ
| nationality = ಭಾರತೀಯ
| language    = ಮರಾಠಿ
| period      = 
| genre       = ಕವನ, ಕಾದಂಬರಿ, ವಿಮರ್ಶೆ
| subject     =
| movement    = 
| debut_works = 
| influences  =
| influenced  =
| signature   =
| website = 
| footnotes   = 
}}

'''ಭಾಲಚಂದ್ರ ವನಾಜಿ ನೆಮಾಡೆ'''([[ಮರಾಠಿ]]: भालचंद्र वनाजी नेमाडे) [[ಮರಾಠಿ]] ಲೇಖಕರು.  ಇವರು ಕವಿ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಹಾಗೂ ವಿಮರ್ಶಕರಾಗಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. 'ಕೋಸಲಾ' ಮತ್ತು 'ಹಿಂದು' ಅವರ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾದಂಬರಿಗಳು. ’ಹಿಂದೂ’ ಎಂಬ ಕಾದಂಬರಿಗಾಗಿ ೨೦೧೪ ರ ೫೦ನೇ [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;[http://www.deccanherald.com/content/458262/jnanpith-marathi-litterateur.html Deccan Herald, Feb 6, 2015Jnanpith for Marathi litterateur]&lt;/ref&gt; ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ನಾಲ್ಕನೇ ಮರಾಠಿ ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31804&amp;articlexml=Books-give-you-the-strength-to-face-life-26042015001081 TOI, Apr 26 2015, Books give you the strength to face life: PM]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ಜನನ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
ಭಾಲಚಂದ್ರರು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ [[ಕೊಲ್ಹಾಪುರ]] ಸಮೀಪದ 'ಸಾಂಗವೀ' ಗ್ರಾಮ­ದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಕ ಕುಟುಂಬವೊಂದರಲ್ಲಿ ೧೯೩೮ರ ಮೇ ೨೭ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. [[ಪುಣೆ]]ಯ ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್‌ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದು, ಉತ್ತರ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪಿಎಚ್‌.ಡಿ. ಮತ್ತು ಡಿ.ಲಿಟ್‌ ಪದವಿಗಳನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ವಿವಿಧ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ತೌಲನಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಬೋಧಕರಾಗಿ ಅವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. 
* ಲಂಡನ್‌ನ ‘ಓರಿಯಂಟಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಸ್ಟಡೀಸ್‌ ಸ್ಕೂಲ್’ನಲ್ಲಿ ಬೋಧಕ­ರಾಗಿದ್ದರು.
* ಮುಂಬಯಿ ವಿ.ವಿ.ಯ ಗುರುದೇವ್‌ ಟ್ಯಾಗೋರ್‌ ತೌಲನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಧ್ಯಯನ ಪೀಠದ ಬೋಧಕ­ರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ ನಿವೃತ್ತರಾ­ಗಿದ್ದಾರೆ.
* ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ‘ವಾಚಾ’ ಎಂಬ ಮರಾಠಿ ನಿಯತ­ಕಾಲಿಕದ ಸಂಪಾದಕರೂ ಆಗಿದ್ದರು.

==ಕೃತಿಗಳು==
===ಕಾದಂಬರಿಗಳು===
*ಕೋಸಲಾ: (೧೯೬೩) ೨೫ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ ’ಕೋಸಲಾ’ ಮರಾಠಿ ಸಾಹಿತ್ಯರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚಲನ ಉಂಟುಮಾಡಿತ್ತು.
*ಬಿಢಾರ್‌ 
*ಜರಿಲಾ 
*ಹೂಲ್‌ 
*ಝೂಲ್‌ 
*ಹಿಂದೂ– ಜಗಣ್ಯಾಚಿ ಸಮೃದ್ಧ ಅಡಗಳ್‌&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-literaryreview/reviving-the-true-hindu-ethos/article499146.ece The Hindu,  Reviving the true Hindu ethos -Meena Menon] {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;:ಹಿಂದೂ ಕಾದಂಬರಿಯು ಸಿಂಧೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಉಗಮ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜನಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಬೀರಿದ ಧನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಋಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ವಿವರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

===ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು===
# ‘ಮೆಲೋಡಿ’, 
# ‘ದೇಖಣೀ’ ಮುಖ್ಯ ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು.

===ವಿಮರ್ಶಾ ಗ್ರಂಥಗಳು===
* ಟೀಕಾ ಸ್ವಯಂವರ್‌ 
* ಸಾಹಿತ್ಯಾಚಿ ಭಾಷಾ 
* ತುಕಾರಾಂ

==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು==
* ‘ಟೀಕಾ ಸ್ವಯಂವರ್‌’ ಕೃತಿಗಾಗಿ ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ  [[ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ 
* ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಗೌರವ
* 'ಹಿಂದು: ಜಗ್ನಾಚಿ ಸಮೃದ್ಧ ಅಡಗಳ' ಕೃತಿಗಾಗಿ ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://epapervijayavani.in/Details.aspx?id=18989&amp;boxid=14235718  ಮರಾಠಿ ಸಾಹಿತಿ ನೆಮಾಡೆಗೆ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಗೌರವ - ವಿಜಯವಾಣಿ, ೦೭ಫೆಬ್ರವರಿ೨೦೧೫]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; (೫೦ನೇ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ)&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/news/national/modi-nemades-works-will-inspire-generations/article7141962.ece The Hindu, 26, April, 2015, Nemade’s works will inspire generations, Modi:  Satish Nandgaonkar, ]&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
&lt;References/&gt;

==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು==
*[http://www.prajavani.net/news/article/2016/09/24/440292.html ಭಾಲಚಂದ್ರ ನೇಮಾಡೆ ಅವರ &quot;ಹಿಂದೂ - ಬದುಕಿನ ಸಮೃದ್ಧ ಅಡಕಲು&quot; ಪುಸ್ತಕದ ವಿಮರ್ಶೆ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ದೇವನೂರು ಮಹಾದೇವ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ, 24 Sep, 2016

{{ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ]]
[[ವರ್ಗ:ಮರಾಠಿ ಲೇಖಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು|ಭಾಲಚಂದ್ರ ನೆಮಾಡೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು|ಭಾಲಚಂದ್ರ ನೆಮಾಡೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು|ಭಾಲಚಂದ್ರ ನೆಮಾಡೆ]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೩೮ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]]</text>
      <sha1>edz5or638p1o5bwlrwel95le9yma5h0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಿದ್ರಿ ಕಲೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68858</id>
    <revision>
      <id>1431006</id>
      <parentid>1355709</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T23:29:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6618" sha1="nw1q9sy8m2kgp1r4c04i6ubm2uwhgx6" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Bidriware_Hookah.jpg|thumb|ಬಿದ್ರಿ ಕಲೆ, ಹುಕ್ಕಾ]]'''ಬಿದ್ರಿ ಕಲೆ''' (English: Bidriware ) [[ಬೀದರ್|Bidar]] ನ ಲೋಹದ ಕರಕುಶಲ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ ೧೪ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಭಿವೃಧ್ಧಿ ಪಡಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;{{Cite news| title=Proving their mettle in metal craft| url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-02/hyderabad/30580986_1_bidriware-hyderabad-bidar| publisher=timesofindia| date=January 2, 2012| accessdate=January 2, 2012| archive-date=ಮೇ 8, 2013| archive-url=https://web.archive.org/web/20130508043800/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-02/hyderabad/30580986_1_bidriware-hyderabad-bidar| url-status=dead}}&lt;nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt; 'ಬಿದ್ರಿ ಕಲೆ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬೀದರ್ ನಗರದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು, ಇದು ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲೋಹದ ಕಲಾಕೃತಿಯ ಉತ್ಪನ್ನದ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;art&quot;&gt;{{cite news|title=Karnataka tableau to feature Bidriware|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/karnataka-tableau-to-feature-bidriware/article1079557.ece|accessdate=6 March 2015|publisher=The Hindu|date=11 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220041807/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/Karnataka-tableau-to-feature-Bidriware/article15514822.ece|archive-date=20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಕಣ್ಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಇದರ ಇನ್‌ಲೇ(ಒಳಕೊರೆತ)ದ ಕಲಾತ್ಮಕತೆಯಿಂದ, ಬಿದ್ರಿ ಕಲೆ ಭಾರತದಿಂದ ರಫ್ತಾಗುವ ಅತಿಮುಖ್ಯ ಕರಕುಶಲ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸತು/ತವರ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರದ ಮಿಶ್ರಲೋಹವನ್ನು silver  ತೆಳು ಹಾಳೆಗಳ ಒಳಹಾಸನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;art&quot; /&gt; ಈ ದೇಶೀಯ ಕಲೆಯ ಶೈಲಿ Geographical Indications (GI) ರೆಜಿಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Bidri&quot;&gt;{{cite news|title=Innovative designs help revive Bidriware|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/innovative-designs-help-revive-bidriware/article1226893.ece|accessdate=6 March 2015|publisher=The Hindu|date=26 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20210527122200/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/Innovative-designs-help-revive-Bidriware/article15191321.ece|archive-date=27 ಮೇ 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==&lt;span style=&quot;background-color: rgb(254, 252, 224);&quot;&gt;ಕಲೆಯ ಮೂಲಗಳು&lt;/span&gt;==
[[ಚಿತ್ರ:Hookah base - Deccan - 1700 -1750 - Louvre - MAO 719.jpg|right|120px|thumb|A end 17th century, Bidriware Hookah base at [[ಲೂವ್ರ್|Louvre]]]][[ಚಿತ್ರ:Bidriware,_Flower_Vase.PNG|thumb|right|Flower Vase from early 20th Century]]
==ಬಿದ್ರಿ ಕಲೆ ಮಾಡುವ ಬಗೆ==
[[ಚಿತ್ರ:Bidriware_cup_and_lid,_ca_1850_V&amp;A_Museum.jpg|thumb|140px|left|Cup with lid, Bidriware, ca 1850 V&amp;A Museum]]
==ಗ್ಯಾಲರಿ==
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
File:Bidriware vases.jpg|Bidri [[Vase]]s
File:Bidriware vases and decanter.jpg|Bidriware vases and decanter
File:The Karnataka tableau passes through the Rajpath during the Republic Day Parade, 2011.jpg|The Karnataka tableau depicting Bidriware Handicraft from [[Bidar]] passes through the Rajpath during the Republic Day Parade 2011 in New Delhi
&lt;/gallery&gt;
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}
*&lt;span&gt;This article incorporates text from a publication now in the &lt;/span&gt;public domain&lt;span&gt;:&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;citation encyclopaedia&quot; id=&quot;CITEREFWood1907&quot;&gt;Wood, James, ed. (1907). &quot;&lt;sup&gt;&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;article name needed&lt;/span&gt;&lt;/sup&gt;&quot;.&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;citation encyclopaedia&quot; id=&quot;CITEREFWood1907&quot;&gt;''The Nuttall Encyclopædia''.&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;citation encyclopaedia&quot; id=&quot;CITEREFWood1907&quot;&gt;London and New York: Frederick Warne.&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;Z3988&quot; title=&quot;ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3ABidriware&amp;rft.atitle=%3Csup%3E%3Cspan+style%3D%22color%3Ared%22%3Earticle+name+needed%3C%2Fspan%3E%3C%2Fsup%3E&amp;rft.btitle=The+Nuttall+Encyclop%C3%A6dia&amp;rft.date=1907&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.place=London+and+New+York&amp;rft.pub=Frederick+Warne&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&quot;&gt;&lt;span style=&quot;display:none;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು==
* Dr. Rehaman Patel, Karnatakada Bidri Kale&quot; (Bidri Art of Karnataka) Ph.D. thesis, Dept. of Studies in Visual Art, Gulbarga University, Karnataka-India 2010 published by Dept. of Kannada and Culture, Govt. of Karnataka, 2012
* Krishna Lal, Catalogue, National Museum Collection Bidri Ware, National Museum of India, New Delhi, 1990
* Susan Stronge, Catalogue, Bidri Ware: Inlaid Metalwork from India, Victoria and Albert Museum, London, 1985
* Narayan Sen, Catalogue on Demascene and Bidri Art, Indian Museum Culcutta, 1983
* Anil Roy Choudhury, Catalogue, Bidriware, Salar Jung Museum, Hyderabad, 1961
* Ghulam Yazdani, Bidar-Its history and monuments, published by Nizam Government, printed at Oxford press London, 1947
==&lt;span style=&quot;background-color: rgb(254, 252, 224);&quot;&gt;ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು&lt;/span&gt;==
* [http://www.hindu.com/2006/11/01/stories/2006110114930200.htm Article about Bidriware] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001004850/http://www.hindu.com/2006/11/01/stories/2006110114930200.htm |date=2007-10-01 }} in [[ದಿ ಹಿಂದೂ|The Hindu]]
* [http://www.deccanherald.com/deccanherald/apr172007/spectrum182112007416.asp Black is beautiful - An article] in [[ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್|Deccan Herald]]
* [http://bidar.nic.in/art.htm About Bidriware] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210062739/http://bidar.nic.in/art.htm |date=2007-02-10 }} on Official [[ಬೀದರ್|Bidar]] website.

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕಲೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸಂಕೇತಗಳು]]</text>
      <sha1>nw1q9sy8m2kgp1r4c04i6ubm2uwhgx6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ದ ಪಾರ್ಕ್, ಚೆನ್ನೈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71249</id>
    <revision>
      <id>1430913</id>
      <parentid>1350216</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9905" sha1="eaggk02glx31e8k3pk6i46fci4uv09x" xml:space="preserve">ಪಾರ್ಕ್ ಚೆನೈ &lt;ref&gt;{{cite web | last =  | first =  | authorlink =  | coauthors =  | title = Category : 5 Star Delux | work = List of Approved Hotels as of : 06/01/2013 | publisher = Ministry of Tourism, Government of India | year = 2013 | url = http://tourism.gov.in/TourismDivision/HotelList.aspx?Name=Hotels%20and%20Restaurants&amp;HCID=48 | doi =  | accessdate = 2015-08-11 | archive-date = 2013-01-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130118102237/http://tourism.gov.in/TourismDivision/HotelList.aspx?Name=Hotels%20and%20Restaurants&amp;HCID=48 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| last = Farwaha| first = Dinkar| coauthors = | title = Apeejay Surrendra upbeat about future developments| newspaper = | location = | pages = | language = | publisher = date = 1–15 September 2008| url = http://www.expresshospitality.com/20080915/market05.shtml| accessdate = 2015-08-11| archive-date = 2012-04-26| archive-url = https://web.archive.org/web/20120426020649/http://www.expresshospitality.com/20080915/market05.shtml| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;  ಅನ್ನಾಸಾಲೇ, ಚೆನೈ, [[ಭಾರತ]]. ಇದು ಒಂದು ಪಂಚತಾರಾ ಡಿಲಕ್ಸ್ ಹೋಟೆಲ್ ಆಗಿದೆ, ಹಿಂದಿನ ಜೆಮಿನಿ ಸ್ಟೂಡಿಯೋಸ್ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಾ ಮೇಲ್ಸೇತುವೆಯ ಜಂಕ್ಷನ್ನಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಹೋಟೆಲ್, ಏಪೀಜೇ ಸುರೇಂದ್ರ ಗುಂಪಿನ ಭಾಗವಾಗಿ, ಸುಮಾರು  1,000 ಮಿಲಿಯನ್ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹೂಡಿ, 15 ಮೇ 2002 ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಯಿತು.

==ಇತಿಹಾಸ==
ಪಾರ್ಕ್ ಹೋಟೆಲ್ ಇರುವ ಇಂದಿನ ಸ್ಥಳ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cleartrip.com/hotels/info/the-park-chennai-40260|title=The Park Hotel Chennai Location |publisher= cleartrip.com|accessdate=2015-08-11}}&lt;/ref&gt;
, 1940 ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜೆಮಿನಿ ಫಿಲ್ಮ್ ಸ್ಟುಡಿಯೊದ ಸ್ಥಳವೆನಿಸಿದೆ. ಎಸ್ಎಸ್ ವಾಸನ್, ಒಂದು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ,  ಒಂದು ಕೋರ್ಟ್ ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ 1940 ರಲ್ಲಿ ಮೌಂಟ್ ರಸ್ತೆಯ ಮೇಲೆ ಬೆಂಕಿಗಾಹುತಿಯಾದ ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತ ಕೆ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಮೋಶನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ ಪ್ರೊಡ್ಯೂಸರ್ಸ್' ಕಂಬೈನ್ಸ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು 86,427-11-9 ರೂಪಾಗಳಿಗೆ  ಖರೀದಿಸಿದರು. ಈ ಅಂಕಿ ನೌಕರರ ಹಣಕ್ಕಾಗಿಯಲ್ಲದೇ ವೇತನ ಬಡ್ಡಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಖರೀದಿಸಿದರು.  ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಪುನಃ ಜೆಮಿನಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋ, ಹೆಸರು ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು ಇದು ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಪ್ರಸಿದ್ದತೆ ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿತ್ತು. ಜೆಮಿನಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ 1970 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಸಲಕರಣೆ ಬಾಡಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಯಶಸ್ವಿ ಆದರೂ ಜೆಮಿನೈ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ನೆಲಕಚ್ಚಿತು. 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆವರಣದ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಇದು ಕೂಡ ಖರೀದಿದಾರರ ಪೈಕಿ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾ ಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 21 ನೇ ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ, ಕೋಲ್ಕತಾ ಮೂಲದ ಪಾರ್ಕ್ ಹೊಟೇಲ್ ಗ್ರೂಪ್ ಮೂರು ಸ್ಟಾರ್ ಬೆಲೆಯ ಸ್ಟೂಡಿಯೋ ಆವರಣ ಕೊಂಡುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಪಂಚತಾರ ಐಶಾರಾಮಿ ಹೋಟೆಲ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿ ಸಿತು ಮತ್ತು ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೇ 2002 15 ರಂದು ಹೋಟೆಲ್ ಅನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿತು. ಉಳಿಕೆ ತೆರೆದ ಜಾಗ 930 ಮಿಲಿಯನ್ ಬೆಲೆ ಗೆ ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮೀಸಲು ಹರಾಜು ನಿಗದಿಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news
  | last = Muthiah
  | first = S.
  | coauthors = 
  | title = Recalling what Gemini did
  | newspaper = The Hindu
  | location = Chennai
  | pages = 
  | language = 
  | publisher = The Hindu
  | date = 8 July 2002
  | url = http://hindujobs.com/thehindu/mp/2002/07/08/stories/2002070800130300.htm
  | accessdate = 2015-08-11
  | archive-date = 2012-07-08
  | archive-url = https://archive.today/20120708225020/http://hindujobs.com/thehindu/mp/2002/07/08/stories/2002070800130300.htm
  | url-status = dead
  }}&lt;/ref&gt;

2010 ರಲ್ಲಿ, ಹೋಟೆಲ್ ಚೆನೈ ಪಾಲಿಕೆಯ ವಿರುಧ್ಧ ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಜಾಗವನ್ನು ಮೀಸಲಾತಿ (OSR) ಭೂಮಿ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಕೋರಿ ಒಂದು ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿತು. ಹೋಟೆಲ್ನ ಪರಿಧಿ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಕಾರಂಜಿಗಳು ಹಾಗೂ ಆವರಣ ಗೋಡೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು &lt;ref&gt;{{cite news  | last =   | first =   | coauthors =   | title = Hotel's petition against Chennai Corporation dismissed  | newspaper = The Hindu  | location = Chennai  | pages =   | language =   | publisher = The Hindu  | date = 25 June 2010  | url = http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/article484169.ece  | accessdate = 2015-08-11  | archive-url = https://web.archive.org/web/20140620045625/http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/article484169.ece  | archive-date = 2014-06-20  | url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

==ಹೋಟೆಲ್==
ಕಲೆ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಹೋಟೆಲ್ 127 ಡೀಲಕ್ಸ್ ಕೋಣೆಗಳು, 31 ಐಷಾರಾಮಿ ಕೋಣೆಗಳನ್ನು, 41 ನಿವಾಸ ಕೊಠಡಿ, 6 ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಕೋಣೆಗಳು, 5 ಡೀಲಕ್ಸ್ ಕೋಣೆಗಳು, 3 ಪ್ರಧಾನ ಸೂಟ್ಗಳ ಮತ್ತು 1 ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಸೂಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ 214 ಕೋಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೋಟೆಲ್ ಊಟದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಲೋಟಸ್ ಎಂಬ ಥಾಯ್ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್, 601 (ಸಿಕ್ಸ್-ಓ-ವನ್) ಬಾರ್, ಪಾಸ್ಟಾ-ಚೋಕೊ ಬಾರ್ ಮತ್ತು ಎಂಟನೇ ಮಹಡಿಯು ಆಕ್ವಾ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಸೇರಿವೆ. ಹೋಟೆಲ್ ನಗರದ ಚರ್ಮದ ಉದ್ಯಮ ಕ್ಕೆ ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಲೆದರ್ ಬಾರ್ ಎಂಬ ಬಾರ್ ಹೊಂದಿದೆ. ಹೋಟೆಲ್ ಸಹ ಒಂದು ಶಾಪಿಂಗ್ ಆರ್ಕೆಡ್ ಹೊಂದಿದೆ &lt;ref&gt;{{cite news 
  | last =  
  | first =  
  | coauthors =  
  | title = Park Hotels launches Chennai property 
  | newspaper = Business Line 
  | location = Chennai 
  | pages =  
  | language =  
  | publisher = The Hindu 
  | date = 16 May 2002 
  | url = http://www.thehindubusinessline.in/2002/05/16/stories/2002051601551200.htm 
  | accessdate = 2015-08-11 
  | archive-date = 2014-06-20 
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20140620083958/http://www.thehindubusinessline.in/2002/05/16/stories/2002051601551200.htm 
  | url-status = dead 
  }}&lt;/ref&gt;
.

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
ಇಟಾಲಿಯನ್ ಬಾಣಸಿಗ.ಆಂಟೋನಿಯೊ ಕರ್ಳುಕ್ಸಿಒ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಪಾರ್ಕ್ ಹೋಟೆಲ್ ಅದರ ಮೆನು, 2006 ರ, ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಭಾರತದ 10 ಅತ್ಯಂತ ದುಬಾರಿ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಚೆನೈ &quot;ಹಜಾರ&quot; ಪಟ್ಟಿ ಗೆ ಸೇರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=International Dining: India's Most Expensive Restaurants|author= Saabira Chaudhuri |url=http://www.forbes.com/2006/12/18/india-restaurants-wealth-forbeslife-food-cz_sc_1218indiaeatery.html |date=18 December 2006|publisher=Forbes|accessdate =2015-08-11}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಥಳ

ಪಾರ್ಕ್ ಅದ್ದೂರಿ ಹೋಟೆಲ್ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚೆನೈ ಅನ್ನಾಸಾಲೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಪಾರ್ಕ್ ಚೆನೈ ಹತ್ತಿರದ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು, ಅಮೇರಿಕಾದ ದೂತಾವಾಸ ( ಅಂದಾಜು. 2 ಕಿಮೀ), ಮರೀನಾ ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಜೆಮಿನಿ ಮೇಲ್ಸೇತುವೆಯ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಎಲಿಯಟ್ ಬೀಚ್ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಟ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಇತರ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು.

ಚೆನೈ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ ದೂರ : ಅಂದಾಜು. 16 ಕಿಮೀ.
ಚೆನೈ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ದೂರ : ಅಂದಾಜು. 9 ಕಿಮೀ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚೆನ್ನೈ]]</text>
      <sha1>eaggk02glx31e8k3pk6i46fci4uv09x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜೆಟ್ ಕನೆಕ್ಟ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71386</id>
    <revision>
      <id>1430884</id>
      <parentid>1348120</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T13:30:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16773" sha1="8gonq0ngzoljjnxgpaxsktg0d5vzzf8" xml:space="preserve">ಜೆಟ್ ಲೈಟ್ (ಇಂಡಿಯಾ) ಲಿಮಿಟೆಡ್ '''ಜೆಟ್ ಕನೆಕ್ಟ್''' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ, ಭಾರತದ ಮುಂಬಯಿ ಮಹಾನಗರ ಮೂಲದ ಒಂದು ಏರ್ಲೈನ್.&lt;ref name=&quot;Jetlite&quot;&gt;[http://www.rediff.com/money/2007/apr/16jet.htm Jet renames Air Sahara 'Jetlite'] ''Rediff.com'', 16 April 2007 Retrieved On 2015-08-14&lt;/ref&gt; ಮೂಲತಃ ಜೆಟ್ ಏರ್ವೇಸ್ ಒಡೆತನದ ತಮ್ಮ ಜೆಟ್ಲೈಟ್ ಕಡಿಮೆ-ವೆಚ್ಚದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಆದರೆ 2012 ರಲ್ಲಿ ಜೆಟ್ ಏರ್ವೇಸ್ 'ಇತರ ಆಂತರಿಕ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಂಡ್ನ ಜೊತೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ನಂತರ ಹೆಸರು ಜೆಟ್ ಕನೆಕ್ಟ್ ಎಂದು ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು.
ಜೆಟ್ ಕನೆಕ್ಟ್  ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಜೆಟ್ ಏರ್ವೇಸ್ ಏಕೀಕರಣ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ&lt;ref&gt;{{cite web|title=India's Jet Airways to phase out LCC Jet Konnect|url=http://www.ch-aviation.com/portal/news/30326-indias-jet-airways-to-phase-out-lcc-jet-konnect|publisher=ch-aviation|accessdate=2015-08-14}}&lt;/ref&gt;. ಏಕರೂಪದ ಪೂರ್ಣ ಸೇವೆ ಆಯೋಜಕರು ಸ್ಥಾನಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಜೆಟ್ ಏರ್ವೇಸ್ 'ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತು ಕೋಡ್ ಪಾಲು ಅಂದರೆ ಜೆಟ್ ಏರ್ವೇಸ್ ವಿಮಾನಗಳು  ಜೆಟ್ ಕನೆಕ್ಟ್ ಅವರಿಗೆ ಹಾರುತ್ತದೆ ಇದು ಎರಡು ಕೊಂಪನಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಲೀನವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವವರೆಗೆ. ಎಲ್ಲಾ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಇರುವ ಹಾಗೂ ಹರಡುತ್ತಿರುವ ವಿಮಾನಗಳು ಜೆಟ್ ಏರ್ವೇಸ್ ಸಂಬಂದಿಸಿದ್ದು ಹಾಗೂ ವಿಮಾನವನ್ನು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
==ಇತಿಹಾಸ==
20 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1991 ರಂದು ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ಸಹಾರಾ ಇಂಡಿಯಾ ಪರಿವಾರ್ ಸಂಘಟಿತ ಉದ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಸಹಾರಾ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಬೋಯಿಂಗ್ 737-200 ವಿಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ 1993&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cleartrip.com/flight-booking/jet-konnect-airlines.html |title=Jet Konnect Fleet Information |publisher=cleartrip.com |accessdate=2015-08-14 |archive-date=2013-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213095846/http://www.cleartrip.com/flight-booking/jet-konnect-airlines.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ರ ದಶಂಬರ್ 3 ರಿಂದ ವಿಮಾನಯಾನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅದರ ಬೇಸ್ [[ದೆಹಲಿ]] ಆಗಿರಿಸಿ ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು, ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಸಹಾರಾ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ ವಾಹಕಗಳ ನೋಂದಾಯಿತ ಹೆಸರು ಉಳಿದಿದೆ ಸಹಾರಾ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ 2000 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2 ರಂದು ಏರ್ ಸಹಾರಾ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮಾರ್ಚ್ 2004 22 ರಂದು ಇದು ನಂತರ, ಲಂಡನ್ಗೆ, ಸಿಂಗಪುರ್&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/air-sahara-to-restart-delhilondon-fights/article3100764.ece |title=Air Sahara to launch London |access-date=2015-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225154553/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/air-sahara-to-restart-delhilondon-fights/article3100764.ece |archive-date=2013-12-25 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ &lt;ref name=S2routes&gt;{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-11-18/india-business/27788391_1_air-sahara-private-airlines-delhi-colombo |title=Air Sahara adds Male to network |access-date=2015-08-14 |archive-date=2013-10-08 |archive-url=https://archive.today/20131008011217/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2006-11-18/india-business/27788391_1_air-sahara-private-airlines-delhi-colombo |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಕಠ್ಮಂಡು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಕೊಲಂಬೋ ಗೆ ಚೆನೈ ನಿಂದ ವಿಮಾನ ಸಂಚಾರ ಆರಂಭಿಸಿ ಒಂದು ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು. ಇದು 2006 ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ವಂಗ್‌ಸ್ಯೂ ಚೀನಾ ಹೊಂದಿರುವ  ವಿಮಾನಗಳನ್ನು  ಪೂರೈಸಲು ಮೊದಲ ಭಾರತದ ಖಾಸಗಿ ವಾಹಕ ಆಗಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಈ ಜಾರಿಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ವಾಯುಸಾರಿಗೆಗೆ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ದೇಶೀಯ ವಿಮಾನ ಸಾರಿಗೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಪಾಲು 2007 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ನಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣ 8.5% ಗೆ 2006 ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ಸುಮಾರು 11% ಕುಸಿತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
==ಜೆಟ್ ಏರ್ವೇಸ್ ಮೂಲಕ ಖರೀದಿ==
ಜೆಟ್ ಏರ್ವೇಸ್ ವಿಮಾನಯಾನ ಅಮೇರಿಕಾದ ನಗದು $ 500 ಮಿಲಿಯನ್ (₹ 20 ಶತಕೋಟಿ) ನೀಡಿ, ಜನವರಿ 2006 19 ರಂದು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸ್ವಾಧೀನದ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಘೋಷಿಸಿತು. ಏರ್ ಸಹಾರಾ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಅನೇಕ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಜೆಟ್ ಏರ್ವೇಸ್ಗೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು  ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು. ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಚಿವಾಲಯ ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಒಪ್ಪಂದ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತೀವ್ರ ಬೆಲೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಮತ್ತು ಏರ್ ಸಹಾರಾ ಮಂಡಳಿಗೆ ಜೆಟ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ನರೇಶ್ ಗೋಯಲ್ ನೇಮಕಾತಿಗೆ ಮೇಲೆ ರದ್ದುಗೊಂಡಿತು. ಒಪ್ಪಂದದ ಸೋಲು, ಕಂಪನಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಹಾನಿ ಬಯಸುತ್ತಿರುವ ಮೊಕದ್ದಮೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ 
ಎರಡನೆಯ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ರಯತ್ನ ಜೆಟ್ ಏರ್ವೇಸ್ [ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ] 14,50 ಬಿಲಿಯನ್ ($ 340 ಮಿಲಿಯನ್) ಮೊತ್ತವನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 12 ರಂದು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಒಪ್ಪಂದ ಜೆಟ್ ಸುಮಾರು 32% ರಷ್ಟು ಸಂಯೋಜನಾ ದೇಶೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲನ್ನು ನೀಡಿತು.
16 ಏಪ್ರಿಲ್ ಜೆಟ್ ಏರ್ವೇಸ್ ಏರ್ ಸಹಾರಾ ಜೆಟ್ಲೈಟ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ನಡೆಯಲಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Jetlite&quot;/&gt;  ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸ್ವಾಧೀನದ ಜೆಟ್ ಏರ್ವೇಸ್ ₹ 4 ಬಿಲಿಯನ್ ಪಾವತಿಸುವ 20 ಏಪ್ರಿಲ್, ರಂದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. 
==ಜೆಟ್ ಕನೆಕ್ಟ್ ಆಗಿ ವಿಲೀನ==
ಜೆಟ್ ಲೈಟ್, ಜೆಟ್ ಕನೆಕ್ಟ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಮಾನಯನವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಅವಕಾಶ, 25 ಮಾರ್ಚ್ 2012 ರಂದು ಜೆಟ್ ಏರ್ವೇಸ್ 'ಆಂತರಿಕ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಂಡ್ನ ಜೆಟ್ ಕನೆಕ್ಟ್ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು ವಾಹಕ ಜೆಟ್ ಕನೆಕ್ಟ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಸೇರಿಸಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೆಟ್ಲೈಟ್  ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಜೆಟ್ ಏರ್ವೇಸ್ ಜೊತೆ ವಿಲೀನ 1 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014 ಜೆಟ್ ಕನೆಕ್ಟ್ ತನ್ನದೇ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಜೆಟ್ ಏರ್ವೇಸ್, ಈಗ ಅನುಮೋದನೆ ನಂತರ ಎರಡು ಕಂಪನಿಗಳ ವಿಲೀನಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಏರ್ ಆಪರೇಟರ್ಸ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಮತ್ತು ಫ್ಲೈಟ್ ಕೋಡ್ ಸ್2 ಮಾದರಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಕೋಡ್ ಪಾಲು ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಹಾರುತ್ತದೆ. ವಿಮಾನಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಸಹ ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಜೆಟ್ ಏರ್ವೇಸ್ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಣ್ಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
==ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನಗಳು==
ನವೆಂಬರ್ 2014 ರ ಹಾಗೆ, ಜೆಟ್ ಕನೆಕ್ಟ್ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸೇವಿಸಿದರು &lt;ref name=&quot;S2routes&quot;/&gt;
'''ದೇಶೀಯ'''
* '''[[ಅಂಡಮಾನ್]] ಮತ್ತು ನಿಕೊಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು'''
* ಪೋರ್ಟ್ ಬ್ಲೇರ್ - ವೀರ ಸಾವರ್ಕರ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ
* '''[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]'''
* ರಾಜಮಂಡ್ರಿ - ರಾಜಮಂಡ್ರಿ ವಿಮಾನ
* '''[[ಅಸ್ಸಾಂ]]'''
* ಡಿಬರೂಗರ್ಹ್ - ಮೋಹಾನಬರಿ ವಿಮಾನ
* ಗೌಹಾತಿ - ಲೋಕಪ್ರಿಯ ಗೋಪಿನಾಥ ಬೊರ್ದೊಲೊಯ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ
* ಜೋರ್ಹತ್ - ಜೋರ್ಹಾತ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ
* ಸಿಲ್ಚಾರ್ - ಮೆಂಫಿಸ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳು
* '''[[ಬಿಹಾರ]]'''
* ಪಾಟ್ನಾ - ಲೋಕ ನಾಯಕ್ ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ವಿಮಾನ
* '''ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ'''
* ರಾಯ್ಪುರ - ರಾಯ್ ಪುರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ
* '''[[ದೆಹಲಿ]]'''
* ಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಹಬ್
* '''[[ಗೋವಾ]]'''
* ದೆಬೋಲಿಮ್ ವಿಮಾನ
* '''[[ಗುಜರಾತ್]]'''
* ಅಹಮದಾಬಾದ್ - ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯ್ ಪಟೇಲ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ
* ರಾಜ್ಕೋಟ್ - ರಾಜ್ಕೋಟ್ ವಿಮಾನ
* ವಡೋದರ - ವಡೋದರ ವಿಮಾನ
* '''[[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]]'''
* ಜಮ್ಮು - ಜಮ್ಮು ವಿಮಾನ
* ಶ್ರೀನಗರ - ಶ್ರೀನಗರ ವಿಮಾನ
* '''[[ಜಾರ್ಖಂಡ್]]'''
* ರಾಂಚಿ - ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ
* '''[[ಕರ್ನಾಟಕ]]'''
* ಬೆಂಗಳೂರು - ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ
* ಮಂಗಳೂರು - ಮಂಗಳೂರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ
* '''[[ಕೇರಳ]]'''
* ಕೊಚ್ಚಿ - ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ
* ಕೋಯಿಕ್ಕೋಡ್ - ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ
* ತಿರುವನಂತಪುರಂ - ತಿರುವನಂತಪುರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ
* '''[[ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]]'''
* ಇಂಡೋರ್ - ದೇವಿ ಅಹಲ್ಯಾಬಾಯಿ ಹೋಳ್ಕರ ವಿಮಾನ
* ಭೋಪಾಲ್ - ರಾಜಾ ಭೋಜ ವಿಮಾನ
* '''[[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]'''
* ಔರಂಗಾಬಾದ್ - ಚಿಕ್ಕಳ್ತನ ವಿಮಾನ
* ಮುಂಬಯಿ - ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಹಬ್
* ನಾಗ್ಪುರ - ಡಾ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ
* ಪುಣೆ - ಪುಣೆ ವಿಮಾನ
* '''[[ಮಣಿಪುರ]]'''
* ಇಂಫಾಲ - ತುಳಿಹಾಲ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ
* '''ಮಿಜೋರಾಂ'''
* ಐಜ್ವಾಲ್ - ಲೆಂಗ್‌ಪುಇ ವಿಮಾನ
* '''[[ಪಂಜಾಬ್]]'''
* ಅಮೃತಸರ - ಶ್ರೀ ಗುರು ರಾಮ್ ದಾಸ್ ಜೀ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ
* '''[[ರಾಜಸ್ಥಾನ]]'''
* ಉದಯ್ಪುರ - ಮಹಾರಾಣಾ ಪ್ರತಾಪ್ ವಿಮಾನ
* '''[[ತಮಿಳುನಾಡು]]'''
* ಚೆನೈ - ಚೆನೈ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏರ್ಪೋರ್ಟ್
* ಕೊಯಿಮತ್ತೂರು - ಕೊಯಿಮತ್ತೂರು ವಿಮಾನ
* ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ - ಆರಿಸಿರಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ
* '''[[ತೆಲಂಗಾಣ]]'''
* ಹೈದರಾಬಾದ್ - ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ
* '''[[ತ್ರಿಪುರ]]'''
* ಅಗರ್ತಲಾ - ಅಗರ್ತಲಾ ವಿಮಾನ
* '''[[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]]'''
* ಗೋರಕ್ಪುರ - ಗೋರಕ್ಪುರ ವಿಮಾನ
* ಲಕ್ನೋ - ಅಮೌಸಿ ವಿಮಾನ
* '''[[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]]'''
* ಬಾಗ್ದೊಗ್ರ - ಬಾಗ್‌ಡೊಗ್ರಾ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್
* ಕೋಲ್ಕತಾ - ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ಹಬ್
==ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್==
ಜ಼ೆತ್ಖೊನ್ನೆcತ್ ಯಾವುದೇ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನಯಾನದ ಹಾರುವುದಿಲ್ಲ, ಹಿಂದಿನ ಜೆಟ್ಲೈಟ್ ನ ಕೊಲಂಬೊ ಮತ್ತು ಕಠ್ಮಂಡು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಜೆಟ್ ಏರ್ವೇಸ್ 2012 ವಿಲೀನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿ ಸೇವೆಗಳು ಸ್ವಂತ ಏಕೀಕರಣಗೊಂಡವು.
==ವಿಮಾನದೊಳಗಿನ ಸೇವೆಗಳು==
ಜೆಟ್ ಕನೆಕ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಜೆಟ್ ಕೆಫೇ ಎಂಬ ಒಂದು ಸೇವೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು ಈ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಊಟವನ್ನು ಖರೀದಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ಉದ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಉಚಿತ ಊಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇಷ್ಟಲ್ಲದೆ ವಿಮಾನ ಸಂಕ್ಯೆಜೆಟ್ ಏರ್ವೇಸ್ 9ಡಬ್ಲ್ಯೂ - 2 ಕ್ಷ್ಕ್ಶ್ಕ್ಷ್ ನಲ್ಲಿ ವೇಶೇಷ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೇವೆ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ನೆಡಲಾಗಿತ್ತು.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಮಾನಯಾನ ಕಂಪನಿಗಳು]]</text>
      <sha1>8gonq0ngzoljjnxgpaxsktg0d5vzzf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರೇನ್ಟ್ರೀ ಹೋಟೆಲ್ ಅನ್ನಾಸಾಲೇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72389</id>
    <revision>
      <id>1431110</id>
      <parentid>1362113</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:52:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5303" sha1="7zdzk3hbavyssgsh4m90te2feg4irz4" xml:space="preserve">'''ರೇನ್ಟ್ರೀ ಹೋಟೆಲ್ ಅನ್ನಾಸಾಲೇ''' ಚೆನೈ, [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಅನ್ನಾಸಾಲೇ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಪಂಚತಾರಾ ಹೋಟೆಲ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ರೇನ್ಟ್ರೀ ಹೋಟೆಲುಗಳ ಎರಡನೇ ಹೋಟೆಲ್ ₹ 2,000 ಮಿಲಿಯನ್ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 2010 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thehindu.com/business/companies/article536972.ece |title=Ceebros launches second hotel in Chennai |access-date=2015-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120825141447/http://www.thehindu.com/business/companies/article536972.ece |archive-date=2012-08-25 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ಇತಿಹಾಸ ==
ಹೋಟೆಲ್ ಆಗಸ್ಟ್ 2013 ರಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 2010 ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು, ಇದು ಹೊಟೇಲ್ ಹಾಗೂ ರೆಸಾರ್ಟ್ಗಳ, ಒಂದು ಇಷ್ಟದ ಬಾಂಡ್ ಹೋಟೆಲ್ ಗ್ರೂಪ್, ಶೃಂಗಸಭೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ಏಷ್ಯಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಬಂಡವಾಳ ಹೋಟೆಲ್ಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಒಂದಾಗಿಸಿತು&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.travelbizmonitor.com/Hospitality/the-raintree-hotel-chennai-joins-summit-hotels--resorts-21252|title=The Raintree Hotel, Chennai joins Summit Hotels &amp; Resorts|publisher=travelbizmonitor.com|access-date=2015-10-14|archive-date=2015-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150327002952/http://www.travelbizmonitor.com/Hospitality/the-raintree-hotel-chennai-joins-summit-hotels--resorts-21252|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ಹೋಟೆಲ್ ==

ಹೋಟೆಲ್ ಒಟ್ಟು 230 ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು 154 ಡೀಲಕ್ಸ್ ಕೋಣೆಗಳು, 8 ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಕೊಠಡಿಗಳು, 51ಕ್ಲಬ್ ಕೊಠಡಿಗಳು, 4 ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಕೊಠಡಿಗಳು, 12 ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಕೋಣೆಗಳು ಮತ್ತು 1 ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಸೂಟ್ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೋಟೆಲ್ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಅಡಿಗೆ ಮನೆ, ಬಹು ತಿನಿಸು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್, [[ಮದ್ರಾಸ್]], ಒಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್, ಮಾಡೆರ, ಒಂದು ಲೌಂಜ್ ಬಾರ್,  ಅಪ್ ನಾರ್ತ್, ಛಾವಣಿ ಮೇಲಿನ ಪಂಜಾಬಿ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಹೈ ಬಾರ್ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮೂರು ಔತಣಕೂಟ ಕೋಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಔತಣದ ಜಾಗವನ್ನು 12,000 ಚದರ ಅಡಿ (1,100 ಮೀ 2) ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮೂರು ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಸ್ಥಳಗಳು ಇವೆ. ಹೋಟೆಲ್ ಸಹ ಒಂದು ಆರೋಗ್ಯ ಕ್ಲಬ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪಾ ಜೊತೆಗೆ ಛಾವಣಿ ಟಾಪ್ ಪೂಲ್ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cleartrip.com/hotels/info/the-raintree,-anna-salai-314288|title=About The Raintree, Anna Salai |publisher= cleartrip.com}}&lt;/ref&gt;

ಹೋಟೆಲ್ ಉಫಾಸನಿ ಡಿಸೈನ್ ಜೀವಕೋಶಗಳು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಒಳಾಂಗಣ ಜ಼ೆಲೇರ್ &amp; ಲಿಮ್ ಮಲೇಷ್ಯಾ ಮೂಲಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==

ಉತ್ತಮ ಸಮುದ್ರಾಹಾರದ ತಿನಿಸು ಟೈಮ್ಸ್ ಆಹಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ; 2012 -ನೀಡಿದವರು ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ

ಎನ್ಡಿಟಿವಿ ಹಿಂದೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪರಿಸರ ಹೋಟೆಲ್ ಜೀವನಶೈಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ; ಎನ್ಡಿಟಿವಿ ಹಿಂದೂ ನೀಡಿದವರು - 2011

ಉದ್ಯಮ ಗೌರವ್ ಎಸ್ಎಂಇ ಪ್ರಶಸ್ತಿ 2011- ಹಾಸ್ಪಿಟಾಲಿಟಿ;

ಆಕ್ಸಿಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ - - ಡ್ &amp; ಬೀ ನೀಡಿದವರು 2011 &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article2657690.ece |title=Interesting plot |access-date=2015-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120826052356/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article2657690.ece |archive-date=2012-08-26 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article2657673.ece |title=Interesting plot |access-date=2015-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120827035141/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article2657673.ece |archive-date=2012-08-27 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚೆನ್ನೈ]]</text>
      <sha1>7zdzk3hbavyssgsh4m90te2feg4irz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72658</id>
    <revision>
      <id>1430910</id>
      <parentid>1371010</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:11:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19854" sha1="khnd5aesa1ohx1zilkmykj0fey4evhz" xml:space="preserve">[[File:രുസ്വവ4.jpg|thumb|right]]
          
'''ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ''' : ತ್ರಿಶೂರಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉತ್ಸವ. ಇದೊಂದು [[ಕೇರಳ]]ದ ಹಿಂದೂಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. ಈ [[ಉತ್ಸವ]]ವನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ವಡಕ್ಕುನ್ನಾಥನ್ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಪ್ರತೀ ವರ್ಷವು ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ತಿರ್‌ಸುರ್‌ ಪೂರಂವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://books.google.co.in/books?id=lD_2J7W_2hQC&amp;pg=PA700&amp;hl=en#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=ಪೂರಂ}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಚೈತ್ರ ಮಾಸ ಪೂರ್ವ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಉತ್ಸವವನ್ನು ನೋಡಲು ಕೇವಲ [[ಕೇರಳ]]ದಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ದೇಶ-ವಿದೇಶಗಳಿಂದಲೂ ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖೈಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ತ್ರಿಶೂರಿನ ವಡಕ್ಕುನ್ನಾಥನ್‌ ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲಿನ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಜೃಂಬಣೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಅಲ್ಲಿನ ೧೦ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುವ ಉತ್ಸವವಾಗಿದ್ದರೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಾದ ತಿರುವಂಬಾಡಿ ಮತ್ತು ಪರಮೆಕಾವು ಬಾಗವತ ಪ್ರಮೂಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

==ಇತಿಹಾಸ==
ರಾಜ ರಾಮ ವರ್ಮನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯ [[ಉತ್ಸವ]] ಎಂದರೆ ಅರ್ಟ್ಟುಪುಳ ಪೂರಂ ಉತ್ಸವ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಆ [[ರಾಜ್ಯ]]ದ ಎಲ್ಲಾ ದೇವಾನುದೇವತೆಯರು ಬರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುವುದು ಅವರ ನಂಬಿಕೆ. ಒಮ್ಮೆ ಆ ಉತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತೀಯಾದ ಮಳೆ-ಗಾಳಿ ನಿಲ್ಲದೆ, ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಪಾರಮೆಕಾವ್ ಭಗವತಿ, ತಿರುವಂಬಾಡಿ ಭಗವತಿ, ಚೆಂಬುಂಗಾವ್ ಭಗವತಿ, ಕಾರಮುಕ್ಕ ಭಗವತಿ, ಲಾಲೂರ್ ಭಗವತಿ, ಅಯ್ಯನ್‌ಥೊಲೇ ಭಗವತಿ, ಚೂರಕಟ್ಟುಕಾರ ಭಗವತಿ, ನಿಥಿಲಕ್ಕಾವೂ ಭಗವತಿ, ಪನಿಮುಕ್ಕುಂಪಿಲ್ಲಿ ಸಾಸ್‌ತ್ಶ್  ಭಗವತಿ ಎಂಬ ಊರುಗಳ ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಸಾದ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ಹೋಗದೆ ಇರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಊರುಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಉತ್ಸವದಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಸೆಕ್ಷನ್‌ ತಂಬುರಾನ್ ಮಹಾರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದ ರಾಜನು ಕೋಪಗೊಂಡು ಅಲ್ಲಿನ ವಡಕ್ಕುನಾಥ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ೧೭೯೮ [[ಚೈತ್ರ]] ಮಾಸ ಪೂರ್ವ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ ಎಂಬ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಬಿಸಿದನು. ಆ ಉತ್ಸವದ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗಿಗಳಾಗಿ ಆ ನಗರದ ಪರಮಕಾವೂ ಮತ್ತು ತಿರುವಂಬಾಡಿ ಕ್ಷೆತ್ರಗಳಿದ್ದವು.

ಈ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ವಡಕ್ಕುನಾಥನ್ ದೇವರಿಗೆ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸಲು [[ದೇವತೆ]]ಗಳೂ ಸಹ ಜನರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಾರೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಈ ಉತ್ಸವವನ್ನು [[ಎರಡು]] ಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳು ಏನೆಂದರೆ ಪರಮೆಕಾವೂ ಮತ್ತು ತಿರುವಂಬಾಡಿ ಎಂಬೂದಾಗಿ, ಮೊದಲಿಗೆ ಪಾರಮೆಕಾವಿನಲ್ಲಿ ಪರಮೇಕಾವು ಭಗವತಿ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದು. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂಕಾಟ್ಟಿಕ್ಕರ-ಕಾರಮುಕ್ಕು ಭಗವತಿ, ಚೂರಕಟ್ಟುಕರ ಭಗವತಿ, ಚೆಂಪುಕಾವು ಭಗವತಿ, ಪಾನೆಮುಕ್ಕುಂಪಿಲ್ಲಿ ಸಸ್ತಾ ಎಂಬ ದೇವಾಲಯಗಳು ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ.
ತಿರುವಂಬಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಯ್ಯಾನ್‌ಥೋಳೆ ಭಗವತಿ, ನೆಥಿಲಕಾವು ಭಗವತಿ, ಲಾಲೂರ್ ಭಗವತಿ, ಕನಿಮಂಗಲಮ್ ಸಸ್ತಾ ಎಂಬ ದೇವಾಲಯಗಳು ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾವೆ. ಈ ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುವುದೇನೆಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಹಬ್ಬಗಳಿಗಿಂತ ಈ ಉತ್ಸವವು ತುಂಬಾ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು.

==ಧ್ವಜಾರೋಹಣ==
ಈ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಏಳು(೭) ದಿನಗಳ [[ಕಾಲ]] ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಧ್ವಜಾರೋಹಣದಿಂದ ಈ [[ಉತ್ಸವ]] ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಧ್ವಜಾರೋಹಣವು ಆ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದೆ ನಾಡುವಿಲಾಲ್ ಮತ್ತು ನೈರನಾಲ್ ಎಂಬ [[ನಗರ]]ಳಲ್ಲೂ ನಡುಯುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಗೋಪುರವನ್ನು ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ ಉತ್ಸವದ ದಿನದಂದು ಮಾತ್ರ ತೆರೆಯಾಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ಪಟಾಕಿ ಸಿಡಿಸುವುದು==
ಈ ಉತ್ಸವದ ಇನ್ನೂಂದು ಆಕರ್ಷಣೆ ಏನೆಂದರೆ ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ಜಾತ್ರೆಯ ನಾಲ್ಕನೆಯ [[ದಿನ]] ಸಿಡಿಸುವುದು. ಇದು ಒಂದು ಗೂಂಬೆಗಳ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಸ್ವರಾಜ್ ವ್ರತ್ತದಲ್ಲಿ ಸಂಜೆ 7-15ಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ  ವೈವಿವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.

==ಅಲಂಕೃತ==
ಈ ಉತ್ಸವದ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವೇ ಅಲಂಕೃತ [[ಆನೆ|ಆನೆಗಳ]] ಪ್ರದರ್ಶನ. ಇಲ್ಲಿ [[ಬಂಗಾರ]]ದ ಒಡವೆ. ಬೆಲೆಬಾಳುವ ವಸ್ತುಗಳು, ಛತ್ರ-ಚಾಮರಗಳು, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಪವಿತ್ರ ಘಂಟೆಗಳು, ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಆನೆಯು ದೇವಲೋಕದ ಐರಾವತದಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. [[ಅಲಂಕಾರ|ಅಲಂಕಾರಗೊಂಡ]] ಆನೆಯನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ತ್ರಿಶೂರು [[ನಗರ]]ದ 'ಚರ್ಚ್ ವಿಷನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಪ್ರೌಡಶಾಲೆ'ಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ತ್ರಿಶೂರಿನ ಅಗ್ರಸಾಲಾ, ಹಾಗು ತಿರುವಂಬಾಡಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ೨೦೧೪ ಮತ್ತು ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಶೋರ್ನರ್‌ ರಸ್ತೆಯ ಕೌಸ್ತುಭಂ ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.

==ಮುಖ್ಯ ಪೂರಂ==
ಪೂರಂ ಊರಿನಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿ ಹೊತ್ತು ತರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆಯ ದಿನ ಸುಮಾರು ೬ ದೇವಾಲಯಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ೨೦೦ ಜನ ಕಲಾವಿದರು ಭಾಗವಹಿಸುವ ಪಂಚವಾದ್ಯ ಮೇಳವೂ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂ ಮೇಳದಲ್ಲಿ 'ಮಾದತಿ ಮೇಳ' ಸಹ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಈ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ತಬಲ, ತುತ್ತೂರಿ. ಟ್ರಂಪೆಟ್‌ ಹಾಗು ಪೈಪುಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆನೆಗೆ ನೆಟ್ಟಿಪಟ್ಟಂ ಎಂಬ ಅಲಂಕಾರ ಸಾಧನವನ್ನೂ ಸಹ ಹಾಕಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
 
ಒಡವೆ ಹಾಗು ಘಂಟೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆನೆಗಳ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾದ ಪರಮೆಕಾವೂ - ತಿರುವಂಬಾಡಿ ದೇವಾಲಯ ಗುಂಪುಗಳು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿ [[ಉತ್ತರ]]ದ್ವಾರ ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ]]ದ್ವಾರಗಳ ಮುಂದೆ ಮೇಳವನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಇನ್ನೊಂದು ಆಕರ್ಷಣೆ ಏನೆಂದರೆ ಸರ್ವಧರ್ಮದವರೂ ಈ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದು. ಅದೇನೆಂದರೆ ಪೂರಂನ [[ಪಶ್ಚಿಮ]] ಗೋಪುರದಲ್ಲಿ ಮುಸಲ್ಮಾನರು ರಚಿಸಿರುವ ಚಪ್ಪರಾಕೃತಿಯ ಅಲಂಕಾರ ಹಾಗು ಚರ್ಚುಗಳಿಂದ ಕುಡಮಾಟಾಂಮ್‌ ಛತ್ರಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತಿತ್ತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಇದನ್ನು ಜಾತ್ಯತೀತ ಉತ್ಸವ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗುವಿದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದ್ದತಿ ಕೆಡುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://thrissurpooramfestival.com/thrissur_pooram.html|title=ಮುಖ್ಯ ಪುರಂ|access-date=2015-11-04|archive-date=2013-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130326152741/http://thrissurpooramfestival.com/thrissur_pooram.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ಸಿಡಿ ಮದ್ದು ಪ್ರದರ್ಶನ== 
ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಅದರ ಪ್ರದರ್ಶನವು ತ್ರಿಶೂರ್ ಪೂರಂನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಅತ್ಯಂತ ವಿಭಿನ್ನ ಹಾಗೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವರ್ಣರಂಜಿತವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಭಾವೋದ್ವೇಗದ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಪೂರಂ ಆಚರೆಣೆಯ ದಿನದಂದು ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದ್ವಾರಗಳ  ಮುಂದೆ 'ಮಾದರಿ ಪಟಾಕಿ'ಯನ್ನು ಸಿಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪಟಾಕಿಯು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ [[ಬಣ್ಣ]]-ಬಣ್ಣಗಳ ನಕ್ಷತ್ರದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಘಂಟೆಗಳ ಅಲಂಕಾರವೂ ಸಹ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಪೂರಂನ ಕೊನೆಯ ದಿನ ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಗುರ್ತಿಸಲು ಪರಸ್ಪರ ದೇವತೆಗಳ ಬೀಳ್ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಇದರಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/sample-vedikettu-lights-up-skies-over-thrissur/article3369163.ece|title=ಸಿಡಿ ಮುದ್ದು ಪ್ರದರ್ಶನ}}&lt;/ref&gt;

==ವಿಮರ್ಷೆ==
ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾದ ತಿರುವಂಬಾಡಿ, ಮತ್ತು ಪರಮೆಕ್ಕಾವು ಭಗವತಿ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಪೂರಂನ ದಿನ ಸಿಡಿಸುವ ಸಿಡಿಮದ್ದುಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳಿಂದ [[ಪರಿಸರ]] ಮಾಲಿನ್ಯ ಹಾಗು ಶಬ್ದಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆಂದು ಪರಿಸರವಾದಿಗಳು ವಿಮರ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಿಡಿಮದ್ದುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಾಗ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಕೆಲಸಗಾರರ ಸಮಯ ಕೂಡ ಸಂಭವಿಸಬಹುದೆಂಬುದು ಕೆಲವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. ವಿಮರ್ಷಕರ ಇನ್ನೊಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವೆನೆಂದರೆ 'ಆನೆಗಳ ಬಳಕೆ'. ಆನೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ಅತಿಯಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆಂಬುದು ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ. ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಗೆ ಆನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಕೆಲವು ನೀತಿ-ನಿಯಮ ಹಾಗು ಕಟ್ಟು ಪಾಡುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕೇರಳದ [[೧೯೧೫]]ರ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಆನೆಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಬೇಕಾದ ತಯಾರಿ ಹಾಗು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಭೇಕಾಗಿದೆ ಎಂದು  ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/2004/04/22/stories/2004042207270300.htm|title=ಆನಗಳ ಬಳಕೆ}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹಾಗು ಪ್ರಭಾವಗಳು==
ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕೇರಳದ [[ಹಿಂದೂ]] ಉತ್ಸವವಾದ ಪೂರಂನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಮಾಜ-ಸಮುದಾಯದ ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳ ಅಲಂಕೃತಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳನ್ನು  ಕೇರಳದ ಒಳಗೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಹೊರಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 
ಈ ಉತ್ಸವವು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಒಂದು ಮಹಾ ಉತ್ಸವವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಭಾರತ]]ಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುವ ವಿದೇಶೀಯರಿಗೆ ಕೇರಳದ ಪೂರಂ ಉತ್ಸವವು, ಎಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಷ್ಟು ಆಶ್ಚರ್ಯಾನಂದಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಹಾಗೂ ಶೇಕಡ ನೂರರಷ್ಟು [[ಮನೋರಂಜನೆ]] ನೀಡುವ ಆಕರ್ಷಣೀಯಾದಂತಯ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ದೇಶದ, ರಾಜ್ಯದ ಗೌರವವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದೇಶೀ ವಿನಿಮಯವೂ ಸಹ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೂ ಸಹ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಪರಂಪರೆಯೂ ಸಹ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ಬೀಳ್ಕೊಡುಗೆ ಸಮಾರಂಭ==
ಪೂರಂನ ಏಳನೆಯ ದಿನ ಉತ್ಸವ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭವಿದು. ಆ ದಿನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪಟಾಕಿಗಳನ್ನು ಸಿಡಿಸುತ್ತಾ ಹರ್ಷೋದ್ಗಾರಗಳನ್ನು ಕೂಗುತ್ತಾ ಜನರೆಲ್ಲಾ ಪರಮೆಕಾವು ಹಾಗು ತಿರುವಂಬಾಡಿಯ ದೇವರುಗಳನ್ನು ಗೌರವಾನ್ವಿತವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸ್ವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅಂದರೆ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಬೀಳ್ಕೊಡಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ವರಾಜ್ ವೃತ್ತದಿಂದ ಸ್ವಗೃಹಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವ, ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಕುತೂಹಲವಾದ ಕೊನೆಯ ಹಾಗು ಭಾವೋಧ್ವೇಗದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಪೂರಂ ಎಂಬ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗು ಧಾರ್ಮಿಕ ಉತ್ಸವವು ಕೊನೆಗೊಂಡು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ಜಾತಕ ಪಕ್ಷಿಯು ಕಾಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಜನರನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, ಹಿಂದೂಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಉತ್ಬವ ಹಬ್ಬಗಳು ಆಚರಣೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ [[ಜಾಗೃತಿ]], ಸಮನಾ ಮನೋಭಾವನೆ ಹಾಗು ಒಳ್ಳೆಯ ಸದ್ಭಾವನೆ ಜನಮನಗಳಲ್ಲಿ ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸುತ್ತದೆ.

==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{commons category|Thrissur Pooram}}
*http://thrissurpooramfestival.com/
*https://www.youtube.com/watch?v=GJTMQsWPGbI
*http://thrissurkerala.com/thrissur-pooram-2012/pooram-2012/thrissur-pooram-2012-1.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170518204701/http://www.thrissurkerala.com/thrissur-pooram-2012/pooram-2012/thrissur-pooram-2012-1.html |date=2017-05-18 }}
*http://thrissur.nic.in/history.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151029161557/http://thrissur.nic.in/history.asp |date=2015-10-29 }}
*http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/sample-vedikettu-lights-up-skies-over-thrissur/article3369163.ece
*http://www.thrissurpooramfestival.com/thrissur_pooram.html#HISTORY {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100417071925/http://thrissurpooramfestival.com/thrissur_pooram.html#HISTORY |date=2010-04-17 }}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ]]
[[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆ-೨೦೧೫-೧೬]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಕ್ಲಬ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರಚಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳು]]</text>
      <sha1>khnd5aesa1ohx1zilkmykj0fey4evhz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಭಗವತುಲ ಸದಾಶಿವ ಶಂಕರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72734</id>
    <revision>
      <id>1431015</id>
      <parentid>1375867</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T01:14:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17616" sha1="f1k3qctza784oc241bxqkiby10vi9ix" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name       = ಆರುದ್ರ
| image      = Arudra felicitating Mr.Menon.jpg|೫೦೦px
| imagesize =100px
| birth_name =ಭಗವತುಲ ಸದಾಶಿವ ಶಂಕರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ
| birth_date  = ೩೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೨೫
| birth_place =ವಿಶಾಖಪಟನಂ,ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ್
| occupation =  ಕವನಗಾರ, ಹಾಡುಗಾರ, ಅನುವಾದಕ, ಬರಹಗಾರ 
| death_date = ೪ ಜೂನ್‌ ೧೯೯೮
}}
ಭಗವತುಲ ಸದಾಶಿವ ಶಂಕರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ೩೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೨೫- ರಂದು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಆರುದ್ರಾಯೆಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿರುವ ಇವರು [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು ತೆಲುಗು [[ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಾಹಿತ್ಯದ]] ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ==

ಆರುದ್ರಾ ೩೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೨೫ ರಂದು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣದ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/08/19/stories/2002081900840200.htm|title=ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ|access-date=2015-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20050826073531/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/08/19/stories/2002081900840200.htm|archive-date=2005-08-26|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ತೆಲುಗು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು [[೧೯೪೨]] ರಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿ [[ವಿಜಯನಗರ|ವಿಜಯನಗರಕ್ಕೆ]] ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. ಅವರು ರೋನಂಕಿ ಅಪ್ಪಲಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಛಗಂತಿ ಸೋಮಯಜ್ಜುಲು ರಂತವರ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದನಂತರ ಸಮತಾವಾದಕ್ಕೆ(ಕಮ್ಯೂನಿಸಮ್‌) ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು.

[[೧೯೪೩]] ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಒಂದು ಬ್ಯಾಂಡ್ ಬಾಲಕನಂತೆ, ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ೧೯೪೭ರ ತನಕ ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು [[ಮದ್ರಾಸ್|ಮದ್ರಾಸಿಗೆ]] ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದನಂತರ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆನಂದವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಖ್ಯಾತ ಬರಹಗಾರರಾದ ಕೆ ರಾಮಲಕ್ಶ್ಮಿಯವರನ್ನು ೧೯೫೪ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. (ಅಂಕಣಕಾರ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಹಕ್ಕಿನಂತೆ ಬರಹಗಾರ - ವಿಮರ್ಶಕ).

==ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು==

ಆರುದ್ರಾವೆಂದು ಬಹುಮುಖಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಹೊಂದಿದ್ದಯಿವರು ಹಲವಾರು [[ಕವನ|ಕವನಗಳು]], [[ಪ್ರಬಂಧ ರಚನೆ|ಪ್ರಬಂಧಗಳು]], ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು, [[ನಾಟಕ|ನಾಟಕಗಳು]], ಅನುವಾದಗಳು, ಚಿತ್ರಗೀತೆಗಳು, ಪತ್ತೇದಾರಿ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಚೆಸ್ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕವನ್ನೇ ಬರೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ತ್ವಮೇವಹಂ.(ನಾನೊಬ್ಬ ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೆ ಯಾರು ಇಲ್ಲ) ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಆಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯಂ (ತೆಲುಗು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ)ಇವು ಈ ಮಹಾನ್ ಬರಹಗಾರನ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಕೃತಿಗಳು. 
[[ಚಿತ್ರ:Rik Amrit In Urubhangam a matrubhumi clipping.jpg|thumbnail|right|ನಾಟಕಗಳು]]

ಅವರು, ಕೂನಲಮ್ಮ ಪದಾಲು ಎಂಬ ಕವಿತೆಯನ್ನು [[೧೯೬೪]]ರಂದು ಬರೆದರು. ಈ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಒಂದು ಸರಳ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಚುಚ್ಚುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆರುದ್ರಾರವರು ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವ ಸಮರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನೆನಪುಗಳ ಅನೇಕ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಗುಮಾಸ್ತ ಸೂರ್ಯ ರಾವ್ ಆಧುನಿಕ ನಗರ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬನಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ವಿವಿಧ ಕೋನಗಳಿಂದ ನಗರವನ್ನು ಯೋಜಿಸಿದರು. ಅವರು [[ರಾಮಾಯಣ]]ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಅನೇಕ ಬ್ಲಾಕ್ ಬಸ್ಟರ್ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನೂ ಬರೆದರು. (೧೯೭೮)(ಮೊನಛಾದ ಅನುವಾದಿಸಲು: ಸೀತಾ ರಾಮ ಸಂಬಂಧ ಹೇಗೆ)? ಯೆಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತಲುಗು ತಿರುಕ್ಕಲ್ನ್ನುಎನ್ನುವದನ್ನು ತಮಿಳು ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಲೇಖಕರ ಅಭ್ಯುದಯ ರಛಯಿತಲ ಸಂಘಮ್‌ರವರ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿದರು,(ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಪ್ರಬಲ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ).
ಅವರು ಒಬ್ಬ ನಿಪುಣ [[ಚೆಸ್]] ಆಟಗಾರ ಮತ್ತು ಈ ಆಟದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.
ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ, ಅವರು ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ರವರ ಸಂಬದಿಕ(ಶ್ರೀರಂಗಂ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್ - ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಧುನಿಕ ತೆಲುಗು ಕವಿ).

==ತ್ವಮೇವಹಂ==

೧೯೪೮ರಲ್ಲಿ ತ್ವಮೇವಹಂ ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇದು [[ತೆಲಂಗಾಣ|ತೆಲಂಗಾಣದ]] ರಾಜ್‌ಕಾರ್ ಚಳವಳಿಯ ಸಮಕಾಲೀನ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. ರಾಜ್‌ಕಾರ್ ಆಟ್ರೊಕೋಟೀಸ್ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಪರವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ತನ್ನ ಜನರ ಮೇಲೆ ನಿಜಾಮ್ ಪ್ರಾಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ನಾವು ಈ ಕೃತಿಯಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಈ ಕಾವ್ಯದ ಮೂಲಕ, ಸಾವು ಹೇಗೆ ಮಾನವನನ್ನು ಮಾತನಾಡಿಸುತ್ತದೆ . ಹಾಗೆಯೆ ಸಾವು &quot;ನೀನು ಮತ್ತು ನಾನು ಒಂದೇ(ತ್ವಮೇವಾಹಂ)&quot; ಎನ್ನುವ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತ್ವಮೇವಾಹಂ ಸಮಯ ಬಿಂಬಿಸಲು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮರಳು ಗಡಿಯಾರ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಗಡಿಯಾರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಗಂಟೆಯು ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ, ನಿಮಿಷಗಳು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದವರ ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಸೆಕೆಂಡುಗಳು ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ಜನರ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಸ್ಟಾಪ್ ವಾಚ್, ` ಕ್ರಾಂತಿ ' ಅಳೆಯುವ ಒಂದು ಸಾಧನ ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೀ ಫ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ರಾಂತಿ, ಹಾಗೆಯೇ `ಎಚ್ಚರಿಕೆ' ಮುಂಬರುವ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

==ಸಮರಗ್ರಂಧ ಸಾಹಿತ್ಯಂ==

ಆರುದ್ರಾ ಮೊದಲು ಎಸ್‌ಎ‌ಎಸ್‌ನನ್ನು ೧೨ ಭಾಗಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ೧೯೬೫-೧೯೬೮ರ ನಡುವೆ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತೆಲಗು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಇವನು ತೆಲಗು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಕಾಲನುಕ್ರಮವಾಗಿ ೧೨ ಭಾಗಮಾಡಿ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

*ಅರ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚಾಲುಕ್ಯ ಎರಾ 
*ಕಾಕಟಿಯ ಡೈನಾಸ್ಟಿ 
*ಪದ್ಮನಾಯಕ ಎರಾ 
*ರೆಡ್ಡಿರಾಜು ಎರಾ 
*ಅರ್ಲಿ ರಾಯಾಲ 
*ಲೆಟರ್ ರಾಯಾಲ 
*ನವಾಬ್' 
*ನಾಯಕ ಕಿಂಗ್ಸ್ 
* ಲೆಟರ್‌ ನಾಯಕ ಕಿಂಗ್ಸ್ 
*ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ 
*ಜಮಿನ್‌ದಾರ್ 
*ಮಾರ್ಡ್ರನ್‌

==ತನ್ನ ಕೃತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ==

*ಕವನಗಳು(ಕಾವ್ಯ) : ತ್ವಮೇವಹಂ, ಸಿನಿವಾಲಿ,  ಕೂನಲಮ್ಮ ಪಡಾಲು,ಇನ್‌ಟಿನ್‌ಟಿ ಪಜ್ಯಾಲು, ಅಮೆರಿಕ ಇನ್‌ಟಿನ್‌ಟಿ ಪಜ್ಯಾಲುವ್.
*ಸಾಹಿತ್ಯ : ಗಾಯಾಲು-ಗೇಯಾಲು, ಪೈಲಾಪಾಸೀಸು, ಯೆನ್ಸೀನ ಪಡ್ಯಾಲು, ಯೆಟಿಕೆಡಡಿ, ಕೊಂಡಗಾಲಿ ತಿರಿಗಿಂಡಿ.
*ಕನ್ನಡ:(ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ನಿಂದ) ವೀರ ತೆಲಂಗಾನ ವಿಪ್ಲವ ಗೀತಾಲು, (ತಮಿಳಿನಿಂದ) ವೆನ್ನಿಲ-ವೆಸವಿ, ಕಬೀರ್ ಭಾವಾಲು ಮತ್ತು (ಹಿಂದಿ) ಬಟ್‌ವಾಡ-ಆರುದ್ರಾ.
*ನಾಟಕಗಳು : ಉದ್‌ಗೀಧ, ಗೆಯನಾಟಿಕ, ರಾಧಾರಿ ಬಾಂಗ್ಲಾ,ಸಾಲಬಂಜಿಕಾಲು.
*ದ್ವಿ ಕವನ : (ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಜೊತೆ) ರುಕ್ಕುಟೇಶ್ವರ ಸಟಕಂ, ಮೀಮೇ(ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಮತ್ತು ವರದಾ ಜೊತೆ).
*ಸಂಶೋಧನೆ : ಸಮಗ್ರಾಂಧ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯಂ, ಆರುದ್ರಾ ವ್ಯಾಸಪೀತಂ, ರಾಮುಧಿ ಕಿ ಸೀತಾ ಯೆಮವತುಂದಿ?
*ಇತರ ಕೃತಿಗಳು : ಆರುದ್ರಾ ಕಥಾಲು , ಮಹನೀಯಲು, ಛದರಂಗಂ, ಸಿನಿಮಾ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ.

==ಚಿತ್ರರಂಗದ ವೃತ್ತಿ==
ಆರುದ್ರಾ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಬರಹಗಾರ, ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಕಥೆಗಳು, ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vedah.net/manasanskriti/bhagavatula.html|title=ಮನಂ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|access-date=2015-11-05|archive-date=2019-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210181612/http://www.vedah.net/manasanskriti/bhagavatula.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*ಮಿಸ್‌ಟರ್.ಪೆಲ್ಲಂ (೧೯೯೩) (ಸಾಹಿತ್ಯ)
*ಬೀಡಲ ಪಟ್ಲು (೧೯೫೦) (ಸಾಹಿತ್ಯ)
*ಕನ್ನ ತಲ್ಲಿ (೧೯೫೩) (ಬರಹಗಾರ)
*ಪಕ್ಕ ಇನ್‌ಟಿ ಆಮ್ಮಾಯಿ (೧೯೫೩) (ಚಲನಚಿತ್ರದ ರೂಪಾಂತರ)
*ವೀರ ಕಂಕಣಂ (೧೯೫೭) (ಸಂಭಾಷಣೆ)
*ಛೆನ್ಛು ಲಕ್ಶ್ಮಿ (೧೯೫೮) (ಸಾಹಿತ್ಯ)
*ಇಲ್ಲರಿಕಂ (೧೯೫೯) (ಸಂಭಾಷಣೆ)
*ಜಯಭೇರಿ (೧೯೫೯) (ಸಾಹಿತ್ಯ)
*ಆರಧನ (೧೯೬೨) (ಸಾಹಿತ್ಯ)
*ಭಿಸ್ಮ(೧೯೬೨) (ಸಾಹಿತ್ಯ)
*ದಾಕ್ಷಾಯಗಮ್(೧೯೬೨) (ಬರಹಗಾರ)
*ಮಂಚಿ ಕುಟುಂಬಂಬ್(೧೯೬೫) (ಸಾಹಿತ್ಯ)
*ಫಾರ್ಜ಼್ (೧೯೬೭) (ಕಥೆ)
*ಗೂಡಚಾರಿ ೧೧೬ (೧೯೬೭) (ಕಥೆ ಮತ್ತು ಸಂಭಾಷಣೆ)
*ದ್ ಟ್ರೈನ್ (೧೯೭೦) (ಚಿತ್ರಕಥೆ)
*ಮೋಸಗಲ್ಲಕು ಮೋಸಗಾಡು (೧೯೭೧) (ಕಥೆ ಮತ್ತು ಸಂಭಾಷಣೆ)
*ಆನ್‌ಡಾಲ ರಾಮುಲು (೧೯೭೩) (ಸಾಹಿತ್ಯ)
*ಮುತ್ಯಾಲ ಮುಗ್ಗು (೧೯೭೫) (ಸಾಹಿತ್ಯ)
*ಯಶೊಧ ಕೃಷ್ಣ(೧೯೭೫) (ಬರಹಗಾರ)
*ಮಹಾಕವಿ ಕ್ಷೆತ್ರಿಯಾ(೧೯೭೬) (ಬರಹಗಾರ)
*ದಾನ ವೀರ ಸೂರ ಕರ್ನ (೧೯೭೭) (ಸಾಹಿತ್ಯ)
*ಮಲ್ಲಿಪೂವು (೧೯೭೭) (ಸಾಹಿತ್ಯ)
*ಅನುಗ್ರಹಂ (೧೯೭೮) (ಸಂಭಾಷಣೆ)
*ಕೊಂಡುರ (ದ್ ಸೇಜ್ ಆಫ್ ದ್ ಸೀ) (೧೯೭೮) (ಬರಹಗಾರ)
*ತೂರ್ಪು ವೆಲ್ಲೆ ರೈಲು (೧೯೭೯) (ಸಾಹಿತ್ಯ)
*ಪೆಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಂ (೧೯೯೧) (ಸಾಹಿತ್ಯ)

==ಚಿತ್ರ ಗೀತೆಗಳು==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Year !! Film title !! Popular song/s
|-
| 1965 || ''ಮಂಚಿ ಕುಟುಂಬಂ'' || 'ಮಾನಸೆ ಅನ್‌ದಾಲ ಬೃಂದವನಂ''&lt;br&gt; ''ಪ್ರೇಮಿಂಚುತ ಪಿಲ್ಲಾಲ ವಂಟು, ದೀವಿಂಚುತ ಪಿಡ್ಡಾಲ ವಂಟು''
|-
| 1965 || ''ಪಾಂಡವ ವನವಾಸಂ'' || ''ಭಾವ ಭಾವ ಪನ್ನೀರು''
|-
| 1965 || ''ಪ್ರೇಮಿಂಚಿ ಚೂಡು'' || ''ಮೀ ಆನ್‌ಡಾಲ ಚೇತುಲು ಕಂದೆನು ಪಾಪಂ''
|-
| 1965 || ''ವೀರಾಬಿಮಮನ್ಯು'' || ''ಅದಿಗೂ ನವಲೋಕಂ ವೆಲಸೆ ಮನಕೊಸಂ''&lt;br&gt;''ರಂಭ ಉರ್ವಶಿ ತಾಲದಾನೆ ರಾಮಾಲೀಲರಾಮ ಎವರೆಮಿ''
|-
| 1965 || ''ಜಮಿನುದಾರ'' || ''ಚುಕ್ಕಲು ಪೊಡಚಿ ವೆಲಾ ಮಾಕ್ಕುವ ತೇರಿ ವೆಲ್ಲಾ''
|-
| 1966 || ''ಅಂತಸ್‌ತುಲು'' || ''ವಿನ್ನಾರ ವಿಸ್ಸಾನ್ನ ನೀ ವೇದಂ ಚೆಪುತ ವಿನ್ನಾರನ್ನ'' 
|-
| 1967 || ''ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ  || ''ಸಿರಿ ಸಿರಿ ಲಾಲಿ ಚಿನ್ನಾರಿ ಲಾಲಿ''
|-
| 1967 || ''ಗೂಡಚಾರಿ'' || ''ಮನಸುತೀರ ನವ್ವುಲೇ ನವ್ವುಲೇ ನವ್ವಾಲಿ''
|-
| 1967 || ''ಸಾಕ್ಷಿ'' || ''ಅಮ್ಮ ಕೊಡಪು ಸಲ್ಲಾಗ ಅತ್ತ ಕಡಪು ಸಲ್ಲಾಗ ಭತಕಾರ ಭತಕಾರ ಪಚ್ಚಾಗ''
|-
| 1968 || ''ಭಂದಿ ಪೊಟ್ಟು ತೆಲಗು ದೋಂಗಲು'' || ''ಗಾಂಧಾರ ಗಂಡ ಶೊಗದಿವಂತ''
|-
| 1968 || ''ರಾಮೂ'' || ''ಪಂಚನಿ ಚೆಟ್ಟು ಒಕ್ಕಟೀ ವೆಚ್ಚನಿ ಚಿಲ್ಲಾಕು ರೆಂಡು''
|-
| 1970 || ''ಅಕ್ಕ ಚೆಲ್ಲೆಲು'' || ''ಚಕಚಕಲದೆ ಪಡುಚುಂದಿ'' 
|-
| 1972 || ''ಇದ್ದಾರು ಅಮೈಲು'' || ''ಓ ಮಿಸ್ಟರ್‌ ಬ್ರಮ್ಮಚಾರಿ''
|-
| 1978 || ''ಮನ ವೂರಿ ಪಂಡವಲು'' || ''ಒರೆ ಪಿಚ್ಚಿ ಸನ್ನಾಸಿ ಇಲಾ ಚೂಡು ಇಲಾ ಚೂಡು ಇಟುಕೆಸಿ''
|-
| 1978 || ''ವಯಸ್ಸು ಪಿಲಿಚಿಂದಿ'' || ''ಮುತಾಯಮಲೆ ಮೆರೆಸಿಪೊಯೆ ಮಲ್ಲಿಮೊಗ್ಗ''&lt;br&gt;''
|-
| 1991 || ''ಪಿಲ್ಲಾಲಿ ಪುಸ್ತಕಂ'' || ''ಶ್ರೀ ರಸ್ತು ಶುಭಮಸ್ತು ಶ್ರೀಕಾರಂ ಚುತ್ತುಕುಂದಿ ಪೆಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಂ''
|-
| 1993 || ''ಮಿಸ್ಟರ್ ಪೆಲಾಂ'' || ''ಅಡಗವಯ್ಯ ಅಯ್ಯಗಾರಿ ಎಕ್ಕುವೆಮಿಟೊ ಚೆಆಡವಲಾ ಥಕುವೆಮಿಟೊ.
|}

==ಉಲೇಖನಗಳು==
&lt;references/&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆ-೨೦೧೫-೧೬]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಕ್ಲಬ್ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರಚಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳು]]</text>
      <sha1>f1k3qctza784oc241bxqkiby10vi9ix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಡಿಸ್ಸೊನ್ ಬ್ಲೂ,ಚೆನೈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73228</id>
    <revision>
      <id>1431086</id>
      <parentid>1361039</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:55:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6679" sha1="5pw5mpkdgsxzjwt1476h87w4zywebit" xml:space="preserve">ರಡಿಸ್ಸೊನ್ ಬ್ಲೂ ಚೆನೈ, [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಪಂಚತಾರಾ ಹೋಟೆಲ್ &lt;ref&gt;{{cite web 
  | last =  
  | first =  
  | authorlink =  
  | title = Category : 5 Star 
  | work = List of Approved Hotels as of : 06/01/2013 
  | publisher = Ministry of Tourism, Government of India 
  | year = 2013 
  | url = http://tourism.gov.in/TourismDivision/HotelList.aspx?Name=Hotels%20and%20Restaurants&amp;HCID=47 
  | doi =  
  | accessdate = 19 November 2015 
  | archive-date = 18 ಜನವರಿ 2013 
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20130118101936/http://tourism.gov.in/TourismDivision/HotelList.aspx?Name=Hotels%20and%20Restaurants&amp;HCID=47 
  | url-status = dead 
  }}&lt;/ref&gt; ಆಗಿದೆ. ಮೀನಂಬಕ್ಕಂ ನಲ್ಲಿ ಜಿಎಸ್ಟಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಚೆನೈ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ ಇಂದ 2 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇದೆ.
ಇತಿಹಾಸ
ಹೋಟೆಲ್ ಅನ್ನು ಮಕ್ನೂರ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಾಲಿಟಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ, ಅವರ ಷೇರುಗಳ ₹ 340 ಮಿಲಿಯನ್ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ 1999 ರ ಮಾರ್ಚ್ನಲ್ಲಿ, ಮ ಚಿದಂಬರಂ ಗುಂಪು ಶೇಕಡ 75ರಷ್ಟು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ನಗರದ ಜಿ.ಆರ್ ತಂಗ ಮಾಲಿಗೈ ಖರೀದಿಸಿತು ನಂತರ 2001 ರಲ್ಲಿ ಹೋಟೆಲ್ ರಡಿಸ್ಸೊನ್ ಗ್ರ್ಟ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{cite news 
  | last = Ramesh 
  | first = M. 
  | title = GRT Grand, T Nagar set to takeover Radisson Hotel 
  | newspaper = ''Business Line'' 
  | location = Chennai 
  | pages =  
  | language =  
  | publisher = The Hindu 
  | date = 29 July 2001 
  | url = http://www.hindu.com/businessline/2001/07/29/stories/14293606.htm 
  | accessdate = 19 November 2015 
  }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ಹೋಟೆಲ್==
 
ಹೋಟೆಲ್ 7 ಕೋಣೆಗಳು, 19 ವ್ಯಾಪಾರ ದರ್ಜೆ ಕೊಠಡಿಗಳು, 24 ಕ್ಲಬ್ ಕೊಠಡಿಗಳು ಮತ್ತು 51 ಡೀಲಕ್ಸ್ ಕೋಣೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 101 ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೋಟೆಲ್ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್, ಗಾರ್ಡನ್ ಕೆಫೆ (ಎಲ್ಲ ದಿನ ಸಭಾ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್), ಗ್ರೇಟ್ ಕಬಾಬ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ (ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್) ಮತ್ತು ನಾಗಾಲೋಟದಲ್ಲಿ ಬಾರ್ ಸೇರಿವೆ. ಸಭೆ ಖಾಲಿ (3 ಐಚ್ಛಿಕ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು) ರಾಯಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು (2 ಐಚ್ಛಿಕ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು) ರಾಯಲ್ ಶೃಂಗಸಭೆ, ಲಾಬಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎರಡೂ, ಮತ್ತು ಸಭಾಕೊಠಡಿ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite news
 |last         = Venkatraman
 |first        = Hemamalini
 |author2      = Nandini Sivakumar
 |title        = Radisson to add new 162-room hotel in Chennai
 |newspaper    = ''The Economic Times''
 |location     = Chennai
 |pages        = 
 |language     = 
 |publisher    = The Times Group
 |date         = 26 October 2009
 |url          = http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-10-26/news/27655118_1_radisson-hotels-hotel-project-hotel-segment
 |accessdate   = 19 November 2015
 |archive-date = 22 ನವೆಂಬರ್ 2015
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20151122024843/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-10-26/news/27655118_1_radisson-hotels-hotel-project-hotel-segment
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;

ಹೋಟೆಲ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಹೋಟೆಲ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಭೂಮಿ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇನ್ನೊಂದು 30 ಕೊಠಡಿಗಳು ಸೇರಿಸಲು ಯೋಜನೆ ಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cleartrip.com/hotels/info/radisson-blu-hotel-grt-40255|title=Radisson Blu Hotel Rooms |publisher= cleartrip.com|accessdate=19 November 2015}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, 2010 ರಲ್ಲಿ, ಇದು 70 ಕೊಠಡಿಗಳು, 150 ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಅರ್ಬನ್ ಡೇ ಸ್ಪಾ ಸೇರಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

2010 ರಲ್ಲಿ, ಹೋಟೆಲ್ ಎಕ್ಷ್ಪೆಡಿಯ ಒಳಗಿನವರು 'ಆಯ್ಕೆ ಮೂಲಕ ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ ಹೋಟೆಲ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಾರ ಹೆಸರನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು. &lt;ref&gt;{{cite news
  | last = 
  | first = 
  | title = Radisson GRT gets Expedia recognition
  | newspaper = ''The Hindu''
  | location = Chennai
  | pages = 
  | language = 
  | publisher = The Hindu
  | date = 11 June 2010
  | url = http://www.thehindu.com/business/companies/article453166.ece
  | accessdate = 19 November 2015}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008 ರಲ್ಲಿ, ಹೋಟೆಲ್ ಪಾಕಶಾಲೆಯ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಭಾರತೀಯ ಫೆಡರೇಷನ್ (ಇಫ್ಕಾ) ಮೂಲಕ ಚೆನೈ ನಡೆದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಭಾಗವಹಿಸೀದಾ ಹೋಟೆಲ್ ಪಾಕಶಾಲೆಯ ಚಾಲೆಂಜ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಎಕ್ಸಿಬಿಷನ್ 2008 ನಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಸಾದಿಸಿದೆ. &lt;ref&gt;{{cite news 
  | last =  
  | first =  
  | title = Asiana Hotel bags culinary award 
  | newspaper = Business Line 
  | location = Chennai 
  | pages =  
  | language =  
  | publisher = The Hindu 
  | date = 27 September 2008 
  | url = http://www.thehindubusinessline.in/bline/2008/09/27/stories/2008092750680500.htm 
  | accessdate = 19 November 2015 
  | archive-date = 15 ನವೆಂಬರ್ 2011 
  | archive-url = https://web.archive.org/web/20111115203132/http://www.thehindubusinessline.in/bline/2008/09/27/stories/2008092750680500.htm 
  | url-status = dead 
  }}&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>5pw5mpkdgsxzjwt1476h87w4zywebit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಾಧಾ ರೀಜೆಂಟ್ ಚೆನೈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75975</id>
    <revision>
      <id>1431097</id>
      <parentid>1361511</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6475" sha1="ei06ftabmsbkwedoalvvpcupp0f189z" xml:space="preserve">ರಾಧಾ ಪಾರ್ಕ್ ಇನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಇದನ್ನು ಮರುನಾಮಕರಣಮಾಡಿ  '''ರಾಧಾ ರೀಜೆಂಟ್ ಚೆನೈ''', ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಇದು ಭಾರತಡಾ ಚೆನ್ನೈ ನಾ ಅರುಂಬಕ್ಕಂ ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದು, ಇದು ಒಂದು ನಾಲ್ಕು ಸ್ಟಾರ್ ಹೋಟೆಲ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಹೋಟೆಲ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿನಾ ಸರೋವರ ಹೊಟೇಲ್ ಹಾಗೂ ರೆಸಾರ್ಟ್ಗಳ ಎರಡನೇ ಹೋಟೆಲ್ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನೈನಾ]] ಒಳ ವರ್ತುಲ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಆದ ತಾರಾ ಹೋಟೆಲ್ಗಳ ಪೈಕಿ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿದೆ. 2001ರಲ್ಲಿ ಹೋಟೆಲ್ ಚೆನ್ನೈ ನಾ ಮೊದಲ ಪಬ್ ಜಾಫ್ರಿಯನ್ನು ಸಹ ಶುರು ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/2001/11/19/stories/1319046g.htm|title=A Tale of Two Pubs|publisher=thehindu.com|date=19 November 2015|accessdate=15 December 2015}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==ಹೋಟೆಲ್==
1997 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಹೋಟೆಲ್ 62 ಉನ್ನತ ಕೊಠಡಿಗಳು, 23 ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಕೊಠಡಿ, ಮತ್ತು 6 ಕೋಣೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು 91 ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೋಟೆಲ್ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಲಾಬಿ ಕೆಫೆ, (1997 ರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಕೆಫೆ ಎಂದು) ಬಹು ತಿನಿಸು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್, ಓರಿಯಂಟ್ ಬ್ಲಾಸಮ್ 2004 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಪೌರಸ್ತ್ಯ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/mp/2004/07/12/stories/2004071200140300.htm|title=Oriental Odyssey|publisher=thehindu.com|date=12 July 2014|accessdate=15 December 2015}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article3201484.ece|title=Taste of teppanyaki|publisher=thehindu.com |date=19 November 2015 | accessdate=15 December 2015}}&lt;/ref&gt; ಜೆಫ್ರಿ ಪಬ್, ಸೇರಿವೆ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/08/08/stories/2002080800150300.htm |title=Just the place to chill out |publisher=thehindu.com |date=8 August 2002 |accessdate=15 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060528024708/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/08/08/stories/2002080800150300.htm |archive-date=28 ಮೇ 2006 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/parties/chennai/High-spirits-at-Geoffreys-in-Chennai/articleshow/3099807.cms?referral=PM|title=High spirits at Geoffrey's in Chennai|publisher=The Times of India |date=5 June 2008|accessdate=15 December 2015}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಔರಾ ಲೌಂಜ್ ಬಾರ್, 2004 &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/mp/2004/02/03/stories/2004020300220400.htm|title=Lounge in style|publisher=thehindu.com|date=3 February 2004|accessdate=15 December 2015}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಪಾರ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರತಿರೂಪವಾದ ಪಬ್ ಬದಲಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದೆ,. 6,500 ಚದರ ಅಡಿ ಒಟ್ಟು ಜಾಗವನ್ನು ಆರು ಔತಣಕೂಟ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ. 2013 ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ ಹೋಟೆಲ್ 3,000 ಅತಿಥಿಗಳು ಅವಕಾಶ ಇದು 20,000 ಚದರ ಅಡಿ, ವಿಲ್ಲೆ, ಒಂದುಹುಲ್ಲುತೋಟದ ಔತಣಕೂಟವಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cleartrip.com/hotels/info/radha-regent-a-sarovar-hotel-40256|title=Radha Regent-A Sarovar Hotel Amenities|publisher=cleartrip.com |accessdate=15 December 2015}}&lt;/ref&gt;
ಆಂತರಿಕ ಕೊಠಡಿಗಳ ದಿ ಓರಿಯಂಟ್ ಬ್ಲಾಸಮ್ 1997 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 2004 ರಲ್ಲಿ ರಮಣನ್ ಜೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದರು ಮುಂಬಯಿ ಮೂಲದ ಪ್ರಕಾಶ್ ಮಂಕರ್ &amp; ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು.
ಹೋಟೆಲ್ ಡೆವಲಪರ್ ರಾಧಾ ರೀಜೆಂಟ್ ಹೋಟೆಲ್ ಸಹ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೂರು ತಾರಾ ಹೋಟೆಲ್ಗಳೂ ತೆರೆದಿದ್ದೀರಿ; ವೈಟ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಱಧಃಒಮೆತೆಲ್, 2005 ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರಾಧಾ ರೀಜೆಂಟ್ ಹೋಟೆಲ್ 2008 ರಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಿಟಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಇವು ಸರೋವರ ಹೊಟೇಲ್ ಹಾಗೂ ರೆಸಾರ್ಟ್ಗಳು &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-02-26/news/27464253_1_sarovar-hotels-investment|title=Sarovar plans 50 Hometel budget hotels in 5 years|publisher=The Economic Times|accessdate=15 December 2015|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305014327/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-02-26/news/27464253_1_sarovar-hotels-investment|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [10] ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಹೋಟೆಲ್ಗಳ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು ರಾಧಾ ಹೊಂಟೆಲ್ ಒಂದು ಪ್ರಥಮ ಹೊಂಟೆಲ್ ಆಗಿದೆ. 
==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
2004 ರಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಸರೋವರ್ ಪಾರ್ಕ್ ಪ್ಲಾಜಾ ಹೋಟೆಲ್, ನೀಡಿದವರು ಸರೋವರ ಹೊಟೇಲ್ ಹಾಗೂ ರೆಸಾರ್ಟ್ಗಳು.  
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಹೊಟೇಲ್]]</text>
      <sha1>ei06ftabmsbkwedoalvvpcupp0f189z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರೋಜಾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78938</id>
    <revision>
      <id>1431113</id>
      <parentid>1373065</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:04:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29872" sha1="nemy23lqy82eheyr4mcr5gkqnuh1vqv" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name          = ರೋಜಾ   
| image         =
| caption       =
| constituency1  =  ನಗರಿ (Assembly constituency)|ನಗರಿ 
| office1        = Member of Legislative Assembly
| term_start1    = ಜೂನ್ ೨೦೧೪
| term_end1      =
| predecessor1   = 
| successor1     = 
| party1         = YSR Congress Party
| religion       = ಹಿಂದೂ
| birth_name    =  ಲತಾ ನಾಗರಾಜ
| birth_date    = ೧೭ ನವಂಬರ್ ೧೯೭೨
| birth_place   = ತಿರುಪತಿ, ಆಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶ, ಭಾರತ
| occupation    = ರಾಜಕಾರಣಿ,ನಟಿ
| othername     =
| yearsactive   = ೧೯೯೨-present
| spouse        =ಸೆಲ್ವಮಣಿ

| children      = ೨
}}
ರೋಜಾ ಸೆಲ್ವಮಣಿ ಅವರು ೧೭ [[ನವೆಂಬರ್]] ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ [[ಭಾರತ]]ದ ಖ್ಯಾತ ನಟಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ವೈ.ಎಸ್.ಆರ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಜೋತೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದರು. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ನಗರಿಯಿಂದ ಶಾಸಕರಾಗಿ ಜಯ ಗಳಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;http://www.gulte.com/news/27099/Roja-wins-in-Nagari-but-Iron-Leg-tag-intact&lt;/ref&gt;
 

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ==
ರೋಜಾ ಅವರು ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ನಾಗರಾಜ ರೆಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಲಲಿತಾ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಷ ರಾಜ್ಯದ ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಬಂಗಾರಪೇಟೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವಳ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು ಶ್ರೀ ಲತಾ. ಅವರ [[ತಂದೆ]]-[[ತಾಯಿ]]ಗೆ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳು. ರೋಜಾ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು(ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ರಾಮಪ್ರಸಾದ್).ನಂತರ ಕುಟುಂಬ [[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ಗೆ ತೆರಳಿದರು.ಅವರು ಶ್ರೀ ಪದ್ಮಾವತಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ರಾಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸನಾತಕ ಪದವಿ ಮಾಡಿದರು. ರೋಜಾ ಕುಚುಪುಡಿಯನ್ನು ಕಲಿತರು.ಅವರು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವಾಶಿಸುವ ಮೊದಲು ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ರೋಜಾ [[ತೆಲುಗು]] ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ನೀಡಿದರು.ಅವರ ಮೊದಲನೇ ಚಿತ್ರ ''ಪ್ರೇಮ ತಪಸ್ಸು''. ಅದರಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ಗೆ ನಾಯಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಈ ಇಡೀ ಚಿತ್ರವನ್ನು [[ತಿರುಪತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಶೂಟಿಂಗ್ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಆರ್.ಕೆ.ಸೆಲ್ವಮಣಿ, ಚೆಂಬರುತಿ ಮತ್ತು ನಟ ಪ್ರಶಾಂತ್ ರವರು [[ತಮಿಳು]] ಚಿತ್ರೆರಂಗಕ್ಕೆ ರೋಜಾರವರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.ಆಕೆಯು ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿಯ &quot;ವೇಲೂರ್ ಮೆಮಾನ್&quot; ಮತ್ತು [[ಪ್ರಭುದೇವ]] ಜೊತೆ &quot;ಮಸ್ತಾನಾ ಮಸ್ತಾನಾ&quot; ಎಂಬ ಹಾಡುಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು. 
[[ರಜನೀಕಾಂತ್]](ವೀರ) ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ್ ಸರ್ಜ(ಅಯುಧ ಪೂಜ) ಮುಂತಾದವರ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ವಿಕ್ರಮಾನ್ನ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಲನಚಿತ್ರ &quot;ಉನ್ನಿದಯತಿಲ್ ಎನ್ನೈ ಕೊಡುತೇನ್&quot;ದಲ್ಲಿ ರೋಜಾ ಪ್ರಮುಖ  ವೃತ್ತಿ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.ಅವರ 100ನೇಯ ಚಿತ್ರ ಪೊಟ್ಟು ಅಮ್ಮನ್ ಆಗಿತ್ತು. ನಂತರ ರೋಜಾ ಅರಸು(೨೦೦೩),ಪಾರಿಜಾತಂ(೨೦೦೬), ಶಂಭೋ ಶಿವ ಶಂಭೋ(೨೦೧೦), ಗೋಲಿಮಾರ್(೨೦೧೦),ಮೊಗುಡು(೨೦೧೧),ಕೋಡಿಪುಂಜು(೨೦೧೧),ವೀರಾ,ಕಾವಲನ್(೨೦೧೧),ಮತ್ತು ಸಗುನಿ(೨೦೧೨) ಮೊದಲಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರರಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.

==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ==
ರೋಜಾ ತೆಲುಗು ದೇಶಂ ಪಾರ್ಟಿಗೆ (ಟಿಡಿಪಿ)ಸೇರಿದರು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಮಹಿಳಾ ಪಕ್ಷದ ಮಹಿಳೆ ಪಾರ್ಶ್ವದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ರೋಜಾ ಸತತ ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ಸೋಲನ್ನು ಅಪ್ಪಿದರು. ಇದರ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರು, ಎದುರಿಸಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;http://www.deccanherald.com/content/518381/actor-roja-suspended-ap-assembly.html&lt;/ref&gt; [[ಆಗಸ್ಟ್]] 2009ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಟಿಡಿಪಿ ಬಿಟ್ಟು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸೇರಿದರು.&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article216434.ece {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ವೈ.ಎಸ್.ಆರ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು.&lt;ref&gt;http://www.thehansindia.com/posts/index/2015-12-23/Kamineni-faults-YSRCP-for-backing-MLA-Roja-195099&lt;/ref&gt; ೧೬ ಮೇ ೨೦೧೪ರಂದು ಅವರು ನಗರಿಯಿಂದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಶಾಸಕರಾಗಿ ಜಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.

==ವಿಚಾರಗಳು ==
ರೋಜಾ ಮತ್ತು ಮೀನಾ ಪರಸ್ಪರ ಹೋಲಿಕೆಯ ಕಿರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮೀನಾ ರಜಾ ತಂಗಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ರೋಜಾ ಡ್ರೆಸ್ಸಿಂಗ್ ಒಂದು ಒಲವು ಹೊಂದಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಸಹನಾಯಕಿಯರಾದ ದೇವಿಯಾನಿ, [[ಖುಷ್ಬೂ]], [[ರಂಜಿತಾ]], ಮುಮ್ತಾಜ್ ಇನ್ನಿತರರಿಗೆ ತಾವೇ ಸ್ವತಃ ಹೇರ್ ಡ್ರೆಸ್ಸಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದು ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ. ನಟಿ ರಮ್ಯ ಕ್ರಿಷ್ಣನ್ ಪ್ರಕಾರ, ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತೆ ಹಾಗು ಸಹ ನಟಿಯಾದ ರೋಜಾ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೇಕಪ್ ತಾವೇ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ.ನಟಿ ಮುಮ್ತಾಜ್ ಅವರು ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು, ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಸಿಂಗಪುರ್]] ಫಿಲ್ಮ್ ಶೋ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರೋಜಾ ಅವರೇ ಅವರಿಗೆ ಹೇರ್ ಡ್ರೆಸ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮೇಕ್-ಅಪ್ ಮಾಡುವಾಗ ಅವರಿಗಿದ್ದ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಹಾಗೂ ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದ ವರ್ತನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಂಡರು.

==ರಾಜಕೀಯ ವಿವಾದಗಳು==
ಆರ.ಕೆ.ರೋಜಾ ಅವರು ಮಹಿಳಾ ಶಾಸಕರ ನಡುವೆ ಸಕ್ರಿಯ ಸ್ಪೀಕರ್ ಆದರು.ಅವರು ಅವರ ಪ್ರದೋಚನಕಾರಿ ಭಾಷೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭೆ ವಿಚಾರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ದುರ್ವರ್ತನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವರನ್ನು ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಜರಾಗದಂತೆ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ೧೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ ರಂದು, ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಸದಸ್ಯರು ಹಾಗು ಮನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ-ಸ್ಪೀಕರ್ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.ವಿಧಾನಸಭೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಯ ಶಿಸ್ತು ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಭಾಷೆಯ ಆಯ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿವಿಧ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಟೀಕಿಸಿದರು.ಇದೆಲ್ಲಾ ಹೊರತಾಗಿಯೂ Y.S.ಜಗನ್ ಮೋಹನ್ ರೆಡ್ಡಿ,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/YSRC-Gives-No-trust-Notice-against-Speaker/2015/12/24/article3193603.ece |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-03-12 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304230555/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/YSRC-Gives-No-trust-Notice-against-Speaker/2015/12/24/article3193603.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ನಾಯಕ, ಅವರ ಬೆಂಬಲಿತನಾಗಿ ಹಾಗು ಅವರ ನಡತೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು. ಅಂತಹ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದು ಹಲವು ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ, ಇದನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಚೆನ್ನಾಗೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. R.K.ರೋಜಾ ಅವರನ್ನು ವಿಧಾನಸಭೆಯಿಂದ ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.financialprospect.com/politics/ysrcp-mla-roja-suspended-from-assembly-for-one-year-15551.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-03-12 |archive-date=2015-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224231334/http://www.financialprospect.com/politics/ysrcp-mla-roja-suspended-from-assembly-for-one-year-15551.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.ಇಂತಹ ಅನುಮಾನಗಳು ಸ್ಪೀಕರ್ ವಿರುದ್ಧ ಅವಿಶ್ವಾಸ ಗೊತ್ತುವಳಿಯನ್ನು ಮಂಡಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ (ಅಥವಾ ವಿಧಾನಸಭೆಯ) ಆಸ್ತಿಯಾದ ವೀಡಿಯೋ ವಿವರಗಳನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮದವರು ಸಭಾಪತಿಯವರ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು? ಎಂಬುದನ್ನು ಸಭಾಸದಸ್ಯರೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದಾಗ ಸಭಾಪತಿಯವರು ಇದನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಲು ಒಂದು ಆಯೋಗವನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅವರ ವರದಿಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಜರು ಪಡಿಸುವವುದಾಗಿ ಭರವಸೆಯಿತ್ತರು.&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/ysrc-charges-speaker-with-bias-towards-ruling-tdp-serves-no-trust-notice-against-the-chair/article8021838.ece&lt;/ref&gt;

==ಇತರ ಕಾರ್ಯಗಳು==
ಮೋಡರ್ನ್ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅನುಸೂಯರವರ ಬದಲು ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿ ರೋಜಾ ಅವರು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಮಾ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿತ್ತು. ಜಬರ್ದಸ್ತ್ ಎಂಬ [[ಹಾಸ್ಯ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರಾಗಿದ್ದರು.ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಈ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತಿತ್ತು. ಜೀ ತಮಿಳ್ ನಲ್ಲಿ ''ಲಕ್ಕಾ-ಕಿಕ್ಕಾ'' ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.

==ವಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ರೋಜಾ ಅವರು ಆರ್.ಕೆ.ಸೆಲ್ವಮಣಿ ಅವರನ್ನು ೧೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೨ ರಂದು ವಿವಾಹವಾದರು. ಈ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಮಗ ಹಾ ಒಬ್ಬ ಮಗಳು ಇದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://cinema.maalaimalar.com/2013/04/10230039/roja-selvamani-love-13-years-w.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-03-12 |archive-date=2013-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130414123155/http://cinema.maalaimalar.com/2013/04/10230039/roja-selvamani-love-13-years-w.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;


==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ==
===ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರಗಳು===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ವರ್ಷ
! ಚಿತ್ರ
! ಸಹ ನಟ
! ಭಾಷೆ
! ಪಾತ್ರ
|-
|೧೯೯೧ || ''ಸರ್ಪಯಾಗಂ'' || ಶ್ರೀನಿವಾಸ ವರ್ಮ || ತೆಲುಗು  ||
|-
|೧೯೯೧ || ''ಪ್ರೇಮ ತಪಸ್ಸು'' || ರಾಜೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ || ತೆಲುಗು  ||
|-
|೧೯೯೨ || ''ಸೀತರತ್ನಂ ಗಾರಿ ಅಬ್ಬಾಯಿ'' || ವಿನೋಧ್ ಕುಮಾರ್ || ತೆಲುಗು  ||
|-
|೧೯೯೨ || ''ಅಟಾಕು ಕೊಡಕು ಮಾಮಕು ಅಲ್ಲುಡು'' || ವಿನೋಧ್ || ತೆಲುಗು  ||
|-
|೧೯೯೩ || ''ರಕ್ಷಣಾ'' || ನಾಗಾರ್ಜುನ್ || ತೆಲುಗು  ||
|-
|೧೯೯೩ || ''ಮುಠಾ ಮೇಸ್ತ್ರಿ'' || ಚಿರಂಜೀವಿ || ತೆಲುಗು  ||
|-
|೧೯೯೩ || ''ಅತ್ತಾ ಸೊಮ್ಮು ಅಲ್ಲುಡಿ ದಾನಂ'' || ವಿನೋಧ್ ಕುಮಾರ್ || ತೆಲುಗು ||
|-
|೧೯೯೩ || ''ಮೊಗುಡುಗಾರು'' || ವಿನೋಧ್ ಕುಮಾರ್ || ತೆಲುಗು  ||
|-
|೧೯೯೪ || '' ಮುಗ್ಗುರು ಮೊನಗಾಲ್ಲು '' || ಚಿರಂಜೀವಿ||  ತೆಲುಗು ||
|-
|೧೯೯೪ || ''ಭೈರವ ದ್ವೀಪಂ '' || ಬಾಲಕೃಷ್ಣ || ತೆಲುಗು||ರಾಜಕುಮಾರಿ ಪದ್ಮಾವತಿ 
|-
|೧೯೯೪ || ''ಗಾಂಡೀವಂ'' || ಬಾಲಕೃಷ್ಣ || ತೆಲುಗು ||
|-
|೧೯೯೪ || ''ಬೊಬ್ಬಿಲಿ ಸಿಂಹಂ '' || ಬಾಲಕೃಷ್ಣ || ತೆಲುಗು ||
|-
|೧೯೯೪ || '' ಅಣ್ಣ '' || ರಾಜಶೇಖರ್ || ತೆಲುಗು ||
|-
|೧೯೯೪ || ''ಪೊಲೀಸ್ ಬ್ರದರ್ಸ್'' || ವಿನೋಧ್ ಕುಮಾರ್|| ತೆಲುಗು||
|-
|೧೯೯೪ || ''ಶುಭ ಲಗ್ನಂ' ||ಜಗಪತಿ ಬಾಬು || ತೆಲುಗು ||
|-
|೧೯೯೪ || ''ಸಮರಂ'' || ಸುಮನ್,ರಘು ||  ತೆಲುಗು ||
|-
|೧೯೯೫ || ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್'' || ಚಿರಂಜೀವಿ || ತೆಲುಗು||
|-
|೧೯೯೫ || ''ಇಲ್ಲು ಪೆಲ್ಲಿ'' || ನರೇಶ್ || ತೆಲುಗು  ||
|-
|೧೯೯೫ || ''ಮಾತೋ ಪೆಟ್ಟುಕೋಕು'' || ಬಾಲಕೃಷ್ಣ || ತೆಲುಗು  ||
|-
|೧೯೯೫ || ''ದಸರಿ ಮಾಯಾ ಬಜಾರ್ '' || ಅಕ್ಕಿನೇನಿ ನಾಗೇಶ್ವರ ರಾವ್ || ತೆಲುಗು  ||
|-
|೧೯೯೫ || '' ತೆಲುಗುವೀರಲೇವರ '' || ಕೃಷ್ಣ || ತೆಲುಗು  ||
|-
|೧೯೯೫ || '' ಪೋಕಿರಿ ರಾಜ '' || ವೆಂಕಟೇಶ್ || ತೆಲುಗು ||
|-
|೧೯೯೫ || '' ಘಟೋತ್ಕಚುಡು '' || ಆಲಿ || ತೆಲುಗು ||ರೋಜಾ
|-
|೧೯೯೬ || '' ವಜ್ರಂ '' || ನಾಗಾರ್ಜುನ್ || ತೆಲುಗು || ಕೌಲಿ 
|-
|೧೯೯೭ || ''ಪೆದ್ದಣ್ಣಯ್ಯ '' || ಬಾಲಕೃಷ್ಣ || ತೆಲುಗು ||ಸೀತಾ
|-
|೧೯೯೭ || '' ಅಡವಿಲೋ ಅಣ್ಣ '' || ಮೋಹನ್ ಬಾಬು || ತೆಲುಗು ||
|-
|೧೯೯೭ || '' ಅಣ್ಣಮಯ್ಯ '' || ಮೋಹನ್ ಬಾಬು || ತೆಲುಗು ||
|-
|೧೯೯೮ || ''ಸ್ವರ್ನಕ್'' || || ತೆಲುಗು  ||
|-
|೧೯೯೯ || '' ಸುಲ್ತಾನ್ '' || ಬಾಲಕೃಷ್ಣ || ತೆಲುಗು|| ||
|-
|೨೦೦೦ || ''ಕ್ಷೇಮಂಗಾ ವೆಳ್ಳಿ ಲಾಭಂಗಾ ರಂಡಿ '' || ಶ್ರೀಕಾಂತ್ || ತೆಲುಗು ||
|-
|೨೦೦೦ || '' ಮೀ ಆಯ್ನ ಜಾಗ್ರತಾ '' || || ತೆಲುಗು ||
|-
|೨೦೦೦ || '' ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿ ವೆಂಕಟೇಶ '' || ಶ್ರೀಕಾಂತ್ || ತೆಲುಗು ||
|-
|೨೦೦೦ || ''ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಸರ್ಕಸ್'' || ಜಗಪತಿ ಬಾಬು|| ತೆಲುಗು ||
|-
|೨೦೦೧ || '' ಅಮ್ಮನ್(ಚಿತ್ರ)|ದುರ್ಘ '' || ವೇಣು || ತೆಲುಗು ||
|-
|೨೦೦೮ || '' ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಸಾರಕ್ಕ '' || || ತೆಲುಗು ||
|-
|೨೦೧೦ || ''ಶಂಭೋ ಶಿವ ಶಂಭೋ'' || ರವಿತೇಜ || ತೆಲುಗು|| ಗೃಹ ಸಚಿವ
|-
|೨೦೧೦ || ''ಗೋಲಿಮಾರ್'' || ಟೊಟ್ಟೇಂಪುಡಿ ಗೋಪಿಚಂದ್|ಗೋಪಿಚಂದ್|| ತೆಲುಗು ||ಅರುಂಧತಿ 
|-
|೨೦೧೧ || '' ಪರಮವೀರ ಚಕ್ರ '' || ಬಾಲಕೃಷ್ಣ || ತೆಲುಗು ||ಚಿತ್ರಕಲಾವಿದ
|-
|೨೦೧೧ || ''ಮೊಗುಡು '' || ಟೊಟ್ಟೇಂಪುಡಿ ಗೋಪಿಚಂದ್|ಗೋಪಿಚಂದ್ || ತೆಲುಗು ||  ರಾಜಕರಣಿ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ 
|-
|೨೦೧೧ || '' ಕೊಡಿಪುಂಜು '' || ತನಿಷ್ || ತೆಲುಗು || ಸೀತಾರತ್ನಂ,ತನಿಷ್ ನ ತಾಯಿ
|-
|೨೦೧೧ || ''ವೀರಾ'' || ರವಿ ತೇಜ || ತೆಲುಗು || ರವಿ ತೇಜ ಅವರ ಸಾಕುತಾಯಿ
|-
|೨೦೧೧ || ''ಶ್ರೀ ರಾಮ ರಾಜ್ಯಂ'' || ನಂದಮೂರಿ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ || ತೆಲುಗು/ತಮಿಳ್ || ಭೂದೇವಿ
|-
|೨೦೧೨ || ''ಲಕ್ಕಿ'' || ಶ್ರೀಕಾಂತ್ || ತೆಲುಗು ||
|-
|೨೦೧೩ || ''ಪವಿತ್ರ'' || || ತೆಲುಗು ||
|-
|೨೦೧೩ || ''ಶ್ರೀ ಜಗದ್ಗುರು ಆದಿ ಶಂಕರ'' || ಉಪೇಂದ್ರ || ತೆಲುಗು ||ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿ
|-
|೨೦೧೩ || ''ಕಮೀನ'' || ಶ್ರಿಹರಿ || ತೆಲುಗು ||
|-
|೨೦೧೩ || ''D/O ರಾಮಗೋಪಾಲ ವರ್ಮ'' || ||ತೆಲುಗು  ||
|-
|೨೦೧೪ || ''ದೂಸುಕೆಲ್ತ '' || ವಿಷ್ಣು ಮಂಚು  || ತೆಲುಗು ||
|}

===ತಮಿಳು ಚಿತ್ರಗಳು===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! Year
! Film
! Role
! Language
|-
|೧೯೯೨ || ''ಚೆಂಬಾರುತಿ''' || ಚೆಂಬಾರುತಿ || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೨ || ''ಸೂರಿಯನ್''' || || ತಮಿಳು ||
|-
|೧೯೯೩ || '''ಉಳೈಪಾಲಿ''' || ವಿಮಲ|| ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೪ || ''ಅತಿರದಿ ಪಡೈ'' || ||ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೪ || ''ಇಂಧು'' || ಇಂಧು || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೪ || '''ವೀರಾ''' || ರೂಬಾ || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೪ || ''ಸರಿ ಗಮ ಪದ ನಿi'' || || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೫ || ''ಎಂಗಿರುಂದೋ ವಂಧಾನ್'' || || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೫ || ''ರಾಜ ಮುದಿರೈ'' || || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೫ || ''ಅಸುರನ್'' ||  || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೫ || ''ರಾಸಯ್ಯಾ'' || ಅನಿತಾ || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೫ || ''ಮಕ್ಕಳ್ ಆಟ್ಚಿ'' || ಸರಸು ||ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೫ || ''ಆಯುಧ ಪೂಜಾ'' || ಸಿಂಧಮಣಿ || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೬ || ''ಪರಂಬರೈ'' || ಪರುವದಂ || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೬ || ''ರಾಜಾಳಿ'' || || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೬ || ''ತಮಿಳ್ ಸೆಲ್ವನ್'' || || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೭ || ''ವಳ್ಳಾಲ್'' || ರೋಜಾ || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೭ || ''ಅಡಿಮೈ ಚಂಗಿಲಿ'' || || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೭ || '' ಪಸಮುಳ್ಳ ಪಂಡಿಯರೆ'' || || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೭ || ''ಕಡವುಳ್'' || ಪಾರ್ವತಿ ||ತಮಿಳು 
|-
|೧೯೯೮ || ''ಅರಸಿಯಲ್'' || ಸುಪ್ರಿಯಾ || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೮ || '''ಉಣ್ಣಿಡತಿಲ್ ಎನ್ನೈ ಕೊಡುತೇನ್''' ||ರಾಧಾ || ತಮಿಳು 
|-
|೧೯೯೮ || ''ಎನ್ ಆಸೈ ರಾಸಾವೇ '' || ||ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೮ || ''ವೀರಂ ವೆಲಂಜ ಮಣ್ಣು '' || || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೮ || ''ಪುದುಮೈ ಪಿತ್ತನ್ '' || ಶೇನ್ ಬಗಮ್ || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೮ || ''ಕಾಧಲ್ ಕವಿದೈ '' || ಸ್ವತಃ || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೯ || ''ಹೌಸ್ ಫುಲ್'' || || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೯ || ''ಚಿನ್ನ ರಾಜಾ'' || ರಾಧಾ  || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೯ || ''ನೆಂಜಿನಿಲೆ'' || ಸ್ವತಃ || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೯ || ''ಚಿನ್ನ ದುರೈ'' || ಪುಶ್ಪಾವಳಿ || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೯ || ''ಸುಯಮ‍್ ವರಂ'' || ಈಶ್ವರಿ || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೯ || ''ಮುಗಮ್'' || ಮಾಲಿನಿ || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೯ || ''ಊಟಿ'' || ಚಾರು || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೯ || ''ತಿರುಪತಿ ಏಳುಮಲೈ ವೆಂಕಟೇಶ '' ||  ರಾಗಿಣಿ  || ತಮಿಳು
|-
|೧೯೯೯ || ''ಅಳಗರ್ ಸಾಮಿ '' || ಸುಜಾ || ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೦ || ''ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ'' ||  || ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೦ || ''ಏಳಯಿನ್ ಸಿರಿಪಿಲ್'' || ಸರೋಜಾ|| ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೦ || ''ಸಂದಿತ್ತ ವೇಲೈ'' || ತಿಲಕಾ || ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೦ || ''ಕಂಧಾ ಕದಂಬ ಕದಿರ್ ವೇಲ'' || ರೂಪಿಣಿ || ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೦ || ''ಕೂಡಿ ವಾಳ್ದಾಲ್ ಕೋಡಿ ನನ್ಮೈ'' || ತಮಿಳ್ ಸೆಲ್ವಿ ||ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೦ || '' ಪುರಚ್ಚಿಕಾರನ್'' || ಕನಿಮೊಳಿ || ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೦ || ''ಸುದಂದಿರ ದಿನಂ'' || || ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೦ || ''ಪೊಟ್ಟು ಅಮ್ಮನ್'' || ದುರ್ಗಾ || ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೧ || '' ಲೂಟಿ '' || ಗೀತಾ || ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೧ || ''ನೀಲ ಕಾಲಮ್' || ನೀಲಾಳ ಅಮ್ಮ || ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೧ || ''ಸೊನ್ನಾಲ್ ದಾನ್ ಕಾದಲಾ '' || ರೋಜಾ ||ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೧ || ''ಸೂಪರ್ ಕುಡುಂಬಮ್ '' || ರಾಕ್ಕು  ||ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೧ || ''ವಿಶ್ವನಾದನ್ ರಾಮಮೂರ್ತಿ '' || ಮೀನಾ || ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೧ || ''ಮಾಯನ್'' || ಅಳಗಮ್ಮಾ|| ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೧ || '' ವೀಟೋಡ ಮಾಪಿಳೈ '' ||  ಮೀನಾ || ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೨ || ''ಆಂಗಲ ಪರಮೇಶ್ವರಿ '' ||ಪಾರ್ವತಿ || ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೨ || ''ಶಕಲಕ ಬೇಬಿ'' || || ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೩ || ''ಅರಸು '' || ಶಿವಘಾಮಿ || ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೪ || ''ಸಕ್ಸೆಸ್'' || ರಾಧಿಕಾ || ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೫ || ''ಮಾಯಾವಿ'' || ಸ್ವತಃ || ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೫ || ''ಕರಗಾಟ್ಟಕಾರಿ '' ||  || ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೬ || ''ಪಾಸ ಕಿಲಿಗಳ್ '' || ಅಂಗಯರ್ಕಣ್ಣಿ || ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೬ || ''ಪಾರಿಜಾತಮ್ '' || ಶ್ರೀಧರ್ ನ ತಾಯಿ  ||  ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೬ || ''ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಂ '' || ವೈಶ್ನವಿ || ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೭ || ''ಕುಟ್ರಪತ್ರಿಕೈ '' || ಗೀತಾ ||  ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೭ || ''ನಿನೈತು ನಿನೈತು ಪಾರ್ತೇನ್ '' || ವಿಕ್ರಾಂತ್ ನ ತಾಯಿ ||  ತಮಿಳು
|-
|೨೦೦೮ || ''ಎಲ್ಲಾಂ ಅವನ್ ಸೇಯ್ವಾನ್ '' ||  || ತಮಿಳು
|-
|೨೦೧೧ || ''ಕಾವಲನ್ '' || ದೇವಿಕಾ ಮುತ್ತು ರಾಮಲಿಂಗಂ ||  ತಮಿಳು
|-
|೨೦೧೨ || ''ಸಗುನಿ'' || ಶ್ರೀದೇವಿ ಅವರ ತಾಯಿ ||  ತಮಿಳು
|-
|೨೦೧೩ || ''ಮಸಣಿ '' || ರಾಜೇಶ್ವರಿ ||  ತಮಿಳು
|-
|೨೦೧೪ || ''ಆಪಲ್ ಪೆಣ್ಣೆ '' || ಹಂಸವಲ್ಲಿ ||  ತಮಿಳು
|-
|೨೦೧೫ || ''ಕಿಲ್ಲಾಡಿ'' || ಅಂಗರ್ಕಣ್ಣಿ  ||  ತಮಿಳು
|-
|೨೦೧೫ || ''ಪುಲನ್ ವಿಸಾರಣೈ 2 '' ||  ||  ತಮಿಳು 
|-
|೨೦೧೫ || ''ಏನ್ ವಳಿ ತನಿ ವಳಿ '' ||  ||  ತಮಿಳು
|}

===ಮಲಯಾಲಮ್ ಚಿತ್ರಗಳು===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ವರ್ಷ
! ಚಿತ್ರ
! ಪಾತ್ರ
! ಭಾಷೆ
|-
|೧೯೯೭ || ''ಗಂಗೋತ್ರಿ'' ||ನಂದನ ಮೆನನ್|| [[ಮಲಯಾಳಂ]] 
|-
|೨೦೦೨ || ''ಮಲಯಾಳಿ ಮಾಮನು ವಣಕ್ಕಂ '' || ಪಾರ್ವತಿ || [[ಮಲಯಾಳಂ]] 
|-
|೨೦೧೫ || ''ಜಮ್ನ ಪ್ಯಾರಿ'' ||ನೀಲಾಂಬಾರಿ || [[ಮಲಯಾಳಂ]]
|-
|}

===ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳು===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ವರ್ಷ
! ಚಿತ್ರ
! ಪಾತ್ರ
|-
| ೧೯೯೩ || ''ಗಡಿಬಿಡಿ ಗಂಡ '' || ನೀಲಾಂಬರಿ
|-
| ೧೯೯೭ || ''ಕಲಾವಿಧ'' || 
|-
| ೧೯೯೯ ||''ಪ್ರೇಮೋತ್ಸವ'' || 
|-
| ೨೦೦೦ || ''ಸ್ವಾತಂತ್ರ ದಿನ'' || 
|-
| ೨೦೦೧ || ''ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆ'' || ಪಾರ್ವತಿ
|-
| ೨೦೦೧ || ''ಸುಂದರ ಕುಂಡ'' || 
|-
| ೨೦೦೨ || ''ಪರ್ವ'' ||ಸುಧಾ
|-
| ೨೦೦೪ ||''ಮೌರ್ಯ''|| 
|-
| ೨೦೧೨ ||''ಶ್ರೀಚೌಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಿ ಮಹಿಮೆ''|| 
|}

==ದೂರದರ್ಶನ==
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#B0C4DE&quot; align=&quot;center&quot;
! ವರ್ಷ !! ದಾರಾವಾಹಿ / ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ !! ಪಾತ್ರ !! ಭಾಷೆ !!ಚಾನೆಲ್ !!ಸೂಚನೆ 
|-
|೨೦೦೨-೨೦೦೩ || ''ನದಿ ಎಂಗೆ ಪೋಗಿರದು'' || ಸಿಂಧು || ತಮಿಳು || ಸ್ಟಾರ್ ವಿಜಯ್ ||ದಾರಾವಾಹಿ 
|-
|೨೦೦೪ || ''ಉತ್ತರಾಯಣ '' ||       ||  ಕನ್ನಡ || ಉದಯಾ ಟಿವಿ ||  
|-
|೨೦೧೦-೨೦೧೨ || ''ಮಾಡ್ರನ್ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ'' || ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ವಹಣೆ || ತೆಲುಗು || ಮಾ ಟಿವಿ ||
|-
|೨೦೧೩ || ''ಜಬರ್ದಸ್ತ್'' || ತೀರ್ಪುಗಾರ್ಥಿ || ತೆಲುಗು || ಈ ಟಿವಿ || ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ
|-
|೨೦೧೪ || ''ಎಕ್ಸ್ಟ್ರಾ ಜಬರ್ದಸ್ತ್'' || ತೀರ್ಪುಗಾರ್ಥಿ || ತೆಲುಗು ||ಈ ಟಿವಿ || ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ
|-
|೨೦೧೪ || ''ಲಕ್ಕಾ ಕಿಕ್ಕಾ'' || ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ವಹಣೆ || ತಮಿಳು|| ಜೀ ತಮಿಳು ||
|-
|೨೦೧೪-೨೦೧೫ || ''ರೇಸ್'' || ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ವಹಣೆ || ತೆಲುಗು  || ಜೀ ತೆಲುಗು ||
|-
|}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]]</text>
      <sha1>nemy23lqy82eheyr4mcr5gkqnuh1vqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ೨೦೧೧</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79091</id>
    <revision>
      <id>1430903</id>
      <parentid>1349518</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11246" sha1="iqx03qh78sal3wddszqgl5aq3hrnif3" xml:space="preserve">==ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ==
[[File:J. Jayalalithaa (cropped).jpg|160px|thumb|ಜೆ.ಜಯಲಲಿತಾ (cropped)]] 
[[File:Kalaignar M. Karunanidhi.jpg|left|160px|thumb|ಎಂ.ಕರುಣಾನಿಧಿ]]

{{Quote_box| width=30%|align=right|quote=  
[[File:Tamil Nadu Legislative Assembly, 2011.svg|thumb|ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ವಿಧಾನಸಭೆ, 2011]]   
* ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ: 150 ಸ್ಥಾನ;
* ಡಿಎಂಡಿಕೆ: 29 ಸ್ಥಾನ;
* ಡಿಎಂಕೆ: 23 ಸ್ಥಾನ;
* ಸಿಪಿಐ (ಎಂ): 10 ಸ್ಥಾನ;
* ಸಿಪಿಐ: 9 ಸ್ಥಾನ;
* ಕಾಂಗ್ರೆಸ್: 5 ಸ್ಥಾನ;
* ಪಿಎಮ್.ಕೆ: 3 ಸ್ಥಾನ;
* ಎಮ್.ಎಮ್.ಎನ್: 2 ಸ್ಥಾನ;
* ಪಿಟಿ: 2 ಸ್ಥಾನ;
* ಎಐಎಫ್.ಬಿ.: 1 ಸ್ಥಾನವ
.}}
*ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯದ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಚುನಾವಣೆ 13 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 ರಂದು ನಡೆಯಿತು. 234 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಚುನಾಯಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಮೇ 13 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.  2011 ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪಕ್ಷಗಳು ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ  (ಡಿಎಂಕೆ) ಮತ್ತು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಅಣ್ಣಾ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ (ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ) ಇವುಗಳ ಬಹು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಚುನಾವಣೆ ಎದುರಿಸಿದವು.
*ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಮತದಾನದಾಖಲಾಯಿತು.  ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಮತದಾರರ 77,8% ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು. ಹಿಂದಿನ  1967ರ 76,57%  ರ ಚುನಾವಣೆ ಮತದಾನವನ್ನು  ಮೀರಿಸಿತ್ತು.
*ಮುಂದೆ ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ ಒಕ್ಕೂಟ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ 203 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು; ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ ಪಕ್ಷ ಕೇವಲ 150 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸರಳ ಬಹುಮತ ಗಳಿಸಿತು. ಅದರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಾಲುದಾರರ ಬೆಂಬಲ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಲು ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ ಅರ್ಹ ಆಯಿತು. ಡಿಎಂಡಿಕೆ ಒಕ್ಕೂಟ 29 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜಯ ಸಾಧಿಸಿತು.  ಡಿಎಂಕೆ 23 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು ಅಧಿಕೃತ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.
*ಜೆ.ಜಯಲಲಿತಾ 33 ಮಂತ್ರಿಗಳ ಜೊತೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಮೇ 16,2011 ರಂದು ಮೂರನೇ ಬಾರಿ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.  ಗವರ್ನರ್ ಸುರ್ಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ಬರ್ನಾಲಾ ಪ್ರಮಾನ ವಚನ ಬೋಧಿಸಿದರು.

==ಚುನಾವಣೆ ಎದುರಿಸಿದ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು==
;ಅಣ್ಣಾ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಒಕ್ಕೂಟ:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!ಕ್ರ.ಸಂ.||ಪಕ್ಷ ||  ನಾಯಕ || ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ-ಸ್ಪರ್ದೆ.
|-
|1||ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಅಣ್ಣಾ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ|| ಜೆ.ಜಯಲಲಿತಾ ||160 					
|-								
|2||ದೇಸೀಯ  ದ್ರಾವಿಡ ಕಳಗಂ||ವಿಜಯಕಾಂತ್ ||41 			
|-	
|3||ಭಾರತೀಯಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ  ||ಥಾ ಪಾಂಡಿಯನ್|| 10 			
|-		
|4||ಭಾರತದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)|| ಜಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್|| 12 			
|-
|5||ಮಣಿತಾನೇಯ ಮಕ್ಕಳ್ ಕಚ್ಚಿ ||ಎಂ ಎಚ್ ಜವಾಹಿರುಲ್ಲಾ||3 			
|-
|6|| ಪುಥಿಯಾ ತಮಿಳಕಂನ ||ಡಾ.ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ||2 			
|-
|7||ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್|| ಪಿ.ವಿ. ಕಥೀರವನ್|| 1 		
|-
|colspan=4 style=&quot;background:#eee;&quot;| &lt;center&gt;ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ ಟಿಕೆಟ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ (ನೋಂದಾಯಿಸದ ಪಕ್ಷಗಳು)&lt;/center&gt; 
|-
|8||ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಮತುವ  ಮಕ್ಕಲ್ಕಚ್ಚಿ ||ಆರ್‍ಲ್ಶರತ್ ಕುಮಾರ್ ||2				
|-
|9||ಭಾರತ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷ||  ಸಿ ಕೆ ತಮಿಜರಸನ್||1 	
|-				
|10||ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮೂವೆಂದರ್ ಮುನ್ನಾನಿಕಳಗಂ ||ಎನ್ ಸೇತುರಾಮನ್|| 1								
|-
|11||ತಮಿಳುನಾಡು ಕೊಂಗುನಿಲೈಗ್ನಾರ್ ಪರವಾಯಿ|| ಯು ತನಿಯರಸು.||1					
|-
|} 
====ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಒಕ್ಕೂಟ====

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!ಕ್ರ.ಸಂ.||ಪಕ್ಷ||ನಾಯಕ||ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ
|-
|1	||	ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ ಕಲೈಗ್ನಾರ್	||	ಕರುಣಾನಿಧಿ 	||	119	
|-
|2	||	ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್	||	ಕೆ.ವಿ.ತಂಗಬಾಲು	||	63	
|-
|3	||	ಪಟ್ಟಲಿ ಮಕ್ಕಳ್ ಕಚ್ಚಿ 	||	ಡಾ ರಾಮದಾಸ್	||	30	
|-
|4	||	ವಿದುತಲೆai  chiರತೈಗಲ್ ಕಚ್  	||	thol ಲ್.thiರುಮವಲವನ್	||	10	
|-
|5	||	ಕೂಂಗಿನಾಡು'ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ '. 	||	ಎಸ್.ರಾಮಸ್ವಾಮಿ	||	7	
|-
|colspan=4 style=&quot;background:#eee;&quot;| &lt;center&gt;ಡಿಎಂಕೆ ಟಿಕೆಟ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ (ನೋಂದಾಯಿಸದ ಪಕ್ಷಗಳು)&lt;/center&gt; 
|-
|6||ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್.  	||	ಕೆ.ಎಂ.ಖಾದರ್ ಮೊಹಿದೀನ್	||	3	
|-			
|7||	ಮೂವೇಂದರ್ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ 	||	ಜಿ.ಎಂ.ರ್ಶ್ರೀಧರ ವಡೈಯರ್	||	1	
|-
|}

==ಪ್ರಣಾಳಿಕೆ==
;ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷಗಳ ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟೊ :

::'''ಡಿಎಂಕೆಯ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯ ಭರವಸೆಗಳು:''' 
*ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ- 'ಡಿಎಂಕೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಸಿ.ಎಮ್.ಕರುಣಾನಿಧಿ]] ನೀಡುತ್ತಾರೆ' ಎಂದು  ತಿಳಿಸಿದ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯ ಬಿಡುಗಡೆ:
* ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉಚಿತ ಬೀಸುವ ಗ್ರೈಂಡರ್ ಅಥವಾ ಮಿಕ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿ ಉಚಿತ ಲ್ಯಾಪ್'ಟಾಪ್. 
* ಗ್ರಾಮೀಣ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು, ಕೊಯಿಮತ್ತೂರು ಮತ್ತು ಮಧುರೈಗೆ  ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು.
  
::'''ಎಐಎಡಿಎಂಕೆಯ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯ ಭರವಸೆಗಳು:''' 
 
* ಪಡಿತರ ಕಾರ್ಡ್ ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ಉಚಿತ ಅಕ್ಕಿ 20 ಕೆಜಿ.
* ೧೧ನೇ ತರಗತಿಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಲ್ಯಾಪ್‍ಟಾಪ್ ಉಚಿತ.
* ಬಿಪಿಎಲ್ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ ಖನಿಜ ನೀರು, ಮಿಕ್ಸರ್- ಗ್ರೈಂಡರ್,ಮತ್ತು 
* ಚನ್ನೈಗೆ ಮಾನೋರೈಲು.

==ಫಲಿತಾಂಶ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|colspan=6 style=&quot;background:#eee;&quot;|&lt;center&gt;'''2011ರ ವಿಧಾನ ಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ- 234''' ಸ್ಥಾನಗಳು&lt;/center&gt;
|-
!ಕ್ರ.ಸಂ.	!!ಒಕ್ಕೂಟ / ಪಕ್ಷ	!!ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಕೆ||ಬದಲಾವಣೆ||ಒಟ್ಟು ಮತ ಗಳಿಕೆ||ಶೇಕಡ
|-
!1.||ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ ಮೈತ್ರಿ||	203	||	+130	||	19,085,762	||	51.9%	
|-
|2.||ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ||150	||	+93	||	14,150,289	||	38.4%						
|-
|3.||ಡಿಎಂಡಿಕೆ||	29	||	+28	||	2,903,828	||	7.9%	
|-
|4.||ಸಿಪಿಐ (ಎಂ )||	10	||	+1	||	888,364	||	2.4%	
|-					
|5||ಸಿಪಿಐ||	9	||	+3	||	727,394	||	2.0%					
|-
|6||ಮುನಿತ್ತನೀಯ ಮಕ್ಕಳ್ ಕಚ್ಚಿ (ಒಒಏ)	||	2	||	+2	||	181,180	||	0.5%	
|-								
|7||	ಪುಥಿಯಾ ತಮಿಲಗಮ್ (ಪಿಟಿ_	||	2	||	+2	||	146,454	||	0.4%					
|-
|8.||	ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್ (AIFB)	||	1	||	+1	||	88,253	||	0.2%					
|-
!9.||	ಡಿ.ಎಮ್.ಕೆ ಒಕ್ಕೂಟ	||	31	||	-126	||	14,530,215	||	39.5%					
|-
|10||	ಡಿ.ಎಮ್.ಕೆ.	||	23	||	-77	||	8,249,991	||	22.4%					
|-
|11.||	ಇಂ.ನ್ಯಾ.ಕಾಂಗ್ರೆಸ್’	||	5	||	-32	||	3,426,432	||	9.3%					
|-
|12.||	ಪಿ.ಎಮ್.ಕೆ.	||	3	||	-15	||	1,927,783	||	5.2%					
|-
|13.||	ವಿಸಿಕೆ	||	0	||	-2	||	555,965	||	1.5%					
|-
|14.||	ಕೆ.ಎಂ.ಕೆ	||	0	||	–	||	370,044	||	1.0%					
|-
!15.||	ಇತರೆ	||	0	||	-4	||	3,137,137	||	8.5%					
|-
|16.	||	ಬಿಜೆಪಿ	||	0	||	–	||	819,577	||	2.2%					
|-
|17.	||	ಎಮ/ಡಿ.ಎಮ್.ಕೆ	||	–||-3	||	–	||	–					
|-
|18.	||ಪಕ್ಷೇತರ -ಇತರೆ	||	0	||	-1	||	2,120,476	||	5.8%			
|-
|19.	||	ಒಟ್ಟು	||	234	||	–	||	36,753,114	||	100%	
|-
|}

==ನೋಡಿ==
*[[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳು]]
*[[ಭಾರತದ ಚುನಾವಣೆಗಳು 2016]]
*[[ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ ೨೦೧೬]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
*Jayalalithaa sworn in Tamil Nadu Chief Minister&quot;. The Hindu. 16 March 2011. 
*Jayalalithaa allots 3 seats for Manithaneya Makkal Katchi&quot;. The Hindu. 21 February 2011.
*CPI (M) announces alliance with AIADMK in TN&quot;.[https://web.archive.org/web/20160201094246/http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/article1124191.ece] (The Hindu. 25 January 2011.)
*NDTV. 4 March 2011. 
*&quot;DMK, Congress clinch deal&quot;. The Hindu. 9 March 2011.
*Election Results&quot;. Election Commission of India. 13 May 2011. Retrieved 13 May 2011.
[[ತಮಿಳುನಾಡು]]

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಚುನಾವಣೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತ]]
[[ವರ್ಗ:ಚುನಾವಣೆಗಳು|.]]</text>
      <sha1>iqx03qh78sal3wddszqgl5aq3hrnif3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Lahariyaniyathi/News</title>
    <ns>3</ns>
    <id>79700</id>
    <revision>
      <id>1430962</id>
      <parentid>1425242</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:36:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>17558</id>
      </contributor>
      <comment>/* This Month in Education: September 2026 */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ</comment>
      <origin>1430962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="364694" sha1="hxcrbfvqptbkatehiousnqtt06s1s6p" xml:space="preserve">== This Month in Education: [June 2016] ==

&lt;section begin=&quot;education-newsletter&quot;/&gt;&lt;div style=&quot;border: 1px gray solid; padding: 1em; padding-top: 2em; font-family: Times New Roman; font-size:1.15em;&quot;&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 1.5em; text-align: center; &quot;&gt;[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2016|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;
Wikimedia Education Newsletter – Volume 1, Issue 3, June 2016&lt;/font&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;center&gt; &lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; font-size:90%;&quot;&gt;
'''[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June_2016|Headlines]] &amp;middot; [[outreach:Education/Newsletter/June_2016/Highlights|Highlights]] &amp;middot; [[outreach:Education/Newsletter/June 2016/Single|Single page]] &amp;middot; [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|Newsroom]] &amp;middot;  [[outreach:Education/Newsletter/Archives|Archives]] &amp;middot;  [[m:Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education|Unsubscribe]]'''&lt;/div&gt; &lt;/center&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[Outreach: Education/Newsletter/June 2016/A New Online Course in a New Virtual Campus‎|'''Argentina:''' A New Online Course in a New Virtual Campus]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/How to survive the Big Bang in your education program|'''Czech Republic:''' How to survive the Big Bang in your education program]]
* [[Outreach: Education/Newsletter/June 2016/An online elective course on Wikipedia for high school pupils in Estonia‎|'''Estonia:''' An online elective course on Wikipedia for high school pupils in Estonia‎]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/Argostoli Evening School students and a Wikitherapy participant turn Wiktionary project into Android app|'''Greece:''' Argostoli Evening School students and a Wikitherapy participant turn Wiktionary project into Android app]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/New training materials in Arabic by WMIL‎‎|'''Israel:''' New training materials in Arabic by WMIL‎‎‎]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/Luz María Silva's students and their adventure editing Spanish Wikipedia|'''Mexico:''' Luz María Silva's students and their adventure editing Spanish Wikipedia]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/Spring semester wiki activities end at Tec de Monterrey, Mexico City‎|'''Mexico:''' Spring semester wiki activities end at Tec de Monterrey, Mexico City‎‎]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/Maastricht University 40 years|'''Netherlands:''' Maastricht University 40 years]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/Students in Sweden edit Somali Wikipedia‎|'''Sweden:''' Students in Sweden edit Somali Wikipedia‎]]
* [[Outreach: Education/Newsletter/June 2016/Visualizations of relationships among knowledge? Try WikiSeeker!|'''Taiwan:''' Visualizations of relationships among knowledge? Try WikiSeeker!]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/Education at Wikimania‎|'''Wikimania 2016:''' Education at Wikimania‎‎]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/Education Program surveys are here!|'''Wikimedia Foundation:''' Education Program surveys are here!]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/Vahid Masrour joins the education team at the Wikimedia Foundation|'''Wikimedia Foundation:''' Vahid Masrour joins the education team at the Wikimedia Foundation]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/Programs and Events Dashboard Update|'''Global:''' Programs and Events Dashboard Update]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/June 2016/Articles of interest in other publications|'''Global:''' Articles of interest in other publications]]


&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt; If this message is not on your home wiki's talk page, [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|update your subscription]]. &lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
We hope you enjoy the newest issue of the Education Newsletter.--[[en:User:Saileshpat|Sailesh Patnaik (Distribution leader)]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೫೩, ೧ ಜೂನ್ ೨೦೧೬ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=15665751 --&gt;

== This Month in Education: [September 2016] ==

&lt;section begin=&quot;education-newsletter&quot;/&gt;&lt;div style=&quot;border: 1px gray solid; padding: 1em; padding-top: 2em; font-family: Times New Roman; font-size:1.15em;&quot;&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 1.5em; text-align: center; &quot;&gt;[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2016|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;
Wikimedia Education Newsletter – Volume 5, Issue 3, September 2016&lt;/font&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;center&gt; &lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif; font-size:90%;&quot;&gt;
'''[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September_2016|Headlines]] &amp;middot; [[outreach:Education/Newsletter/September_2016/Highlights|Highlights]] &amp;middot; [[outreach:Education/Newsletter/September 2016/Single|Single page]] &amp;middot; [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|Newsroom]] &amp;middot;  [[outreach:Education/Newsletter/Archives|Archives]] &amp;middot;  [[m:Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education|Unsubscribe]]'''&lt;/div&gt; &lt;/center&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Armenian students inspire their parents to join Wikipedia|'''Armenia:''' Armenian students inspire their parents to join Wikipedia]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Brazilian Wikimedians interview editor of academic journal ''Wiki Studies''|'''Brazil:''' Brazilian Wikimedians interview editor of academic journal ''Wiki Studies'']]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Cairo University students wrap up their eighth term and start their ninth term on WEP|'''Egypt:''' Cairo University students wrap up their eighth term and start their ninth term on WEP]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Egyptian Wikimedians celebrate eighth WEP conference|'''Egypt:''' Egyptian Wikimedians celebrate eighth WEP conference]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Online wiki training for educators in Greece|'''Greece:''' Online wiki training for educators in Greece]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Outcomes report on a Wikipedia Course “Skills for Producing and Consuming Knowledge”, Tel Aviv University|'''Israel:''' Outcomes report on a Wikipedia Course “Skills for Producing and Consuming Knowledge”, Tel Aviv University]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Wikipedia as a Teaching and Learning Tool in Medical Education at IAMSE Medical Education Conference|'''Israel:''' Wikipedia as a Teaching and Learning Tool in Medical Education at IAMSE Medical Education Conference]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/&quot;Writing a new article is a special experience that feels new every time&quot;|'''Israel:''' &quot;Writing a new article is a special experience that feels new every time&quot;]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Video projects redefine student Wiki work and student community service|'''Mexico:''' Video projects redefine student Wiki work and student community service]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Wiki Workshop at Saint Petersburg Internet Conference 2016 in Russia|'''Russia:''' Wiki Workshop at Saint Petersburg Internet Conference 2016 in Russia]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Swedish National Agency of Education endorses Wikipedia Education Program|'''Sweden:''' Swedish National Agency of Education endorses Wikipedia Education Program]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Psychology students of Uludag University are very proud of contributing Turkish Wikipedia|'''Turkey:''' Psychology students of Uludag University are very proud of contributing Turkish Wikipedia]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/West African schools will test Kiwix, the offline Wikipedia reader|'''West Africa:''' West African schools will test Kiwix, the offline Wikipedia reader]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Programs and Events Dashboard Update|'''Global:''' Programs and Events Dashboard Update]]
* [[Outreach:Education/Newsletter/September 2016/Articles of interest in other publications|'''Global:''' Articles of interest in other publications]]

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt; If this message is not on your home wiki's talk page, [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|update your subscription]]. &lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

We hope you enjoy the newest issue of the Education Newsletter.-- [[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೫೯, ೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=15874487 --&gt;

== This Month in Education: December 2016 ==

&lt;section begin=&quot;education-newsletter&quot;/&gt;&lt;div style=&quot;border: 1px gray solid; padding: 1em; padding-top: 2em; font-family: Times New Roman; font-size:1.15em;&quot;&gt;&lt;hr /&gt;
&lt;div style=&quot;font-size: 1.5em; text-align: center; &quot;&gt;[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016|&lt;font color=&quot;black&quot;&gt;Wikimedia Education Newsletter – Volume 5, Issue 4, December 2016&lt;/font&gt;]]&lt;/div&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; &quot;&gt;[[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016|Headlines]] • [[outreach:Education/Newsletter/December 2016/Highlights|Highlights]] • [[outreach:Education/Newsletter/December 2016/Single|Single page edition]]&lt;/div&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016/Greek_schools_collaborate_to_write_local_history_about_Corfu|'''Greece:''' Greek schools collaborate to write on local history]]
* [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016/It’s a win win project: An interview with Sivan Lerer, a teacher at the Hebrew University of Jerusalem|'''Israel:''' It’s a win win project: An interview with Sivan Lerer, a teacher at the Hebrew University of Jerusalem]]
* [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016/Open Science Fellows Program launched in Germany|'''Germany:''' Open Science Fellows Program launched in Germany]]
* [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016/Students go wikipedian in the Basque Country|'''Basque Country:''' Students go wikipedian in the Basque Country]]
* [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016/Third term of Wikipedia editing at the University of Oslo|'''Norway:''' Third term of Wikipedia editing at the University of Oslo]]
* [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016/First Wiki Club in Macedonia|'''Macedonia:''' First Wiki Club in Macedonia]]
* [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2016/Articles of interest in other publications|'''Global:''' Articles of interest in other publications]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding: 0.5em; text-align: center; font-size: 0.9em;&quot;&gt;
&lt;br&gt;

To get involved with the newsletter, please visit [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|the newsroom]]. To browse past issues, please visit [[outreach:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/Archives|the archives]].
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;education-newsletter&quot;/&gt;

[[outreach:Education/News|Home]] • [[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Education Newsletter|Subscribe]] • [[outreach:Education/Newsletter/Archives|Archives]] • [[outreach:Education/Newsletter/Newsroom|Newsroom]] - The newsletter team ೧೮:೫೧, ೨೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=16170520 --&gt;

== This Month in Education: [February 2017] ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|left]]
&lt;div style=&quot;text-align: left; direction: ltr&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight: bold; color: #006699; font-size:60px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; direction: ltr; margin-left&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight: bold; color: #006699; font-size:20px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px&quot;&gt; Volume 6 | Issue 1 | February 2017&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight: regular; text-align:center; font-size:14px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px&quot;&gt;
This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. Be sure to check out the [[outreach:Education/Newsletter/Feb_2017|full version]], and [[Outreach:Education/Newsletter/Archives|past editions]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[Outreach:Education/News/Team|Join the team!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction: ltr&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block;  background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;
{{anchor|back}} 
In This Issue 
&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


=== ===
{| style=&quot;width: 70%;&quot;
|style=&quot;width: 40%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman| [[#Featured Topic|Featured Topic]] 

|style=&quot;width: 60%; font-size:16px; font-family:times new roman&quot;|

&lt;!-- Enter the title of the articles for this issue  --&gt;

[[Outreach:Education/News/Drafts/newsletter_update|Newsletter update]]

[[Outreach:Education/News/Drafts/time_is_not_an_unlimited_resource|Common Challenges: Time is not an unlimited resource]]


|-
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt; [[#From the Community|From the Community]]&lt;/span&gt;

|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;

[[Outreach:Education/News/Drafts/Medical_students%27_contributions_reach_200_articles_in_an_innovative_elective_course_at_Tel_Aviv_University.| Medical Students' contributions reach 200 articles in innovative elective course at Tel Aviv University]]

[[Outreach:Education/News/Drafts/Wikilesa:_Working_with_university_students_on_human_rights| Wikilesa: working with university students on human rights]] 

[[Outreach:Education/News/Drafts/An_auspicious_beginning_at_university| An auspicious beginning at university in Basque Country]] 

[[Outreach:Education/News/Drafts/The_Wikipedia_Education_Program_kicks_off_in_Finland| The Wikipedia Education Program kicks off in Finland]] 

[[Outreach:Education/News/Drafts/The_Brief_Story_of_Mrgavan_WikiClub| The Brief Story of Mrgavan WikiClub]]

[[Outreach:Education/News/Drafts/Citizen_Science_and_biodiversity_in_school_projects_on_Wikispecies,_Wikidata_and_Wikimedia_Commons| Citizen Science and biodiversity in school projects on Wikispecies, Wikidata and Wikimedia Commons]]


&lt;/span&gt;

|-
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt;[[#From the Education Team|From the Education Team]]&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;

[[Outreach:Education/News/Drafts/ACTC2017| WMF Education Program to be featured at the Asian Conference for Technology in the Classroom]]

[[Outreach:Education/News/Drafts/Opportunities_to_grow_in_Oman|Opportunities to grow in Oman]]

[[Outreach:Education/News/Drafts/hundred_words_campaign|An invitation to participate in the &quot;Hundred Words&quot; campaign!]]

[[Outreach:Education/News/Drafts/Education_Collab_adopts_new_membership_criteria#The_Education_Collab_adopts_new_membership_criteria|Education Collab updates membership criteria]]


&lt;/span&gt;

|-
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt;
[[#In the News|In the News]]&lt;/span&gt;
|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;

[http://www.npr.org/sections/ed/2017/02/22/515244025/what-students-can-learn-by-writing-for-wikipedia|What Students Can Learn By Writing For Wikipedia]

[http://www.businessinsider.com/career-benefits-sharing-knowledge-2017-2| Online communities are supercharging people's careers]

[https://www.linux.com/news/2017/2/using-open-source-empower-students-tanzania| Using open source to empower students in Tanzania]

[https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_Signpost/2017-02-27/Recent_research| Signpost Special Issue: Wikipedia in Education]


&lt;/span&gt;
|}

We hope you enjoy this issue of the Education Newsletter.-- [[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೧೭ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=16360344 --&gt;

== This Month in Education: [March 2017] ==

&lt;div&gt;
&lt;section begin=&quot;education-newsletter&quot;/&gt;&lt;div style=&quot;border: 0.25px gray solid; padding: 1em; padding-top: 2em; font-family: Times New Roman; font-size:1.15em;&quot;&gt;
[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|centre]]
&lt;div style=&quot;text-align: center; direction: ltr&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight: bold; color: #006699; font-size:40px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; direction: ltr; margin-centre&quot;&gt;
&lt;center&gt;
&lt;span style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; color: #006699; font-size:14px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px&quot;&gt; Volume 6 | Issue 2 |March  2017&lt;/span&gt;
&lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight: regular; text-align:center; font-size:14px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px&quot;&gt;
&lt;center&gt;
This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. Be sure to check out the [[outreach:Education/Newsletter/March_2017|full version]], and [[Outreach:Education/Newsletter/Archives|past editions]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[Outreach:Education/News/Team|Join the team!]]&lt;/span&gt;
&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction: ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block;  background:#339966; width:800px;&quot;&gt;
{{anchor|back}} 
In This Issue 
&lt;/center&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;/div&gt;
{| style=&quot;width: 70%;&quot;
|style=&quot;width: 40%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman| [[#Featured Topic|Featured Topic]] 

|style=&quot;width: 60%; font-size:16px; font-family:times new roman&quot;|[[Outreach:Education/News/Drafts/newsletter_update|Newsletter update]]
&lt;hr /&gt;
[[Outreach: Education/Newsletter/March 2017/Overview on Wikipedia Education Program 2016 in Taiwan|Overview on Wikipedia Education Program 2016 in Taiwan]]
&lt;hr /&gt;&lt;/span&gt;
|-
&lt;hr /&gt;
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt; [[#From the Community|From the Community]]&lt;/span&gt;

|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;

[[Outreach:Education/Newsletter/March 2017/High School and Collegiate Students Enhance Waray Wikipedia during Edit-a-thons|High School and Collegiate Students Enhance Waray Wikipedia during Edit-a-thons]]

[[Outreach:Education/Newsletter/March 2017/Approaching History students as pilot of Education program in Iran|Approaching History students as pilot of Education program in Iran]] 

[[Outreach:Education/Newsletter/March 2017/An experience with middle school students in Ankara|An experience with middle school students in Ankara]] 

[[Outreach:Education/Newsletter/March 2017/Wikishtetl: Commemorating Jewish communities that perished in the Holocaust|Wikishtetl: Commemorating Jewish communities that perished in the Holocaust]] 
&lt;/span&gt;
&lt;hr /&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt;[[#From the Education Team|From the Education Team]]&lt;/span&gt;

|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;

[[Outreach:Education/Newsletter/March 2017/UCSF Students Visit WMF Office as they start their Wikipedia editing journey|UCSF Students Visit WMF Office as they start their Wikipedia editing journey]]

[[Outreach:Education/Newsletter/March 2017/Meet the team|Meet the team]]
&lt;/span&gt;
&lt;hr /&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt;
[[#In the News|In the News]]&lt;/span&gt;

|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt; 
[http://lararnastidning.se/fran-dammiga-arkiv-till-artiklar-pa-natet%7C| Från dammiga arkiv till artiklar på nätet]
&lt;/span&gt;
&lt;hr /&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt; If this message is not on your home wiki's talk page, [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|update your subscription]]. &lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

The new issue of the newsletter is out! Thanks to everyone who submitted stories and helped with the publication. We hope you enjoy this issue of the Education Newsletter.-- [[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[User:Saileshpat|Saileshpat]] ([[User talk:Saileshpat|talk]]) 19:07, 1 April 2017 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=16517453 --&gt;

== This Month in Education: [April 2017] ==

&lt;div&gt;
&lt;section begin=&quot;education-newsletter&quot;/&gt;&lt;div style=&quot;border: 0.25px gray solid; padding: 1em; padding-top: 2em; font-family: Times New Roman; font-size:1.15em;&quot;&gt;
[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|centre]]
&lt;div style=&quot;text-align: center; direction: ltr&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight: bold; color: #006699; font-size:40px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; direction: ltr; margin-centre&quot;&gt;
&lt;center&gt;
&lt;span style=&quot;text-align: center; font-weight: bold; color: #006699; font-size:14px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px&quot;&gt; Volume 6 | Issue 3 | April 2017&lt;/span&gt;
&lt;/center&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight: regular; text-align:center; font-size:14px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px&quot;&gt;
&lt;center&gt;
This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. Be sure to check out the [[outreach:Education/Newsletter/March_2017|full version]], and [[Outreach:Education/Newsletter/Archives|past editions]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[Outreach:Education/News/Team|Join the team!]]&lt;/span&gt;
&lt;/center&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction: ltr&quot;&gt;
&lt;center&gt;
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block;  background:#339966; width:800px;&quot;&gt;
{{anchor|back}} 
In This Issue 
&lt;/center&gt;
&lt;hr /&gt;
&lt;/div&gt;
{| style=&quot;width: 70%;&quot;
|style=&quot;width: 40%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman| [[#Featured Topic|Featured Topic]] 
|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;
&lt;hr /&gt;
[[Outreach: Education/Newsletter/April 2017/How responsible should teachers be for student contributions?|How responsible should teachers be for student contributions?]]
&lt;hr /&gt;&lt;/span&gt;
|-
&lt;hr /&gt;
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt; [[#From the Community|From the Community]]&lt;/span&gt;

|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/Cairo and Al-Azhar Universities students wrap up their ninth term and start their tenth term on WEP|Cairo and Al-Azhar Universities students wrap up their ninth term and start their tenth term on WEP]]

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/Glimpse of small language Wikipedia incubation partnership in Taiwan|Glimpse of small language Wikipedia incubation partnership in Taiwan]]

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/Key to recruiting seniors as Wikipedians is long-term work|Key to recruiting seniors as Wikipedians is long-term work]] 

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/Education at WMCON17|Education at WMCON17]] 

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/OER17|OER17]] 

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/Western Armenian WikiCamper promotes Wikiprojects in his school|Western Armenian WikiCamper promotes Wikiprojects in his school]] 

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/Building a global network for Education|Building a global network for Education]] 

&lt;/span&gt;
&lt;hr /&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman&quot;&gt;[[#From the Education Team|From the Education Team]]&lt;/span&gt;

|&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman&quot;&gt;

[[Outreach:Education/Newsletter/April 2017/Mobile Learning Week 2017|Mobile Learning Week 2017]]
&lt;/span&gt;
&lt;/span&gt;
&lt;hr /&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt; If this message is not on your home wiki's talk page, [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|update your subscription]]. 
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

The new issue of the newsletter is out! Thanks to everyone who submitted stories and helped with the publication. We hope you enjoy this issue of the Education Newsletter.-- [[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೧೮, ೧ ಮೇ ೨೦೧೭ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=16627464 --&gt;

== This Month in Education: September 2017 ==

&lt;div style=&quot;border: 0.25px gray solid; padding: 1em; padding-top: 2em; font-family: Times New Roman; font-size:1.15em;&quot;&gt;
[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left]]
&lt;div style=&quot;text-align: left; direction: ltr&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight: bold; color: #006699; font-size:60px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; direction: ltr; margin-left&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight: bold; color: #006699; font-size:20px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px&quot;&gt; Volume 6 | Issue 8 | September 2017&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight: regular; text-align:center; font-size:14px; font-family: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px&quot;&gt;
This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter| subscribe!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction: ltr&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block;  background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;
In This Issue
&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width: 60%;&quot;
| style=&quot;width: 50%; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | Featured Topic
| style=&quot;width: 50%; font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/September 2017/Wikipedia - Here and Now|&quot;Wikipedia – Here and Now&quot;: 40 students in the Summer School &quot;I Can – Here and Now&quot; in Bulgaria heard more about Wikipedia]]
|-
| colspan=&quot;3&quot; | 
----
|-
| style=&quot;font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | From the Community
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/News/September 2017/Klexikon|Klexikon: the German 'childrens' Wikipedia' in Montréal]]

[[outreach:Education/News/September 2017/Wikipedia is now a part of Textbook in Informatics|Wikipedia is now a part of Textbook in Informatics]]

|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೨:೨೪, ೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೭ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17258722 --&gt;

== This Month in Education: October 2017 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 6 | Issue 9 | October 2017 &lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;width:50%; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | Featured Topic
| style=&quot;width:50%; font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/October 2017#Article 1|Your community should discuss to implement the new P&amp;E Dashboard functionalities]]

|-
| style=&quot;font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | From the Community
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/October 2017#Article 2|Wikidata implemented in Wikimedia Serbia Education Programe]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2017#Article 3|Hundred teachers trained in the Republic of Macedonia]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2017#Article 4|Basque Education Program makes a strong start]]

|-
| style=&quot;font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | From the Education Team
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/October 2017#Article 8|WikiConvention Francophone 2017]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2017#Article 9|CEE Meeting 2017]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೨:೦೫, ೨ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17368194 --&gt;

== This Month in Education: November 2017 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 6 | Issue 10 | November 2017&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/November 2017#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 1|Hashemite University continues its strong support of Education program activities]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 2|Wikicontest for high school students]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 3|Exploring Wikiversity to create a MOOC]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 4|Wikidata in the Classroom at the University of Edinburgh]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 5|How we defined what secondary education students need]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 6|Wikipedia Education Program in Bangkok,Thailand]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 7|Shaken but not deterred]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 8|Wikipedia workshop against human trafficking in Serbia]]

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 9|The WikiChallenge Ecoles d'Afrique kicks in 4 francophones African countries]]


|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/November 2017#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 10|A Proposal for Education Team endorsement criteria]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/November 2017#In the News|In the News]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; | 
[[outreach:Education/Newsletter/November 2017#Article 11|Student perceptions of writing with Wikipedia in Australian higher education]]
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೭:೨೩, ೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17496082 --&gt;

== This Month in Education: December 2017 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 6 | Issue 11 | December 2017&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/December 2017#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 2|Wikimedia Serbia has established cooperation with three new faculties within the Education Program]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 3|Updates to Programs &amp; Events Dashboard]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 4|Wiki Camp Berovo 2017]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 5|WM User Group Greece organises Wikipedia e-School for Educators]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 6|Corfupedia records local history and inspires similar projects]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 7|Wikipedia learning lab at TUMO Stepanakert]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 8|Wikimedia CH experiments a Wikipedia's treasure hunt during &quot;Media in Piazza&quot;]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/December 2017#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 9|Creating digitally minded educators at BETT 2017]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/December 2017#In the News|In the News]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; | 
[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 10|Things My Professor Never Told Me About Wikipedia]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 11|&quot;Academia and Wikipedia: Critical Perspectives in Education and Research&quot; Conference in Ireland]]

[[outreach:Education/Newsletter/December 2017#Article 12|Science is shaped by Wikipedia]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೯:೩೧, ೫ ಜನವರಿ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17597557 --&gt;

== This Month in Education: January 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 7 | Issue 1 | January 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;

{{anchor|back}}
&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;width:50%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Featured Topic|Featured Topic]]
| style=&quot;width:50%; font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
&lt;!-- Enter the title of the articles for this issue  --&gt;

[[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Article 1|Bertsomate: using Basque oral poetry to illustrate math concepts]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/January 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Article 2|Wikimedia Serbia celebrated 10 years from the first article written within the Education Program]]

[[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Article 3|WikiChallenge Ecoles d'Afrique update]]

[[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Article 4|The first Swedish Master's in Digital Humanities partners with Wikimedia Sverige]]

[[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Article 5|How we use PetScan to improve partnership with lecturers and professors]]


|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/January 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Article 6|The Education Survey Report is out!]]

[[outreach:Education/Newsletter/January 2018#Article 7|Education Extension scheduled shutdown]]
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೮:೪೨, ೧ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17696217 --&gt;

== This Month in Education: February 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 7 | Issue 2 | February 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/February 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 2|WikiProject Engineering Workshop at IIUC,Chittagong]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 3|What did we learn from Wikibridges MOOC?]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 4|Wikimedia Serbia launched Wiki scholar project]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 5|Wiki Club in Ohrid, Macedonia]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 6|Karvachar’s WikiClub: When getting knowledge is cool]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 7|More than 30 new courses launched in the University of the Basque Country]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 8|Review meeting on Christ Wikipedia Education Program]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 9|The Multidisciplinary Choices of High School Students: The Arabic Education Program; Wikimedia Israel]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/February 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 10|The Education Extension is being deprecated (second call)]]

[[outreach:Education/Newsletter/February 2018#Article 11|The 2017 survey report live presentation is available for viewing]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೮:೫೨, ೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17757914 --&gt;

== This Month in Education: March 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 7 | Issue 3 | March 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;width:50%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Featured Topic|Featured Topic]]
| style=&quot;width:50%; font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 1|Education Programs Itinerary]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/March 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 2|Animated science educational videos in Basque for secondary school student]]

[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 3|Beirut WikiClub: Wikijourney that has enriched our experiences]]

[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 4|Students of the Faculty of Biology in Belgrade edit Wikipedia for the first time]]

[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 5|The role of Wikipedia in education - Examples from the Wiki Education Foundation]]

[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 6|Multilingual resource for Open education projects]]

[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 7|Wikipedia: examples of curricular integration in Portugal]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/March 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 8|Resources and Tips to engage with Educators]]

[[outreach:Education/Newsletter/March 2018#Article 9|Education Session at WMCON 2018]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೦:೩೩, ೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17882222 --&gt;

== This Month in Education: April 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 7 | Issue 4 | April 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;width:50%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Featured Topic|Featured Topic]]
| style=&quot;width:50%; font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 1|Wikimedia at the Open Educational Resources Conference 2018]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/April 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 2|Global perspectives from Western Norway]]

[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 3|Togh's WikiClub: Wikipedia is the 8th wonder of the world!]]

[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 4|Aboriginal Volunteers in Taiwan Shared Experience about Incubating Minority Language Wikipedia in Education Magazine]]

[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 5|Workshops with Wiki Clubs members in the Republic of Macedonia]]

[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 6|Celebrating Book's Day in the University of the Basque Country: is Wikipedia the largest Basque language book?]]

[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 7|Txikipedia is born and you'll love it]]

[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 8|Students Write Wiktionary]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/April 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |


[[outreach:Education/Newsletter/April 2018#Article 9|Presenting the Wikipedia Education Program at the Open Education Global Conference]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೭:೩೩, ೪ ಮೇ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=17992472 --&gt;

== This Month in Education: May 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 4 | Issue 5 | May 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;


&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/May 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/May 2018#Article 2|Creating and reusing OERs for a Wikiversity science journalism course from Brazil]]

[[outreach:Education/Newsletter/May 2018#Article 3|Inauguration Ceremony of Sri Jayewardenepura University Wiki Club]]

[[outreach:Education/Newsletter/May 2018#Article 4|Wiki Education publishes evaluation of Fellows pilot]]

[[outreach:Education/Newsletter/May 2018#Article 5|The first students of Russia with diplomas of Wikimedia and Petrozavodsk State University]]

[[outreach:Education/Newsletter/May 2018#Article 6|Selet WikiSchool]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/May 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/May 2018#Article 8|A lofty vision for the Education Team]]

[[outreach:Education/Newsletter/May 2018#Article 9|UNESCO Mobile Learning Week 2018, Digital Skills for Life and Work]]
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೨೧:೪೪, ೪ ಜೂನ್ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter&amp;oldid=18071070 --&gt;

== This Month in Education: June 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 4 | Issue 6 | June 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;width:50%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Featured Topic|Featured Topic]]
| style=&quot;width:50%; font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 1|Academia and Wikipedia: the first Irish conference on Wikipedia in education]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/June 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 2|Ashesi Wiki Club: Charting the cause for Wikipedia Education Program in West Africa]]

[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 3|Wikimedia Serbia has received a new accreditation for the Accredited seminars for teachers]]

[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 4|Côte d'Ivoire: Wikipedia Classes 2018 are officially up and running]]

[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 5|Basque secondary students have now better coverage for main topics thanks to the Education Program]]

[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 6|What lecturers think about their first experience in the Basque Education Program]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/June 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 7|Education Extension scheduled deprecation]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/June 2018#In the News|In the News]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; | 
[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 8|Wikipedia calls for participation to boost content from the continent]]

[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 9|Wikipedia in the History Classroom]]

[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 10|Wikipedia as a Pedagogical Tool Complicating Writing in the Technical Writing Classroom]]

[[outreach:Education/Newsletter/June 2018#Article 11|When the World Helps Teach Your Class: Using Wikipedia to Teach Controversial Issues]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೬:೦೩, ೩೦ ಜೂನ್ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18158878 --&gt;

== This Month in Education: July 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 4 | Issue 7 | July 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;


{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;width:50%; color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/July 2018#Featured Topic|Featured Topic]]
| style=&quot;width:50%; font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/July 2018#Article 1|Wikipedia+Education Conference 2019: Community Engagement Survey]]


|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/July 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/July 2018#Article 2|Young wikipedian: At WikiClub you get knowledge on your own will]]

[[outreach:Education/Newsletter/July 2018#Article 3|Wikipedia in schools project at the &quot;New Technologies in Education&quot; Conference]]

[[outreach:Education/Newsletter/July 2018#Article 4|Basque Education Program: 2017-2018 school year report]]


|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/July 2018#In the News|In the News]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; | 
[[outreach:Education/Newsletter/July 2018#Article 10|UNESCO ICT in Education Prize call for nominations opens]]

[[outreach:Education/Newsletter/July 2018#Article 11|An educator's overview of Wikimedia (in short videos format)]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೬:೩೨, ೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18263925 --&gt;

== This Month in Education: August 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 4 | Issue 8 | August 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;

&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/August 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/August 2018#Article 2|The reconnection of Wikimedia Projects in Brazil]]

[[outreach:Education/Newsletter/August 2018#Article 3|Christ (DU) students enrolls for 3rd Wikipedia certificate course]]

[[outreach:Education/Newsletter/August 2018#Article 4|Educational wiki-master-classes at International &quot;Selet&quot; forum]]

[[outreach:Education/Newsletter/August 2018#Article 5|54 students help enrich the digital Arabic content]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/August 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/August 2018#Article 6|Mapping education in the Wikimedia Movement]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೩:೧೨, ೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18288215 --&gt;

== This Month in Education: September 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 4 | Issue 9 | September 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;


&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/September 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 1|Edu Wiki Camp 2018: New Knowledge for New Generation]]

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 2|Education loves Monuments: A Brazilian Tale]]

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 3|“I have always liked literature, now I like it even more thanks to Wikipedia”. Literature is in the air of WikiClubs․]]

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 4|History of Wikipedia Education programme at Christ (Deemed to be University)]]

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 5|Preparation for the autumn educational session of Selet WikiSchool is started]]

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 6|Wiki Camp Doyran 2018]]

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 7|Wikicamp Czech Republic 2018]]

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 8|Wikipedia offline in rural areas of Colombia]]

|-
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/September 2018#From the Education Team|From the Education Team]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |

[[outreach:Education/Newsletter/September 2018#Article 9|Presentation on mapping education in the Wikimedia Movement]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೧:೧೪, ೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18394865 --&gt;

== This Month in Education: November 2018 ==

[[File:Wikipedia Education Globe 2.pdf|frameless|left|150px|Wikipedia Education globe]]
&lt;div style=&quot;text-align:left; direction:ltr;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:60px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center; direction:ltr; margin-left;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#006699; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:900px;&quot;&gt; Volume 4 | Issue 10 | October 2018&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:regular; text-align:center; font-size:14px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; display:block; width:1000px;&quot;&gt;This monthly newsletter showcases the Wikipedia Education Program. It focuses on sharing: your ideas, stories, success and challenges. You can see past editions [[outreach:Education/Newsletter/Archives|here]]. You can also volunteer to help publish the newsletter. [[outreach:Education/News/Team|Join the team!]] Finally, don't forget to [[m:Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Education_Newsletter|subscribe!]]&lt;/span&gt;


&lt;div style=text-align:center; direction:ltr;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:white; font-size:24px; font-family:times new roman; display:block; background:#339966; width:1000px;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{| style=&quot;width:60%;&quot;
| style=&quot;color:#990000; font-size:20px; font-family:times new roman;&quot; | [[outreach:Education/Newsletter/October 2018#From the Community|From the Community]]
| style=&quot;font-size:16px; font-family:times new roman;&quot; |
[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 1|A new academic course featuring Wikidata at Tel Aviv University]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 2|How we included Wikipedia edition into a whole University department curriculum]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 3|Meet the first board of the UG Wikipedia &amp; Education]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 4|The education program has kicked off as the new academic year starts]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 5|The education program has kicked off as the new academic year starts in Albania]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 6|The first Wikimedia+Education conference will happen on April 5-7 at Donostia-Saint Sebastian]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 7|Using ORES to assign articles in Basque education program]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 8|What to write for Wikipedia about? Monuments!]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 9|Wikifridays: editing Wikipedia in the university]]

[[outreach:Education/Newsletter/October 2018#Article 10|Writing articles on Wikipedia is our way of leaving legacy to the next generations]]

|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೫:೫೫, ೧೨ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18504430 --&gt;

== This Month in Education: November 2018 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em; direction:ltr;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 4 &amp;bull; Issue 10 &amp;bull; October 2018&lt;/span&gt;

------

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/November 2018|Contents]] &amp;bull; [[outreach:Education/Newsletter/November 2018/Single page|Single page view]] &amp;bull; [[:m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

-------
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[:outreach:Education/News/November 2018/WikiEducation - Report from Wikimedians of Albanian Language UG |WikiEducation - Report from Wikimedians of Albanian Language UG]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/Wikipedia Education Program in ICETC 2018 , Japan |Wikipedia Education Program in ICETC 2018, Japan]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/Wikipedia has become the inseparable part of my daily life |Wikipedia has become the inseparable part of my daily life]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/Wikipedia is a world in which anyone of us has his own place |Wikipedia is a world in which anyone of us has his own place]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/Wiki conference for teachers in Ohrid |Wiki conference for teachers in Ohrid]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/Our baby is 3! |Our baby is 3!]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/highlighting work of Sailesh Patnaik |Highlighting work of Sailesh Patnaik]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/Important updates from Wikimedia Education Team |Important updates from Wikimedia Education Team]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/Welcome Melissa to the Education Team |Welcome Melissa to the Education Team]]
*[[:outreach:Education/News/November 2018/What has the education team been up to? Year end review and updates! |What has the education team been up to? Year end review and updates! ]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೮:೧೮, ೩೦ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18673623 --&gt;

== This Month in Education: January 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;bull; Issue 1 &amp;bull; January 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/January 2019|Contents]] &amp;bull; [[outreach:Education/Newsletter/January 2019/Headlines|Headlines]] &amp;bull; [[:m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Registration for Wikimedia+Education Conference is open|Registration for Wikimedia+Education Conference is open]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Collaboration with Yerevan State University of Languages and Social Sciences after V. Brusov|Collaboration with Yerevan State University of Languages and Social Sciences after V. Brusov]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Meet the first Programs &amp; Events Dashboard sysops|Meet the first Programs &amp; Events Dashboard sysops]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/More than a hundred students gathered in Ecuador to edit Wikipedia|More than a hundred students gathered in Ecuador to edit Wikipedia]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Selet WikiSchool continues to teach young Tatar language Wikipedians|Selet WikiSchool continues to teach young Tatar language Wikipedians]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/The WikiClub contributes to the development of our human qualities |The WikiClub contributes to the development of our human qualities]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Third prize for Wikipedia in schools project|Third prize for Wikipedia in schools project]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/We've updated the design of Education space!|We've updated the design of Education space!]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/WikiChallenge Ecoles d'Afrique 2019|The WikiChallenge Ecoles d'Afrique is back]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Wiki Advanced Training at VVIT|Wiki Advanced Training at VVIT]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/WikiEducation in Albania from WoALUG|Creating our first WikiClub]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/WikiClubs participate in edit-a-thon of cartoons|WikiClubs participate in edit-a-thon of cartoons]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Wikimedia and Education in Portugal: Where are we now|Wikimedia and Education in Portugal: Where are we now]]
*[[:outreach:Education/News/January 2019/Wikimedia Israel: “Wikipedia Ambassadors” program for Arabic-speaking schools is launched|Wikimedia Israel: “Wikipedia Ambassadors” program for Arabic-speaking schools is launched]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೪:೪೧, ೨೯ ಜನವರಿ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18816770 --&gt;

== This Month in Education: February 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 2 &amp;#x2022; February 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/February 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/February 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Wikimedia User Group Nigeria in Collaboration with AfroCrowd Celebrate Black Month History with a 2Day Editathon|Wikimedia User Group Nigeria in Collaboration with AfroCrowd Celebrate Black Month History with a 2Day Editathon]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Wikimedia+Education Programme announced|Wikimedia+Education Programme announced]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Wikipedia in Education, Uruguay|Wikipedia in Education, Uruguay]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Oslo Metropolitan University hires “Wikipedia-assistants”|Oslo Metropolitan University hires “Wikipedia-assistants”]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Basque Education Program: 2018 in review|Basque Education Program: 2018 in review]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Wikimedia Israel introduces Wikidata to Education|Wikimedia Israel introduces Wikidata to Education]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Wikimedia Serbia made tutorials in Serbian language on editing Wikipedia|Wikimedia Serbia made tutorials in Serbian language on editing Wikipedia]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Seminar on wikis in education|Seminar on wikis in education]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Wikimedia, Tourism and Education: Launching project ISAL|Wikimedia, Tourism and Education: Launching project ISAL]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/The Swiss Lab: Wikipedia as a game|The Swiss Lab: Wikipedia as a game]]
* [[:outreach:Education/News/February 2019/Meet Hungary|Meet Hungary]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೭:೫೨, ೨೭ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18903920 --&gt;

== This Month in Education: March 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 3 &amp;#x2022; March 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/March 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/March 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[:outreach:Education/News/March 2019/Wikimedia at MLW2019|Wikimedia at UNESCO Mobile Learning Week 2019]]
* [[:outreach:Education/News/March 2019/Wiki Education publishes evaluation on how to get subject matter experts to edit|Wiki Education publishes evaluation on how to get subject matter experts to edit]]
* [[:outreach:Education/News/March 2019/WikiGap brings editors to close WikiGap|WikiGap brings editors to close WikiGap and open Wiki Pathshala]]
* [[:outreach:Education/News/March 2019/Education Mapping exercise is open for public review|Education Mapping exercise is open for public review]]
* [[:outreach:Education/News/March 2019/Wikimedia movement projects and activities presented at EDU RUSSIA 2019 forum|Wikimedia movement projects and activities presented at EDU RUSSIA 2019 forum]]
* [[:outreach:Education/News/March 2019/“Edit-a-thons give us opportunity to distract from common interests” The club members write articles about New Year|“Edit-a-thons give us opportunity to distract from common interests” The club members write articles about New Year]]
* [[:outreach:Education/News/March 2019/WikiClub as a non-formal educational centre in rural communities|WikiClub as a non-formal educational centre in rural communities]]
* [[:outreach:Education/News/March 2019/Mini-MWT at VVIT (Feb 2019)|Mini MediaWiki Training at VVIT]]&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೬:೩೧, ೨೮ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18959709 --&gt;

== Bring your idea for Wikimedia in Education to life! Launch of the Wikimedia Education Greenhouse ==

{|border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;10&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;background:transparent;font-size:1.0em;line-height:normal&quot;
|-valign=&quot;top&quot;
|style=&quot;{{pre style}};width:100%&quot;|
'''&lt;center&gt;Apply for Education Greenhouse&lt;/center&gt;'''&lt;br&gt;&lt;br&gt;  

[[File:Wikimedia Education Greenhouse logo button.svg|frameless|left|120px]]
Are you passionate about open education? Do you have an idea to apply Wikimedia projects to an education initiative but don’t know where to start? Join the the Wikimedia &amp; Education Greenhouse! It is an immersive co-learning experience that lasts 9 months and will equip you with the skills, knowledge and support you need to bring your ideas to life. You can apply as a team or as an individual, by May 12th. Find out more &lt;big&gt; [[:outreach:Education/Greenhouse|Education Greenhouse]].&lt;/big&gt; For more information reachout to mguadalupe{{@}}wikimedia.org
|} —[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೧೬, ೫ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೯ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=18981257 --&gt;

== This Month in Education: April 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 4 &amp;#x2022; April 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/April 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/April 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[:outreach:Education/News/April 2019/Launch of the Wikimedia &amp; Education Greenhouse!|Launch of the Wikimedia &amp; Education Greenhouse!]]
* [[:outreach:Education/News/April 2019/Wikipedia Student Scholar|Wikipedia Student Scholar]]
* [[:outreach:Education/News/April 2019/Wikimedia Commons: a highly hostile place for multimedia students contributions|Wikimedia Commons: a highly hostile place for multimedia students contributions]]
* [[:outreach:Education/News/April 2019/Wikimedia+Education Conference highlights|Wikimedia+Education Conference highlights]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೧:೨೭, ೨೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19034809 --&gt;

== This Month in Education: May 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 5 &amp;#x2022; May 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[Outreach:Education/Newsletter/May 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[Outreach:Education/Newsletter/May 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Education in Wales|Education in Wales]]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Wikimedia &amp; Education Greenhouse: Applications closed!|Wikimedia &amp; Education Greenhouse: Applications closed!]]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Meet Germany|Wiki Camp 'Meet Germany']]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Seniors also count!|Seniors also count!]]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Mandatory internship at Wikimedia Armenia|Mandatory internship at Wikimedia Armenia]]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Wikimedia Experience Survey by VVIT WikiConnect|Wikimedia Experience Survey by VVIT WikiConnect]]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/OFWA Wikipedia Education Highlights April 2019|OFWA Wikipedia Education Highlights April 2019]]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Wikimedia Education at &quot;Wikicamp Chattogram 2019&quot;|Wikimedia Education at &quot;Wikicamp Chattogram 2019&quot;]]
*[[:Outreach:Education/News/May 2019/Edit a thon about flora and fauna to celebrate the earth day|Edit a thon about flora and fauna to celebrate the earth day]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೭:೧೬, ೨೯ ಮೇ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19113682 --&gt;

== This Month in Education: June 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 6 &amp;#x2022; June 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/June 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/June 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[outreach:Education/News/June 2019/The introduction of the Wikipedia into the educational program has expanded|The introduction of the Wikipedia into the educational program has expanded]]
*[[outreach:Education/News/June 2019/Welcome Vasanthi|Welcome Vasanthi to the Education Team!]]
*[[outreach:Education/News/June 2019/Wikimedia Education SAARC Conference happening in India|Wikimedia Education SAARC Conference happening in India]]
*[[outreach:Education/News/June 2019/&quot;Won't somebody please think of the children?&quot;|&quot;Won't somebody please think of the children?&quot;]]
*[[outreach:Education/News/June 2019/The first Annual Report of VVIT WikiConnect|The first Annual Report of VVIT WikiConnect]]
*[[outreach:Education/News/June 2019/An effective collaboration of WikiClubs and schools|An effective collaboration of WikiClubs and schools]]
*[[outreach:Education/News/June 2019/Wikiclassroom: New way for students' inspiration|Wikiclassroom: New way for students' inspiration]]
*[[outreach:Education/News/June 2019/Wikipedia as a classroom activity kicks off in Kosovo|Wikipedia as a classroom activity kicks off in Kosovo]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೭:೪೦, ೬ ಜುಲೈ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19174995 --&gt;

== This Month in Education: July 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 7 &amp;#x2022; July 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/July 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/July 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[:outreach:Education/News/July 2019/First WikiEducation gathering in Mexico|First WikiEducation gathering in Mexico]]
*[[:outreach:Education/News/July 2019/SEABA school in India has hired a Wikimedian to teach Wikimedia project in their school.|SEABA school in India has hired a Wikimedian to teach Wikimedia project in their school.]]
*[[:outreach:Education/News/July 2019/Selet WikiSchool: results of first half of 2019|Selet WikiSchool: results of first half of 2019]]
*[[:outreach:Education/News/July 2019/Students Use Archival Documents in a Competition, WMIL|Students Use Archival Documents in a Competition, WMIL]]
*[[:outreach:Education/News/July 2019/Stepanakert WikiClub: Meeting with the Speaker of the Artsakh Parliament - Ashot Ghoulian|Stepanakert WikiClub: Meeting with the Speaker of the Artsakh Parliament - Ashot Ghoulian]]

*[[:outreach:Education/News/July 2019/Collaboration with American University of Armenia|Collaboration with American University of Armenia]]
*[[:outreach:Education/News/July 2019/Finalizing the Collaboration with Armenian Education Foundation|Finalizing the Collaboration with Armenian Education Foundation]]
*[[:outreach:Education/News/July 2019/Wikimedia Education SAARC Conference Journey|Wikimedia Education SAARC Conference Journey]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೯:೫೩, ೩೦ ಜುಲೈ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19221452 --&gt;

== This Month in Education: August 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 8 &amp;#x2022; August 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/August 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/August 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/August 2019/Summer WikiCamp for secondary school students 2019 in Armenia|Summer WikiCamp for secondary school students 2019 in Armenia]]
* [[outreach:Education/News/August 2019/Together, we can create an environment that promotes Quality Education|Together, we can create an environment that promotes Quality Education]]
* [[outreach:Education/News/August 2019/International Days and pop culture motivate primary and secondary education students to write on Wikipedia and Wikidata|International Days and pop culture motivate primary and secondary education students to write on Wikipedia and Wikidata]]
* [[outreach:Education/News/August 2019/Quality learning and recruiting students at Edu Wiki camp|Quality learning and recruiting students at Edu Wiki camp]]
* [[outreach:Education/News/August 2019/We spend such wonderful days in WikiCamps that noone wants to return home|We spend such wonderful days in WikiCamps that noone wants to return home]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೧:೦೦, ೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19308048 --&gt;

== This Month in Education: September 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 9 &amp;#x2022; September 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/September 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/September 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Learning history by expanding articles about novels|Learning history by expanding articles about novels]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Organizing the Education space at Wikimania 2019 - A conversation with Shani Evenstein|Organizing the Education space at Wikimania 2019 - A conversation with Shani Evenstein]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Wiki Goes to School is back in three cities in Indonesia|Wiki Goes to School is back in three cities in Indonesia]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Wikipedia workshop at the Summer IT School for Teachers|Wikipedia workshop at the Summer IT School for Teachers]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/WikiChallenge Ecoles d'Afrique 2019 is over|WikiChallenge Ecoles d'Afrique 2019 is over]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Wikipedia Education Program launched in Bangladesh|Wikipedia Education Program held at Netrokona Government College, Bangladesh]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Stepanakert WikiClub turns 4!|Stepanakert WikiClub turns 4!]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Wikimedia Indonesia trained the trainers through WikiPelatih 2019|Wikimedia Indonesia trained the trainers through WikiPelatih 2019]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/Students learning Wikipedia editing by attending Wikicamp at Nabran|Students learning Wikipedia editing by attending Wikicamp at Nabran]]
*[[:outreach:Education/News/September 2019/What is happening at Wikimedia Space?|What is happening at Wikimedia Space?]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೯:೩೪, ೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19418815 --&gt;

== This Month in Education: October 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 10 &amp;#x2022; October 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/October 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/October 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[outreach:Education/News/October 2019/Wikimedia Chile launched its new online course for school teachers|Wikimedia Chile launched its new online course for school teachers]]
*[[outreach:Education/News/October 2019/Wikimedia Norway is developing an education program for Sámi students and universities teaching Sámi subjects|Wikimedia Norway is developing an education program for Sámi students and universities teaching Sámi subjects]]
*[[outreach:Education/News/October 2019/Teachers Association of the Republic of Indonesia (PGRI) Keeps Improving Teachers’ Digital Literacy Through the Use of Wikipedia|Teachers Association of the Republic of Indonesia (PGRI) Keeps Improving Teachers’ Digital Literacy Through the Use of Wikipedia]]
*[[outreach:Education/News/October 2019/Lectures on Wikipedia at the the University of Warsaw|Lectures on Wikipedia at the the University of Warsaw]]

*[[outreach:Education/News/October 2019/Wikicamp in Armenia through the Eyes of Foreigners| Wikicamp in Armenia through the Eyes of Foreigners]]
*[[outreach:Education/News/October 2019/New Wiki Education evaluation report of Wikidata courses published|New Wiki Education evaluation report of Wikidata courses published courses.]]
*[[outreach:Education/News/October 2019/Youth Salon by VVIT WikiConnect along with Wikipedia &amp; Education user group|Wikimedia 2030 Strategoy Youth Salon by VVIT WikiConnect]]
*[[outreach:Education/News/October 2019/Wikimedia &amp; Education Greenhouse – Highlights from the first unit of the online course|Wikimedia &amp; Education Greenhouse – Highlights from the first unit of the online courses.]]
*[[outreach:Education/News/September 2019/What is happening at Wikimedia Space?|What is happening at Wikimedia Space?]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೮:೩೦, ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19436525 --&gt;

== This Month in Education: November 2019 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 8 &amp;#x2022; Issue 11 &amp;#x2022; November 2019&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/October 2019|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/October 2019/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
*[[:outreach:Education/News/November 2019/GOES for Ghana|Wikimedians aim to make a difference in the lives of students in Ghana with support from the Wikimedia &amp; Education Greenhouse]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/The Third &quot;Editatón WikiUNAM&quot;|The Third &quot;Editatón WikiUNAM&quot;]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/Spreading Free Knowledge in the Land of Minangkabau|Spreading Free Knowledge in the Land of Minangkabau]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/What can we learn from the Open Education movement about attaining educational SDG in the digital age?|What can we learn from the Open Education movement about attaining educational SDG in the digital age?]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/We are highlighting the work User:Ixocactus for his contributions in Wikimedia &amp; Education‎| We are highlighting the work of User:Ixocactus this month‎]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/“Olympic sports through history” on Serbian Wikipedia|“Olympic sports through history” on Serbian Wikipedia courses.]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/Workshops with Wiki Club members|Workshops with Wiki Club members]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/&quot;Learning about other Culture&quot; SEABA School, Lehragaga|&quot;Learning about other Culture&quot; SEABA School, Lehragaga.]]
*[[:outreach:Education/News/November 2019/What is happening at Wikimedia Space?|What is happening at Wikimedia Space?]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೩:೧೫, ೨೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19589002 --&gt;

== This Month in Education: January 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 &amp;bull; Issue 1 &amp;bull; January 2020&lt;/span&gt;

----

&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/January 2019|Contents]] &amp;bull; [[outreach:Education/Newsletter/January 2019/Headlines|Headlines]] &amp;bull; [[:m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;

----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Featured education community member of January 2020|Meet this month's featured Wikimedia &amp; Education community member: User:Parvathisri]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Alva's college collaboration|Alva's college collaboration]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/EtnoWiki strikes again!|EtnoWiki strikes again in Poland!]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Internship program: Engaging New Volunteers to Join the Community|Internship program: Engaging New Volunteers to Join the Community]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Joint translations as language studying tool in Karvachar’s Wikiclub|Joint translations as language studying tool in Karvachar’s Wikiclub]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Selet WikiSchool introduces Wikinews and other Wikimedia projects|Selet WikiSchool introduces Wikinews and other Wikimedia projects]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Training of Trainers for Teachers in South Sulawesi Was Organized For the First Time|Training of Trainers for Teachers in South Sulawesi Was Organized For the First Time]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Twenty video tutorials in Serbian language on editing Wikipedia|Twenty video tutorials in Serbian language on editing Wikipedia]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Updates from Wikimedia Education database edit-a-thon|Updates from Wikimedia Education database edit-a-thon]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Wiki Club Ohrid grows|Wiki Club Ohrid grows]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Wiki Masuk Sekolah (Wiki Goes to School) Involved the Students in Producing and Sharing Knowledge Through Wikipedia|Wiki Masuk Sekolah (Wiki Goes to School) Involved the Students in Producing and Sharing Knowledge Through Wikipedia]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Wikiclassroom as a New Means of Gaining Knowledge|Wikiclassroom as a New Means of Gaining Knowledge]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/Wikimedia &amp; Education Greenhouse – Highlights from the second unit of the online course|Wikimedia &amp; Education Greenhouse – Highlights from the second unit of the online course]]
* [[:outreach:Education/News/January 2020/WoALUG collaboration with educational institution BONEVET in Prishtina|WoALUG collaboration with educational institution BONEVET in Prishtina]]

&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೭:೨೬, ೩ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19722205 --&gt;

== This Month in Education: February 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 &amp;#x2022; Issue 1 &amp;#x2022; February 2020&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/February 2020|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/February 2020/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[:outreach:Education/News/February 2020/Featured education community member of February 2020|Featured education community member of February 2020]]
* [[:outreach:Education/News/February 2020/Wikipedia in Mayan Language|Wikipedia in Mayan Language]]
* [[:outreach:Education/News/February 2020/Open Education Week - events with Wikimedia Poland|Open Education Week - events with Wikimedia Poland]]
* [[:outreach:Education/News/February 2020/Youngest wikimedians ever editing Txikipedia|Youngest wikimedians ever editing Txikipedia]]
* [[:outreach:Education/News/February 2020/Fashion and digital citizenship at Bath Spa University|Fashion and digital citizenship at Bath Spa University]]
* [[:outreach:Education/News/February 2020/WoALUG and REC Albania continue their collaboration in Wikimedia Education|WoALUG and REC Albania continue their collaboration in Wikimedia Education]]
* [[:outreach:Education/News/February 2020/Respati Project|Respati Project]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೨೨:೦೬, ೩ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19845865 --&gt;

== This Month in Education: March 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 &amp;#x2022; Issue 3 &amp;#x2022; March 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/March 2020|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/March 2020/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/March 2020/An Update on Wikimedia Indonesia’s Education Program|An Update on Wikimedia Indonesia’s Education Program]]
* [[outreach:Education/News/March 2020/Education Program in CUC Sur, Jalisco, México|Education Program in CUC Sur, Jalisco, México]]
* [[outreach:Education/News/March 2020/Featured education community member of March 2020|Meet this month's featured Wikimedia &amp; Education community member: Amber Berson]]
* [[outreach:Education/News/March 2020/Enhancing Armenian Wikipedia with professional articles|Enhancing Armenian Wikipedia with professional articles]]
* [[outreach:Education/News/March 2020/How collaborations and perseverance contributed to an especially impactful educational project|How collaborations and perseverance contributed to an especially impactful educational project]]
* [[outreach:Education/News/March 2020/Wikimedia Argentina carried out the first training program in education and Human Rights for the Wikimedia Movement|Wikimedia Argentina carried out the first training program in education and Human Rights for the Wikimedia Movement]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೫:೩೦, ೩೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=19864438 --&gt;

== This Month in Education: April 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 &amp;#x2022; Issue 4 &amp;#x2022; April 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/April 2020|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/April 2020/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/April 2020/ Wikipedia Reveals New Sides of Translation|Wikipedia Reveals New Sides of Translation]]
* [[outreach:Education/News/April 2020/Education Webinars organized by Wikimedia México|Education Webinars organized by Wikimedia México]]
* [[outreach:Education/News/April 2020/Fact checking tool with library under cc-license|Fact checking tool with library under cc-license]]
* [[outreach:Education/News/April 2020/Fast help for schools: An interactive platform for Open Educational Resources|Fast help for schools: An interactive platform for Open Educational Resources]]
* [[outreach:Education/News/April 2020/Featured education community member of April 2020|Meet this month's featured Wikimedia &amp; Education community member]]
* [[outreach:Education/News/April 2020/Wiki Club Ashesi Welcomes Onboard a New Patron|Wiki Club Ashesi Welcomes Onboard a New Patron]]
* [[outreach:Education/News/April 2020/Wiki-school project with Wikimedia Poland|Wiki-school. A new program for teachers in Poland]]
* [[outreach:Education/News/April 2020/Wikimedia Serbia was organized action on improving students assignments on Wikipedia|Wikimedia Serbia was organized action on improving students assignments on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೦:೪೫, ೫ ಮೇ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20024483 --&gt;

== This Month in Education: May 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 &amp;#x2022; Issue 5 &amp;#x2022; May 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/May 2020|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/May 2020/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/May 2020/EduWiki challenge México by Wikimedia México|EduWiki challenge México by Wikimedia México]]
* [[outreach:Education/News/May 2020/Featured education community member of May 2020|Featured education community member of May 2020]]
* [[outreach:Education/News/May 2020/Sharing Wikimedia Education Projects in the Philippines|Sharing Wikimedia Education Projects in the Philippines]]
* [[outreach:Education/News/May 2020/Turkish professors are giving Wikipedia assignments during Covid-19 days|Turkish professors are giving Wikipedia assignments during Covid-19 days]]
* [[outreach:Education/News/May 2020/Wikidata introduced in Faculty of Economics, University of Belgrade|Wikidata introduced in Faculty of Economics, University of Belgrade]]
* [[outreach:Education/News/May 2020/Wikipedia as career counseling tool for teenagers|Wikipedia as career counseling tool for teenagers]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೬:೩೯, ೧೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20130275 --&gt;

== This Month in Education: June 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 &amp;#x2022; Issue 6 &amp;#x2022; June 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/June 2020|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/June 2020/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/June 2020/Understanding Wikimedia Affiliates Evaluation in Education Report|Understanding Wikimedia Affiliates Evaluation in Education Report]]
* [[outreach:Education/News/June 2020/Understanding Wikimedia Community as Research Fellows|Understanding Wikimedia Community as Research Fellows]]
* [[outreach:Education/News/June 2020/Participants of Wiki/Ponder online workshop in Kosovo edit Wikipedia|Participants of Wiki/Ponder online workshop in Kosovo edit Wikipedia]]
* [[outreach:Education/News/June 2020/Wikimedia &amp; Education Greenhouse – Celebrating the final unit of the online course!|Wikimedia &amp; Education Greenhouse – Celebrating the final unit of the online course!]]
* [[outreach:Education/News/June 2020/Wikipedia in schools competing for innovations in teaching award|Wikipedia in schools competing for innovations in teaching award]]
* [[outreach:Education/News/June 2020/Featured education community member of June 2020|Meet this month's featured Wikimedia &amp; Education community member: Oleh Kushch]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೩:೫೪, ೨೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20166080 --&gt;

== This Month in Education: July 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 &amp;#x2022; Issue 7 &amp;#x2022; July 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/July 2020|Contents]] &amp;#x2022; [[outreach:Education/Newsletter/July 2020/Headlines|Headlines]] &amp;#x2022; [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/July 2020/About Education at the Wikimedia Polska Conference|About Education at the Wikimedia Polska Conference]]
* [[outreach:Education/News/July 2020/Featured education community member of July 2020|Featured education community member]]
* [[outreach:Education/News/July 2020/The importance of having an Education and Human Rights Program|The importance of having an Education and Human Rights Program]]
* [[outreach:Education/News/July 2020/The Welsh Wiki-Education project|The Welsh Wiki-Education project]]
* [[outreach:Education/News/July 2020/Wikimedia Chile faces the challenge of mandatory virtuality|Wikimedia Chile faces the challenge of mandatory virtuality]]
* [[outreach:Education/News/July 2020/WoALUG and Canadian Institute of Technology write about women in tech|WoALUG and Canadian Institute of Technology write about women in tech]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೫:೨೭, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20337242 --&gt;

== This Month in Education: August 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 • Issue 8 • August 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/August 2020|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/August 2020/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/August 2020/Collaboration between Karvachar Armath laboratory and Karvachar’s Wikiclub as a new educational platform for the teenagers|Collaboration between Karvachar Armath laboratory and Karvachar’s Wikiclub as a new educational platform for the teenagers]]
* [[outreach:Education/News/August 2020/Education cycle “Wikipedia, the free encyclopedia: an instructional strategy for the teaching practice” organized by the Faculty of Education Sciences of the Universidad Autónoma de Tlaxcala and Wikimedia México.|Education cycle “Wikipedia, the free encyclopedia: an instructional strategy for the teaching practice”]]

* [[outreach:Education/News/August 2020/3rd edition of Wikipedia Education Program in Hebron, Palestine. (COVID-19 edition)|3rd edition of Wikipedia Education Program in Hebron, Palestine. (COVID-19 edition)]]
* [[outreach:Education/News/August 2020/Introductory Wikipedia Workshop with Future Engineers: First Step of Education Program|Introductory Wikipedia Workshop with Future Engineers: First Step of Education Program]]
* [[outreach:Education/News/August 2020/A picture is worth a thousand words: history students research pictures on Commons|A picture is worth a thousand words: history students research pictures on Commons]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೩:೩೩, ೨೩ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20345269 --&gt;

== This Month in Education: September 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 • Issue 9 • September 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/September 2020|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/September 2020/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/September 2020/Active autumn in the Polish wiki-education|Active autumn in the Polish wiki-education]]
* [[outreach:Education/News/September 2020/Cycle &quot;Caminos y voces de la educación con Wikipedia&quot;|Cycle &quot;Caminos y voces de la educación con Wikipedia&quot;]]
* [[outreach:Education/News/September 2020/Featured education community member of September 2020|Featured education community member of September 2020]]
* [[outreach:Education/News/September 2020/The Use of Wikipedia and Wikimedia Commons as tool for Module Development in the Philippines|The Use of Wikipedia and Wikimedia Commons as tool for Module Development in the Philippines]]
* [[outreach:Education/News/September 2020/Wikimedia Indonesia Education Team Launched Their Books About Wikipedia|Wikimedia Indonesia Education Team Launched Their Books About Wikipedia]]
* [[outreach:Education/News/September 2020/Wikimedia Serbia is organizing the first online Edu Wiki camp|Wikimedia Serbia is organizing the first online Edu Wiki camp]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೨:೪೯, ೨೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20463283 --&gt;

== This Month in Education: October 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 • Issue 10 • October 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/October 2020|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/October 2020/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/October 2020/Collegiate Students Fight Historical Revisionism Through Online Wikipedia Edit-a-thon|Collegiate Students Fight Historical Revisionism Through Online Wikipedia Edit-a-thon]]
* [[outreach:Education/News/October 2020/Digital skills using Wikimedia Art + Feminism|Digital skills using Wikimedia Art + Feminism]]
* [[outreach:Education/News/October 2020/Editathon “¡No se olvida!” (We don’t forget!)|Editathon “¡No se olvida!” (We don’t forget!)]]
* [[outreach:Education/News/October 2020/Education news bytes|Education news bytes]]
* [[outreach:Education/News/October 2020/Featured education community member of October 2020|Featured education community member of October 2020]]
* [[outreach:Education/News/October 2020/Teaching Wikipedia at University of Tromsø with support from the Sámi Parliament|Teaching Wikipedia at University of Tromsø with support from the Sámi Parliament]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೨:೫೯, ೨೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20514345 --&gt;

== This Month in Education: November 2020 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 9 • Issue 11 • November 2020&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/November 2020|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/November 2020/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/November 2020/Celebrating 10 years of student editing in the United States and Canada|Celebrating 10 years of student editing in the United States and Canada]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Cooperation in digital education – Wikimedia Polska conference|Cooperation in digital education – Wikimedia Polska conference]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Education Team 2020 Year End Review|Education Team 2020 Year End Review]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Featured education community members of 2020|Featured education community members of 2020]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Fifteen years of implementation of the Wikipedia Education Program in Serbia|Fifteen years of implementation of the Wikipedia Education Program in Serbia]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Hablon User Group and UP Internet Freedom Network Wikipedia Edit-a-thon|Hablon User Group and UP Internet Freedom Network Wikipedia Edit-a-thon]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Online trainings on Wikipedia with high school students of Kosova|Online trainings on Wikipedia with high school students of Kosova]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Photographics and free culture training in Cameroon and Switzerland|Photographics and free culture training in Cameroon and Switzerland]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/The article about Wiki-education in the science magazine|The article about Wiki-education in the science magazine]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/The first Online EduWiki Camp in Serbia|The first Online EduWiki Camp in Serbia]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Wikimedia Mexico’s Education Program celebrates Open Access Week 2020|Wikimedia Mexico’s Education Program celebrates Open Access Week 2020]]
* [[outreach:Education/News/November 2020/Wikipedia as a Tool to Educate and to Be Educated|Wikipedia as a Tool to Educate and to Be Educated]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೭:೧೫, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20831200 --&gt;

== This Month in Education: January 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 1 • January 2021&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/January 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/January 2021/Headlines|Headlines]] • [[metawiki:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/January 2021/Featured education community member of January 2021|Featured education community member of January 2021]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/Open Education Global 2020 Conference|Open Education Global 2020 Conference]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/Reading Wikipedia in Bolivia|Reading Wikipedia in Bolivia]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/The impact of war on young Wikimedians in Stepanakert|The impact of war on young Wikimedians in Stepanakert]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/The Possibility of Open-Access Learning Portals in the Philippines|The Possibility of Open-Access Learning Portals in the Philippines]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/Training Resources about Author’s Rights published by Wiki in Africa|Training Resources about Author’s Rights published by Wiki in Africa]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೭:೨೬, ೨೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=20974633 --&gt;

== This Month in Education: January 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 1 • January 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/January 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/January 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/January 2021/Featured education community member of January 2021|Featured education community member of January 2021]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/Open Education Global 2020 Conference|Open Education Global 2020 Conference]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/Reading Wikipedia in Bolivia|Reading Wikipedia in Bolivia]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/The impact of war on young Wikimedians in Stepanakert|The impact of war on young Wikimedians in Stepanakert]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/The Possibility of Open-Access Learning Portals in the Philippines|The Possibility of Open-Access Learning Portals in the Philippines]]
* [[outreach:Education/News/January 2021/Training Resources about Author’s Rights published by Wiki in Africa|Training Resources about Author’s Rights published by Wiki in Africa]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೫:೩೫, ೨೪ ಜನವರಿ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21000945 --&gt;

== This Month in Education: February 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 2 • February 2021&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/February 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/February 2021/Headlines|Headlines]] • [[metawiki:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/February 2021/Education news bytes|Wikimedia Education news bytes]]
* [[outreach:Education/News/February 2021/Featured education community member of February 2021|Featured education community member of February 2021]]
* [[outreach:Education/News/February 2021/Karvachar Wikiclub continues its activities online|Karvachar Wikiclub continues its activities online]]
* [[outreach:Education/News/February 2021/Over 4,000 references added|Over 4,000 more references added! 1Lib1Ref campaign in Poland]]
* [[outreach:Education/News/February 2021/Philippines Climate Change Translate-a-thon|Philippines Climate Change Translate-a-thon]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೭:೩೩, ೨೪ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21035028 --&gt;

== This Month in Education: March 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 3 • March 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/March 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/March 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/March 2021/A Wikipedia Webinar for Indonesian Women Teachers|A Wikipedia Webinar for Indonesian Women Teachers]]
* [[outreach:Education/News/March 2021/Educational program of GLAM Macedonia|Educational program of GLAM Macedonia]]
* [[outreach:Education/News/March 2021/Filling Gaps - the Conference about Education in Poland|Filling the Gaps &amp; Open Education Week]]
* [[outreach:Education/News/March 2021/Featured education community member of March 2021|Meet this month's featured Wikimedia &amp; Education community member: Bara'a Zama'reh]]
* [[outreach:Education/News/March 2021/Using Wikipedia and Bridging the Gender Gap: In-Service training for Teachers in Philippines|Using Wikipedia and Bridging the Gender Gap: In-Service training for Teachers in Philippines]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೧:೪೬, ೨೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21247888 --&gt;

== This Month in Education: April 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 4 • April 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/April 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/April 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issuse&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/April 2021/Collaboration with Brusov State University|Collaboration with Brusov State University]]
* [[outreach:Education/News/April 2021/Editing contest &quot;Meet Russia&quot;|Editing contest &quot;Meet Russia&quot;]]
* [[outreach:Education/News/April 2021/Educational project: Wikipedia at the University with the University Center for Economic-Administrative Sciences|Educational project: Wikipedia at the University with the University Center for Economic-Administrative Sciences (Centro Universitario de Ciencias Económico Administrativas (CUCEA)) of the University of Guadalajara]]
* [[outreach:Education/News/April 2021/Regional Meeting of Latin American Education by the EWOC|Regional Meeting of Latin American Education by the EWOC]]
* [[outreach:Education/News/April 2021/Students of the Faculty of Philosophy in Belgrade have started an internship program|Students of the Faculty of Philosophy in Belgrade have started an internship program]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೨೨:೪೮, ೨೫ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21372399 --&gt;

== This Month in Education: May 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 5 • May 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/May 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/May 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/May 2021/A Multimedia-Rich Wikiversity MOOC from Brazil|A Multimedia-Rich Wikiversity MOOC from Brazil]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/Featured education community member of May 2021|Meet this month's featured Wikimedia &amp; Education community member: Maria Weronika Kmoch]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/Offline workshop with Nikola Koperniku High School in Albania|Offline workshop with Nikola Koperniku High School in Albania]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/Wiki Education Program Organized with the University Students for the First time in Bangladesh|Wiki Education Program Organized with the University Students for the First time in Bangladesh]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/Wikimedia Commons workshop with high school students in Kosovo; Workshop with telecommunication students at University of Prishtina|Wikimedia Commons workshop with high school students in Kosovo]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/Wikipedia training for the Safeguardians of the Intangible Cultular Heritage|Wikipedia training for the Bearers of Intangible Cultural Heritage in Poland]]
* [[outreach:Education/News/May 2021/“Writing a Wikipedia article isn’t as difficult and unimaginable as it seems”: A case for Wikipedia Education Program in Ukraine|“Writing a Wikipedia article isn’t as difficult and unimaginable as it seems”: A case for Wikipedia Education Program in Ukraine]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೭:೩೭, ೨೭ ಮೇ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21425406 --&gt;

== This Month in Education: June 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 6 • June 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/June 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/June 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/June 2021/Children writing for an encyclopedia – is it possible?|Can children write articles for a wiki encyclopedia?]]
* [[outreach:Education/News/June 2021/Editing contest &quot;Biosphere reserves in the world&quot;|Editing contest &quot;Biosphere reserves in the world&quot;]]
* [[outreach:Education/News/June 2021/Training &amp; workshop on Wikidata and Wikimedia Commons with students from Municipal Learning Center, Gurrakoc|Training &amp; workshop on Wikidata and Wikimedia Commons with students from Municipal Learning Center, Gurrakoc]]
* [[outreach:Education/News/June 2021/Wiki for Human Rights Campaign in the Philippines|Wiki for Human Rights Campaign in the Philippines]]
* [[outreach:Education/News/June 2021/Wiki-School program in Poland at the end of school year|Wikipedia makes children and teachers happy!]]
* [[outreach:Education/News/June 2021/Workshop with students of Language Faculty of Philology, University of Prishtina &quot;Hasan Prishtina&quot;|Workshop with the students of Language Faculty of Philology, University of Prishtina &quot;Hasan Prishtina&quot;]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೯:೫೭, ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21553405 --&gt;

== This Month in Education: July 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 7 • July 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/July 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/July 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/July 2021/UHI Editathon celebrates 10 years as a university|University celebrates 10th anniversary with an Editathon]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/A paper on Students' Attitudes Towards the Use of Wikipedia|A paper on Students' Attitudes Towards the Use of Wikipedia]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/Announcing the Training of Trainers program for Reading Wikipedia in the Classroom!|Announcing the Training of Trainers program for &quot;Reading Wikipedia in the Classroom&quot;]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/MOOC Conocimiento Abierto y Software Libre|MOOC Conocimiento Abierto y Software Libre]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/Leamos Wikipedia en Bolivia|Updates on the Leamos Wikipedia en Bolivia 2021]]
* [[outreach:Education/News/July 2021/E-lessons on Wikipedia from Wikimedia Polska|Virtual lessons on Wikipedia from Wikimedia Polska for schools]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೯:೩೨, ೩ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21829196 --&gt;

== This Month in Education: August 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 8 • August 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/August 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/August 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/August 2021/Workshop for the Teachers from Poland|GLAM-wiki Summer in the City: Polish Teachers met in Warsaw]]
* [[outreach:Education/News/August 2021/Wikipedia for School – our largest article contest for Ukrainian teachers|Wikipedia for School – our largest article contest for Ukrainian teachers]]
* [[outreach:Education/News/August 2021/The importance of Social Service: Modality of educational linkage with ITESM, Querétaro campus and Wikimedia Mexico|The importance of Social Service: Modality of educational linkage with ITESM, Querétaro campus and Wikimedia Mexico]]
* [[outreach:Education/News/August 2021/&quot;Searching for the unschooling vibes around Wikipedia&quot; at the Wikimania 2021|Wikimania 2021 and the unschooling vibes around Wikipedia by Wikimedia Polska, Education team]]
* [[outreach:Education/News/August 2021/Open Foundation West Africa Introduces KIWIX Offline to the National Association of Graduate Teachers|Open Foundation West Africa Introduces KIWIX Offline to the National Association of Graduate Teachers]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೩:೩೭, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=21914750 --&gt;

== This Month in Education: September 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 9 • September 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/September 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/September 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/September 2021/Cultural history on Wikipedia|Cultural history on Wikipedia]]
* [[outreach:Education/News/September 2021/Education program in Ukraine is finally back to offline|Education program in Ukraine is finally back to offline!]]
* [[outreach:Education/News/September 2021/Reading Wikipedia in the Classroom Module Distribution in the Philippines|Reading Wikipedia in the Classroom Module Distribution in the Philippines]]
* [[outreach:Education/News/September 2021/Senior Citizens WikiTown 2021: Týn nad Vltavou|Senior Citizens WikiTown 2021: Týn nad Vltavou]]
* [[outreach:Education/News/September 2021/WikiXLaEducación: New contest to include articles about education on Wikipedia|#WikiXLaEducación: New contest to include articles about education on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೯:೪೩, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22072998 --&gt;

== This Month in Education: October 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 10 • October 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[outreach:Education/Newsletter/October 2021|Contents]] • [[outreach:Education/Newsletter/October 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[outreach:Education/News/October 2021/1st joint contest Wikimedia UG Georgia and the Ministry of Education of Georgia.|1st joint contest Wikimedia UG Georgia and the Ministry of Education of Georgia]]
* [[outreach:Education/News/October 2021/Promoting more inclusive and equitable support for the Wikimedia Education community|Promoting more inclusive and equitable support for the Wikimedia Education community]]
* [[outreach:Education/News/October 2021/The Second Online EduWiki Camp in Serbia|The Second Online EduWiki Camp in Serbia]]
* [[outreach:Education/News/October 2021/University courses in the UK|Higher and further education courses in the UK]]
* [[outreach:Education/News/October 2021/Wikipedia on Silesia Cieszyn in Poland|Wikipedia on Silesia Cieszyn in Poland and in Czech Republic]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೫:೪೦, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22208730 --&gt;

== This Month in Education: November 2021 ==

{| style=&quot;width:70%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;text-align:center; border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 10 • Issue 11 • November 2021&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/November 2021|Contents]] • [[m:Education/Newsletter/November 2021/Headlines|Headlines]] • [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Education/News/November 2021/We talked about EduWiki Outreach Collaborators and how Wikimedia Serbia played a role being a part of it|We talked about EduWiki Outreach Collaborators and how Wikimedia Serbia played a role being a part of it]]
* [[m:Education/News/November 2021/Welcome to Meta!|Welcome to Meta!]]
* [[m:Education/News/November 2021/Wikipedia Education Program in Ukraine in 2021|Wikipedia Education Program in Ukraine in 2021]]
* [[m:Education/News/November 2021/Wikipedia and Education Mentorship Program-Serbia and Philippines Partnership|Wikipedia and Education Mentorship Program-Serbia and Philippines Partnership]]
* [[m:Education/News/November 2021/Launch of the Wikimedia Research Fund!|Launch of the Wikimedia Research Fund!]]
* [[m:Education/News/November 2021/Education projects in the Land of Valencia|Education projects in the Land of Valencia]]
* [[m:Education/News/November 2021/A Hatch-Tyap-Wikipedia In-person Training Event|A Hatch-Tyap-Wikipedia In-person Training Event]]
* [[m:Education/News/November 2021/Celebrating Sq Wikipedia Birthday with the Vasil Kamami High School students|Celebrating Sq Wikipedia Birthday with the Vasil Kamami High School students]]
* [[m:Education/News/November 2021/Celebrating Wikidata with the Nikola Koperniku High School students|Celebrating Wikidata with the Nikola Koperniku High School students]]
&lt;/div&gt;
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೬:೧೮, ೨೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22360687 --&gt;

== This Month in Education: January 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;&lt;br/&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 1 • January 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/30-h Wikipedia Article Writing Challenge|30-h Wikipedia Article Writing Challenge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Announcing Wiki Workshop 2022|Announcing Wiki Workshop 2022]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Final exhibition about Cieszyn Silesia region|Final exhibition about Cieszyn Silesia region]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Join us this February for the EduWiki Week|Join us this February for the EduWiki Week]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Offline Education project WikiChallenge closed its third edition|Offline Education project WikiChallenge closed its third edition]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Reading Wikipedia in the Classroom ToT Experience of a Filipina Wikimedian|Reading Wikipedia in the Classroom ToT Experience of a Filipina Wikimedian]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Welcoming new trainers of the Reading Wikipedia in the Classroom program|Welcoming new trainers of the Reading Wikipedia in the Classroom program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2022/Wikimedia Israel’s education program: Students enrich Hebrew Wiktionary with Biblical expressions still in use in modern Hebrew|Wikimedia Israel’s education program: Students enrich Hebrew Wiktionary with Biblical expressions still in use in modern Hebrew]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೭:೨೮, ೨೪ ಜನವರಿ ೨೦೨೨ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22669905 --&gt;

== This Month in Education: February 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English ... {{int:please-translate}}
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 2 • February 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Open Foundation West Africa Expands Open Movement With UHAS|Open Foundation West Africa Expands Open Movement With UHAS]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Celebrating the 18th anniversary of Ukrainian Wikipedia|Celebrating the 18th anniversary of Ukrainian Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Integrating Wikipedia in the academic curriculum in a university in Mexico|Integrating Wikipedia in the academic curriculum in a university in Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Results of &quot;Reading Wikipedia&quot; workshop in the summer school of Plan Ceibal in Uruguay|Results of &quot;Reading Wikipedia&quot; workshop in the summer school of Plan Ceibal in Uruguay]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/WikiFundi, offline editing plateform : last release notes and how-tos|WikiFundi, offline editing plateform : last release notes and how-tos]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/Writing Wikipedia as an academic assignment in STEM fields|Writing Wikipedia as an academic assignment in STEM fields]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2022/The Learning and Connection – 1Lib1Ref with African Librarians|The Learning and Connection – 1Lib1Ref with African Librarians]]
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೫:೦೯, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೨ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=22886200 --&gt;

== This Month in Education: March 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English... Please help translate to your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 3 • March 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Arte+Feminismo Pilipinas:Advocacy on Women Empowerment|Arte+Feminismo Pilipinas:Advocacy on Women Empowerment]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/The edit-a-thon on Serbian Wikipedia on the occasion of Edu Wiki Week|The edit-a-thon on Serbian Wikipedia on the occasion of Edu Wiki Week]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Call for Participation: Higher Education Survey|Call for Participation: Higher Education Survey]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Collection of Good Practices in Wikipedia Education|Collection of Good Practices in Wikipedia Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Conversation: Open education in the Wikimedia Movement views from Latin America|Conversation: Open education in the Wikimedia Movement views from Latin America]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/EduWiki Week 2022, celebrations and learnings|EduWiki Week 2022, celebrations and learnings]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/EduWiki Week in Armenia|EduWiki Week in Armenia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Open Education Week at the Universidad Autónoma de Nuevo León|Open Education Week at the Universidad Autónoma de Nuevo León]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Wikipedia + Education Talk With Leonard Hagan|Wikipedia + Education Talk With Leonard Hagan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2022/Wikimedia Israel cooperates with Yad Vashem in developing a training course for teachers|Wikimedia Israel cooperates with Yad Vashem in developing a training course for teachers]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೬:೫೭, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೨ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23020683 --&gt;

== This Month in Education: April 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English... Please help translate to your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 4 • April 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/Audio-Educational Seminar of Wikimedia Mexico|Audio-Educational Seminar of Wikimedia Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/Dagbani Wikimedians using digital TV broadcast to train Wikipedia contributors in Ghana|Dagbani Wikimedians using digital TV broadcast to train Wikipedia contributors in Ghana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/Digital Education &amp; The Open Space With Herbert Acheampong|Digital Education &amp; The Open Space With Herbert Acheampong]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/HerStory walks as a part of edit-a-thons|HerStory walks as a part of edit-a-thons]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/Join us for Wiki Workshop 2022|Join us for Wiki Workshop 2022]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2022/The youngest member of Tartu Wikiclub is 15-year-old student|The youngest member of Tartu Wikiclub is 15-year-old student]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೨:೫೧, ೨೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೨ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23177152 --&gt;

== This Month in Education: May 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 5 • May 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[Education/News/May 2022/Wiki Hackathon in Kwara State|Wiki Hackathon in Kwara State]]
* [[Education/News/May 2022/Introduction of the Wikimedia Fan Club to Kwara State University Malete|Introduction of the Wikimedia Fan Club to Kwara State University Malete]]
* [[Education/News/May 2022/Education in Kosovo|Education in Kosovo]]
* [[Education/News/May 2022/Bringing the Wikiprojects to the Island of Catanduanes|Bringing the Wikiprojects to the Island of Catanduanes]]
* [[Education/News/May 2022/Tyap Wikipedia Goes Live|Tyap Wikipedia Goes Live]]
* [[Education/News/May 2022/Spring 1Lib1Ref edition in Poland|Spring 1Lib1Ref edition in Poland]]
* [[Education/News/May 2022/Tyap Editors Host Maiden Wiktionary In-person Training Workshop|Tyap Editors Host Maiden Wiktionary In-person Training Workshop]]
* [[Education/News/May 2022/Wikibooks project in teaching|Wikibooks project in teaching]]
* [[Education/News/May 2022/Africa Eduwiki Network Hosted Conversation about Wikimedian in Education with Nebojša Ratković|Africa Eduwiki Network Hosted Conversation about Wikimedian in Education with Nebojša Ratković]]
* [[Education/News/May 2022/My Journey In The Wiki-Space By Thomas Baah|My Journey In The Wiki-Space By Thomas Baah]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education| Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೨:೪೩, ೧ ಜೂನ್ ೨೦೨೨ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23282386 --&gt;

== This Month in Education: May 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:40px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:20px; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif; width:900px;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 5 • May 2022&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;font-size:larger;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/span&gt;
----
&lt;span style=&quot;color:white; font-size:26px; font-family:Montserrat; display:block; background:#92BFB1; width:100%;&quot;&gt;In This Issue&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em; -moz-column-count: 2; -moz-column-width: 35em; -webkit-column-count: 2; -webkit-column-width: 35em;&quot;&gt;

* [[m:Education/News/May 2022/Wiki Hackathon in Kwara State|Wiki Hackathon in Kwara State]]
* [[m:Education/News/May 2022/Introduction of the Wikimedia Fan Club to Kwara State University Malete|Introduction of the Wikimedia Fan Club to Kwara State University Malete]]
* [[m:Education/News/May 2022/Education in Kosovo|Education in Kosovo]]
* [[m:Education/News/May 2022/Bringing the Wikiprojects to the Island of Catanduanes|Bringing the Wikiprojects to the Island of Catanduanes]]
* [[m:Education/News/May 2022/Tyap Wikipedia Goes Live|Tyap Wikipedia Goes Live]]
* [[m:Education/News/May 2022/Spring 1Lib1Ref edition in Poland|Spring 1Lib1Ref edition in Poland]]
* [[m:Education/News/May 2022/Tyap Editors Host Maiden Wiktionary In-person Training Workshop|Tyap Editors Host Maiden Wiktionary In-person Training Workshop]]
* [[m:Education/News/May 2022/Wikibooks project in teaching|Wikibooks project in teaching]]
* [[m:Education/News/May 2022/Africa Eduwiki Network Hosted Conversation about Wikimedian in Education with Nebojša Ratković|Africa Eduwiki Network Hosted Conversation about Wikimedian in Education with Nebojša Ratković]]
* [[m:Education/News/May 2022/My Journey In The Wiki-Space By Thomas Baah|My Journey In The Wiki-Space By Thomas Baah]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education| Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೨:೫೪, ೧ ಜೂನ್ ೨೦೨೨ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23351176 --&gt;

== This Month in Education: June 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 6 • June 2022&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Black Lunch Table: Black History Month with Igbo Wikimedians User Group|Black Lunch Table: Black History Month with Igbo Wikimedians User Group]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Bolivian Teachers Welcomed Wikipedia in their Classroom|Bolivian Teachers Welcomed Wikipedia in their Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Educational program &amp; Wikivoyage in Ukrainian University|Educational program &amp; Wikivoyage in Ukrainian University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/The Great Learning and Connection: Experience from AFLIA|The Great Learning and Connection: Experience from AFLIA]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/New Mexico Students Join Wikimedia Movement Through WikiForHumanRights Campaign|New Mexico Students Join Wikimedia Movement Through WikiForHumanRights Campaign]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/The school wiki-project run by a 15 year old student came to an end|The school wiki-project run by a 15 year old student came to an end]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/The students of Kadir Has University, Istanbul contribute Wikimedia projects in &quot;Civic Responsibility Project&quot; course|The students of Kadir Has University, Istanbul contribute Wikimedia projects in &quot;Civic Responsibility Project&quot; course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Wiki Trip with Vasil Kamami Wikiclub to Berat, the town of one thousand windows|Wiki Trip with Vasil Kamami Wikiclub to Berat, the town of one thousand windows]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Wikiclubs in Albania|Wikiclubs in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Wikidata in the classroom FGGC Bwari Experience|Wikidata in the classroom FGGC Bwari Experience]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/Wikipedia and Secondary Schools in Aotearoa New Zealand|Wikipedia and Secondary Schools in Aotearoa New Zealand]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2022/А large-scale online course for teaching beginners to work in Wikipedia has been developed in Russia|А large-scale online course for teaching beginners to work in Wikipedia has been developed in Russia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೮:೫೦, ೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೨ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23406065 --&gt;

== This Month in Education: July 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 7 • July 2022&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/Wikimedia Chile launched a teacher guidebook with Wiki tools for Heritage Education|Wikimedia Chile launched a teacher guidebook with Wiki tools for Heritage Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/Wikimedia Serbia received a new accreditation for the professional development program|Wikimedia Serbia received a new accreditation for the professional development program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/Wikimedia for Illiterate Persons|Wikimedia for Illiterate Persons]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/EtnoWiki edit-a-thon in Poland|Polish Wikipedia is enriched with new EtnoWiki content]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2022/Career Education through Wikipedia|Career Education through Wikipedia]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೭:೩೯, ೩ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೨ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23607963 --&gt;

== This Month in Education: August 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 8 • August 2022&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/The Making of a Certified Trainer of Reading Wikipedia in the Classroom|The Making of a Certified Trainer of Reading Wikipedia in the Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Wikimania SDGs 2022: The Kwara Experience|Wikimania SDGs 2022: The Kwara Experience]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/An adapted Module teacher’s guide in Yoruba and English about Reading Wikipedia in the Classroom in Nigeria is now available on Commons|An adapted Module teacher’s guide in Yoruba and English about Reading Wikipedia in the Classroom in Nigeria is now available on Commons]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Reading Wikipedia in the Classroom Kwara, Nigeria: The Trainers Experience|Reading Wikipedia in the Classroom Kwara, Nigeria: The Trainers Experience]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Edu Wiki Camp 2022 in Serbia: Together again|Edu Wiki Camp 2022 in Serbia: Together again]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Reading Wikipedia in the Classroom Program Nigeria: The Teacher experience |Reading Wikipedia in the Classroom Program Nigeria: The Teacher experience]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Wiki For Senior Citizens|Wiki For Senior Citizens]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/WikiLoves SDGs Nigeria Tours Kwara State University Malete|WikiLoves SDGs Nigeria Tours Kwara State University Malete]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2022/Wikiteka project in Poland - summertime|Wikiteka project in Poland - summertime]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೬:೦೧, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23758285 --&gt;

== This Month in Education: September 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 9 • September 2022&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/OpenEdu.ch: centralising training documents, a platform for the teachers' community in Switzerland|OpenEdu.ch: centralising training documents, a platform for the teachers' community in Switzerland]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/Senior Citizens WikiTown 2022: Exploring Olomouc and its heritage|Senior Citizens WikiTown 2022: Exploring Olomouc and its heritage]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/Wikimedia Research Fund|Wikimedia Research Fund]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/Wikimedia Youths Commemorate the International Youth Day 2022 in an exciting way across the globe|Wikimedia Youths Commemorate the International Youth Day 2022 in an exciting way across the globe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2022/Wikipedia, Education, and the Crisis of Information|Wikipedia, Education, and the Crisis of Information]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೬:೫೫, ೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=23879722 --&gt;

== This Month in Education: End of the 2022 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 11 • Issue 10 • October–November 2022&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/End of the 2022|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/End of the 2022/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/2nd Latin American Regional Meeting on Education|2nd Latin American Regional Meeting on Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Adopting Wikipedia for Secondary School Students in Nigeria Classroom|Adopting Wikipedia for Secondary School Students in Nigeria Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Celebrating 2022 Vibrance in Kwara State University Malete|Celebrating 2022 Vibrance in Kwara State University Malete]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Celebrating the Wikipedia and Wikidata Birthday in school|Celebrating the Wikipedia and Wikidata Birthday in school]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Report on school libraries in Poland for the Wikiteka project|Report on school libraries in Poland for the Wikiteka project]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Wiki For Senior Citizens Network|Wiki For Senior Citizens Network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/WikiEducation, Educational practices and experiences in Mexico with Wikipedia and other open resources|WikiEducation, Educational practices and experiences in Mexico with Wikipedia and other open resources]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2022/Wikimedia &amp; Education Workshops: a Wiki Movimento Brasil initiative|Wikimedia &amp; Education Workshops: a Wiki Movimento Brasil initiative]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/An event at the National History Museum in Tirana|An event at the National History Museum in Tirana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Students 24-hour competition on Wikipedia article writing|Students 24-hour competition on Wikipedia article writing]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Wiki-Data a Giant at 10|Wiki-Data a Giant at 10]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/WikiGraphers: Visualizing Open Knowledge|WikiGraphers: Visualizing Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Wikimedia Israel’s Educational Innovation: “Students Write Wikipedia” as a Matriculation-Exam Alternative|Wikimedia Israel’s Educational Innovation: “Students Write Wikipedia” as a Matriculation-Exam Alternative]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Wikimedia Morocco User Group Empowers Moroccan Teachers to Use Wikipedia in the Classroom |Wikimedia Morocco User Group Empowers Moroccan Teachers to Use Wikipedia in the Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Wikimedia Russia has released the &quot;Introduction to Wikipedia&quot; textbook|Wikimedia Russia has released the &quot;Introduction to Wikipedia&quot; textbook]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/“Wikipedia for School” contest was held in Ukraine for the third time|“Wikipedia for School” contest was held in Ukraine for the third time]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2022/Announcing the Wikipedia &amp; Education User Group Election Results|Announcing the Wikipedia &amp; Education User Group Election Results]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೨:೨೬, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24091294 --&gt;

== This Month in Education: January 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 1 • January 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Educational Projects 2023-1 in Mexico|Educational Projects 2023-1 in Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Integration of Wikipedia in Ukrainian universities – teacher-led and student-led|Integration of Wikipedia in Ukrainian universities – teacher-led and student-led]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Transitional Justice in Kosovo edit-a-thon and Partnership with Faculty of Electrical and Computer Engineering - University of Prishtina|Transitional Justice in Kosovo edit-a-thon and Partnership with Faculty of Electrical and Computer Engineering - University of Prishtina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Wikidata Citation Hunt Program for secondary school students, Dubai|Wikidata Citation Hunt Program for secondary school students, Dubai]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Wikipedia edit-a-thon with students from Art Faculty - University of Prishtina|Wikipedia edit-a-thon with students from Art Faculty - University of Prishtina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2023/Тeacher from Belgrade got a reward for using Wikibooks in teaching|Тeacher from Belgrade got a reward for using Wikibooks in teaching]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೩:೦೨, ೬ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೩ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24472891 --&gt;

== This Month in Education: February 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 2 • February 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/A Strategic Direction for a Massive Online Course for Educators in Brazil|A Strategic Direction for a Massive Online Course for Educators in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Alliance Funding for Wikipedia as a school resource in Tāmaki Makaurau Auckland, New Zealand|Alliance Funding for Wikipedia as a school resource in Tāmaki Makaurau Auckland, New Zealand]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Call for Submissions to Wiki Workshop 2023|Call for Submissions to Wiki Workshop 2023]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Collaboration with Charles University on the creation of Czech Wikipedia started in January|Collaboration with Charles University on the creation of Czech Wikipedia started in January]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Open Education Week 2023 in the Wikimedia Mexico Education Program|Open Education Week 2023 in the Wikimedia Mexico Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2023/Wikiclubs with different schools in Albania |Wikiclubs with different schools in Albania]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೨:೩೮, ೧೩ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24706239 --&gt;

== This Month in Education: March 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 3 • March 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Audio-seminar project of the Wikimedia Mexico Education Program|Audio-seminar project of the Wikimedia Mexico Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Empowering Nigerian Female Artists: Through Art &amp; Feminism Edith-A-Thon at KWASU Fan Club|Empowering Nigerian Female Artists: Through Art &amp; Feminism Edith-A-Thon at KWASU Fan Club]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Exploring How Wikipedia Works|Exploring How Wikipedia Works]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Florida graduate students complete Library History edit-a-thon for credit|Florida graduate students complete Library History edit-a-thon for credit]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Improving hearing health content in Brazil|Improving hearing health content in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Media Literacy Portal to become a key resource for media education in Czech Libraries |Media Literacy Portal to become a key resource for media education in Czech Libraries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikeys in the Albanian language|Wikeys in the Albanian language]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikimarathon is an opportunity to involve students and teachers in creating and editing articles in Wikipedia|Wikimarathon is an opportunity to involve students and teachers in creating and editing articles in Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikimedia Polska short report|Wikimedia Polska short report]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2023/Wikimedia Serbia participated in the State Seminar of the The Mathematical Society of Serbia|Wikimedia Serbia participated in the State Seminar of the The Mathematical Society of Serbia]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೦:೧೫, ೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೩ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24824837 --&gt;

== This Month in Education: April 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 4 • April 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Auckland Museum Alliance fund project update|Auckland Museum Alliance fund project update]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Introducing Wikipedia to Kusaal Language Teachers|Introducing Wikipedia to Kusaal Language Teachers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/KWASU Fan Club Leads the Way in 21st Century Learning with Wiki in School Program|KWASU Fan Club Leads the Way in 21st Century Learning with Wiki in School Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/On-line Courses for Educators in Poland|On-line Courses for Educators in Poland]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Online meeting of Ukrainian educators working with Wikipedia – four perspectives|Online meeting of Ukrainian educators working with Wikipedia – four perspectives]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikiclubs Editathon in Elbasan, Albania |Wikiclubs Editathon in Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikipedia at the Brazilian Linguistics Olympiad|Wikipedia at the Brazilian Linguistics Olympiad]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2023/Wikipedia at the University of Łódź Information Management Conference|Wikipedia at the University of Łódź Information Management Conference]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೧:೫೭, ೨೩ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=24999562 --&gt;

== This Month in Education: June 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 5 • June 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/Africa Day 2023: Abuja Teachers celebrates|Africa Day 2023: Abuja Teachers celebrates]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/From editing articles to civic power – Wikimedia UK's research on democracy and Wikipedia|From editing articles to civic power – Wikimedia UK's research on democracy and Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/Reading Wikipedia in the Classroom Program in Yemen Brings Positive Impact to Yemeni Teachers|Reading Wikipedia in the Classroom Program in Yemen Brings Positive Impact to Yemeni Teachers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/Using Wikipedia in education: students' and teachers' view|Using Wikipedia in education: students' and teachers' view]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/The Journey of Reading Wikipedia in the Classroom Lagos State|The Journey of Reading Wikipedia in the Classroom Lagos State]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/WMB goes to Serbia |WMB goes to Serbia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2023/But we don't want it to end!|But we don't want it to end!]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೪:೧೪, ೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೩ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25147408 --&gt;

== This Month in Education: July 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 7 • July 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wikimedia Kaduna Connect Campaign|Wikimedia Kaduna Connect Campaign]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wikimedia Serbia published a paper Promoting Equity in Access to Open Knowledge: An Example of the Wikipedia Educational Program|Wikimedia Serbia published a paper Promoting Equity in Access to Open Knowledge: An Example of the Wikipedia Educational Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wikimedia and Education Kailali Multiple campus|Wikimedia and Education Kailali Multiple campus]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/WikiCamp in Istog, Kosovo: Promoting Knowledge and Nature Appreciation|WikiCamp in Istog, Kosovo: Promoting Knowledge and Nature Appreciation]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Wiki at the Brazilian National History Symposium|Wiki at the Brazilian National History Symposium]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/US &amp; Canada program reaches 100M words added |US &amp; Canada program reaches 100M words added]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Renewed Community Wikiconference brought together experienced Wikipedians and newcomers|Renewed Community Wikiconference brought together experienced Wikipedians and newcomers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Kusaal Wikipedia Workshop at Ajumako Campus, University of Education, Winneba|Kusaal Wikipedia Workshop at Ajumako Campus, University of Education, Winneba]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Join us to celebrate the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program Graduation Ceremony|Join us to celebrate the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program Graduation Ceremony]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/Activities that took place during the presentation of the WikiEducation book|Activities that took place during the presentation of the WikiEducation book. Educational practices and experiences in Mexico with Wikipedia and other open resources in Xalala, Veracruz from the Wikimedia Mexico Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/62+ Participants Graduates from the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program|62+ Participants Graduates from the Kiwix4Schools Africa Mentorship Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/“Reading Wikipedia in the Classroom” course launched in Ukraine|“Reading Wikipedia in the Classroom” course launched in Ukraine]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2023/OFWA and Goethe Institute Host Wiki Skills For Librarians Workshop-Ghana|OFWA and Goethe Institute Host Wiki Skills For Librarians Workshop-Ghana]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೧:೦೨, ೧೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25457946 --&gt;

== This Month in Education: September 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 7 • September 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Inauguration of the Kent Wiki Club at the Wikimania 2023 Conference|Inauguration of the Kent Wiki Club at the Wikimania 2023 Conference]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Letter Magic: Supercharging Your WikiEducation Programs|Letter Magic: Supercharging Your WikiEducation Programs]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Réseau @pprendre (Learning Network) : The Initiative for Educational Change in Francophone West Africa|Réseau @pprendre (Learning Network) : The Initiative for Educational Change in Francophone West Africa]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/WikiChallenge Ecoles d’Afrique closes its 5th edition with 13 winning schools|WikiChallenge Ecoles d’Afrique closes its 5th edition with 13 winning schools]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/WikiConecta: connecting Brazilian university professors and Wikimedia|WikiConecta: connecting Brazilian university professors and Wikimedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2023/Wikimedia Germany launches interactive event series Open Source AI in Education |Wikimedia Germany launches interactive event series Open Source AI in Education]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೦:೩೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25700976 --&gt;

== This Month in Education: October 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;Volume 12 • Issue 8 • October 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/3 Generations at Wikipedia Education Program in Türkiye|3 Generations at Wikipedia Education Program in Türkiye]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/CBSUA Launches Wiki Education in Partnership with PhilWiki Community and Bikol Wikipedia Community|CBSUA Launches Wiki Education in Partnership with PhilWiki Community and Bikol Wikipedia Community]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Celebrating Wikidata’s Birthday in Elbasan|Celebrating Wikidata’s Birthday in Elbasan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Edu Wiki Camp 2023 - together in Sremski Karlovci|Edu Wiki Camp 2023 - together in Sremski Karlovci]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/PhilWiki Community promotes language preservation and cultural heritage advocacies at ADNU|PhilWiki Community promotes language preservation and cultural heritage advocacies at ADNU]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/PunjabWiki Education Program: A Wikipedia Adventure in Punjab|PunjabWiki Education Program: A Wikipedia Adventure in Punjab]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/WikiConference on Education ignites formation of Wikimedia communities|WikiConference on Education ignites formation of Wikimedia communities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Wikimedia Estonia talked about education at CEE meeting in Tbilisi|Wikimedia Estonia talked about education at CEE meeting in Tbilisi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Wikimedia in Brazil is going to be a book|Wikimedia in Brazil is going to be a book]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2023/Wikipedian Editor Project: Arabic Sounds Workshop 2023|Wikipedian Editor Project: Arabic Sounds Workshop 2023]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೭:೦೪, ೮ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25784366 --&gt;

== This Month in Education: November 2023 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 12 • Issue 9 • November 2023&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2023|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2023/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/4th WikiUNAM Editathon: Community knowledge strengthens education|4th WikiUNAM Editathon: Community knowledge strengthens education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Edit-a-thon at the Faculty of Medical Sciences of Santa Casa de São Paulo|Edit-a-thon at the Faculty of Medical Sciences of Santa Casa de São Paulo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/EduWiki Nigeria Community: Embracing Digital Learning Through Wikipedia|EduWiki Nigeria Community: Embracing Digital Learning Through Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Evening Wikischool offers Czech seniors further education on Wikipedia|Evening Wikischool offers Czech seniors further education on Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Expansion of Wikipedia Education Program through Student Associations at Iranian Universities|Expansion of Wikipedia Education Program through Student Associations at Iranian Universities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Exploring Wikipedia through Wikiclubs and the Wikeys board game in Albania |Exploring Wikipedia through Wikiclubs and the Wikeys board game in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/First anniversary of the game Wikeys|First anniversary of the game Wikeys]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Involve visiting students in education programs|Involve visiting students in education programs]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Iranian Students as Wikipedians: Using Wikipedia to Teach Research Methodology and Encyclopedic Writing|Iranian Students as Wikipedians: Using Wikipedia to Teach Research Methodology and Encyclopedic Writing]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Kiwix4Schools Nigeria: Bridging Knowledge Gap through Digital Literacy|Kiwix4Schools Nigeria: Bridging Knowledge Gap through Digital Literacy]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Lire wikipedia en classe à Djougou au Bénin|Lire wikipedia en classe à Djougou au Bénin]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Tyap Wikimedians Zaria Outreach|Tyap Wikimedians Zaria Outreach]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/Art Outreach at Aje Compreshensive Senior High School 1st November 2023, Lagos Mainland|Art Outreach at Aje Comprehensive Senior High School 1st November 2023, Lagos Mainland]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2023/PhilWiki Community holds a meet-up to advocate women empowerment|PhilWiki Community holds a meet-up to advocate women empowerment]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೩:೫೪, ೧೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=25919737 --&gt;

== This Month in Education: January 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 1 • January 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Cross-Continental Wikimedia Activities: A Dialogue between Malaysia and Estonia|Cross-Continental Wikimedia Activities: A Dialogue between Malaysia and Estonia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Czech programme SWW in 2023 – how have we managed to engage students|Czech programme SWW in 2023 – how have we managed to engage students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Extending Updates on Wikipedia in Education – Elbasan, Albania|Extending Updates on Wikipedia in Education – Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Reading Wikipedia in the Classroom Teacher’s guide – now available in Bulgarian language|Reading Wikipedia in the Classroom Teacher’s guide – now available in Bulgarian language]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Summer students at Auckland Museum|Summer students at Auckland Museum]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/WikiDunong: EduWiki Initiatives in the Philippines Project|WikiDunong: EduWiki Initiatives in the Philippines Project]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Wikimedia Armenia's Educational Workshops|Wikimedia Armenia's Educational Workshops]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2024/Wikimedia Foundation publishes its first Child Rights Impact Assessment|Wikimedia Foundation publishes its first Child Rights Impact Assessment]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೫:೩೨, ೧೦ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26091771 --&gt;

== This Month in Education: February 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 2 • February 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/2 new courses in Students Write Wikipedia Starting this February|2 new courses in Students Write Wikipedia Starting this February]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/More two wiki-education partnerships|More two wiki-education partnerships]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Open Education Week 2024 in Mexico|Open Education Week 2024 in Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Reading Wikipedia in Bolivia, the community grows|Reading Wikipedia in Bolivia, the community grows]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Wiki Education Philippines promotes OERs utilization|Wiki Education Philippines promotes OERs utilization]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Wiki Loves Librarians, Kaduna|Wiki Loves Librarians, Kaduna]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2024/Wiki Workshop 2024 CfP - Call for Papers Research track|Wiki Workshop 2024 CfP – Call for Papers Research track]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೦:೦೭, ೨೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೪ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26310117 --&gt;

== This Month in Education: March 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 3 • March 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Reading Wikipedia in the classroom, Kaduna|Reading Wikipedia in the classroom, Kaduna]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Reading Wikipedia in Ukraine – the course for educators is now available on demand|Reading Wikipedia in Ukraine – the course for educators is now available on demand]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Wiki Movement Brazil will once again support the Brazilian Linguistics Olympiad|Wiki Movement Brazil will once again support the Brazilian Linguistics Olympiad]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2024/Wikipedia within the Education Setting in Albania|Wikipedia within the Education Setting in Albania]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೨:೫೮, ೨೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26659969 --&gt;

== This Month in Education: April 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 4 • April 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/EduWiki Updates From Uganda|EduWiki Updates From Uganda]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/Good news from Bolivia: Reading Wikipedia Program continues in 2024|Good news from Bolivia: Reading Wikipedia Program continues in 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/Hearing Health Project: Impactful partnership with Wiki Movement Brazil|Hearing Health Project: Impactful partnership with Wiki Movement Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2024/Wikimedia Spain, Amical Wikimedia and the University of Valencia develop Wikipedia educational project|Wikimedia Spain, Amical Wikimedia and the University of Valencia develop Wikipedia educational project]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೮:೪೯, ೧೪ ಮೇ ೨೦೨೪ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26698909 --&gt;

== This Month in Education: May 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 5 • May 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Albania - Georgia Wikimedia Cooperation 2024|Albania - Georgia Wikimedia Cooperation 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Aleksandër Xhuvani University Editathon in Elbasan|Aleksandër Xhuvani University Editathon in Elbasan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Central Bicol State University of Agriculture LitFest features translation and article writing on Wikipedia|Central Bicol State University of Agriculture LitFest features translation and article writing on Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Empowering Youth Council in Bulqiza through editathons|Empowering Youth Council in Bulqiza through editathons]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/We left a piece of our hearts at Arhavi|We left a piece of our hearts at Arhavi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Wiki Movimento Brasil at Tech Week and Education Speaker Series |Wiki Movimento Brasil at Tech Week and Education Speaker Series]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2024/Wikimedia MKD trains new users in collaboration with MYLA|Wikimedia MKD trains new users in collaboration with MYLA]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೯:೦೦, ೧೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=26854161 --&gt;

== This Month in Education: June 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 6 • June 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/From a Language Teacher to a Library Support Staff: The Wikimedia Effect|From a Language Teacher to a Library Support Staff: The Wikimedia Effect]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/5th WikiEducation 2024 Conference in Mexico|5th WikiEducation 2024 Conference in Mexico]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Lviv hosted a spring wikischool for Ukrainian high school students|Lviv hosted a spring wikischool for Ukrainian high school students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/First class of teachers graduated from Reading Wikipedia in the Classroom 2024|First class of teachers graduated from Reading Wikipedia in the Classroom 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Empowering Digital Citizenship: Unlocking the Power of Open Knowledge with Participants of the LIFE Legacy|Empowering Digital Citizenship: Unlocking the Power of Open Knowledge with Participants of the LIFE Legacy]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Wiki Movimento Brazil supports online and in-person courses and launches material to guide educators in using Wikimedia projects |Wiki Movimento Brazil supports online and in-person courses and launches material to guide educators in using Wikimedia projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Where to find images for free? Webinar for librarians answered many questions|Where to find images for free? Webinar for librarians answered many questions]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2024/Wikimedia MKD and University of Goce Delchev start a mutual collaboration|Wikimedia MKD and University of Goce Delchev start a mutual collaboration]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೨:೨೮, ೯ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=27085892 --&gt;

== This Month in Education: August 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 7 • August 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Cross-Cultural Knowledge Sharing: Wikipedia's New Frontier at University of Tehran|Cross-Cultural Knowledge Sharing: Wikipedia's New Frontier at University of Tehran]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Let's Read Wikipedia in Bolivia reaches teachers in Cochabamba|Let's Read Wikipedia in Bolivia reaches teachers in Cochabamba]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Results of the 2023 “Wikipedia for School” Contest in Ukraine|Results of the 2023 “Wikipedia for School” Contest in Ukraine]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Edu Wiki Camp in Serbia, 2024|Edu Wiki Camp in Serbia, 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Wikimedia Human Rights Month this year engaged schools in large amount|Wikimedia Human Rights Month this year engaged schools in large amount]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Strengthening Education Programs at Wikimania 2024: A Global Leap in Collaborative Learning|Strengthening Education Programs at Wikimania 2024: A Global Leap in Collaborative Learning]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Wiki Education programs are featured in a scientific outreach magazine, and Wiki Movimento Brasil offers training for researchers in the Amazon|Wiki Education programs are featured in a scientific outreach magazine, and Wiki Movimento Brasil offers training for researchers in the Amazon]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2024/Wiki Movimento Brasil aims to adapt a game about Wikipedia, organize an academic event for scientific dissemination, and host the XXXIII Wiki-Education Workshop|Wiki Movimento Brasil aims to adapt a game about Wikipedia, organize an academic event for scientific dissemination, and host the XXXIII Wiki-Education Workshop]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೮:೫೧, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=27310254 --&gt;

== This Month in Education: October 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 8 • October 2024&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/CBSUA Wiki Education turns 1 year|CBSUA Wiki Education turns 1 year]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/7th Senior WikiTown took place in Becov nad Teplou, Czech Republic|7th Senior WikiTown took place in Becov nad Teplou, Czech Republic]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Edit-a-thon about Modern Architecture in Kosovo|Edit-a-thon about Modern Architecture in Kosovo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Edu_Wiki_in_South_Sudan:_Creating_a_better_future_in_education|Empowering Digital Literacy through Wikimedia in South Sudan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Many new articles and contributions in September and October for Wikimedia MKD|Many new articles and contributions in September and October for Wikimedia MKD]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/New Record: 5 Events in Municipal Library within a Month |New Record: 5 Events in Municipal Library within a Month]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Wiki-Education programs in Brazil are centered around the Wikidata and Wikisource platforms|Wiki-Education programs in Brazil are centered around the Wikidata and Wikisource platforms]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/WikiChallenge African Schools wins the “Open Pedagogy” Award 2024 from OE Global|WikiChallenge African Schools wins the “Open Pedagogy” Award 2024 from OE Global]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Wikipedia helps in improving cognitive skills|Wikipedia helps in improving cognitive skills]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/Wikipedia in Graduate Studies: Expanding Research Impact|Wikipedia in Graduate Studies: Expanding Research Impact]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2024/WiLMa PH establishes a Wiki Club|WiLMa PH establishes a Wiki Club]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೦:೨೭, ೧೨ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=27733413 --&gt;

== This Month in Education: November 2024 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 13 • Issue 9 • November 2024&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2024|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2024/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Auckland Museum Wikipedia Student Programme|Auckland Museum Wikipedia Student Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Citizenship and free knowledge on Wikipedia in Albanian language|Citizenship and free knowledge on Wikipedia in Albanian language]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Engaging students with Wikipedia and Wikidata at Hasanuddin University’s Wikimedia Week|Engaging students with Wikipedia and Wikidata at Hasanuddin University’s Wikimedia Week]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Minigrant initiative by empowering the Rrëshen community in Albania|Minigrant initiative by empowering the Rrëshen community in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikidata birthday in Albania, 2024|Wikidata birthday in Albania, 2024]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikidata birthday in School |Wikidata birthday in School]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikimedia Education Workshop at Lumbini Technological University|Wikimedia Education Workshop at Lumbini Technological University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Wikimedia MKD's new collaborations and new content|Wikimedia MKD's new collaborations and new content]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2024/Improving Historical Knowledge on Persian Wikipedia through a continuous Wikimedia Education Program: Shahid Beheshti University Wikipedia Education Program|Improving Historical Knowledge on Persian Wikipedia through a continuous Wikimedia Education Program: Shahid Beheshti University Wikipedia Education Program]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೦:೪೨, ೧೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=27879342 --&gt;

== This Month in Education: January 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 1 • January 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Advancing Education Pillar in Kosovo: 2024 Journey|Advancing Education Pillar in Kosovo: 2024 Journey]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Auckland Museum Wikipedia Students Making Progress|Auckland Museum Wikipedia Students Making Progress]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Celebrating 10 Years of Wiki Education|Celebrating 10 Years of Wiki Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Empowering Multilingual Students: Expanding Wikipedia Through Collaboration of foreign languages faculty's students of the University of Tehran|Empowering Multilingual Students: Expanding Wikipedia Through Collaboration of foreign languages faculty's students of the University of Tehran]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Ensuring accurate and authentic information with 1Lib1Ref Campaign in Anambra|Ensuring accurate and authentic information with 1Lib1Ref Campaign in Anambra]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Experiences of Wikipedia in the classroom with a gender perspective in Monterrey |Experiences of Wikipedia in the classroom with a gender perspective in Monterrey]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Fine Arts University Students exploring Wikipedia in Tirana, Albania|Fine Arts University Students exploring Wikipedia in Tirana, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Lviv hosted Ukraine’s first student photo walk for Wikipedia|Lviv hosted Ukraine’s first student photo walk for Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Many new trained volunteers and new articles at the end of the year in Macedonia|Many new trained volunteers and new articles at the end of the year in Macedonia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Wikimedia and Scientific Events in Brazil|Wikimedia and Scientific Events in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2025/Wiki Workshop- Call for Contributions|Wiki Workshop- Call for Contributions]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೧:೨೬, ೫ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28111205 --&gt;

== This Month in Education: February 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 2 • February 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Activities series at the Shefit Hekali school in Peqin, Albania|Activities series at the Shefit Hekali school in Peqin, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wikimedia Brazil has formed a partnership with a public policy research institute|Wikimedia Brazil has formed a partnership with a public policy research institute]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Preserving Heritage: Tuluvas Aati Month Educational Wikimedia Programs|Preserving Heritage: Tuluvas Aati Month Educational Wikimedia Programs]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Reflecting on our Past: Farewell to the Auckland Museum Summer Students|Reflecting on our Past: Farewell to the Auckland Museum Summer Students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Successful Conclusion of the Second Phase of &quot;Reading Wikipedia in the Classroom&quot; in Yemen|Successful Conclusion of the Second Phase of &quot;Reading Wikipedia in the Classroom&quot; in Yemen]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wiki Workshop in Mitrovica |Wiki Workshop in Mitrovica]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wikimedia MKD' Education: Lots of new trained users, lots of new articles|Wikimedia MKD' Education: Lots of new trained users, lots of new articles]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2025/Wikimedia Serbia receives accreditation from the National Library of Serbia for the Wiki Senior seminar|Wikimedia Serbia receives accreditation from the National Library of Serbia for the Wiki Senior seminar]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೪:೩೪, ೧೨ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28314249 --&gt;

== This Month in Education: March 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 3 • March 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/A Whole New World: Research Findings on New Editor Integration in Serbian Wikipedia|A Whole New World: Research Findings on New Editor Integration in Serbian Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Bolivia: a new round of Leamos Wikipedia begins in Bolivia|Bolivia: a new round of Leamos Wikipedia begins in Bolivia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Faculty of Social Sciences Workshop in Albania|Faculty of Social Sciences Workshop in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Lots of contributions and trainings as part of Wikimedia MKD's Education Programme|Lots of contributions and trainings as part of Wikimedia MKD's Education Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2025/Wikimedia organized multiple events of science and education in Brazil during the month of March|Wikimedia organized multiple events of science and education in Brazil during the month of March]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೦:೩೪, ೧೦ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28458563 --&gt;

== This Month in Education: April 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 4 • April 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Ceremony of giving certificates and awarding the winners of the edit-a-thon: Meet Slovenia|Ceremony of giving certificates and awarding the winners of the edit-a-thon: Meet Slovenia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/The Workshops Wikimedia &amp; Education are back in Brazil|The Workshops Wikimedia &amp; Education are back in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/EduWiki Nigeria: Advancing Digital Literacy in Schools|EduWiki Nigeria: Advancing Digital Literacy in Schools]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Empowering the Next Generation: Wikidata Training at Federal Government Boys College, FGBC Abuja|Empowering the Next Generation: Wikidata Training at Federal Government Boys College, FGBC Abuja]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Final Wikipedia project with Shefit Hekali school in Peqin, Albania|Final Wikipedia project with Shefit Hekali school in Peqin, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Teachers who graduated from the Leamos Wikipedia program in Bolivia become mentors for their colleagues |Teachers who graduated from the Leamos Wikipedia program in Bolivia become mentors for their colleagues]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Wikivoyage in Has region, Northern Albania|Wikivoyage in Has region, Northern Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2025/Wikivoyage workshop in Bulqiza|Wikivoyage workshop in Bulqiza]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೮:೧೮, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28656387 --&gt;

== This Month in Education: May 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 5 • May 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Journalism students at Aleksandër Xhuvani University explore Wikipedia in Albania|Journalism students at Aleksandër Xhuvani University explore Wikipedia in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Reviewing pending articles editathon with high school students in Albania|Reviewing pending articles editathon with high school students in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Several educational workshops to promote science on Wiki were held in Brazil in the month of May|Several educational workshops to promote science on Wiki were held in Brazil in the month of May]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Simón Bolívar Teacher Training College joins the Let's Read Wikipedia Program|Simón Bolívar Teacher Training College joins the Let's Read Wikipedia Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Students become Editors: Wikimedia Chile launches Latin America's first Vikidia Workshop|Students become Editors: Wikimedia Chile launches Latin America's first Vikidia Workshop]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/The DemocraTICon competition was held, this year for the first time with a discipline focused on Wikipedia |The DemocraTICon competition was held, this year for the first time with a discipline focused on Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Wikimedia MKD's &quot;Lajka&quot; workshop in Skopje|Wikimedia MKD's &quot;Lajka&quot; workshop in Skopje]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೮:೨೭, ೨೮ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28771448 --&gt;

== This Month in Education: June 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 6 • June 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Albanian high school students at the Wikimedia Youth Conference 2025 in Prague|Albanian high school students at the Wikimedia Youth Conference 2025 in Prague]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Bolivia has 20 new teachers graduated from the Let's Read Wikipedia in the Classroom program|Bolivia has 20 new teachers graduated from the Let's Read Wikipedia in the Classroom program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Brazil was present at the EduWiki Conference 2025 in Bogota|Brazil was present at the EduWiki Conference 2025 in Bogota]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Does Wikipedia has future in the times of Chat-GPT|Does Wikipedia has future in the times of Chat-GPT]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/PhilWiki Community promotes accessible multilingual stories for children|PhilWiki Community promotes accessible multilingual stories for children]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Reading and Editing Wikipedia in a Bangladeshi College|Reading and Editing Wikipedia in a Bangladeshi College]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Wikimedia MKD's Workshops in June|Wikimedia MKD's Workshops in June]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Wikipedia meets 2500 Ukrainian educators at the country’s biggest education festival|Wikipedia meets 2500 Ukrainian educators at the country’s biggest education festival]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೨:೪೮, ೨೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=28903832 --&gt;

== This Month in Education: July 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 7 • July 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Crafting Impactful Education Newsletters: Shared Insights from EduWiki 2025|Crafting Impactful Education Newsletters: Shared Insights from EduWiki 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Educational Outreach with Youth Centers in Albania|Educational Outreach with Youth Centers in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Discussing educational resources at WikiCon Brasil 2025|Discussing educational resources at WikiCon Brasil 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Enhancing Mobile-Friendly Contribution in Wikimedia Education Programs|Enhancing Mobile-Friendly Contribution in Wikimedia Education Programs]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/The second semester of Leamos Wikipedia begins in Bolivia with challenges and learning|The second semester of Leamos Wikipedia begins in Bolivia with challenges and learning]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/When Travel Fails, Learning Continues: A Reflection from EduWiki 2025 |When Travel Fails, Learning Continues: A Reflection from EduWiki 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Wiki club in Kumanovo - the newest Wiki club of Wikimedia MKD|Wiki club in Kumanovo - the newest Wiki club of Wikimedia MKD]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Jaroslav Mašek: How KISK FF MU students used AI to write Wikipedia|Jaroslav Mašek: How KISK FF MU students used AI to write Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Various programmes up and rolling with Charles University Prague|Various programmes up and rolling with Charles University Prague]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೮:೩೦, ೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29005310 --&gt;

== This Month in Education: August 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 8 • August 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Bootcamp Wikipedia in Classroom|Bootcamp Wikipedia in Classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Brazil launches campaign about Open Science on Wiki|Brazil launches campaign about Open Science on Wiki]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Breaking Barriers: Yoruba Wikipedia Fan Club Offa's Historic Wins|Breaking Barriers: Yoruba Wikipedia Fan Club Offa's Historic Wins]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Emerging Voices in Free Knowledge: The Journey of Wiki Club SATI|Emerging Voices in Free Knowledge: The Journey of Wiki Club SATI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/From a Curious Student to a Wikimedia Leader|From a Curious Student to a Wikimedia Leader]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/From webinars to conferences: Wikimedia Ukraine’s approach to events for educators|From webinars to conferences: Wikimedia Ukraine’s approach to events for educators]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Higher education with Wikipedia in Spain|Higher education with Wikipedia in Spain]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Scientific Contribution from Serbia: Wikipedia in Education Research Published in a Prestigious Journal|Scientific Contribution from Serbia: Wikipedia in Education Research Published in a Prestigious Journal]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Teachers with Wikipedia. What if we create a Spanish-speaking collaboration network|Teachers with Wikipedia. What if we create a Spanish-speaking collaboration network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/The brains behind Wikipedia|The brains behind Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Why EduWiki Should Be Considered by Policymakers|Why EduWiki Should Be Considered by Policymakers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikimedia Chile in Visviri: Free knowledge and education at Chile’s starting point|Wikimedia Chile in Visviri: Free knowledge and education at Chile’s starting point]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikipedia as a tool presented at Media Education Summer School for Teachers|Wikipedia as a tool presented at Media Education Summer School for Teachers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikipedia vs AI at La Trobe University|Wikipedia vs AI at La Trobe University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/St Aloysius University – Wikipedia training session for newcomers|St Aloysius University – Wikipedia training session for newcomers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wiki Loves Academics, WUGN Kaduna|Wiki Loves Academics, WUGN Kaduna]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/In Just 3 Minutes: The Power of Wiki Education|In Just 3 Minutes: The Power of Wiki Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Sensing Cebu: Fieldnotes of an Academic as a Wiki Volunteer|Sensing Cebu: Fieldnotes of an Academic as a Wiki Volunteer]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೦:೪೬, ೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29205629 --&gt;

== This Month in Education: September 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 9 • September 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Brazil organizes seminar to discuss open science and scientific dissemination|Brazil organizes seminar to discuss open science and scientific dissemination]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/CBSUA Recognizes Wiki Training Completers, Awards Feminism &amp; Folklore 2025 Winners|CBSUA Recognizes Wiki Training Completers, Awards Feminism &amp; Folklore 2025 Winners]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/2nd International Conference on Wikimedia, Education, and Digital Cultures Mexico 2025|2nd International Conference on Wikimedia, Education, and Digital Cultures Mexico 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Accredited seminar for teachers in Veliko Gradište|Accredited seminar for teachers in Veliko Gradište]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Breaking Barriers, Why open Knowledge matters|Breaking Barriers, Why open Knowledge matters]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Cross-Continental Knowledge Exchange: Offa Youth Impact Initiative and St Aloysius University in 3D Education Outreach |Cross-Continental Knowledge Exchange: Offa Youth Impact Initiative and St Aloysius University in 3D Education Outreach]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Igbo Language Audio Project in the Igbo Wiki Fan Club IMSU &amp; Alvan|Igbo Language Audio Project in the Igbo Wiki Fan Club IMSU &amp; Alvan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Let's Read Wikipedia reached teachers of the Weenhayek indigenous nation in Bolivia|Let's Read Wikipedia reached teachers of the Weenhayek indigenous nation in Bolivia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Monográfico sobre Wikipedia en el aula, Revista Docere|Monograph on Wikipedia in the classroom, Docere Magazine]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/The Third Training Course of the “Reading Wikipedia in the Classroom” Program in Jordan|The Third Training Course of the “Reading Wikipedia in the Classroom” Program in Jordan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/The Ukrainian Educators’ Wikimedia Conference 2025|The Ukrainian Educators’ Wikimedia Conference 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Wikimedia MKD's edit-a-thon: Lakes|Wikimedia MKD's edit-a-thon: Lakes]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Cultura libre en las aulas|Free culture in the classroom]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Wikimedia Rwanda Wiki clubs|Wikimedia Rwanda Wiki clubs]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೦:೩೯, ೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29344785 --&gt;

== This Month in Education: October 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 10 • October 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/&quot;WikiDonne Internship: Wikimedia Platforms for Open Education and Inclusive Culture!&quot; winner at the Open Education Awards 2025|&quot;WikiDonne Internship: Wikimedia Platforms for Open Education and Inclusive Culture!&quot; winner at the Open Education Awards 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/A Proud Chapter in My Wikimedia Journey 🇳🇬: From Editor to Organizer|A Proud Chapter in My Wikimedia Journey 🇳🇬: From Editor to Organizer]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Debating open science and scientific dissemination in Brazil|Debating open science and scientific dissemination in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Enhancing Academic Articles on Wikipedia with the State University of Jakarta|Enhancing Academic Articles on Wikipedia with the State University of Jakarta]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/India’s Students and Educators Lead the Way in the Wiki Science Competition 2025|India’s Students and Educators Lead the Way in the Wiki Science Competition 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/JDACA &amp; Amman Arab University|JDACA &amp; Amman Arab University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/New starting page for Wikipedia users had been launched in September|New starting page for Wikipedia users had been launched in September]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Teaching Evidence Synthesis Automation with the Wikipedia–Kaggle Dataset|Teaching Evidence Synthesis Automation with the Wikipedia–Kaggle Dataset]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikimedia MKD’s Education Program activities for October|Wikimedia MKD’s Education Program activities for October]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikimedia Serbia prepares eight annual Edu Wiki camp|Wikimedia Serbia prepares eight annual Edu Wiki camp]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikivoyage editathon in Peshkopia, Albania|Wikivoyage editathon in Peshkopia, Albania]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೧:೩೪, ೨ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29511272 --&gt;

== This Month in Education: November 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 11 • November 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 &amp; 2026|Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 &amp; 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia|Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras|Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day|190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI|2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States|Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th|November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025|EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Highly productive autumn education activities in Macedonia|Highly productive autumn education activities in Macedonia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon &amp; Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka|Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon &amp; Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe|Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course|Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training|United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM|Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge|Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Science Competition in Albania and Kosovo|Wiki Science Competition in Albania and Kosovo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Workshop 2026 Call for Contributions|Wiki Workshop 2026 Call for Contributions]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo|Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community|Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೯:೧೬, ೩೦ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29716809 --&gt;

== This Month in Education: December 2025 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 14 • Issue 12 • December 2025&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages|WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wiki in schools - Architecture and Open Heritage|Wiki in schools - Architecture and Open Heritage]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context|What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge|WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina|Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WAM - Tulu Edit-a-thon &amp; Workshop in St Aloysius University |WAM - Tulu Edit-a-thon &amp; Workshop in St Aloysius University]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição|Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025|Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClubs and educational partnership in Albania|New WikiClubs and educational partnership in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania|New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025|Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop|Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೯:೫೨, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29814101 --&gt;

== This Month in Education: January 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 1 • January 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026|Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan|Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia Education Program - Train The Trainer in Nepal|Wikipedia Education Program – Train The Trainer in Nepal]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU|Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program|CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth|WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Updates on Auckland Museum Summer Student Programme|Updates on Auckland Museum Summer Student Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network|Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge|Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025|Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme|Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Envisioning an Open Future together - WikiForAll|Envisioning an Open Future together – WikiForAll]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025|A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge|A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/¡Celebrando 25 años de conocimiento libre! El Proyecto &quot;25x25&quot; llega a las aulas de Córdoba, Argentina|Celebrating 25 years of free knowledge! The '25x25' Project reaches the classrooms of Córdoba, Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A atuação em rede da Universidade Federal de Juiz de Fora para a difusão do conhecimento livre na Wikipédia|The collaborative efforts of the Federal University of Juiz de Fora for the dissemination of free knowledge on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೩:೫೬, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29951116 --&gt;

== This Month in Education: February 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 2 • February 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces|Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan|Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Encontro da Rede Latino Americana de Inteligência Artificial Feminista: construindo futuros possíveis|Meeting of the Latin American Network of Feminist Artificial Intelligence: building possible futures]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Farewelling the Auckland Museum Summer Students|Farewelling the Auckland Museum Summer Students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi|Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana |Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade|Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics|Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia|LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/New online workshops for the German language Wikipedia|New online workshops for the German language Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors|Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects|The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day|Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages|Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026|Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity|Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia|WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops|Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiPatrimoine Senghor : Valorisation du patrimoine culturel africain à l'Université Senghor|WikiPatrimoine Senghor : Valuation of African cultural heritage at the University Senghor]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future|Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೭:೨೫, ೩ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30155806 --&gt;

== This Month in Education: March 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 3 • March 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona|Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG|Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources|Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe|Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Inside Wikimedia Ukraine's education program|Inside Wikimedia Ukraine's education program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026|Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/One School, One Article Campaign Wrap Up|One School, One Article Campaign Wrap Up]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN|Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology|Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries|The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia CR published updated guide for beginners|Wikimedia CR published updated guide for beginners]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia goes back to the classroom in Brazil|Wikimedia goes back to the classroom in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI|Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities|“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors|Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೧೫:೫೧, ೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30317659 --&gt;

== This Month in Education: April 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 4 • April 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update|Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh|WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War|Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course|Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools|Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia|University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania|Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan|Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria|Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites|Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/A month full of encounters with students in Brazil|A month full of encounters with students in Brazil]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೧:೩೧, ೨೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30406002 --&gt;

== This Month in Education: May 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 5 • May 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Teaching innovation with Wikimedia. Shared experiences in Spanish Universities|Teaching innovation with Wikimedia. Shared experiences in Spanish Universities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Editing Wikipedia with Viktor Hygo High School in Albania|Editing Wikipedia with Viktor Hygo High School in Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Debating free license in Brazil|Debating free license in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Microclimatic Explainers: A short-form media approach to build micro-level environmental awareness in India|Microclimatic Explainers: A short-form media approach to build micro-level environmental awareness in India]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Ukraine publishes the first academic collection of papers on Wikipedia and Wikimedia Projects|Ukraine publishes the first academic collection of papers on Wikipedia and Wikimedia Projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wiki Digital Youth Club Launches in Tanzania: Youth Build Digital Skills Through Competitive Quest Challenges|Wiki Digital Youth Club Launches in Tanzania: Youth Build Digital Skills Through Competitive Quest Challenges]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wiki Youth Participation in Building Rwanda’s Open Knowledge Ecosystem|Wiki Youth Participation in Building Rwanda’s Open Knowledge Ecosystem]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikimedia Digi-Youth Club in Nigeria|Wikimedia Digi-Youth Club in Nigeria]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikimedia MKD's Education News &amp; Activities|Wikimedia MKD's Education News &amp; Activities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikipedia Serbia's interns and Wiki Ambassadors provide crucial support towards end of the school year|Wikipedia Serbia's interns and Wiki Ambassadors provide crucial support towards end of the school year]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೨:೨೩, ೧ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30604297 --&gt;

== This Month in Education: June 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 6 • June 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wikipedia Editathon at Dinajpur Govt. College: Empowering Graduate Students in the Open Knowledge Movement|Wikipedia Editathon at Dinajpur Govt. College: Empowering Graduate Students in the Open Knowledge Movement]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wikimedia Serbia prepares for Edu Wiki camp 2026|Wikimedia Serbia prepares for Edu Wiki camp 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wiki Digi-Youth Clubs pilot explores challenge-based learning across three countries|Wiki Digi-Youth Clubs pilot explores challenge-based learning across three countries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Why the EduWiki Hub Starter Kit Matters for the Future of Education|Why the EduWiki Hub Starter Kit Matters for the Future of Education]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Portuguese Universities adopt free knowledge tools: Wikipedia is the favorite|Portuguese Universities adopt free knowledge tools: Wikipedia is the favorite]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Translating on Wikipedia used as extra – credit assignment in University of Prishtina, Kosovo|Translating on Wikipedia used as extra – credit assignment in University of Prishtina, Kosovo]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Strengthening Wikimedia Education Through Community Learning and Digital Literacy Initiatives|Strengthening Wikimedia Education Through Community Learning and Digital Literacy Initiatives]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Small Group, Big Impact: Building Skills Through the Wikimedia Volunteer Focus Group in Botswana|Small Group, Big Impact: Building Skills Through the Wikimedia Volunteer Focus Group in Botswana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/&quot;25x25 Project – Celebrating Wikipedia&quot; in Córdoba, Argentina|&quot;25x25 Project – Celebrating Wikipedia&quot; in Córdoba, Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Mapping and gathering educational activities on Wiki in Brazilian universities|Mapping and gathering educational activities on Wiki in Brazilian universities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Growing Wiki Education in the Philippines: Highlights from Bikol WikiConference 2026|Growing Wiki Education in the Philippines: Highlights from Bikol WikiConference 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/From Mentee to Builder: Six Months in the EduWiki Hub Mentorship Program|From Mentee to Builder: Six Months in the EduWiki Hub Mentorship Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/EduWiki Hub publishes its first Community Newsletter|EduWiki Hub publishes its first Community Newsletter]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Click, Capture, and Contribute: Scaling Open Knowledge Through Mobile Photography|Click, Capture, and Contribute: Scaling Open Knowledge Through Mobile Photography]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Education in Action: Limkokwing School Adoption Program 2026 and Wikimedia Learning Outcomes|Education in Action: Limkokwing School Adoption Program 2026 and Wikimedia Learning Outcomes]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Impact of Wiki Digi youth Clubs initiative in education of Rwanda|Impact of Wiki Digi youth Clubs initiative in education of Rwanda]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೯:೪೫, ೨೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30725833 --&gt;

== This Month in Education: July 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 7 • July 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Practical Wikipedia Training for Teachers Held in Tetovo, Macedonia|Practical Wikipedia Training for Teachers Held in Tetovo, Macedonia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Wikimedia Ukraine at the Teachers of the Future Festival|Wikimedia Ukraine at the Teachers of the Future Festival]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Six Months of Growth, Learning, and Impact: My Journey as an EduWiki Mentor|Six Months of Growth, Learning, and Impact: My Journey as an EduWiki Mentor]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/PhilWiki Community pays homage to Antoine de Saint-Exupéry at Wikimania Paris 2026|PhilWiki Community pays homage to Antoine de Saint-Exupéry at Wikimania Paris 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Google25 Expands Tamil Wikipedia Community|Google25 Expands Tamil Wikipedia Community]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Edu Wiki camp gathers Serbian youth around the topic of open knowledge|Edu Wiki camp gathers Serbian youth around the topic of open knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Cátedra Glaciares: A Collaborative Experience for the Study and Conservation of Colombia’s Cryosphere|Cátedra Glaciares: A Collaborative Experience for the Study and Conservation of Colombia’s Cryosphere]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Continuing Wiki education partnerships in Brazil|Continuing Wiki education partnerships in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Building EduWiki in Albania: From school outreach to student contributions in Wikimedia projects|Building EduWiki in Albania: From school outreach to student contributions in Wikimedia projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/1Lib1Ref WUGN Kaduna, 2026|1Lib1Ref WUGN Kaduna, 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/We create the first master class on access to knowledge and open technology in collaboration with National Autonomous University of Mexico, UNAM|We create the first master class on access to knowledge and open technology in collaboration with National Autonomous University of Mexico, UNAM]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೧:೧೮, ೩೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30838310 --&gt;

== This Month in Education: August 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 8 • August 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Coordinating Wikimedia's Presence in Iraqi Universities|Coordinating Wikimedia's Presence in Iraqi Universities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/The EduWiki Hub Starter Kit Is Now Available in Spanish|The EduWiki Hub Starter Kit Is Now Available in Spanish]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wiki and democracy campaign launches in Brazil|Wiki and democracy campaign launches in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wiki Clubs strengthen youth participation in open knowledge in the Philippines|Wiki Clubs strengthen youth participation in open knowledge in the Philippines]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wikidata for research in the UI1|Wikidata for research in the UI1]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Nupe Wikipedia Hits 1,000 Articles: The Next Chapter in Our Knowledge Journey |Nupe Wikipedia Hits 1,000 Articles: The Next Chapter in Our Knowledge Journey]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Recruiting newcomers to preserve Yiddish using Wiktionary as a tool|Recruiting newcomers to preserve Yiddish using Wiktionary as a tool]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Voices in Our Hands: How Nigerian Kids are Documenting Nigerian Sign Language for the World|Voices in Our Hands: How Nigerian Kids are Documenting Nigerian Sign Language for the World]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wiki in Schools, Architecture and Open Heritage|Wiki in Schools, Architecture and Open Heritage]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/More than 200 registrations, 22 speakers, and seven hours of shared experience: Wikimedia Ukraine’s Education Community Conference 2026|More than 200 registrations, 22 speakers, and seven hours of shared experience: Wikimedia Ukraine’s Education Community Conference 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Launch of Wikifying a Conference handbook|Launch of Wikifying a Conference handbook]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/EduWiki Hub Updates: Working Groups Feedback Session and a New Roundtable for Program Officers|EduWiki Hub Updates: Working Groups Feedback Session and a New Roundtable for Program Officers]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Curiosity through academic inquiry - learning by writing Wikipedia articles in Serbia|Curiosity through academic inquiry - learning by writing Wikipedia articles in Serbia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೨೩:೨೪, ೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30917014 --&gt;

== This Month in Education: September 2026 ==
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 9 • September 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Wikipedia Writing Training at Universitas Terbuka. WikiRempah Welcomes Wikimedians in Ternate|Wikipedia Writing Training at Universitas Terbuka. WikiRempah Welcomes Wikimedians in Ternate]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Wikimedia MKD’s Wiki Camp &amp; Team Building 2026|Wikimedia MKD’s Wiki Camp &amp; Team Building 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Wikimedia Commons Training for Students at Universitas Nurul Hasan Bacan: Mobilizing Bacan's Youth with WikiRempah|Wikimedia Commons Training for Students at Universitas Nurul Hasan Bacan: Mobilizing Bacan's Youth with WikiRempah]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Wikidata integration in the Library &amp; Information Science course|Wikidata integration in the Library &amp; Information Science course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Translating the EduWiki Newcomer's Starter Kit in Albanian language|Translating the EduWiki Newcomer's Starter Kit in Albanian language]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Training Wikimedia Commons WikiRempah in Bacan, Bringing Digital Education to an Island Without Electricity|Training Wikimedia Commons WikiRempah in Bacan, Bringing Digital Education to an Island Without Electricity]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Synergy Between WikiRempah, the West Halmahera Regency Education and Culture Office, and the Sultanate of Jailolo in Documenting Spice Route Cultural Sites|Synergy Between WikiRempah, the West Halmahera Regency Education and Culture Office, and the Sultanate of Jailolo in Documenting Spice Route Cultural Sites]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/St Aloysius Wiki Club Celebrates 10th Anniversary of Tulu Wikipedia|St Aloysius Wiki Club Celebrates 10th Anniversary of Tulu Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Road to Open Source: bringing open source contribution into Indian engineering classrooms|Road to Open Source: bringing open source contribution into Indian engineering classrooms]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Photography and education: initiatives in Brazil|Photography and education: initiatives in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Open Knowledge Initiatives Summer Internship 2026 – Project Workflow &amp; Learnings|Open Knowledge Initiatives Summer Internship 2026 – Project Workflow &amp; Learnings]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Media Literacy Teacher Training with Wikimedia UK and Thoughtful|Media Literacy Teacher Training with Wikimedia UK and Thoughtful]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Heritage Across Borders: St Aloysius Wiki Club Students Celebrate Cultural Heritage Through Wikipedia|Heritage Across Borders: St Aloysius Wiki Club Students Celebrate Cultural Heritage Through Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/From Bandung's Street Signs to Wikipedia: Rediscovering Sundanese Script|From Bandung's Street Signs to Wikipedia: Rediscovering Sundanese Script]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/CSPC Wiki Club launches student community for open knowledge and youth leadership|CSPC Wiki Club launches student community for open knowledge and youth leadership]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Amplifying Underrepresented Voices: Lessons from the Language Diversity Hub 2026|Amplifying Underrepresented Voices: Lessons from the Language Diversity Hub 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Education activity: Can I trust Wikipedia?|Education activity: Can I trust Wikipedia?]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ೦೦:೦೬, ೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=31092240 --&gt;</text>
      <sha1>hxcrbfvqptbkatehiousnqtt06s1s6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81036</id>
    <revision>
      <id>1430967</id>
      <parentid>1352624</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42429" sha1="8guflxlrz63hglhm5y1ck6ydhd99gn0" xml:space="preserve">{{ಪಂಜಾಬ್೨೦೧೬}}
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಪಾಲಿವುಡ್''' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗವು [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ದೇಶಗಳ '''ಪಂಜಾಬ್''' [[ರಾಜ್ಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ದ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ೨೧ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗವು ತನ್ನ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಚಿತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ಪಂಜಾಬಿ ಸಿನೆಮಾ&quot;&gt;{{cite web|title=ದಿ ಜರ್ನಿ ಆಫ್ ಪಂಜಾಬಿ ಸಿನೆಮಾ|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/10672/10/10_chapter%204.pdf|website=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/}}&lt;/ref&gt;

೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಂಪ್ರತಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಪಂಜಾಬಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸರಾಸರಿ ೯ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ ೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ೮ಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯಿತು. ೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಂತೂ ವರ್ಷಂಪ್ರತಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದರ ಮೂಲಕ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗ ತೀವ್ರ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿತ್ತು. ೨೦೦೦ದ ನಂತರ ಪಂಜಾಬ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರರಂಗದ ಪಂಡಿತರ ಸಂಘಟಿತ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಂಡ ಭಾರತೀಯ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗ ದೊಡ್ಡ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದೆ. ವರ್ಷಂಪ್ರತಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲೂ ಗಣನೀಯ ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿದೆ. ೨೦೦೯ರಂತೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಪಂಜಾಬಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ವನ್ನು ದಾಟಿದೆ&lt;ref name=&quot;ಪಂಜಾಬಿ ಸಿನೆಮಾ&quot;/&gt;.

==ಪ್ರಥಮ ಚಿತ್ರ==
ಪಂಜಾಬಿ [[ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಮೊದಲ ವಾಕ್ಚಿತ್ರ ಕೆ.ಡಿ.ಮೆಹ್ತಾ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಪಿಂಡ್ ದೇ ಕುಡಿ''(೧೯೩೫). ಈ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಂತರದ ಜನಪ್ರಿಯ ಗಾಯಕಿ ಮತ್ತು ನಟಿ '''ನೂರ್ ಜೆಹಾನ್''' ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. [[ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ]]ದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಚಿತ್ರ [[ಲಾಹೋರ್|ಲಾಹೋರಿನ]]ಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡು ಅಪಾರ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತ್ತು&lt;ref name=&quot;ಪಂಜಾಬಿ ಸಿನೆಮಾ&quot;/&gt;.

==ಪಂಜಾಬ್ ವಿಭಜನೆಯ ಪೂರ್ವದ ಚಿತ್ರರಂಗ==
ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷಿಕರು [[ಪಂಜಾಬ್]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ [[ಲಾಹೋರ್]] ಮತ್ತು ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ [[ಲಾಹೋರ್]] ಸಹಜವಾಗಿ ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. [[ಲಾಹೋರ್|ಲಾಹೋರ]]ನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. [[ಮುಂಬಯಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ]]ದಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷಾ ನಟ-ನಟಿಯರು, ನಿರ್ಮಾಪಕರು, ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞರು [[ಲಾಹೋರ್]]ಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರೆಂದರೆ '''ಶಾಂತಾ ಅಪ್ಟೆ''', '''ಮೋತಿಲಾಲ್''', '''ಹೀರಾಲಾಲ್''' ಮತ್ತು '''ಮುಮ್ತಾಜ್ ಶಾಂತಿ'''. ಜನಪ್ರಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ '''ಬಿ.ಆರ್.ಚೋಪ್ರಾ''' ಮತ್ತು '''ರಮಾನಂದ್ ಸಾಗರ್''' ಅವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು ಲಾಹೋರಿನಲ್ಲಿಯೇ. ಬಿ.ಆರ್.ಚೋಪ್ರಾ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ''ಸಿನೆ ಹೆರಾಲ್ಡ್'' ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದರೆ ರಮಾನಂದ್ ಸಾಗರ್ ಅವರು ''ಈವನಿಂಗ್ ನೀವ್ಸ್'' ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು&lt;ref name=&quot;ಪಂಜಾಬಿ ಸಿನೆಮಾ&quot;/&gt;.

==ಪಂಜಾಬ್ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರದ ಚಿತ್ರರಂಗ==
೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೊಂದಿದ ಅವಿಭಜಿತ ಭಾರತ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕುತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಿ [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ಗಳಾಗಿ ಇಬ್ಭಾಗವಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗ ಭಾರತದಲ್ಲೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಲಾಹೋರ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದರಿಂದ '''ನೂರ್ ಜೆಹಾನ್''' ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಜನಪ್ರಿಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ತಾರೆಯರು ಲಾಹೋರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗ ತೀವ್ರ ಹಿನ್ನಡೆ ಅನುಭವಿಸಿತು. ಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಸ್ಟೂಡಿಯೋ ಮುಂತಾದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು '''ಲಾಹೋರ್'''ನಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗ ದೂರದ ಬಾಂಬೆಯನ್ನು ನೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರ ''ಚಮನ್''(೧೯೪೮). ಮೀನಾ ಶೌರಿ, ಕರಣ್ ದಿವಾನ್, ಕುಲದೀಪ್ ಕೌರ್, ಮಂಜು ಮುಂತಾದ ಕಲಾವಿದರು ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು&lt;ref name=&quot;ಪಂಜಾಬಿ ಸಿನೆಮಾ&quot;/&gt;.

====೧೯೫೦ ಮತ್ತು ೧೯೬೦ರ ದಶಕಗಳು====
ದುಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗವನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಲು ಅನೇಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದವು. ಈ ಪೈಕಿ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ ೧೯೫೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ತೆರೆಗೆ ಬಂದ ''ಪೋಸ್ತಿ''(೧೯೫೦), ''ಭೈಸಾಕಿ''(೧೯೫೧), ''ಜುಗ್ನಿ''(೧೯೫೨) ''ಕೌಡೆ ಷಾ''(೧೯೫೨), ''ನಿಕ್ಕಿ''(೧೯೫೨) ಮತ್ತು ''ಭಾಂಗ್ರಾ''(೧೯೫೯) ಮುಂತಾದವು. '''ಶ್ಯಾಮಾ''', ಮನೋರಮಾ, ಅಮರನಾಥ್, ರಣಧೀರ್ ಮತ್ತು ಮಂಜು ಮುಂತಾದವರ ಅಭಿನಯವಿದ್ದ ಹಾಸ್ಯಮಯ ಚಿತ್ರ ಪೋಸ್ತಿ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಹಾಸ್ಯನಟ ಮಂಜು ತಮ್ಮ ಅಭಿನಯದಿಂದ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಸಿಕರ ಮನೆಮಾತಾದರು. ಈ ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಅನೇಕ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಧಾನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗುವ ಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ರಾಜ್ ಭಕ್ರಿ ಅವರ ''ಭಾಂಗ್ರಾ''. '''ಸುಂದರ್''' ಮತ್ತು '''ನಿಶಿ''' ಅಭಿನಯದ ಈ ಚಿತ್ರ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಹನ್ಸರಾಜ್ ಬೆಹ್ಲ್ ಅವರ ಸಂಗೀತವಿದ್ದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ '''ಶಂಶಾದ್ ಬೇಗಂ''' ಮತ್ತು '''ರಫಿ''' ಮುಂತಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಗಾಯಕರು ಹಾಡಿದ ಗೀತೆಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ&lt;ref name=&quot;ಪಂಜಾಬಿ ಸಿನೆಮಾ&quot;/&gt;.

೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ '''ಪ್ರೇಮ್ ಚೋಪ್ರಾ''', '''ಮದನ್ ಪುರಿ''', '''ಕೃಷ್ಣ ಕುಮಾರಿ''' ಮತ್ತು '''ಸುಂದರ್''' ಅಭಿನಯದ ''ಚೌಧರಿ ಕರ್ನೈಲ್ ಸಿಂಗ್''(೧೯೬೦) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಆರಂಭವಾದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಪಯಣ '''ಇಂದಿರಾ ಬಿಲ್ಲಿ''', '''ಸುಂದರ್''' ಅಭಿನಯದ ''ಯಮ್ಲಾ ಜಟ್ಟ್''(೧೯೬೦), '''ಜಗದೀಶ್ ಸೇಠಿ''', '''ಇಂದಿರಾ ಬಿಲ್ಲಿ''', '''ಮದನ್ ಪುರಿ''' ಅಭಿನಯದ ''ಕಿಕ್ಲಿ''(೧೯೬೦), '''ಇಂದಿರಾ ಬಿಲ್ಲಿ''', '''ಕೃಷ್ಣ ಕುಮಾರಿ''', '''ದಲ್ಜಿತ್''' ಅಭಿನಯದ ''ದೋ ಲಚ್ಚಿಯಾ''(೧೯೬೦), '''ನಿಶಿ''', '''ಕರಣ್ ದಿವಾನ್''' ಅಭಿನಯದ ''ಗುಡ್ಡಿ''(೧೯೬೧) ಮತ್ತು '''ಜಾನಿ ವಾಕರ್''' ಅಭಿನಯದ ''ವಿಲಯತಿ ಬಾಬು''(೧೯೬೧) ಚಿತ್ರಗಳವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಪ್ರೇಮ್ ಚೋಪ್ರಾ ''ಸಪ್ನಿ''(೧೯೬೩) ಮತ್ತು ''ಏ ಧರ್ತಿ ಪಂಜಾಬಿ ದಿ''(೧೯೬೩) ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಸಿಕರ ಮನರಂಜಿಸಿದರು. '''ಇಂದಿರಾ ಬಿಲ್ಲಿ''' ನಾಯಕಿಯಾಗಿ '''ರವೀಂದರ್ ಕಪೂರ್''' ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ''ಸಟ್ ಸಾಲಿಯಾ''(೧೯೬೪) ಮತ್ತು '''ದಾರಾ ಸಿಂಗ್''' ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ''ಜಗ್ಗ''(೧೯೬೪) ಚಿತ್ರಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಈ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ ಚಿತ್ರ '''ಬಾಲರಾಜ್ ಸಾಹ್ನಿ''' ಮತ್ತು '''ನಿಶಿ''' ಅಭಿನಯದ ''ಸಟ್ಲಜ್ ದೇ ಕಂದೆ''(೧೯೬೪). ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯಿದ್ದ ಈ ಚಿತ್ರ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಅತ್ತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಡಮಾಡುವ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿತ್ತು. ಹನ್ಸರಾಜ್ ಬಹ್ಲ್ ಅವರ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನವಿದ್ದ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದವರು ಪದಮ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಮಹೇಶ್ವರಿ&lt;ref name=&quot;ಪಂಜಾಬಿ ಸಿನೆಮಾ&quot;/&gt;.

ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನರಂಜಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಪಂಜಾಬಿ ನಟರೆಂದರೆ '''ಸುಂದರ್''', '''ರವೀಂದರ್ ಕಪೂರ್''', '''ಮನೋಹರ್ ದೀಪಕ್'''. ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ '''ಮದನ್ ಪುರಿ''' ಮತ್ತು '''ಪ್ರೇಮ್ ಚೋಪ್ರಾ''' ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿ ಜನಮನ್ನಣೆಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಮುಖ ನಟಿಯರಾದ '''ನಿಶಿ''' ಮತ್ತು '''ಇಂದಿರಾ ಬಿಲ್ಲಿ''' ಅನೇಕ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

====ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು====
ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆಯ ಮೊದಲ ವರ್ಣಚಿತ್ರ '''ನಾನಕ್ ನಾಮ್ ಜಹಾಜ್ ಹೈ'''(೧೯೬೯). ರಾಮ್ ಮಹೇಶ್ವರಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ '''ಪ್ರಥ್ವಿರಾಜ್ ಕಪೂರ್''', '''ಸೋಮ್ ದತ್''', '''ನಿಶಿ''', '''ವಿಮಿ''', '''ವೀಣಾ''' ಮುಂತಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲಾವಿದರು ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದ ಈ ಚಿತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಇಡೀ ದೇಶವೇ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗದೆಡೆದೆ ತಿರುಗು ನೋಡುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಕುಂಟುತ್ತಾ ಸಾಗಿದ್ದ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಚೇತರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಮುಂದಾದರು&lt;ref name=&quot;ಪಂಜಾಬಿ ಸಿನೆಮಾ&quot;/&gt;.

====೧೯೭೦ರ ದಶಕ====
ನಾನಕ್ ನಾಮ್ ಜಹಾಜ್ ಹೈ ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸು ಪಂಜಾಬಿ ಮೂಲದ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಿಂದಿ ಕಲಾವಿದರು ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರದೆಡೆಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. '''[[ಧರ್ಮೇಂದ್ರ]]''' ಮತ್ತು '''[[ಆಶಾ ಪಾರೇಖ್]]''' ಅಭಿನಯದ ''ಕಂಕಣ್ ದೇ ಓಲೆ''(೧೯೭೦), '''ದಾರಾ ಸಿಂಗ್''' ಮತ್ತು '''ಬಾಲರಾಜ್ ಸಾಹ್ನಿ''' ಅಭಿನಯದ ''ನಾನಕ್ ದುಖಿಯಾ ಸಬ್ ಸಂಸಾರ್''(೧೯೭೦), '''ಪ್ರಥ್ವಿರಾಜ್ ಕಪೂರ್''' ಮತ್ತು '''ದಾರಾ ಸಿಂಗ್''' ಅಭಿನಯದ ''ಮೆಲೆ ಮಿತ್ರನ್ ದೇ''(೧೯೭೨), '''ಸುನಿಲ್ ದತ್''' ಮತ್ತು '''ರಾಧಾ ಸಲುಜಾ''' ಅಭಿನಯದ ''ಮನ್ ಜೀತೆ ಜಗ್ ಜೀತ್''(೧೯೭೩), '''[[ಧರ್ಮೇಂದ್ರ]]''' ಮತ್ತು '''[[ರಾಜೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್]]''' ಅಭಿನಯದ ''ದೋ ಶೇರ್''(೧೯೭೪), '''ಫಿರೋಜ್ ಖಾನ್''' ಮತ್ತು '''ದಾರಾ ಸಿಂಗ್''' ಅಭಿನಯದ ''ಭಗತ್ ಧನ್ನಾ ಜಟ್ಟ್''(೧೯೭೪) ಮತ್ತು '''ರಾಧಾ ಸಲುಜಾ''' ಮತ್ತು '''ಶಮೀಂದರ್ ಸಿಂಗ್''' ಅಭಿನಯದ ''ದುಖ್ ಭಂಜನ್ ತೇರಾ ನಾಮ್''(೧೯೭೪) ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ೭೦ರ ದಶಕದ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳು&lt;ref name=&quot;ಪಂಜಾಬಿ ಸಿನೆಮಾ&quot;/&gt;.

''ತೇರಿ ಮೇರಿ ಇಕ್ ಜಿಂದ್ರಿ''(೧೯೭೫) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಧರ್ಮೇಂದ್ರ ಅವರ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ '''ವೀರೇಂದ್ರ''' ಅವರು ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆಗೆ ಪರಿಚಿತರಾದರು. ಅ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಶಕದ ಕಾಲ ಅನೇಕ ಯಶಸ್ವಿ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಸಿಕರ ಮನರಂಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. '''ದಾರಾ ಸಿಂಗ್''' ಅಭಿನಯದ ''ಸಾವಾ ಲಾಖ್ ಸೆ ಏಕ್ ಲಡೌನ್''(೧೯೭೬), '''ಸುನಿಲ್ ದತ್''' ಮತ್ತು '''ಶತ್ರುಘ್ನ ಸಿನ್ಹಾ''' ಅಭಿನಯದ ''ಸತ್ ಶ್ರೀ ಅಕಾಲ್''(೧೯೭೭) ಹಣಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದವು. ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ '''ಜಹೀರಾ''' ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ''ಸಾಲ್ ಸೋಲ್ವಾ ಚಾಡ್ಯಾ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರನಟಿ '''[[ರೇಖಾ]]''' ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. '''ಸಿಮಿ ಗರೆವಾಲ್''' ಅಭಿನಯದ ''ಉಡೀಕನ್''(೧೯೭೭) ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ೧೯೬೧ರಲ್ಲಿ ಜಾನಿ ವಾಕರ್ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ತೆರೆಗೆ ಬಂದ ''ವಿಲಯತಿ ಬಾಬು'' ೧೯೭೮ರಲ್ಲಿ ಅದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡು ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. '''ಮೆಹರ್ ಮಿತ್ತಲ್''' ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರನಟ '''ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್''' ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಮೇರು ನಟ '''[[ರಾಜೇಶ್ ಖನ್ನ]]''' ಅವರು ನಾಯಕರಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ''ಟಿಲ್ ಟಿಲ್ ದ ಲೇಖ''(೧೯೭೮) ಚಿತ್ರ ೫೦ ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಸುವರ್ಣ ಮಹೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸಿದ ಚಿತ್ರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ಇನ್ನೋರ್ವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಂದಿ ನಟ '''[[ಮನೋಜ್ ಕುಮಾರ್]]''' ''ಜಟ್ಟ್ ಪಂಜಾಬ್''(೧೯೭೮) ಎಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಗಮನ ಸೆಳೆದರು. ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಗೆ ಬಂದ ''ರೂಪ್ ಶೌಕೀನ ದಾ'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ '''ಸತೀಶ್ ಕೌಲ್''' ಮತ್ತು '''ದಲ್ಜಿತ್ ಕೌರ್''' ಎಂಬ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ತಾರೆಯರ ಉಗಮವಾಯಿತು&lt;ref name=&quot;ಪಂಜಾಬಿ ಸಿನೆಮಾ&quot;/&gt;.

ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹಿಂದಿ ನಟರಾದ '''ರಾಜೇಶ್ ಖನ್ನಾ''', '''ಧರ್ಮೇಂದ್ರ''', '''ಸುನಿಲ್ ದತ್''', '''ದಾರಾ ಸಿಂಗ್''' ಮತ್ತು '''ಶತ್ರುಘ್ನ ಸಿನ್ಹಾ''' ಮುಂತಾದವರು ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ '''ವೀರೇಂದ್ರ''', '''ಧೀರಜ್ ಕುಮಾರ್''' ಮತ್ತು '''ಮೆಹರ್ ಮಿತ್ತಲ್''' ಮುಂತಾದ ಪಂಜಾಬಿ ನಟರು ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಹಿಂದಿಯ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟಿಯರಾದ '''ಆಶಾ ಪಾರೇಖ್''', '''ಸಿಮಿ ಗರೆವಾಲ್''', '''ರೀನಾ ರಾಯ್''' ಮುಂತಾದವರು ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯರಾಗಿ ಮಿಂಚಿದ್ದರು. '''ಯೋಗಿತಾ ಬಾಲಿ''', '''ಜಹೀರಾ''', '''ಅರುಣಾ ಇರಾನಿ''', '''ಮೀನಾ ರಾಯ್''' ಮತ್ತು '''ರಾಧಾ ಸಲುಜಾ''' ೭೦ರ ದಶಕದ ಬೇಡಿಕೆಯ ನಟಿಯರಾಗಿದ್ದರು.

====೧೯೮೦ರ ದಶಕ====
೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ '''[[ರಾಜ್ ಬಬ್ಬರ್]]''', '''ರಮಾ ವಿಜ್''', '''[[ಅಮರೀಶ್ ಪುರಿ]]''' ಮತ್ತು '''[[ಓಂ ಪುರಿ]]''' ಅಭಿನಯದ ''ಚನ್ನ್ ಪರ್ದೇಸಿ'' ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದುದಲ್ಲದೇ ಅತ್ತ್ಯುತ್ತಮ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಜನವಾಯಿತು. ಜನಪ್ರಿಯ ಹಿಂದಿ ನಟ '''[[ಸಂಜೀವ್ ಕುಮಾರ್]]''' ''ಫೌಜಿ ಚಾಚಾ''(೧೯೮೦) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಭಿನಯದ ಮೂಲಕ ಗಮನ ಸೇಳೆದರು. ''ಜಟ್ಟಿ'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ''ಭಾಂಗ್ರಾ''(೧೯೫೯) ಚಿತ್ರ ಮತ್ತೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ '''ವೀರೇಂದ್ರ''' ಅಭಿನಯದ ''ಬಲ್ಭೀರೊ ಭಾಬಿ''(೧೯೮೧), ''ಯಾರಿ ಜಟ್ಟಿ ದೀ''(೧೯೮೪), ''ಸರಪಂಚ್''(೧೯೮೫), ''ವೈರಿ''(೧೯೮೫), ''ಪಟೋಲಾ''(೧೯೮೭) ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದವು. ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಭಕ್ತಿಪ್ರಧಾನ ಚಿತ್ರ ''ಉಚಾ ದರ್ ಬಬೆ ನಾನಕ್ ದಾ'' ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ನಟ ಗುರ್ದಾಸ್ ಮನ್ ಅವರ ತಾರಾಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಗುರ್ದಾಸ್ ಅವರು '''ರಾಜ್ ಬಬ್ಬರ್''' ಮತ್ತು '''ಓಂ ಪುರಿ'''ಯವರೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ''ಲೋಂಗ ಯಾ ಲಿಷ್ಖಾರ್''(೧೯೮೬) ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು. ''ಜಟ್ಟ್ ತೇ ಜಮೀನ್''(೧೯೮೮) ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ '''ವೀರೇಂದ್ರ''' ಹತ್ಯೆಗೊಳಗಾದದ್ದು ಪಂಜಾಬಿ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ತುಂಬಲಾರದ ನಷ್ಟವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಇದರಿಂದ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ '''ಯೋಗರಾಜ್ ಸಿಂಗ್''' ಮತ್ತು '''ಗುಗ್ಗು ಗಿಲ್''' ನಾಯಕ ನಟರಾಗಿ ಭಡ್ತಿ ಪಡೆಯುವಂತಾಯಿತು&lt;ref name=&quot;ಪಂಜಾಬಿ ಸಿನೆಮಾ&quot;/&gt;.

''ರಾಜ್ ಬಬ್ಬರ್''' ಮತ್ತು '''ದೀಪ್ತಿ ನೇವಲ್''' ಅಭಿನಯದ ''ಮಾರ್ಹಿ ದಾ ದೀವ''(೧೯೮೯) ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು&lt;ref name=&quot;ಪಂಜಾಬಿ ಸಿನೆಮಾ&quot;/&gt;.

'''ರಾಜ್ ಬಬ್ಬರ್''', '''ವೀರೇಂದ್ರ''', '''ಸತೀಶ್ ಕೌಲ್''', '''ರಾಜ಼ ಮುರಾದ್''', '''ಗುರ್ದಾಸ್ ಮನ್''' ಮುಂತಾದ ನಟರು ಬಹಳ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ '''ದಲ್ಜಿತ್ ಕೌರ್''', '''ಪ್ರೀತಿ ಸರ್ಪು''', '''ಭಾವನಾ ಭಟ್''' ಮತ್ತು '''ಅರ್ಪಣಾ ಚೌಧರಿ''' ನಾಯಕಿಯರಾಗಿ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದರು.

====೧೯೯೦ರ ದಶಕ====
ಜನಪ್ರಿಯ ಅಭಿನೇತ್ರಿ '''ಪ್ರೀತಿ ಸರ್ಪು''' ತಾವೇ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ '''ಧರ್ಮೇಂದ್ರ''', '''ರಾಜ್ ಬಬ್ಬರ್''', '''ಗುಗ್ಗು ಗಿಲ್''' ಮತ್ತು '''ಯೋಗರಾಜ್ ಸಿಂಗ್''' ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ''ಕುರ್ಬಾನಿ ಜಟ್ಟ್ ದಿ''(೧೯೯೦) ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು. '''ವೀರೇಂದ್ರ''' ಅಭಿನಯದ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ ''ದುಷ್ಮನಿ ದಿ ಅಗ್''(೧೯೯೦), '''ದಲ್ಜಿತ್ ಕೌರ್''' ಮತ್ತು '''ಗುಗ್ಗು ಗಿಲ್''' ಅಭಿನಯದ ''ಆಂಖ್ ಜಟ್ಟನ್ ದಿ''(೧೯೯೦) ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೆ '''ಗುಗ್ಗು ಗಿಲ್''' ಅಭಿನಯದ ''ಬದ್ಲಾ ಜಟ್ಟಿ ದಾ''(೧೯೯೧) ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ''ಉಡೀಕನ್ ಸೌ ದಿಯಾ''(೧೯೯೦) ಮತ್ತು ''ವೈಸಾಕಿ''(೧೯೯೧) ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದರೂ ವ್ಯಾಪಾರಿ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತವು. '''ಯೋಗರಾಜ್ ಸಿಂಗ್''' ಮತ್ತು '''ನೀನಾ ಸಂಧು''' ಅಭಿನಯದ ''ಜಟ್ಟ್ ಸಚ್ಚಾ ಸಿಂಗ್ ಸೂರ್ಮ್''(೧೯೯೩), '''ಗುಗ್ಗು ಗಿಲ್''' ಅಭಿನಯದ ''ಮಿರ್ಜಾ ಸಾಹಿಬಾ''(೧೯೯೩) ಸಾಧಾರಣ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದರೆ '''ಪ್ರೀತಿ ಸರ್ಪು''' ಅವರ ''ಮೆಹಂದಿ ಶಗ್ನನ್ ದಿ'' ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೋತಿತು. '''ಗುರ್ದಾಸ್ ಮನ್''' ಅವರ ''ಕಛೇರಿ''(೧೯೯೪) ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆಯಿತು. '''ಕಿಮಿ ವರ್ಮಾ''' ಅಭಿನಯದ ''ನಸೀಬು''(೧೯೯೫) ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಹೊಗಳಿಸಿಕೊಂಡರೂ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಗೆಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. '''ಗುಗ್ಗು ಗಿಲ್''', '''ಗುರ್ದಾಸ್ ಮನ್''', '''ಪ್ರೀತಿ ಸರ್ಪು''' ಮತ್ತು '''ದಾರಾ ಸಿಂಗ್''' ಅಭಿನಯದ '''ಪ್ರತಿಗ್ಯಾ'''(೧೯೯೫) ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಬಹುತೇಕ ಚಿತ್ರಗಳು ಹೀನಾಯ ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸಿದವು. ಸಾಲು ಸಾಲು ಚಿತ್ರಗಳ ಸೋಲಿನಿಂದ ಚಿತ್ರರಂಗ ಅವನತಿಯತ್ತ ಸಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ ''ಮಹೋಲ್ ಠೀಕ್ ಹೈ''(೧೯೯೮), ''ಶಹೀದ್ ಎ ಮೊಹಬ್ಬತ್ ಬೂಟಾ ಸಿಂಗ್''(೧೯೯೯) ಮತ್ತು ''ಶಹೀದ್ ಉದ್ದಮ್ ಸಿಂಗ್''(೧೯೯೯)&lt;ref name=&quot;ಪಂಜಾಬಿ ಸಿನೆಮಾ&quot;/&gt;.

೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟ ನಟಿಯರೆಂದರೆ '''ಯೋಗರಾಜ್ ಸಿಂಗ್''', '''ಗುಗ್ಗು ಗಿಲ್''', '''ನೀನಾ ಸಂಧು''' ಮತ್ತು '''ಉಪಾಸನಾ ಸಿಂಗ್'''.

====೨೦೦೦ ಮತ್ತು ೨೦೧೦ರ ದಶಕಗಳು====
೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ ತೆರೆಗೆ ಬಂದ '''ಉಪಾಸನಾ ಸಿಂಗ್''' ಅಭಿನಯದ ''ದರ್ದ್ ಪರ್ದೇಸ್ ದೆ'' ಚಿತ್ರ ಪಂಜಾಬಿನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗದಿದ್ದರೂ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು. ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ನಟ '''ಹರ್ಭಜನ್ ಮನ್''' ಅಭಿನಯದ '''ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್''' ನಿರ್ದೇಶನದ ಅಪಾರ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯಿದ್ದ ''ಜೀ ಆಯನ್ ನು''(೨೦೦೨) ಚಿತ್ರ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಅಸ್ಥಿತ್ವ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಮರುಹುಟ್ಟು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ೨೦೦೦ನೇ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗ ವಿದೇಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲೂ ನೆಲೆಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷಿಕರು ಅನೇಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರಗಳು ಭಾರಿ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ''ದೇಶ್ ಹೋ ಯಾ ಪರ್ದೇಸ್''(೨೦೦೫), ''ದಿಲ್ ಅಪನಾ ಪಂಜಾಬಿ''(೨೦೦೬), ''ಏಕ್ ಜಿಂದ್ ಏಕ್ ಜಾನ್''(೨೦೦೬), ''ಮನ್ನತ್''(೨೦೦೬), ''ರುಸ್ತುಂ ಎ ಹಿಂದ್''(೨೦೦೭) ಮತ್ತು ''ಮಿಟ್ಟಿ ವಜನ್ ಮರ್ದಿ''(೨೦೦೭) ಈ ದಶಕದಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ಗಮನಾರ್ಹ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳು. '''ಜಿಮ್ಮಿ ಶೇರ್ಗಿಲ್''' ಅಭಿನಯದ ''ತೇರಾ ಮೇರಾ ಕಿ ರಿಶ್ತಾ''(೨೦೦೯) ಮತ್ತು ''ಮುಂಡೆ ಯು.ಕೆ. ದೆ''(೨೦೦೯) ಚಿತ್ರಗಳು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಸದ್ದು ಮಾಡಿದವು. ಈ ಪೈಕಿ ''ಮುಂಡೆ ಯು.ಕೆ. ದೆ'' ಹಣಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮುರಿದು ಹೊಸ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು&lt;ref name=&quot;ಪಂಜಾಬಿ ಸಿನೆಮಾ&quot;/&gt;.

'''ಜಿಮ್ಮಿ ಶೇರ್ಗಿಲ್''' ಮತ್ತು '''ಗಿಪ್ಪಿ ಗ್ರೇವಾಲ್''' ಅಭಿನಯದ ''ಮೇಲ್ ಕರಾದೆ ರಬ್ಬಾ''(೨೦೧೦) ೧೧೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಲಾಭ ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಂಜಾಬಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.  ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಗೆ ಬಂದ '''ಗಿಪ್ಪಿ ಗ್ರೇವಾಲ್''', '''ದಿಲ್ಜಿತ್ ದೋಸಾಂಜ್''' ಮತ್ತು '''ನೀರೂ ಬಾಜ್ವ''' ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದ ''ಜಿಸ್ನೆ ಮೇರಾ ದಿಲ್ ಲೂಟೆಯಾ'' ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ೧೨೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಸಂಪಾದಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗವನ್ನು ಹೊಸ ಹಂತಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿತು. ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಗೆ ಬಂದ '''ದಿಲ್ಜಿತ್ ದೋಸಾಂಜ್''' ಮತ್ತು '''ನೀರೂ ಬಾಜ್ವ''' ಅಭಿನಯದ ''ಜಟ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಜ್ಯೂಲಿಯಟ್'' ಭಾರತದಲ್ಲಲ್ಲದೇ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲೂ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು&lt;ref name=&quot;Hindu&quot;&gt;{{cite web|title=http://www.thehindu.com/|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/loving-punjabi-cinema/article8835040.ece|publisher=ದಿ ಹಿಂದೂ.ಕಾಮ್|access-date=2016-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20160711115202/http://www.thehindu.com/features/cinema/loving-punjabi-cinema/article8835040.ece|archive-date=2016-07-11|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದ '''ದಿಲ್ಜಿತ್ ದೋಸಾಂಜ್''' ಮತ್ತು '''ನೀರೂ ಬಾಜ್ವ''' ಅವರ ತಾರಾಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದಿತು. '''ದಿಲ್ಜಿತ್ ದೋಸಾಂಜ್''' ೨೦೧೦ನೇ ದಶಕದ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ನಟ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. '''ಹನಿಸಿಂಗ್''' ಮತ್ತು '''ಗ್ರಿಪ್ಪಿ ಗ್ರೇವಾಲ್''' ಅಭಿನಯದ ''ಮಿರ್ಜಾ ದಿ ಅನ್ಟೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋರಿ''(೨೦೧೨) ಮತ್ತು ''ಕ್ಯಾರಿ ಆನ್ ದಿ ಜಟ್ಟ''(೨೦೧೨) ಪ್ರಮುಖ ಯಶಸ್ವಿ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಚಿತ್ರಗಳು. ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ '''ದಿಲ್ಜಿತ್ ದೋಸಾಂಜ್''' ಮತ್ತು '''ನೀರೂ ಬಾಜ್ವ''' ''ಜಟ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಜ್ಯೂಲಿಯಟ್ ೨'' ಚಿತ್ರ ಹಣಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಅದ್ಭುತ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು. '''ಗಿಪ್ಪಿ ಗ್ರೇವಾಲ್''' ಅಭಿನಯದ ''ಭಾಜಿ ಇನ್ ಪ್ರಾಬ್ಲಂ'', '''ದಿಲ್ಜಿತ್ ದೋಸಾಂಜ್''' ಅಭಿನಯದ ''ಸಾದಿ ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿ'' ಮತ್ತು '''ರೋಷನ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್''' ಅಭಿನಯದ ''ಫರ್ ಮಾಮಿಯಾ ಗಡಬಡ್ ಗಡಬಡ್'' ೨೦೧೩ರ ಇನ್ನಿತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಚಿತ್ರಗಳು. ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ೪೨ ಚಿತ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ೮೦ ಪ್ರತಿಶತ ಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಸ್ಯಪ್ರಧಾನ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ&lt;ref&gt;{{cite web|title=http://www.hindustantimes.com/|url=http://www.hindustantimes.com/brunch/punjabi-cinema-a-reality-check/story-iwPjWqsqaADozWApZ5KkII.html|publisher=ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್}}&lt;/ref&gt;. ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಗೆ ಬಂದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚಿತ್ರ ''ಚಾರ್ ಸಹಿಬ್ಜಾದೆ'' ಪ್ಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆಯ ಮೊದಲ 3D ಚಿತ್ರವೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತಲ್ಲದೇ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ೭೦ ಕೋಟಿ ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರಿ ಸುದ್ದಿ ಮಾಡಿತು. ೨೦೧೪ರ ಇನ್ನಿತರ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ '''ಗಿಪ್ಪಿ ಗ್ರೇವಾಲ್''' ಅಭಿನಯದ ''ಜಟ್ಟ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಬಾಂಡ್'', '''ಧರ್ಮೇಂದ್ರ''' ಮತ್ತು '''ಪೂನಮ್ ಧಿಲ್ಲೋನ್''' ಅಭಿನಯದ '''ಡಬಲ್ ದಿ ಟ್ರಬಲ್''', '''ದಿಲ್ಜಿತ್ ದೋಸಾಂಜ್''' ಅವರ ''ಪಂಜಾಬ್ ೧೯೮೪'',''ಡಿಸ್ಕೋ ಸಿಂಗ್'' ಮತ್ತು ''ಮಿಸ್ಟರ್ ಅಂಡ್ ಮಿಸೆಸ್ ೪೨೦''. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ '''ಕೆನಡಾ'''ದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿರುವ '''ವರ್ಕ್ ವೆದರ್ ವೈಫ್'''(೨೦೧೪) ಚಿತ್ರವು ೮೭ನೇ '''ಆಸ್ಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿತ್ತು.

'''ದಿಲ್ಜಿತ್ ದೋಸಾಂಜ್''' ಮತ್ತು '''ನೀರೂ ಬಾಜ್ವ''' ಅಭಿನಯದ ''ಸರ್ದಾರ್ಜಿ'' ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು&lt;ref name=&quot;Hindu&quot;/&gt;. ''ಅಂಗ್ರೇಜ್'', ''ದಿಲ್ದಾರಿಯಾ'', ''ಹೀರೊ ನಾಮ್ ಯಾದ್ ರಖಿ'' ಮತ್ತು ''ಮುಂಡೆ ಕಮಾಲ್ ದೆ'' ೨೦೧೫ರ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರಗಳು. ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ''ಅಂಬರ್ಸಾರಿಯಾ'', ''ಲವ್ ಪಂಜಾಬ್'' ಮತ್ತು ''ಅರ್ದಾಸ್'' ಚಿತ್ರಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಲ್ಲದೇ ವಿದೇಶದಲ್ಲೂ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿವೆ&lt;ref&gt;{{cite web|title=http://www.ibtimes.co.in/|url=http://www.ibtimes.co.in/ambarsariya-continues-dominate-love-punjab-ardaas-overseas-box-office-674406|publisher=ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಿಸ್ನೆಸ್ ಟೈಮ್}}&lt;/ref&gt;.

೨೧ನೆ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟರೆಂದರೆ '''ಜಿಮ್ಮಿ ಶೇರ್ಗಿಲ್''', '''ಗಿಪ್ಪಿ ಗ್ರೇವಾಲ್''', '''ಹರ್ಭಜನ್ ಮನ್''' ಮತ್ತು '''ದಿಲ್ಜಿತ್ ದೋಸಾಂಜ್'''. ಜನಪ್ರಿಯ ನಟಿಯರೆಂದರೆ 
'''ನೀರೂ ಬಾಜ್ವ''', '''ಸುರ್ವೀನ್ ಚಾವ್ಲಾ''' ಮತ್ತು '''ಕುಲ್ರಾಜ್ ರಾಂಧವ'''.

====ಸಮಾಂತರ ಚಿತ್ರಗಳು====
೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬಿನ ದಲಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದ ''ಮಾರಿ ದಾ ದೀವಾ'' ಚಿತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತ್ತು. ದಲಿತರ ಜೀವನದ ಕುರಿತಾಗಿದ್ದ 
''ಅನ್ಹೆ ಗೋರೆ ದಾ ದನ್''(೨೦೧೧) ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಅನೇಕ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಮೊದಲ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ೬೮ನೆಯ ವೆನಿನ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಂಡಳಿಯ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿದ ಚಿತ್ರ ಅಬುದಾಭಿಯ ಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ೫೦,೦೦೦ ರೂ ನಗದು ಬಹುಮಾನ ಪಡೆಯಿತು. ೪೩ನೇ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ '''ಗೋಲ್ಡನ್ ಪಿಕಾಕ್''' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಈ ಚಿತ್ರ ೫೫ನೇ ಬಿ.ಎಫ್.ಐ. ಲಂಡನ್ ಚಿತ್ರೋತ್ಸವ, ೪೯ನೇ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದೆ. ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಗೆ ಬಂದ '''ಕಿರಣ್ ಖೇರ್''' ಅಭಿನಯದ ''ಕಾಮೋಶಿ ಪಾನಿ'' ಕೂಡ ಗಮನ ಸೆಳೆದ ಸಮಾಂತರ ಅಲೆಯ ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರ&lt;ref name=&quot;ಪಂಜಾಬಿ ಸಿನೆಮಾ&quot;/&gt;.

==ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಚಿತ್ರಗಳು==
*ಚೌಧರಿ ಕರ್ನೈಲ್ ಸಿಂಗ್(೧೯೬೦)
*ಸಟ್ಲಜ್ ದೇ ಕಂದೆ(೧೯೬೪)
*ಸಸ್ಸಿ ಪುನ್ನು(೧೯೬೪)
*ಜಗ್ಗ(೧೯೬೪)
*ನಾನಕ್ ನಾಮ್ ಜಹಾಜ್ ಹೈ(೧೯೬೯)
*ಚನ್ನ್ ಪರ್ದೇಸಿ(೧೯೮೦)
*ಮಾರಿ ದಾ ದೀವಾ(೧೯೮೯)
*ಶಹೀದ್ ಎ ಮೊಹಬ್ಬತ್ ಬೂಟಾ ಸಿಂಗ್(೧೯೯೯)
*ಶಹೀದ್ ಉದ್ದಮ್ ಸಿಂಗ್(೨೦೦೦)
*ದೇಶ್ ಹೋ ಯಾ ಪರ್ದೇಸ್(೨೦೦೫)
*ವಾರಿಸ್ ಷಾ:ಇಷ್ಕ್ ದಾ ವಾರಿಸ್(೨೦೦೬)
*ಅನ್ಹೆ ಗೋರೆ ದಾ ದನ್(೨೦೧೧)
*ಪಂಜಾಬ್ ೧೯೮೪(೨೦೧೪)

==ಚಲನಚಿತ್ರ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು==
*'''ಮೊಹಾಲಿ''' ಚಲನಚಿತ್ರ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆ(ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Punjab govt sets up Film Institute to promote Punjabi film industry|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Punjab-govt-sets-up-Film-Institute-to-promote-Punjabi-film-industry/articleshow/20069490.cms|website=http://timesofindia.indiatimes.com/}}&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>8guflxlrz63hglhm5y1ck6ydhd99gn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಂಗ್ ಬಾದಲ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81039</id>
    <revision>
      <id>1430989</id>
      <parentid>1353929</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:52:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8858" sha1="ss4iu2gqn0mddrm8yhdhhjftasf3kjr" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
|name                = ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಂಗ್ ಬಾದಲ್
|image              =
|caption            = 
|office             = 8th [[Chief Ministers of Punjab (India)|Chief Minister of Punjab]]
|term_start1        = ೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೭ ರಿಂದ ೧೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೭
|governor1          = ಜ. ಸುನೀತ್ ರಾಡ್ರಿಗಸ್ &lt;br&gt; ಶಿವರಾಜ್ ಫಾಟೀಲ್ &lt;br&gt; ಕಪ್ತಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಸೋಲಂಕಿ
|predecessor1       = [[ಕ್ಯಾ. ಅಮರಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್]]
|successor1         =
|term_start2         = ೨೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೭೦
|term_end2           = ೧೪ ಜೂನ್ ೧೯೭೦
|governor2           = [[ಡಿ. ಸಿ. ಪಾವಟೆ]]
|predecessor2        = [[ಗುರ್ನಾಮ್ ಸಿಂಗ್]]
|successor2          = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಡಳಿತ
|term_start3        = ೨೦ ಜೂನ್ ೧೯೭೭
|term_end3          = ೧೭ ಫ಼ೆಬ್ರವರಿ ೧೯೮೦
|governor3          = ಮಹೇಂದ್ರ ಮೋಹನ್ ಚೌಧರಿ &lt;br&gt; ರಂಜಿತ ಸಿಂಗ ನರೂಲ &lt;br&gt; ಜೈಸುಖ್ ಲಾಲ್ ಹಾಥಿ
|predecessor3       = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಡಳಿತ
|successor3         = ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಡಳಿತ
|term_start4        = ೧೨ ಫ಼ೆಬ್ರವರಿ ೧೯೯೭
|term_end4          = ೨೬ ಫ಼ೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೨
|governor4          = ಲೆ ಜ ಬಿ ಕೆ ಎನ್ ಛ್ಹಿಬ್ಬರ್ &lt;br&gt; ಲೆ ಜ ಜೆ ಎಫ಼್ ಆರ್ ಜೇಕಬ್
|predecessor4       = [[ರಾಜಿಂದರ್ ಕೌಲ್ ಭಟ್ಟಲ್]]
|successor4         = [[ಕ್ಯಾ. ಅಮರಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್]]
|birth_date         = {{Birth date and age|df=yes|1927|12|08}}
|birth_place        = ಅಬುಲ್ ಖುರಾನ, [[Punjab Province (British India)|Punjab]], [[British India]]
|death_date         =
|death_place        =
|restingplace       =
|restingplacecoordinates =
|birthname          =
|nationality        = ಭಾರತೀಯ
|party              = ಶಿರೋಮಣಿ ಅಕಾಲಿ ದಳ
|otherparty         = [[National Democratic Alliance (India)|National Democratic Alliance]]
|spouse             = ಸುರೀಂದರ್ ಜಕೌರ್(೧೯೩೮–೨೦೧೧)
|children           = ಸುಖ್‌ಬೀರ ಸಿಂಗ್ ಬಾದಲ್&lt;br /&gt;ಪ್ರಣೀತ್ ಕೌರ್
|residence          = ಚಂಢೀಗಢ, ಭಾರತ
|profession         = ರಾಜಕಾರಣಿ
|religion           = 
|Alma Mater         = 
|signature          =
|signature_alt      =
|website            =
|footnotes          =
}}

'''ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಂಗ್ ಬಾದಲ್ ''' (ಹುಟ್ಟು ೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೨೭) ೨೦೦೭ರಿಂದ  ೧೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೭ ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ೧೯೭೦-೧೯೭೧,೧೯೭೭-೧೯೮೦ ಮತ್ತು ೧೯೯೭-೨೦೦೨ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ೧೯೯೫-೨೦೦೮ರ ಅವಧಿಗೆ ಶಿರೋಮಣಿ ಅಕಾಲಿ ದಳ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಇದ್ದರು.  ೨೦೦೮ರಿಂದ ತಮ್ಮ ಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಉಪ-ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸುಖ್‌ಬೀರ ಸಿಂಗ್ ಬಾದಲ್‌ರನ್ನು  ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನೇಮಕ‌ಗೈದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.punjabnewsline.com/content/view/8203/38/ |title=Sukhbir Badal becomes youngest president of Shiromani Akali Dal |publisher=Punjab Newsline |date=31 January 2008 |first=Satinder |last=Bains |accessdate=10 December 2010 |archive-date=28 ನವೆಂಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101128073903/http://www.punjabnewsline.com/content/view/8203/38/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/badal-jr-is-akali-president/article1190865.ece Badal Jr. is Akali president] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224182214/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/badal-jr-is-akali-president/article1190865.ece |date=2013-12-24 }}. Thehindu.com (1 February 2008). Retrieved on 2015-10-17.&lt;/ref&gt;  ಶಿರೋಮಣಿ ಅಕಾಲಿ ದಳ ಪಕ್ಷದ ಮುಖಂಡರಾದ ಕಾರಣ  ಗುರುದ್ವಾರ ಪ್ರಬಂಧಕ ಕಮಿಟಿಯ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಾದಲ್‌ರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವವುಂಟು.&lt;ref&gt;[http://www.tribuneindia.com/2011/20110919/main1.htm SAD-Sant Samaj combine sweeps SGPC elections]. Tribuneindia.com. Retrieved on 17 October 2015.&lt;/ref&gt; ದೆಹಲಿ ಸಿಖ್ ಪ್ರಬಂಧಕ ಕಮಿಟಿಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕೂಡ ಬಾದಲ್‌ರ ಹೆಗಲ ಮೇಲಿದೆ.{{cn|date=July 2016}}  ೨೦೧೫ರ ಸಾಲಿನ ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಂಗ್ ಬಾದಲ್‌ರಿಗೆ ಲಭಿಸಿದೆ.

==ಬಾಲ್ಯ==
ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಂಗ್ ಬಾದಲ್ ಅಬುಲ್ ಖುರಾನ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೨೭ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಧಿಲ್ಲೋನ್ ಜಾಟ್ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಂಗ್ ಬಾಲ್ಯದಿಂದ ನಾಯಕತ್ವದ ಗುಣ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.telegraphindia.com/1120131/jsp/nation/story_15072665.jsp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | first=Archis | last=Mohan | title=Close race for Badal &amp; rival | date=31 January 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Bakshi, S.R. [http://books.google.ca/books?id=cyebnJdCFlEC&amp;lpg=PP11 ''Parkash Singh Badal:Chief Minister of Punjab'']. APH Publishing Corporation, 1998, p. 11.&lt;/ref&gt; He graduated from the [[Forman Christian College]] in [[Lahore]].&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Gopal|first1=Navjeevan|title=Literate, under middle, ninth passed all in new cabinet|url=http://archive.indianexpress.com/news/literate-under-middle-ninth-passed-all-in-new-cabinet/923771/|accessdate=2 June 2014|publisher=Indian Express|date=15 March 2012}}&lt;/ref&gt;

==Political career==
ಬಾದಲ್ ಗ್ರಾಮದ ಸರಪಂಚರಾಗಿ ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ ಶುರು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಂಗ್, ಲಂಬಿ ಗ್ರಾಮದ ಬ್ಲಾಕ್ ಕಮಿಟಿಯ ಚೇರ್‌ಮನ್ ರಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತಿಗೊಂಡರು.  ೧೯೫೭ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಸಕರಾಗಿ ವಿಧಾನಸಭೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.&lt;ref name=IBN&gt;[http://ibnlive.in.com/news/the-grand-old-man-of-akali-politics/34960-4.html &quot;The grand old man of Akali politics&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131010003859/http://ibnlive.in.com/news/the-grand-old-man-of-akali-politics/34960-4.html |date=2013-10-10 }}, CNN-IBN, 2 March 2007.&lt;/ref&gt; ೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ ಮರುಆಯ್ಕೆಯಾದ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಂಗ್ ಸಮಾಜ-ಕಲ್ಯಾಣ, ಪಂಚಾಯ್ತಿರಾಜ್, ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ, ಜಲಚರ ಸಚಿವರಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತಿಗೊಂಡರು.&lt;ref name=IBN/&gt; ೧೯೭೨,೧೯೮೦ ಮತ್ತು ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ೨೯೯೨ರ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಶಿರೋಮಣಿ ಅಕಾಲಿ ದಳ ಪಕ್ಷ ಬಹಿಷ್ಕರಿದ್ದ ಕಾರಣ ಚುನಾವಣೆಗೆ ನಿಲ್ಲದ  ಪ್ರಕಾಶ್ ಸಿಂಗ್, ಒಟ್ಟು ೧೦ ಬಾರಿ ಶಾಸಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗೊದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.tribuneindia.com/2011/20111227/punjab.htm Punjab Polls 2012]. Tribuneindia.com (26 December 2011). Retrieved on 17 October 2015.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://pbplanning.gov.in/pdf/CM%20PARKASH%20SINGH%20BADAL.pdf Parkash Singh Badal]. pbplanning.gov.in.&lt;/ref&gt; ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಸಚಿವರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>ss4iu2gqn0mddrm8yhdhhjftasf3kjr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81330</id>
    <revision>
      <id>1430888</id>
      <parentid>1348457</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:07:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37528" sha1="d4agizdp3mgpn34lokvossaky89s38d" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name                  = ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ
| image                 = 
| image_size            =
| caption               = 
| birth_name            = ಜ್ಯೋತಿ
| birth_date            = ೨ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೪೮
| birth_place           = [[ತಂಜಾವೂರು]], ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, [[ತಮಿಳುನಾಡು]]
| death_date = ಅಗಸ್ಟ್ ೮, ೨೦೧೬
| occupation            = ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ
| years_active          = ೧೯೬೩–೨೦೧೬
| spouse                = ಸಾಯಿಪ್ರಸಾದ್
| domesticpartner       = 
| website               = 
}}
'''ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ''' ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ. ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಮಲಯಾಳಂ, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಸುಮಾರು ೩೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಬರೆ ನರ್ತಕಿಯಾಗಿ ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ&lt;ref&gt;{{cite web|title=ರಕ್ತಕಣ್ಣೀರು ಸೇರಿ 300ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಿಧನ|url=http://www.udayavani.com/kannada/news/bollywood-news/162967/veteran-actress-jyothi-lakshmi-passed-away|publisher=ಉದಯವಾಣಿ|access-date=2016-08-15|archive-date=2016-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160815051113/http://www.udayavani.com/kannada/news/bollywood-news/162967/veteran-actress-jyothi-lakshmi-passed-away|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ಮಲಯಾಳಂನ '''ಮುರಪ್ಪೆಣ್ಣು'''(೧೯೬೫) ಮತ್ತು ಹಿಂದಿಯ '''ಪಾಯಲ್ ಕಿ ಝಂಕಾರ್'''(೧೯೬೮) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಸ್ಮರಣೀಯ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕೌಬಾಯ್ ಶೈಲಿಯ ಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ದೇಶಕ '''[[ಕೆ.ಎಸ್.ಆರ್.ದಾಸ್]]''' ಅವರ   '''ಪಿಲ್ಲಾ ಪಿಡುಗ'''(೧೯೭೨) ಮತ್ತು '''ರಾಣಿ ಔರ್ ಜಾನಿ'''(೧೯೭೩) ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಧಾನ ಸಾಹಸಮಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರರಸಿಕರ ಮನರಂಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ಪ್ರಮುಖ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ  '''[[ಕುಳ್ಳ ಏಜೆಂಟ್ ೦೦೦]]'''(೧೯೭೨) ಮತ್ತು '''[[ಕೌಬಾಯ್ ಕುಳ್ಳ]]'''(೧೯೭೩). ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಋಣಾತ್ಮಕ ಛಾಯೆಯ ಮತ್ತು ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ &lt;ref name=ಹರ್ಷಿತಾ&gt;{{cite web|title=ನಾಟ್ಯಮಯೂರಿ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಗೆಜ್ಜೆ ಗುರುತು|url=http://kannada.filmibeat.com/news/heart-beat-of-millions-item-dancer-jyothi-lakshmi-fall-silent-022245.html|publisher=ಫಿಲ್ಮಿಬೀಟ್}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{cite web|title=ಹಿರಿಯ ನಟಿ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ಇನ್ನಿಲ್ಲ|url=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:NRmIn-_XDZcJ:www.prajavani.net/article/%25E0%25B2%25B9%25E0%25B2%25BF%25E0%25B2%25B0%25E0%25B2%25BF%25E0%25B2%25AF-%25E0%25B2%25A8%25E0%25B2%259F%25E0%25B2%25BF-%25E0%25B2%259C%25E0%25B3%258D%25E0%25B2%25AF%25E0%25B3%258B%25E0%25B2%25A4%25E0%25B2%25BF%25E0%25B2%25B2%25E0%25B2%2595%25E0%25B3%258D%25E0%25B2%25B7%25E0%25B3%258D%25E0%25B2%25AE%25E0%25B2%25BF-%25E0%25B2%2587%25E0%25B2%25A8%25E0%25B3%258D%25E0%25B2%25A8%25E0%25B2%25BF%25E0%25B2%25B2%25E0%25B3%258D%25E0%25B2%25B2+&amp;cd=8&amp;hl=kn&amp;ct=clnk&amp;gl=in|publisher=ಪ್ರಜಾವಾಣಿ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Actor Jyothilakshmi passes away|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/actor-jyothilakshmi-passes-away/article8963639.ece|publisher=ದಿ ಹಿಂದು|access-date=2016-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809073431/http://www.thehindu.com/features/cinema/actor-jyothilakshmi-passes-away/article8963639.ece|archive-date=2016-08-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಹಿರಿಯ ಪಂಚಭಾಷಾ ನಟಿ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ವಿಧಿವಶ|url=http://www.kannadaprabha.com/cinema/news/veteran-actress-jyothi-lakshmi-passed-away/280179.html|publisher=ಕನ್ನಡಪ್ರಭ|access-date=2016-08-15|archive-date=2016-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160810143013/http://www.kannadaprabha.com/cinema/news/veteran-actress-jyothi-lakshmi-passed-away/280179.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ==
ನವೆಂಬರ್ ೨, ೧೯೪೮ರಂದು ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿ '''ಟಿ.ಕೆ.ರಾಮರಾಜನ್''' ಮತ್ತು '''ಶಾಂತವಿ''' ದಂಪತಿಯ ಮಗುವಾಗಿ ಜನಿಸಿದ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರಿಗೆ ಮೂವರು ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ನಾಲ್ವರು ಸಹೋದರಿಯರಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಜ್ಯೋತಿ. ತಂದೆ '''ಟಿ.ಕೆ.ರಾಮರಾಜನ್''' ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದ ಒಬ್ಬ ಯಶಸ್ವಿ ನಿರ್ಮಾಪಕ. ತಮಿಳಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ '''ಟಿ.ಆರ್.ರಾಮಣ್ಣ''' ಮತ್ತು ಹೆಸರಾಂತ ನಟಿಯರಾದ '''ಟಿ.ಆರ್.ರಾಜಕುಮಾರಿ''' ಮತ್ತು '''ಇ.ವಿ.ಸರೋಜ''' ಇವರ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧಿಗಳು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಿನೆಮಾ ವಾತಾವರಣವಿದ್ದುದರಿಂದ ಸಹಜವಾಗಿ ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆಯಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾದ ಜ್ಯೋತಿ ಐದು ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದಾಗ ೧೯೫೪ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಗೆ ಬಂದ ಟಿ.ಆರ್.ರಾಮಣ್ಣ ನಿರ್ದೇಶನದ '''ಎಂ.ಜಿ.ಆರ್.''' ಮತ್ತು '''ಶಿವಾಜಿ ಗಣೇಶನ್''' ಒಟ್ಟಿಗೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದ '''ಕೂಂಡುಕ್ಕಿಳಿ''' ಎಂಬ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರದ ಹಾಡೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಬಾಲನಟಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಚಿಕ್ಕಂದಿನಲ್ಲಿ ಭರತನಾಟ್ಯವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಅಭ್ಯಸಿಸಿದ್ದ ಜ್ಯೋತಿ ಬಾಲನಟಿಯಾಗಿ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ&lt;ref name=&quot;Metro India News&quot;&gt;{{cite web|title=Evergreen seductress|url=http://www.metroindia.com/lifestyle/article/10/08/2016/evergreen-seductress/35177|publisher=Metro India News}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ==
====ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆ====
ಟಿ.ಆರ್.ರಾಮಣ್ಣ ನಿರ್ದೇಶನದ '''ಪೆರಿಯ ಇಡತು ಪೆಣ್'''(೧೯೬೩) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹಾಸ್ಯ ನಟ '''ನಾಗೇಶ್''' ಅವರ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಪಡೆದ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಹಳ ಬೇಡಿಕೆಯ ಕಲಾವಿದೆಯಾದರು&lt;ref name=&quot;Jyothi Lakshmi no more&quot;&gt;{{cite web|title=Yesteryear’s actor Jyothi Lakshmi no more|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/100816/yesteryears-actor-jyothi-lakshmi-no-more.html|publisher=ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರೋನಿಕಲ್}}&lt;/ref&gt;. ಪೆರಿಯ ಇಡತು ಪೆಣ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿದ '''ಎಂ.ಜಿ.ಆರ್''', ತಮ್ಮ ಹೊಸಚಿತ್ರದ ನಾಯಕಿ ಪಾತ್ರದ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಲಯಾಳಂನ ಹೆಸರಾಂತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎ.ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಅವರಿಗೆ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರನ್ನು ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದರು&lt;ref name=&quot;P. K. AJITH KUMAR&quot;&gt;{{cite web|title=Jyothi Lakshmi impressed Malayalis with her grace and beauty|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/jyothi-lakshmi-she-impressed-malayalis-with-her-grace-and-beauty/article8969898.ece|publisher=ದಿ ಹಿಂದು}}&lt;/ref&gt;. ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ '''ಮುರಪ್ಪೆಣ್ಣು''' ಎಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮೀಯ ಗೆಳತಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವ ತ್ಯಾಗಮಯಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ಲಾಘನೀಯ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮುಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ ೧೯೬೫ರ ಸಾಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿಗೂ ಭಾಜನವಾಗಿತ್ತು&lt;ref name=&quot;Jyothi Lakshmi no more&quot;/&gt;. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚಿತ್ರ '''ಕುಂಜಲಿ ಮರಕ್ಕರ್'''(೧೯೬೭)ನ ಮೋಹಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ '''ನಗರಮೆ ನಂದಿ'''(೧೯೬೭) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕನ ಪ್ರೀತಿಯ ತಂಗಿಯಾಗಿ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ&lt;ref name=&quot;P. K. AJITH KUMAR&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ಬಿ.ವಿಜಯ್ ಕುಮಾರ್&quot;&gt;{{cite web|title=Kunjali Marakkar - 1967|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/kunjali-marakkar-1967/article2353953.ece|publisher=ದಿ ಹಿಂದು}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Malayalees’ dream city|url=http://www.frontline.in/cover-story/malayalees-dream-city/article6331822.ece|publisher=ಫ್ರಂಟ್ ಲೈನ್}}&lt;/ref&gt;. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುರಪ್ಪೆಣ್ಣು ಮತ್ತು ನಗರಮೆ ನಂದಿ ಚಿತ್ರಗಳು ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತಿ ಎಂ.ಟಿ.ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್ ಅವರ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. '''ಕನ್ನಗಿ''' ಎಂಬ ಮಹಾಪತಿವೃತೆಯ ಜೀವನವನ್ನಾಧರಿಸಿದ '''ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರಮ್ಮ'''(೧೯೬೮) ಚಿತ್ರದ ಋಣಾತ್ಮಕ ಛಾಯೆಯುಳ್ಳ ನರ್ತಕಿ ಮಾಧವಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನೃತ್ಯ ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ಗಮನ ಸೆಳೆದ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ '''ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್'''(೧೯೬೮) ಚಿತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ&lt;ref name=&quot;B. VIJAYAKUMAR&quot;&gt;{{cite web|title=KODUNGALLOORAMMA 1968|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/kodungallooramma-1968/article873210.ece|publisher=ದಿ ಹಿಂದು|access-date=2016-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209185114/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/KODUNGALLOORAMMA-1968/article15678607.ece|archive-date=2024-12-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

'''ಪೆದ್ದಕ್ಕಯ್ಯ'''(೧೯೬೭) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹರನಾಥ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನೃತ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ '''ಪುಣ್ಯವತಿ'''(೧೯೬೭) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಮುಗ್ಧ ಹುಡುಗಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಚೊಕ್ಕದಾದ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರದ ತಮಿಳು ಅವತರಣಿಕೆಯಾದ '''ಪೂವುಮ್ ಪೊಟ್ಟುಮ್'''(೧೯೬೮) ಚಿತ್ರದಲ್ಲೂ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರೇ ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಗೆ ಬಂದ '''ಪಾಯಲ್ ಕಿ ಝಂಕಾರ್''' ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಮೊದಲ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ&lt;ref name=&quot;Jyothi Lakshmi no more&quot;/&gt;. ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ನಟ '''[[ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್]]''' ಅವರಿಗೆ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿ ತಮ್ಮ ಅದ್ಭುತ ನಾಟ್ಯ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾವಪೂರ್ಣ ಭಾವಾಭಿನಯದ ಮೂಲಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸ್ಮರಣೀಯವಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ನಾಟ್ಯ ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಅಂದಿನ ಕೆಲವು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಇವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಯ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಲು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರಿಗೆ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಅವಕಾಶಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದವು. ತಮಿಳಿನ '''ಗಲಾಟ್ಟ ಕಲ್ಯಾಣಂ'''(೧೯೬೮) ಮತ್ತು '''ಅಡಿಮೈ ಪೆಣ್'''(೧೯೬೯) ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾತ್ರಗಳು ದೊರಕಲಿಲ್ಲ&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{cite web|title=VETERAN GLAMOUR ACTRESS PASSES AWAY|url=http://kw3.in/veteran-glamour-actress-passes-away/|publisher=ಕಾಲಿವುಡ್ ಎಕ್ಸಪ್ರೆಸ್}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. 

೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಹಳ ಬೇಡಿಕೆಯ ನೃತ್ಯ ತಾರೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದರು. ತಮಗೆ ಬಂದ ಎಲ್ಲಾ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ನೃತ್ಯಗಳು ಒಂದರ ನಂತರ ಒಂದರಂತೆ ಅಪಾರ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸತೊಡಗಿದ್ದವು. ನಾಯಕಿಯರು ಮೈತುಂಬ ಸೀರೆಯುಟ್ಟು ಮಡಿವಂತಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳ ತಾಳಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ರಂಗು ರಂಗಿನ ತುಂಡುಡುಗೆ ಧರಿಸಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಸಿಕರ ಎದೆಬಡಿತವನ್ನು 
ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದವರು ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ. ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ನೃತ್ಯ ಇದ್ದರೆ ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸು ಕಟ್ಟಿಟ್ಟ ಬುತ್ತಿ ಎನ್ನುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಂತೂ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ನಾಟ್ಯ ನೋಡಲೆಂದೇ ಜನ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ಮುಗಿ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ನೃತ್ಯ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ವಿತರಕರೂ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಹಿಂದೆ ಮುಂದೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎನ್ನುವುದು ಇವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಗೆ ಹಿಡಿದ ಕೈಗನ್ನಡಿ&lt;ref name=&quot;ನಿರೂಪಣೆ ಶಶಿಧರ&quot;&gt;{{cite web|title=ಆಕೆ ಹಿರೋಯಿನ್ ಅಲ್ಲ ಹೀರೊ!... ದ್ವಾರಕೀಶ್|url=http://vijaykarnataka.indiatimes.com/entertainment/gossip/jyotilaksmi-south-indian-actress/articleshow/53614728.cms}}&lt;/ref&gt;. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ, ಜಾನಪದ, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಹೀಗೆ ಯಾವುದೇ ಶೈಲಿಯ ನೃತ್ಯವಾದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಜೀವತುಂಬಿ ನರ್ತಿಸುವ ಪರಿಗೆ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರಿಗೆ ಅವರೇ ಸರಿಸಾಟಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. '''ಅಡಿಮೈ ಪೆಣ್''' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ತಾರೆ [[ಜಯಲಲಿತ|ಜಯಲಲಿತಾ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ನರ್ತಿಸಿದ '''ಕಾಲತ್ತೈ ವೆಂಡ್ರವನ್ ನೀ...''' ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿತ್ತು&lt;ref&gt;{{cite web|title=Actor and dancer Jyothi Lakshmi dies at 63|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Actor-and-dancer-Jyothi-Lakshmi-dies-at-63/articleshow/53626798.cms|publisher=ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ}}&lt;/ref&gt;. '''ಪಟ್ಟಣತ್ತಿಲ್ ಭೂತಮ್'''(೧೯೬೭) ಚಿತ್ರದ '''ಇದಳೈ ವೀರುತದು ರೋಜಾ...''', '''ನೀರುಮ್ ನೆರುಪ್ಪುಮ್'''(೧೯೭೧) ಚಿತ್ರದ '''ಕಟ್ಟು ಮೆಲ್ಲ ಕಟ್ಟು...''' ಮತ್ತು '''ಇದ ಲೋಕಂ'''(೧೯೭೩) ಚಿತ್ರದ '''ಗುಡಿಲೋನ ನಾ ಸ್ವಾಮಿ...''' &lt;ref name=&quot;Jyothi Lakshmi no more&quot;/&gt; ಮುಂತಾದವು ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರಮುಖ ನೃತ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಕೇವಲ ಶೃಂಗಾರ ರಸದ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲದೇ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಸಂದೇಶ ನೀಡುವ ಅನೇಕ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ನರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ಚಿತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾಪಕರೂ ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರಿಗಾಗಿಯೇ ನೃತ್ಯವೊಂದನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. '''ತ್ಯಾಗಯ್ಯ'''(೧೯೮೧) ಚಿತ್ರದ '''ವೊಡನು ಜರಿಪೆ...''' ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಶೈಲಿಯ ನಾಟ್ಯಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ&lt;ref name=&quot;Metro India News&quot;/&gt;. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೇರು ಗಾಯಕಿಯರಾದ '''[[ಪಿ.ಸುಶೀಲಾ]]''', '''[[ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]]''' ಮತ್ತು '''[[ಎಲ್.ಆರ್.ಈಶ್ವರಿ]]'''ಯವರ ಅಸಂಖ್ಯ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ನರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ. '''[[ಎಲ್.ಆರ್.ಈಶ್ವರಿ]]'''ಯವರ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಗೆ ಮೇಳೈಸಿದ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ಅಪೂರ್ವ ನೃತ್ಯ ಚಿತ್ರರಸಿಕರಿಗೆ ರಸದೌತಣವಾಗಿತ್ತು&lt;ref name=&quot;Metro India News&quot;/&gt;. 

೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ನೃತ್ಯ ತಾರೆಯಾಗಿದ್ದ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಕೌಬಾಯ್ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಿಂಚಿದ್ದಾರೆ. '''[[ಕೆ.ಎಸ್.ಆರ್.ದಾಸ್]]''' ಅವರ ಕೌಬಾಯ್ ಮಾದರಿಯ '''ಮೋಸಗಾಳ್ಳಕ್ಕು ಮೋಸಗಾಡು'''(೧೯೭೧) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ತೆಲುಗು ನಟ ಕೃಷ್ಣ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಧಾನ ಕೌಬಾಯ್ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿ ಅಪಾರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ&lt;ref name=&quot;Jyothi Lakshmi no more&quot;/&gt;. ಕುದುರೆ ಏರಿ ಖಳರೊಂದಿಗೆ ಸರಿಸಮನಾಗಿ ಹೋರಾಡಿ ತಮ್ಮ ಬಂದೂಕಿನಿಂದ ಅವರನ್ನು ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ಕೊಂದು ನ್ಯಾಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುವ ನಾಯಕಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಬಹಳ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡರು. ಕೆ.ಎಸ್.ಆರ್.ದಾಸ್ ಅವರ '''ಪಿಲ್ಲಾ ಪಿಡುಗ'''(೧೯೭೨) ಚಿತ್ರ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆಯಿತು. '''ಪಿಸ್ತೂಲ್ ವಾಲಿ''' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿಗೆ ಡಬ್ ಆದ ಈ ಚಿತ್ರ ಹಿಂದಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾದ ಕೆ.ಎಸ್.ಆರ್.ದಾಸ್ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರನ್ನು ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು '''ರಾಜಾ ಔರ್ ಜಾನಿ'''(೧೯೭೩) ಎಂಬ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವೂ ಸಾಹಸ ಪ್ರಧಾನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಇಷ್ಟ ಪಡುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ಕರೆತರುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿತ್ತು. ಕೃಷ್ಣ ಅವರೊಂದಿಗೆ '''ಜೇಮ್ಸ್ ಬಾಂಡ್ ೭೭೭'''(೧೯೭೧), '''ಮೊನಗಾಡೊಸ್ತುನ್ನಾಡು ಜಾಗ್ರತ್ತ'''(೧೯೭೨) ಮತ್ತು '''ಹಂತಕುಲು ದೇವಾಂತಕುಲು'''(೧೯೭೨) ಮುಂತಾದ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಚಿತ್ರಗಳು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಡಬ್ ಆಗಿ ಅಲ್ಲೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿವೆ. '''[[ದ್ವಾರಕೀಶ್]]''' ನಾಯಕರಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಕನ್ನಡದ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳಾದ '''[[ಕುಳ್ಳ ಏಜೆಂಟ್ ೦೦೦]]'''(೧೯೭೨) ಮತ್ತು '''[[ಕೌಬಾಯ್ ಕುಳ್ಳ]]'''(೧೯೭೩) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. '''[[ಕುಳ್ಳ ಏಜೆಂಟ್ ೦೦೦]]''' ಚಿತ್ರದ '''ಆಡು ಆಟ ಆಡು...''' ಮತ್ತು '''[[ಕೌಬಾಯ್ ಕುಳ್ಳ]]''' ಚಿತ್ರದ '''ಸಿಂಗಾಪೂರಿಂದ ಬಂದ...''' ಗೀತೆಗಳು ಕನ್ನಡದ ಅಮರ ಗೀತೆಗಳಾಗಿವೆ. ಹಿಂದಿ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಡಬ್ ಆದ ಈ ಚಿತ್ರಗಳು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶ ಗಳಿಸಿದವು. ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಖಳರ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮಿಂಚಿರುವ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರಿಗೆ ಅಂದಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಯಶಸ್ವಿ ನಾಯಕಿಯರಿಗಿದ್ದ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಗೌರವವಿತ್ತು. ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ '''[[ಹೆಲೆನ್]]''' ಎಂದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದರು&lt;ref name=&quot;Metro India News&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ನಿರೂಪಣೆ ಶಶಿಧರ&quot;/&gt;. ೧೯೭೩ರರಲ್ಲಿ '''ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ''' ಎಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮದೇ ಹೆಸರಿನ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ವಿರಳ ನಟಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ಕೊನಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ತಂಗಿ '''[[ಜಯಮಾಲಿನಿ]]''' ಕ್ಯಾಬರೆ ನರ್ತಕಿಯಾಗಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಯಶಸ್ವಿಯಾದದ್ದರಿಂದ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ '''ಸರ್ದಾರ್ ಪಾಪರಾಯುಡು'''. '''ಎನ್.ಟಿ.ಆರ್''' ಮತ್ತು '''ಶ್ರೀದೇವಿ''' ಅಭಿನಯದ ಈ ಚಿತ್ರ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದ್ದಾಗ ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ ದಾಸರಿ ನಾರಾಯಣ ರಾವ್ ಅವರು ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ಕುರಿತಾಗಿದ್ದ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರೇ ಅಭಿನಯಿಸಿದ '''ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ಚೀರ ಕಟ್ಟಿಂದಿ...''' ಎಂಬ ಗೀತೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪುನಃ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು&lt;ref name=&quot;Metro India News&quot;/&gt;. ಈ ಚಿತ್ರ ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ೧೦೦ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವ ಮೂಲಕ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಿತು. ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರ ಹೆಸರಿನ ಸೀರೆಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡು ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗಿದ್ದವು&lt;ref name=&quot;Metro India News&quot;/&gt;. ವಿವಾಹದ ನಂತರವೂ ಇದೇ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ ಇವರು ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ಯಾಬರೆ ನರ್ತಕಿಯರಾದ '''ಸಿಲ್ಕ್ ಸ್ಮಿತಾ''', '''ಅನುರಾಧ''' ಮತ್ತು '''ಡಿಸ್ಕೋ ಶಾಂತಿ''' ಮುಂತಾದವರೊಂದಿಗೆ ತೆರೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. '''ರಜನೀಕಾಂತ್''', '''ಚಿರಂಜೀವಿ''' ಮುಂತಾದವ ಮೇರು ನಟರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯ ನಟರಾದ '''ವಿಕ್ರಮ್''', '''ಅಜಿತ್''', '''ವಿಜಯ್''', '''ಕಾರ್ತಿ''' ಮತ್ತು '''ಜಯಮ್ ರವಿ''' ಮುಂತಾದವರೊಂದಿಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ&lt;ref name=&quot;a&quot;/&gt;. ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಮ್ಮ ತಂಗಿ '''ಜಯಮಾಲಿನಿ''' ಮತ್ತು ಮಗಳು '''ಜ್ಯೋತಿಮೀನಾ'''ರೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕುಣಿದಿದ್ದಾರೆ. ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ೧೯೭೦ ಮತ್ತು ೮೦ರ ದಶಕದ ನೃತ್ಯಾಸಕ್ತ ಅನೇಕ ಯುವಕ ಯುವತಿಯರಿಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ತೆಲುಗಿನ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ನಟ ಮೆಗಾಸ್ಟಾರ್ '''[[ಚಿರಂಜೀವಿ]]''' ಅವರ ಸೊಗಸಾದ ನೃತ್ಯಗಳ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Megastar's Jyothi Lakshmi Connection!|url=http://www.gulte.com/movienews/13297/Megastars-Jyothi-Lakshmi-Connection|publisher=gulte.com}}&lt;/ref&gt;. ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ '''ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ್''' ನಿರ್ದೇಶನದ '''ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ''' ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಮುನ್ನವೇ ಭಾರಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದು ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ಹೆಸರಿಗಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Veteran actress Jyothi Lakshmi passes away|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Veteran-actress-Jyothi-Lakshmi-passes-away/2016/08/09/article3571104.ece|publisher=ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್  ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌|access-date=2016-08-16|archive-date=2016-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812102838/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Veteran-actress-Jyothi-Lakshmi-passes-away/2016/08/09/article3571104.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರು ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಹುತೇಕ ಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಸ್ಯಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಇವರು ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ '''ತ್ರಿಶಾ ಇಲ್ಲಾನ ನಯನತಾರ'''(೨೦೧೫)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jyothi Lakshmi, popular actress of Tamil and Telugu movies passes away|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/jyothi-lakshmi-popular-actress-of-tamil-and-telugu-movies-passes-away-at-63/|publisher=ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌}}&lt;/ref&gt;.

ಸುಮಾರು ಐದು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ತಾಕರ್ಷಕ ಉಡುಗೆಗಳನ್ನು ತೊಟ್ಟು ನೃತ್ಯಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರರಸಿಕರ ಮನರಂಜಿಸಿದ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಮ್ಮ ನೇರವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಂತ ಅಪೂರ್ವ ನಟಿ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೇರು ನಟರಾದ '''ಎಂ.ಜಿ.ಆರ್.''', '''ಎನ್.ಟಿ.ಆರ್.''', '''ಎ.ಎನ್.ಆರ್.''', '''ಶಿವಾಜಿ ಗಣೇಶನ್''', '''ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್''', '''ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್''', '''ಕೃಷ್ಣ''', '''ಮಧು''' ಮತ್ತು '''ಜೈಶಂಕರ್''' ಮುಂತಾದವರೊಂದಿಗೆ ಕುಣಿದಿರುವ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ '''ಟಿ.ಆರ್.ರಾಮಣ್ಣ''', '''ಕೆ.ಎಸ್.ಆರ್.ದಾಸ್''' ಸೇರಿದಂತೆ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

====ಕಿರುತೆರೆ====
ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿಯವರು ಕಿರುತೆರೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯಯರಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ತಮಿಳಿನ '''ಸನ್ ಟಿವಿ''' ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ '''ವೇಲನ್''' ಮತ್ತು '''ವಸಂತಂ''' ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದರು.

==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚಲನಚಿತ್ರ ಛಾಯಾಗ್ರಹಕರಾದ '''ಸಾಯಿಪ್ರಸಾದ್''' ಅವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿ ವಿವಾಹವಾದ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಮ್ಮ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂತೃಪ್ತ ಜೀವನ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಈ ದಂಪತಿಯ ಏಕೈಕ ಪುತ್ರಿ '''ಜ್ಯೋತಿಮೀನಾ''' ಕೂಡ ಕೆಲವು ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನರ್ತಕಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. '''ರಕ್ತ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್'''ನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ಆಗಸ್ಟ್ ೯, ೨೦೧೬ ಮಂಗಳವಾರದಂದು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾಗಿದ್ದಾರೆ&lt;ref name=&quot;Jyothi Lakshmi no more&quot;/&gt;.

==ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ ಅಭಿನಯದ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳು==
====ತೆಲುಗು====
*ಪುಣ್ಯವತಿ(೧೯೬೭)-ಎನ್.ಟಿ.ಆರ್., [[ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರಿ]], ಹರನಾಥ್
*ಜೇಮ್ಸ್ ಬಾಂಡ್ ೭೭೭(೧೯೭೧)-ಕೃಷ್ಣ
*ಮೋಸಗಾಳ್ಳುಕು ಮೋಸಗಾಡು(೧೯೭೧)-ಕೃಷ್ಣ, ವಿಜಯನಿರ್ಮಲ
*ಕೊರಾಡ ರಾಣಿ(೧೯೭೨)-ರಾಮಕೃಷ್ಣ
*ಮೊನಗಾಡೊಸ್ತುನ್ನಾಡು ಜಾಗ್ರತ್ತ(೧೯೭೨)-ಕೃಷ್ಣ
*ಹಂತಕುಲು ದೇವಾಂತಕುಲು(೧೯೭೨)-ಕೃಷ್ಣ
*ಪಿಲ್ಲಾ ಪಿಡುಗ(೧೯೭೨)-ರಾಮಕೃಷ್ಣ
*ಜ್ಯೋತಿಲಕ್ಷ್ಮಿ(೧೯೭೩)-ರಾಮಕೃಷ್ಣ
*ಪಂಜರಮ್ಲೋ ಪಸಿಪಾಪ-(೧೯೭೩)-ರಾಮಕೃಷ್ಣ
*ಗುಂಡೇಲು ತೀಸಿನ ಮೊನಗಾಡು(೧೯೭೪)-ಕಾಂತಾರಾವ್

====ತಮಿಳು====
*ಪೂವುಮ್ ಪೊಟ್ಟುಮ್(೧೯೬೮)-ಎ.ವಿ.ಎಂ.ರಾಜನ್, [[ಭಾರತಿ]], ಮುತ್ತುರಾಮನ್

====ಕನ್ನಡ====
*ಕುಳ್ಳ ಏಜೆಂಟ್೦೦೦(೧೯೭೨)-ದ್ವಾರಕೀಶ್
*ಕೌಬಾಯ್ ಕುಳ್ಳ(೧೯೭೩)-ದ್ವಾರಕೀಶ್

====ಮಲಯಾಳಂ====
*ಮುರಪ್ಪೆಣ್ಣು(೧೯೬೫)-ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್, ಶಾರದಾ
*ಕುಂಜಲ್ ಮರಕ್ಕರ್(೧೯೬೭)-ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್
*ನಗರಮೇ ನಂದಿ(೧೯೬೭)-ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್, ಉಷಾನಂದಿನಿ, ಮಧು
*ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರಮ್ಮ(೧೯೬೮)-ಪ್ರೇಮ್ ನಜೀರ್, ಕೆ.ಆರ್.ವಿಜಯಾ
&lt;ref&gt;{{cite web|title=List of Malayalam Movies acted by Jyothilakshmi|url=http://www.malayalachalachithram.com/movieslist.php?a=5461|publisher=ಮಲಯಾಳಂ ಮೂವಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್}}&lt;/ref&gt;

====ಹಿಂದಿ====
*ಪಾಯಲ್ ಕಿ ಝಂಕಾರ್(೧೯೬೮)-[[ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್]], [[ರಾಜಶ್ರೀ]]
*ರಾಣಿ ಔರ್ ಜಾನಿ(೧೯೭೩)-[[ಅರುಣಾ ಇರಾನಿ]], ಅನಿಲ್ ಧವನ್

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist|30em}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]</text>
      <sha1>d4agizdp3mgpn34lokvossaky89s38d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬೊಂಬೆಲಾ ದೇವಿ ಲೈಶ್ರಾಮ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81386</id>
    <revision>
      <id>1431011</id>
      <parentid>1356319</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T00:28:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9167" sha1="6mq2hp7s16o3oiiussgh1dpbsh65xeu" xml:space="preserve">{{Infobox athlete|image=|caption=ಲೈಶ್ರಾಮ್ [[೨೦೧೬ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್]] ಮುಂಚೆ|alt=ಬೊಂಬೆಲಾ ದೇವಿ ಲೈಶ್ರಾಮ್ ನೀಲಿ ಅಂಗಿಯಲ್ಲಿ
|name=ಬೊಂಬೆಲಾ ದೇವಿ ಲೈಶ್ರಾಮ್
| image            = Bombayla Devi.jpg
|nickname=ಬಾಮ್
|nationality=[[ಭಾರತೀಯೆ]]|country=[[ಭಾರತ]]
|sport=[[ಬಿಲ್ಲುವಿದ್ಯೆ]]
|birth_place=[[ಇಂಫಾಲ್ ಪೂರ್ವ ಜಿಲ್ಲೆಯ | ಇಂಫಾಲ್ ಪೂರ್ವ]], [[ಮಣಿಪುರ]]
|birth_date={{birth date and age|df=yes|1985|02|22}}
|residence=[[ಇಂಫಾಲ]], ಮಣಿಪುರ|national_team=[[ಭಾರತೀಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆ ತಂಡ | ಭಾರತ]]}}

'''ಬೊಂಬೆಲಾ ದೇವಿ ಲೈಶ್ರಾಮ್''' (ಜನನ: ೨೨ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ಇಂಫಾಲ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.london2012.com/athlete/laishram-bombayla-devi-1018641/|title=Bombayla Devi Laishram – Archery – Olympic Athlete|accessdate=4 August 2012|publisher=2012 London Olympic and Paralympic Summer Games. International Olympic Committee|archive-date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225032439/https://www.olympic.org/olympic-results|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ರವರು ೨೦೦೭ರಿಂದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ  ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿತ್ತಿರುವ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೀಯ]] ಬಿಲ್ಲುಗಾರ್ತಿ. ಪೂರ್ವ ಇಂಫಾಲ, [[ಮಣಿಪುರ|ಮಣಿಪುರ್]] ದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಇವರು ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ತ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು .&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://worldarchery.org/athlete/6127/bombayla-devi-laishram|title=Bombayla Laishram Devi|accessdate=7 August 2016|website=World Archery Federation}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೮ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಾಗೂ ತಂಡ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ  ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ತಂಡದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇವರು, ಡೋಲಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಮತ್ತು  ಪ್ರಣೀತಾ ವರ್ದಿನೆನಿ ೬ನೇ ಪಟ್ಟ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇವರಿಗೆ ೧೬ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬೈ ಸಿಕ್ಕಿತು, ಆದರೆ ಚೈನ ವಿರುದ್ದ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಫೈನಲ್ ನಲ್ಲಿ ೨೦೬-೨೧೧ ಪಂದ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಇವರು ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ೨೨ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಪೋಲೆಂಡಿನ ವೋನಾ ಮರ್ಸಿನ್ಕಿವಿಕ್ಸ್ ವಿರುದ್ದ ೧೦೧-೧೦೩ ಅಂಕಗಳಿಂದ ಪಂದ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20080813074850/http://results.beijing2008.cn/WRM/ENG/BIO/Athlete/3/205923.shtml Athlete biography: Laishram Bombayla Devi]&lt;span&gt; at the &lt;/span&gt;Wayback Machine&amp;#x20;&lt;span&gt;(archived 13 August 2008)&lt;/span&gt;, beijing2008.cn, ret: 23 August 2008&lt;/ref&gt;

 ಇವರು ೨೦೧೨ ಲಂಡನ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ, ೩೦ ಜುಲೈ ೨೦೧೨ರಂದು  ಎರಡನೇ ಸುತ್ತಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ರಿಕರ್ವ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ೨-೬ ಅಂಕಗಳಿಂದ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ನ ಐಡಾ ರೋಮನ್ ಮೇಲೆ ಸೋತು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ಹೊರನೆಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3703365.ece|title=Bombayla bows out in pre-quarters|date=30 July 2012|work=The Hindu|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225032454/https://www.thehindu.com/sport/other-sports/bombayla-bows-out-in-prequarters/article3703365.ece|archive-date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018|access-date=13 ಆಗಸ್ಟ್ 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ತಂಡ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್ ವಿರುದ್ದ ೨೧೧-೨೧೦ ಅಂಕಗಳಿಂದ ಪಂದ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.olympic.org/olympic-results/london-2012/archery/team-fita-olympic-round-70m-w|title=team (FITA Olympic round - 70m) women results - Archery - London 2012 Olympics|accessdate=2015-10-03|website=www.olympic.org}}&lt;/ref&gt;

ಇವರು  2016 ರಿಯೋ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/sports/2016-rio-olympics-indian-mens-archery-team-faces-last-chance-to-make-cut_1894321.html|title=2016 Rio Olympics: Indian men's archery team faces last chance to make cut|date=11 June 2016|publisher=Zee News|accessdate=8 August 2016}}&lt;/ref&gt;  ಬೊಂಬೆಲಾ ದೇವಿ ಲೈಶ್ರಾಮ್, ದೀಪಿಕಾ ಕುಮಾರಿ ಮತ್ತು  ಲಕ್ಷ್ಮಿರಾಣಿ ಮಾಜ್ಹಿ, ಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ತಂಡ  ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ೭ ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ತಂಡ ೧೬ ನೇ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ [[ಕೊಲೊಂಬಿಯ|ಕೊಲಂಬಿಯಾ]] ವಿರುದ್ದ ಗೆದ್ದು, ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ [[ರಷ್ಯಾ]] ವಿರುದ್ದ ಸೋತಿತ್ತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/india-womens-archery-team-of-deepika-kumari-laxmirani-majhi-bombayla-devi-lose-quarter-final-against-russia-day-2-2960351/|title=India women’s archery team of Deepika Kumari, Laxmirani Majhi, Bombayla Devi lose quarter-final against Russia|publisher=Indian Express|accessdate=8 August 2016}}&lt;/ref&gt;

ಬೊಂಬೆಲಾ ದೇವಿ ಲೈಶ್ರಾಮ್ ರವರು ರಿಯೋ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ೬೪ರ ಸುತ್ತಿನ ಪದ್ಯದಲಿ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಬಲ್ದಾಪ್ ರವರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಅವರು ೬-೨ ರಿಂದ ಪಂದ್ಯ ಗೆದ್ದು ಮುಂದಿನ ಸುತ್ತಿಗೆ ಹೋದರು. ೩೨ರ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬೊಂಬೆಲಾ ದೇವಿ ಚೀನೀ ತೈಪೆನಾ ಲಿನ್ ಶಿಹ್ ಜಿಯಾ ರವರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಅವರು ಈ ಪ್ಂದ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದು ೧೬ರ ಸುತ್ತಿಗೆ ಪ್ರಗತಿ ಪದೆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sportscafe.in/articles/sports/2016/aug/11/rio-2016-archers-and-boxer-manoj-kumar-dazzle-while-jitu-rai-falters|title=Rio 2016 - Archers and boxer Manoj Kumar dazzle, while Jitu Rai falters|date=10 August 2016|publisher=}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೋದ ಅಲೇಜಿಂದ್ರಾ ವೇಲೆನ್ಸಿಯಾ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ,ಇವರು ೧೬ರ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ೨-೬ ರಿಂದ ಸೋಲನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು..&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/bombayla-devi-deepika-kumari-bow-out-of-india-archery-day-6-2968789/|title=Bombayla Devi, Deepika Kumari bow out of Rio 2016 Olympics|date=11 August 2016|publisher=The Indian Express|accessdate=12 August 2016}}&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}
{| class=&quot;metadata plainlinks stub&quot; style=&quot;background:transparent&quot;
| id=&quot;158&quot; |[[File:WA archery target with arrows.jpg|alt=Stub icon 1|22x22px]] [[File:Flag_of_India.svg|alt=Stub icon 2|border|30x30px]]
| id=&quot;162&quot; |''This biographical article relating to an Indian archery figure is a stub. You can help Wikipedia by [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bombayla_Devi_Laishram&amp;action=edit expanding it].''&lt;div class=&quot;plainlinks hlist navbar mini&quot; id=&quot;167&quot; style=&quot;position: absolute; right: 15px; display: none;&quot;&gt;
* &lt;abbr title=&quot;View this template&quot;&gt;v&lt;/abbr&gt;
* &lt;abbr title=&quot;Discuss this template&quot;&gt;t&lt;/abbr&gt;
* [//en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:India-archery-bio-stub&amp;action=edit &lt;abbr title=&quot;Edit this template&quot;&gt;e&lt;/abbr&gt;]
&lt;/div&gt;
|}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]]</text>
      <sha1>6mq2hp7s16o3oiiussgh1dpbsh65xeu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಭಾಷಾ ಉತ್ಸವ,ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82585</id>
    <revision>
      <id>1431030</id>
      <parentid>1359285</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:24:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2611" sha1="3963jcf70fzpy0rsacvmrb1tbl3fqyt" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Christ university basha utsav 2015.jpg|thumb|ಭಾಷಾ ಉತ್ಸವ]]
[[ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]] ಕನ್ನಡ ಇಲಾಖೆಯವರು ಪ್ರತಿ ವರುಷ್ ಭಾಷಾ ಉತ್ಸವ ಎಂಬ ಕಾರ್ಯ ಕ್ರಮವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.ಅ ದಿನ ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬರುತ್ತರೆ.    
==ಭಾಷಾ ಉತ್ಸವ==
'''ಭಾಷಾ ಉತ್ಸವ''' ಕನ್ನಡ ಇಲಾಖೆಯವರು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ''ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿ'', ವೈವಿದ್ಯಮಯ ಕಲೆಗಳ '''ಆಚರಣೆ-ಅನಾವರಣೇ''' ಭಾಷಾ ಉತ್ಸವ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ|ಡೊಳ್ಳು-ಕುಣಿತ]], ಬಯಲಾಟ ಮತ್ತು ಇತರ ನೃತ್ಯ ಪದರ್ಶನಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಹಬ್ಬ ಭಾರತ ದೇಶದ ವಿವಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article1334607.ece {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗಾರುಡಿ ಗೊಂಬೆ, ಚೆಂಡೆ ಸಿಂಗಾರ ಮೇಳ, ಕಳರಿಯಪಟ್ಟು, ವೇದ ಪಠಣ, ತಿರುವತ್ತಿರಕ್ಕಲ್, ರಬೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ, [[ಕೇರಳ ನಟನಮ್|ಕೇರಳ ನಟನಂ]](ಕುಣಿತ), [[ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ]] ಮತ್ತು ಕಥಕ್ಕಳಿಯ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನದ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದ್ದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ-ತಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಉಡುಪುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸಂಗೀತಗಾರರ ತಾಳಕ್ಕೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;http://www.deccanherald.com/content/24343/content/219337/F&lt;/ref&gt; 
[[ಚಿತ್ರ:Christ university basha utsav.jpg|thumb|ಭಾಷಾ ಉತ್ಸವ]]


==ಉಲೇಖನೆ==
{{reflist}}
{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}

[[ವರ್ಗ:ಆಚರಣೆ]]</text>
      <sha1>3963jcf70fzpy0rsacvmrb1tbl3fqyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಫೆಲ್ ಯುದ್ಧವಿಮಾನ - ಭಾರತ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಒಪ್ಪಂದ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82967</id>
    <revision>
      <id>1431091</id>
      <parentid>1361100</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83130" sha1="gwvvab860sagrlb9h2gbc5z0m6ljs0j" xml:space="preserve">{{Quote_box| width=20em|align=|right|quote= 
[[Image:IAF-Crest.jpg|90px|center|thumb|&lt;small&gt;&lt;center&gt;&quot;ಆಕಾಶವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವೆವು&quot;&lt;/center&gt;&lt;/small&gt;]]
 &lt;center&gt;'''&lt;big&gt;ರಫೆಲ್ ಯುದ್ಧವಿಮಾನ&lt;/big&gt;''' &lt;/center&gt;. 
[[File:Dassault Rafale Taxies to the runway at Aero India 2011 (8th edition of Aero India).jpg|220px|right thumb|thumb|ದಸ್ಸಾಲ್ಟ ರಾಫೇಲ್ ಯುದ್ಧವಿಮಾನ ೨೦೧೧ರ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ.]]
* '''ವಿಶೇಷತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಡೇಟಾ'''
* ಬೋರ್ಡೋ ಮೆರಿಗ್ಞಾಕ್ (Bordeaux Merignac) ಫೆಸಿಲಿಟಿ, ಫ್ರಾನ್ಸ್. ಡಸ್ಸಾಲ್ಟ್ ಏವಿಯೇಷನ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ  ರಫೆಲ್’ನ ಅಂತಿಮ ಜೋಡಣೆ.
* '''ಆಯಾಮಗಳು:'''
* ವಿಂಗ್ ವಿಸ್ತಾರ= 10,90 ಮೀ
* ಉದ್ದ =15.30 ಮೀ
* ಎತ್ತರ =5.30 ಮೀ
* ತೂಕ:
* ಒಟ್ಟಾರೆ ಖಾಲಿ ತೂಕ 10 ಟಿ (22,000 ಪೌಂಡ್) ವರ್ಗ
* ಮ್ಯಾಕ್ಸ್. ಜಿಗಿತದಲ್ಲಿ ತೂಕ 24.5 ಟಿ (54,000 ಪೌಂಡ್)
* ಇಂಧನ (ಆಂತರಿಕ) 4.7 ಟಿ (10,300 ಪೌಂಡ್)
* ಇಂಧನ (ಬಾಹ್ಯ) 6.7 ಟಿ ಅಪ್ (14,700 ಪೌಂಡ್)
* ಬಾಹ್ಯ ಲೋಡ್ 9.5 ಟಿ (21,000 ಪೌಂಡ್)
*ಖರೀದಿ = 36 ರಾಫೆಲ್ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ
*ಬೆಲೆ,ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೆ =1638 ಕೋಟಿ ರೂ.
.}}

==ಭಾರತಕ್ಕೆ 36 ರಫೇಲ್ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ==
[[:en:Dassault Rafale|Dassault Rafale]]
*ಭಾರತ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ದೇಶಗಳ ನಡುವೆ 36 ರಾಫೆಲ್ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ ([[:en:Dassault Rafale|Rafale Aircraft ]]) ವ್ಯವಹಾರ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ 23 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2016 ಶುಕ್ರವಾರ ಸಹಿ ಹಾಕಿವೆ. ಸುಮಾರು 7.8 ಬಿಲಿಯನ್ ಯುರೋ (ಸುಮಾರು 780 ಕೋಟಿ ಯುರೋ) ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಮೊತ್ತ ಇದಾಗಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಮನೋಹರ ಪರಿಕ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಜಿಯಾನ್ ವೈವೆಸ್ ಲೆಡ್ರಿಯನ್ ಅವರು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಫ್ರಾನ್ಸಿಗೆ ಶೆಲ್ಪ್ ಡಸ್ಸಾಲ್ಟ್ ರಾಫೆಲ್ ಅವಳಿ ಇಂಜಿನ್ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಅಂದಾಜು 58,000/ರೂ.59 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಪಾವತಿ ಮಾಡಲಿದೆ. ಶೇಕಡಾ 15ರಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಮುಂಗಡವಾಗಿ ಪಾವತಿ ಮಾಡಲಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://kannada.oneindia.com/news/india/india-france-ink-deal-for-36-rafale-fighter-jets-107606.html ರಾಫೆಲ್ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನದ ಬಲ]&lt;/ref&gt;
*ಭಾರತದ ವಾಯುಪಡೆಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸುಮಾರು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ  18 ವಿಮಾನಗಳಿರುವ  32 ತುಕಡಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,. ವಾಯುಪಡೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಗೆ  ಕಳೆದ ವರ್ಷ ತನ್ನ ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ನೆರೆಯ ಮತ್ತು ನೇರ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ  2022 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸರಿಸಮಾನವಾಗುವುದೆಂದೂ  ಭಾರತ ತಂಡದಿಂದ ತುಕಡಿಗಳು ಸಂಖ್ಯೆ  25 ಇಳಿಯುವುದೆಂದೂ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಕಾಳಜಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರ ಚೀನಾ, ಅವರ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಭಾರತದಕ್ಕಲಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿದೆ.
* ರಫೇಲ್ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳ ಖರೀದಿಗೆ ರೂ.59 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ 23-9-2016 ರಂದು ಸಹಿ ಮಾಡಿದವು. 16 ತಿಂಗಳ ಹಿಂದೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು, 36 ರಫೇಲ್ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2016/09/24/440147.html |title=ರಫೇಲ್ ಖರೀದಿಗೆ ಭಾರತ ಸಹಿ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;24 Sep, 2016 |access-date=2016-09-27 |archive-date=2016-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160924160129/http://www.prajavani.net/news/article/2016/09/24/440147.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಸೋವಿಯತ್‍ನ ಮಿಗ್ 21 ರ ಸಮಸ್ಯೆ==
*ಸೋವಿಯತ್‍ನ  ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಮಿಗ್ 21  ಫ್ಲೀಟ್ ಎಂಜಿನ್ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ  ಮತ್ತು ಹೊಸದು ಅಲಭ್ಯತೆ ಕಾರಣ ಭಾರತ ತನ್ನ ನೆಲದ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ವೈಮಾನಿಕ ದಾಳಿಯ ಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು  ಬಲಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.  ಅವಳಿ ಎಂಜಿನ್ ನ  ರಫೆಲ್ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ  ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ವಾಯು ಶ್ರೇಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಪರಮಾಣು ಧಾಳಿ ನಿರೋಧ ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
*ಭಾರತ 36 ಫ್ರೆಂಚ್   ರಫೆಲ್ (ಫೈಟರ್ ಜೆಟ್ಸ್ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳ ಖರೀದಿಸಲು ರೂ.59 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ಶುಕ್ರವಾರ ಸಹಿ ಮಾಡಿದವು. ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಹಾಗೂ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇರುವ ಈ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ, ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಮನೋಹರ ಪರಿಕ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಜೀನ್ ಯವೆಸ್‌ ಲೆ ಡ್ರಿಯಾನ್ ಅವರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಈ ಒಪ್ಪಂದ ನಡೆದಿದೆ. 16 ತಿಂಗಳ ಹಿಂದೆ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು, 36 ರಫೇಲ್ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/india/india-to-ink-mega-rafale-fighter-deal-with-france-on-friday/articleshow/54447844.cms India seeks further discount on Rafale]&lt;/ref&gt;
*ಫ್ರೆಂಚ್ ನ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಜೀನ್ ಯೆಸ್ ಲೆ ಡ್ರಿಯಾನ್ ಅವರು ನವದೆಹಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದು ಬಹುನಿರೀಕ್ಷಿತ ರಫೆಲ್ ಜೆಟ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಮನೋಹರ್ ಪರಿಕ್ಕರ್ ಸಹಿಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ಚೌಕಾಶಿ ಮೂಲಕ ಭಾರತ 7.8 ಬಿಲಿಯನ್ ಯುರೋಗಳಿಗೆ 36 ರಾಫೆಲ್ ಜೆಟ್ ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವುದು ಅಂತಿಮವಾಗಿದ್ದು, ಒಪ್ಪಂದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ರಾಫೆಲ್ ಜೆಟ್ ತಯಾರಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಡಸ್ಸಾಲ್ಟ್ ಏವಿಯೇಷನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ನ ಹಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಿಇಒಗಳು ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
==ಸಾಮರ್ಥ್ಯ==
[[File:Dassault Rafale B.jpg|thumb|ಡಸ್ಸಾಲ್ಟ್ ರಾಫೆಲ್ ಬಿ]]
*'''೧.ವೇಗ''':(ತಾಪಮಾನ. 20 ° ಸಿ (68 ಡಿಗ್ರಿ ಫ್ಯಾರನ್ಹೀಟ್) ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ, ಶಬ್ದದ ವೇಗ ಸುಮಾರು 343 ಮೀ/ಸೆ. (;767 m/ph ಎಮ್ಪಿಎಚ್ '''1,230 ಕಿಮೀ/ಗಂ''') ಆಗಿದೆ)
*ರಫೆಲ್ ಹಾರಾಟ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ವಿಮಾನ ಹಾರಾಟ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚಾಲಕನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತನಿಖೆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ಲೆಮಂಚು ಮತ್ತು ಫಾಚ್ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಆರಂಭದ ಜಿಗಿತ (ಟೇಕ್ ಆಫ್ಸ್) ಮತ್ತು ಇಳಿಯುವಿಕೆಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 13,000 ಮೀಟರ್ (42,000 ಅಡಿ). ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ '''2,450 ಕಿಮೀ / ಗಂ''' 1,322.9 ಕಿಲೋನ್ಯೂಟನ್)(;1,522 ಎಮ್ಪಿಎಚ್ (mph); ಇದು ಮ್ಯಾಕ್ 2 ವೇಗವನ್ನು ತಲುಪಿತು.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120902171744/http://www.ffaa.net/aircraft/rafale/rafale_fr.htm#premiere_mission Historique]&lt;/ref&gt;
*ಭಾರತದ ವಾಯುಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಲೇ ಆಕಾಶದಿಂದ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ 150 ಕಿ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಆಕಾಶದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ 300 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ದೂರದವರೆಗೆ  ಕ್ಷಿಪಣಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸುವ  ರಫೇಲ್‌ಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಸರಿಸಾಟಿಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2016/09/27/440769.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-09-27 |archive-date=2016-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927130851/http://www.prajavani.net/news/article/2016/09/27/440769.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಇತಿಹಾಸ==
*ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದ್ದ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ ಹೊಸ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ 750 ಮಿಲಿಯನ್ ಯುರೋಗಳಷ್ಟು ಹಣ ಉಳಿತಾಯವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಒಪ್ಪಂದ ನಡೆದ 36 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ರಾಫೆಲ್ ಜೆಟ್ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳ್ಳಲಿದ್ದು, 66 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 36 ರಾಫೆಲ್ ಜೆಟ್ ಗಳು ಭಾರತದ ಕೈಸೇರಲಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಸೇನೆ ಬಳಿ ಇಲ್ಲದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಸ್ಕಾಪ್‌, 150 ಕಿ.ಮೀ.ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಮಿಟಿಯೋರ್ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ಈ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಇರಲಿವೆ

*'''ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಏಪ್ರಿಲ್ನಲ್ಲಿ, ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ನಲ್ಲಿ, 126 ರಫೆಲ್ಸ್ ಖರೀದಿಸಲು ಮೂಲ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡಿ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು  ಸರ್ಕಾರಗಳ ನೇರ  ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ  ಫ್ರೆಂಚ್ ಫೈಟರ್ ಜೆಟ್ಸ್ ಖರೀದಿಸಲು ಘೋಷಿಸಿದರು'''.  ಆದರೆ ಭಾರತ ಡಸ್ಸಾಲ್ಟ್ ಏವಿಯೇಷನ್ ವಿಮಾನ ತಯಾರಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಾತುಕತೆಗಳ ನಂತರ  ದರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು. 

*ರಫೆಲ್ ಕಾದಾಳಿಗಳು/ಫೈಟರ್ಗಳು  ಜನವರಿ 2012 ರಲ್ಲಿ ಐದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎದುರಾಳಿಗಳೊಡನೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ  ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.  ಡಸ್ಸಾಲ್ಟ್ ಏವಿಯೇಷನ್. ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರ ಯಾ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸರ್ಕಾರ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 36 ರಿಫೇಲ್ಸ್ ಖರೀದಿ ಮಾಡಲು ಮೋದಿ ಹರಾಜು ದರ ಘೋಷಿಸಿದರು  ಆದಾಗ್ಯೂ ದರ ಘೋಷಣೆ ಒಪ್ಪಂದ ರದ್ದು ಗೊಂಡಿತು. ಈಗ ಪುನಹ ಚೌಕಾಶಿ ನಂತರ ರಫೇಲ್ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳ ಖರೀದಿಗೆ ರೂ.59 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ 23-9-2016 ಶುಕ್ರವಾರ ಸಹಿ ಮಾಡಿದವು. ಭಾರತ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸಂಯೋಜಿತ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು  45 ಹೋರಾಟಗಾರ ಧಾಳಿವಿಮಾನಗಳ ತುಕಡಿಗಳ ಅಗತ್ಯವಿದೆ, ಆದರೆ ಇಂದು ಸುಮಾರು ತಲಾ 18 ವಿಮಾನಗಳ, ಕೇವಲ 34 ತುಕಡಿಗಳನ್ನು ವಾಯುದಳ ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಈ ತುಕಡಿಗಳು 14 ವಿಂಟೇಜ್ ಮಿಗ್ -21 ಮತ್ತು ಮಿಗ್ -27 ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.&lt;ref&gt;[https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/france-may-offer-36-more-rafale-aircraft-to-india/articleshow/70779501.cms France may offer 36 more Rafale aircraft to India
Talks on proposed deal may be held when PM Modi &amp; President Macron meet today.;By Manu Pubby, Dipanjan Roy Chaudhury]&lt;/ref&gt;

==ಕನಿಷ್ಠ 42 ತುಕಡಿಗಳು ಅಗತ್ಯ==
*ಇದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಅದರ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಗಡಿ ರಕ್ಷಿಸಲು ಕನಿಷ್ಠ 42 ತುಕಡಿಗಳು ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ರಫೆಲ್ ಯುದ್ಧವಿಮಾನ - ಭಾರತ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಒಪ್ಪಂದದ ನಂತರ ಭಾರತದ ವಾಯುಪಡೆಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸುಮಾರು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ  18 ವಿಮಾನಗಳಿರುವ  32 ತುಕಡಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. '''ವಾಯುಪಡೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ  ಕಳೆದ ವರ್ಷ ತನ್ನ ಪರಮಾಣು ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ನೆರೆಯ ಮತ್ತು ನೇರ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ  2022 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸರಿಸಮಾನವಾಗುವುದೆಂದೂ  ಭಾರತ ತಂಡದಿಂದ ತುಕಡಿಗಳು ಸಂಖ್ಯೆ  25 ಇಳಿಯುವುದೆಂದೂ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಕಾಳಜಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರ ಚೀನಾ, ಅವರ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಭಾರತದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ಈಗ ಭಾರತ 126 ವಿಮಾನಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಭಾರತ  36 ವಿಮಾನಗಳ ಕೇವಲ 2 ತುಕಡಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಂತಾಗಿದೆ. 36 ಫೈಟರ್‍ಗಳ 17 ತುಕಡಿಗಳ, 612 ಜೆಟ್‍ಗಳ ಕೊರತೆ ಬೀಳುವುದು;ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಅದರ ಬಗೆಗೆ ಏನೂ ಹೇಳಿಲ್ಲ.'''&lt;ref&gt;[http://www.livemint.com/Politics/SWgFZuxAdSATMZZmzCfM8O/India-needs-more-than-Rafale-jets-to-counter-China-say-expe.html Rafale-jets-to-counter-China-say-expe]&lt;/ref&gt;
*ಫೋಟೊ:[[http://kannada.oneindia.com/news/india/india-france-ink-deal-for-36-rafale-fighter-jets-107606.html]]
*ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಭಾರತದ ಮಿಲಿಟರಿ ವಾಯುಯಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಬಂಧಿ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 30 ರಷ್ಟು - 7.8 ಬಿಲಿಯನ್ ಯುರೋಗಳಷ್ಟು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವುದು;  ಮತ್ತು ಅದರೊಡನೆ ಶೇಕಡಾ 20 ರಷ್ಟು  ರಫೆಲ್ ಘಟಕಗಳ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಷರತ್ತು ಇಲ್ಲದೆ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ ಸೇರಿದೆ. 
*ಈ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ  ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್ ಹೊಲಾಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಮುಖ್ಯ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ  ಬಂದಾಗ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ  ಸಹಿ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಭಾರತ ಉತ್ತಮ (ಕಡಿಮೆ) ಬೆಲೆಯನ್ನು ಬಯಸಿತ್ತು.  
*ಭಾರತೀಯ ವಾಯು ಪಡೆಗೆ ಈ ಒಪ್ಪಂದವು  ಕಹಿಯೂ, ಸಿಹಿಯೂ ಆದ ಸುದ್ದಿ ಆಗಿದೆ. ಒಂದೆಡೆ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಚಾಕಚಕ್ಯತೆಯ  ಎರಡು  ತುಕಡಿಗಳ ಯುದ್ಧವಿಮಾನ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಅವರು ಪಡೆಯುವರು ;  ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಮೂಲ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಾದ  ಕನಿಷ್ಠ 126 ಜೆಟ್‍ಗಳ ದೊಡ್ಡ ಕೊರತೆಯೊಡನೆ ಕಾಲ ಮಾಡಬೇಕಾಗುವುದು.&lt;ref&gt;[http://www.ndtv.com/india-news/india-signs-rs-58-000-crore-deal-for-36-rafale-fighter-jets-with-france-1465495 Rafale Deal For 36 Fighter Jets Finally Sealed After Long Wait: 10 Facts]&lt;/ref&gt;

==ವಾಯುಸೇನೆಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 126 ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಫೈಟರ್ ಜೆಟ್‍ಗಳು ಅಗತ್ಯ==
*ಸೆ.23 ರಂದು ಭಾರತ- ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಡುವೆ ನಡೆದ ರಾಫೆಲ್ ಜೆಟ್ ಖರೀದಿ ಒಪ್ಪಂದದ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಬಿಜೆಪಿ ನೇತೃತ್ವದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ.ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ 126 ರಾಫೆಲ್ ಜೆಟ್ ಗಾಲ ಖರೀದಿಯನ್ನು ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಬಿಜೆಪಿ ಅದನ್ನು ಕೇವಲ 36 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ವಾಯು ಸೇನೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದೆ ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಬಿಜೆಪಿ ಖರೀದಿಸಬೇಕಿದ್ದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ರಾಫೆಲ್ ಜೆಟ್ ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 36 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿದೆ, ಎಂದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕ ಮಾಜಿ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಎಕೆ ಆಂಟೋನಿ ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. 
*ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ವಾಯು ಸೇನೆಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 126 ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಫೈಟರ್ ಜೆಟ್ ಗಳು ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಫೈಟರ್ ಜೆಟ್ ಗಳ 32 ತುಕಡಿಗಳು ಅಗತ್ಯವಿದೆ. 2022 ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದು 25 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಮಾಜಿ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದೆಡೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಚೀನಾ ತಮ್ಮ ಸೇನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ ಭಾರತದ ಅಂತರ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದೆ ಎಂದು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಎಕೆ ಆಂಟನಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಎಂದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕ ಮಾಜಿ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಎಕೆ ಆಂಟೋನಿ ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.kannadaprabha.com/nation/congress-attacks-bjp-for-buying-only-36-rafale-jets/282536.html126 ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಫೈಟರ್ ಜೆಟ್‍ಗಳು ಅಗತ್ಯ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿ ಇಲ್ಲ ಏಕೆ==
*ಮಾಜಿರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಆಂಟನಿಯವರು  ಮೂಲ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ  ''''ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ' ಕಲ್ಪನೆಯೂ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಂತಾಗಿದೆ''','  ಎಂದು ಬೇಸರಿಸಿದರು. &quot;ಯುಪಿಎ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ನಾವು ಅದರ ತುರ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಮತ್ತು  ದೇಶದ ಭದ್ರತಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಪರಿಗಣಿಸಿ ಐಎಎಫ್ ಬಲಪಡಿಸಲು 126 ವಿಮಾನ ಖರೀದಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದೆವು. ,ಈಗ ಕೇವಲ 36 ವಿಮಾನ ಖರೀದಿಸಲ್ಪಡುವುದು ಚಕಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಂಥೋನಿ ಹೇಳಿದರು.

*ತಿವಾರಿ ಯುಪಿಎ ರಫೆಲ್ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟನ್ನು  ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ರೂ.715 ಕೋಟಿಗೆ ಸಂಧಾನ ಮೂಲಕದ ಬೆಲೆ ತೂಗಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಮತ್ತು 36 ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಇಂದು ಇಂದು ಸಂಧಾನದ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ರೂ 1600 ಕೋಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ; ಇದು ವಿಮಾನ ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಶೇ 123 ಏರಿಕೆ ಆಗಿದೆ, ನಿಜ ಏನೆಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[http://www.deccanherald.com/content/572223/cong-critical-rafale-deal-wants.html Rafale deal, wants contract to be made public]&lt;/ref&gt;

*ಆಂಟನಿಯವರು ಭಾರತ 2012 ರಲ್ಲಿ  126 ರಫೇಲ್ ಜೆಟ್ಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದು, ವ್ಯವಹಾರವು $ 10.2 ಶತಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಯೋಜನೆ ಪ್ರಕಾರ ಹಾರಾಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ 18 ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ನಂತರ, ಉಳಿದವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸುವುದು ಎಂದು ನಿರಧರಿಸಲಾಗಿತ್ತು' ಎಂದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dlatimes.com/article.php?id=67482 |title=Congress attacks BJP for buying only 36 Rafale jets;24 Sep 2016 |access-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2016 |archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927025456/http://www.dlatimes.com/article.php?id=67482 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
==ಖರೀದಿ ಇತಿಹಾಸ==
*'''ವಾಸ್ತವಿಕ ಕೋಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ:'''
*ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯು 2001 ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು  ಐಎಎಫ್ ಫ್ಲೀಟ್ ಹೊಂದಲು ಬಯಸಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ವಾಯುಪಡೆಯು  ಭಾರದ ಮತ್ತು ಸರಳ ತೂಕದ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಆದ್ದರಿಂದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಧ್ಯಂತರ ಮಧ್ಯಮ ತೂಕದ ಫೈಟರ್ ಜೆಟ್ಸ್ ತರಲು  ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಈ ಪರಿಗಣನೆ ಮತ್ತು  ಕಲ್ಪನೆ 2001 ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿತ್ತು ಆದರೂ, ನೈಜ ರಕ್ಷಣಾ ಖರೀದಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, 2007 ಮಂಡಳಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು . ನಂತರ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಎ.ಕೆ. ಆಂಟನಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಆಗಸ್ಟ್ 2007 ರಲ್ಲಿ . ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ.  ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ 126 ವಿಮಾನ ಖರೀದಿಸಲು ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆಯಿತು.  ಇದು ಹರಾಜುಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. 

*'''ಭಾರತ ಎಷ್ಟು ರಿಫೇಲ್ಸ್ ಖರೀದಿ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅದರ ವೆಚ್ಚ''':
*ಒಪ್ಪಂದದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ $10.2 ಶತಕೋಟಿ (ಡಾಲರ್) ಮೌಲ್ಯ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು (ರೂ.54,000 ಕೋಟಿ) 126 ವಿಮಾನ ಕೊಳ್ಳಲು ಸ್ವಾಧೀನ ಪಡೆಯುವ ಯೋಜನೆ  ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.  ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 18. ಹಾರಾಟದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು  ಉಳಿದವು  ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವರ್ಗಾವಣೆ ಯೋಜನೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಏರೋನಾಟಿಕ್ಸ ನ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದು  ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಯಾರು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮ ಒಪ್ಪಿ ರಫೆಲ್   ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು ('''2012 ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಫೆಲ್ ಜೆಟ್‍ಗೆ ರೂ.429ಕೋಟಿ ಆಗುವುದು'''). ಆದ್ದರಿಂದ ಭಾರತ 126 ರಫೆಲ್ ಜೆಟ್ ನ್ನು  ಖರೀದಿ ಮಾಡುವುದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. . 

*ರಫೆಲ್ ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಭಾರತೀಯರ ಕಡೆಯಿಂದ  ಮತ್ತು ಡಸ್ಸಾಲ್ಟ್ 2012 ರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಯಿತು. ಈ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಯದ ಹಿಗ್ಗಿಸುವಿಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಆದರೆ ಈ ರಫೆಲ್ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಈಗ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಒಪ್ಪಂದ ಈ ವರ್ಷದ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಹಿ ಕಂಡಿದೆ. 

*'''ಯು.ಪಿ.ಎ.ಸರ್ಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಒಪ್ಪಂದ ರದ್ದು''':ಭಾರತ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜುಲೈ 2015 30 ರಂದು 126 ವಿಮಾನ ಎಂ.ಎಂ.ಆರ್.ಸಿ.ಎ.(MMRCA) ಹರಾಜು ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;[http://economictimes.indiatimes.com/news/defence/government-withdraws-tender-for-126-medium-multi-role-combat-aircraft-manohar-parrikar/articleshow/48282941.cms withdraws-tender-for-126 aircraft]&lt;/ref&gt;
*'''ವಿಳಂಬಕ್ಕೆ ಕಾರಣ''' 

*ಮಾತುಕತೆ ಸಾಗಿದಾಗ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಎರಡೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಬೆಲೆ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶವಾಗಿತ್ತು. ಖರೀದಿ ಒಪ್ಪಂದ ಸಹಿ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಹ, ಎರಡೂ ದೇಶಗಳು  ಹಣಕಾಸಿನ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂದು ವಿಮಾನದ ಬೆಲೆ ರೂ..740 ಕೋಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಚೌಕಾಶಿ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.(ಈಗ ಒಂದು ಜೆಟ್ಟಿಗೆ 1611.ಕೋಟಿ ರೂ.ಗೆ ನಿಕ್ಕಿಆಗಿದೆ) ಭಾರತ ಕನಿಷ್ಠ ಶೇ 20ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿತ್ತು.
==36 ಜೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರಾ ಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ದುಬಾರಿ ಬೆಲೆ?== 
*ಆರಂಭಿಕ ಯೋಜನೆ 126 ಜೆಟ್ ಖರೀದಿಸುವುದಿದ್ದರೂ, ಭಾರತವು ಅದನ್ನು 36 ಜೆಟ್ ಗಳನ್ನು, ಅದೂ ಸಿದ್ಧ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳುವ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಮುಟ್ಟಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಜೆಟ್ ವಿಮಾನದ ದರ ಮೊದಲು ಒಪ್ಪಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚೇ ಆಗಿದೆ. (ಒಂದು ಜೆಟ್‍ಗೆ ಮೊದಲು ರೂ.429ಕೋಟಿ; ಈಗ 1611.ಕೋಟಿ ರೂ.36ಕ್ಕೆ=58000ಕೋಟಿ ರೂ.ಅಥವಾ 59000?). (ಆದರೆ ರಕ್ಷಣಾ ಮಂತ್ರಿಯವರು 780 ಕೋಟಿ ರೂ.ಉಳಿತಾಯವಾಗಿದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ?. '''ಆದರೆ 2012 ರಲ್ಲಿ 126 ಜೆಟ್‍ಗೆ 54000 ಕೋಟಿ ರೂ. ಇದ್ದದ್ದು, ಈಗ 36 ಜೆಟ್‍ ವಿಮಾನಕ್ಕೆ 58000 ಕೋಟಿ ರೂ.''' ಕೊಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವರ್ಗಾವಣೆಯೂ ಇಲ್ಲ.)&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/specials/in-depth/all-you-need-to-know-about-rafale-deal/article8483412.ece All you need to know about the Rafale deal DEEPALAKSHMI K.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/hal-dassault-aviation-discuss-rafale-aircraft-deal/articleshow/20667519.cms HAL, Dassault Aviation discuss Rafale aircraft deal Hindustan Aeronautics Limited and French Dassault Aviation today reviewed the progress of their ongoing projects at the Paris air show.-PTI|Updated: Jun 19, 2013,]&lt;/ref&gt;

*ಮೋದಿ ಸರಕಾರ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸರ್ಕಾರದ &quot;ಮರು ಸಮಾಲೋಚನಾ&quot; 21,000 ರೂ ಉಳಿಸಿದೆ. &quot;ಫ್ರಾನ್ಸ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ 36  ರಫೆಲ್ ವಿಮಾನವನ್ನು  ದೇಶ ಖರೀದಿಸಲು ಒಪ್ಪಂದ 12 ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ (80000 ಕೋಟಿ ರೂ)ಬೇಡಿಕೆ ಇತ್ತು; ಮತ್ತೆ ಮಾತುಕತೆ ನಂತರ 8.8 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ (59000 ಸುಮಾರು ಕೋಟಿ) ನಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನವಾಯಿತು&quot; ಬಿಜೆಪಿ ಟ್ವೀಟ್ ಹೇಳಿದೆ.(ಎಂದರೆ ಈಗ ಕೇವಲ 36  ರಫೆಲ್ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ 80000 ಕೋಟಿ ರೂ.ಬೇಡಿಕೆ ಇತ್ತು; ಹಿಂದೆ 126 ರಫೆಲ್ ಜೆಟ್ ಖರೀದಿಸಲು 54000 ಕೋಟಿ ರೂ.ಒಪ್ಪಂದವಾದುದನ್ನು ಮೋದಿಯವರು ರದ್ದುಮಾಡಿ, ಪುನಹ ಒಪ್ಪಂದಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗಿನ ಬೆಲೆ 36  ರಫೆಲ್ ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ 80000 ಕೋಟಿ ರೂ.ಇದು ಫ್ರೆಂಚರ ಸ್ನೇಹಕ್ಕೆ ಕೊಡಿಗೆ ಎಂದು, ಸ್ವಾಮಿ.).&lt;ref&gt;[http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/rafale-deal-bjp-modi-france/ bjp-modi-france/]&lt;/ref&gt;
*ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23, 2016 ರಂದು 36 ರಫೆಲ್ ಫೈಟರ್ ಜೆಟ್ಗಳು ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ 7.8 ಶತಕೋಟಿ ಯುರೋ ಮೌಲ್ಯದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಶುಕ್ರವಾರ ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರ ಸಹಿ ಮಾಡಿತು. ಇದು ಹಿಂದಿನ ಯುಪಿಎ ಸರಕಾರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು 750 ಮಿಲಿಯನ್ ಯುರೋಗಳಷ್ಟು ಉಳಿತಾಯ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.(ಇಲ್ಲ-ನಾಲ್ಕರಷ್ಟು ದುಬಾರಿಯಾಗಿದೆ, ಎಂದು ಹಿಂದಿನ ರಕ್ಷಣಾ ಮಂತ್ರಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.)&lt;ref&gt;[http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/rafale-deal-france-india-sign-agreement-36-fighter-jets-3045870/ Rafale deal:]&lt;/ref&gt;
*(ತಾತ್ಪರ್ಯ::ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23, 2016 ರಂದು, ಫ್ರೆಂಚ್ ರಫೆಲ್ ಫೈಟರ್ ಜೆಟ್ಗಳ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ '''ಒಂದು ಜೆಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ಬೆಲೆಯ ರೂ.428.57 ಕೋಟಿಯ''' ಯು.ಪಿ.ಯೆ.ಯ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡಿ ಅದೇ ಜೆಟ್ಟಿಗೆ ಈಗಿನ ಬೆಲೆ ರೂ.1611.11 ಕೋಟಿಗೆ ನಾಲ್ಕರಷ್ಟು ದುಬಾರಿ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ, ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಅನುಭವವಿರುವ ಎಚ್.ಎ.ಎಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಭಾಗ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಷರತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಪಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಲ್ಲಲಾಗಿತ್ತು ಈಗಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಅನುಭವವಿಲ್ಲದ ಆಂನಿಯ ರಿಲೆಯನ್ಸ್‍ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಹೊಸ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದೆ ಎಂಬ ದೂರು ಇದೆ. (36 ಫೈಟರ್ ಜೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು 2016 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಡುವೆ 7.87 ಬಿಲಿಯನ್ ಯುರೋಗೆ (@ಯೂರೋ=80ರೂ. 36 ಜೆಟ್ಟಿಗೆ 62960 ಕೋಟಿ ರೂ. ಒಂದಕ್ಕೆ 1748.8.ಕೋಟಿ ರೂ.ಗೆ) ರಾಫೆಲ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;[Https: //www.hindustantimes.com/india-news/defence-ministry-note-proves-pm-bypassed-negotiations- with-france-on-rafale-deal-rahul / story-EUd4UAbFWTQ9lX6XODsLkM.html defence ministry note proves PM bypassed negotiations  with France on Rafale deal]&lt;/ref&gt;)

==ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ.ನಾಯಕ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ವಿರೋಧ==
*2015 ರಲ್ಲೇ ಬಿಜೆಪಿ ನಾಯಕ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ್ ಸ್ವಾಮಿ, 'ರಫೆಲ್ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ಇದ್ದವು;ಒಂದು ವೇಳೆ ಸರ್ಕಾರ ಫ್ರಾನ್ಸ್ ರಫೆಲ್ ವಿಮಾನ ಒಪ್ಪಂದ ಕುದುರಿಸಿದರೆ, ತಾವು ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ,' ಹೇಳಿದರು.
*&quot;ಇದು ಯಾವುದೇ ದೇಶ ರಫೆಲ್ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ, ಡಸ್ಸಾಲ್ಟ್ ದಿವಾಳಿ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯ. ನಾವು ಫ್ರೆಂಚ್‍ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದರೆ, ವಿಮಾನಗಳ ಡಸ್ಸಾಲ್ಟ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನೇ ಸ್ವತಃ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲವಾಗುವುದು.&quot;ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/news/national/swamy-to-move-court-if-rafale-deal-is-finalised/article7090375.ece Swamy to move court if Rafale deal is finalised]&lt;/ref&gt;
===ಅನಿಲ್ ಅಂಬಾನಿ ಸಹಯೋಗ===
*ಬಿಡಿಭಾಗ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಅನಿಲ್‌ ಅಂಬಾನಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ರಿಲಯನ್ಸ್‌ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ಕಂಪನಿಯನ್ನೇ ದೇಶೀ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಷರತ್ತನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಹಾಕಿತ್ತು ಎಂದು ಎಂದು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಫ್ರಾಂಸ್ವಾ ಒಲಾಂಡ್‌ ಶುಕ್ರವಾರ ೨೧-೯-೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/international/not-involved-choosing-indian-575070.html ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಫ್ರಾಂಸ್ವಾ ಒಲಾಂಡ್‌ ಹೇಳಿಕೆ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ; ರಫೇಲ್ ಒಪ್ಪಂದ: ಭಾರತೀಯ ಕಂಪೆನಿ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಪಾತ್ರವಿಲ್ಲ ಎಂದ ಫ್ರಾನ್ಸ್;;22 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018,]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/india/no-role-in-selecting-indian-partners-for-rafale-france/articleshow/65908068.cms No role in selecting Indian partners for Rafale: France;;PTI | Updated: Sep 22, 2018] &lt;/ref&gt;
== ರಾಫೇಲ್ ಹಗರಣ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟಿನಲ್ಲಿ== 
*8-10-2018ರಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟು ರಫೇಲ್‌ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳ ಖರೀದಿಯ ವಿವಾದವನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ಮಅಡಲು ಒಪ್ಪಿತು. 01 ನವೆಂಬರ್ 2018/ಅಕ್ಟೊ.31 2018 ರಂದು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಭಾರತ ಖರೀದಿಸಿದ 36 ರಫೇಲ್‌ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳ ದರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ ಲಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ಸೂಚಿಸಿತು. ಅದರ ಜೊತೆ ಈ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಬಹುದಾದ ಎಲ್ಲ ವಿವರಗಳೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಗೋಪ್ಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಮುಚ್ಚದ ಲಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಆಜ್ಞೆಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/sc-asks-centre-submit-details-584933.html ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ ಸೂಚನೆ;;ರಫೇಲ್‌ ದರ ವಿವರ ಕೊಡಿ;;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ : 01 ನವೆಂಬರ್ 2018,]&lt;/ref&gt;
*ಆದರೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ರಫೇಲ್‌ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳ ಖರೀದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದರದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಗೋಪ್ಯತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ನೀಡಲಾಗದು ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಅಫಿಡವಿಟ್ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/centre-wont-give-details-585048.html ರಫೇಲ್ ಒಪ್ಪಂದ: ದರದ ಮಾಹಿತಿ ಸುಪ್ರೀಂಗೆ ನೀಡದಿರಲು ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ಧಾರ?;01 ನವೆಂಬರ್ 2018]&lt;/ref&gt;
*ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವರಾದ ಯಶವಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ ಮತ್ತು ಅರುಣ್ ಶೌರಿ ಅವರ ಪರವಾಗಿ ವಾದಿಸಲು ರಾಫೇಲ ವ್ಯವಹಾರದ ಬಗೆಗೆ  ಸಿಬಿಐ ತನಿಖೆಗಾಗಿ ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಪ್ರಶಾಂತ್ ಭೂಷಣ್ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟು ಸಿಬಿಐ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕ್ರಮವಾಗಲಿ ಎಂದಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಸಿಬಿಐಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೋಳಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.deccanherald.com/national/national-politics/rafale-deal-sc-asks-govt-put-700860.html Rafale: SC asks govt to give info on price ;Ashish Tripathi, DH News Service, New Delhi, OCT 31 2018,]&lt;/ref&gt;
===ಸುಪ್ರೀಮ್ ತೀರ್ಪು ಬಗೆಹರಿಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು===
*ದಿ.14-12-2018 ಮುಖ್ಯನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ರಂಜನ್ ಗೊಗೊಯ್ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಸಂಜಯ್ ಕಿಶನ್ ಕೌಲ್ ಮತ್ತು ಕೆ.ಎಂ.ಜೋಸೆಫ್ ಅವರಿದ್ದ ಪೀಠವು ಒಮ್ಮತದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿ, ‘36 ರಫೇಲ್ ವಿಮಾನಗಳ ಖರೀದಿ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡಲು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣ ಕಂಡು ಬಂದಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿದಾರರ ಕೋರಿಕೆಯಂತೆ ತನ್ನ ಕಣ್ಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಆದೇಶಿಸಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಬಗೆಹರಿಯದ ಆರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಇವೆ ಎಂದು ತಜ್ಞರಾದ ‘ಕ್ವಿಂಟ್‌’ ಜಾಲತಾಣದ ವಕ್ಷಾ ಸಚ್‌ದೇವ್ ಇವುಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ &lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/6-unanswered-questions-rafale-594633.html ಬಗೆಹರಿಯದ ಆರು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು dt 15-12-2018 ಪ್ರಜಾವಾಣಿ]&lt;/ref&gt;SC Verdict on Rafale Wrong, to Decide if We Will File Review Petition says, 'Bhushan' ಅರ್ಜಿದಾರ.&lt;ref&gt;[https://www.thequint.com/news/law/supreme-court-rafale-judgment-unanswered-questions  6 Unanswered Questions From SC’s Rafale Verdict;VAKASHA SACHDEVUPDATED: ೧೫-೧೨-೨೦೧೮]&lt;/ref&gt;
*ಸುಪ್ರೀಕೋರ್ಟ್‌ 14-12-2018ರ ತೀರ್ಪಿನ 25ನೇ ಪ್ಯಾರಾದಲ್ಲಿ, ‘ಬೆಲೆಯ ವಿವರಗಳನ್ನು ಮಹಾಲೇಖಪಾಲರ (ಸಿಎಜಿ) ಜೊತೆ ಈಗಾಗಲೇ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.;;;ವರದಿಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಸಮಿತಿ (ಪಿಎಸಿ) ಪರಿಶೀಲಿಸಿದೆ. ವರದಿಯ ಪರಿಷ್ಕೃತ ರೂಪವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, '''ಅದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅವಗಾಹನೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ’ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಈ ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆಯುವಂತೆ ಕೋರಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ''' (ಕೇಂದ್ರಸರ್ಕಾರ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ತಪ್ಪುಮಾಹಿತಿ (ಸುಳ್ಳುಮಾಹಿತಿ) ಇತ್ತು).&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/rafael-deal-and-supreme-court-595763.html https://www.prajavani.net/rafael-deal-and-supreme-court-595763.html  -, ರಫೇಲ್‌ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿನ ಗೋ‍ಪ್ಯತೆಯು ಆತಂಕ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.-ಕೆ.ವಿ. ಧನಂಜಯ್‌;; 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018]
&lt;/ref&gt;
===ರಫೆಲ್ ಯುದ್ಧವಿಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಸಿಎಜಿವರದಿ===
*'''ಹಿಂದಿನ ಯುಪಿಯೆ ರಫೆಲ್ ಒಪ್ಪಂದ ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸದಿರಲು ಕಾರಣ:'''
*ರಫೆಲ್ ಯುದ್ಧವಿಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಮಹಾಲೇಖಪಾಲರು ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ೧೩-೨-೨೦೧೯ರಲ್ಲಿಸ ಲ್ಲಿಸಿರುವ ವರದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಕ್ಷೇಪಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಯ: 
*ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಸೇನೆ ನಡೆಸಿದ ಎಲ್ಲ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥ ಹಾರಾಟದಲ್ಲಿ ರಫೇಲ್‌ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳು ವಿಫಲವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಭಾರತದ ಮಹಾಲೇಖಪಾಲರ (ಸಿಎಜಿ) ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ.
* ರಫೇಲ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ 9 ದೋಷಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅದಾದ ನಂತರ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ಡಾಸೊ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ನಡೆದ ಮಾತುಕತೆಯ ವೇಳೆ ಮತ್ತೆ ಐದು ದೋಷಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದವು. ಕಂಪನಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.
* ಭಾರತ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ಸೂಚಿಸಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ತಂತ್ರಿಕ ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಕಂಪನಿ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ್ದರೂ, ‘ಭಾರತ–ಫೆಸಿಪಿಕ್‌ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿತ್ತು.
* ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ಡಾಸೊ ಮುಂದಿಟ್ಟ ಬದಲಾವಣೆ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ್ದ 14 ಮಾನದಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ವಿಶೇಷತೆಗಳು ಕಂಡಿರಲಿಲ್ಲ.
* '''ಡಾಸೊ ಜತೆ ಬಿಡ್‌ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಇನ್ನುಳಿದ ಐದು ಕಂಪನಿಗಳ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಅದಾಗಲೇ ಇದ್ದವು.'''
* ಆದರೂ, ರಫೇಲ್‌ ಮತ್ತು ಯುರೊಫೈಟರ್‌ ಎರಡು ವಿಮಾನಗಳ ಖರೀದಿಗೆ ಅರ್ಹ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಮಹಾಲೇಖಪಾಲರ(ಸಿಎಜಿ) ವರದಿ ೧೩- ೨- ೨೦೧೯&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
[https://www.prajavani.net/stories/national/rafael-cag-report-614601.html ರಫೇಲ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಫೇಲ್‌;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ : 14 ಫೆಬ್ರವರಿ 2019]&lt;/ref&gt;
*ರಫೇಲ್‌ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಖಾತರಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಕೇವಲ ‘ಭರವಸೆ ಪತ್ರ’ಕ್ಕೆ ತೃಪ್ತವಾದ ಎನ್‌ಡಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ರಮದಿಂದ ಆಗುವ ಅನನುಕೂಲಗಳತ್ತ ಮಹಾಲೇಖಪಾಲರ (ಸಿಎಜಿ) ವರದಿಯು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಭಾರತ ಪಾವತಿಸಿದ ಹಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಾನ್ಸ್ ಸರ್ಕಾರ ವಿಮಾನೊದಗಿಸುವ ಭರವಸೆ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/cpd-letter-614607.html ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ಖಾತರಿಯೇ ಇಲ್ಲ;ಪಿಟಿಐ: 14 ಫೆಬ್ರವರಿ 2019]&lt;/ref&gt;
*ಹೀಗಿದ್ದೂ ಹಿಂದಿನ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕಿಂತ ಬೆಲೆ ನಾಲ್ಕುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾದರೂ, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಡಾಸೋ ಏವಿಯೇಷನ್‌ನಿಂದ ರೂ.59 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ 36 ರಫೇಲ್‌ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಎನ್‌ಡಿಎ ಸರ್ಕಾರವು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಪ್ಪಂದವು 2007ರಲ್ಲಿ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದೆ ಆ ಕಂಪನಿಯು ಇಟ್ಟಿದ್ದ ದರಕ್ಕಿಂತ ಶೇ 2.86ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ (ಸಿಎಜಿಗೆ ದರದ ಫೈಲುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸದೆ ಇರುವುದರಿಂದ,ದರ ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ಬಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ) ಎಂದು ಮಹಾಲೇಖಪಾಲರ (ಸಿಎಜಿ) ವರದಿ ಹೇಳಿದೆ. ಆದರೆ ಅದು ಕೊಂಡ ದರದ ವಿವರ ನೀಡಿಲ್ಲ &lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/nda-rafale-614603.html ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಫೇಲ್‌ ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;14 ಫೆಬ್ರವರಿ 2019]&lt;/ref&gt;
*ಮಹಾಲೇಖಪಾಲರಾದ  ಶ್ರೀ ರಾಜೀವ್ ಮೆಹರ್ಶಿ ಅವರು ಈ ಹಿಂದೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಗೃಹ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಅವರು ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳು) ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (ಸಾಗರೋತ್ತರ ಇಂಡಿಯನ್ ಅಫೇರ್ಸ್) ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;https://cag.gov.in/cag-india {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200221110738/https://cag.gov.in/cag-india |date=2020-02-21 }} Shri Rajiv Mehrishi;Comptroller and Auditor General of India&lt;/ref&gt; ಮಾಜಿ ಸಚಿವ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕ ಕಪಿಲ್ ಸಿಬಲ್ ಅವರು ೧೧-೨-೨೦೧೯ ರಂದು,ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ- ಪಕ್ಷಪಾತ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ರಫೆಲ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸಮಾಲೋಚಿಸಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಭಾರತದ ಹಣಕಾಸಿನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ ರಫೆಲ್ ಒಪ್ಪಂದವ ಆಡಿಟಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪಬಾರದಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಕಾಂಪ್ರೊಲರ್ ಮತ್ತು ಆಡಿಟರ್ ಜನರಲ್ (ಸಿಎಜಿ) ರಾಜೀವ್ ಮೆಹರ್ಶಿ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;[https://www.huffingtonpost.in/entry/govt-to-table-cag-report-on-rafale-deal-in-parliament-today_in_5c623176e4b09247fcc12210  12/02/2019 Updated 12/02/2019;Govt To Table CAG Report On Rafale Deal In Parliament Today]&lt;/ref&gt;
*ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಹಿಂದೆ &quot;ರೂ 60,150 ಕೋಟಿ&quot; ರಫೇಲ್ ಫೈಟರ್ ಜೆಟ್ ಒಪ್ಪಂದದ ನ್ಯಾಯಯುತ ಆಡಿಟ್ ನಡೆಸಲು ಸಿಎಜಿಯನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದೆ. ಒಪ್ಪಂದದ ಆಪಾದಿತ ಹಗರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತ ಪಡಿಸಲು ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ &quot;ಸತ್ಯಗಳು&quot; ದಾಖಲಿಸಲು ಕೋರಿವೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮುಖಂಡರ ನಿಯೋಗವು ಕಂಟ್ರೋಲರ್ ಮತ್ತು ಆಡಿಟರ್ ಜನರಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, ರಾಜೀವ್ ಮೆಹರ್ಷಿ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ - ಇದು ಒಂದು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ಅವರು ರಫೇಲ್ ವ್ಯವಹಾರದ ಕೇಂದ್ರ ಆಡಿಟರ್ ಅನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದುದು- ಮತ್ತು ತಾಜಾ ದಾಖಲೆಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಮೆಮೋರಾಂಡಮ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/66070575.cmsutm_source=contentofinterest&amp;utm_medium=text&amp;utm_campaign=cpps Congress again approaches CAG over Rafale deal Oct 04, 2018]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

===ರಫೇಲ್ ಒಪ್ಪಂದದ ರಹಸ್ಯ ದಾಖಲೆ ಕಳವು===
*ಅರ್ಜಿದಾರರ ಕೋರಿಕೆಯಂತೆ ರಫೇಲ್ ಒಪ್ಪಂದದ ತಕರಾರು ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪುನರ್ ಪರಿಶಿಲನೆಗೆ ಎತ್ತಿಕೊಂಡಾಗ ರಫೇಲ್ ಒಪ್ಪಂದ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಹಸ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಕಳವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ ದಿ.೬-೩-೨೦೧೯ ಬುಧವಾರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು. ದಾಖಲೆಗಳು ಹೇಗೆ ಕಳವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಕುರಿತು ತನಿಖೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದರು.&lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/stories/national/secret-rafale-files-stolen-619382.html  ರಫೇಲ್ ರಹಸ್ಯ ದಾಖಲೆ ಕಳವು: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಮಾಹಿತಿ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ; d: 06 ಮಾರ್ಚ್ 2019&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; [https://www.deccanherald.com/national/rafale-documents-stolen-mod-721796.html Rafale documents stolen from MoD: Govt tells SC Press Trust of India, New Delhi, MAR 06 2019, 14:54PM IST UPDATED: MAR 06 2019, 16:33PM IST]&lt;/ref&gt;.  ರಫೇಲ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಕಳವು ಮಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‍ಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಏನು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರುರು ಎಂದರೆ ಅನ್ವಯಿಕ ಅರ್ಜಿದಾರರು &quot;ಮೂಲದ ಪೋಟೋಕಾಪೀಸ್&quot; ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ ಕೆ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ಶುಕ್ರವಾರ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದಾಗ ಬದಲಾಸಲಾಯಿತು&lt;ref&gt;[https://www.deccanherald.com/national/rafale-documents-not-stolen-petitioners-used-photocopies-attorney-general-722234.html  Rafale docu not stolen, petitioners used photocopies' Press Trust of India, New Delhi, MAR 08 2019]&lt;/ref&gt;
*ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯವು ರಫೇಲ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಮಾಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಕಚೇರಿ (PMO) ಫ್ರೆಂಚ್ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿದ &quot;ಸಮಾನಾಂತರ ಮಾತುಕತೆ&quot; ಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯವು ಬಲವಾದ ಆಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಕಚೇರಿ (PMO) ಯ ಅಂತಹ ಸಮಾನಾಂತರ ಚರ್ಚೆಗಳು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ (&quot;MoD) ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಲೋಚನಾ ತಂಡಗಳ ಮಾತುಕತೆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿದೆ&quot; ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ ಎಂದು ನವೆಂಬರ್ 24, 2015 ರಂದು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಟಿಪ್ಪಣಿಯು ಆಗಿನ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಮನೋಹರ್ ಪರಿಕರ್ ಅವರ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಂದಿತು ಎಂದು ದ ಹಿಂದು ಪತ್ರಿಕೆ ವರದಿಮಾಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/did-the-pmo-undermine-rafale-negotiations/article26216951.ece |title=Did the PMO undermine Rafale negotiations?;FEBRUARY 08, 2019 19:09 IST |access-date=ಮಾರ್ಚ್ 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201107235111/https://www.thehindu.com/news/national/did-the-pmo-undermine-rafale-negotiations/article26216951.ece |archive-date=ನವೆಂಬರ್ 7, 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.hindustantimes.com/india-news/defence-ministry-note-proves-pm-bypassed-negotiations-with-france-on-rafale-deal-rahul/story-EUd4UAbFWTQ9lX6XODsLkM.html ‘In black and white’: Rahul Gandhi cites MoD document on PM role in Rafale; d: Feb 08, 2019 11:56 IST;HT Correspondent;Hindustan Times, New Delhi]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/news/national/no-bank-guarantees-meant-a-more-expensive-new-rafale-deal/article26441468.ece?utm_source=google&amp;utm_medium=cpc&amp;utm_campaign=rafale-deal&amp;gclid=CjwKCAiA_P3jBRAqEiwAZyWWaNl46ps90sMDxNvp91xeOk6UgravP9NdMvZdHQSwza0YhNVqDfZfgRoCC94QAvD_BwE No bank guarantees meant a more expensive new Rafale deal;N. Ram MARCH 06, 2019 05:04 IS]&lt;/ref&gt;
===ಮೊದಲ ಒಂದು ರಫೇಲ್ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ ಸೇರ್ಪಡೆ===
*ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಡಾಸೋ ಏವಿಯೇಷನ್ ಕಂಪನಿ ನಿರ್ಮಿತ ಮೊದಲ 1 ರಫೇಲ್ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ ದೇಶದ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ದಿ.8-10-2019 ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದ. 56 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತದ 36 ರಫೇಲ್ ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು 2016ರಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದ ಏರ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. &lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/stories/national/indian-air-force-rafael-672400.html  ವಾಯುಪಡೆಗೆ ಭೀಮಬಲ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ d: 09 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019,&lt;/ref&gt;

===ಮೊದಲ 1 ರಫೇಲ್ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ ಸೇರ್ಪಡೆ===
*ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಡಾಸೋ ಏವಿಯೇಷನ್ ಕಂಪನಿ ನಿರ್ಮಿತ ಮೊದಲ ಒಂದು ರಫೇಲ್ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ ದೇಶದ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ದಿ.8-10-2019 ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದ. 56 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತದ 36 ರಫೇಲ್ ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು 2016ರಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದ ಏರ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. &lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/stories/national/indian-air-force-rafael-672400.html  ವಾಯುಪಡೆಗೆ ಭೀಮಬಲ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ d: 09 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019,&lt;/ref&gt;
===ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು===
*ರಫೇಲ್ ಖರೀದಿ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮ ನಡೆದಿದ್ದು, ತನಿಖೆಗೆ ಆದೇಶಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಕೋರಿ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ ಯಶವಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ, ಅರುಣ್ ಶೌರಿ ಮತ್ತು ವಕೀಲ ಪ್ರಶಾಂತ್ ಭೂಷಣ್ ಅವರು ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ 2018ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 14ರಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವುಗಳನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಕೇಂದ್ರದ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ ಯಶವಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ, ಅರುಣ್ ಶೌರಿ ಮತ್ತು ವಕೀಲ ಪ್ರಶಾಂತ್ ಭೂಷಣ್ ಅವರು ರಫೇಲ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಕುರಿತು ಕ್ಲೀನ್ ಚಿಟ್ ತೀರ್ಪಿನ ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಪುನಃ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ರಂಜನ್ ಗೊಗೊಯಿ (ತಾವು ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುವ ಹಿಂದಿನ ದಿನ) ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಎಸ್‌.ಕೆ.ಕೌಲ್, ಕೆ.ಎಂ.ಜೋಸೆಫ್ ಅವರಿದ್ದ ನ್ಯಾಯಪೀಠವು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ಈ ಮೊದಲು, ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕ್ಲೀನ್‌ ಚಿಟ್ ನೀಡಿರುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಮರುಪರಿಶೀಲನಾ ಅರ್ಜಿಯ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು 2019 ಮೇ 10 ರಂದು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತೀರ್ಪನ್ನು 14 ನವೆಂಬರ್ 2019 ಗುರುವಾರಕ್ಕೆ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿತ್ತು. ಈಗ ಎಫ್ಐಆರ್ ದಾಖಲಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳಿಲ್ಲ. ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಈ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲ: ಎಸ್‌ಸಿಎಸ್‌ಸಿ ತೀರ್ಪಿನಿಂದ: ಬೆಲೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವ ಅಂಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಲಭ್ಯವಿರುವ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತಿಪಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ.ಎಂದು ರಫೇಲ್ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ ಖರೀದಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಿಬಿಐ ತನಿಖೆ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಗುರುವಾರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತನ್ನ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದು, ಮರುಪರಿಶೀಲನಾ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು 14 ನವೆಂಬರ್ 2019 ರಂದು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದೆ. &lt;ref&gt; https://www.prajavani.net/stories/national/supreme-court-verdict-on-rafael-deal-no-investigation-required-682079.html ರಫೇಲ್ ತನಿಖೆ ಅನಗತ್ಯ ಎಂದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್; ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;d: 14 ನವೆಂಬರ್ 2019,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/rafale-fighter-jet-deal-supreme-court-verdict-live-news-narendra-modi-rahul-gandhi/liveblog/72049620.cms Rafale deal verdict highlights: SC rejects review, but Rahul Gandhi says 'door to JPC probe opened']&lt;/ref&gt;
==ಪುನಃ ಅರ್ಜಿ==
*‘ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ’
*ರಫೇಲ್‌ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿಯೇ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ‌ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ತಪ್ಪು ದಾರಿಗೆಳೆದಿದೆ’ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರದ ಮಾಜಿ ಸಚಿವರಾದ ಅರುಣ್‌ ಶೌರಿ, ಯಶವಂತ್‌ ಸಿನ್ಹಾ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ವಕೀಲ ಪ್ರಶಾಂತ್‌ ಭೂಷಣ್‌ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ‘ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿದೆ. ವಿಚಾರಣೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿಖರ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ನೀಡದೆ ಮುಚ್ಚಿಡಲಾಗಿದೆ’ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ‘ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿಟ್ಟಿತು. ಆದರೆ, ಸರ್ಕಾರ ವಿಶ್ವಾಸದ್ರೋಹವೆಸಗಿತು. ಸುಳ್ಳುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಮುಚ್ಚಿಡುವ ಮೂಲಕ ವಂಚನೆ ಎಸಗಲಾಗಿದೆ’ ಎಂದು ದೂರಿದ್ದಾರೆ. ಡಾಸೊ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ರಫೇಲ್‌ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ ಖರೀದಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕ್ಲೀನ್‌ ಚಿಟ್‌ ನೀಡಿ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 14ರಂದು ನೀಡಿರುವ ತೀರ್ಪು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಈ ಮೂವರು ಪುನರ್‌ಪರಿಶೀಲನಾ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/attempted-break-iafs-paris-638866.html ರಫೇಲ್‌: ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ ಕಚೇರಿಗೆ ನುಗ್ಗಲು ಯತ್ನ/ಪಿಟಿಐ /d: 23 ಮೇ 2019]&lt;/ref&gt;
==ಭಾರತಕ್ಕೆ ಆರು ರಫೇಲ್ ವಿಮಾನದ ಆಗಮನ==
*ದಿ.೨೯-೭-೨೦೨೦ ರಂದು ಬಾರತಕ್ಕೆ ಯುದ್ಧವಿಮಾನ ಖರೀದಿಯ ಫ್ರಾನ್ಸ್–ಭಾರತದ ನಡುವೆ ಒಪ್ಪಂದ ಏರ್ಪಟ್ಟ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಮೊದಲ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಐದು ವಿಮಾನಗಳು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿವೆ.ಈ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ವಿಮಾನವನ್ನು ಹಸ್ತಾರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇನ್ನು ಐದು ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಮೊದಲ ಹಂತದ ಐದು ರಫೇಲ್‌ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳು 29-7-2020 ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಅಂಬಾಲ ವಾಯುನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿಳಿದಿವೆ.
*ವಿವಾದ:ಯುಪಿಎ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರೂ.526 ಕೋಟಿಗೆ ಒಂದು ವಿಮಾನದಂತೆ  ಎಂದು ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ 126 ವಿಮಾನ ಖರೀದಿ ನಿಗದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ರದ್ದು ಮಾಡಿ ಎನ್. ಡಿ.ಎ. ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಹೊಸ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಅದು ಒಂದು ವಿಮಾನಕ್ಕೆ ರೂ.1,555 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿತು. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಡಾಸೋ ಏವಿಯೇಷನ್‌ನ ಭಾರತೀಯ ಪಾಲುದಾರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ರಿಲಯನ್ಸ್‌ ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ರೂ.59 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಯ ಈ ಖರೀದಿ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಎಚ್‌ಎಎಲ್‌ ಬದಲಿಗೆ ಅನಿಲ್‌ ಅಂಬಾನಿ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಹಭಾಗಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳುಆರೋಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ರಫೇಲ್ ದಾಖಲೆಗಳು ಕಳವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಸರ್ಕಾರದ ಹೇಳಿಕೆ ಪ್ರಕರಣವು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿತ್ತು. ಖರೀದಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಕ್ರಮ ನಡೆದಿಲ್ಲ ಎಂದು 2019ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೋರ್ಟ್, ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/india-news/rafale-have-entered-indian-airspace-escorted-by-sukhois-land-at-the-ambala-air-force-base-air-chief-749031.html ಅಂಬಾಲ ವಾಯುನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ರಫೇಲ್: ವಾಯುಪಡೆಗೆ ಭೀಮಬಲ ;d: 29 ಜುಲೈ 2020,]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/india-news/first-batch-of-rafales-for-india-leaves-france-748623.html ಭಾರತಕ್ಕೆ ‘ರಫೇಲ್ ಬಲ’;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ;d: 28 ಜುಲೈ 2020,]&lt;/ref&gt;
===ಭಾರತದ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗೆ ಹಣ===
*‘ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗೆ ಲಂಚ’:-‘ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ನಡುವಣ ರಫೇಲ್ ಯುದ್ಧವಿಮಾನ ಖರೀದಿ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗೆ 11 ಲಕ್ಷ ಯೂರೊ (ಅಂದಾಜು ರೂ. 10 ಕೋಟಿ) ಸಂದಾಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ನಿಗ್ರಹ ಸಂಸ್ಥೆಯು (ಎಎಫ್‌ಎ) ತನ್ನ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನಾ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ’ ಎಂದು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಮೀಡಿಯಾಪಾರ್ಟ್‌ ಎಂಬ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪೋರ್ಟಲ್‌ ಏಪ್ರಿಲ್ 6ರಂದು ವರದಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತ್ತು. ಈ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗೆ ಲಂಚ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮೀಡಿಯಾಪಾರ್ಟ್‌ ನೇರವಾಗಿ ಆರೋಪಿಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/explainer/sc-to-hear-pil-for-action-against-pm-and-middleman-in-rafale-jet-deal-822296.html   ಆಳ-ಅಗಲ: ಮುಗಿಯದ ರಫೇಲ್‌ ರಗಳೆ, 'ಸುಪ್ರೀಂ'ನಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ವಾರ ಅರ್ಜಿ ವಿಚಾರಣೆ;;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ Updated: 15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021]&lt;/ref&gt;
*ರಫೇಲ್ ಜೆಟ್‌ಗಳ ತಯಾರಕರಾದ ಡಸಾಲ್ಟ್, 2016 ರಲ್ಲಿ ಇಂಡೋ-ಫ್ರೆಂಚ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಭಾರತೀಯ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗೆ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಯೂರೋ ಪಾವತಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಎಂದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರಕಟಣೆಯೊಂದರ ತನಿಖೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅಕ್ರಮವನ್ನು ಮೊದಲು ಫ್ರೆಂಚ್ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ-ವಿರೋಧಿ ಏಜೆನ್ಸಿಯ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್‌ಗಳು, ಎಜೆನ್ಸ್ ಫ್ರಾಂಕೈಸ್ ಆಂಟಿಕರ್ರಪ್ಷನ್ (ಎಎಫ್‌ಎ) ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ.  ಅಕ್ರಮವನ್ನು ಮೊದಲು ಫ್ರೆಂಚ್ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ-ವಿರೋಧಿ ಏಜೆನ್ಸಿಯ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್‌ಗಳು, ಎಜೆನ್ಸ್ ಫ್ರಾಂಕೈಸ್ ಅಂಟಿಟಿಕರ್ರಪ್ಷನ್ (ಎಎಫ್‌ಎ) ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ.
*ಡಸಾಲ್ಟ್ ಗುಂಪಿನ 2017 ರ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ '''&quot;ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಉಡುಗೊರೆಗಳು&quot; ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 508,925 ಯೂರೋ (ರೂ.94.93 ಕೋಟಿ) ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಾವತಿಸಲಾಗಿದೆ''' ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಗಿದೆ &lt;ref&gt;[https://www.indiatoday.in/india/story/dassault-paid-1-million-euros-as-gift-to-indian-middleman-in-rafale-deal-french-report-1787202-2021-04- 05 - Dassault paid 1 million euro as 'gift' to Indian middleman in Rafale deal: French report--Ankit Kumar- New Delhi- April 5, 2021; UPDATED: April 5, 2021]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/india-news/congress-seeks-probe-in-fresh-bribery-allegations-in-rafale-deal-819637.html  ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ Updated: 05 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021,]&lt;/ref&gt;

==ನೋಡಿ==
*[[ಭಾರತ]] 
*[[ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆ]]
*[[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಸೇನೆ]]
*[[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಸೇನೆ]]
*[[ಭಾರತೀಯ ಸೈನ್ಯ]]
*[[ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕೀಸ್ತಾನಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಬಲ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯ ಬಲ]]
==ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರ (ಅಂತಿಮ ವಾದ)==
*[https://scroll.in/article/919828/what-the-supreme-court-said-about-rafale-and-why-it-is-a-huge-victory-for-indian-journalism What the Supreme Court said about Rafale and why it is a huge victory for Indian journalism; The court not only dismissed the government’s arguments, it clearly established that public interest can override secrecy of documents.ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸರ್ಕಾರದ ವಾದಗಳನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ದಾಖಲೆಗಳ ಗೌಪ್ಯತೆಯನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಆದರೆ ನಂತರದ ಕೊನೆ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಅದರಿಂದ ಹಿಂದೆಸರಿಯಿತು]

==ಹೊರ ಸಂಪರ್ಕ==
{{Div col|2}}
*mega Rafale fighter deal [[http://timesofindia.indiatimes.com/india/india-to-ink-mega-rafale-fighter-deal-with-france-on-friday/articleshow/54447844.cms]][[http://timesofindia.indiatimes.com/india/deal-for-direct-acquisition-of-36-rafale-fighter-jets-in-final-stages/articleshow/54292579.cms]]
*[http://www.newindianexpress.com/opinion/Why-Rafale-is-a-Big-Mistake/2014/07/25/article2346825.ece Why Rafale is a Big Mistake-] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160924161932/http://www.newindianexpress.com/opinion/Why-Rafale-is-a-Big-Mistake/2014/07/25/article2346825.ece |date=2016-09-24 }}
*[http://www.thehindu.com/specials/in-depth/all-you-need-to-know-about-rafale-deal/article8483412.ece All you need to know about the Rafale deal]
*ಫನಿಕ್ಕರ್:[[http://economictimes.indiatimes.com/news/defence/manohar-parrikar-to-axe-former-defence-minister-ak-antonys-rule-on-arms-deals/articleshow/46951321.cms]]
*ಎಫ್16 ಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ:[[http://economictimes.indiatimes.com/news/defence/rafale-to-give-indian-air-force-combat-edge-over-pakistans-f-16s/articleshow/54492162.cms]]
*aircraft/detail.asp?:[[http://www.militaryfactory.com/aircraft/detail.asp?aircraft_id=60]]
*[https://www.prajavani.net/stories/national/bofors-pales-insignificance-564151.html ರಫೇಲ್‌ ಒಪ್ಪಂದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಣಾ ಹಗರಣ: ಅರುಣ್ ಶೌರಿ, ಯಶವಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ ಆರೋಪ; 09 ಆಗಸ್ಟ್ 2018]
*[https://www.prajavani.net/stories/national/%E2%80%98congress-peddling-untruth-569399.html ಎಚ್.ಎ.ಎಲ್.ಗೆ ಕೈತಪ್ಪಿದ ಅವಕಾಶ ೩೦-೮-೨೦೧೮;]
*[https://www.prajavani.net/stories/national/jaitley-knows-nothing-congress-569401.html ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಜೇಟ್ಲಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಒಪ್ಪಂದದ ಬಗ್ಗೆ ಏನೇನೂ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ’;30 ಆಗಸ್ಟ್ 2018]
*ರಫೇಲ್ ವಿವಾದ ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟಿಗೆ:[https://www.prajavani.net/stories/national/sc-hear-plea-seeking-stay-571014.html ರಫೇಲ್‌ಗೆ ತಡೆ: ಮುಂದಿನ ವಾರ ‘ಸುಪ್ರೀಂ’ ವಿಚಾರಣೆ;;ಪಿಟಿಐ;; 05 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018]
*[https://www.prajavani.net/columns/raashtrakaaran/rafel-sukhoi-577334.html ರಫೇಲ್‌ಗೆ ಸುಖೋಯ್‌ ಪರ್ಯಾಯ ಆಗುವುದಾದರೆಶೇಖರ್‌ ಗುಪ್ತ: 30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018]
*[https://www.prajavani.net/stories/national/congress-presses-cag-audit-578612 .ಸಿಎಜಿ ಭೇಟಿಯಾದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ನಿಯೋಗ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತ; 04 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[https://www.prajavani.net/stories/national/sc-hear-plea-against-rafale-579498.html10  ರಂದು ರಫೇಲ್‌ ಒಪ್ಪಂದ ವಿರುದ್ಧದ ಅರ್ಜಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ‘ಸುಪ್ರೀಂ’ ಸಮ್ಮತಿ : 08 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[https://www.prajavani.net/stories/national/rafale-deal-new-documents-581519.html ರಫೇಲ್‌ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ರಿಲಯನ್ಸ್‌ ಜೊತೆ ಬಲವಂತದ ಒಪ್ಪಂದ: ಡಸಾಲ್ಟ್‌ ಕಂಪನಿ: 16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018,] 
*[https://www.prajavani.net/stories/national/govt-opposition-engage-verbal-583299.html ಸಿಬಿಐ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ ದೀರ್ಘ ರಜೆ ನೀಡಿದ್ದರ ವಿರುದ್ಧ ಆರೋಪ;ರಫೇಲ್ ದಾಖಲೆ ಕೆದಕಿದ್ದೇ ವರ್ಮಾಗೆ ಮುಳುವು: ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಗಂಭೀರ ಆರೋಪ 24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018,]
*[https://www.prajavani.net/stories/national/rafale-deal-here-information-577175.html ಸುದೀರ್ಘ ಕಥನ: ‘ರಫೇಲ್‌ ಡೀಲ್’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119085408/https://www.prajavani.net/stories/national/rafale-deal-here-information-577175.html |date=2019-01-19 }}
*[https://www.prajavani.net/stories/national/no-rafale-deal-probe-top-court-594342.html ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ನಿರಾಳತೆ ಒದಗಿಸಿದ ‘ಸುಪ್ರೀಂ’ ತೀರ್ಪು;ಪಿಟಿಐ;14 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018,] 
*[https://www.prajavani.net/stories/national/sc-says-no-court-monitored-cbi-594334.html ರಫೇಲ್ ಒಪ್ಪಂದ: ಸುಪ್ರೀಂ ಕಣ್ಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ತನಿಖೆ ಇಲ್ಲ: 14 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018]
*[https://www.prajavani.net/rafael-deal-and-supreme-court-595763.html ರಫೇಲ್‌ ಖರೀದಿ ಒಪ್ಪಂದ: ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸಿದ್ದಲ್ಲ, ತಪ್ಪಿಹೋಗಿದ್ದು; ರಫೇಲ್‌ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿನ ಗೋ‍ಪ್ಯತೆಯು ಆತಂಕ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ;: 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018, ;ಕೆ.ವಿ. ಧನಂಜಯ್‌(ಲೇಖಕ: ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಕೀಲ)]
*[https://timesofindia.indiatimes.com/india/rafale-case-centre-faces-searching-questions-from-sc-for-opposing-review-petitions/articleshow/68291945.cms Rafale case: Centre faces searching questions from SC for opposing review petitions;PTI | Mar 6, 2019, 21:33 IST]
*[https://www.deccanherald.com/national/national-politics/what-all-can-the-court-overlook-in-the-rafale-matter-723110.html How many things can the SC overlook in Rafale?;S Raghotham, DH News Service, Bengaluru, MAR 14 2019, -the PM-headed Cabinet Committee on Security (CCS) pushed it up to 8.2 billion euros without explanation; changes were made to the draft Inter-Governmental Agreement (IGA) that was approved by the CCS on August 24, 2016What’s more, Anil Ambani is also the offset partner for Thales and MBDA, the other two companies in ‘Team Rafale’ with substantial offset contracts to give out. That means Anil Ambani has a finger in about Rs 21,000 crore of the Rs 30,000 crore offset pie. The only ‘Team Rafale’ OEM that did not tie up with Anil Ambani was Safran, which owns the Rafale’s engine-maker Snecma……]

{{Div col end}}

==ಉಲ್ಲೇಖ==
{{Reflist|2}}
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>gwvvab860sagrlb9h2gbc5z0m6ljs0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪೋಲಾರ್ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನ-ಸಿ35</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82985</id>
    <revision>
      <id>1430987</id>
      <parentid>1353838</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11379" sha1="180q8fg0ig78qf6wkvqdqz6a1ss0kap" xml:space="preserve">[[File:PSLV.svg|120px|right|thumb|ಮಾದರಿ-PSLV]]
==ಪಿಎಸ್ಎಲ್ವಿ-ಸಿ35==
*ದಿ.೨೬-೯-೨೦೧೬ರಂದು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾದಲ್ಲಿರುವ ಸತೀಶ್ ಧವನ್ ಉಡಾವಣಾ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಎರಡು ಕಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ 8 ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಕಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆ ಇಸ್ರೋ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಧನೈಗೆದಿದೆ.
*ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾ-ಉಡಾವಣಾ ಕೇಂದ್ರ:ಫೋಟೊ:[http://www.thehindu.com/sci-tech/science/ten-things-you-need-to-know-about-isros-september-26-pslv-launch/article9146746.ece] {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== ಉಪಗ್ರಹಗಳು==
*3 ಸ್ವದೇಶಿ ಹಾಗೂ 5 ವಿದೇಶಿ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತ ಪಿಎಸ್ಎಲ್ ರಾಕೆಟ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಉಡಾವಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಈ ಉಡಾವಣೆಯು ಇಸ್ರೋದ ಸುದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 2 ಗಂಟೆ, 15 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯಲಿದೆ ಎಂದು ಇಸ್ರೋ ಹೇಳಿದೆ. ಉಡಾವಣೆಯಾದ ಸುಮಾರು 17 ನಿಮಿಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಬಹು ಉದ್ದೇಶಿತ ಪ್ರಮುಖ ಹವಾಮಾನ ಉಪಗ್ರಹ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ಯಾಟ್-1 ಅನ್ನು ಪಿಎಸ್ ಎಲ್ ವಿ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದ್ದು, ಈ ಉಪಗ್ರಹ ಸುಮಾರು 371 ಕೆಜಿ. ತೂಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ಯಾಟ್-1 ಸಾಗರ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನ ಸೇರಿ ವಿವಿಧ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗಲಿದೆ.ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ಯಾಟ್-1 ಉಪಗ್ರಹವು ಓಶಿಯನ್ ಸ್ಯಾಟ್-2 ಯೋಜನೆಯ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಹವಾಮಾನ ವರದಿ ಮತ್ತು ಮುನ್ಸೂಚನೆ, ಗಾಳಿಯ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಚಲನೆ ಸೇರಿ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ರವಾನಿಸಲಿದೆ.
==ಎರಡು ಕಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ==
*ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪಿಇಎಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಿುಸಿದ ಪಿಸ್ಯಾಟ್ ಉಪಗ್ರಹ ಕೂಡಾ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಸೇರಲಿದೆ. ಉಳಿದ 7 ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು 689 ಕಿಮೀ. ಧ್ರುವ  ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ಯಾಟ್-1ನ್ನು 730 ಕಿಮೀ. ಸೂರ್ಯ ಸಮಕಾಲಿಕ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳಗ್ಗೆ 11.25ರಿಂದ 11.28ರೊಳಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಿಎಸ್ ಎಲ್ ವಿಯ ಎಂಜಿನ್ ಕೆಲ ಕ್ಷಣಗಳ ಕಾಲ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಚಾಲನೆ ಪಡೆಯಲಿದೆ. ಇದು ತುಂಬಾ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ಕಕ್ಷೆಗೆ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಪಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ ರಾಕೆಟ್‌ನ 4ನೇ ಸ್ಟೇಜ್‌ ಅಂದರೆ ಎಂಜಿನ್‌ ಅನ್ನು ಆಫ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಮತ್ತೆ ಎಂಜಿನ್‌ ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ ಮಾಡಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕಕ್ಷೆಗೆ 7 ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಭಾರೀ ಉಷ್ಣತೆ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಕೆಟ್‌ ಅನ್ನು ಆಫ್ ಮಾಡಿ ಪುನಃ ಚಾಲೂ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.isro.gov.in/launcher/pslv-c35-scatsat-1 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-09-26 |archive-date=2016-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160926220442/http://www.isro.gov.in/launcher/pslv-c35-scatsat-1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kannadaprabha.com/science-technology/in-isros-longest-mission-pslv-rocket-succesfully-launched-with-8-satellites/282595.html |title=2 ಕಕ್ಷೆಗೆ 8 ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಯಶಸ್ವಿ ಉಡಾವಣೆ |access-date=2016-09-26 |archive-date=2016-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160927131701/http://www.kannadaprabha.com/science-technology/in-isros-longest-mission-pslv-rocket-succesfully-launched-with-8-satellites/282595.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*ನಕ್ಷೆ -ವಿವರ:[http://www.prajavani.net/news/article/2016/09/24/440112.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160924163604/http://www.prajavani.net/news/article/2016/09/24/440112.html |date=2016-09-24 }}]

==ಮುಖ್ಯ ಸಂಗತಿಗಳು==
* 1. ಪಿಎಸ್ಎಲ್ವಿ ಸಿ 35  (The PSLV-C35) [[ಸತೀಶ್ ಧವನ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರ]] ಎಸ್ಎಚ್ಎಆರ್( SHAR),[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ  [[ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟ]]ದಿಂದ  9.12 26-9-2016 ರಂದು ಲಾಂಚ್ ಪ್ಯಾಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಎಂಟು ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಒಟ್ಟು ತೂಕ ಸುಮಾರು 675 ಕೆಜಿ.
* 2. ಸ್ಕಾಟ್ ಸ್ಯಾಟ್ -1 (The SCATSAT-1) ಸುಮಾರು 17 ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ, 730 ಕಿಮೀ ಪೋಲಾರ್ ಸೌರಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರದಕ್ಷಿನೆಯ (ಆರ್ಬಿಟ್) (ಎಸ್’ಎಸ್’ಒ) ಮೊದಲು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ 689 ಕಿ.ಮೀ ನ ಕಡಿಮೆಯ  ಕಕ್ಷೆಗೆ ಇಂಜೆಕ್ಟ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಿಎಸ್ಎಲ್ವಿಯ ಇದುವರೆಗಿನ ಪಯಣಕ್ಕಿಂತ  ಹೆಚ್ಚು ದೂರದ ಪಯಣ.
* 3. ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಉಡಾವಣಾ ಎರಡು ಮರು ಪೂರಣ ದಹನ ಇಂಜಿನ್ ಇರುತ್ತದೆ. ಬಿಡುಗಡೆ ತಂಡದ ಎಂಜಿನಿಯರ್ಗಳು ಹಾರಾಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಮುಚ್ಚಿ (ಇಂಧನ ಉರುವಲನ್ನು) ಮತ್ತೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಹಂತದ ವಾಹನವನ್ನು  ಮರುಪ್ರಾರಂಭಿಸುವರು..
* 4. ಸ್ಕಾಟ್’ಸ್ಯಾಟ್ -1 ಜೊತೆಗೆ, ಇತರ ಪ್ರಥಮ್ ಮತ್ತು ಪಿಸ್ಯಾಟ್ ಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಭಾರತದ ಎರಡು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು; (ಎಲ್ಲಾ ಆಲ್ಜೀರಿಯಾ ದಿಂದ) ಆಲ್ಸಾಟ್ 1ಬಿ;  ಆಲ್ಸಾಟ್ 2ಬಿ ಮತ್ತು ಆಲ್ಸ್ಯಾಟ-1ಎನ್; ಮತ್ತು ದಾರಿಸಂಶೋಧಕ -1 ಮತ್ತು Éನ್’ಎಲ್’ಎಸ್.19, ಯುಎಸ್’ಎ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ ದಿಂzದ (ಕ್ರಮವಾಗಿ).
* 5. ಇದು  ಪಿಎಸ್ಎಲ್ವಿ ಸಂರಚನೆಯಲ್ಲಿ 15 ನೇ ಉಡಾವಣೆ.: ಘನ ಪಟ್ಟಿ-ಮೋಟಾರ್ಗಳನ್ನು ಬಳಕೆ ಎಕ್ಷ’ಎಲ್ ಜೋಡಣೆಯದ್ದು.
* 6. ಸ್ಕಾಟ್ ಸ್ಯಾಟ್ -1 ಮಿಷನ್ ಉದ್ದೇಶಗಳು : ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಯ ಸೇವೆಗಳು, ಚಂಡಮಾರುತ ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಒದಗಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು. ಇದು 15 ವರ್ಷಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಜೀವನ ಹೊಂದಿದೆ.
* 7. ಐದು ಕೆಜಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಉಪಗ್ರಹ-ಪಿಸ್ಯಾಟ್ -  80ಎಂ/ ಪಿಕ್ಸೆಲ್ ರೆಸಲ್ಯೂಶನ್, 185 ಕಿಮೀ ಎಕ್ಸ್, 135 ಕಿಮೀ. ಪ್ರದೇಶದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಒಂದು ಚಿತ್ರಣ ಕ್ಯಾಮೆರಾದ  ಪೇಲೋಡ್ ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಪಿಇಎಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಉಪಗ್ರಹ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
* 8. ಇತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಉಪಗ್ರಹ, ಪ್ರಥಮ್, ಐಐಟಿ ಬಾಂಬೆ ಯಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.
* 9. ಪಿಎಸ್ಎಲ್ವಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಚಂದ್ರಯಾನ -1 2008 ರ ಮತ್ತು 2013-14ರ ಮಾರ್ಸ್ ಮಿಷನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಸ್ರೋ 39 ದೂರದ ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಉಪಗ್ರಹಗಳು ುಡಾವಣೆ ಮಾಡಿದೆ.
* 10.  ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಉಡಾವಣಾ ಸೇವೆಗಳ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.  ಒಟ್ಟು  ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ   ವಿದೇಶಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ 74 ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು  ಕಕ್ಷೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದೆ.
&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/sci-tech/science/ten-things-you-need-to-know-about-isros-september-26-pslv-launch/article9146746.ece The PSLV-C35 will be launched from the first launch pad of Satish Dhawan Space Centre] {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ನೋಡಿ==
*[[ಪೋಲಾರ್ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನ ಸಿ 34 (ಪಿಎಸ್ಎಲ್ವಿ)]]
*[[ಐಆರ್‌ಎನ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌–1ಎಫ್ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣೆ]]‎
*[[ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆ ಸಂಸ್ಥೆ]]*[[ಇಸ್ರೋ]]
*[[ಜಿಸ್ಯಾಟ-೧೬/GSAT-16 ಉಪಗ್ರಹ]]
*[[ಭೂಸ್ಥಾಯೀ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡ್ಡಯನ ವಾಹನ-GSLV]]
*[[ಇಸ್ರೋ]]
*[[ಪೋಲಾರ್ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣಾ ವಾಹನ (ಪಿಎಸ್ಎಲ್ವಿ)ಸಿ-37]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಅನ್ವೇಷಣೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ]]
[[ವರ್ಗ:ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು|.‎]]</text>
      <sha1>180q8fg0ig78qf6wkvqdqz6a1ss0kap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಗಧ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83599</id>
    <revision>
      <id>1431037</id>
      <parentid>1357748</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8190" sha1="qbmn0fx3a5kdlng6b2t8nse1xiw2s9g" xml:space="preserve">ಮಗಧ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ದಹಲಿ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮ್ಪುರ್ ನಡುವೆ ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸೂಪರ್ಫಾಸ್ಟ್ ರೈಲು. ಇದರ ಸಂಖ್ಯೆ 12401/12402 ಮತ್ತು 16.10 ಗಂಟೆಗಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮ್ಪುರ್ ಹೊರಟು 11.45 ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರುದಿನ ದಹಲಿ ತಲುಪುತ್ತದೆ . ಹಿಂದೆ, ಅದರ ಸಂಖ್ಯೆ 2391/2392 ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಈಸ್ಟರ್ನ್ ರೈಲ್ವೇಸ್ ಇಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/train/map/1027/664/2294|title=Magadh Express Train|publisher= India Rail Info|accessdate=October 24, 2016}}&lt;/ref&gt; ಈಗ ಉತ್ತರ ರೈಲ್ವೆ ಇದನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ರೈಲು 1065 ಕಿ.ಮೀ ದೂರ ಪ್ರಯಾಣ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು 20.00 ಗಂಟೆಗಳ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ದಹಲಿ ಇಂದ ಹೊರಟು ಇಸ್ಲಾಮ್ಪುರ್ ಅನ್ನು 13.55 ಗಂಟೆಗಳ ವೇಳೆಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಇದರ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಯಾಣ 17 ಗಂಟೆ  55 ನಿಮಿಷಗಳ ಸಮಯ  2402 ಮಗಧ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಆಗಿ ದೆಹೆಲಿ ಇಂದ ಇಸ್ಲಾಮ್ಪುರಕ್ಕೆ  ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು 1610 ಗಂಟೆಗಳ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮ್ಪುರದಿಂದ  ಹೊರಟು 11.45 ಗಂಟೆಗಳ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 19 ಗಂಟೆ 35 ನಿಮಿಷಗಳ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿ, 2401 ಮಗಧ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಎಂದು ಇಸ್ಲಾಮ್ಪುರ್ ಇಂದ ದಹಲಿ ತಲುಪುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.cleartrip.com/trains/12402 |title=Magadh Express Train Schedule |publisher=cleartrip.com |accessdate=October 24, 2016 |archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 20, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420182013/http://www.cleartrip.com/trains/12402 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಹಿಂದಿನ ಸೊಂಭದ್ರ  ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಎಂಬ ರೈಲು ದಹಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾಟ್ನಾ ನಡುವೆ ನಡೆಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ವಿಕ್ರಮಶೀಲ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಪರಿಚಯದ ನಂತರ ಮಗಧ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಎಂದು ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು.

==ಇತಿಹಾಸ==

ಹಿಂದೆ, ರೈಲು ಪಾಟ್ನಾ ಮತ್ತು ದಹಲಿ ನಡುವೆ ವಿಕ್ರಮಶೀಲ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ (ಈಗ ದಹಲಿ ಭಾಗಲ್ಪುರ ನಡುವೆ ಸಂಖ್ಯೆ 12367/12368 ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ) ಭೋಗಿಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಖ್ಯ 3467/3468 ಆಗಿ  ಭಾಗಲ್ಪುರದವರೆಗೂ ಚಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ರೈಲು ಕೇವಲ 15 ಗಂಟೆಗಳ, 5 ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ 998 ಕಿಮೀ ಅಂತರವನ್ನು ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಿಲುಗಡೆಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸೂಪರ್ಫಾಸ್ಟ್ ರೈಲುಗಳು ಪರಿಚಯ : ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ರಾಂತಿ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ (ಸಂಖ್ಯೆಗಳು 12393/12394) ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮಶೀಲ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.

==ಲೊಕೊ==

WAP -4 ಇಂಜಿನ್ಗಳನ್ನು ಕಾನ್ಪುರ ಶೆಡ್ (CNBE) ದಹಲಿ (NDLS) ಪಾಟ್ನಾ ಜೆಎನ್ (PNBE) ಮತ್ತು ಪಾಟ್ನಾ ಜೆಎನ್ ರಿಂದ ಡಬ್ಲುಡಿಎಮ್ 3A ಮುಘಲ್ಸರೈ ಶೆಡ್ (MGS) ನಡುವೆ ಇಸ್ಲಾಮ್ಪುರ್ (IPR) ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, 

==ಕುಂಟೆ ಸಂಯೋಜನೆ==

2 GSLR, ಒಂದು ಮೊದಲ ಎಸಿ, ಎರಡನೇ ಎಸಿ 1, ಎಸಿ 2 ಮೂರನೇ, 11 ಸ್ಲೀಪರ್ ಕ್ಲಾಸ್ 1 ಪ್ಯಾಂಟ್ರಿ ಮತ್ತು 24 ಬೋಗಿಗಳು  ಒಟ್ಟು 6 ಜನರಲ್ ವಿಭಾಗಗಳು. ಇದು ಸುಮಾರು 24 ಬೋಗಿಗಳ ರೇಕ್ಗಳನ್ನು ಪಡೆದ [[ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ]]ಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ  ಮೊದಲ ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

==ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ==

ಆನಂದ್ ವಿಹಾರ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಉದ್ಘಾಟನಾ ನಂತರ, ರೈಲು ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಹೊರಟು / ಆನಂದ್ ವಿಹಾರ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ (ANVT)ನಲ್ಲೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಇದು ರೈಲು 12309/12310 RJBP NDLS ರಾಜಧಾನಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ರಾಂತಿ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮಶೀಲ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ರೈಲು ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ನಂತರ ಬರುವ ರೈಲಾಗಿದ್ದು  ತನ್ನ ವೈಭವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು.

ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವರ ಕೆಲವು ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ತನ್ನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅದರ ವಿಸ್ತರಣೆ ಇಸ್ಲಾಮ್ಪುರ್ ವರೆಗೂ ಮಾಡಿರುವುದು ರೈಲು ಮಾರ್ಗ ಕ್ರಮಿಸುವುದನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ವಿಳಂಬವಾಗುತ್ತಿದೆ. 2000 ಇಸವಿಗೂ ಮುಂಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ರೈಲು ನಿಗದಿತ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಅಬ್ಬರದಿಂದ ಪಾಟ್ನಾ ದಹಲಿ ನಡುವೆ ಚಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು .ಪ್ರಸ್ತುತ, ರೈಲು ದೈನಂದಿನ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠ 4-5 ಗಂಟೆಗಳ ವಿಳಂಬವಾಗಲಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಒದಗಿಸಿದ ಎರಡು ರೇಕ್ಗಳು, ಅದರ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ ಸುಧಾರಣೆ ಹೊಂದುವ ಚಿಹ್ನೆ ಕೂಡ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ.

==ಅಪಘಾತ ==

2010 ಜನವರಿ 2 ರಂದು ದಟ್ಟ ಮಂಜು ಕವಿದ ಕಾರಣ ಲಿಚ್ಚವಿ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಏತವಃ ಲಕ್ನೋ ನೈಋತ್ಯ ನಗರದ ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಿ , 170 ಮೈಲಿ (270 ಕಿಲೋಮೀಟರ್) ವೇಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಮಗಧ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ರೈಳಿಗೆ ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಯಿತು. &lt;ref&gt;{{cite news|title=10 killed as trains collide in dense fog in U.P.|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/10-killed-as-trains-collide-in-dense-fog-in-up/article676121.ece|newspaper=The Hindu|date=3 January 2010|first1=Atiq|last1=Khan|first2=K.|last2=Balchand|accessdate=17 February 2015}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಇದರಿಂದ ಹತ್ತು ಜನರು, ಒಬ್ಬ ರೈಲು ಚಾಲಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಗಾಯಗೊಂಡರು.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸಾರಿಗೆ]]
[[ವರ್ಗ:ರೈಲುಗಳು]]

[[ವರ್ಗ:ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]

[[he:רכבות בהודו]]</text>
      <sha1>qbmn0fx3a5kdlng6b2t8nse1xiw2s9g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನಾಗಾರ್ಜುನ(ನಟ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84541</id>
    <revision>
      <id>1430947</id>
      <parentid>1351651</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42181" sha1="4b3hd55rk9bt6pna6vnlyo93tcfnt12" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ನಾಗಾರ್ಜುನ
| image              =
| caption            = ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಸೀಸನ್ ೭ ರ ಮುಕ್ತಾಯ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾಗಾರ್ಜುನ‌ರವರು.
| birth_name         = ಅಕ್ಕಿನೇನಿ ನಾಗಾರ್ಜುನ ರಾವ್&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Prasad|first=B. Krishna|date=18 May 2012|title=Actor Nagarjuna has 2 lakh shares in Vanpic holding Company|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Actor-Nagarjuna-has-2-lakh-shares-in-Vanpic-holding-Company/articleshow/13231672.cms|access-date=4 January 2021|work=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://maatv.com/corporate#tabs-3 |title=Board of Directors |publisher= [[Star Maa|Maa TV]] |access-date=25 July 2021 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140528005740/http://maatv.com/corporate#tabs-3 |archive-date=28 May 2014}}&lt;/ref&gt;
| birth_date         = {{birth date and age|df=y|1959|8|29}}&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/akkineni-nagarjuna-rings-in-56th-birthday-in-thailand/ |title=Akkineni Nagarjuna rings in 56th birthday in Thailand |work=[[The Indian Express]] |date=29 August 2015 |access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt;
| birth_place        = [[ಮದ್ರಾಸ್]] (ಇಂದಿನ [[ಚೆನ್ನೈ]]), [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]].
| alma_mater         = [[:en:Eastern Michigan University|ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಮಿಚಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (ಬಿ.ಎಸ್.)
| occupation         = {{flatlist|
* [[ನಟ]]
* ನಿರ್ಮಾಪಕ
* [[ಉದ್ಯಮಿ]]}}
| works              = [[:en:Nagarjuna filmography|ನಾಗಾರ್ಜುನ‌ರವರ ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಫಿ]]
| awards             = [[:en:List of awards and nominations received by Nagarjuna|ನಾಗಾರ್ಜುನ‌ರವರು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
| yearsactive        = ಪ್ರಸ್ತುತ ೧೯೮೬
| spouse             = {{plainlist|
* {{marriage|ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದಗ್ಗುಬಾಟಿ|1984|reason=divorced|1990}}
* {{marriage|[[:en:Amala Akkineni|ಅಮಲಾ ಅಕ್ಕಿನೇನಿ]]|1992}}
}}
| children           = {{hlist|[[:en:Naga Chaitanya|ನಾಗಚೈತನ್ಯ]]|[[:en:Akhil Akkineni|ಅಖಿಲ್ ಅಕ್ಕಿನೇನಿ]]}}
| father             = [[:en:Akkineni Nageswara Rao|ಅಕ್ಕಿನೇನಿ ನಾಗೇಶ್ವರ ರಾವ್]]
| family             = ನೋಡಿ [[:en:Daggubati-Akkineni family|ದಗ್ಗುಬಾಟಿ-ಅಕ್ಕಿನೇನಿ ಕುಟುಂಬ]]
}}

'''ಅಕ್ಕಿನೇನಿ ನಾಗಾರ್ಜುನ ರಾವ್''' (ಜನನ ೨೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೫೯) ಇವರು '''ನಾಗಾರ್ಜುನ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಭಾರತೀಯ]] [[ನಟ]], [[ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ]], [[ದೂರದರ್ಶನ]] ನಿರೂಪಕ ಮತ್ತು [[ಉದ್ಯಮಿ|ಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ]]. ನಾಗಾರ್ಜುನರವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ತೆಲುಗು]] ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು [[ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಹಿಂದಿ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು]] ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಾಗಾರ್ಜುನರವರು ಎರಡು [[:en:National Film Awards|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು]] ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, [[:en:Ninne Pelladata|ನಿನ್ನೆ ಪೆಲ್ಲದಾಟ]] (೧೯೯೬), ಇದು ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[:en:Best Feature Film in Telugu|ತೆಲುಗಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ]] ಮತ್ತು [[:en:Annamayya |ಅನ್ನಮಯ್ಯ]] (೧೯೯೭) ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟನಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಇವರು ಹತ್ತು ರಾಜ್ಯ [[:en:Nandi Awards|ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಮತ್ತು ಮೂರು [[:en:Filmfare Awards South|ದಕ್ಷಿಣ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು]] ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=International Film Festival of India 1990 |url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm13IIFAAward.aspx?PdfName=13IIFA.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420093021/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm13IIFAAward.aspx?PdfName=13IIFA.pdf |archive-date=20 April 2016 |access-date=17 April 2016 |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;

೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ, ನಾಗಾರ್ಜುನರವರು [[ಮಣಿರತ್ನಂ]] ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ [[:en:romantic drama film|ಪ್ರಣಯ ನಾಟಕ ಚಿತ್ರವಾದ]] [[:en:Geetanjali|ಗೀತಾಂಜಲಿಯಲ್ಲಿ]] ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಗೆದ್ದಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು [[:en:Ram Gopal Varma|ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ವರ್ಮಾ]] ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ [[:en:Siva|ಶಿವ]] ಎಂಬ [[:en:action film|ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ]] ಹಾಗೂ [[:en:13th IFFI' 90|೧೩ ನೇ ಐಎಫ್ಎಫ್ಐ '೯೦]] ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಾಗಾರ್ಜುನರವರು ೧೯೯೦ ರ [[:en:Shiva|ಶಿವ]] ಚಿತ್ರದ ಹಿಂದಿ ರಿಮೇಕ್ ಮೂಲಕ [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಬಾಲಿವುಡ್‌ಗೆ]] ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Suresh Krishnamoorthy |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/at-the-end-of-the-day-nag-wants-to-feel-good/article4667516.ece |title=At the end of the day, Nag wants to feel good |work=The Hindu |date=30 April 2013 |access-date=25 August 2013 |location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; [[:en:Annamayya |ಅನ್ನಮಯ್ಯ]] (೧೯೯೭) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ, ೧೫ ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರಾದ [[ಅನ್ನಮಾಚಾರ್ಯ]] ಮೂಲಕ, [[:en:Agni Varsha|ಅಗ್ನಿ ವರ್ಷ]] (೨೦೦೨) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಯವಕ್ರಿಯಾಗಿ (ಸಂನ್ಯಾಸಿ [[ಭಾರದ್ವಾಜ]] ಅವರ ಮಗ), [[:en:LOC: Kargil |ಎಲ್ಒಸಿ: ಕಾರ್ಗಿಲ್]] (೨೦೦೩) [[:en:war film|ಯುದ್ಧ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ]] ಮೇಜರ್ [[:en:Padmapani Acharya|ಪದ್ಮಪಾಣಿ ಆಚಾರ್ಯರಾಗಿ]], ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದ [[:en:Sri Ramadasu|ಶ್ರೀ ರಾಮದಾಸು]] (೨೦೦೬) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ|ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ]] [[:en:Kancherla Gopanna|ಕಂಚೆರ್ಲಾ ಗೋಪಣ್ಣನಾಗಿ]], [[:en:Rajanna|ರಾಜಣ್ಣ]] (೨೦೧೧) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[:en:Suddala Hanmanthu|ಸುದ್ದಲ ಹನ್ಮಂತು]] ಎಂಬ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ, [[:en:Shirdi Sai|ಶಿರಡಿ ಸಾಯಿಯಲ್ಲಿ]] [[ಶಿರಡಿ ಸಾಯಿ ಬಾಬಾ|ಶಿರಡಿಯ ಸಾಯಿಬಾಬಾನಾಗಿ]] (೨೦೧೨), [[:en:Jagadguru Adi Shankara|ಜಗದ್ಗುರು ಆದಿಶಂಕರ]] (೨೦೧೩) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ''ಚಂಡಾಲುಡು'' ಎಂಬ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[:en:Om Namo Venkatesaya|ಓಂ ನಮೋ ವೆಂಕಟೇಶಾಯ]] (೨೦೧೭) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[:en:Hathiram Bhavaji |ಹಾಥಿರಾಮ್ ಭಾವಾಜಿ]] ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ, ಹಲವಾರು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/delhi-festival-to-celebrate-100-years-of-indian-cinema-359259 |title=NDTV Movies |work=ndtv.com |access-date=2024-06-21 |archive-date=2013-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131222081029/http://movies.ndtv.com/bollywood/delhi-festival-to-celebrate-100-years-of-indian-cinema-359259 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ನಾಗಾರ್ಜುನರವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: [[:en:Aakhari Poratam|ಆಖಾರಿ ಪೊರಟಮ್]] (೧೯೮೮), [[:en:Vicky Daada|ವಿಕ್ಕಿ ದಾದಾ]] (೧೯೮೯), [[:en:Siva|ಶಿವ]] (೧೯೮೯), [[:en:Neti Siddhartha|ನೇತಿ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ]] (೧೯೯೦), [[:en:Chaitanya|ಚೈತನ್ಯ]] (೧೯೯೧), [[:en:Nirnayam|ನಿರ್ನಾಯಂ]] (೧೯೯೧), [[:en:Antham|ಅಂತಮ್]] (೧೯೯೨), [[:en:Killer|ಕಿಲ್ಲರ್]] (೧೯೯೨), [[:en:Khuda Gawah|ಖುದಾ ಗವಾ]] (೧೯೯೨), [[:en:Rakshana|ರಕ್ಷಣಾ]] (೧೯೯೩), [[:en:Hello Brother|ಹಲೋ ಬ್ರದರ್]] (೧೯೯೪), [[:en:Govinda Govinda|ಗೋವಿಂದ ಗೋವಿಂದ]] (೧೯೯೪), [[:en:Criminal|ಕ್ರಿಮಿನಲ್]] (೧೯೯೪), [[:en:Ratchagan|ರಚ್ಚಗನ್]] (೧೯೯೭), [[:en:Azad|ಆಜಾದ್]] (೨೦೦೦), [[:en:Sivamani|ಶಿವಮಣಿ]] (೨೦೦೩), [[:en:Mass|ಮಾಸ್]] (೨೦೦೪), [[:en:Super|ಸೂಪರ್]] (೨೦೦೫), ಮತ್ತು [[:en:Don|ಡಾನ್]] (೨೦೦೭).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dff.nic.in/2011/45th_NFA.pdf |title=45th National Film Awards |publisher=[[Directorate of Film Festivals]] |access-date=11 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029193927/http://dff.nic.in/2011/45th_NFA.pdf |archive-date=29 October 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ದೆಹಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದ ಭಾರತೀಯ ಸಿನೆಮಾದ ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಬಾಲಿವುಡ್‌ನ [[:en: Ramesh Sippy|ರಮೇಶ್ ಸಿಪ್ಪಿ]] ಮತ್ತು [[:en:Vishal Bhardwaj|ವಿಶಾಲ್ ಭಾರದ್ವಾಜ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ [[:en:Cinema of South India|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸಿನೆಮಾವನ್ನು]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-20/news-interviews/31373291_1_nagarjuna-naga-chaitanya-sri-ramadasu |archive-url=https://web.archive.org/web/20130521135318/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-20/news-interviews/31373291_1_nagarjuna-naga-chaitanya-sri-ramadasu |url-status=dead |archive-date=21 May 2013 |work=[[The Times of India]] |title=I need a break: Nagarjuna |date=20 April 2012}}&lt;/ref&gt; ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[:en: Seychelles|ಸೀಶೆಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ನಿರ್ಮಾಣ ಘಟಕದೊಂದಿಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಹಾರ್ಟ್ ಅನಿಮೇಷನ್ ಎಂಬ [[:en:Emmy Award|ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ವಿಜೇತ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅನಿಮೇಷನ್ ಕಂಪನಿಯ ಸಹ-ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thehindubusinessline.in/2010/12/01/stories/2010120151451900.htm |title=Nagarjuna is brand ambassador for Kalyan Jewellers |work=Business Line |date=1 December 2010 |access-date=24 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120231825/http://www.thehindubusinessline.in/2010/12/01/stories/2010120151451900.htm |archive-date=20 November 2012 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನಾಗಾರ್ಜುನರವರು [[:en:Annapurna Studios|ಅನ್ನಪೂರ್ಣ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್]] [[:en:production company|ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ]] ಸಹ ಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್]] ಮೂಲದ ಲಾಭರಹಿತ ಚಲನಚಿತ್ರ ಶಾಲೆ [[:en:Annapurna International School of Film and Media|ಅನ್ನಪೂರ್ಣ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಅಂಡ್ ಮೀಡಿಯಾದ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article2217811.ece |location=Chennai, India |work=The Hindu |title=Swept away by 'Nag' magic |date=11 July 2011}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ==
ನಾಗಾರ್ಜುನರವರು ೨೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೫೯ ರಂದು [[ಮದ್ರಾಸ್‌|ಮದ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] (ಇಂದಿನ [[ಚೆನ್ನೈ]]) ತೆಲುಗು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ನಟರಾದ [[:en:Akkineni Nageswara Rao |ಅಕ್ಕಿನೇನಿ ನಾಗೇಶ್ವರ ರಾವ್]] ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಅನ್ನಪೂರ್ಣ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.greatandhra.com/viewnews.php?id=11066&amp;cat=&amp;scat=16 |title='Prince' and 'King' add Kamma Flavour to Congress |work=greatandhra.com |access-date=27 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140527214201/http://www.greatandhra.com/viewnews.php?id=11066&amp;cat=&amp;scat=16 |archive-date=27 May 2014 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಅವರ ಕುಟುಂಬವು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] [[ಕೃಷ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೃಷ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[:en:Ramapuram |ರಾಮಪುರಂ]] ಮೂಲದವರು. ಅವರ ತಂದೆ ನಟನಾಗಿ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು [[ಮದ್ರಾಸ್‌|ಮದ್ರಾಸ್‌ಗೆ]] ತೆರಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Naidu |first1=T. Appala |last2=Varma |first2=P. Sujatha |date=22 January 2014 |title=Visitors throng ANR's home at Ramapuram |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada//article60352813.ece |work=The Hindu |access-date=23 July 2022 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ನಂತರ ಕುಟುಂಬವು [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್‌ಗೆ]] ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[:en:Hyderabad Public School|ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ [[:en:Little Flower Junior College|ಲಿಟಲ್ ಫ್ಲವರ್ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ]] ಮಧ್ಯಂತರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thebetterindia.com/153870/college-engineering-guindy-chennai-news/ |title=India's Oldest Engineering College Turns 225: 6 Alumni Who Have Made Guindy Proud! |publisher=The Better India |author=Vidya Raja |date=31 July 2018}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್‌ನ [[:en:Anna University|ಅಣ್ಣಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ]] [[:en:Guindy|ಗಿಂಡಿಯ]] [[:en:College of Engineering|ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಿಂದ]] [[:en:Mechanical Engineering|ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನ]] ಒಂದು ವರ್ಷವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thebetterindia.com/153870/college-engineering-guindy-chennai-news/ |title=India's Oldest Engineering College Turns 225: 6 Alumni Who Have Made Guindy Proud! |publisher=The Better India |author=Vidya Raja |date=31 July 2018}}&lt;/ref&gt; ಮಾಜಿ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರಾದ [[:en:Krishnamachari Srikanth|ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರಿ ಶ್ರೀಕಾಂತ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಾಲೇಜು ಸಹಪಾಠಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು [[:en:Michigan|ಮಿಚಿಗನ್‌ನ]] [[:en:Ypsilanti|ಯಿಪ್ಸಿಲಾಂಟಿಯಲ್ಲಿರುವ]] [[:en:Eastern Michigan University|ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಮಿಚಿಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ]] ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಎಸ್ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.

ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ,&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-11/news-interviews/28294835_1_telugu-superstar-bus-rides-discipline |archive-url=https://web.archive.org/web/20121106154151/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-11/news-interviews/28294835_1_telugu-superstar-bus-rides-discipline |url-status=dead |archive-date=6 November 2012 |work=[[The Times of India]] |title=I chose life over Bollywood: Nagarjuna |date=11 July 2010}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ [[:en:D. Ramanaidu|ಡಿ.ರಾಮಾನಾಯ್ಡು]] ಅವರ ಪುತ್ರಿ ''ಲಕ್ಷ್ಮಿ ದಗ್ಗುಬಾಟಿ'' ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಇವರು ನಟ [[:en:Venkatesh |ವೆಂಕಟೇಶ್]] ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ [[:en:Suresh Babu|ಸುರೇಶ್ ಬಾಬು]] ಅವರ ಸಹೋದರಿ. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮತ್ತು ನಾಗಾರ್ಜುನ ದಂಪತಿಗೆ ನಟ [[:en:Naga Chaitanya|ನಾಗಚೈತನ್ಯ]] ಇವರು (೨೩ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೮೬) ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದಂಪತಿಗಳು ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ [[ವಿಚ್ಛೇದನ]] ಪಡೆದರು. ನಾಗಾರ್ಜುನರವರು ನಂತರ ೧೧ ಜೂನ್ ೧೯೯೨ ರಂದು ನಟಿ [[:en:Amala|ಅಮಲಾ]] ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಈ ದಂಪತಿಗೆ ನಟ [[:en:Akhil|ಅಖಿಲ್]] (೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೪) ಇವರು ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು.

==ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
ನಾಗಾರ್ಜುನರವರು ೧೯೬೭ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Adurthi Subba Rao|ಅದುರ್ತಿ ಸುಬ್ಬರಾವ್]] ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ [[:en:Telugu film|ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರವಾದ]] [[:en:Sudigundalu|ಸುಡಿಗುಂಡಲು]] ಇದರಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ನಟಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ''ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ'' ಅವರು ಬರೆದ [[:en:Velugu Needalu|ವೇಲುಗು ನೀಡಲು]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಶಿಶು|ಶಿಶುವಿನ]] ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sri Ramadasu floors them all |url=http://www.hindu.com/2006/04/15/stories/2006041503530200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060515163313/http://www.hindu.com/2006/04/15/stories/2006041503530200.htm |url-status=dead |archive-date=15 May 2006 |work=[[The Hindu]] |date=15 April 2006 |access-date=2 March 2010 |location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; ನಾಗಾರ್ಜುನರವರ ಎರಡೂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆ [[:en:Akkineni Nageswara Rao|ಅಕ್ಕಿನೇನಿ ನಾಗೇಶ್ವರ ರಾವ್]] ಅವರು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Nagarjuna Rajanna movie details |url=http://cinema.currentweek.net/2011/04/nagarjunas-rajanna-set-caught-fire-rs.html |access-date=7 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110415040114/http://cinema.currentweek.net/2011/04/nagarjunas-rajanna-set-caught-fire-rs.html |archive-date=15 April 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅವರು ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ, [[:en:V. Madhusudhana Rao|ವಿ.ಮಧುಸೂದನ ರಾವ್]] ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರವಾದ [[:en:Vikram|ವಿಕ್ರಮ್]] ಮೂಲಕ ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;[http://www.ifilmish.com/nag-looks-handsome-in-love-story/ Nagarjuna's Love Story] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121231011736/http://www.ifilmish.com/nag-looks-handsome-in-love-story/ |date=2012-12-31 }} ifilmish.com&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ೧೯೮೩ ರ, [[:en:Hindi film|ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರವಾದ]] [[:en:Hero|ಹೀರೋ]] ಇದರ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿದೆ. ನಂತರ, ಈ ಚಿತ್ರವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಹಾಗೂ ನಾಗಾರ್ಜುನರವರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಆರಂಭವನ್ನು ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://cinema.currentweek.net/2011/05/nagrjuna-saibaba-movie-titled-as-shirdi.html |title=Nagarjuna Saibaba Movie Titled As 'Shirdi Sai' &amp;#124; Currentweek Cinema |publisher=Cinema.currentweek.net |access-date=24 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120316122244/http://cinema.currentweek.net/2011/05/nagrjuna-saibaba-movie-titled-as-shirdi.html |archive-date=16 March 2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ನಂತರ, ಅವರು [[:en:Dasari Narayana Rao|ದಾಸರಿ ನಾರಾಯಣ ರಾವ್]] ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ [[:en:Majnu|ಮಜ್ನು]] ಎಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಹೀಗೆ ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://andhraboxoffice.com/info.aspx?id=1899&amp;cid=6&amp;fid=3297 |title=Soggade Chinni Nayana Final Total WW Collections{{!}} AndhraBoxOffice.com|last=AndhraBoxOffice.com|website=andhraboxoffice.com|access-date=29 October 2018}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ಇದು ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಹೃದಯ ಒಡೆದ ಮನುಷ್ಯನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಗಾರ್ಜುನರವರು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ನಂತರ, ಅವರು [[ಇಳಯರಾಜಾ]] ಅವರ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ [[:en:Geetha Krishna |ಗೀತಾ ಕೃಷ್ಣ]] ನಿರ್ದೇಶನದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಗಳಿಕೆಯ [[:en:Sankeertana|ಸಂಕೀರ್ತನ]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://andhraboxoffice.com/info.aspx?id=1924&amp;cid=6&amp;fid=3354 |title=Oopiri (Thozha) Final Total WW Collections{{!}} AndhraBoxOffice.com|last=AndhraBoxOffice.com|website=andhraboxoffice.com|access-date=29 October 2018}}&lt;/ref&gt; 

೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ, ನಾಗಾರ್ಜುನರವರು ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ [[:en:Aakhari Poratam|ಆಕಾರಿ ಪೊರಾಟಮ್]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು [[ಯಂಡಮೂರಿ ವೀರೇಂದ್ರನಾಥ್‌|ಯಂಡಮೂರಿ ವೀರೇಂದ್ರನಾಥ್]] ಅವರು ಹಾಗೂ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು [[:en:K. Raghavendra Rao |ಕೆ. ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್]] ಅವರು ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://andhraboxoffice.com/info.aspx?id=2035&amp;cid=6&amp;fid=4586 |title=Om Namo Venkatesaya Final Total WW Collections{{!}} AndhraBoxOffice.com|last=AndhraBoxOffice.com|website=andhraboxoffice.com|access-date=29 October 2018}}&lt;/ref&gt; ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಶ್ರೀದೇವಿ]] ಮತ್ತು [[ಸುಹಾಸಿನಿ ಮಣಿರತ್ನಮ್|ಸುಹಾಸಿನಿಯೊಂದಿಗೆ]] ಜೋಡಿಯಾದರು. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[:en: Vijayashanti|ವಿಜಯಶಾಂತಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ [[:en:Janaki Ramudu |ಜಾನಕಿ ರಾಮುಡು]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಈ ಚಿತ್ರವೂ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯಾಗಿತ್ತು. ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಮಣಿರತ್ನಂ]] ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ [[:en:romantic drama|ಪ್ರಣಯ ನಾಟಕವಾದ]] [[:en:Geetanjali|ಗೀತಾಂಜಲಿಯಲ್ಲಿ]] ನಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://andhraboxoffice.com/info.aspx?id=4151&amp;cid=6&amp;fid=5744 |title=Raju Gari Gadhi 2 Final Total WW Collections{{!}} AndhraBoxOffice.com|last=AndhraBoxOffice.com|website=andhraboxoffice.com|access-date=29 October 2018}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ, [[:en:National Film Award for Best Popular Film Providing Wholesome Entertainment|ಆರೋಗ್ಯಕರ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ತಕ್ಷಣ, ಅವರು [[:en:Siva|ಶಿವ]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ [[:en:Ram Gopal Varma|ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ವರ್ಮಾ]] ಅವರು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ನಾಗಾರ್ಜುನ ಅವರನ್ನು ಸೂಪರ್ಸ್ಟಾರ್ ಆಗಿ ಮಾಡಿತು. ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅದೇ ಚಿತ್ರದ ಹಿಂದಿ ರಿಮೇಕ್ ಶಿವದೊಂದಿಗೆ ಬಾಲಿವುಡ್‌ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು..&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sistu |first=Suhas |date=17 December 2023 |title='Naa Saami Ranga' teaser: Nagarjuna at his best |url=https://www.thehansindia.com/cinema/tollywood/naa-saami-ranga-teaser-nagarjuna-at-his-best-844919 |work=[[Hans India]] |access-date=19 December 2023}}&lt;/ref&gt;
ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿ ಕೂಡ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು. ನಂತರ ಅವರು [[:en:Jaitra Yatra|ಜೈತ್ರ ಯಾತ್ರೆ]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ನಂತರ, [[:en:Prema Yuddham|ಪ್ರೇಮಯುದ್ಧಮ್]] ಮತ್ತು [[:en:Iddaru Iddare|ಇಡ್ಡಾರು ಇಡ್ಡಾರೆ]]  ಹೀಗೆ ಮುಂತಾದ ಉಪಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಅವರು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದರು ಹಾಗೂ ಅಮಲಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ನಟಿಸಿದ [[:en:Nirnayam|ನಿರ್ನಾಯಂ]] ಚಿತ್ರವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Chiranjeevi, Nagarjuna to co-own Sachin's Kerala Blasters |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/sports/chiranjeevi-nagarjuna-to-coown-sachins-kerala-blasters/article8676707.ece |access-date=18 August 2019 |work=@businessline |date=1 June 2016}}&lt;/ref&gt;

==ತೆರೆ-ಮರೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೆಲಸಗಳು==
===[[ದೂರದರ್ಶನ]]===
[[File:Nagarjuna Indian badminton league 13.jpg|thumb|250 px|upright|right|೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ನಡೆದ [[:en: Indian Badminton League|ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] [[ಮುಂಬೈ]] ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಪಂದ್ಯದ ಸಹ ಮಾಲೀಕರಾಗಿ ನಾಗಾರ್ಜುನರವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ದೃಶ್ಯ.]]
ನಾಗಾರ್ಜುನರವರು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Yuva|ಯುವ]] [[ಧಾರಾವಾಹಿ|ಧಾರಾವಾಹಿಯ]] ಮೂಲಕ ದೂರದರ್ಶನ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Nagarjuna launches 'Yuva' |url=http://www.hindu.com/2007/11/20/stories/2007112059490200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071203191852/http://www.hindu.com/2007/11/20/stories/2007112059490200.htm |url-status=dead |archive-date=3 December 2007 |work=[[The Hindu]] |date=20 November 2007 |access-date=2 March 2010 |location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;  ಸ್ಟಾರ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್‌ಗೆ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಮೊದಲು ಅವರು ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್ ಆಗಿದ್ದ [[:en:Maa TV|ಮಾ ಟಿವಿಯ]] ಪ್ರಮುಖ ಷೇರುದಾರರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Actor Nagarjuna to focus on entertainment biz |url=http://www.thehindubusinessline.com/2007/12/20/stories/2007122051572300.htm |work=[[Business Line]] |date=20 December 2007 |access-date=2 March 2010}}&lt;/ref&gt;  ನಾಗಾರ್ಜುನ ಅವರು [[:en:Who Wants to Be a Millionaire? |''ಹೂ ವಾಂಟ್ಸ್ ಟು ಬಿ ಎ ಮಿಲಿಯನೇರ್‌?'']] ನ ಭಾರತೀಯ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿದರು ಹಾಗೂ ಇದಕ್ಕೆ [[:en:Meelo Evaru Koteeswarudu|ಮೀಲೋ ಎವರು ಕೋಟೀಶ್ವರಡು]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Nagarjuna to host Telugu KBC |url=https://www.thehindu.com/news/nagarjuna-to-host-telugu-kbc/article5928383.ece |access-date=28 February 2021 |work=The Hindu |date=19 April 2014 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt; ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಮಾ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ೯ ಜೂನ್ ೨೦೧೪ ರಿಂದ ೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೪ ರವರೆಗೆ (೪೦ ಕಂತುಗಳು) ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಎರಡನೇ ಭಾಗವನ್ನು ೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಿಂದ ೨೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೫ ರವರೆಗೆ (೫೫ ಕಂತುಗಳು) ಮಾ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Entertainment Leader Award to Actor Nagarjuna |url=https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2015/apr/26/entertainment-leader-award-to-actor-nagarjuna-747242.html |access-date=28 February 2021 |work=The New Indian Express |date=26 April 2015}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, [[:en:TV5|ಟಿವಿ ೫]] ಬಿಸಿನೆಸ್ ಲೀಡರ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಮನರಂಜನಾ ನಾಯಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ದೂರದರ್ಶನ) ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ೨೦೧೯, ೨೦೨೦, ೨೦೨೧, ೨೦೨೨ ಮತ್ತು ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Bigg Boss |ಬಿಗ್ ಬಾಸ್‌ನ]] ಮೂರನೇ, ನಾಲ್ಕನೇ, ಐದನೇ, ಆರನೇ ಮತ್ತು ಏಳನೇ ಭಾಗವನ್ನು ಮತ್ತು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಬಿಗ್ ಬಾಸ್‌ನ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು  ತಡೆರಹಿತವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Bigg Boss Telugu Season 5 new promo: Nagarjuna promises an end to boredom, watch |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/bigg-boss-telugu-season-5-new-promo-nagarjuna-promises-an-end-to-boredom-7453934/ |access-date=15 August 2021 |work=The Indian Express |date=15 August 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;

===ಮಾಲೀಕತ್ವ, ಅನುಮೋದನೆ ಮತ್ತು ಗಳಿಕೆಗಳು===
೨೦೧೩ ರಿಂದ, ನಾಗಾರ್ಜುನರವರು [[ಸುನೀಲ್ ಗಾವಸ್ಕರ್|ಸುನಿಲ್ ಗವಾಸ್ಕರ್]] ಮತ್ತು [[ಎಂ ಎಸ್ ಧೋನಿ|ಎಂಎಸ್ ಧೋನಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ [[:en:Indian Badminton League|ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್ ಲೀಗ್‌ನ]] [[:en:Mumbai Masters|ಮುಂಬೈ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್‌ನ]] ಸಹ ಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-18/badminton/40656495_1_indian-badminton-league-ibl-team-nagarjuna |archive-url=https://web.archive.org/web/20130721064540/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-18/badminton/40656495_1_indian-badminton-league-ibl-team-nagarjuna |url-status=dead |archive-date=21 July 2013 |work=[[The Times of India]] |title=Sunil Gavaskar and actor Nagarjuna buy Mumbai franchise of IBL |date=18 July 2013}}&lt;/ref&gt; ನಾಗಾರ್ಜುನರವರು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] [[:en:Kalyan Jewellers|ಕಲ್ಯಾಣ್ ಜ್ಯುವೆಲ್ಲರ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=After Megastar its now Superstar |url=http://www.cinesprint.com/tollywood/hot-gossips/467-after-megastar-its-now-superstar.html |website=cinesprint.com |access-date=7 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808044721/http://www.cinesprint.com/tollywood/hot-gossips/467-after-megastar-its-now-superstar.html|archive-date=8 August 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೨ ಮತ್ತು ೨೦೧೩ ನೇ ಸಾಲಿನ [[ಫೋರ್ಬ್ಸ್]] ಇಂಡಿಯಾದ ಮೊದಲ ೧೦೦ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದವರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ೩೬ ಮತ್ತು ೪೩ ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[:en:Indian Super League|ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್]] ಕ್ಲಬ್ [[:en:Kerala Blasters FC.|ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್‌ಸಿಯ]] ಸಹ ಮಾಲೀಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://forbesindia.com/profile/nagarjuna/114 |title=Nagarjuna |work=forbesindia.com|access-date=4 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130129011640/http://forbesindia.com/profile/nagarjuna/114|archive-date=29 January 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Pawan-Kalyan-tops-Forbes-list-in-Tollywood/articleshow/27299856.cms |title=Pawan Kalyan tops Forbes list in Tollywood |work=The Times of India|date=15 January 2017 }}&lt;/ref&gt; 

===ಎನ್‌೩ ರಿಯಾಲ್ಟಿ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸಸ್===
ನಾಗಾರ್ಜುನರವರು ಎನ್‌೩ ರಿಯಾಲ್ಟಿ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸಸ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಪಾಲುದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ''ಎನ್ ಸಮಾವೇಶ ಕೇಂದ್ರ'', ''ಎನ್-ಗ್ರಿಲ್'' ಮತ್ತು ''ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಎನ್‌ನ'' ಮೂಲ ಘಟಕವಾಗಿದೆ. ನಂತರದ, ಎರಡು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/140703/nation-current-affairs/article/n-convention-centre-legal-opinion-sought |title=N Convention Centre: Legal opinion sought |work=Deccan Chronicle |date=3 July 2014}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Greater Hyderabad Municipal Corporation|ಗ್ರೇಟರ್ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್]] ಎನ್ ಸಮಾವೇಶ ವ್ಯಾಜ್ಯ ಆವರಣವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿತು. ತರುವಾಯ, ಕಾನೂನು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಮೂಲಕ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಭೂಮಿಯ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/n-convention-on-correction-path/article6209269.ece |title=N Convention on 'correction' path? |newspaper=The Hindu |date=14 July 2014 |last1=Singh |first1=T. Lalith}}&lt;/ref&gt; 

===ದಾನ===
ನಾಗಾರ್ಜುನರವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಅಮಲಾ ಅವರು [[:en:Animal Welfare Board of India|ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಾಣಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂಡಳಿದಿಂದ]] ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ [[:en:Blue Cross of Hyderabad|ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಬ್ಲೂ ಕ್ರಾಸ್‌ನ]] ಸಹ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bluecrosshyd.in/team.php |title=Our Team – Blue Cross Of Hyderbad |work=bluecrosshyd.in |access-date=26 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080804000535/http://www.bluecrosshyd.in/team.php |archive-date=4 August 2008 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆ (ಎನ್‌ಜಿಒ) ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Blue Cross of Hyderabad – The Team |url=http://www.bluecrosshyd.in/team.php |work=Blue Cross of Hyderabad |date=26 January 2011 |access-date=26 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080804000535/http://www.bluecrosshyd.in/team.php |archive-date=4 August 2008 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ನಾಗಾರ್ಜುನ ಅವರು [[:en:MAA TV|ಮಾ ಟಿವಿ]] ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಕೈಗೊಂಡ ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ [[:en:HIV/AIDS|ಎಚ್ಐವಿ/ಏಡ್ಸ್]] ಜಾಗೃತಿ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Maa Tv associationTeam |url=http://www.hindu.com/2011/01/23/stories/2011012360940200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110128065253/http://www.hindu.com/2011/01/23/stories/2011012360940200.htm |url-status=dead |archive-date=28 January 2011 |date=26 January 2011 |access-date=26 January 2011 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Stanford University|ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಲಾಭರಹಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[:en:TeachAids|ಟೀಚ್ಏಡ್ಸ್]] ರಚಿಸಿದ ಎಚ್ಐವಿ/ಏಡ್ಸ್ ಅನಿಮೇಟೆಡ್ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಟ್ಯುಟೋರಿಯಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಗಾರ್ಜುನರವರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Animation lessons on HIV/AIDS awareness released |url=http://www.hindu.com/2010/11/27/stories/2010112765081200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20101204231641/http://www.hindu.com/2010/11/27/stories/2010112765081200.htm |url-status=dead |archive-date=4 December 2010 |work=[[The Hindu]] |date=27 November 2010 |access-date=1 December 2010 |location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು==
ನಾಗಾರ್ಜುನರವರು ಎರಡು [[:en:National Film Awards|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], ಹತ್ತು [[:en:Nandi Awards|ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಮತ್ತು ಮೂರು [[:en:Filmfare Awards South|ದಕ್ಷಿಣ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು]] ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Nagarjuna Akkineni |url=https://www.indiatoday.in/nagarjuna-akkineni |access-date=7 April 2020 |work=India Today |language=en |archive-date=7 ಏಪ್ರಿಲ್ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407070807/https://www.indiatoday.in/nagarjuna-akkineni |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿ==
* [[:en:Bollywood Hungama|ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಂಗಾಮಾದಲ್ಲಿ]] [https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/nagarjuna/ ನಾಗಾರ್ಜುನರವರು.]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]</text>
      <sha1>4b3hd55rk9bt6pna6vnlyo93tcfnt12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಭಾರತದ ಮೆಟ್ರೋಗಳ ಪಟ್ಟಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85094</id>
    <revision>
      <id>1431022</id>
      <parentid>1359752</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T01:37:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14563" sha1="2mkqozmm2ejhn2n76xz92xmqec739fj" xml:space="preserve">==ಪಟ್ಟಿ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! style=&quot;text-align:left;&quot; | ಸ್ಥಳ
! style=&quot;text-align:left;&quot; | ದೇಶ
! style=&quot;text-align:left;&quot; | ಹೆಸರು
! style=&quot;text-align:left;&quot; | ಪ್ರರಂಭ
! style=&quot;text-align:left;&quot; | ಕೋನೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆ
! style=&quot;text-align:left;&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; | ನಿಲ್ದಾಣಗಳು
! style=&quot;text-align:left;&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; | ಉದ್ದ
! style=&quot;text-align:left;&quot; data-sort-type=&quot;number&quot; | [[Ridership]]&lt;br /&gt;(millions)
|- class=&quot;sort&quot;
| [[ಬೆಂಗಳೂರು]]
| {{flag|India}} {{anchor|I}}
| [[ನಮ್ಮ ಮೆಟ್ರೊ]]
| 2011
| 2016&lt;ref group=&quot;Nb&quot;&gt;Opening of UG2 of the [[Purple Line (Namma Metro)|Purple Line]] in May 2015.&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[List of Namma Metro stations|30]]&lt;ref name=&quot;Namma_Schematic_Map&quot;&gt;{{cite web |url=http://bmrc.co.in/English/schematic_map.html |title=Schematic Route Map |publisher=Bangalore Metro Rail Corporation Limited |date= |accessdate=2015-11-16 |archive-date=2015-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150814185117/http://www.bmrc.co.in/English/schematic_map.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| {{convert|31.5|km|mi|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;Namma_Network&quot;&gt;{{cite web |url=http://bmrc.co.in/English/Network.htm |title=Namma Metro: Metro Network |publisher=Bangalore Metro Rail Corporation Limited |date= |accessdate=2015-11-16 |archive-date=2015-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117020933/http://bmrc.co.in/English/Network.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| 40 (2016)&lt;ref group=&quot;R&quot;&gt;{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/West-Bengaluru-most-benefitted-by-Namma-Metro/articleshow/52590412.cms|title=Namma Metro Ridership figures|newspaper=The Times of India |date=4 June 2016 |accessdate=2016-08-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;R&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/bangalore/report-joyrides-in-bangalore-metro-are-over-1678319 |title=Joyrides in Bangalore Metro are over |newspaper=DNA India |date=20 April 2012 |accessdate=2014-06-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ಚೆನ್ನೈ]]
| {{flag|India}}
| [[ಚೆನ್ನೈ ಮೆಟ್ರೊ]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | 2015&lt;ref name=&quot;Chennai&quot; /&gt;
| style=&quot;text-align:left&quot; | 2016
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[List of Chennai metro stations|13]]&lt;ref name=&quot;Chennai&quot; /&gt;
| {{convert|19|km|mi|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;Chennai&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/live-chennai-metro-rail-second-stretch-inauguration/article9131275.ece |title=Chennai Metro Rail begins its second journey |work=The Hindu |date=21 September 2016 |accessdate=2016-09-21}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| 9 (2015)&lt;ref group=&quot;R&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/metro-rail-is-still-a-source-of-wonder/article7476238.ece |title=Metro Rail is still a source of wonder |newspaper=The Hindu |date=29 July 2015 |accessdate=2015-07-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;R Nb&quot;&gt;Figure extrapolated from 750 thousand passengers over the first month of operation.&lt;/ref&gt;
|-
| [[ದೆಹಲಿ]]
| {{flag|India}}
| [[ದೆಹಲಿ ಮೆಟ್ರೊ]]
| 2002&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2602907.stm |title=Indian PM launches Delhi metro |newspaper=BBC News |date=24 December 2002 |accessdate=2010-09-12}}&lt;/ref&gt;
| 2016&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.hindustantimes.com/delhi/delhi-metro-phase-3-a-feat-of-engineering/story-5weYkqukyEiHnuCEGjxd2M.html| title=Phase 3 Trial Runs in 2016| newspaper= Hindustan Times| date=19 August 2016| accessdate=2016-08-23}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[List of Delhi metro stations|160]]&lt;ref name=&quot;Delhi-stations&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.delhimetrorail.com/about_us.aspx#Introduction |title=Delhi Metro Introduction |publisher=DMRC |accessdate=2015-02-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;Nb&quot;&gt;The [[Delhi Metro]]'s six lines serve 148 stations, including the six stations on the [[Delhi Airport Metro Express]] line, if counting interchange stations only once, {{as of|2015|June|lc=y}}.&lt;/ref&gt;
| {{convert|213|km|mi|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;Delhi-stations&quot;/&gt;
|949 (2015{{ref|Asterisk|*}})&lt;ref name=&quot;Hindustan Times News Report&quot; group=&quot;R&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/delhi/delhi-metro-steep-rise-in-ridership-beats-network-expansion/story-Q4FrOwPnIgI1j7wbVZk09L.html|title=Ridership report|publisher=Hindustan Times |date=2015-10-07}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ಜೈಪುರ]]
| {{flag|India}}
| [[ಜೈಪುರ ಮೆಟ್ರೊ]]
| 2015&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://ddinews.gov.in/Home%20-%20Headlines/Pages/JaipurMetro.aspx |title=Rajasthan CM launches Jaipur Metro |newspaper=DD News |date=3 June 2015 |accessdate=2015-06-03}}&lt;/ref&gt;
| –
| style=&quot;text-align:left&quot; | 9&lt;ref name=&quot;Jaipur-Metro stations&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.jaipurmetrorail.in/Metro%20Stations |title=Jaipur Metro Stations |publisher=JMRC |accessdate=2015-06-03 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518183345/https://www.jaipurmetrorail.in/Metro%20Stations |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| {{convert|9.6|km|mi|abbr=on}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.jaipurmetrorail.in/pdf/39Brief%20Note%20on%20the%20Project.pdf |title=Jaipur Metro A Brief Note on the Project |publisher=JMRC |format=pdf |page=2 |date= |accessdate=2015-06-03 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062922/https://www.jaipurmetrorail.in/pdf/39Brief%20Note%20on%20the%20Project.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| n/a
|-
| [[ಗುರಗಾಂವ್]]
| {{flag|India}}
| [[ರಾಪಿಡ್ ಮೆಟ್ರೊ ರೈಲ್ ಗುರಗಾಂವ್]]
| 2013
| –
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[Rapid MetroRail Gurgaon#Route|6]]
| {{convert|5.1|km|mi|abbr=on}}
| 12 (2014)&lt;ref group=&quot;R&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/india/report-reliance-s-versova-andheri-mumbai-metro-won-t-come-under-rti-1991211 |title=Report reliance s versova andheri mumbai metro won't come under rti |newspaper=DNA India |date= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ]]
| {{flag|India}}
| [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ ಮೆಟ್ರೊ]]
| 1984
| 2013
| style=&quot;text-align:left&quot; | [[List of Kolkata metro stations|24]]
| {{convert|28.1|km|mi|abbr=on}}
| 237.25 (2013)&lt;ref group=&quot;R&quot;&gt;[http://twocircles.net/2013jan26/kolkata_metro_ridership_aprildecember_sets_new_record.html Kolkata Metro ridership April-December sets new record] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304051014/http://twocircles.net/2013jan26/kolkata_metro_ridership_aprildecember_sets_new_record.html |date=2016-03-04 }}. TwoCircles.net (26 January 2013). Retrieved on 2014-06-23.&lt;/ref&gt;
|-
| [[ಮುಂಬಯಿ]]
| {{flag|India}}
| [[ಮುಂಬಯಿ ಮೆಟ್ರೊ]]
| 2014
| –
| style=&quot;text-align:left&quot; | 12&lt;ref name=&quot;features&quot; /&gt;
| {{convert|11.4|km|mi|abbr=on}}&lt;ref name=&quot;features&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.reliancemumbaimetro.com/features.html |title=Know Your Metro - Features |publisher=Reliance Mumbai Metro |date= |accessdate=2014-06-08 |archive-date=2017-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170315231946/http://www.reliancemumbaimetro.com/features.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| 100 (2014)&lt;ref group=&quot;R&quot;&gt;{{cite news |last=Mehta|first=Manthan K |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/5-crore-travelled-on-Metro-in-six-months/articleshow/45485820.cms |title=5 crore travelled on Metro in six months |newspaper=The Times of India |location=Mumbai |date=12 December 2014 |accessdate=2014-12-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;R Nb&quot;&gt;Figure extrapolated from 50 million passengers over the first 6 months of operation.&lt;/ref&gt;
 |}

==ಕಾಮಗಾರಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! style=&quot;text-align:left; width:14em;&quot; | ಸ್ಥಳ 
! style=&quot;text-align:left; width:14em;&quot; | ದೇಶ
! style=&quot;text-align:left; width:18em;&quot; | ಹೆಸರು
! style=&quot;text-align:left; width:5em;&quot; | ಕಾಮಗಾರಿ ಪ್ರಾರಂಭ
! style=&quot;text-align:left;&quot; | ಪ್ರಾರಂಭದ ನಿರಿಕ್ಷೆ
|-
| [[ಗಾಂಧಿನಗರ]]&lt;br&gt;[[ಅಹಮದಾಬಾದ್]]
| {{flag|India}}
| [[ಮೆಟ್ರೋ-Link Express for ಗಾಂಧಿನಗರ ಮತ್ತು ಅಹಮದಾಬಾದ್]]
| style=&quot;text-align:left&quot;| 2015&lt;ref group=&quot;UC&quot; name=&quot;Indianj2015&quot;&gt;{{cite web|author=India|title=Mumbai-based firm wins bid for Ahmedabad metro construction|website=The Indian Express|date=5 February 2015|url=http://indianexpress.com/article/cities/ahmedabad/mumbai-based-firm-wins-bid-for-ahmedabad-metro-construction/|accessdate=25 February 2015}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:left&quot;| 2018&lt;ref group=&quot;UC&quot; name=&quot;Indianj2015&quot;/&gt;
|-
|-
| [[ಚಂಡೀಗಡ]]
| {{flag|India}}
| [[ಚಂಡೀಗಡ ಮೆಟ್ರೋ]]&lt;ref group=&quot;UC&quot; name=&quot;chandigarh1&quot;&gt;{{cite web|url=http://chandigarhmetro.com/category/chandigarh-metro-project/|title=Chandigarh Metro Project|work=Chandigarh Metro|access-date=2016-12-27|archive-date=2015-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222150637/http://chandigarhmetro.com/category/chandigarh-metro-project/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:left&quot;| 2015
| style=&quot;text-align:left&quot;| 2018
|-
| [[ಹೈದರಾಬಾದ್]]
| {{flag|India}}
| [[ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮೆಟ್ರೋ Rail]]&lt;ref group=&quot;UC&quot; name=&quot;RG-Hyderabad-8jan2015&quot;&gt;{{cite journal |title=CBTC trials begin in Hyderabad |url=http://www.railwaygazette.com/news/news/asia/single-view/view/cbtc-trials-begin-in-hyderabad.html |journal=[[Railway Gazette International]] |date=8 January 2015 |accessdate=2015-01-10 |archive-date=2015-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150111025138/http://www.railwaygazette.com/news/news/asia/single-view/view/cbtc-trials-begin-in-hyderabad.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:left&quot; | 2012&lt;ref group=&quot;UC&quot; name=&quot;RG-Hyderabad-8jan2015&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:left&quot; |2017&lt;ref group=&quot;UC&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.business-standard.com/article/companies/no-stop-for-l-t-s-hyderabad-metro-rail-work-115082100324_1.html|title=No stops for L&amp;T's Hyderabad Metro Rail work|date=August 21, 2015|author=B Dasarath Reddy|work=Business Standard News}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ಕೊಚ್ಚಿ]]
| {{flag|India}}
| [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋ]]&lt;ref group=&quot;UC&quot; name=&quot;IRL-Kochi-23jul2014&quot;&gt;{{cite journal |last=Barrow|first=Keith |title=DMRC issues tender for Kochi metro trains |url=http://www.railjournal.com/index.php/metros/dmrc-issues-tender-for-kochi-metro-trains.html |journal=[[International Railway Journal]]|date=23 July 2013 |accessdate=2015-01-10}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:left&quot; | 2013{{refn|group=&quot;UC Nb&quot;|Construction was launched in 2013 &lt;ref group=&quot;UC&quot;&gt;{{cite news|title=Metro Rail work to kickstart in style|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Metro-Rail-work-to-kickstart-in-style/2013/05/21/article1599161.ece|work=[[The New Indian Express]]|date=21 May 2013|accessdate=2015-01-10|archive-date=2014-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20141224064114/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Metro-Rail-work-to-kickstart-in-style/2013/05/21/article1599161.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;UC&quot;&gt;{{cite news |title=Green signal awaited for metro extensions |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/green-signal-awaited-for-metro-extensions/article4792355.ece|work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|date=8 June 2013 |accessdate=2015-01-10}}&lt;/ref&gt; but the first support structures were not installed until 2014.&lt;ref group=&quot;UC&quot;&gt;{{cite news |title=First U-shaped Concrete Girder of Metro Rail Project Installed in Aluva |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/First-U-shaped-Concrete-Girder-of-Metro-Rail-Project-Installed-in-Aluva/2014/07/13/article2328103.ece |work=[[The New Indian Express]] |date=13 July 2014 |accessdate=2015-01-10 |archive-date=2015-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150110203150/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/First-U-shaped-Concrete-Girder-of-Metro-Rail-Project-Installed-in-Aluva/2014/07/13/article2328103.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;}}
| style=&quot;text-align:left&quot; | 2017&lt;ref group=&quot;UC&quot; name=&quot;IRL-Kochi-23jul2014&quot;/&gt;
|-
| [[ಲಕ್ನೌ]]
| {{flag|India}}
| [[ಲಕ್ನೌ ಮೆಟ್ರೋ]]
| style=&quot;text-align:left&quot; | 2014&lt;ref group=&quot;UC&quot;&gt;{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Lucknow-Metro-construction-begins-Akhilesh-fulfils-promise-to-father/articleshow/43663937.cms |title=Lucknow Metro construction begins, Akhilesh fulfils promise to father |newspaper=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]] |date=28 September 2014 |accessdate=2014-10-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;UC&quot;&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Metro-construction-to-hinder-traffic-on-Kanpur-Rd/articleshow/46856890.cms|title=Metro construction to hinder traffic on Kanpur Rd|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:left&quot; | 2017
|-
| [[ನವೀ ಮುಂಬಯಿ]]
| {{flag|India}}
| [[ನವೀ ಮುಂಬಯಿ ಮೆಟ್ರೋ]]&lt;ref group=&quot;UC&quot; name=&quot;IRL-NaviMumbai-12sep2014&quot;&gt;{{cite journal |last=Barrow|first=Keith |title=Navi Mumbai orders CSR metro trains |url=http://www.railjournal.com/index.php/metros/navi-mumbai-orders-csr-metro-trains.html |journal=[[International Railway Journal]] |date=12 September 2014 |accessdate=2015-01-10}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:left&quot; | 2011
| style=&quot;text-align:left&quot; | 2017&lt;ref group=&quot;UC&quot; name=&quot;IRL-NaviMumbai-12sep2014&quot;/&gt;
|-
| [[ನಾಗಪುರ]]
| {{flag|India}}
| [[ನಾಗಪುರ ಮೆಟ್ರೋ]]&lt;ref group=&quot;UC&quot; name=&quot;IE-Nagpur&quot;&gt;{{cite news |title=Work begins on Nagpur Metro |url=http://indianexpress.com/article/cities/mumbai/work-begins-on-nagpur-metro/ |work=[[Indian Express]] |date=1 June 2015 |accessdate=2015-06-20}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:left&quot; | 2015&lt;ref group=&quot;UC&quot; name=&quot;IE-Nagpur&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:left&quot; | 2018
|-
| [[ನೋಯ್ಡಾ]]&lt;br&gt;[[ಗ್ರೆಟರ್ ನೋಯ್ಡಾ]]
| {{flag|India}}
| [[ನೋಯ್ಡಾ-ಗ್ರೆಟರ್ ನೋಯ್ಡಾ ಮೆಟ್ರೋ]]&lt;ref group=&quot;UC&quot; name=&quot;noida1&quot;&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/noida/Noida-Metro-company-to-hold-its-Board-meeting-on-March-10-in-Lucknow/articleshow/51271959.cms|title=Noida Metro company to hold its Board meeting on March 10 in Lucknow|work=Times of India|date=March 5, 2016|author=Keelor, Vandana}}&lt;/ref&gt;
| style=&quot;text-align:left&quot; | 2015&lt;ref group=&quot;UC&quot; name=&quot;noida1&quot;/&gt;
| style=&quot;text-align:left&quot; | 2017
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>2mkqozmm2ejhn2n76xz92xmqec739fj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87742</id>
    <revision>
      <id>1431102</id>
      <parentid>1361685</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:32:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5953" sha1="bzjvb43bjcsei3komk5kpwjh6llolap" xml:space="preserve">{{Infobox Indian politician
|name = ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್
|image = File:Ram Nath Kovind official portrait.jpg
|birth_date = {{birth date and age|1945|10|1|df=y}}
|birth_place = ವಿಲೇಜ್ ಪೃನ್ಕ, ಡೆರಪುರ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು (ಈಗ ಕಾನ್ಪುರ ಗ್ರಾಮಾಂತರ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ)
|office = ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ
|term_start = 25 July 2017
|predecessor = [[ಪ್ರಣಬ್‌ ಮುಖರ್ಜಿ]]
|office1 = ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯ
|term1 = 3 April 1994 - 2 April 2006
|religion = [[ಹಿಂದು]]
|spouse = ಸವಿತಾ ಕೊವೀಂದ್ (m. 1974)
|parents = ಮೈಕು ಲಾಲ್ (ತಂದೆ)&lt;br&gt;ಕಲಾವತಿ (ತಾಯಿ)
|alma_mater = ಕಾನ್ಪುರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
|party= [[ಬಿಜೆಪಿ]] 
|profession =  
}}

'''ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್ '''(ಜನನ ೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೪೫). ೨೦ನೇ ಜುಲೈ ೨೦೧೭ರ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಚುನಾವಣೆ ಫಲಿತಾಂಶದನ್ವಯ ಇವರು ಭಾರತದ ೧೪ನೇ  [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾಗಿ]] ಚುನಾಯಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ೨೪ನೇ ಜುಲೈ ೨೦೧೭ರಂದು ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸುವರು. ಕೋವಿಂದ್ ಅವರು ದಲಿತ ನಾಯಕ  ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ-ಬಿಜೆಪಿ ರಾಜಕಾರಣಿ. ಅವರು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ವಕೀಲಿ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Who is Ram Nath Kovind, NDA's presidential candidate?|url=http://www.thehindu.com/news/national/who-is-ram-nath-kovind/article19103006.ec|publisher=www.thehindu.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112014624/https://www.thehindu.com/news/national/who-is-ram-nath-kovind/article19103006.ece|archive-date=2020-11-12|access-date=2017-06-20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ==
ಕಾವಿಂದ್ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ '''ಕಾನ್ಪುರ್ ದೆಹತ್ '''ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧, ೧೯೪೫ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ರೈತರಾಗಿದ್ದರು&lt;ref&gt;{{cite news|title=Who is Ram Nath Kovind, NDA's presidential candidate?|url=http://www.rediff.com/news/report/all-you-need-to-know-about-ramnath-kovind/20170619.htm|publisher=www.rediff.com, 20 June 2017}}&lt;/ref&gt;

==ಶಿಕ್ಷಣ==
ಕೊವಿಂದ್ [[ಕಾನ್ಪುರ|ಕಾನ್ಪುರ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಎಲ್ ಎಲ್ ಬಿ ಪದವಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

==ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
ಕಾನ್ಪುರ್ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಕೋವಿಂದ್ ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ವೀಸಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ತಯಾರಿ ಮಾಡಲು ದೆಹಲಿಗೆ ಹೋದರು. ಅವರು ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅವರ ಮೂರನೆಯ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲೇ ಮುಗಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಐಎಎಸ್ ಬದಲಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಕಾರಣ ಅವರು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ  ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾನೂನನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 
*ಕೋವಿಂದ್ ಅವರು ೧೯೭೭ ರಿಂದ ೧೯೭೯ ರವರೆಗೂ [[ದೆಹಲಿ]] ಹೈಕೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು
* ೧೯೮೦ ರಿಂದ ೧೯೯೩ ರವರೆಗೂ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರದ ಸ್ಥಾಯಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಗಿದ್ದರು. 
*ಅವರು ೧೯೭೮ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ ಆನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆಗಿದ್ದರು. 
*ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸುಪ್ರೀಂ  ಕೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
*ಅವರು ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಬಾರ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ನೊಂದಿಗೆ ವಕೀಲರಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.
*೧೯೯೪-೨೦೦೦ ಮತ್ತು ೨೦೦೦-೨೦೦೬ರ ಎರಡು ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.
*ಬಿಜೆಪಿ ದಲಿತ್ ಮೋರ್ಚಾ (೧೯೯೮-೨೦೦೨) ಮತ್ತು ಆಲ್-ಇಂಡಿಯಾ ಕೋಲಿ ಸಮಾಜದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 
* ಅವರು ಪಕ್ಷದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಕ್ತಾರರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. 
*ಆಗಸ್ಟ್ ೮, ೨೦೨೫ ರಂದು ಬಿಹಾರದ  ಗವರ್ನರ್  ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
 {{Reflist}}
{{ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಬಿಹಾರದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>bzjvb43bjcsei3komk5kpwjh6llolap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ (೨೦೧೨ ಚಲನಚಿತ್ರ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87837</id>
    <revision>
      <id>1430923</id>
      <parentid>1365773</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52611-40</username>
        <id>102063</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1430923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2999" sha1="angcu5mqe7jryhortnpaww5awcmytnq" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=ಜುಲೈ ೨೦೧೭}}
{{Orphan|date=ಜುಲೈ ೨೦೧೭}}

{{Infobox film
| name           = ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ
| image          = Sangolli_Rayanna_Film_poster.jpg
| caption        = Theatrical
| film name      = 
| director       = [[ನಾಗಣ್ಣ]]
| producer       = ಆನಂದ್&amp;nbsp;ಅಪ್ಪುಗೋಲ್
| writer         = ಕೇಶವಾದಿತ್ಯ&lt;div&gt;ನಾಗಣ್ಣ&lt;br&gt; &lt;/div&gt;
| narrator       = [[ಸುದೀಪ್]]
| starring       = [[ದರ್ಶನ್]]&lt;div&gt;[[ಜಯಪ್ರದ]]&lt;br&gt; &lt;/div&gt;&lt;div&gt;[[ಶಶಿ ಕುಮಾರ್]]&lt;br&gt; &lt;/div&gt;&lt;div&gt;[[ನಿಕಿತಾ ತುಕ್ರಾಲ್]]&lt;br&gt; &lt;/div&gt;
| music          = &lt;div&gt;[[ಯಶೋವರ್ಧನ್]]&lt;br&gt; &lt;/div&gt;&lt;div&gt;[[ಹರಿಕೃಷ್ಣ]]&lt;/div&gt;
| cinematography = ರಮೇಶ್&amp;nbsp;ಬಾಬು
| editing        = ಗೋವರ್ಧನ್
| released       = {{Film date|2012|11|1|df=y}}
| country        = ಭಾರತ
| language       = [[Kannada language|ಕನ್ನಡ]]
| budget         = {{INRConvert|18|c}}
}}
ಕ್ರಾಂತಿವೀರ '''ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ''' ( English: Legendary warrior Sangolli Rayanna) ನಾಗಣ್ಣ ನಿರ್ದೇಶನದ 2012ರ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಆನಂದ್ ಅಪ್ಪುಗೋಳ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ &quot;ಚಾಲೆಂಜಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್&quot; ದರ್ಶನ್, ಜಯಪ್ರದಾ ಮತ್ತು ನಿಖಿತಾ ತುಕ್ರಲ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣನ ಜೀವನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.

== ಪಾತ್ರವರ್ಗ ==
* ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣನಾಗಿ [[ದರ್ಶನ್]] ತೂಗುದೀಪ
* ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನಾಗಿ [[ಜಯಪ್ರಾದಾ]]
* ಮಲ್ಲಮ್ಮನಾಗಿ [[ನಿಕಿತಾ ತುಕ್ರಾಲ್]]
* ದಿವ್ಯ ಪರಮೇಶ್ವರನ್
* ಚನ್ನಬಸವನಾಗಿ [[ಶಶಿಕುಮಾರ್]]
* [[ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮೂರ್ತಿ]] 
* ಕೆಂಚಮ್ಮನಾಗಿ [[ಉಮಾಶ್ರೀ]]   
* ಕರಿಬಾಸವಯ್ಯ
* ಸೌರವ್
* [[ಅವಿನಾಶ್]]
* [[ರಮೇಶ್ ಭಟ್]]
* [[ದೊಡ್ಡಣ್ಣ]]
* ಶೋಭರಾಜ್
* ಬ್ರಹ್ಮಾವರ
* ಆನಂದ್ ಅಪ್ಪುಗೋಲ್
* ಸದಾಶಿವ ವಿನಯಸಾರಥಿ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>angcu5mqe7jryhortnpaww5awcmytnq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431141</id>
      <parentid>1430923</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-52611-40|~2026-52611-40]] ([[User talk:~2026-52611-40|talk]]) to last revision by [[User:Anzx-ooo|Anzx-ooo]]</comment>
      <origin>1365773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2825" sha1="kfei4hozdgz1noe6oduoyhwliloej17" xml:space="preserve">{{Underlinked|date=ಜುಲೈ ೨೦೧೭}}
{{Orphan|date=ಜುಲೈ ೨೦೧೭}}

{{Infobox film|name=ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ|image=Sangolli_Rayanna_Film_poster.jpg|caption=Theatrical|film name=|director=[[ನಾಗಣ್ಣ]]|producer=ಆನಂದ್&amp;nbsp;ಅಪ್ಪುಗೋಲ್|writer=ಕೇಶವಾದಿತ್ಯ&lt;div&gt;ನಾಗಣ್ಣ&lt;br&gt; &lt;/div&gt;|narrator=[[ಸುದೀಪ್]]|starring=[[ದರ್ಶನ್]]&lt;div&gt;[[ಜಯಪ್ರದ]]&lt;br&gt; &lt;/div&gt;&lt;div&gt;[[ಶಶಿ ಕುಮಾರ್]]&lt;br&gt; &lt;/div&gt;&lt;div&gt;[[ನಿಕಿತ ತುಕ್ರಾಲ್]]&lt;br&gt; &lt;/div&gt;|music=&lt;div&gt;[[ಯಶೋವರ್ಧನ್]]&lt;br&gt; &lt;/div&gt;&lt;div&gt;[[ಹರಿಕೃಷ್ಣ]]&lt;/div&gt;|cinematography=ರಮೇಶ್&amp;nbsp;ಬಾಬು|editing=ಗೋವರ್ಧನ್|released={{Film date|2012|11|1|df=y}}|country=ಭಾರತ|language=[[Kannada language|ಕನ್ನಡ]]|budget={{INRConvert|18|c}}}}
ಕ್ರಾಂತಿವೀರ '''ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ''' ( English: Legendary warrior Sangolli Rayanna) ನಾಗಣ್ಣ ನಿರ್ದೇಶನದ 2012ರ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚಿತ್ರ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಆನಂದ್ ಅಪ್ಪುಗೋಳ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ &quot;ಚಾಲೆಂಜಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್&quot; ದರ್ಶನ್, ಜಯಪ್ರದಾ ಮತ್ತು ನಿಖಿತಾ ತುಕ್ರಲ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣನ ಜೀವನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.

== ಪಾತ್ರವರ್ಗ ==
* ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣನಾಗಿ [[ದರ್ಶನ್]] ತೂಗುದೀಪ
* ಕಿತ್ತೂರು ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮನಾಗಿ [[ಜಯಪ್ರಾದಾ]]
* ಮಲ್ಲಮ್ಮನಾಗಿ [[ನಿಕಿತಾ ತುಕ್ರಾಲ್]]
* ದಿವ್ಯ ಪರಮೇಶ್ವರನ್
* ಚನ್ನಬಸವನಾಗಿ [[ಶಶಿಕುಮಾರ್]]
* [[ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮೂರ್ತಿ]] 
* ಕೆಂಚಮ್ಮನಾಗಿ [[ಉಮಾಶ್ರೀ]]   
* ಕರಿಬಾಸವಯ್ಯ
* ಸೌರವ್
* [[ಅವಿನಾಶ್]]
* [[ರಮೇಶ್ ಭಟ್]]
* [[ದೊಡ್ಡಣ್ಣ]]
* ಶೋಭರಾಜ್
* ಬ್ರಹ್ಮಾವರ
* ಆನಂದ್ ಅಪ್ಪುಗೋಲ್
* ಸದಾಶಿವ ವಿನಯಸಾರಥಿ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>kfei4hozdgz1noe6oduoyhwliloej17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಡೊರೊಥಿ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88131</id>
    <revision>
      <id>1430902</id>
      <parentid>1349337</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:32:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6195" sha1="56w7x9ja5yna8hb2r3pa6ltzl8ktk8a" xml:space="preserve">{{MedalTop}}
{{MedalSport | [[:en:Art competitions at the Summer Olympics|ಕಲಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು]]}}
{{MedalSilver | [[:en:1924 Summer Olympics|೧೯೨೪ ಪ್ಯಾರಿಸ್]] | [[:en:Art competitions at the 1924 Summer Olympics|ಸಾಹಿತ್ಯ]]}}
{{MedalBottom}}
'''ಡೊರೊಥಿ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್''' (೧೮೮೯, [[:en:Meerbrook|ಮೀರ್‌ಬ್ರೂಕ್]], [[:en:Staffordshire|ಸ್ಟಾಫರ್ಡ್‌ಶೈರ್]] - ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೬೩), ಒಬ್ಬ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕವಯತ್ರಿ ಮತ್ತು ಲೇಖಕಿ.&lt;ref&gt;Pine, L. G., ed., ''The Author's and Writer's Who's Who'', 4th ed., 1960, p.372&lt;/ref&gt;

೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ &quot;ಫೆನ್ಸರ್ಸ್ ಸಾಂಗ್&quot; ಸೈಕಲ್, ಸ್ವೋರ್ಡ್ ಸಾಂಗ್ಸ್‌ಗೆ [[ಒಲಂಪಿಕ್]] ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದ ಕಲಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು.&lt;ref&gt;Methuen: London 1925, 37&amp;nbsp;pp., with 4 illustrations by [[Gerald Spencer Pryse]] ([https://solo.bodleian.ox.ac.uk/primo-explore/fulldisplay?docid=oxfaleph012479475&amp;context=L&amp;vid=SOLO&amp;lang=en_US&amp;search_scope=LSCOP_ALL&amp;adaptor=Local%20Search%20Engine&amp;tab=local&amp;query=creator,contains,dorothy%20margaret%20stuart,AND&amp;query=title,contains,sword,AND&amp;mode=advanced&amp;offset=0 catalogue entry, Bodleian Library]); ''Poems of Today'', third series (1938), p. xxxi&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.olympedia.org/athletes/920551 |title=Dorothy Margaret Stuart |work=Olympedia |accessdate=22 July 2020}}&lt;/ref&gt;

ಅವರ ಇತರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಲ್ಲದ ಕಥೆಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಇತಿಹಾಸದ ಕಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಅವರು ೧೯೩೦ ರಿಂದ [[:en:English Association|ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌]]ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು, ಅದರ ಸುದ್ದಿ-ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದರು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಜರ್ನಲ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ಗೆ ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://english.oxfordjournals.org/content/14/84/225-b.extract |title=Obituary in ''English'', Volume 14, Issue 84, Autumn 1963 |access-date=2012-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200318183132/https://academic.oup.com/english/article-abstract/14/84/225-b/470205 |archive-date=2020-03-18 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ಆಯ್ದ ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ==
{{Div col|colwidth=25em}}
*''ಲಿರಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಓಲ್ಡ್ ಲಂಡನ್'' (೧೯೧೫)
*''ಕತ್ತಿ ಹಾಡುಗಳು'' (೧೯೨೫)
*&quot;ದಿ ಬಾಯ್ ಥ್ರೂ ದಿ ಏಜಸ್&quot; (೧೯೨೬)
*''ದ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಅದರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್'' (೧೯೨೬)
*&quot;ಹೊರೇಸ್ ವಾಲ್ಪೋಲ್&quot; (೧೯೨೭)
*'ದಿ ಗರ್ಲ್ ಥ್ರೂ ದಿ ಏಜಸ್' (೧೯೩೩)
*''ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಛಲ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ'' (೧೯೨೭)
*''ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾ ರೊಸೆಟ್ಟಿ'' (೧೯೩೦)
*&quot;ಪ್ಲಾಂಟಜೆನೆಟ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು&quot; (೧೯೩೨)
*''ದಿ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಶೈವಲ್ರಿ ಅಂಡ್ ರೋಮ್ಯಾನ್ಸ್'' (೧೯೩೩)
*''ಸರ್ ವಾಲ್ಟರ್ ಸ್ಕಾಟ್: ಸಮ್ ಸೆಂಟೆನರಿ ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್'' (೧೯೩೪)
*&quot;ದಿ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಸರ್ವೀಸ್&quot; (೧೯೩೫)
*'ಮೊಲಿ ಲೆಪೆಲ್: ಲೇಡಿ ಹೆರ್ವೆ' (೧೯೩೬)
*&quot;ಕಿಂಗ್ ಜಾರ್ಜ್ ಆರನೇ&quot; (೧೯೩೭)
*''ದಿ ಡಾಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಜಾರ್ಜ್ III'' (೧೯೩೯)
*''ಎ ಚೈಲ್ಡ್ಸ್ ಡೇ ಥ್ರೂ ದಿ ಏಜಸ್'' (೧೯೪೧)
*'ದಿ ಮದರ್ ಆಫ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ: ಎ ಪೀರಿಯಡ್ ಪೀಸ್' (೧೯೪೨)
*''ದಿ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್'' (೧೯೪೪)
*''ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ಯಾವಲ್ಕೇಡ್'' (೧೯೪೫)
*&quot;ದಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಬಿಗೈಲ್&quot; (೧೯೪೬)
*'ದಿ ಯಂಗ್ ಕ್ಲಾವೆಂಜರ್ಸ್' (೧೯೪೭)
*&quot;ದಿ ಫೈವ್ ವಿಶಸ್&quot; (೧೯೫೦)
*'ಡಾಟರ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್: ಎ ನ್ಯೂ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಚಾರ್ಲೆಟ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಹರ್ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ' (೧೯೫೧)
*''ದಿ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ವಿಲಿಯಂ ದಿ ಕಾಂಕರರ್'' (೧೯೫೨)
*''ರಾಜರಾಜ ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿಯ ಭಾವಚಿತ್ರ'' (೧೯೫೩)
*'ಡಿಯರೆಸ್ಟ್ ಬೆಸ್' (೧೯೫೫)
*''ಲಂಡನ್ ಥ್ರೂ ದಿ ಏಜಸ್'' (೧೯೫೬)
*''ಎ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಟ್ಸ್: ಲೆಜೆಂಡರಿ, ಲಿಟರರಿ ಅಂಡ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್'' (೧೯೫೯)
{{Div col end}}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
* [https://web.archive.org/web/20121015005457/http://www.databaseolympics.com/players/playerpage.htm?ilkid=STUARMAR01 Olympic Profile]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕವಯಿತ್ರಿ]]</text>
      <sha1>56w7x9ja5yna8hb2r3pa6ltzl8ktk8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿಶ್ವಬಂಧು ಮರುಳಸಿದ್ಧ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89258</id>
    <revision>
      <id>1431138</id>
      <parentid>1376376</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:29:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4855" sha1="t6qpieq7jwcifztdopcqkwi7pz4kh5p" xml:space="preserve">{{Infobox writer &lt;!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --&gt;|name=Marulasiddha|image=Marulasidda.jpg|caption=ಕುಡಲಸಂಗಮದಲ್ಲಿರುವ ಮರುಳಸಿದ್ಧರ  ಪ್ರತಿಮೆ|birth_date=|birth_place=|death_date=|death_place=|occupation=ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ, ಮಾಂಕ್|Sub Caste=|signature=}}
'''ವಿಶ್ವಬಂಧು ಮರುಳಸಿದ್ಧ''' ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿದ್ದ ಮೌಡ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಲು [[ಬಸವೇಶ್ವರ|ಬಸವಾದಿ]] [[ಶರಣರು]] ಶ್ರಮಿಸಿದರು.  ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ‘ಮರುಳಸಿದ್ಧ’.  ಅವರ ಬದುಕು ಬವಣೆ ಸಾಧನೆಗಳ. ಅವರು ರಚಿಸಿದ್ದರು ಎನ್ನಲಾದ ಯಾವ ವಚನಗಳೂ ಈಗಿಲ್ಲ. ಮರುಳಸಿದ್ಧರ ಕುರಿತು ನಿಖರವಾದ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮರುಳಸಿದ್ದರು ಲೋಕಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ತರಳಬಾಳು ಸದ್ಧರ್ಮ ಪೀಠ ಅವರ ಇರುವಿಕೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ರಾಜಯ್ಯನ ರಗಳೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಗೆ ಶರಣದೀಕ್ಷೆ ಕೊಟ್ಟ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಸ್ಥಾಪ ಇದೆ. ಮಹಾದೇವ ಬಣಕಾರರು ಕಳೆದ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ ‘ಮರುಳಸಿದ್ಧ ಕಾವ್ಯ’ದಲ್ಲಿ ಮರುಳಸಿದ್ಧರ ಜೀವನ ಕುರಿತು ವಿವರಗಳಿವೆ.  ಅವರ ಕುರಿತ ನಾಟಕ ‘ವಿಶ್ವಬಂಧು ಮರುಳಸಿದ್ಧ’.&quot;ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸಂಬಂಧಿ&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ವಿಶ್ವವಂದೂ ಅಥವಾ ವಿಶ್ವಾಬಂದೂ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=ವಿಶ್ವಬಂಧು_ಮರುಳಸಿದ್ಧ , 6 August 2017|url=http://www.veerashaiva.org.in/Taralabalu.html|access-date=6 ಆಗಸ್ಟ್ 2017|archive-date=21 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721180855/http://www.veerashaiva.org.in/Taralabalu.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=A `unique' drama festival in the offing|url=http://www.thehindu.com/lf/2004/04/12/stories/2004041201290200.htm|publisher=www.thehindu.com  , 6 August 2017}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ಇಂದು ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ  ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇವರನ್ನು ಸಾಧು ಲಿಂಗಾಯತರು  ಅಥವಾ ಸಾದರ್ ಲಿಂಗಾಯತರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.  ಬಹುಪಾಲು ಕೇಂದ್ರ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಾವಣಗೆರೆ, ರಾಣೇಬೆನ್ನೂರು  ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ  ಇದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.taralabalu.org/ Sri Taralabalu Jagadguru Brihanmath]&lt;/ref&gt; ಇವರು ಮಾದಿಗ / ಮಾದಾರ ಸಮಾಜದ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದು ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಸಾದರು ಮಾದರು ಒಂದೇ ಮೂಲದವರು ಎಂಬ ಜನವಾಣಿ ನಾಣ್ಣುಡಿ ಜನಜನಿತವಾಗಿದೆ. ಅಂತ್ಶಜರು ಸಹ ಬಸವಾದಿ ಶರಣರಾಗಲು ಪ್ರೇರಣೀಯ ಗುರುವಾಗಿ ಮರುಳಸಿದ್ದರು.ವಿವಿಧ ಸಮಾಜದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮನೆ ದೇವರಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ತರಳಬಾಳು  ಸಂಸ್ಥಾನ  [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿರಿಗರೆ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಧು  ಲಿಂಗಾಯತರ  ಮುಖ್ಯ ಮಠವಾಗಿದೆ.

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [http://travel.goudar.com/2011/05/ujjaini-marulasiddeshwara-temple.html History of Marulasiddha]  

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಲಿಂಗಾಯತ]]</text>
      <sha1>t6qpieq7jwcifztdopcqkwi7pz4kh5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಭದ್ರಾದ್ರಿ ಕೊಥಗುಡೆಮ್ ಜಿಲ್ಲೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97518</id>
    <revision>
      <id>1431016</id>
      <parentid>1356707</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T01:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6726" sha1="a2sjb6k0efl99bmd8xauvurq9inb2ao" xml:space="preserve">{{Infobox India district
| Name        = Bhadradri-Kothagudem
| Local       = 
| State       =  ತೆಲಂಗಾಣ
| Division    = 
| HQ          = ಕೊಥಗುಡೆಮ್
| Map         = Bhadradri Kothagudem in Telangana (India).svg
| Coordinates = 
| Area        = 7483
| Population  = 1069261
| Year        = 2011
| Urban       = 
| Literacy    = 
| SexRatio    = 
| Collector   = 
| Tehsils     = 24
| LokSabha    = 
| Assembly    = 
| Highways    = 
| Vehicle     = TS–28&lt;ref&gt;{{cite news|title=Telangana New Districts Names 2016 Pdf TS 31 Districts List|url=https://timesalert.com/telangana-new-districts-list/21462/|accessdate=11 October 2016|work=Timesalert.com|date=11 October 2016}}&lt;/ref&gt;
| Rain        = 
| Website     = http://kothagudem.telangana.gov.in/
}}
'''ಭದ್ರಾದ್ರಿ ಕೊಥಗುಡೆಮ್ ಜಿಲ್ಲೆ''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]]  [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ರಾಜ್ಯದ   ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಕೋಥಗುಡೆಮ್ ಪಟ್ಟಣವು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.  ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮರು-ಸಂಘಟನೆಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಖಮ್ಮಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 24 ಮಂಡಲ್ಗಳಾಗಿ  ಮತ್ತು 2 ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳು ಕೊಥಗುಡೆಮ್ ಮತ್ತು ಭದ್ರಾಚಲಂ ಸೇರಿವೆ. ಕೊಥಗುಡೆಮ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 5 ವಿಧಾನಸಭಾ  ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/names-of-6-new-districts-changed/article9253888.ece|title=Names of 6 new districts changed|date=22 October 2016|work=The Hindu|accessdate=4 November 2016|language=en-IN|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104210022/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/names-of-6-new-districts-changed/article9253888.ece|archive-date=4 ನವೆಂಬರ್ 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;profile&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.trac.telangana.gov.in/New_Districts/districts/02-Bhadradri-Kothagudem.pdf|title=Bhadradri-Kothagudem district|website=Official website of Medchal district|access-date=29 June 2017|archive-date=10 ಜನವರಿ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110191528/http://trac.telangana.gov.in/New_Districts/districts/02-Bhadradri-Kothagudem.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;divisions&quot;&gt;{{cite web|url=http://kothagudem.telangana.gov.in/wp-content/uploads/2017/05/237.Badradri-.237.pdf|title=Revenue divisions and mandals in Bhadradri Kothagudem district|website=The official website of Bhadradri Kothagudem District|page=3|format=PDF|accessdate=29 June 2017}}&lt;/ref&gt;

ಕೊಥಗುಡೆಮ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಂಥ  ಪ್ರಮುಖ ಖನಿಜಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಕಂಪೆನಿಯು ಸಿಂಗರೆನಿ ಕೊಲಿಯೇರಿಸ್ ಕಂಪೆನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಎಸ್ಸಿಸಿಎಲ್), ತೆಲಂಗಾಣ ಸರಕಾರ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ ಕೊಠಗುಡೆಮ್ನಲ್ಲಿದೆ. ಪಾಲೋಂಚಾದಲ್ಲಿರುವ ಕೋಥಗುಡೆಮ್ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಸ್ಟೇಶನ್, ತೆಲಂಗಾಣ ಪವರ್ ಜನರೇಶನ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಟಿಎಸ್ಜೆನ್ಕೊ) ದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಆಧಾರಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಐಟಿಸಿ-ಪೇಪರ್ ಬೋರ್ಡ್ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪೆಶಾಲಿಟಿ ಪೇಪರ್ಸ್ ಡಿವಿಷನ್ (ಐಟಿಸಿ-ಪಿಎಸ್ಪಿಡಿ).

== ಭೂಗೋಳ ==
ಜಿಲ್ಲೆಯು 7,483 ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (2,889 ಚದರ ಮೈಲಿ) ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ.  ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ ರಾಜ್ಯದ ಬಿಜಾಪುರ ಮತ್ತು ಸುಕ್ಮಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಲಕ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಖಮ್ಮಮ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಮಹಾಬೂಬಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಜಯಶಂಕರ್ ಜಿಲ್ಲೆ.&lt;ref name=&quot;profile2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.trac.telangana.gov.in/New_Districts/districts/02-Bhadradri-Kothagudem.pdf|title=Bhadradri-Kothagudem district|website=Official website of Medchal district|access-date=29 June 2017|archive-date=10 ಜನವರಿ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110191528/http://trac.telangana.gov.in/New_Districts/districts/02-Bhadradri-Kothagudem.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ==
2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1,069,261 ಆಗಿದೆ. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗಗಳು
ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಭದ್ರಾಚಲಂ ಮತ್ತು ಕೋತಗುಡೆಮ್ನ ಎರಡು ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು 24 ಮಂಡಾಲ್ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;profile3&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.trac.telangana.gov.in/New_Districts/districts/02-Bhadradri-Kothagudem.pdf|title=Bhadradri-Kothagudem district|website=Official website of Medchal district|access-date=29 June 2017|archive-date=10 ಜನವರಿ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110191528/http://trac.telangana.gov.in/New_Districts/districts/02-Bhadradri-Kothagudem.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ತೆಲಂಗಾಣದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]]</text>
      <sha1>a2sjb6k0efl99bmd8xauvurq9inb2ao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜಿಂದಾಲ್ ವಿಜಯನಗರ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97941</id>
    <revision>
      <id>1430881</id>
      <parentid>1347773</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T13:06:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9052" sha1="3d8tnt67xikp9shthlp0iw49mbx1shr" xml:space="preserve">{{Infobox airport|caption=[[JSW Steel Ltd|JSW Steel]] [[Cessna 208 Caravan]] at the airport in 2010, with the terminal in the background|location=Toranagallu, [[ಕರ್ನಾಟಕ]], India|elevation-m=|metric-elev=|coordinates={{coord|15.1750|76.6341|type:airport_region:IN|display=inline,title}}|pushpin_label='''VDY'''|r1-length-f=4,921|r1-surface=[[Asphalt]]|metric-rwy=|name=Jindal Vijaynagar Airport|image=|image-width=250|IATA=VDY|ICAO=VOJV|type=Public|owner-oper=[[JSW Steel Ltd|JSW Steel]]|city-served=[[Bellary]], [[Hampi]], [[Hospet]], [[Toranagallu]]|elevation-f=|pushpin_map=India Karnataka#India|website=|r1-number=13/31|r1-length-m=1,500|stat-year=|stat1-header=|stat1-data=|stat2-header=|stat2-data=|footnotes=}}

'''ಜಿಂದಾಲ್ ವಿಜಯನಗರ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ''' (IATA{{airport codes|VDY|VOJV}}ICAO{{airport codes|VDY|VOJV}}  ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ [[ತೋರಣಗಲ್ಲು]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಇದೆ  . ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಸ್ಥಳ ಬಳಿ ವಿದ್ಯಾನಗರ ಎಂಬ ಪಟ್ಟಣವು ಇರುವುದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ '''ವಿದ್ಯಾನಗರ  ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ'''  ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ '''. '''ತೋರಣಗಲ್ಲು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ  ಸ್ಟೀಲ್ ಗಿರಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ    ಜೆ. ಎಸ್. ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಸ್ಟೀಲ್  ಸಂಸ್ಥೆಯು  ಈ ನಿಲ್ದಾಣದ  ಒಡೆತನ ಹೊಂದಿದ್ದು  ಇದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ  ಜಿಂದಾಲ್ ವಿಜಯನಗರ ಎಂಬ ಹೆಸರು   ಜೆ. ಎಸ್. ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಸ್ಟೀಲ್ ಕಂಪನಿಯ ಹಿಂದಿನ ಹೆಸರಾದ ಜಿಂದಾಲ್ ವಿಜಯನಗರ ಸ್ಟೀಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (JVSL) ದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. 

ಹಿಂದೆ JVSL ನೌಕರರಿಗಾಗಿ  ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ ಆಗಿದ್ದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು  ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮಾನಗಳ ಬಳಕೆಗಾಗಿ  ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006 ರಲ್ಲಿ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು  ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ  ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗಿದೆ.  ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಟ್ರೂಜೆಟ್   ಸಂಸ್ಥೆಯು  ಹೈದರಾಬಾದ್  ಮತ್ತು   [[ಬೆಂಗಳೂರು]]ಗಳಿಂದ ದೈನಂದಿನ ಸಂಚಾರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಜಿಂದಾಲ್ ವಿಜಯನಗರ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು  ಮೂಲತಃವಿಮಾನ ಬಳಸುವ ಜಿಂದಾಲ್ ವಿಜಯನಗರ ಸ್ಟೀಲ್  ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ  ಹಿರಿಯ ನೌಕರರನ್ನು  ಅದರ ಪಕ್ಕದ ಸ್ಟೀಲ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಗೆ ಸಾಗಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ   ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಏರ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್  ಆಗಿತ್ತು. &lt;ref name=&quot;outlook&quot;&gt;{{cite magazine|last=Dey|first=Sudipto|date=6–19 April 2008|title=The Second Coming|url=https://books.google.com/books?id=kjEEAAAAMBAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false|magazine=[[Outlook (magazine)|Outlook Business]]|volume=3|issue=8|pages=58–59|access-date=21 June 2016}}&lt;/ref&gt;   2004 ರಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ    [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ|ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ]] ವು  ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮಾನಗಳ ಹಾರಾಟಕ್ಕೆ  ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿತು. ಸುವಿಖ್ಯಾತ ಹಂಪಿ ಪ್ರವಾಸಿತಾಣವು  ಹತ್ತಿರವೇ ಇದೆ.  ಇದು ಬಳ್ಳಾರಿಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಟೀಲ್ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಉದ್ಯಮಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಅನುವಾಗುವುದು ಎಂದು  ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಆಶಿಸಿತು. . [[ಬಳ್ಳಾರಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಬಳ್ಳಾರಿ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದ]] ರನ್ ವೇಯು ತುಂಬ ಕಿರಿದಾಗಿದ್ದು ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;16july&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2004/07/17/stories/2004071700760300.htm|title=Bellary flights to use Jindal airstrip|date=16 July 2004|work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|access-date=21 June 2016}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;   [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ]]  ಇಲ್ಲಿಗೆ  2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2004ರಿಂದ ತನ್ನ  ವಿಮಾನ ಹಾರಾಟವನ್ನು ಆರಂಭ ಮಾಡುವುದಾಗಿ  ಏರ್ ಡೆಕ್ಕನ್ ಘೋಷಿಸಿತು ;  ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2004/09/29/stories/2004092904650300.htm|title=Bangalore-Bellary flights postponed|date=28 September 2004|work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|access-date=21 June 2016}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಏರ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಟವರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು  ಹೆಚ್ಚುವರಿ  ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಬೇಕಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;more&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2005/03/19/stories/2005031908220400.htm|title=Jindal airstrip needs a few more facilities|date=18 March 2005|work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|access-date=21 June 2016}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  &lt;span style=&quot;white-space: nowrap&quot;&gt;₹&lt;/span&gt;25 ಕೋಟಿ{{INRConvert|25|c}}  ವೆಚ್ಚದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಟರ್ಮಿನಲ್ ನ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು  ಅನ್ನು  2006 ರಲ್ಲಿ ಜೆ. ಎಸ್. ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಸ್ಟೀಲ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು  ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು  3 ನವೆಂಬರ್ 2005 ರಂದು  ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ  ಸಜ್ಜನ್ ಜಿಂದಾಲ್  ಅವರು ಜೆ. ಎಸ್. ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಸ್ಟೀಲ್ ನ, ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಹಲವಾರು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು  ರಾಜ್ಯಪಾಲ [[ಟಿ. ಏನ್. ಚತುರ್ವೇದಿ|ಟಿ. ಎನ್. ಚತುರ್ವೇದಿ]], ಅವರ ಹಾಜರಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/air-deccan-launches-flight-from-bellary-to-bangalore/article3043253.ece|title=Air Deccan launches flight from Bellary to Bangalore|date=4 November 2006|work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|access-date=21 June 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.oneindia.com/2006/11/03/hampi-gets-air-connectivity-from-bangalore-goa-1162620390.html|title=Hampi gets air connectivity from Bangalore, Goa|date=3 November 2006|work=[[Oneindia]]|access-date=21 June 2016}}&lt;/ref&gt;  

== ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ==
ಇಲ್ಲಿ 13/31 ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ  ಒಂದು ರನ್ವೇ ಇದ್ದು , ಅದು ೧೫೦೦ ಮೀ. ಉದ್ದ ಮತ್ತು ೩೦ ಮೀ ಅಗಲ ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಟರ್ಮಿನಲ್  ೧೯೦ ಚ.ಮೀ ಆವರಿಸಿದ್ದು   ಒಂದೇ ಒಂದು ಚೆಕ್-ಇನ್  ಡೆಸ್ಕ್ ಅನ್ನು,  ಭದ್ರತಾ ಲೇನ್, ಬ್ಯಾಗೇಜ್ ಸ್ಕ್ಯಾನರ್ ಮತ್ತು 50 ಆಸನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾಯುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು  ಹೊಂದಿದೆ.

== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* [[:en:New Bellary airport|ಹೊಸ ಬಳ್ಳಾರಿ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

== ಹೊರ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* {{commons-inline}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳು]]</text>
      <sha1>3d8tnt67xikp9shthlp0iw49mbx1shr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್ಣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98367</id>
    <revision>
      <id>1431075</id>
      <parentid>1361187</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:26:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52611-40</username>
        <id>102063</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿ */</comment>
      <origin>1431075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17931" sha1="ss1wmi6dhybozdes1tt4h8w1o4cnucj" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name           = ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್ಣ 
| image          = Photos-Rashmika-Mandanna-snapped-promoting-Goodbye-in-Juhu-2 (cropped).jpg
| image_size     = 
| alt            = 
| caption        = 2022 ರಲ್ಲಿ ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್ಣ
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1996|04|05}}&lt;ref&gt;https://m.timesofindia.com/topic/Rashmika-Mandanna&lt;/ref&gt;
| birth_place    = [[ವಿರಾಜಪೇಟೆ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]].
| occupation     = [[ನಟಿ]], ರೂಪದರ್ಶಿ
| years_active   = ೨೦೧೬–ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ
| partner =
}}

'''ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್ಣ''' (ಜನನ: ೫ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೬), ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರೂಪದರ್ಶಿ ಹಾಗೂ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಿತ್ರನಟಿ. ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಒಬ್ಬ ರೂಪದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಅವರು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ [[ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/200416/a-reel-virajpet-beauty.html |title=A reel Virajpet beauty |publisher=Deccanchronicle.com |date= |accessdate=2017-01-22}}&lt;/ref&gt; ''ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ''ಯ ನಂತರ '''ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರಶ್''' ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ರಶ್ಮಿಕಾ ಅವರನ್ನು, ಇದೀಗ '''ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ರಶ್ 2020''' ಎಂದು ಗೂಗಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕರೆದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/celebrities/nationalcrushrashmika-trends-google-declares-rashmika-mandanna-national-crush-of-india-2020-vijay-deverakonda-666742|title=#NationalCrushRashmika trends after Google declares Rashmika Mandanna as the National Crush of India 2020|work=India TV|date=24 Nov 2020|accessdate=25 Nov 2020}}&lt;/ref&gt;

==ಆರಂಭಿಕ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ರಶ್ಮಿಕಾ ಅವರು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ [[ಕೊಡಗು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ವಿರಾಜಪೇಟೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮುಂಡಚಾಡಿರ  ಎಂಬ ಮನೆಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಕೊಡವ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sharadhaa|first1=A.|title=Rashmika mandanna says it’s all luck by chance|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2016/dec/20/rashmika-mandanna-says-its-all-luck-by-chance-1551322--1.html|website=The New Indian Express|accessdate=31 March 2017|date=21 December 2016|archive-date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225130025/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2016/dec/20/rashmika-mandanna-says-its-all-luck-by-chance-1551322--1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/200416/a-reel-virajpet-beauty.html|title=This Coorg lass who is all set to make her debut with Kirik Party, chats about her journey so far.|work=www.deccanchronicle.com}}&lt;/ref&gt; ಇವರು [[ಕೂರ್ಗ್]] ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ವಿಧ್ಯಾಬ್ಯಾಸವನ್ನು ಪಡೆದರು, [[ಮೈಸೂರು]] ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಎಂ.ಎಸ್.ರಾಮಯ್ಯ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್, ಸೈನ್ಸ್ &amp; ಕಾಮರ್ಸ್ನಿಂದ ಸೈಕಾಲಜಿ, ಜರ್ನಲಿಸಮ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.

ರಶ್ಮಿಕಾ ರವರು ೨೦೧೪ ರ ''ಬೆಂಗಳೂರು ಟೈಮ್ಸ್ ನ ೨೫ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಮಹಿಳೆ''ಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನದನು ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡರು. ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ೨೪ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು ನಂತರ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಅವರು 'ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ' ಬೆಂಗಳೂರ್ ಟೈಮ್ಸ್ ೨೦೧೭ರ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನಬನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/bangalore-times-25-most-desirable-women-of-2016/articleshow/56732859.cms|title=These hotties are the most desirable women|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ==
ರಶ್ಮಿಕಾ ಅವರು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ''ಕ್ಲೀನ್ ಅಂಡ್ ಕ್ಲಿಯರ್ ಫ್ರೆಶ್ ಫೇಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮುಡಿಗೇರಿಸಿಕೊಂಡರು ಹಾಗು ಕ್ಲೀನ್ ಅಂಡ್ ಕ್ಲಿಯರ್ ನ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಲಾಮೋಡ್ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅತ್ಯತ್ತಮ ರೂಪದರ್ಶಿ ಹುಡುಕಾಟ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಟಿ.ವಿ.ಸಿ ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳು [[ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರದ ತಯಾರಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು, ನಂತರ ಆಕೆಯು ೨೦೧೬ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿ ನಟಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ದ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: &quot;ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ತಯಾರಕರು ಕ್ಲೀನ್ ಅಂಡ್ ಕ್ಲಿಯರ್ ಫ್ರೆಶ್ ಫೇಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ೨೦೧೪ರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕಂಡರು - ಅದರಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಾಲೇಜು ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/rashmika-mandanna-on-her-debut/articleshow/56137743.cms|title=Meet Saanvi, the hottie from Kirik Party}}&lt;/ref&gt; ಇವರು [[ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣ(ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ)ನ ಕಾಲೇಜು ಪ್ರೇಯಸಿ ಸಾನ್ವಿ ಜೋಸೆಫ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ, ರಶ್ಮಿಕಾ ಅಭಿನಯವು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಹಾಗು ೨೦೧೬ ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ (ಚೊಚ್ಚಲ) ಯಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (SIIMA) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.com/entertainment/kannada/movie-reviews/kirik-party/movie-review/56250634.cms|title=Kirik Party Movie Review|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2016/dec/31/youngsters-live-the-kirik-life-here-1554624--2.html|title=Youngsters Live The Kirik Life Here|work=The New Indian Express|date=31 December 2016|access-date=17 ಮಾರ್ಚ್ 2018|archive-date=23 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220923213048/https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2016/dec/31/youngsters-live-the-kirik-life-here-1554624--2.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 
ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೭ರ ವೇಳೆಗೆ, ರಶ್ಮಿಕಾ ಅವರು [[ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಹರ್ಷ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಲನಚಿತ್ರ [[ಅಂಜನಿ ಪುತ್ರ]] ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಇವರು ಗೋಲ್ಡನ್ ಸ್ಟಾರ್ [[ಗಣೇಶ್ (ನಟ)|ಗಣೇಶ್]] ಅಭಿನಯದ ಚಮಕ್ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸದ್ಯ ಆಕೆಯ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗದ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ 'ಚಲೋ' ನಾಗಾ ಶೋರಿಯಾರವರೊಡನೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದು ತೆರೆ ಕಾಣಲು ಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sharadhaa|first1=A.|title=Rashmika mandanna ’s tollywood debut with Naga Shourya|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2017/mar/16/rashmika-mandanna-s-tollywood-debut-with-naga-shourya-1581751.html|website=The New Indian Express|accessdate=31 March 2017|date=16 March 2017}}&lt;/ref&gt;

==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ನಟ ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ರಶ್ಮಿಕಾ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಅವರು ಡೇಟಿಂಗ್ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ೩ ಜುಲೈ ೨೦೧೭ ರಂದು ವಿರಾಜ್‌ಪೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rakshit, Rashmika get engaged in Virajpet |url=https://www.deccanherald.com/content/620787/rakshit-rashmika-get-engaged-virajpet.html |website=Deccan Herald |accessdate=19 March 2020 |language=en |date=4 July 2017}}&lt;/ref&gt; ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ದಂಪತಿಗಳು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥವನ್ನು ಮುರಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=ChennaiSeptember 9 |first1=India Today Web Desk |last2=September 9 |first2=India Today Web Desk |last3=Ist |first3=India Today Web Desk |title=Rashmika Mandanna breaks off engagement with Rakshit Shetty: Reports |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/rashmika-mandanna-calls-off-engagement-with-rakshit-shetty-1335970-2018-09-09 |website=India Today |accessdate=19 March 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ಕೀಲಿ
| style=&quot;background:Pink;&quot;| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
| ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ವರ್ಷ !! ಶೀರ್ಷಿಕೆ !! ಪಾತ್ರ 
!ನಾಯಕ ನಟ!! ನಿರ್ದೇಶಕ !! ಭಾಷೆ !! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು!! {{Tooltip|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
| ೨೦೧೬
| ''[[ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ]]''
| ಸಾನ್ವಿ ಜೋಸೆಫ್
|[[ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]]
| ರಿಷಭ್ ಶೆಟ್ಟಿ
| [[ಕನ್ನಡ]]
| ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (SIIMA) ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ (ಚೊಚ್ಚಲ)&lt;br/&gt; ನಾಮ ನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ—IIFA ಉತ್ಸವಂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/rashmika-mandanna-on-her-debut/articleshow/56137743.cms|title=Rashmika Mandanna: Meet Saanvi, the hottie from Kirik Party|publisher=The Times of India|date=24 December 2016|accessdate=22 January 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ೨೦೧೭
| ''[[ಅಂಜನಿ ಪುತ್ರ]]''
| ಗೀತಾ
|[[ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್]]
| ಹರ್ಷ
| ಕನ್ನಡ
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಲವ್-ಲವಿಕೆ ರೀಡರ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|
|-
| ''[[ಚಮಕ್]]''
| ಖುಷಿ
|[[ಗಣೇಶ್ (ನಟ)|ಗಣೇಶ್]]
| ಸುನಿ
| ಕನ್ನಡ
| 
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | ೨೦೧೮
| style=''background:pink;''|''ಚಲೋ''
| ಎಲ್.ಕಾರ್ತಿಕ್
|ನಾಗ ಶೌರ್ಯ
| ವೆಂಕಿ ಕುಡುಮುಲ
| rowspan=&quot;3&quot; | [[ತೆಲುಗು]]
| 
|
|-
|ಗೀತಾ ಗೋವಿಂದಂ
|ಗೀತಾ
|ವಿಜಯ್ ದೇವರಕೊಂಡ
|ಪರಶುರಾಮ್
|
|
|-
|ದೇವದಾಸ್
|ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಪೂಜ
|ನಾನಿ
|ಶ್ರೀರಾಮ್ ಆದಿತ್ಯ
|
|
|-
|''[[ಯಜಮಾನ (೨೦೧೯ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಯಜಮಾನ]]''
|ಕಾವೇರಿ
|[[ದರ್ಶನ್ ತೂಗುದೀಪ್]]
| ವಿ ಹರಿಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಪೋನ್ ಕುಮಾರನ್
| rowspan=&quot;2&quot; | ಕನ್ನಡ
| ಶತದಿನೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರ ಬಾಕ್ಸಾಫೀಸಿನಲ್ಲಿ ೫೦ ಕೋಟಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.
|
|-
|[[ಪೊಗರು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪೊಗರು]]
|ಗೀತಾ
|[[ಧೃವ ಸರ್ಜಾ]]
| ನಂದಕೀಶೋರ್
|೨೦೨೧ರ ಕರೋನಾ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೇಝಾನ್ ಪ್ರೈಂನಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |೨೦೧೯
|ಡಿಯರ್ ಕಾಮ್ರೇಡ್ 
| ಅಪರ್ಣಾ &quot;ಲಿಲ್ಲಿ&quot; ದೇವಿ
| ವಿಜಯ್ ದೇವರಕೊಂಡ
|ಭರತ್ ಕಮ್ಮ 
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ತೆಲುಗು]]
|ಈ ಚಿತ್ರ ೨೦೧೯ರ ಜುಲೈ ಇಪ್ಪತ್ತಾರರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದರ ಕನ್ನಡ, ಮಲೆಯಾಳಂ, ತಮಿಳು ಡಬ್ಬಾದ ಅವತರಣಿಕೆಗಳೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು.
|
|-
|ಭೀಷ್ಮ 
|ಚೈತ್ರ
|ನಿತಿನ್
|ವೆಂಕಿ ಕುಂದುಮುಲ 
|ಈ ಚಿತ್ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೧, ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |೨೦೨೧ 
|ಪುಷ್ಪ 
|
|ಅಲ್ಲು ಅರ್ಜುನ್
|ಸುಕುಮಾರ್
| [[ತೆಲುಗು]]
|

|-
| ಮಿಷನ್ ಮಜ್ನು  {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
| 
| 
|
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ಹಿಂದಿ]]
|ಈ ಚಿತ್ರ ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿಲ್ಲ
|


|}

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Year
!Award
!Language
!Film
!Result
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |೨೦೧೭
|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
| rowspan=&quot;6&quot; |ಕನ್ನಡ
| rowspan=&quot;2&quot; |''[[ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ]]''
|ಗೆದ್ದ
|-
|ಐಐಎಫ್ಎ ಉತ್ಸವಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
|ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |೨೦೧೮
|ಲವ್ ಲವಿಕೆ ರೀಡರ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
| rowspan=&quot;2&quot; |''[[ಅಂಜನಿ ಪುತ್ರ]]''
| rowspan=&quot;2&quot; |ಗೆದ್ದ
|-
|ಝೀ ಕನ್ನಡ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕನ್ನಡತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ- ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
|-
|ದಕ್ಷಿಣ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
| rowspan=&quot;2&quot; |''ಚಮಕ್''
| rowspan=&quot;2&quot; |ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
|-
|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist|2}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{commons category|Rashmika Mandanna}}
* {{IMDb name|id=8612305|title=Rashmika Mandanna}}

{{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕಿಯರು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>ss1wmi6dhybozdes1tt4h8w1o4cnucj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431146</id>
      <parentid>1431075</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-52611-40|~2026-52611-40]] ([[User talk:~2026-52611-40|talk]]) to last revision by [[User:Anzx-ooo|Anzx-ooo]]</comment>
      <origin>1361187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17937" sha1="81fgi9g1zucyp94k39gda4mzon7pfnv" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name           = ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್ಣ 
| image          = Photos-Rashmika-Mandanna-snapped-promoting-Goodbye-in-Juhu-2 (cropped).jpg
| image_size     = 
| alt            = 
| caption        = 2022 ರಲ್ಲಿ ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್ಣ
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1996|04|05}}&lt;ref&gt;https://m.timesofindia.com/topic/Rashmika-Mandanna&lt;/ref&gt;
| birth_place    = [[ವಿರಾಜಪೇಟೆ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]].
| occupation     = [[ನಟಿ]], ರೂಪದರ್ಶಿ
| years_active   = ೨೦೧೬–ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ
| partner =
}}

'''ರಶ್ಮಿಕಾ ಮಂದಣ್ಣ''' (ಜನನ: ೫ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೬), ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರೂಪದರ್ಶಿ ಹಾಗೂ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಿತ್ರನಟಿ. ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಒಬ್ಬ ರೂಪದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಅವರು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ [[ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/200416/a-reel-virajpet-beauty.html |title=A reel Virajpet beauty |publisher=Deccanchronicle.com |date= |accessdate=2017-01-22}}&lt;/ref&gt; ''ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ''ಯ ನಂತರ '''ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರಶ್''' ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ರಶ್ಮಿಕಾ ಅವರನ್ನು, ಇದೀಗ '''ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ರಶ್ 2020''' ಎಂದು ಗೂಗಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕರೆದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/celebrities/nationalcrushrashmika-trends-google-declares-rashmika-mandanna-national-crush-of-india-2020-vijay-deverakonda-666742|title=#NationalCrushRashmika trends after Google declares Rashmika Mandanna as the National Crush of India 2020|work=India TV|date=24 Nov 2020|accessdate=25 Nov 2020}}&lt;/ref&gt;

==ಆರಂಭಿಕ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ರಶ್ಮಿಕಾ ಅವರು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ [[ಕೊಡಗು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ವಿರಾಜಪೇಟೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮುಂಡಚಾಡಿರ  ಎಂಬ ಮನೆಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಕೊಡವ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sharadhaa|first1=A.|title=Rashmika mandanna says it’s all luck by chance|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2016/dec/20/rashmika-mandanna-says-its-all-luck-by-chance-1551322--1.html|website=The New Indian Express|accessdate=31 March 2017|date=21 December 2016|archive-date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225130025/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2016/dec/20/rashmika-mandanna-says-its-all-luck-by-chance-1551322--1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/200416/a-reel-virajpet-beauty.html|title=This Coorg lass who is all set to make her debut with Kirik Party, chats about her journey so far.|work=www.deccanchronicle.com}}&lt;/ref&gt; ಇವರು [[ಕೂರ್ಗ್]] ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ವಿಧ್ಯಾಬ್ಯಾಸವನ್ನು ಪಡೆದರು, [[ಮೈಸೂರು]] ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಎಂ.ಎಸ್.ರಾಮಯ್ಯ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್, ಸೈನ್ಸ್ &amp; ಕಾಮರ್ಸ್ನಿಂದ ಸೈಕಾಲಜಿ, ಜರ್ನಲಿಸಮ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.

ರಶ್ಮಿಕಾ ರವರು ೨೦೧೪ ರ ''ಬೆಂಗಳೂರು ಟೈಮ್ಸ್ ನ ೨೫ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಮಹಿಳೆ''ಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನದನು ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡರು. ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ೨೪ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು ನಂತರ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಅವರು 'ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ' ಬೆಂಗಳೂರ್ ಟೈಮ್ಸ್ ೨೦೧೭ರ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನಬನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/bangalore-times-25-most-desirable-women-of-2016/articleshow/56732859.cms|title=These hotties are the most desirable women|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ==
ರಶ್ಮಿಕಾ ಅವರು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ''ಕ್ಲೀನ್ ಅಂಡ್ ಕ್ಲಿಯರ್ ಫ್ರೆಶ್ ಫೇಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮುಡಿಗೇರಿಸಿಕೊಂಡರು ಹಾಗು ಕ್ಲೀನ್ ಅಂಡ್ ಕ್ಲಿಯರ್ ನ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ಲಾಮೋಡ್ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅತ್ಯತ್ತಮ ರೂಪದರ್ಶಿ ಹುಡುಕಾಟ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಟಿ.ವಿ.ಸಿ ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳು [[ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರದ ತಯಾರಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು, ನಂತರ ಆಕೆಯು ೨೦೧೬ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿ ನಟಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ದ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: &quot;ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ತಯಾರಕರು ಕ್ಲೀನ್ ಅಂಡ್ ಕ್ಲಿಯರ್ ಫ್ರೆಶ್ ಫೇಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ೨೦೧೪ರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕಂಡರು - ಅದರಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಾಲೇಜು ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ನಾನು ಯಾವಾಗಲೂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/rashmika-mandanna-on-her-debut/articleshow/56137743.cms|title=Meet Saanvi, the hottie from Kirik Party}}&lt;/ref&gt; ಇವರು [[ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣ(ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ)ನ ಕಾಲೇಜು ಪ್ರೇಯಸಿ ಸಾನ್ವಿ ಜೋಸೆಫ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ, ರಶ್ಮಿಕಾ ಅಭಿನಯವು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಹಾಗು ೨೦೧೬ ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ (ಚೊಚ್ಚಲ) ಯಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (SIIMA) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.com/entertainment/kannada/movie-reviews/kirik-party/movie-review/56250634.cms|title=Kirik Party Movie Review|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2016/dec/31/youngsters-live-the-kirik-life-here-1554624--2.html|title=Youngsters Live The Kirik Life Here|work=The New Indian Express|date=31 December 2016|access-date=17 ಮಾರ್ಚ್ 2018|archive-date=23 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220923213048/https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2016/dec/31/youngsters-live-the-kirik-life-here-1554624--2.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
 
ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೭ರ ವೇಳೆಗೆ, ರಶ್ಮಿಕಾ ಅವರು [[ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಹರ್ಷ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಲನಚಿತ್ರ [[ಅಂಜನಿ ಪುತ್ರ]] ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಇವರು ಗೋಲ್ಡನ್ ಸ್ಟಾರ್ [[ಗಣೇಶ್ (ನಟ)|ಗಣೇಶ್]] ಅಭಿನಯದ ಚಮಕ್ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸದ್ಯ ಆಕೆಯ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗದ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ 'ಚಲೋ' ನಾಗಾ ಶೋರಿಯಾರವರೊಡನೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದು ತೆರೆ ಕಾಣಲು ಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Sharadhaa|first1=A.|title=Rashmika mandanna ’s tollywood debut with Naga Shourya|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2017/mar/16/rashmika-mandanna-s-tollywood-debut-with-naga-shourya-1581751.html|website=The New Indian Express|accessdate=31 March 2017|date=16 March 2017}}&lt;/ref&gt;

==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ನಟ ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ರಶ್ಮಿಕಾ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಅವರು ಡೇಟಿಂಗ್ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ೩ ಜುಲೈ ೨೦೧೭ ರಂದು ವಿರಾಜ್‌ಪೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Rakshit, Rashmika get engaged in Virajpet |url=https://www.deccanherald.com/content/620787/rakshit-rashmika-get-engaged-virajpet.html |website=Deccan Herald |accessdate=19 March 2020 |language=en |date=4 July 2017}}&lt;/ref&gt; ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ದಂಪತಿಗಳು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥವನ್ನು ಮುರಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=ChennaiSeptember 9 |first1=India Today Web Desk |last2=September 9 |first2=India Today Web Desk |last3=Ist |first3=India Today Web Desk |title=Rashmika Mandanna breaks off engagement with Rakshit Shetty: Reports |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/rashmika-mandanna-calls-off-engagement-with-rakshit-shetty-1335970-2018-09-09 |website=India Today |accessdate=19 March 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ಕೀಲಿ
| style=&quot;background:Pink;&quot;| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
| ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ವರ್ಷ !! ಶೀರ್ಷಿಕೆ !! ಪಾತ್ರ 
!ನಾಯಕ ನಟ!! ನಿರ್ದೇಶಕ !! ಭಾಷೆ !! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು!! {{Tooltip|ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|Reference(s)}}
|-
| ೨೦೧೬
| ''[[ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ]]''
| ಸಾನ್ವಿ ಜೋಸೆಫ್
|[[ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]]
| ರಿಷಭ್ ಶೆಟ್ಟಿ
| [[ಕನ್ನಡ]]
| ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (SIIMA) ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ (ಚೊಚ್ಚಲ)&lt;br/&gt; ನಾಮ ನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ—IIFA ಉತ್ಸವಂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/rashmika-mandanna-on-her-debut/articleshow/56137743.cms|title=Rashmika Mandanna: Meet Saanvi, the hottie from Kirik Party|publisher=The Times of India|date=24 December 2016|accessdate=22 January 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ೨೦೧೭
| ''[[ಅಂಜನಿ ಪುತ್ರ]]''
| ಗೀತಾ
|[[ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್]]
| ಹರ್ಷ
| ಕನ್ನಡ
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಲವ್-ಲವಿಕೆ ರೀಡರ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|
|-
| ''[[ಚಮಕ್]]''
| ಖುಷಿ
|[[ಗಣೇಶ್ (ನಟ)|ಗಣೇಶ್]]
| ಸುನಿ
| ಕನ್ನಡ
| 
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | ೨೦೧೮
| style=''background:pink;''|''ಚಲೋ''
| ಎಲ್.ಕಾರ್ತಿಕ್
|ನಾಗ ಶೌರ್ಯ
| ವೆಂಕಿ ಕುಡುಮುಲ
| rowspan=&quot;3&quot; | [[ತೆಲುಗು]]
| 
|
|-
|ಗೀತಾ ಗೋವಿಂದಂ
|ಗೀತಾ
|ವಿಜಯ್ ದೇವರಕೊಂಡ
|ಪರಶುರಾಮ್
|
|
|-
|ದೇವದಾಸ್
|ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಪೂಜ
|ನಾನಿ
|ಶ್ರೀರಾಮ್ ಆದಿತ್ಯ
|
|
|-
|''[[ಯಜಮಾನ (೨೦೧೯ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಯಜಮಾನ]]''
|ಕಾವೇರಿ
|[[ದರ್ಶನ್ ತೂಗುದೀಪ್]]
| ವಿ ಹರಿಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಪೋನ್ ಕುಮಾರನ್
| rowspan=&quot;2&quot; | ಕನ್ನಡ
| ಶತದಿನೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರ ಬಾಕ್ಸಾಫೀಸಿನಲ್ಲಿ ೫೦ ಕೋಟಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.
|
|-
|[[ಪೊಗರು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪೊಗರು]]
|ಗೀತಾ
|[[ಧೃವ ಸರ್ಜಾ]]
| ನಂದಕೀಶೋರ್
|೨೦೨೧ರ ಕರೋನಾ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೇಝಾನ್ ಪ್ರೈಂನಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |೨೦೧೯
|ಡಿಯರ್ ಕಾಮ್ರೇಡ್ 
| ಅಪರ್ಣಾ &quot;ಲಿಲ್ಲಿ&quot; ದೇವಿ
| ವಿಜಯ್ ದೇವರಕೊಂಡ
|ಭರತ್ ಕಮ್ಮ 
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ತೆಲುಗು]]
|ಈ ಚಿತ್ರ ೨೦೧೯ರ ಜುಲೈ ಇಪ್ಪತ್ತಾರರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದರ ಕನ್ನಡ, ಮಲೆಯಾಳಂ, ತಮಿಳು ಡಬ್ಬಾದ ಅವತರಣಿಕೆಗಳೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು.
|
|-
|ಭೀಷ್ಮ 
|ಚೈತ್ರ
|ನಿತಿನ್
|ವೆಂಕಿ ಕುಂದುಮುಲ 
|ಈ ಚಿತ್ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೧, ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |೨೦೨೧ 
|ಪುಷ್ಪ 
|
|ಅಲ್ಲು ಅರ್ಜುನ್
|ಸುಕುಮಾರ್
| [[ತೆಲುಗು]]
|

|-
| ಮಿಷನ್ ಮಜ್ನು  {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
| 
| 
|
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ಹಿಂದಿ]]
|ಈ ಚಿತ್ರ ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿಲ್ಲ
|


|}

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Year
!Award
!Language
!Film
!Result
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |೨೦೧೭
|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
| rowspan=&quot;6&quot; |ಕನ್ನಡ
| rowspan=&quot;2&quot; |''[[ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ]]''
|ಗೆದ್ದ
|-
|ಐಐಎಫ್ಎ ಉತ್ಸವಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
|ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |೨೦೧೮
|ಲವ್ ಲವಿಕೆ ರೀಡರ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
| rowspan=&quot;2&quot; |''[[ಅಂಜನಿ ಪುತ್ರ]]''
| rowspan=&quot;2&quot; |ಗೆದ್ದ
|-
|ಝೀ ಕನ್ನಡ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಕನ್ನಡತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ- ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
|-
|ದಕ್ಷಿಣ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
| rowspan=&quot;2&quot; |''ಚಮಕ್''
| rowspan=&quot;2&quot; |ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
|-
|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist|2}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{commons category|Rashmika Mandanna}}
* {{IMDb name|id=8612305|title=Rashmika Mandanna}}

{{ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಾಯಕಿಯರು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>81fgi9g1zucyp94k39gda4mzon7pfnv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪ್ರಣಿತಾ ಸುಭಾಷ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99030</id>
    <revision>
      <id>1430927</id>
      <parentid>1380551</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:17:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52611-40</username>
        <id>102063</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಸಿನಿಮಾಗಳು */</comment>
      <origin>1430927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18155" sha1="lp3flb832ah9tafwquxuo74bt4tpwcv" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name                  = ಪ್ರಣಿತಾ ಸುಭಾಷ್
| image                 = Pranitha at CCL 3's Chennai Rhinos Vs Karnataka Bulldozers match (cropped).jpg
| alt                   = 
| caption               = Pranitha at CCL 3's Chennai Rhinos Vs Karnataka Bulldozers match
| native_name           =  ಪ್ರಣಿತ ಸುಭಾಷ್
| birth_name            = ಪ್ರಣಿತಾ ಸುಭಾಷ್
| birth_date            =  17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1992
| birth_place           = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]]
| nationality = ಭಾರತೀಯ
| occupation            =  ನಟಿ
| years_active          = 2010-ಪ್ರಸ್ತುತ
| religion              = ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ
| website               = 
| imagesize             = 
| spouse                =  
| ethnicity             = &lt;!-- Do not add without providing a reliably published source with a reputation for editorial oversight. --&gt;
}}

'''ಪ್ರಣಿತಾ ಸುಭಾಷ್'''  ಭಾರತೀಯ ನಟಿ,  ರೂಪದರ್ಶಿ ಅವರು [[ಕನ್ನಡ]], [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ  ಅಭಿನಯಿಸುವದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು  ಆರಂಭಿಸಿದರು. ೨೦೧೦ರ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರವಾದ ಪೋರ್ಕಿ, ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ಪೊಕಿರಿ ಚಿತ್ರದ ರಿಮೇಕ್ನಲ್ಲಿ ನಟಿಯಾಗಿ  ಅಭಿನಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ಎಮ್ ಪಿಲ್ಲೋ ಎಮ್ ಪಿಲ್ಲಡೊದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಅವರ ತಮಿಳು ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ ಉದಯನ್ (೨೦೧೧). ಅವರು ಬಾವಾ (೨೦೧೦), ಅತ್ತಾರಿಂಟಿಕಿ  ದಾರೇದಿ (೨೦೧೩), ಮಾಸ್ಯು ಎಂಜಿರಾ ಮಸಿಲಮಣಿ (೨೦೧೫), ಸಿಯಿ ಮತ್ತು ಎಣಕು ವೈಥಾ ಆದಿಮಾಗಿಲ್ ಜಾಯಿಯ ಎದುರಾಗಿ ಅನೇಕ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಸಮಾನಾಂತರ ಚಿತ್ರ ಭೀಮಾ ತೀರದಲ್ಲಿ  ಅವರು ಅಭಿನಯಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕನ್ನಡ ನಟಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕನ್ನಡ ನಟಿಗಾಗಿ ಸೀಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-01/news-interviews/28321866_1_porki-pranitha-subhash-telugu-film|title=Pranitha moves to Tollywood|date=1 July 2010|publisher=''The Times of India''|access-date=2018-04-07|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029183723/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-01/news-interviews/28321866_1_porki-pranitha-subhash-telugu-film|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ==
ಪ್ರಣಿತಾ ಅವರು ೧೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೨, [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಸುಭಾಷ್ ವೈದ್ಯರಾಗಿದ್ದು, ತಾಯಿ ಜಯಶ್ರಿಯು ಸ್ತ್ರೀರೋಗತಜ್ಞ. ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆಕೆ ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರ ಒಬ್ಬಳೇ ಮಗಳು.  ಅವರು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ]] ತನ್ನ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-23/news-interviews/29690244_1_kannada-films-pranitha-subhash-tamil-film|title=I don't like to overwork: Pranitha Subhash|date=23 June 2011|publisher=''The Times of India''|access-date=2018-04-07|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029191906/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-23/news-interviews/29690244_1_kannada-films-pranitha-subhash-tamil-film|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
ಪ್ರಣಿತಾ ಸುಭಾಷ್ ಅವರು 2010 ರ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಪೊರ್ಕಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು,  ಪೊರ್ಕಿ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ಅವರು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ಬಾವಾಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವ ಮೊದಲು ಆಕೆ ತನ್ನ ಯೋಜನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರೀತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ನಟಿಸಿದ ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿ. ನಂತರ ಅವಳು ತನ್ನ ಮೊದಲ ತಮಿಳಿನ ಚಿತ್ರವಾದ ಉದಯನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು. 
ನಂತರ ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕಾರ್ತಿ ಎದುರು ಆಕೆಯ ಎರಡನೇ ತಮಿಳು ಯೋಜನೆ ಸಗುನಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಸಾಗುನಿ ಅವರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು: ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ 1,150 ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಚಿತ್ರ.

ಆಕೆ ನಂತರ ಜರಾಸಂಧ ಮತ್ತು ಭೀಮಾ ಥೀರದಲ್ಲಿ  ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು, ದುನಿಯಾ ವಿಜಯ್ ಎದುರು ನಕ್ಸಲೀಯರ ನೈಜ-ಕಥೆ. ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಭೀಮವಳ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಣಿತ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು  ಮತ್ತು ಅದೇ ರೀತಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು.

ಇದರ ನಂತರ, ಅವರು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅತ್ತಾರಿಂಟಿಕಿ ದಾರೇದಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅದು 2013 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ₹ 100 ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿತು. ಇದು ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಉಪೇಂದ್ರ ವಿರುದ್ಧ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ರವೀನಾ ಟಂಡನ್ ಮತ್ತು ಮೋಹನ್ ಬಾಬು ನಟಿಸಿದ ಪಾಂಡವುಲು ಪಾಂಡವುಲು ತುಮ್ಮೆಡಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮನೋಜ್ ಮನೋಜ್ ಎದುರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡೂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಉತ್ತಮವಾದವು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅಂತರವನ್ನು ನಂತರ ನವೆಂಬರ್ 2014 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಎದುರು ಮತ್ತೊಂದು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ಮಾಸ್ಸ್ಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. [2014 ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಂಚು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಎದುರು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ ಡೈನಮೈಟ್ಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಜೂನ್ 2015 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಹೇಶ್ ಬಾಬು ಒಳಗೊಂಡ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮೋತ್ಸವಂನಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು.

== ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳು ==
ಜೋಯಲೂಕಾಸ್, ಎಸ್.ವಿ.ಬಿ ಸಿಲ್ಕ್ಸ್ ಸೇಲಂ, ಬಾಂಬೆ ಜಿವೆಲ್ಲರಿ, ವೆಲ್ತ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಷನ್, ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಜ್ಯುವೆಲ್ಲರಿ, ಪಾಂಡಿಚೆರಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಎಸ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಮುಂತಾದ ಬ್ರಾಂಡ್ಗಳಿಗೆ ಪ್ರನಿತಾ ಸುಭಾಷ್ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್ನ ಕರ್ನಾಟಕ ಬುಲ್ಡೊಜರ್ಸ್ ತಂಡದ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಡರ್ ಆಗಿ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂರನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸಹಿ ಮಾಡಿದರು.ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಣಿತ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅನು ಪ್ರಭಾಕರನ್ನು ಭಾರತದ ಆಭರಣಗಳ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು - ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಫ್ಯಾಷನ್ ಆಭರಣ ಪ್ರದರ್ಶನ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-08/news-interviews/37560688_1_pranitha-kerala-strikers-kiccha-sudeep|title=Pranitha's rooting for the Bulldozers|date=8 March 2013|accessdate=9 February 2014|publisher=''The Times of India''|archive-date=9 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014|archive-url=https://archive.today/20140209135706/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-08/news-interviews/37560688_1_pranitha-kerala-strikers-kiccha-sudeep|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.newswala.com/Entertainment-News/Anu-Prabhakar-Pranitha-at-inauguration-of-Jewels-of-India-92440.html|title=Anu Prabhakar, Pranitha at inauguration of Jewels of India|date=10 October 2014|publisher=Newswala|access-date=7 ಏಪ್ರಿಲ್ 2018|archive-date=18 ಜನವರಿ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118013013/http://www.newswala.com/Entertainment-News/Anu-Prabhakar-Pranitha-at-inauguration-of-Jewels-of-India-92440.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Pranitha-turns-her-passion-into-a-business/articleshow/49582009.cms|title=Pranitha turns her passion into a business - Times of India|work=The Times of India|access-date=2017-04-30}}&lt;/ref&gt;

==ಸಿನಿಮಾಗಳು==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ಕೀ
| style=&quot;background:#ffc;&quot;| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
| ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಿತ್ರಗಳು
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!No
! ವರ್ಷ !! ಸಿನಿಮಾ !! ಪಾತ್ರ !! ಭಾಷೆ !! ಟಿಪ್ಪಣಿ
|-
|೧
| rowspan=&quot;3&quot; | ೨೦೧೦ || ''[[ಪೊರ್ಕಿ]]'' || ಅಂಜಲಿ ಅಯ್ಯರ್|| [[Kannada language|ಕನ್ನಡ]] || ಕನ್ನಡ ಚೊಚ್ಚಲ
|-
|೨
|''ಎಮ್ ಪಿಲ್ಲೊ ಎಮ್ ಪಿಲ್ಲಾಡೊ'' || ಭದ್ರ || rowspan=&quot;2&quot; | [[ತೆಲುಗು]] || ತೆಲುಗು ಚೊಚ್ಚಲ
|-
|೩
|''ಬಾವ''|| ವರಲಕ್ಷ್ಮಿ || 
|-
|೪
| rowspan=&quot;2&quot; | ೨೦೧೧ || ''[[Udhayan (film)|ಉಧಯನ್]]''|| ಪ್ರಿಯ || [[Tamil language|ತಮಿಳು]] |ತಮಿಳು ಚೊಚ್ಚಲ
|-
|೫
|''[[Jarasandha (film)|ಜರಾಸಂಧ]]'' || ಸಮಂತಾ  || rowspan=&quot;2&quot; |[[ಕನ್ನಡ]]|| 
|-
|೬
| rowspan=&quot;4&quot; | ೨೦೧೨ || ''[[ಭೀಮಾ ತೀರದಲ್ಲಿ]]'' || ಭೀಮವ್ವ || ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ, [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಕನ್ನಡ]] &lt;br/&gt; ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಸಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|-
|೭
|''ಸಾಗುಣಿ'' || ಶ್ರೀದೇವಿ ||[[Tamil language|ತಮಿಳು]]||
|-
|೮
|''[[ಸ್ನೇಹಿತರು]]'' || ಅಂಜಲಿ || rowspan=&quot;3&quot; |[[ಕನ್ನಡ]]|| 
|-
|೯
|''[[ಮಿಸ್ಟರ್.೪೨೦]]''|| ರುಕ್ಮಿಣಿ ||
|-
|೧೦
| rowspan=&quot;2&quot; | ೨೦೧೩ || ''[[Whistle (Kannada film)|ವಿಸೆಲ್]]'' || ಅನು || ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಸಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|-
|೧೧
|''[[ಅಟ್ಟಾರಿಂಟಿಕಿ ಡೇರೆಡಿ]]'' || ಪ್ರಮೀಳಾ || rowspan=&quot;2&quot; |[[ತೆಲುಗು]]|| Nominated-[[Filmfare Award for Best Supporting Actress – Telugu|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]
|-
|೧೨
| rowspan=&quot;4&quot; | ೨೦೧೪ || ''[[ಪಡುವುಲು ಪಡುವುಲು ಥುಮ್ಮೆಡಾ]]''|| ಕುಚಲ ಕುಮಾರಿ ಕುಕು || 
|-
|೧೩
|''[[ಅಂಗಾರಕ]]''|| ಪ್ರಿಯ || rowspan=&quot;2&quot; |[[ಕನ್ನಡ]]||
|-
|೧೪
|''[[Brahma (2014 film)|ಬ್ರಹ್ಮ]] || ಪ್ರಣಿತ || ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಸಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|-
|೧೫
| ರಬಸ || ಭಾಗ್ಯಮ್ ||[[ತೆಲುಗು]]|| 
|-
|೧೬
| rowspan=&quot;3&quot; | ೨೦೧೫ || ಮಾಸ್ || ಅನುರಾಧ ||[[Tamil language|ತಮಿಳು]] ||
|-
|೧೭
|''[[Dynamite (2015 film)|ಡೈನಾಮಿಟ್]] || ಅಂಬಿಕ ||[[ತೆಲುಗು]] || 
|-
|೧೮
| ಆ ಸೆಕೆಂಡ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಲವರ್ || ಸ್ವತಃ || ಕನ್ನಡ || 
|-
|೧೯
| rowspan=&quot;2&quot; | ೨೦೧೬ || ''ಬ್ರಹ್ಮೋತ್ಸವಮ್'' || ಬಾಬುಸ್ ಕಸಿನ್ ||[[ತೆಲುಗು]]|| 
|-
| ---
| ಜಗ್ಗುದಾದ || ಸ್ವತಃ ||[[ಕನ್ನಡ]]|| Cameo appearance
|-
|೨೦
| rowspan=&quot;3&quot; | ೨೦೧೭ || ''ಎನಕ್ಕು ವೈಥಾ ಅಡಿಮೈಗಲ್'' || ದಿವ್ಯ || rowspan=&quot;2&quot; |[[Tamil language|ತಮಿಳು]]|| 
|-
|೨೧
|''ಜೆಮಿನಿ ಗಣೇಶನಮ್ ಸುರುಲಿ ರಾಜನಮ್''|| ಪ್ರಿಯ || 
|-
|೨೨
|''[[ಮಾಸ್ ಲೀಡರ್]]'' || ದೀಪ ||[[ಕನ್ನಡ]]||&lt;ref&gt;Sunayana, Suresh (24 January 2017) [http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Pranitha-Subhash-is-the-lead-in-Leader/articleshow/52970710.cms Vamsi Krishna: Pranitha Subhash roped in as the lead in Leader | Kannada Movie News]. ''Times of India''. Retrieved on 11 September 2018.&lt;/ref&gt;
|-
|೨೩
| ೨೦೧೮ ||''ಹಲೋ ಗುರು ಪ್ರೇಮ ಕೊಸಮೆ''|| ರೀತು || rowspan=&quot;2&quot; |[[ತೆಲುಗು]]||
|-
| ---
|೨೦೧೯
|''[[N.T.R: Kathanayakudu|ಎನ್.ಟಿ.ಆರ್: ಕಥಾನಾಯಕುಡು]]''
|[[Krishna Kumari (actress)|ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರಿ]]
|Extended-Cameo Appearance
|-
|೪
| rowspan=&quot;3&quot; |೨೦೨೦
|style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;| ರಾಮನ ಅವತಾರ{{dagger|alt=Films that have not yet been released}}''
|ಟಿಬಿಎ
| ಕನ್ನಡ
| ಚಿತ್ರೀಕರಣ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/ramana-avatara-finds-its-heroine-in-pranitha/articleshow/67080314.cms|title=Ramana Avatara finds its heroine in Pranitha - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=22 August 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|೨೫
|style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;| ಬುರ್ಜಿ: ಪ್ರೈಡ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ{{dagger|alt=Films that have not yet been released}}''
|ಟಿಬಿಎ
| ಹಿಂದಿ
| ಹಿಂದಿ ಚೊಚ್ಚಲ &lt;br&gt; Filming&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/bhuj-the-pride-of-india-goes-on-floors-in-hyderabad-sanjay-dutt-starts-shooting-for-war-drama-6875441.html|title=Bhuj: The Pride of India goes on floors in Hyderabad; Sanjay Dutt starts shooting for war drama|work= Firstpost.com|date=25 June 2019|accessdate=25 June 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|೨೬
|style=&quot;background:#ffc;&quot;| ಹಂಗಮ ೨{{dagger}}
| ಟಿಬಿಎ
| ಹಿಂದಿ
| ಚಿತ್ರೀಕರಣ
|}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}
== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{commons category|Pranitha Subhash}}
* {{Facebook|PranitaSubhash}}
* {{Twitter}}
* {{IMDb name|id=3912256}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನವರು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೯೨ ಜನನ]]</text>
      <sha1>lp3flb832ah9tafwquxuo74bt4tpwcv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431152</id>
      <parentid>1430927</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-52611-40|~2026-52611-40]] ([[User talk:~2026-52611-40|talk]]) to last revision by [[User:~2026-43992-24|~2026-43992-24]]</comment>
      <origin>1380551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18161" sha1="irmaex3ez54uq4pr579bqw0o5khodaz" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name                  = ಪ್ರಣಿತಾ ಸುಭಾಷ್
| image                 = Pranitha at CCL 3's Chennai Rhinos Vs Karnataka Bulldozers match (cropped).jpg
| alt                   = 
| caption               = Pranitha at CCL 3's Chennai Rhinos Vs Karnataka Bulldozers match
| native_name           =  ಪ್ರಣಿತ ಸುಭಾಷ್
| birth_name            = ಪ್ರಣಿತಾ ಸುಭಾಷ್
| birth_date            =  17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1992
| birth_place           = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]]
| nationality = ಭಾರತೀಯ
| occupation            =  ನಟಿ
| years_active          = 2010-ಪ್ರಸ್ತುತ
| religion              = ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ
| website               = 
| imagesize             = 
| spouse                =  
| ethnicity             = &lt;!-- Do not add without providing a reliably published source with a reputation for editorial oversight. --&gt;
}}

'''ಪ್ರಣಿತಾ ಸುಭಾಷ್'''  ಭಾರತೀಯ ನಟಿ,  ರೂಪದರ್ಶಿ ಅವರು [[ಕನ್ನಡ]], [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ  ಅಭಿನಯಿಸುವದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು  ಆರಂಭಿಸಿದರು. ೨೦೧೦ರ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರವಾದ ಪೋರ್ಕಿ, ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ಪೊಕಿರಿ ಚಿತ್ರದ ರಿಮೇಕ್ನಲ್ಲಿ ನಟಿಯಾಗಿ  ಅಭಿನಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ಎಮ್ ಪಿಲ್ಲೋ ಎಮ್ ಪಿಲ್ಲಡೊದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಅವರ ತಮಿಳು ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ ಉದಯನ್ (೨೦೧೧). ಅವರು ಬಾವಾ (೨೦೧೦), ಅತ್ತಾರಿಂಟಿಕಿ  ದಾರೇದಿ (೨೦೧೩), ಮಾಸ್ಯು ಎಂಜಿರಾ ಮಸಿಲಮಣಿ (೨೦೧೫), ಸಿಯಿ ಮತ್ತು ಎಣಕು ವೈಥಾ ಆದಿಮಾಗಿಲ್ ಜಾಯಿಯ ಎದುರಾಗಿ ಅನೇಕ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಸಮಾನಾಂತರ ಚಿತ್ರ ಭೀಮಾ ತೀರದಲ್ಲಿ  ಅವರು ಅಭಿನಯಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕನ್ನಡ ನಟಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕನ್ನಡ ನಟಿಗಾಗಿ ಸೀಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-01/news-interviews/28321866_1_porki-pranitha-subhash-telugu-film|title=Pranitha moves to Tollywood|date=1 July 2010|publisher=''The Times of India''|access-date=2018-04-07|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029183723/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-01/news-interviews/28321866_1_porki-pranitha-subhash-telugu-film|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ==
ಪ್ರಣಿತಾ ಅವರು ೧೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೨, [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಸುಭಾಷ್ ವೈದ್ಯರಾಗಿದ್ದು, ತಾಯಿ ಜಯಶ್ರಿಯು ಸ್ತ್ರೀರೋಗತಜ್ಞ. ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆಕೆ ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರ ಒಬ್ಬಳೇ ಮಗಳು.  ಅವರು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ]] ತನ್ನ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-23/news-interviews/29690244_1_kannada-films-pranitha-subhash-tamil-film|title=I don't like to overwork: Pranitha Subhash|date=23 June 2011|publisher=''The Times of India''|access-date=2018-04-07|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029191906/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-23/news-interviews/29690244_1_kannada-films-pranitha-subhash-tamil-film|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
ಪ್ರಣಿತಾ ಸುಭಾಷ್ ಅವರು 2010 ರ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಪೊರ್ಕಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಥಮ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು,  ಪೊರ್ಕಿ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ಅವರು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ಬಾವಾಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವ ಮೊದಲು ಆಕೆ ತನ್ನ ಯೋಜನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರೀತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ನಟಿಸಿದ ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿ. ನಂತರ ಅವಳು ತನ್ನ ಮೊದಲ ತಮಿಳಿನ ಚಿತ್ರವಾದ ಉದಯನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಳು. 
ನಂತರ ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕಾರ್ತಿ ಎದುರು ಆಕೆಯ ಎರಡನೇ ತಮಿಳು ಯೋಜನೆ ಸಗುನಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಸಾಗುನಿ ಅವರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು: ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ 1,150 ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಚಿತ್ರ.

ಆಕೆ ನಂತರ ಜರಾಸಂಧ ಮತ್ತು ಭೀಮಾ ಥೀರದಲ್ಲಿ  ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು, ದುನಿಯಾ ವಿಜಯ್ ಎದುರು ನಕ್ಸಲೀಯರ ನೈಜ-ಕಥೆ. ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಭೀಮವಳ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಣಿತ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು  ಮತ್ತು ಅದೇ ರೀತಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು.

ಇದರ ನಂತರ, ಅವರು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅತ್ತಾರಿಂಟಿಕಿ ದಾರೇದಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅದು 2013 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ₹ 100 ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಯಿತು. ಇದು ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಉಪೇಂದ್ರ ವಿರುದ್ಧ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ರವೀನಾ ಟಂಡನ್ ಮತ್ತು ಮೋಹನ್ ಬಾಬು ನಟಿಸಿದ ಪಾಂಡವುಲು ಪಾಂಡವುಲು ತುಮ್ಮೆಡಾದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮನೋಜ್ ಮನೋಜ್ ಎದುರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡೂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಉತ್ತಮವಾದವು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅಂತರವನ್ನು ನಂತರ ನವೆಂಬರ್ 2014 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಎದುರು ಮತ್ತೊಂದು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ಮಾಸ್ಸ್ಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. [2014 ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಂಚು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಎದುರು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ ಡೈನಮೈಟ್ಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಜೂನ್ 2015 ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಹೇಶ್ ಬಾಬು ಒಳಗೊಂಡ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮೋತ್ಸವಂನಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು.

== ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳು ==
ಜೋಯಲೂಕಾಸ್, ಎಸ್.ವಿ.ಬಿ ಸಿಲ್ಕ್ಸ್ ಸೇಲಂ, ಬಾಂಬೆ ಜಿವೆಲ್ಲರಿ, ವೆಲ್ತ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಷನ್, ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಜ್ಯುವೆಲ್ಲರಿ, ಪಾಂಡಿಚೆರಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಎಸ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಮುಂತಾದ ಬ್ರಾಂಡ್ಗಳಿಗೆ ಪ್ರನಿತಾ ಸುಭಾಷ್ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್ನ ಕರ್ನಾಟಕ ಬುಲ್ಡೊಜರ್ಸ್ ತಂಡದ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಡರ್ ಆಗಿ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂರನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸಹಿ ಮಾಡಿದರು.ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಣಿತ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅನು ಪ್ರಭಾಕರನ್ನು ಭಾರತದ ಆಭರಣಗಳ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು - ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಫ್ಯಾಷನ್ ಆಭರಣ ಪ್ರದರ್ಶನ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-08/news-interviews/37560688_1_pranitha-kerala-strikers-kiccha-sudeep|title=Pranitha's rooting for the Bulldozers|date=8 March 2013|accessdate=9 February 2014|publisher=''The Times of India''|archive-date=9 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014|archive-url=https://archive.today/20140209135706/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-08/news-interviews/37560688_1_pranitha-kerala-strikers-kiccha-sudeep|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.newswala.com/Entertainment-News/Anu-Prabhakar-Pranitha-at-inauguration-of-Jewels-of-India-92440.html|title=Anu Prabhakar, Pranitha at inauguration of Jewels of India|date=10 October 2014|publisher=Newswala|access-date=7 ಏಪ್ರಿಲ್ 2018|archive-date=18 ಜನವರಿ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118013013/http://www.newswala.com/Entertainment-News/Anu-Prabhakar-Pranitha-at-inauguration-of-Jewels-of-India-92440.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Pranitha-turns-her-passion-into-a-business/articleshow/49582009.cms|title=Pranitha turns her passion into a business - Times of India|work=The Times of India|access-date=2017-04-30}}&lt;/ref&gt;

==ಸಿನಿಮಾಗಳು==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ಕೀ
| style=&quot;background:#ffc;&quot;| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
| ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಿತ್ರಗಳು
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!No
! ವರ್ಷ !! ಚಲನಚಿತ್ರ !! ಪಾತ್ರ !! ಭಾಷೆ !! ಟಿಪ್ಪಣಿ
|-
|೧
| rowspan=&quot;3&quot; | ೨೦೧೦ || ''[[ಪೊರ್ಕಿ]]'' || ಅಂಜಲಿ ಅಯ್ಯರ್|| [[Kannada language|ಕನ್ನಡ]] || ಕನ್ನಡ ಚೊಚ್ಚಲ
|-
|೨
|''ಎಮ್ ಪಿಲ್ಲೊ ಎಮ್ ಪಿಲ್ಲಾಡೊ'' || ಭದ್ರ || rowspan=&quot;2&quot; | [[ತೆಲುಗು]] || ತೆಲುಗು ಚೊಚ್ಚಲ
|-
|೩
|''ಬಾವ''|| ವರಲಕ್ಷ್ಮಿ || 
|-
|೪
| rowspan=&quot;2&quot; | ೨೦೧೧ || ''[[Udhayan (film)|ಉಧಯನ್]]''|| ಪ್ರಿಯ || [[Tamil language|ತಮಿಳು]] |ತಮಿಳು ಚೊಚ್ಚಲ
|-
|೫
|''[[Jarasandha (film)|ಜರಾಸಂಧ]]'' || ಸಮಂತಾ  || rowspan=&quot;2&quot; |[[ಕನ್ನಡ]]|| 
|-
|೬
| rowspan=&quot;4&quot; | ೨೦೧೨ || ''[[ಭೀಮಾ ತೀರದಲ್ಲಿ]]'' || ಭೀಮವ್ವ || ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ, [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಕನ್ನಡ]] &lt;br/&gt; ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಸಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|-
|೭
|''ಸಾಗುಣಿ'' || ಶ್ರೀದೇವಿ ||[[Tamil language|ತಮಿಳು]]||
|-
|೮
|''[[ಸ್ನೇಹಿತರು]]'' || ಅಂಜಲಿ || rowspan=&quot;3&quot; |[[ಕನ್ನಡ]]|| 
|-
|೯
|''[[ಮಿಸ್ಟರ್.೪೨೦]]''|| ರುಕ್ಮಿಣಿ ||
|-
|೧೦
| rowspan=&quot;2&quot; | ೨೦೧೩ || ''[[Whistle (Kannada film)|ವಿಸೆಲ್]]'' || ಅನು || ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಸಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|-
|೧೧
|''[[ಅಟ್ಟಾರಿಂಟಿಕಿ ಡೇರೆಡಿ]]'' || ಪ್ರಮೀಳಾ || rowspan=&quot;2&quot; |[[ತೆಲುಗು]]|| Nominated-[[Filmfare Award for Best Supporting Actress – Telugu|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]
|-
|೧೨
| rowspan=&quot;4&quot; | ೨೦೧೪ || ''[[ಪಡುವುಲು ಪಡುವುಲು ಥುಮ್ಮೆಡಾ]]''|| ಕುಚಲ ಕುಮಾರಿ ಕುಕು || 
|-
|೧೩
|''[[ಅಂಗಾರಕ]]''|| ಪ್ರಿಯ || rowspan=&quot;2&quot; |[[ಕನ್ನಡ]]||
|-
|೧೪
|''[[Brahma (2014 film)|ಬ್ರಹ್ಮ]] || ಪ್ರಣಿತ || ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಸಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|-
|೧೫
| ರಬಸ || ಭಾಗ್ಯಮ್ ||[[ತೆಲುಗು]]|| 
|-
|೧೬
| rowspan=&quot;3&quot; | ೨೦೧೫ || ಮಾಸ್ || ಅನುರಾಧ ||[[Tamil language|ತಮಿಳು]] ||
|-
|೧೭
|''[[Dynamite (2015 film)|ಡೈನಾಮಿಟ್]] || ಅಂಬಿಕ ||[[ತೆಲುಗು]] || 
|-
|೧೮
| ಆ ಸೆಕೆಂಡ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಲವರ್ || ಸ್ವತಃ || ಕನ್ನಡ || 
|-
|೧೯
| rowspan=&quot;2&quot; | ೨೦೧೬ || ''ಬ್ರಹ್ಮೋತ್ಸವಮ್'' || ಬಾಬುಸ್ ಕಸಿನ್ ||[[ತೆಲುಗು]]|| 
|-
| ---
| ಜಗ್ಗುದಾದ || ಸ್ವತಃ ||[[ಕನ್ನಡ]]|| Cameo appearance
|-
|೨೦
| rowspan=&quot;3&quot; | ೨೦೧೭ || ''ಎನಕ್ಕು ವೈಥಾ ಅಡಿಮೈಗಲ್'' || ದಿವ್ಯ || rowspan=&quot;2&quot; |[[Tamil language|ತಮಿಳು]]|| 
|-
|೨೧
|''ಜೆಮಿನಿ ಗಣೇಶನಮ್ ಸುರುಲಿ ರಾಜನಮ್''|| ಪ್ರಿಯ || 
|-
|೨೨
|''[[ಮಾಸ್ ಲೀಡರ್]]'' || ದೀಪ ||[[ಕನ್ನಡ]]||&lt;ref&gt;Sunayana, Suresh (24 January 2017) [http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Pranitha-Subhash-is-the-lead-in-Leader/articleshow/52970710.cms Vamsi Krishna: Pranitha Subhash roped in as the lead in Leader | Kannada Movie News]. ''Times of India''. Retrieved on 11 September 2018.&lt;/ref&gt;
|-
|೨೩
| ೨೦೧೮ ||''ಹಲೋ ಗುರು ಪ್ರೇಮ ಕೊಸಮೆ''|| ರೀತು || rowspan=&quot;2&quot; |[[ತೆಲುಗು]]||
|-
| ---
|೨೦೧೯
|''[[N.T.R: Kathanayakudu|ಎನ್.ಟಿ.ಆರ್: ಕಥಾನಾಯಕುಡು]]''
|[[Krishna Kumari (actress)|ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರಿ]]
|Extended-Cameo Appearance
|-
|೪
| rowspan=&quot;3&quot; |೨೦೨೦
|style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;| ರಾಮನ ಅವತಾರ{{dagger|alt=Films that have not yet been released}}''
|ಟಿಬಿಎ
| ಕನ್ನಡ
| ಚಿತ್ರೀಕರಣ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/ramana-avatara-finds-its-heroine-in-pranitha/articleshow/67080314.cms|title=Ramana Avatara finds its heroine in Pranitha - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=22 August 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|೨೫
|style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;| ಬುರ್ಜಿ: ಪ್ರೈಡ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ{{dagger|alt=Films that have not yet been released}}''
|ಟಿಬಿಎ
| ಹಿಂದಿ
| ಹಿಂದಿ ಚೊಚ್ಚಲ &lt;br&gt; Filming&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/bhuj-the-pride-of-india-goes-on-floors-in-hyderabad-sanjay-dutt-starts-shooting-for-war-drama-6875441.html|title=Bhuj: The Pride of India goes on floors in Hyderabad; Sanjay Dutt starts shooting for war drama|work= Firstpost.com|date=25 June 2019|accessdate=25 June 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|೨೬
|style=&quot;background:#ffc;&quot;| ಹಂಗಮ ೨{{dagger}}
| ಟಿಬಿಎ
| ಹಿಂದಿ
| ಚಿತ್ರೀಕರಣ
|}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}
== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{commons category|Pranitha Subhash}}
* {{Facebook|PranitaSubhash}}
* {{Twitter}}
* {{IMDb name|id=3912256}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನವರು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೯೨ ಜನನ]]</text>
      <sha1>irmaex3ez54uq4pr579bqw0o5khodaz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಅಥರ್ವ (ನಟ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99593</id>
    <revision>
      <id>1430936</id>
      <parentid>1334525</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52611-40</username>
        <id>102063</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿ */</comment>
      <origin>1430936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16947" sha1="auwwxtv65nyaunu3qcmvhxky521hccw" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Atharvaa at Eetti Success Meet.jpg|thumb|ಈಟಿ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವ]]
'''ಅಥರ್ವ''' ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯುವ ಅಥರ್ವ ಮುರಳಿ (ಜನನ 7 ಮೇ 1989) ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ. ನಟ [[ಮುರಳಿ]] ಅವರ ಮಗ ಅಥರ್ವ ಅವರು ಬಾನಾ ಕಾದಡಿ (2010) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನಾ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.moviegalleri.in/2010/05/muralis-praises-for-his-son-adharva.html|title=Murali’s Praises For His Son Adharva &amp;#124; Tamil Movie News|last=Posters|first=Movie|date=2010-05-04|publisher=News.moviegalleri.in|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100915143802/http://news.moviegalleri.in/2010/05/muralis-praises-for-his-son-adharva.html|archivedate=15 September 2010 &lt;!--DASHBot--&gt;|deadurl=no|accessdate=2010-09-10}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಬಾಲ ಅವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪರದೇಶಿ (2013) ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಮುಪ್ಪುಜುಧುಮ್ ಉನ್ ಕರ್ಪಾನೈಗಳ್ (2012) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಯುವಕನ ಪಾತ್ರದ ತನ್ನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಒಂದು ಚಹಾ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮನಾದ ಒಬ್ಬ ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಳ್ಳಿಯ ಯುವಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅವರು ಅಭಿನಯಿಸಿದರು, ಇದು ಅಥರ್ವ ಅವರಿಗೆ [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಕೊಟ್ಟಿತು.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ  ==
ನಟ [[ಮುರಳಿ]] ದಂಪತಿಗೆ ಅಥರ್ವ ಎರಡನೆಯ ಮಗುವಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿ ಕಾವ್ಯ, ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಆಕಾಶ್.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=M6q6zAodW-s|title=Actor Murali in Coffee with Anu -Part 04/04|author=|date=|publisher=YouTube|accessdate=2010-09-10}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಅಜ್ಜ [[ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ]] ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
[[ಚಿತ್ರ:Atharvaa 61st Filmfare Awards South.jpg|thumb|೬೧ನೇ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕಾರ]]
ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಅಥರ್ವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ನಟನಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಸ್ಟಂಟ್ ನೃತ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 2009 ರಲ್ಲಿ, 'ಸತ್ಯ ಜ್ಯೋತಿ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್' ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮತ್ತು [[ಬದ್ರಿ ವೆಂಕಟೇಶ್]] ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುವಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಅವರ ತಂದೆ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡಿದರು. ಮಾರ್ಚ್ 2009 ರಲ್ಲಿ ಸಹಕಲಾವಿದರಾದ ನಟಿ ಸಮಂತಾ ಜೊತೆಗಿನ ಅಥರ್ವ ಜೋಡಿಯ ನಟನೆಯಿರುವ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರ 'ಬಾನ ಕಾದಡಿ' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಯ್ಪುರಂ ಸ್ಲಮ್ ಪ್ರದೇಶದ ಯುವಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲೋಸುಗ ಅವರು ಅಲ್ಲಿಯ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ನಲವತ್ತೈದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ಇದ್ದರು. ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಗಾಳಿಪಟವನ್ನು ಹಾರಿಸಲು ಕಲಿತರು. ಗುಜರಾತ್ ಕೈಟ್ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದರು.&lt;ref&gt;[http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article202852.ece ‘I wanted to become a dhobi’]. The New Indian Express. Retrieved on 2015-12-29.&lt;/ref&gt;  ಅಥರ್ವರ ತಂದೆ [[ಮುರಳಿ|ಮುರಳಿಯವರು]] ಕೂಡ ಅತಿಥಿ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಆಗಸ್ಟ್ 2010 ರಲ್ಲಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅಥರ್ವ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ Sify.comನಲ್ಲಿ &quot;ಅವರು ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿಯೇ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸಿದ ನಟ. ಅವರು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/baana-kaathadi-review-tamil-14952416.html|title=Movie Review : Baana Kaathadi|date=|publisher=Sify.com|accessdate=2013-10-25|archive-date=2013-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131225234534/http://www.sify.com/movies/baana-kaathadi-review-tamil-14952416.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ರೀತಿ ರೆಡಿಫ್.ಕಾಮ್ನ ವಿಮರ್ಶಕ &quot;ನಟನಿಗೆ ರೊಮಾನ್ಸ್ ಒಂದು ಕೇಕ್-ವಾಕ್&quot; ಎಂದು ಸೇರಿಸಿದರು. ಪ್ರಣಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆಯ ಅಭಿನಯದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರು. ಇಷ್ಟಲ್ಲದೇ  &quot;ಅವರ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ರೀತಿ ಸ್ವಲ್ಪ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದೂ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://movies.rediff.com/review/2010/aug/06/south-tamil-review-baana-kathadi.htm Tamil's Kites could have been better - Rediff.com Movies]. Movies.rediff.com (2010-08-06). Retrieved on 2015-12-29.&lt;/ref&gt; ತರುವಾಯ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೊಚ್ಚಲ ನಟನಿಗಾಗಿರುವ ಎಡಿಸನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದರು. ಅದೇ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಚಲನಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸು ಮುರಳಿಗೆ ಅಥರ್ವನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿದ [[ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ದ್ವಿಭಾಷಾ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬಾನ ಕಾದಡಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ಅವರ ತಂದೆ ಮುರಳಿ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಿಧನರಾದರು. ಅಥರ್ವ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯಲು ವಿಭಿನ್ನ ಸಾಹಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/95012/popular-kannada-tamil-actor-murali.html|title=Popular Kannada, Tamil actor Murali dead|date=2010-08-31|publisher=Deccanherald.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100911074649/http://www.deccanherald.com/content/95012/popular-kannada-tamil-actor-murali.html|archivedate=11 September 2010 &lt;!--DASHBot--&gt;|deadurl=no|accessdate=2010-09-10}}&lt;/ref&gt;

ಅಥರ್ವರನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು [[ಗೌತಮ್ ಮೆನನ್]] ಹಿಂದೆ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tamilvix.com/gautham-menon-considers-adharva/|title=Gautham Menon considers Adharva|date=|publisher=TamilVix.Com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100808162101/http://www.tamilvix.com/gautham-menon-considers-adharva/|archivedate=8 August 2010 &lt;!--DASHBot--&gt;|deadurl=no|accessdate=2010-09-10}}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮುಪ್ಪೊಝುದುಮ್ ಉನ್ ಕಾರ್ಪನೈಗಲ್ ಆಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭ್ರಮೆಯ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಯುವಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಚಿತ್ರವು ಉತ್ತಮವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/muppozhudhum-un-karpanaigal-review-tamil-14992143.html|title=Movie Review : Muppozhudhum Un Karpanaigal|date=|publisher=Sify.com|accessdate=2013-10-25|archive-date=2013-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130407015602/http://www.sify.com/movies/muppozhudhum-un-karpanaigal-review-tamil-14992143.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಬಾಲ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದಡಿಯಲ್ಲಿ ಪರದೇಶಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ-(ತಮಿಳು) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಇತ್ತೀಚಿನ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಸರ್ಗುನಾಮ್ ಅವರ ಚಂಡಿ ವೀರನ್ ನಟಿ ಆನಂದಿಯ ಜೊತೆಯಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿತ್ತು.

ಅಥರ್ವ ಅವರ ಈಟಿ, ಎಸ್. ಮೈಕೆಲ್ ರಾಯಪ್ಪನ್ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕ್ರೀಡಾ ನಾಟಕ ಚಿತ್ರ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಶ್ರೀ ದಿವ್ಯ ಮತ್ತು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಕಣಿತ್ತನ್ ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಟ್ರೆಸಾ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಸಹ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದವು. ಹೊಸ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ ಕ್ಲೆಮ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ನ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ ರುಕುಮಣಿ ವಂಡಿ ವರುಧು ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಪೂಜಾ ಜಾವೆರಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/atharvaa-next-titled-as-rukkumani-vandi-varudhu-tamil-news-139632.html|title=Atharvaa's Next : Rukkumani Vandi Varudhu|date=|publisher=India Glitz|accessdate=2015-08-11|archive-date=2015-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20150812025217/http://www.indiaglitz.com/atharvaa-next-titled-as-rukkumani-vandi-varudhu-tamil-news-139632.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2016 ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕಿಕ್ಯಾಸ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಎಂಬ ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಅವರ ಬ್ಯಾನರ್ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಅವರನ್ನು ನಟನಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದ [[ಬದ್ರಿ ವೆಂಕಟೇಶ್]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/features/metroplus/atharvaa-turns-producer/article8054880.ece?secpage=true&amp;secname=entertainment&lt;/ref&gt;

== ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿ ==
{| class=&quot;wikitable sortable  sortable&quot;
|+Key
| style=&quot;background:#ffc;&quot; | {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
| Denotes films that have not yet been released
|}

{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
! ವರ್ಷ
! ಸಿನಿಮಾ
! ಪಾತ್ರ
! ಟಿಪ್ಪಣಿ
|-
| 2010 
| ''[[ಬಾನ ಕಾದಡಿ]]'' 
| ರಮೇಶ
| [[ಎಡಿಸನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಭಾರತ)|ಉತ್ತಮ ಚೊಚ್ಚಿಲ ಪುರುಷ ಪಾತ್ರದ ಎಡಿಸನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]&lt;br /&gt;
ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ, [[ಚೊಚ್ಚಿಲ ಚಿತ್ರನಟನಿಗಾಗಿ ವಿಜಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]
|-
| 2011 
| ''[[ಕೊ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]]'' 
| ತಾನೇ 
| &quot;ಅಗ ನಾಗ&quot; ಹಾಡಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರವೇಶ
|-
| 2012 
| ''[[ಮುಪ್ಪೊಝುಧುಮ್ ಉನ್ ಕರ್ಪನೈಗಳ್]]'' 
| ರಾಮಚಂದ್ರನ್ 
| 
|-
| 2013 
| ''[[Paradesi (2013 film)|ಪರದೇಶಿ]]'' 
| ರಾಸ 
| [[ಉತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ತಮಿಳ್]]&lt;br /&gt;
[[ನಾರ್ವೆ ತಮಿಳು ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]&lt;br /&gt;
[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ ಎಡಿಸನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಭಾರತ)]]&lt;br /&gt;
[[೧೧ನೇ ಚೆನ್ನೈ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ -ನಿರ್ಣಾಯಕರ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]&lt;br /&gt;
ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ, [[Vijay Award for Best Actor|ಉತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ವಿಜಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]
|-
| 2014 
| ''[[Irumbu Kuthirai|ಇರುಂಬು ಕುದಿರೈ]]'' 
| ಮೈಖೆಲ್ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2015 
| ''[[Chandi Veeran|ಚಾಂಡಿ ರಾವನ್]]'' 
|ಪಾರಿ 
| 
|-
| ''[[Eetti|ಈಟಿ]]'' 
|  ಪುಘಾಝೆಂತಿ ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ 
| 
|-
| 2016 
|  ''[[Kanithan|ಕಣಿದನ್]]'' 
| ಗೌತಮ್ ರಾಮಲಿಂಗಮ್ 
| 
|-
| 2017 
| ''[[Gemini Ganeshanum Suruli Raajanum|ಜೆಮಿನಿ ಗಣೇಶನುಂ ಸುರುಳಿ ರಾಜನುಂ]]'' 
| ಜೆಮಿನಿ ಗಣೇಶನ್ 
| 
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2018 
| style=&quot;background:#ffc;&quot; |  ''[[Semma Botha Aagatha|ಸೀಮಾ ಬೊದ ಅಗದ]]'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} 
|  
| ಚಿತ್ರೀಕರಣ
|-
| style=&quot;background:#ffc;&quot; | ''[[Rukkumani Vandi Varudhu|ರುಕ್ಕುಮಣಿ ವಂಡಿ ವರುದು]]'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} 
|  
| ಚಿತ್ರೀಕರಣ
|-
| style=&quot;background:#ffc;&quot; | ''[[Imaikkaa Nodigal|ಇಮೈಕ್ಕಾ ನೋಡಿಗಳ್]]'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} 
| ಅರ್ಜುನ್ 
| ಚಿತ್ರೀಕರಣ
|-
| style=&quot;background:#ffc;&quot; | ''[[Othaikku Othai|ಒದೈಕ್ಕು ಒದೈ]]'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} 
|  
| ಚಿತ್ರೀಕರಣ
|-
| style=&quot;background:#ffc;&quot; | ''ಬೂಮರಾಂಗ್'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} 
|  
| ಚಿತ್ರೀಕರಣ
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

&lt;references /&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]]</text>
      <sha1>auwwxtv65nyaunu3qcmvhxky521hccw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431139</id>
      <parentid>1430936</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-52611-40|~2026-52611-40]] ([[User talk:~2026-52611-40|talk]]) to last revision by [[User:Anzx-ooo|Anzx-ooo]]</comment>
      <origin>1334525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16959" sha1="63djxw2s14qo4iej1yf1u4u899q453i" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Atharvaa at Eetti Success Meet.jpg|thumb|ಈಟಿ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಅಥರ್ವ]]
'''ಅಥರ್ವ''' ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯುವ ಅಥರ್ವ ಮುರಳಿ (ಜನನ 7 ಮೇ 1989) ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ. ನಟ [[ಮುರಳಿ]] ಅವರ ಮಗ ಅಥರ್ವ ಅವರು ಬಾನಾ ಕಾದಡಿ (2010) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನಾ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.moviegalleri.in/2010/05/muralis-praises-for-his-son-adharva.html|title=Murali’s Praises For His Son Adharva &amp;#124; Tamil Movie News|last=Posters|first=Movie|date=2010-05-04|publisher=News.moviegalleri.in|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100915143802/http://news.moviegalleri.in/2010/05/muralis-praises-for-his-son-adharva.html|archivedate=15 September 2010 &lt;!--DASHBot--&gt;|deadurl=no|accessdate=2010-09-10}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಬಾಲ ಅವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪರದೇಶಿ (2013) ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಮುಪ್ಪುಜುಧುಮ್ ಉನ್ ಕರ್ಪಾನೈಗಳ್ (2012) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಯುವಕನ ಪಾತ್ರದ ತನ್ನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಒಂದು ಚಹಾ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮನಾದ ಒಬ್ಬ ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಳ್ಳಿಯ ಯುವಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅವರು ಅಭಿನಯಿಸಿದರು, ಇದು ಅಥರ್ವ ಅವರಿಗೆ [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಕೊಟ್ಟಿತು.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ  ==
ನಟ [[ಮುರಳಿ]] ದಂಪತಿಗೆ ಅಥರ್ವ ಎರಡನೆಯ ಮಗುವಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿ ಕಾವ್ಯ, ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಆಕಾಶ್.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=M6q6zAodW-s|title=Actor Murali in Coffee with Anu -Part 04/04|author=|date=|publisher=YouTube|accessdate=2010-09-10}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಅಜ್ಜ [[ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ]] ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
[[ಚಿತ್ರ:Atharvaa 61st Filmfare Awards South.jpg|thumb|೬೧ನೇ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕಾರ]]
ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಅಥರ್ವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ನಟನಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಸ್ಟಂಟ್ ನೃತ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. 2009 ರಲ್ಲಿ, 'ಸತ್ಯ ಜ್ಯೋತಿ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್' ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮತ್ತು [[ಬದ್ರಿ ವೆಂಕಟೇಶ್]] ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುವಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಅವರ ತಂದೆ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡಿದರು. ಮಾರ್ಚ್ 2009 ರಲ್ಲಿ ಸಹಕಲಾವಿದರಾದ ನಟಿ ಸಮಂತಾ ಜೊತೆಗಿನ ಅಥರ್ವ ಜೋಡಿಯ ನಟನೆಯಿರುವ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರ 'ಬಾನ ಕಾದಡಿ' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಯ್ಪುರಂ ಸ್ಲಮ್ ಪ್ರದೇಶದ ಯುವಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲೋಸುಗ ಅವರು ಅಲ್ಲಿಯ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ನಲವತ್ತೈದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ಇದ್ದರು. ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಗಾಳಿಪಟವನ್ನು ಹಾರಿಸಲು ಕಲಿತರು. ಗುಜರಾತ್ ಕೈಟ್ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದರು.&lt;ref&gt;[http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/article202852.ece ‘I wanted to become a dhobi’]. The New Indian Express. Retrieved on 2015-12-29.&lt;/ref&gt;  ಅಥರ್ವರ ತಂದೆ [[ಮುರಳಿ|ಮುರಳಿಯವರು]] ಕೂಡ ಅತಿಥಿ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಆಗಸ್ಟ್ 2010 ರಲ್ಲಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅಥರ್ವ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ Sify.comನಲ್ಲಿ &quot;ಅವರು ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿಯೇ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿಸಿದ ನಟ. ಅವರು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/baana-kaathadi-review-tamil-14952416.html|title=Movie Review : Baana Kaathadi|date=|publisher=Sify.com|accessdate=2013-10-25|archive-date=2013-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131225234534/http://www.sify.com/movies/baana-kaathadi-review-tamil-14952416.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ರೀತಿ ರೆಡಿಫ್.ಕಾಮ್ನ ವಿಮರ್ಶಕ &quot;ನಟನಿಗೆ ರೊಮಾನ್ಸ್ ಒಂದು ಕೇಕ್-ವಾಕ್&quot; ಎಂದು ಸೇರಿಸಿದರು. ಪ್ರಣಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆಯ ಅಭಿನಯದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರು. ಇಷ್ಟಲ್ಲದೇ  &quot;ಅವರ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ರೀತಿ ಸ್ವಲ್ಪ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದೂ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://movies.rediff.com/review/2010/aug/06/south-tamil-review-baana-kathadi.htm Tamil's Kites could have been better - Rediff.com Movies]. Movies.rediff.com (2010-08-06). Retrieved on 2015-12-29.&lt;/ref&gt; ತರುವಾಯ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೊಚ್ಚಲ ನಟನಿಗಾಗಿರುವ ಎಡಿಸನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದರು. ಅದೇ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಚಲನಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸು ಮುರಳಿಗೆ ಅಥರ್ವನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿದ [[ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ದ್ವಿಭಾಷಾ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬಾನ ಕಾದಡಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ಅವರ ತಂದೆ ಮುರಳಿ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಿಧನರಾದರು. ಅಥರ್ವ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯಲು ವಿಭಿನ್ನ ಸಾಹಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/95012/popular-kannada-tamil-actor-murali.html|title=Popular Kannada, Tamil actor Murali dead|date=2010-08-31|publisher=Deccanherald.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100911074649/http://www.deccanherald.com/content/95012/popular-kannada-tamil-actor-murali.html|archivedate=11 September 2010 &lt;!--DASHBot--&gt;|deadurl=no|accessdate=2010-09-10}}&lt;/ref&gt;

ಅಥರ್ವರನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು [[ಗೌತಮ್ ಮೆನನ್]] ಹಿಂದೆ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tamilvix.com/gautham-menon-considers-adharva/|title=Gautham Menon considers Adharva|date=|publisher=TamilVix.Com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100808162101/http://www.tamilvix.com/gautham-menon-considers-adharva/|archivedate=8 August 2010 &lt;!--DASHBot--&gt;|deadurl=no|accessdate=2010-09-10}}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮುಪ್ಪೊಝುದುಮ್ ಉನ್ ಕಾರ್ಪನೈಗಲ್ ಆಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭ್ರಮೆಯ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಯುವಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಚಿತ್ರವು ಉತ್ತಮವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/muppozhudhum-un-karpanaigal-review-tamil-14992143.html|title=Movie Review : Muppozhudhum Un Karpanaigal|date=|publisher=Sify.com|accessdate=2013-10-25|archive-date=2013-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20130407015602/http://www.sify.com/movies/muppozhudhum-un-karpanaigal-review-tamil-14992143.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಬಾಲ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದಡಿಯಲ್ಲಿ ಪರದೇಶಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ-(ತಮಿಳು) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಇತ್ತೀಚಿನ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಸರ್ಗುನಾಮ್ ಅವರ ಚಂಡಿ ವೀರನ್ ನಟಿ ಆನಂದಿಯ ಜೊತೆಯಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿತ್ತು.

ಅಥರ್ವ ಅವರ ಈಟಿ, ಎಸ್. ಮೈಕೆಲ್ ರಾಯಪ್ಪನ್ ಅವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕ್ರೀಡಾ ನಾಟಕ ಚಿತ್ರ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಶ್ರೀ ದಿವ್ಯ ಮತ್ತು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಕಣಿತ್ತನ್ ಜೋಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಟ್ರೆಸಾ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಸಹ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿದ್ದವು. ಹೊಸ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ ಕ್ಲೆಮ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ನ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ ರುಕುಮಣಿ ವಂಡಿ ವರುಧು ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಪೂಜಾ ಜಾವೆರಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/atharvaa-next-titled-as-rukkumani-vandi-varudhu-tamil-news-139632.html|title=Atharvaa's Next : Rukkumani Vandi Varudhu|date=|publisher=India Glitz|accessdate=2015-08-11|archive-date=2015-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20150812025217/http://www.indiaglitz.com/atharvaa-next-titled-as-rukkumani-vandi-varudhu-tamil-news-139632.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2016 ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕಿಕ್ಯಾಸ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಎಂಬ ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಅವರ ಬ್ಯಾನರ್ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಅವರನ್ನು ನಟನಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದ [[ಬದ್ರಿ ವೆಂಕಟೇಶ್]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಲಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/features/metroplus/atharvaa-turns-producer/article8054880.ece?secpage=true&amp;secname=entertainment&lt;/ref&gt;

== ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ==
{| class=&quot;wikitable sortable  sortable&quot;
|+Key
| style=&quot;background:#ffc;&quot; | {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
| Denotes films that have not yet been released
|}

{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
! ವರ್ಷ
! ಚಲನಚಿತ್ರ
! ಪಾತ್ರ
! ಟಿಪ್ಪಣಿ
|-
| 2010 
| ''[[ಬಾನ ಕಾದಡಿ]]'' 
| ರಮೇಶ
| [[ಎಡಿಸನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಭಾರತ)|ಉತ್ತಮ ಚೊಚ್ಚಿಲ ಪುರುಷ ಪಾತ್ರದ ಎಡಿಸನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]&lt;br /&gt;
ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ, [[ಚೊಚ್ಚಿಲ ಚಿತ್ರನಟನಿಗಾಗಿ ವಿಜಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]
|-
| 2011 
| ''[[ಕೊ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]]'' 
| ತಾನೇ 
| &quot;ಅಗ ನಾಗ&quot; ಹಾಡಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರವೇಶ
|-
| 2012 
| ''[[ಮುಪ್ಪೊಝುಧುಮ್ ಉನ್ ಕರ್ಪನೈಗಳ್]]'' 
| ರಾಮಚಂದ್ರನ್ 
| 
|-
| 2013 
| ''[[Paradesi (2013 film)|ಪರದೇಶಿ]]'' 
| ರಾಸ 
| [[ಉತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ತಮಿಳ್]]&lt;br /&gt;
[[ನಾರ್ವೆ ತಮಿಳು ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]&lt;br /&gt;
[[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ ಎಡಿಸನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಭಾರತ)]]&lt;br /&gt;
[[೧೧ನೇ ಚೆನ್ನೈ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ -ನಿರ್ಣಾಯಕರ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]&lt;br /&gt;
ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ, [[Vijay Award for Best Actor|ಉತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ವಿಜಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]
|-
| 2014 
| ''[[Irumbu Kuthirai|ಇರುಂಬು ಕುದಿರೈ]]'' 
| ಮೈಖೆಲ್ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ 
| 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2015 
| ''[[Chandi Veeran|ಚಾಂಡಿ ರಾವನ್]]'' 
|ಪಾರಿ 
| 
|-
| ''[[Eetti|ಈಟಿ]]'' 
|  ಪುಘಾಝೆಂತಿ ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ 
| 
|-
| 2016 
|  ''[[Kanithan|ಕಣಿದನ್]]'' 
| ಗೌತಮ್ ರಾಮಲಿಂಗಮ್ 
| 
|-
| 2017 
| ''[[Gemini Ganeshanum Suruli Raajanum|ಜೆಮಿನಿ ಗಣೇಶನುಂ ಸುರುಳಿ ರಾಜನುಂ]]'' 
| ಜೆಮಿನಿ ಗಣೇಶನ್ 
| 
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2018 
| style=&quot;background:#ffc;&quot; |  ''[[Semma Botha Aagatha|ಸೀಮಾ ಬೊದ ಅಗದ]]'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} 
|  
| ಚಿತ್ರೀಕರಣ
|-
| style=&quot;background:#ffc;&quot; | ''[[Rukkumani Vandi Varudhu|ರುಕ್ಕುಮಣಿ ವಂಡಿ ವರುದು]]'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} 
|  
| ಚಿತ್ರೀಕರಣ
|-
| style=&quot;background:#ffc;&quot; | ''[[Imaikkaa Nodigal|ಇಮೈಕ್ಕಾ ನೋಡಿಗಳ್]]'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} 
| ಅರ್ಜುನ್ 
| ಚಿತ್ರೀಕರಣ
|-
| style=&quot;background:#ffc;&quot; | ''[[Othaikku Othai|ಒದೈಕ್ಕು ಒದೈ]]'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} 
|  
| ಚಿತ್ರೀಕರಣ
|-
| style=&quot;background:#ffc;&quot; | ''ಬೂಮರಾಂಗ್'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} 
|  
| ಚಿತ್ರೀಕರಣ
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

&lt;references /&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]]</text>
      <sha1>63djxw2s14qo4iej1yf1u4u899q453i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನಯನತಾರ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99932</id>
    <revision>
      <id>1430933</id>
      <parentid>1429776</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35902" sha1="08m8ngmla9cjnwomjeggqxq0c7tu6gm" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ನಯನತಾರ
| image              = File:Nayanthara at Filmfare Awards.jpg
| caption            =ನಯನತಾರ, ೨೦೧೩ರ SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ  
| birth_name         = ಡಯಾನಾ ಮರಿಯಮ್ ಕುರಿಯನ್
| birth_date         = {{birth date and age|df=yes|1984|11|18}}&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/movies/report/slide-show-1-birthday-special-nayantara-turns-28/20121119.htm Sri Birthday Special: Nayanthara Turns 28]. Rediff.com (19 November 2012). Retrieved 2012-04-10.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://indiatoday.intoday.in/gallery/happy-birthday-nayantara/1/10523.html Happy birthday Nayantara]. indiatoday.com (5 December 2008). Retrieved 2012-04-10.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/movies/report/birthday-special-nayantaras-fashiobale-screen-avatars/20141118.htm Birthday Special  Nayantara] rediff.com (18 November 2014)&lt;/ref&gt;
| birth_place        = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಭಾರತ&lt;!-- PLEASE, DON'T CHANGE THIS AGAIN! SEE THE LINK!! --&gt;&lt;ref name=&quot;indiatimes1&quot;&gt;{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Nayanthara-in-Sandalwood-now/articleshow/5452870.cms |work=The Times of India | title=Nayanthara in Sandalwood now | date=17 January 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sify.com/movies/chat-transcript-of-nayanthara-news-others-kkfusdhhaja.html Chat Transcript of Nayanthara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130812154424/http://www.sify.com/movies/chat-transcript-of-nayanthara-news-others-kkfusdhhaja.html |date=2013-08-12 }}. Sify.com (10 March 2008). Retrieved 2012-04-10.&lt;/ref&gt;
| occupation         = {{hlist|ನಟಿ|ನಿರ್ಮಾಪಕಿ|ರೂಪದರ್ಶಿ}}
| nationality        = ಭಾರತೀಯ
| yearsactive        = ೨೦೦೩-ಇಂದಿನವರೆಗೆ
| partner            = ವಿಘ್ನೇಶ್ ಶಿವನ್ (೨೦೧೫-ಇಂದಿನವರೆಗೆ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Malayalis-should-be-proud-of-Nayanthara/articleshow/49970330.cms|title=‘Malayalis should be proud of Nayanthara’|publisher=TOI|date=29 November 2015|accessdate=22 March 2016}}&lt;/ref&gt;
| awards             = ಕಲೈಮಾಮಣಿ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/70-artists-get-kalaimamani-awards/article362528.ece|title=70 artists get Kalaimamamani awards|publisher=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|date=25 February 2009|accessdate=6 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130053820/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/70-artists-get-Kalaimamani-awards/article16341115.ece|archive-date=30 ನವೆಂಬರ್ 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/2011-nandi-awards-winners-list/articleshow/16797289.cms|title=2011 Nandi Awards winners list|publisher=TOI (Times Of India)|date=13 October 2012}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/article/entertainment/tamil/tamil-nadu-announces-the-state-film-awards-for-six-consecutive-years-in-surprise-movie-heres-the-complete-list-of-winners-4750350/lite/|title=Tamil Nadu announces the State Film Awards for 
six consecutive years|publisher=The Indian Express|date=14 July 2017}}&lt;/ref&gt; ಫಿಲಂಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.
| signature          = Nayantara-transperent-signature.png
}}

'''ನಯನತಾರ ಅವರು''' ೨೦೦೩ ರ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಚಿತ್ರ ಮನಾಸ್ಸಿನಕ್ಕರೆಯಲ್ಲಿ ಜಯರಾಮ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. [[ತಮಿಳು]] ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಯ ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗು]] ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. ಇದರ ನಂತರ ಅವರು ಚಂದ್ರಮುಖಿ, ದುಬೈ ಸೀನು, ತುಲಿಯಾಸಿ, ಬಿಲ್ಲಾ, ಯಾರಡಿ ನೀ ಮೊಹಿನಿ, ಆಧವನ್, ಅಡರ್ಸ್, ರಾಜಾ ರಾಣಿ, ಅರಂಬಮ್, ಥನಿ ಒರುವಾನ್, ಮಾಯಾ, ನಾನು ರೌಡಿ ಧಾನ್, ಬಾಬು ಬಂಗಾರಮ್ ಮತ್ತು ಇರು ಮುಗಾನ್ ಮೊದಲಾದ ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲಗು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು.

೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ [[ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗು]] ಭಾಷೆಯ ದ್ವಿಭಾಷಾ ಸಿನಿಮಾ ಸೂಪರ್,&lt;ref name=&quot;filmibeat.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.filmibeat.com/kannada/news/2011/upendra-super-remake-rights-demand-190111-aid0062.html|title=Upendra's Super remake rights in great demand|date=19 January 2011|publisher=|accessdate=16 August 2016}}&lt;/ref&gt; ಚಲನಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶ್ರೀ ರಾಮ ರಾಜ್ಯಮ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೀತಾ ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತೆಲುಗು ನಟಿಗಾಗಿ [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಕೊಟ್ಟಿತು. ರಾಜಾ ರಾಣಿ ಮತ್ತು ನಾನು ರೌಡಿ ಧನ್ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತಮಿಳು ನಟಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಚ್ಚಿ ಟೈಮ್ಸ್ ತನ್ನ &quot;೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ೧೫ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಟ್ಟಿ&quot;ಯಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Kochi-Times-15-Most-Desirable-Women-in-2014/articleshow/46944844.cms | title=Kochi Times 15 Most Desirable Women in 2014 | date=17 April 2015 | agency=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]] | accessdate=2 June 2015 | author=TNN}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ನಿಮಯಂ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಇದು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ನಯನತಾರ [[ಭಾರತ|ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]], ಪೋಷಕರಾದ ಕುರಿಯನ್ ಕೊಡಿಯಾಟ್ ಮತ್ತು ಒಮಾನ ಕುರಿಯನ್ ಅವರಿಗೆ ಮಗಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ತಿರುವಳ್ಳದ ಶ್ರೀಮಂತ ಕೊಡಿಯಾಟ್ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು.&lt;ref name=&quot;The Telegraph&quot;&gt;{{cite news| url=http://www.telegraphindia.com/1060514/asp/look/story_6217361.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | title=Tamil filmdom's top stars &amp;apos; Kerala women | date=14 May 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/interview/6240.html |title=Nayanthara: A Dream comes true |publisher=IndiaGlitz |date=25 January 2005 |accessdate=8 October 2011 |archive-date=26 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226111939/https://www.indiaglitz.com/tamil |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಓರ್ವ ಸಹೋದರ ಲೆನೊ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್]], [[ದುಬೈ|ದುಬೈನಲ್ಲಿ]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite web|url=http://sify.com/movies/tamil/interview.php?id=13682609&amp;cid=2408 |title=Welcome to |publisher=Sify |date=20 January 2007 |accessdate=18 October 2011}}&lt;/ref&gt; ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ನಯನತಾರ ಅವರು ಭಾರತದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; ಅವರು [[ದೆಹಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತಿನ]] ಜಾಮ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ತಿರುವಳ್ಳದಲ್ಲಿ, ಬಾಳಿಕಮಡಮ್ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಸ್ಕೂಲ್ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಾಗಿ ತಿರುವಳ್ಳಾ ಮಾರ್ಥೊಮಾ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಸೇರಿದರು.&lt;ref&gt;[http://specials.rediff.com/movies/2005/jan/13south6.htm rediff.com: Meet Rajnikanth's new heroine!]. Rediff.com. Retrieved 10 April 2012.&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
=== ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭ (೨೦೦೩-೦೪) ===
ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವಾಗ, ನಯನತಾರ ಅವರು ಪಾರ್ಟ್-ಟೈಮ್ ಆಗಿ ಒಬ್ಬ ರೂಪದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕಾಡ್ ಅವರಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಇವರು ಕೆಲವು ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕಂಡರು ಮತ್ತು ಅವರ ಚಿತ್ರ ಮನಾಸ್ಸಿನಕ್ಕರೆ (೨೦೦೩) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;rediff2005&quot;&gt;[http://specials.rediff.com/movies/2005/jan/13south5.htm rediff.com: Meet Rajnikanth's new heroine!]. Rediff.com. Retrieved 10 April 2012.&lt;/ref&gt; ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಅವರು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೂ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ &quot;ಒಂದೇ ಚಿತ್ರ&quot; ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;rediff2005&quot;/&gt; ಮನಾಸ್ಸಿನಕ್ಕರೆ ಚಿತ್ರದಿಂದ ಅವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆಕೆ ಅನೇಕ ನಟನೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. 2004 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ  ಷಾಜಿ ಕೈಲಾಸ್ ಅವರ ನಟುರಾಜವು, ಮತ್ತು ಫಝಿಲ್ನ  ಮಾನಸಿಕ ರೋಮಾಂಚಕ ವಿಸ್ಮಯತಂಬುತ್ ಎರಡೂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[http://www.sify.com/movies/nayantara-is-the-new-flavour-of-kollywood-news-tamil-kkfvDojbjgf.html?ref=false Nayantara is the new flavour of Kollywood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924185838/http://www.sify.com/movies/nayantara-is-the-new-flavour-of-kollywood-news-tamil-kkfvDojbjgf.html?ref=false |date=2015-09-24 }}. Sify.com (6 December 2004). Retrieved 2012-04-10.&lt;/ref&gt; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಸ್ಮಯತಂಬುತ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ವಿಮರ್ಶಕರು &quot;ಅವರು ತನ್ನ ಲೇಖಕ-ಬೆಂಬಲಿತ ಪಾತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಗುಡುಗನ್ನು ಕದ್ದಿದ್ದಾರೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು,&lt;ref&gt;[http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/review/7049.html Vismayathumbathu Malayalam Movie Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120718125355/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/review/7049.html |date=2012-07-18 }}. IndiaGlitz (4 April 2004). Retrieved 2012-04-10.&lt;/ref&gt; ಅವರು ತಸ್ಕರಾ ವೀರನ್ ಮತ್ತು ರಪ್ಪಕಲ್ನಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.

===ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ (೨೦೦೫-೨೦೦೭)===
ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಯನತಾರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ ಹರಿಯ ಐಯಾದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಬೆಹಿಂಡ್ವುಡ್ಸ್.ಕಾಮ್ನಲ್ಲಿ ಅವರು &quot;ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಸಂವೇದನೆಯ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ&quot;&lt;ref&gt;[http://www.behindwoods.com/features/Reviews/reviews1/ayya_review.html Ayya Review]. Behindwoods (17 January 2005). Retrieved 2012-04-10.&lt;/ref&gt; ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ತಿಳಿಸಿದರು. ಆದರೆ &quot;ತನ್ನ ಸುಂದರವಾದ ನಗುವಿನ ಮೂಲಕ ಜನತೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು&quot; ಎಂದು Nowrunning.com ನ ವಿಮರ್ಶಕರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.nowrunning.com/movie/1973/tamil/ayya/393/review.htm Ayya Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140111211044/http://www.nowrunning.com/movie/1973/tamil/ayya/393/review.htm |date=2014-01-11 }}. Nowrunning.com (12 January 2005). Retrieved 2012-04-10.&lt;/ref&gt; ಇನ್ನೂ ಆಯ್ಯಾ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅದರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪಿ. ವಾಸು ಪತ್ನಿ ಮನಸ್ಸಿನಕ್ಕರೆರನ್ನು ನೋಡಿದ ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅವರು ಹಾಸ್ಯ ಭಯಾನಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಂದ್ರಮುಖಿಗಾಗಿ &lt;ref&gt;[http://specials.rediff.com/movies/2005/jan/13south1.htm rediff.com: Meet Rajnikanth's new heroine!]. Rediff.com. Retrieved 10 April 2012.&lt;/ref&gt; ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.&lt;ref&gt;[http://specials.rediff.com/movies/2006/oct/12slid3.htm rediff.com: Nayantara, the Diwali queen]. Specials.rediff.com (12 October 2006). Retrieved 2012-04-10.&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರವು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 800 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/june-07-02/11-06-07-rajini.html |title=tamil movie news rajinikanth Chandramukhi 800th day Thyagaraja Bhagavathar Haridas director P Vasu Shanthi theatre karunanidhi hot stills picture image gallery |publisher=Behindwoods |accessdate=18 October 2011}}&lt;/ref&gt; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{cite web|url=http://sify.com/movies/tamil/interview.php?id=14226712&amp;cid=2408 |title=Welcome to |publisher=Sify |date=20 January 2007 |accessdate=18 October 2011}}&lt;/ref&gt; ಆ ವರ್ಷದ ನಂತರ ಅವರು ಎ ಆರ್ ಮುರುಗಡೋಸ್ನ ಘಜಿನಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ದ್ವಿತೀಯ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; ನಂತರ ಅವರು ಪೆರಾರಾಸು ನಿರ್ದೇಶನದ ಮಸಾಲಾ ಸಿನಿಮಾ ಶಿವಕಾಶಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.sify.com/movies/nayan-s-item-number-news-tamil-kkfv12ejggg.html?ref=false Nayan's item number] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150806012225/http://www.sify.com/movies/nayan-s-item-number-news-tamil-kkfv12ejggg.html?ref=false |date=2015-08-06 }}. Sify.com (6 August 2005). Retrieved 2012-04-10.&lt;/ref&gt;

=== ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ಯಶಸ್ಸು (೨೦೦೭-೧೧) ===
ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್-ನಿರ್ದೇಶಿತ ದರೋಡೆಕೋರ ಚಿತ್ರ ಬಿಲ್ಲಾ ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಕೊಲೈವುಡ್ನಲ್ಲಿ ನಯನತಾರಾ ತನ್ನ ಸ್ಟಾರ್ ಬಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ೧೯೮೦ ರ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರದ ರಿಮೇಕ್ ಇದು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://sify.com/movies/billa-hits-a-century-news-tamil-kkftJhhddhe.html |title=Billa hits a century! |publisher=Sify |date=22 March 2008 |accessdate=18 October 2011 |archive-date=28 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101028103014/http://sify.com/movies/billa-hits-a-century-news-tamil-kkftJhhddhe.html |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಸಯಾನಾ ಅವರ ಹೊಸ ಗ್ಲಾಮರ್ ನೋಟದಲ್ಲಿ ನಯನತಾರಾ ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://sify.com/movies/tamil/interview.php?id=14582061&amp;cid=2408 |title=Welcome to |publisher=Sify |date=20 January 2007 |accessdate=18 October 2011 |archive-date=31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071231043236/http://sify.com/movies/tamil/interview.php?id=14582061&amp;cid=2408 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬರೆದರು: &quot;ನಯಂತರಾ ತನ್ನ ಸೆಕ್ಸಿಯೆಸ್ಟ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸುಂದರವಾದ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಸುಂದರವಾದ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪಾತ್ರದ ತಣ್ಣನೆಯ ಒಲವು ಮತ್ತು ಕಹಿ&lt;ref&gt;[http://www.sify.com/movies/billa-review-tamil-14575572.html Movie Review:Billa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131128161433/http://www.sify.com/movies/billa-review-tamil-14575572.html |date=2013-11-28 }}. Sify.com. Retrieved 2012-04-10.&lt;/ref&gt; ಅದೇ ರೀತಿ, ನೊವ್ರನ್ನಿಂಗ್.ಕಾಮ್ನ ವಿಮರ್ಶಕ ಅವರು &quot;ಮಿನಿ ಸ್ಕರ್ಟ್ಗಳು, ಜಾಕೆಟ್, ಗಾಢ ಕನ್ನಡಕಗಳು ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಬೂಟುಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್&quot; ಎಂದು ನೋಡಿದ್ದಾರೆ.
&lt;ref&gt;[http://www.nowrunning.com/movie/4506/tamil/billa/1436/review.htm Billa Review – Tamil Movie Review by Mythily Ramachandran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226005332/http://www.nowrunning.com/movie/4506/tamil/billa/1436/review.htm |date=2012-02-26 }}. Nowrunning.com (15 December 2007). Retrieved 2012-04-10.&lt;/ref&gt;

೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಐದು ಬಿಡುಗಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿವೆ. ಇವರು ೫೬ ನೆಯ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು. ಅವರ ನಂತರದ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು ಕುಸೆಲಾನ್, ಸತ್ಯಂ, ವಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಏಗನ್.೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಆದರ್ಶನ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಆಕೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಎಲ್ಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದವು: ಆಕೆ ನಾಲ್ಕು ದಕ್ಷಿಣದ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಹಿಟ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು - ಆದುರ್ಗಳು (ತೆಲುಗು) ಬಾಡಿಗಾರ್ಡ್ (ಮಲಯಾಳಂ), ಸಿಂಹ (ತೆಲುಗು), ಬಾಸ್ ಎಂಜಿರಾ ಭಾಸ್ಕರನ್ (ತಮಿಳು) ಮತ್ತು ಸೂಪರ್ (ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು).&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-20/news-interviews/28222815_1_films-southern-languages-boss-engira-baskaran | work=The Times of India | title=I feel blessed to play Sita: Nayanthara | date=20 December 2010 | access-date=2018-05-05 | archive-date=2012-11-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121104062227/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-20/news-interviews/28222815_1_films-southern-languages-boss-engira-baskaran | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/people-now-trust-my-abilities-nayanthara-news-tamil-kmikivhgjhj.html?scategory=tamil |title=People now trust my abilities: Nayanthara |publisher=Sify |accessdate=18 October 2011 |archive-date=27 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727025526/http://www.sify.com/movies/people-now-trust-my-abilities-nayanthara-news-tamil-kmikivhgjhj.html?scategory=tamil |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸಿಂಹದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅಭಿನಯ, ಬಾಸ್ ಇಂಜೀರಾ ಭಾಸ್ಕರನ್ ಮತ್ತು ಸೂಪರ್ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆಯಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref name=&quot;IndiaGlitz&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/67255.html |title=Nominees of Idea Filmfare Awards South |publisher=IndiaGlitz |accessdate=18 October 2011 |archive-date=3 ಜೂನ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110603091403/http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/67255.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indiaglitz.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/67252.html |title=Nominees of Idea Filmfare Awards South – Tamil Movie News |publisher=IndiaGlitz |accessdate=18 October 2011 |archive-date=4 ಜೂನ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604053400/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/67252.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/67258.html |title=Nominees of Idea Filmfare Awards South – Kannada Movie News |publisher=IndiaGlitz |accessdate=18 October 2011 |archive-date=4 ಜೂನ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604004613/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/67258.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಶ್ಯಾಮಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಈ ಚಿತ್ರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=67541|title=Elektra Dazzles IFFI with Its Electrifying Performances|publisher=Press Information Bureau |accessdate=24 November 2010}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ದುಬೈ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಸಹ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.emirates247.com/entertainment/films-music/dubai-premiere-for-manisha-koirala-s-elektra-2010-11-14-1.317224|title=Dubai premiere for Manisha Koirala's &quot;Elektra&quot;|publisher=Emirates247.com|accessdate=14 December 2010|archive-date=2010-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20101119051701/http://www.emirates247.com/entertainment/films-music/dubai-premiere-for-manisha-koirala-s-elektra-2010-11-14-1.317224|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಅವರ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಬಾಪು ಅವರ ಪೌರಾಣಿಕ ಚಿತ್ರ ಶ್ರೀ ರಾಮ ರಾಜ್ಯಮ್, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸೀತಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು, ರಿಡಿಫ್.ಕಾಂ  &quot;ನಯನತಾರಾ ಚಿತ್ರದ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಆಗಿದೆ, ಸೀತಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೂಡಾ ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅವರು ಕೆಲಿಡೋಸ್ಕೋಪ್ನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.&quot;ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-sri-ramarajyam/20111117.htm|title=Review: Sri Rama Rajyam is a visual treat|publisher=Rediff|accessdate=9 July 2012}}&lt;/ref&gt; &quot;ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸೂಕ್ತವಾದ ಉತ್ತರವನ್ನು ನಯನತಾರಾ ನೀಡಿದರು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಅನುಕಂಪದೊಂದಿಗೆ ನಿಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು &quot;ಎಂದು ಸಿಫಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/sri-ramarajyam-review-review-telugu-14983681.html|title=Sri Ramarajyam review|publisher=Sify|accessdate=9 July 2012|archive-date=1 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131201051940/http://www.sify.com/movies/sri-ramarajyam-review-review-telugu-14983681.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ತರುವಾಯ, ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತೆಲುಗು ನಟಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ifilmish.com/sita-devotes-her-award-to-rama/|title=ifilmish.com&lt;!-- Bot generated title --&gt;|publisher=|accessdate=16 August 2016|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120711232630/http://www.ifilmish.com/sita-devotes-her-award-to-rama/|archivedate=11 July 2012|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳ ಸ್ವನ್ ಹಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಕೆಯು ತನ್ನ ಮದುವೆಯ ಮುಂಚೆಯೇ ಚಿತ್ರಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದಳು, ನಂತರ ಅವಳು ನಟನೆಯನ್ನು ತೊರೆದಳು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.sify.com/movies/ramarajyam-nayanthara-s-swan-song-news-news-llpj05ejaaa.html?ref=false Ramarajyam- Nayanthara`s swan song] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140130140316/http://www.sify.com/movies/ramarajyam-nayanthara-s-swan-song-news-news-llpj05ejaaa.html?ref=false |date=2014-01-30 }}. Sify.com (15 November 2011). Retrieved 2012-04-10.&lt;/ref&gt;

==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ನಯನತಾರಾ ಅವರು ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;The Telegraph&quot;/&gt; ಆಗಸ್ಟ್ ೭, ೨೦೧೧ ರಂದು ಚೆನ್ನೈನ [[ಆರ್ಯ ಸಮಾಜ]] ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ]] ಮತಾಂತರಗೊಂಡರು. ಅವರ ತೆರೆಮೇಲಿನ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ನಯನತಾರಾ, ಅವರ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/aug-11-02/nayanthara-prabhu-deva-08-08-11.html|title=Nayanthara converts to Hinduism|publisher=Behindwoods|date=8 August 2011|accessdate=9 August 2011}}&lt;/ref&gt; ಮೇ 2014 ರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಹರಿದ್ವಾರ]] ಮತ್ತು [[ರಿಷಿಕೇಶ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nayanthara visits Haridwar and Rishikesh|url=http://deccan-journal.com/content/nayathara-looking-peace-mind|work=Deccan-Journal|accessdate=28 May 2014|archive-date=26 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226111936/http://deccan-journal.com/content/nayathara-looking-peace-mind|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ನಯನತಾರಾ ಅವರು ನಟ ಸಿಂಬುವಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ವಲ್ಲವನ್ ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;http://www.behindwoods.com/tamil-movie-articles/movies-05/18-11-06-simbu-nayantara.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=EQpaUMpSyVs&lt;/ref&gt; 2010 ರಲ್ಲಿ, [[ಪ್ರಭುದೇವ|ಪ್ರಭುದೇವರವರ]] ಪತ್ನಿ ಲತಾ ಅವರು ಕುಟುಂಬದ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುದೇವ ಮತ್ತು ನಯನತಾರಾ ಅವರ ಸಂಬಂಧದ ವಿರುದ್ಧ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆತನೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಪುನರ್ಮಿಲನವನ್ನು ಕೋರಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-07/news-interviews/28249293_1_nayanthara-prabhu-deva-latha | work=The Times Of India | title=Prabhu's wife files for second petition | date=7 October 2010 | access-date=2018-05-06 | archive-date=2012-11-04 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121104013850/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-07/news-interviews/28249293_1_nayanthara-prabhu-deva-latha | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಭುದೇವ ನಯನತಾರಾಳನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರೆ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದರು. ತಮಿಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೀನಾಯಗೊಳಿಸಿದರೆಂದು ನಯನತಾರಾ ವಿರುದ್ಧ ಹಲವಾರು ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದವು ಮತ್ತು ಅವರ ಒಂದು ಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/oct-10-02/nayanthara-prabhu-deva-06-10-10.html |title=Nayanthara – Tamil Movie News – Nayanthara's effigy burnt – Nayanthara &amp;#124; Prabhu Deva &amp;#124; Ramlath &amp;#124; Kalpana |publisher=Behindwoods.com |date=6 October 2010 |accessdate=18 October 2011}}&lt;/ref&gt; 2012 ರಲ್ಲಿ, [[ಪ್ರಭುದೇವ|ಪ್ರಭುದೇವರೊಂದಿಗಿನ]] ತನ್ನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿರುವುದಾಗಿ ನಯನತಾರಾ ದೃಢಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;The Times Of India&quot;&gt;{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-28/news-interviews/30673544_1_prabhu-deva-prabhu-and-nayan-source | work=The Times Of India | title=Nayanthara, Prabhu Deva call it quits | date=28 January 2012 | access-date=2018-05-06 | archive-date=2012-04-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120409203807/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-28/news-interviews/30673544_1_prabhu-deva-prabhu-and-nayan-source | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Times Of India&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-29/india/28237143_1_actor-prabhu-deva-latha-restitution-of-conjugal-rights|title=Prabhu Deva enters into divorce deal with wife|date=29 December 2010|work=The Times Of India|access-date=2018-05-06|archive-date=2012-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120606143713/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-29/india/28237143_1_actor-prabhu-deva-latha-restitution-of-conjugal-rights|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.sify.com/movies/prabhu-deva-granted-divorce-news-tamil-lhcucBcjchd.html |title=Prabhu Deva granted divorce |date=2 July 2011 |accessdate=2 July 2011 |publisher=[[Sify]] |archive-date=5 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110705120914/http://www.sify.com/movies/prabhu-deva-granted-divorce-news-tamil-lhcucBcjchd.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಈಗ ನಿರ್ದೇಶಕ ವಿಘ್ನೇಶ್ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ-ಅವರು ನಾನುಮ್ ರೌಡಿ ಥಾನ್ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ-ಅವರು [[ಸಿಂಗಾಪುರ|ಸಿಂಗಪುರದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಡೆದಾಗ ಅಧಿಕೃತರಾದರು.&lt;ref&gt;http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Its-official-Nayanthara-and-Vignesh-are-in-love/articleshow/53021486.cms&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Vignesh-Shivans-Onam-selfie-with-Nayan-goes-viral/articleshow/54331805.cms&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>08m8ngmla9cjnwomjeggqxq0c7tu6gm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನಯನ್ ಮೊಂಗಿಯಾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101550</id>
    <revision>
      <id>1430934</id>
      <parentid>1351391</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6506" sha1="rq6y9l35x6plu9a9jrnynpb36inuetn" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
|name = ನಯನ್ ಮೊಂಗಿಯಾ
|image = 
|birth_date = {{birth date and age|1969|12|19|df=y}}
|birth_place = [[ಬರೋಡಾ]], [[ಗುಜರಾತ್]], [[ಭಾರತ]]
|country = ಭಾರತ
|batting = ರೈಟ್-ಹ್ಯಾಂಡ್ ಬ್ಯಾಟ್
|bowling = –
|deliveries = ಬಾಲ್ಸ್
|columns = 2
|column1 = [[ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರೀಕೆಟ್| ಟೆಸ್ಟ್ಸ್]]
|matches1 = ೪೪
|runs1 = ೧೪೪೨
|bat avg1 = ೨೪.೦೩
|100s/50s1 = ೧/೬
|top score1 = ೧೫೨
|deliveries1 = –
|wickets1 =-
|bowl avg1 = –
|fivefor1 = –
|tenfor1 = –
|best bowling1 = –
|catches/stumpings1 = ೯೯/೮
|column2 = [[ಒನ್ ಡೇ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ |ಒಡಿಐs]]
|matches2 = ೧೪೦
|runs2 = ೧೨೭೨
|bat avg2 = ೨೦.೧೯
|100s/50s2 = -/೨
|top score2 = ೬೯
|deliveries2 = –
|wickets2 =-
|bowl avg2 = –
|fivefor2 = –
|tenfor2 = –
|best bowling2 = –
|catches/stumpings2 = ೧೧೦/೪೫
|date = ೪ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೦೬
|source = http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/player/31036.html espncricinfo}}
'''ನಯನ್ ರಾಮ್ ಲಾಲ್ ಮೊಂಗಿಯಾ''' (೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೬೯) ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಕ್ರೀಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ.ಅವರು ಬಲಗೈ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್ಮನ್ ಮತ್ತು ವಿಕೆಟ್ಕೀಪರ್ ಆಗಿದ್ದರು.

== ಜನನ ==
ನಯನ್ ಮೊಂಗಿಯಾ ಅವರು ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೬೯ ಅಂದು [[ಗುಜರಾತ್]]ನ [[ಬರೋಡಾ]]ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ಪೂರ್ತಿ ಹೆಸರು ನಯನ್ ರಾಮ್ ಲಾಲ್ ಮೊಂಗಿಯಾ. 

== ಕ್ರೀಡಾ ಜೀವನ ==
ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಅಂಡರ್ ೧೯ ರಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಅವರು ಭಾರತ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ತಂಡದ ಉತ್ತಮ ಆಟಗಾರ. ಅವರ ಮೊದಲನೆಯ ಪಂದ್ಯ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಶ್ರೀಲಂಕ]]ದ ವಿರುದ್ದವಿತ್ತು, ಅವರು ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಅಲಾನ್ ನಾಟ್ ಅವರು ಮೊಂಗಿಯಾರನ್ನು ಸಹಜ ಆಟಗಾರ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.  ಕಿರಣ್ ಮೊರ್ ನಂತರ ಮೊಂಗಿಯಾ ಅವರು ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪರ್ ಆಗಿ ಉಳಿದರು.೧೯೯೬-೯೭ರಲ್ಲಿ [[ದೆಹಲಿ]]ಯ ಭಾರತ ಪ್ರವಾಸದ ನಂತರದ ಏಕದಿನ ಟೆಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಮೊಂಗಿಯಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಥಮ ಟೆಸ್ಟ್ ಶತಕವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಚ್-ಫಿಕ್ಸಿಂಗ್ ಆರೋಪಗಳ ನಂತರ ಮೊಂಗಿಯಾ ತಂಡದಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು.೧೯೮೩ನಲ್ಲಿ ಬರೋಡಾ ಕ್ರೀಕೆಟ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆಯ ಪಂದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ಝೋನ್ ಕ್ರೀಕೆಟ್ ತಂಡವು ನವೆಂಬರ್ ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದರು.ಅವರ ೩೫೩ ಕ್ಯಾಚ್ಗಳು ಮತ್ತು ೪೩ ಸ್ಟಂಪಿಂಗ್ಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ೭೦೦೦ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ರನ್ ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ನಲ್ಲಿ, ಮೊಂಗಿಯಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ವಿರುದ್ಧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಕೋಲ್ಕತಾ ಟೆಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಟೆಸ್ಟ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದ ೪೪ ಟೆಸ್ಟ್ಗಳನ್ನು ಆಡಿದರು.&lt;ref&gt;http://www.espncricinfo.com/india/content/story/136134.html&lt;/ref&gt;ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಮೊಂಗಿಯಾ ಮೊದಲ ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ನಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/2004/12/22/stories/2004122206291600.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141127195230/http://www.thehindu.com/2004/12/22/stories/2004122206291600.htm |archive-date=2014-11-27 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನಯನ್ ಅವರು ಬಹಳ ಲವಲವಿಕೆಯ ಮನುಶ್ಯರು. ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೩೦,೧೯೯೪ ರಂದು ಅವರು ಮ್ಯಾಚ್ ಫಿಕ್ಸಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ  ತೊಡಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/1001455.stm&lt;/ref&gt;

== ತರಬೇತಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಕೊಚ್ ಆಗಿದ್ದರು.ಅವರು [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಶಿಯಾ]]ದ ೨೦೦೪ ಎಸಿಸಿ ಟ್ರೊಫಿಗಾಗಿ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿದ್ದರು.ಇವರನ್ನು ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಡರ್ -19 ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡವನ್ನು ಸಹ ಹೆಸರಿಸಿದೆ. ಅವರು ವಿಝಾಕ್ ವಿಕ್ಟರ್ಸ್ಗಾಗಿ ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪಿಂಗ್ ಕೋಚ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.&lt;ref&gt;http://www.espncricinfo.com/india/content/story/141024.html&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಯೋಜನೆ-೨೦೧೭-೧೮]]</text>
      <sha1>rq6y9l35x6plu9a9jrnynpb36inuetn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಾಮ್ ಸಿಂಗ್ ಯಾದವ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101851</id>
    <revision>
      <id>1431103</id>
      <parentid>1361695</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11486" sha1="ipssxgw71zo3oufcec2ym218xigbcyp" xml:space="preserve">{{Infobox athlete
| headercolor = #FF9933
| name = ರಾಮ್ ಸಿಂಗ್ 
| nickname = 
| image =Ram Singh Yadav (India) London 2012 Men.jpg
| imagesize = 200px
| caption = ಲಂಡನ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[೨೦೧೨ರ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|೨೦೧೨ ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಮ್ಯಾರಥಾನ್‍ನಲ್ಲಿ ರಾಮ್ ಸಿಂಗ್ ಯಾದವ್
| nationality =[[ಭಾರತ]]
| sport = ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡ್
| event = [[ಮ್ಯಾರಥಾನ್]]
| birth_date ={{Birth date and age|df=yes|1984|11|7}}
| birth_place = 
| residence = ವಿರಾರ್, [[ಠಾಣೆ]]
| occupation = ಹವಿಲ್ದಾರ್ ([[ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆ]]) 
}}

ರಾಮ್ ಸಿಂಗ್ ಯಾದವ್ (ಜನನ ೭ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೮೪) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ [[ಮ್ಯಾರಥಾನ್]] ರನ್ನರ್. ಲಂಡನ್ ೨೦೧೨ ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಮ್ [[ಭಾರತ|ಭಾರತವನ್ನು]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ೨೦೧೨ ರ ಮುಂಬೈ ಮ್ಯಾರಥಾನ್‍ನಲ್ಲಿ ೨:೧೬:೫೯ ಸಮಯವನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬಿ ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡವನ್ನು (೨:೧೮:೦೦) ಸಾಧಿಸಿದರು, ಇದು ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಇವರು ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಪಂದ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ಎರಡನೇ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟು. ಯಾದವ್ ಅವರಿಗಿಂತ ಮೊದಲು, ಶಿವನಾಥ್ ಸಿಂಗ್ ೧೯೭೬ ರಲ್ಲಿ ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್‍ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟುವಾಗಿದ್ದರು. ರಾಮ್ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಹವಿಲ್ದಾರ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ರಾಮ್ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ|ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ]] [[ವಾರಾಣಸಿ|ವಾರಣಾಸಿಯ]] ಬಾಬಿಯನ್ ಗ್ರಾಮದವರು. ಅವರ ತಂದೆ [[ಮುಂಬೈ|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] ಹಣ್ಣು ಮಾರಾಟಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ರಾಮ್ ಉರ್ಮಿಲಾ ಯಾದವ್ ಅವರನ್ನು ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಅಮಿತ್, ಅಂಕಿತ್‍ ಮತ್ತು ಅಲೋಕ್ ಎಂಬ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಹವಿಲ್ದಾರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್‍ನ]] ಫಿರಂಗಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.indianexpress.com/news/unko-bhaagdaud-pasand-hai.-woh-kisi-ki-nahi-sunenge/975090/ | title=‘Unko bhaag-daud pasand hai. Woh kisi ki nahi sunenge | author=Naik, Shivani | location=New Delhi | date=16 July 2012 | accessdate=21 July 2012 | work=[[the Indian Express]]}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಪುಣೆ ಮೂಲದ ಆರ್ಮಿ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‍ನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

==ಒಲಂಪಿಕ್ ಅರ್ಹತೆ==
[[೨೦೦೮ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಬೀಜಿಂಗ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ]] ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಾಗಿ ನಡೆದ ಮುಂಬೈ ಮ್ಯಾರಥಾನ್‍ನಲ್ಲಿ ರಾಮ್ ೨:೧೮:೦೦ ರ ಬಿ ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಕೆಲವು ಸೆಕೆಂಡುಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರು, ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.indianexpress.com/news/dream-run-din-drowns-ram-singh-yadavs-effort/263772/ | title=Dream Run din drowns Ram Singh Yadav’s effort | work=The Indian Express | author=Naik, Shivani | date=21 January 2008 | accessdate=21 July 2012}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ತಮ್ಮ ಓಟವನ್ನು ೨:೧೮:೨೩ ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ೧೦ ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.hindu.com/2009/01/19/stories/2009011956211600.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20090122091259/http://hindu.com/2009/01/19/stories/2009011956211600.htm | url-status=dead | archive-date=22 January 2009 | title=Kenyan help for Ram Singh | date=19 January 2009 | work=[[The Hindu]] | accessdate=21 July 2012}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ [[:en:Indian Olympic Association|ಭಾರತೀಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‍ನ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸುರೇಶ್ ಕಲ್ಮಾಡಿ ಅವರು ರಾಮ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು, ನಂತರ ಸಂಘಟಕರು ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.dnaindia.com/sport/report_one-last-time_1211555 | title=One last time | author=Vasavda, Mihir | date=5 December 2008 | accessdate=21 July 2012 | work=[[Daily News and Analysis]] | quote=Ram Singh Yadav hopes to qualify for the 2012 London Olympics}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.dnaindia.com/sport/report_armys-ram-singh-yadav-takes-giant-strides-towards-olympic_1638013 | title=Army’s Ram Singh Yadav takes giant strides towards Olympic | date=16 January 2012 | accessdate=21 July 2012 | author=Vasavda, Mihir | work=Daily News and Analysis | location=Mumbai}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೨ ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗಾಗಿ, ರಾಮ್ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] [[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[ಕೂನೂರು]] ಪಟ್ಟಣದ ಒಂದು ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ೪೫ ದಿನಗಳ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;https://www.sportskeeda.com/player/ram-singh-yadav&lt;/ref&gt; ೨೦೧೨ ರ ಮುಂಬೈ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಅವರು ತರಬೇತಿಯ ನಂತರ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಮೊದಲ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ, ಅದೇ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಬಿ ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡವಾದ ೨:೧೮:೦೦ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮ್ ೨:೧೬:೫೯ ರಲ್ಲಿ ಓಟವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರು. ಅವರು ಅಂತಿಮ ಮಾನ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ೧೨ ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Hindu&quot;&gt;{{cite news | url=http://www.thehindu.com/sport/athletics/article2803887.ece | title=Ram Singh Yadav qualifies for London 2012 | date=15 January 2012 | accessdate=21 July 2012 | work=[[The Hindu]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20120118171003/http://www.thehindu.com/sport/athletics/article2803887.ece | archive-date=18 ಜನವರಿ 2012 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨:೧೬:೫೯ ರಾಮ್‍ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.iaaf.org/athletes/biographies/letter=y/athcode=269734/index.html | title=Athletes biographies&amp;nbsp;– Yadav Ram Singh | accessdate=21 July 2012 | publisher=iaaf.org. [[International Association of Athletics Federations]]}}&lt;/ref&gt; ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ಎರಡನೇ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟು ರಾಮ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಬಿಹಾರ|ಬಿಹಾರದ]] ಶಿವನಾಥ್ ಸಿಂಗ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಮ್ಯಾರಥಾನ್‍ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟು. ಅವರು ೧೯೭೬ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/Shivnath-Singh-was-a-brave-runner-with-a-heart-of-gold/articleshow/11983.cms | title=Shivnath Singh was a brave runner with a heart of gold | work=[[The Times of India]] | date=7 June 2003 | accessdate=21 July 2012 | location=New Delhi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://zeenews.india.com/sports/london-olympics-2012/indian-athletes-profile/2012-london-olympics-profiles-ram-singh-yadav-athletics_745660.html | title=Ram Singh Yadav: Profiles 2012 London Olympics | date=16 July 2012 | accessdate=21 July 2012 | publisher=[[Zee News]]}}&lt;/ref&gt;

==ಒಲಂಪಿಕ್ ಗೇಮ್ಸ್==
[[ಚಿತ್ರ:Ram Singh Yadav (India) - London 2012 Men's Marathon.jpg|thumb|೨೦೧೨ ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಮ್ ಸಿಂಗ್ ಯಾದವ್]]

[[೨೦೧೨ರ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಲಂಡನ್ ೨೦೧೨ ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ]], ಅವರು ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಅನ್ನು ೨:೩೦:೦೬ ಸಮಯದೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು, ಇದು ಅಂತಿಮ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ೭೮ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರಿಸಿತು. ೧೦೫ ಆರಂಭಿಕ ಆಟಗಾರರಿಂದ ೨೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಓಟಗಾರರು ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಫೈನಲ್ ಅನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ವಿಫಲರಾದರು, ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು [[ಉಗಾಂಡಾ|ಉಗಾಂಡಾದ]] ಸ್ಟೀಫನ್ ಕಿಪ್ರೊಟಿಚ್ ೨:೦೮:೦೧ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದರು.&lt;ref&gt;[http://www.dnaindia.com/sport/report_ram-singh-yadav-finishes-78th-in-marathon_1727195 ram-singh-yadav-finishes-78th-in-marathon]&lt;/ref&gt;

==ಸಹ ನೋಡಿ==
*[[ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪ್ರದರ್ಶನ]]
*[[ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ 2012 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ]]

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
&lt;references /&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]]</text>
      <sha1>ipssxgw71zo3oufcec2ym218xigbcyp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜೆ.ಕೆ.ಕೃಷ್ಣರೆಡ್ಡಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101885</id>
    <revision>
      <id>1430883</id>
      <parentid>1348106</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T13:29:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8226" sha1="bvl1gz7133wsmdshdawys1g15zb9h5x" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:J.k krishna reddy.jpg|thumb|ಜೆ.ಕೆ.ಕೃಷ್ಣರೆಡ್ಡಿ]]
'''ಜೆ.ಕೆ.ಕೃಷ್ಣರೆಡ್ಡಿ''', ಅವರೊಬ್ಬ ರಾಜಕಾರಣಿ. ಶ್ರೀ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಮಣಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಿಧಾನಸಭಾ ಶಾಸಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜೆ.ಕೆ.ಕೃಷ್ಣ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರು ಜನತಾದಳ(ಸೆಕ್ಯುಲರ್) ಎಂಬ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ, ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಣಕ್ಕಿಳಿದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;https://www.news18.com/assembly-elections-2023/karnataka/j-k-krishna-reddy-chintamani-candidate-s10a143c007/&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ==
ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಚಾರವೆಂದರೆ, [[:en:Chikkaballapura_district|ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ &lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180808194813/http://chikballapur.nic.in/dhistory.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/chintamani-averse-to-joining-new-chickballapur-district/article1867196.ece {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;[[ಚಿಂತಾಮಣಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅಂಜನಿ ಬಡಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಸಂಖ್ಯೆ ಆರು ಸುನಂದಾ ನಿಲಯದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ತಂದೆಯ ಹೆಸರು ಮುನಿವೆಂಕಟ ರೆಡ್ಡಿ. ಹೆಂಡತಿ ರೂಪ ರೆಡ್ಡಿ ಹಾಗು ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು ಕೀರ್ತಿ ರೆಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯ ರೆಡ್ಡಿ. ಶ್ರೀ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರು ವಾರ್ತೂರ್ನಲ್ಲಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಎಸ್.ಎಸ್.ಎಲ್.ಸಿ ವರೆಗು ವಿಧ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;https://www.oneindia.com/politicians/j-k-krishna-reddy-76471.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.news18.com/assembly-elections-2023/karnataka/j-k-krishna-reddy-chintamani-candidate-s10a143c007/&lt;/ref&gt; ಅವರ ಅಫಿಡವಿಟ್ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರ ಉದ್ಯೋಗವು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದು. ಅವರ ಹೆಂಡತಿ ಕೂಡ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;https://www.oneindia.com/politicians/j-k-krishna-reddy-76471.html&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
ಜೆ ಕೆ ಕೃಷ್ಣ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ೧೫ ನೇ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಚಿಂತಾಮಣಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ೮೭೭೫೩ ವೋಟುಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ವಿಜೇತರಾಗಿ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಶಾಸಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.&lt;ref&gt;https://www.news18.com/assembly-elections-2023/karnataka/j-k-krishna-reddy-chintamani-candidate-s10a143c007/&lt;/ref&gt; ಇವರ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಾಮಗಾರಿ ಮತ್ತು ಜನಾನುಕೂಲ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಶ್ರೀಘ್ರಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಮಾದರಿ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಪಡೆದಿದೆ. 
[[ಚಿತ್ರ:Vidhana Soudha In Bengaluru.jpg|thumb|ವಿಧಾನ ಸೌಧ]]
ಇನ್ನೂ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ [[:en:India|ಭಾರತ]]ದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಚಿಂತಾಮಣಿ ತಾಲೂಕು ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. ಅದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಚಿಂತಮಣಿ [[:en:Kolar_district|ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] (ವಿಭಜಿಸುವ ಮೊದಲು) ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದಲ್ಲಿ ಯೋಜಿತ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಚಿಂತಮಣಿ ಅದರ ಸಿಲ್ಕ್ ಮತ್ತು ಟೊಮೇಟೊ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.ಅದೇ ರೀತಿ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಕಡಲೆಕಾಯಿ ಬೀಜ ಕೂಡ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.

== ಚಿಂತಾಮಣಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ==
ಚಿಂತಾಮಣಿ ತಾಲೂಕು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ವಿಭಾಗ ಹಾಗು ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಉಪ-ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ೬ ಹೋಬಳಿಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳು ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಅಂಬಾಜೀದುರ್ಗ, ಕೈವಾರ, ಮುರಗಮಲ್ಲ, ಮುಂಗನಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಚಿಲಕಾಲನರ್ಪು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ೬ ಹೋಬಳಿಗಳನ್ನು ೩೩೬ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/5600-chintamani-chikkaballapura-karnataka.html&lt;/ref&gt; ಈ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಕೋಲಾರ ಸಂಸತ್ / ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವು ವ್ಯವಸಾಯ ಹಾಗೂ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತದಾರರು, ಎನ್ನಾರೈ ಮತದಾರರು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ಮತದಾರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೨೧೦೬೭೬ ಮತದಾರರಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತದಾರರಲ್ಲಿ ೧೦೫೪೮೨ ಪುರುಷರು, ೧೦೫೧೧೩ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ೪೦ ಇತರರು. ೨೦೧೩ ರ ಕರ್ನಾಟಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ೧೬೯೧ ಮತಗಳ ಅಂತರದಿಂದ ಜೆಡಿಎಸ್ ಪಕ್ಷ ಈ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತ್ತು.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Chintamani,_Karnataka&lt;/ref&gt; 

ಜೆ.ಕೆ. ಕೃಷ್ಣ ರೆಡ್ಡಿ ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿನಿಂದ ವಾನಿ ಕೃಷ್ಣರೆಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿಯಿಂದ ನಾ ಶಂಕರ್ರನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಗೆಲುವನ್ನು ಪಡೆದು, ಚಿಂತಮಣಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಶಾಸಕರಾದರು.
[[ಚಿತ್ರ:Bhoganandishvara group of temples (810 AD), a rear view of shrines in Chikkaballapur district.JPG|thumb|ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]</text>
      <sha1>bvl1gz7133wsmdshdawys1g15zb9h5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಿಸ್ಯಾಟ್-1</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103623</id>
    <revision>
      <id>1431109</id>
      <parentid>1361932</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:46:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6969" sha1="l4umu2g0vghkno5wq9v51yucpxkmfdj" xml:space="preserve">{{Infobox spaceflight
| name                  = RISAT-1
| image                 = RISAT.1.JPG
| image_caption         =ರಿಸ್ಯಾಟ್-1

| mission_type          = ರಾಡಾರ್ ಇಮೇಜಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ 
| operator              = [[ISRO]]
| website               = {{url|http://www.isro.gov.in/Spacecraft/risat-1}}
| COSPAR_ID             = 2012-017A
| SATCAT                = 38248
| mission_duration      = 5 years (planned)

| spacecraft_bus        =
| manufacturer          =
| dry_mass              =
| launch_mass           = {{convert|1858|kg|lb}}&lt;ref name=hindu-grandsuccess&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article3355368.ece|title=RISAT-1 satellite launch a &quot;grand success&quot;: ISRO|publisher=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|date=26 April 2012|location=Chennai, India|first=M. Dinesh|last=Varma|archive-url=https://web.archive.org/web/20120430174203/http://www.thehindu.com/news/national/article3355368.ece|archive-date=30 ಏಪ್ರಿಲ್ 2012|access-date=2 ಆಗಸ್ಟ್ 2018|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| power                 =2200 W

| launch_date           = {{start-date|26 April 2012, 00:17|timezone=yes}}&amp;nbsp;UTC
| launch_rocket         = [[Polar Satellite Launch Vehicle|PSLV-XL]] C19
| launch_site           = [[Satish Dhawan Space Centre|Satish Dhawan]] [[Satish Dhawan Space Centre First Launch Pad|FLP]]
| launch_contractor     =

| disposal_type         = 
| deactivated           =  Between 28 March and 26 July 2017
| last_contact          = 
| decay_date            =

| orbit_epoch           =
| orbit_reference       = [[geocentric orbit|Geocentric]]
| orbit_regime          = [[Sun-synchronous orbit|Sun-synchronous]] 0600 ECT
| orbit_periapsis       =
| orbit_apoapsis        =536.38 km
| orbit_inclination     = 97.554&amp;nbsp;degrees
| orbit_period          =95.49 minutes
| orbit_mean_motion     = 14
| apsis                 = gee
}}
'ಪಿಎಸ್ಎಲ್‌ವಿ ಸಿ19' ರಾಕೆಟ್ ಮೂಲಕ ರಿಸ್ಯಾಟ್-1 ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೬,೨೦೧೨ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾದ ಸತೀಶ್ ಧವನ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮಂಜು ಮುಸುಕಿದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲೂ ಭೂಮಿಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುವ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ದೂರಸಂವೇದಿ ರಾಡಾರ್ ಬಿಂಬಗ್ರಾಹಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ 'ರಿಸ್ಯಾಟ್-1' ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಇಸ್ರೋ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಿದೆ.

==ಉಪಗ್ರಹ==
. 1858 ಕೆ.ಜಿ. ತೂಕದ ಈ 'ರಿಸ್ಯಾಟ್-1' ರಾಡಾರ್ ಇಮೇಜಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವದೇಶಿ ನಿರ್ಮಿತ ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದಂತಹ ದೇಶಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು.ಸಿ-ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸಿಂಥೆಟಿಕ್ ಅಪಾರ್ಚರ್ ರಾಡಾರ್ (ಎಸ್‌ಎಆರ್) ಇದು ಹೊಂದಿದೆ. 
ಉಪಗ್ರಹದ ವಿಶೇಷತೆಗಳು..

* ಉಪಗ್ರಹದ ತೂಕ 1858 ಕೆ.ಜಿ.

* ರಿಸ್ಯಾಟ್-1ರ ಕಾರ್ಯಾವಧಿ 5 ವರ್ಷ.

* ಯೋಜನೆಯ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ 500 ಕೋಟಿ ರೂ.

* ಸಿ-ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸಿಂಥೆಟಿಕ್ ಅಪಾರ್ಚರ್ ರಾಡಾರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

* ಭೂಮಿಯಿಂದ 480 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ
* ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಪಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ ರಾಕೆಟ್‌ನ ತೂಕ 321ಟನ್. 
* ಯೋಜನೆಯ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತ 500 ಕೋಟಿ ರೂ. ( 120 ಕೋಟಿ - ರಾಕೆಟ್ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ, 380 ಕೋಟಿ - ಉಪಗ್ರಹ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ).

==ಉಪಗ್ರಹ ಉಪಯೋಗ==

ರಿಸ್ಯಾಟ್-1 ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹದಿಂದಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಲಾಭ, ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪವನ್ನು ಮೊದಲೇ ಅಂದಾಜಿಸುವುದು. ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ, ಭೂಮಿಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಚಿತ್ರ ಪಡೆಯುವುದು ಕೂಡ ಇದರಿಂದ ಸಾಧ್ಯ. ಅದು ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಎಂದರೆ, ಮಂಜು ಅಥವಾ ಮೋಡ ಮುಸುಕಿದ ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲೂ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಚಿತ್ರ ಪಡೆಯಬಹುದು.ಗರಿಷ್ಠ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋವೇವ್ ಇಮೇಜಿಂಗ್‌ನಿಂದ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಗಳಿಗೂ ಸಹಾಯವಾಗಲಿದೆ. ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳು, ನುಸುಳುಕೋರರು ಅಥವಾ ಯುದ್ಧದಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರಬಹುದು.ಇದು ತೆಗೆಯುವ ಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಮೈಕ್ರೊವೇವ್ ಇಮೇಜಿಂಗ್‌ಅನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೂ ಉಪಯೋಗಿ ಸಬಹುದು. ಈ ಉಪಗ್ರಹ ರವಾನಿಸುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಹಾಗೂ ಬೆಳೆಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು.ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ 1 ಮೀಟರ್ ಚೌಕಾರದ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೆರೆ ಹಿಡಿಯಬಲ್ಲದು.ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಬಲ್ಲುದು. ಮೋಡ ಮುಸುಕಿದ ವಾತಾವರಣವು ಸೆರೆ ಹಿಡಿದ ಚಿತ್ರದ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುವುದಿಲ್ಲ.
==ನೋಡಿ==
*೧.[[ಜೀಯಸ್ಎಲ್ವಿ-ಡಿ ೬]],
*೨.[[ಕಾರ್ಟೊಸ್ಯಾಟ್‌-೧]],
*೩.[[ಜೀಸಾಟ್ -1]]
*೪.[[ಜೀಸಾಟ್-12]]

==ಉಲ್ಲೇಕ==
{{reflist}}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಉಪಗ್ರಹಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ]]</text>
      <sha1>l4umu2g0vghkno5wq9v51yucpxkmfdj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಿ.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ(ಮನಗೂಳಿ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104185</id>
    <revision>
      <id>1431003</id>
      <parentid>1355560</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T23:22:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18922" sha1="iiy4ghyu8i1ikgj2sgsmcf17llzt0ck" xml:space="preserve">ಬಿ.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ(ಬಸನಗೌಡ ಸೋಮನಗೌಡ ಪಾಟೀಲ)(ಮನಗೂಳಿ)ರು ಕಾಂಗ್ರೇಸಿನ ಹಿರಿಯ ರಾಜಕಾರಿಣಿ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಸಚಿವರು. ಇವರು [[ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಮನಗೂಳಿ]] ಗ್ರಾಮದವರು.

==ರಾಜಕೀಯ==

ಕಾಂಗ್ರೇಸಿನ ಬಿ.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ(ಮನಗೂಳಿ)ರು [[ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದಿಂದ 6 ಬಾರಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯ್ಲಿ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ನೀರಾವರಿ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;https://www.thestate.news/districts/2018/04/16/patil-surname-politics{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ಬಿ.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ(ಮನಗೂಳಿ)ರು [[ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ (6 ಬಾರಿ) ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;https://www.udayavani.com/kannada/news/bijapur-news/283848/battle-for-the-win-at-basava-s-birthplace{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ಪಾಟೀಲರು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಪರಾಜಿತರಾದರು.&lt;ref&gt;http://www.indiavotes.com/alliance/partyContested/5/1/14/43{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==ನಿಧನ==

ಬಿ.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ(ಮನಗೂಳಿ)ರು 16ನೇ ನವೆಂಬರ್ 2005ರಲ್ಲಿ 74ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/2005/11/17/stories/2005111713950400.htm {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ==

[[ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ 8 ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಕ್ಷೆತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ ಮತಕ್ಷೇತ್ರ(2018)ದಲ್ಲಿ 1,01,345 ಪುರುಷರು, 95,044 ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು 1,96,389 ಮತದಾರರಿದ್ದಾರೆ.

&lt;/big&gt;ಕ್ಷೇತ್ರದ ಇತಿಹಾಸ&lt;/big&gt;

[[ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ]] ಎಂದೊಡನೆ ನೆನಪಾಗುವುದು ವಚನ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹರಿಕಾರ ಬಸವಣ್ಣ. ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದ, ಲಿಂಗೈಕ್ಯರಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿಯೂ, ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ. 12 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೂಲಕ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಸಮರ ಸಾರಿದ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿಗೆ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಲಿಂಗೈಕ್ಯರಾದ ಕೂಡಲಸಂಗಮ [[ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲೊಂದು.

ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ಕಟ್ಟಲಾದ [[ಆಲಮಟ್ಟಿ ಜಲಾಶಯ]] ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದಲ್ಲೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡದು ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದೆ. [[ಆಲಮಟ್ಟಿ]] ಜಲಾಶಯದಿಂದಾಗಿ ಜಮೀನು, ಮನೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡವರು ನೂರಾರು ಜನ. ಇಲ್ಲಿನ ಇಳಕಲ್ಲು ಸೀರೆ ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಬಟ್ಟೆ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಂಬಾಣಿ ಜನರನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು.

ಸಮಾನತೆಯ ಹರಿಹಾರ, ಜಗತ್ತಿನ ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ತೊಡೆಯಲು ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಬೆಳಕು ನೀಡಿದ ಬಸವೇಶ್ವರ ಜನ್ಮಭೂಮಿ [[ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ]] ಕ್ಷೇತ್ರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತರೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಂತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೀನ ತಾಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಕೃಷ್ಣೆಯನ್ನೇ ಒಡಲಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ದಾಹ ಇದ್ದೇ ಇದೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಭದ್ರಕೋಟೆ ಎನಿಸಿರುವ ಈ ನೆಲವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಲು ಬಿಜೆಪಿ ಹವಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಒಂದು ಬಾರಿಯಾದರೂ ಖಾತೆ ತೆರೆಯಲು ಜೆಡಿಸ್‌ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸಿದೆ.

ನೀರಾವರಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಬಲವಾದರೆ, ನೀರಾವರಿ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಭೂಮಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಸಂತ್ರಸ್ತರ ಸಮಸ್ಯೆಯೇ ಇಲ್ಲಿನ ಬಲಹೀನತೆ. ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಲಾಲಬಹದ್ದೂರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಜಲಾಶಯ ಇರುವುದು ಇದೇ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಆಲಮಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ. ಸಂತ್ರಸ್ತರ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾಯುತ್ತಿವೆ. ಈಚೆಗಷ್ಟೇ ತಲೆ ಎತ್ತಿರುವ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬೆಳಕು ನೀಡುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಎನ್‌ಟಿಪಿಸಿ [[ಕೂಡಗಿ]] ಯೋಜನೆ ಕೂಡ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೇ ಇದೆ. ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಈ ಯೋಜನೆ ವಿರೋಧಿಸಿ ರೈತರು ಗುಂಡೇಟು ತಿಂದಿದ್ದು, ನೂರಾರು ರೈತರು ಜೈಲು ಪಾಲಾಗಿ ಕೋರ್ಟ್‌ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಚೆಗಷ್ಟೇ ಈ ರೈತರ ಮೇಲಿನ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹಿಂಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರ ರೈತರಿಗೆ ಸಂಕಷ್ಟದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ನೀಡಿದೆ.

ಇಂಥ ನೆಲಕ್ಕೆ ಒಂದೂವರೆ ದಶಕದ ಹಿಂದೆ ಕಾಲಿಟ್ಟವರು ತಿಕೋಟಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನತಾದಳ ಹಾಗೂ ಬಿಜೆಪಿಯಿಂದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಶಾಸಕರಾಗಿದ್ದ ಶಿವಾನಂದ ಪಾಟೀಲ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದಲೂ ಮೂರು ಬಾರಿ ಶಾಸಕರಾಗಿರುವ ಶಿವಾನಂದ ಪಾಟೀಲ ಅವರು ಐದು ಬಾರಿ ಶಾಸಕರಾಗಿ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಇದೇ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಸೋಮನಗೌಡ(ಅಪ್ಪು) ಪಾಟೀಲ ಅವರ ತಂದೆ ಬಿ.ಎಸ್‌.ಪಾಟೀಲ(ಮನಗೂಳಿ) ಅವರನ್ನು 6 ಬಾರಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮತದಾರರು, ಅವರು ಸಚಿವರಾಗಲು ನೆರವಾಗಿದ್ದರು. 

ಮಾಜಿ ಸಿಎಂ ಬಂಗಾರಪ್ಪ ಅವರ ಕೆಸಿಪಿ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಸೋತಿದ್ದ ಸಂಗಪ್ಪ ಕಲ್ಲಪ್ಪ ಬೆಳ್ಳುಬ್ಬಿ ಬಿಜೆಪಿ ಸೇರುವ ಮೂಲಕ ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಭದ್ರಕೋಟೆ ಛಿದ್ರಗೊಳಿಸಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಗೆದ್ದವರು. ತಮ್ಮ ಮೂಲಕ ಬಿಜೆಪಿ ಖಾತೆ ತೆರೆದ ಎಸ್‌.ಕೆ. ಬೆಳ್ಳುಬ್ಬಿ ಅಪ್ಪಟ ಹಳ್ಳಿ ಸೊಗಡಿನ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕ. ಮಾಜಿ ಸಚಿವ ಎಸ್‌.ಕೆ.ಬೆಳ್ಳುಬ್ಬಿ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಮಟ್ಟದಿಂದಲೇ ವಿಧಾನಸಭೆ ತನಕ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡವರು. 1978ರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಪಂ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಬೆಳ್ಳುಬ್ಬಿ, 1983ರಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಹಾರ ಗ್ರಾಪಂ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. 1987ರಲ್ಲಿ ಮಂಡಲ ಪಂಚಾಯಿತಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ಮಂಡಲ ಪ್ರಧಾನ ಹುದ್ದೆಯನ್ನೂ ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡರು. 1994ರಲ್ಲಿ ಕೆಸಿಪಿ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ವಿಧಾನಸಭೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನ ಫಲಿಸಲಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ 1999ರಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಕಣಕ್ಕಿಳಿದ ಬೆಳ್ಳುಬ್ಬಿ ಶಾಸಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. 2008ರಲ್ಲಿ 2ನೇ ಬಾರಿ ಶಾಸಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವ ಮೂಲಕ ಕೆಲ ತಿಂಗಳು ಮಂತ್ರಿಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದರು. 2004 ಹಾಗೂ 2013ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಲಿನ ಕಹಿ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದಾರೆ.

13 ಚುನಾವಣೆ ಕಂಡಿರುವ ಬಸವ ಜನ್ಮಭೂಮಿ ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ 8 ಬಾರಿ ಗೆದ್ದಿರುವ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌, ಒಂದು ಬಾರಿ ಅಂಗ ಪಕ್ಷ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌-ಐ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನೂ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಭದ್ರಕೋಟೆ ಎನಿಸಿದೆ. ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಎರಡು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಶೀಲಾಬಾಯಿ ಶಹಾ ಎಂಬ ಮಹಿಳೆ ಗೆದ್ದಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಮಹಿಳಾ ಸಮಾನತೆ ಹರಿಕಾರ ಬಸವ ಜನ್ಮಭೂಮಿ ಜನರು ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದೇ ಬಸವ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ವ್ಯಕ್ತಿ ಪೂಜೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿರುವ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮನಗೂಳಿಯ ಬಿ.ಎಸ್‌. ಪಾಟೀಲ ಅವರನ್ನು 6 ಬಾರಿ ವಿಧಾನಸೌಧಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿದ್ದು, ಎಸ್‌.ಕೆ.ಬೆಳ್ಳುಬ್ಬಿ ಅವರ ಮೂಲಕ ಬಿಜೆಪಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ. ಕುಮಾರಗೌಡ ಪಾಟೀಲ ಸೇರಿ ಇಬ್ಬರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಜನತಾಪಕ್ಷದಿಂದ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.

&lt;/big&gt;ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಶೇಷತೆ&lt;/big&gt;
 
* ಕಾಂಗ್ರೇಸಿನ ಬಿ.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ(ಮನಗೂಳಿ)ರು 6 ಸಲ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯ್ಲಿ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು.

* ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ 1957 ಮತ್ತು 1962ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೇಸಿನಿಂದ ಸುಶಿಲಾಬಾಯಿ ಶಹಾ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳಾ ಶಾಸಕಿಯಾಗಿದ್ದರು. 

* ಬಿಜೆಪಿಯಿಂದ ಎಸ್.ಕೆ.ಬೆಳ್ಳುಬ್ಬಿಯವರು ಎರಡು ಬಾರಿ ಶಾಸಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ 2008ರಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎಸ್.ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು.

* ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಕಾಂಗ್ರೇಸಿನ ಶಿವಾನಂದ ಪಾಟೀಲ ಮೂರು ಬಾರಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ 2018ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್.ಡಿ.ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಯವರ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರಕಾರದ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು.

&lt;/big&gt;ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ವಿವರ&lt;/big&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; &lt;hiddentext&gt;generated with [[:de:Wikipedia:Helferlein/VBA-Macro for EXCEL tableconversion]] V14&lt;\hiddentext&gt;
|- style=&quot;background-color:#969696;font-weight:bold&quot;  valign=&quot;bottom&quot;
| width=&quot;30&quot; style = &quot;text-align:center&quot; | ವರ್ಷ
| width=&quot;260&quot; style = &quot;text-align:center&quot; | ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಕ್ಷೆತ್ರ 
| width=&quot;180&quot; style = &quot;text-align:center&quot; | ವಿಜೇತ
| width=&quot;60&quot; style = &quot;text-align:center&quot; | ಪಕ್ಷ
| width=&quot;60&quot; style = &quot;text-align:center&quot; | ಮತಗಳು
| width=&quot;180&quot; style = &quot;text-align:center&quot; | ಉಪಾಂತ ವಿಜೇತ
| width=&quot;60&quot; style = &quot;text-align:center&quot; | ಪಕ್ಷ
| width=&quot;60&quot; style = &quot;text-align:center&quot; | ಮತಗಳು
|-   valign=&quot;bottom&quot; style = &quot;background-color:#969696;font-weight:bold&quot;
 | 
 |ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ
 |ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ
 |
 |
 |
 | 
 |
|-   valign=&quot;bottom&quot; 
|2018
|ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ
|ಶಿವಾನಂದ ಪಾಟೀಲ
|ಕಾಂಗ್ರೇಸ್
|58647
|ಅಪ್ಪು ಪಾಟೀಲ(ಮನಗೂಳಿ)
|ಜೆಡಿಎಸ್
|55461
|-   valign=&quot;bottom&quot; 
|2013
|ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ
|ಶಿವಾನಂದ ಪಾಟೀಲ
|ಕಾಂಗ್ರೇಸ್
|56329
|ಎಸ್.ಕೆ.ಬೆಳ್ಳುಬ್ಬಿ
|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ
|36653
|-   valign=&quot;bottom&quot; 
|2008
|ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ
|ಎಸ್.ಕೆ.ಬೆಳ್ಳುಬ್ಬಿ
|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ
|48481
|ಶಿವಾನಂದ ಪಾಟೀಲ
|ಕಾಂಗ್ರೇಸ್
|34594
|-   valign=&quot;bottom&quot; 
|2004
|ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ
|ಶಿವಾನಂದ ಪಾಟೀಲ
|ಕಾಂಗ್ರೇಸ್
|50238
|ಎಸ್.ಕೆ.ಬೆಳ್ಳುಬ್ಬಿ
|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ
|46933
|-   valign=&quot;bottom&quot; 
|1999
|ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ
|ಎಸ್.ಕೆ.ಬೆಳ್ಳುಬ್ಬಿ
|ಬಿ.ಜೆ.ಪಿ
|50543
|ಬಿ.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ(ಮನಗೂಳಿ)
|ಕಾಂಗ್ರೇಸ್
|40487
|-   valign=&quot;bottom&quot; 
|1994
|ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ
|ಬಿ.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ(ಮನಗೂಳಿ)
|ಕಾಂಗ್ರೇಸ್
|27557
|ಕುಮಾರಗೌಡ ಪಾಟೀಲ
|ಜೆ.ಡಿ
|19270
|-   valign=&quot;bottom&quot; 
|1989
|ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ
|ಬಿ.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ(ಮನಗೂಳಿ)
|ಕಾಂಗ್ರೇಸ್
|37868
|ಕುಮಾರಗೌಡ ಪಾಟೀಲ
|ಜೆ.ಡಿ
|25235
|-   valign=&quot;bottom&quot; 
|1985
|ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ
|ಕುಮಾರಗೌಡ ಪಾಟೀಲ
|ಜೆ.ಎನ್.ಪಿ
|29320
|ಭೀಮನಗೌಡ ಪಾಟೀಲ
|ಕಾಂಗ್ರೇಸ್
|23744
|-   valign=&quot;bottom&quot; 
|1983
|ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ
|ಬಿ.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ(ಮನಗೂಳಿ)
|ಕಾಂಗ್ರೇಸ್
|34386
|ರಾಜಶೇಖರ ಪಟ್ಟಣಶೆಟ್ಟಿ
|ಬಿಜೆಪಿ
|15577
|-   valign=&quot;bottom&quot; 
|1978
|ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ
|ಬಿ.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ(ಮನಗೂಳಿ) 
|ಜೆ.ಎನ್.ಪಿ
|27806
|ಬಸವಂತರಾಯ ಪಾಟೀಲ
|ಕಾಂಗ್ರೇಸ್
|16048
|-   valign=&quot;bottom&quot; style = &quot;background-color:#969696;font-weight:bold&quot;
 | 
 |ಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ
 |ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ
 | 
 |
 |
 |
 |
|-   valign=&quot;bottom&quot;
|1972
|ಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ
|ಬಿ.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ(ಮನಗೂಳಿ)
|ಎನ್.ಸಿ.ಓ 
|23061
|ಜಿ.ವಿ.ಪಾಟೀಲ
|ಕಾಂಗ್ರೇಸ್
|16250
|-   valign=&quot;bottom&quot; 
|1967
|ಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ
|ಬಿ.ಎಸ್.ಪಾಟೀಲ(ಮನಗೂಳಿ)
|ಕಾಂಗ್ರೇಸ್
|25173
|ಜಿ.ಬಿ.ಈರಯ್ಯ
|ಸ್ವತಂತ್ರ
|2759
|-   valign=&quot;bottom&quot; 
|1962
|ಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ
|ಸುಶಿಲಾಬಾಯಿ ಶಹಾ
|ಕಾಂಗ್ರೇಸ್
|12365
|ರಾಮನಗೌಡ ಪಾಟೀಲ
|ಸ್ವತಂತ್ರ
|6113
|-   valign=&quot;bottom&quot; 
|1957
|ಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ
|ಸುಶಿಲಾಬಾಯಿ ಶಹಾ
|ಕಾಂಗ್ರೇಸ್
|11941
|ರಾಮಣ್ಣ ಕಲ್ಲೂರ
|ಸ್ವತಂತ್ರ
|4883
|-   valign=&quot;bottom&quot; style = &quot;background-color:#969696;font-weight:bold&quot;
 | 
 |ಹಿಪ್ಪರಗಿ-ಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ
 |ಬಾಂಬೆ ರಾಜ್ಯ
 | 
 |
 |
 |
 |
|-   valign=&quot;bottom&quot; 
|1951
|ಹಿಪ್ಪರಗಿ-ಬಾಗೇವಾಡಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ
|ಶಂಕರಗೌಡ ಪಾಟೀಲ
|ಕಾಂಗ್ರೇಸ್
|17752
|ಸಾವಳಗೆಪ್ಪ ನಂದಿ
|ಕೆಎಂಪಿಪಿ
|5507
|}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು]]</text>
      <sha1>iiy4ghyu8i1ikgj2sgsmcf17llzt0ck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನೇಮಿಚಂದ್ರ (ಲೇಖಕಿ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105559</id>
    <revision>
      <id>1430963</id>
      <parentid>1352389</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16738" sha1="1x4ywi5s0ojaznqm92xejtd00yi2443" xml:space="preserve">{{Infobox writer|name=ನೇಮಿಚಂದ್ರ ಮಲ್ಹೋತ್ರ|image=|192px|caption=ನೇಮಿಚಂದ್ರ ಮಲ್ಹೋತ್ರ|birth_date=ಜುಲೈ 16, 1959|birth_place=ಚಿತ್ರದುರ್ಗ|language=ಕನ್ನಡ|nationality=ಭಾರತೀಯ|education=ಬಿ ಇ (ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಮೈಸೂರು), ಎಂ.ಎಸ್. ಪದವಿ(ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ)|father=ಪ್ರೊ. ಜಿ. ಗುಂಡಣ್ಣ|mother=ತಿಮ್ಮಕ್ಕ}}

'''ನೇಮಿಚಂದ್ರ''' (ಜನನ:[[ಜುಲೈ ೧೬|ಜುಲೈ ೧೧]], [[೧೯೫೯]]) [[ಕನ್ನಡ]]ದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಬರಹಗಾರ್ತಿ. ಸಣ್ಣಕತೆ, [[ಕಾದಂಬರಿ]] ಹಾಗೂ ವಿಚಾರಪೂರ್ಣ ಲೇಖನಗಳ ಮೂಲಕ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

==ಜೀವನ==
'''ಶ್ರೀಮತಿ ನೇಮಿಚಂದ್ರ''' ಅವರು [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]]ದಲ್ಲಿ [[ಜುಲೈ ೧೬]], [[೧೯೫೯]]ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಪ್ರೊ. ಜಿ. ಗುಂಡಣ್ಣ, ತಾಯಿ ತಿಮ್ಮಕ್ಕ. ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ತುಮಕೂರು, ಮೈಸೂರು. ಮೈಸೂರಿನ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಜನಿಯರಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಬಿ.ಇ. ಪದವಿ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಎಂ.ಎಸ್. ಪದವಿ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ಹಿಂದುಸ್ಥಾನ್ ಏರೊನಾಟಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್|ಎಚ್.ಎ.ಎಲ್]] ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ತಂತ್ರಜ್ಞ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/it-is-no-longer-a-mans-world/article1279670.ece It is no longer a man’s world] {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ದ ಹಿಂದೂ, June 18, 2008&lt;/ref&gt; ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಚಿಂತನಪೂರ್ಣ ಲೇಖನ, ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

==ಬರಹದ ಬದುಕು==

*ನೇಮಿಚಂದ್ರ ಅವರು ಮೂರು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದಿಂದ ತಮ್ಮ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಬರಹಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ‘ನೇಮಿಚಂದ್ರರ ಕಥೆಗಳು’ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಕಲನವಾಗಿ ಹೊರಬಂದಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಬಿಡಿ ಸಂಕಲನಗಳಾಗಿ ‘ನಮ್ಮ ಕನಸುಗಳಲ್ಲಿ ನೀವಿದ್ದೀರಿ’, ‘ಮತ್ತೆ ಬರೆದ ಕಥೆಗಳು’, ‘ಕಳೆಯ ಬೇಕಿದೆ ನಿನ್ನ ಜೊತೆಯಲಿ ಒಂದು ಶ್ಯಾಮಲ ಸಂಜೆ’ ಇತ್ಯಾದಿ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದ ಈ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿನ ಕಥೆಗಳು ಓದುಗರನ್ನು ಅಪಾರವಾಗಿ ಸೆಳೆದಿವೆ.  
*ನೇಮಿಚಂದ್ರರ ಕಾದಂಬರಿಗಳೂ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ವಿಜ್ಞಾನದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಅವರ ಕಥಾ ಹರಹು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕಕ್ಕೇ ಒಂದು ಮೆರುಗು ತಂದಿದೆ.  ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಕಥಾ ವಸ್ತುವನ್ನು ರೂಪಿಸುವಾಗ ಅದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸನಿಹದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಿ ಬರೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ನಡೆಸಿದ ತಿರುಗಾಟ ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಿರುವ ರೀತಿ ಅಚ್ಚರಿ ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತದ್ದು. ಮೆಚ್ಚುವಂತದ್ದು.  ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಕನ್ನಡಿಗರ ಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಭಿತ್ತಿಗೊಂಡಿರುವ ನೇಮಿಚಂದ್ರರ ‘ಯಾದ್ ವಶೇಮ್’. ಮಹಾಯುದ್ಧ ಕಾಲದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿರುವ ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿನ ಹುಡುಗಿ ಅಂದಿನ ನಾಜಿ ರಕ್ಕಸರ ಕೈಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ನಮ್ಮ ಹಳೆಯ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾಳೆ. ತನ್ನ ಕಳೆದುಹೋದ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಅರಸುತ್ತ ಹೊರಟ ಈ ಹುಡುಗಿ ಜರ್ಮನಿ, ಅಮೆರಿಕವನ್ನು ಸುತ್ತಿ, ಕಡೆಗೆ ಯುದ್ಧಗ್ರಸ್ಥವಾದ ಇಸ್ರೇಲ್ - ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೇನಿನ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿಯುವುದು  ಚಿಂತನಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಅದು ಓದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ  ಹೇಳುವುದಾದರೆ ರೋಚಕ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನೇಮಿಚಂದ್ರರು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ದೇಶಗಳಿಗೆ, ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಅಲೆದಿದ್ದಾರೆ.  
*ನೇಮಿಚಂದ್ರರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳು ವಿಶೇಷವೆನಿಸುತ್ತವೆ. ‘ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ’, ವೆಲ್ಲೂರು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾದ ‘ಡಾ. ಇದಾಸ್ಕಡರ್’, ‘ಥಾಮಸ್ ಆಲ್ವ ಎಡಿಸನ್’, ‘ನೊಬೆಲ್ ವಿಜೇತ ಮಹಿಳೆಯರು’, ‘ಮಹಿಳಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು’ ಜನಪ್ರಿಯವೆನಿಸಿವೆ.  
*ನೇಮಿಚಂದ್ರರ ಚಿಂತನಶೀಲ ಮನಸ್ಸು ವೈವಿಧ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿದ್ದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲೂ ಅಪಾರವಾದ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿವೆ. ‘ಹೋರಾಟದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಧೀಮಂತ ಮಹಿಳೆಯರು’ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಕೃತಿ. ‘ನನ್ನ ಕಥೆ-ನಮ್ಮ ಕಥೆ’ ಎಂಬುದು ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡೇಳುವ ಕಥೆಯೊಂದರ ಅನುವಾದವಾಗಿದೆ.  
*ಹೇಮಲತಾ ಮಹಿಷಿ ಅವರೊಡನೆ ಅವರು ನಿರೂಪಿಸಿರುವ  ‘ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾದ ಭಾಂವ್ರಿ ದೇವಿ’ ಪುಸ್ತಕವು ಬಾಲ್ಯವಿವಾಹವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ತಾನು ಮಾಡಿದ ಆರೋಗ್ಯಪೂರ್ಣ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ, ರಾಕ್ಷಸೀಯ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದ ಭಾಂವ್ರಿ ದೇವಿ ಅವರು ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾದು ಕುಳಿತ ಕಥೆ. ನಮ್ಮ ಸಮಾಜದ ಹಿತ್ತಲಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕರಾಳತೆಯನ್ನು ರಾಚಿಸುವಂತಿದೆ.
*ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಪೂರ್ವದ ಕನ್ನಡದ ಮಹಾನ್ ಕವಯತ್ರಿ ‘ಬೆಳೆಗೆರೆ ಜಾನಕಮ್ಮ’, ‘ನೋವಿಗದ್ದಿದ ಕುಂಚ’ ಎಂಬ ಮಹಾನ್ ಡಚ್ ಕಲಾವಿದ ವ್ಯಾನ್ ಗೋನ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ಇವೆಲ್ಲಾ ನೇಮಿಚಂದ್ರ ಇನ್ನಿತರ ವಿಶಾಲ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ತೋರುತ್ತವೆ. *‘ಒಂದು ಕನಸಿನ ಪಯಣ’, ‘ಪೆರುವಿನ ಪವಿತ್ರ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ’ ಕೃತಿಗಳು  ನೇಮಿಚಂದ್ರರ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನಗಳಾಗಿವೆ. 
*ನೇಮಿಚಂದ್ರರ ವಿಚಾರ ಪೂರ್ಣ ಲೇಖನಗಳಾದ ‘ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ’, ‘ಬದುಕು ಬದಲಿಸಬಹುದು’, ‘ದುಡಿವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ’, ‘ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನ’, ‘ನಿಮ್ಮ ಮನೆಗೊಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್,  ‘ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೋಟರ್ಸ್’, ‘ಮಹಿಳಾ ಲೋಕ’ (ಸಂಪಾದಿತ) ಇವೆಲ್ಲಾ ನೇಮಿಚಂದ್ರರ ಚಿಂತನಪೂರ್ಣ ಬರಹಗಳ ಮತ್ತಷ್ಟು  ವಿಶಾಲತೆ, ಆಳ, ಬದುಕಿನ ಕುರಿತಾದ ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ನೇಮಿಚಂದ್ರರು 'ತರಂಗ' ಮುಂತಾದ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ  ಆಗಾಗ ನಡೆಸಿರುವ ಸಂದರ್ಶನ ಲೇಖನಗಳು, ‘[[ಉದಯವಾಣಿ]]’ ಮುಂತಾದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ  ಮೂಡುತ್ತಿರುವ ಅಂಕಣಗಳು ಕೂಡಾ ಸುದೀರ್ಘ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಆಳದ್ದಾಗಿವೆ.

==ಸಾಹಿತ್ಯ/ಕೃತಿಗಳು==
===ಕಾದಂಬರಿ===
* ಯಾದ್ ವಶೇಮ್ (ನವಕರ್ನಾಟಕ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ೨೦೦೭)

===ಕಥಾಸಂಕಲನ===
* ನಮ್ಮ ಕನಸುಗಳಲ್ಲಿ ನೀವಿದ್ದೀರಿ
* ಮತ್ತೆ ಬರೆದ ಕಥೆಗಳು
* ಕಳೆಯ ಬೇಕಿದೆ ನಿನ್ನ ಜೊತೆಯಲಿ ಒಂದು ಶ್ಯಾಮಲ ಸಂಜೆ
* ನೇಮಿಚಂದ್ರರ ಕಥೆಗಳು

===ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ===
* ಬೆಳಗೆರೆ ಜಾನಕಮ್ಮ ಬದುಕು-ಬರಹ (ಸಂಪಾದಿತ)
* ನೋವಿಗದ್ದಿದ ಕುಂಚ - ವ್ಯಾನ್ ಗೋ ಜೀವನ ಚಿತ್ರ
* ಬೆಳಕಿಗೊಂದು ಕಿರಣ ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ 
* ಥಾಮಸ್ ಆಲ್ವಾ ಎಡಿಸನ್
* ಡಾ.ಈಡಾ ಸ್ಕಡರ್
*ಜೇನ್ ಗುಡಾಲ್
* [[ನೊಬೆಲ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಮಹಿಳಾ ವಿಜ್ಙಾನಿಗಳು
* ನನ್ನ ಕಥೆ... ನಮ್ಮ ಕಥೆ...
* ಕಾಲು ಹಾದಿಯ ಕೋಲ್ಮಿಂಚುಗಳು - ಮಹಿಳಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು
* ಹೋರಾಟದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಧೀಮಂತ ಮಹಿಳೆಯರು
*ಗುಬ್ಬಿಯ ಕರೆಯಿರಿ ಮನೆಯಂಗಳಕ್ಕೆ - ಮೊಹಮ್ಮದ್ ದಿಲಾವರ್

===ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ===
* ಒಂದು ಕನಸಿನ ಪಯಣ
* ಪೆರುವಿನ ಪವಿತ್ರ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ

===ಇತರೆ===
* ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ
* ಬದುಕು ಬದಲಿಸಬಹುದು (ಅಂಕಣ ಸಂಗ್ರಹ -1)
*ಸಾವೇ, ಬರುವುದಿದ್ದರೆ ನಾಳೆ ಬಾ (ಅಂಕಣ ಸಂಗ್ರಹ - ೨)
*ಸೋಲೆಂಬುದು ಅಲ್ಪ ವಿರಾಮ್ (ಅಂಕಣ ಸಂಗ್ರಹ - ೩)
*ಸಂತಸ, ನನ್ನೆದೆಯ ಹಾ‍ಡು ಹಕ್ಕಿ (ಅಂಕಣ ಸಂಗ್ರಹ - ೪)
* ದುಡಿವ ಹಾದಿಯಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ (ದುಡಿವ ದಂಪತಿಗಳಿಗಾಗಿ)
* ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನ
* ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ಸ್
* ನಿಮ್ಮ ಮನೆಗೊಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್
* ಮಹಿಳಾ ಲೋಕ (ಸಂಪಾದಿತ)
* ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾದ ಭಾಂವ್ರಿ ದೇವಿ ([[ಹೇಮಲತಾ ಮಹಿಷಿ]] ಅವರೊಡನೆ)

==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು==
* 'ಬೆಳಕಿನೊಂದು ಕಿರಣ ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ', 'ಪೆರುವಿನ ಪವಿತ್ರ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ' ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ. 
* ‘ಯಾದ್ ವಶೇಮ್’ ಕೃತಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ 2007ರ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮತಿ ಗಂಗಮ್ಮ ಸೋಮಪ್ಪ ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ 2009 ‘ಅಕ್ಕ’ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. 
* 'ಮತ್ತೆ ಬರೆದ ಕಥೆಗಳು' ಕಥಾಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಆರ್ಯಭಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ವಿಜ್ಞಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ 'ಸಂದೇಶ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ದೊರೆತಿದೆ.
*'ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್' ನೀಡುವ 'ವಿಮೆನ್ ಅಚೀವರ್ ಇನ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್' ಪ್ರಶಸ್ತಿ
*'ಏರೋ ಇಂಡಿಯಾ ೨೦೧೯'ರಲ್ಲಿ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ರಂಗಕ್ಕೆ ನೀಡಿರುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು.
*ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ನ 'ದೇವಿ' ಪುರಸ್ಕಾರ
* 'ಒಂದು ಕನಸಿನ ಪಯಣ' ಕೃತಿಗೆ 'ಮಾತೋಶ್ರೀ ರತ್ನಮ್ಮ ಹೆಗ್ಗಡೆ' ಪ್ರಶಸ್ತಿ.&lt;ref&gt;[http://archive.deccanherald.com/deccanherald/dec21/artic6.asp Compelled to write!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202003735/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/dec21/artic6.asp |date=2017-02-02 }}, ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್, December 21, 2003&lt;/ref&gt;
* ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಜೀವಮಾನದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ &lt;ref&gt;[http://vijayavani.net/%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AF-%E0%B2%9C%E0%B3%80%E0%B2%B5%E0%B2%A8%E0%B2%A6%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%B6%E0%B2%A8%E0%B2%B5/ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿಯ ಜೀವನದರ್ಶನವೇ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ವಿಜಯವಾಣಿ ಸುದ್ದಿಜಾಲ, 08.01.2017&lt;/ref&gt;
* [[ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ೨೦೧೫ &lt;ref&gt;[https://www.sallapa.com/2013/08/blog-post_2367.html ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಲ್ಲಾಪ ನೇಮಿಚಂದ್ರ]&lt;/ref&gt;
==ನೋಡಿ==
*[https://m.varthabharati.in/article/2016_03_05/10665 ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಝಳಕಿನಲ್ಲಿ ಸನದಿ ನೇಮಿಚಂದ್ರರು.೫-೩-೧೬]

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
&lt;references/&gt;

==ಹೊರಕೊಂಡಿಗಳು==
* [http://kanaja.in/archives/dinamani/%E0%B2%A8%E0%B3%87%E0%B2%AE%E0%B2%BF%E0%B2%9A%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%B0 ನೇಮಿಚಂದ್ರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315122424/http://kanaja.in/archives/dinamani/%e0%b2%a8%e0%b3%87%e0%b2%ae%e0%b2%bf%e0%b2%9a%e0%b2%82%e0%b2%a6%e0%b3%8d%e0%b2%b0 |date=2016-03-15 }}- 'ಕಣಜ' ಮಾಹಿತಿಕೋಶ
*[http://www.kamat.com/jyotsna/blog/blog.php?BlogID=718 Nemichandra's Peru Travelogue], Kamat's Potpourri

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ]]
[[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು|ನೇಮಿಚಂದ್ರ]]
[[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕಿಯರು|ನೇಮಿಚಂದ್ರ]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕಿಯರು]]</text>
      <sha1>1x4ywi5s0ojaznqm92xejtd00yi2443</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಘು ರೈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105649</id>
    <revision>
      <id>1431085</id>
      <parentid>1379745</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21027" sha1="kpucgwu7hpwfhxpxacnwuoiiq1rvtsv" xml:space="preserve">[[File:Raghu Rai pix by Vikramjit Kakati.jpg|thumb|Raghu Rai pix by Vikramjit Kakati]]
ರಘು ರೈ (ಜನನ ೧೯೪೨) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/mag/2004/09/12/stories/2004091200390200.htm {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಹೆನ್ರಿ ಕಾರ್ಟಿಯರ್-ಬ್ರೆಸ್ಸನ್ ರವರ ಆಶ್ರಯದಾತರಾಗಿದ್ದರು, ಇವರನ್ನು ಯುವ ಪತ್ರಿಕಾ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರನ್ನು೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಗ್ನಮ್ ಫೋಟೋಗಳಿಗೆ ನೇಮಕರಾಗಿದ್ದರು. ಕಾರ್ನಿಟ್-ಬ್ರೆಸ್ಸನ್ ಮ್ಯಾಗ್ನಮ್ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ಸಹ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು. 
೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ ರೈ ಅವರು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾದರು, ಮತ್ತು ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ಮನ್, ನವದೆಹಲಿಯ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಸೇರಿದರು. ೧೯೭೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಗದವನ್ನು ತೊರೆದು [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ|ಸ್ವತಂತ್ರ]] ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದರು. ೧೯೮೨ ರಿಂದ ೧೯೯೨ರವರೆಗೂ, ರೈ ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://invisiblephotographer.asia/2012/11/14/invisibleinterview-raghurai-part1/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-19 |archive-date=2014-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140929184334/http://invisiblephotographer.asia/2012/11/14/invisibleinterview-raghurai-part1/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. ಅವರು ೧೯೯೦ ರಿಂದ ೧೯೯೭&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/artanddesign/2010/jan/17/raghu-rai-photography-exhibitions-london&lt;/ref&gt; ರವರೆಗೂ ವರ್ಲ್ಡ್ ಪ್ರೆಸ್ ಫೋಟೋಗಾಗಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ [[ಪುಸ್ತಕ|ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗೆ]] ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ರಘು ರೈ ಅವರ ಇಂಡಿಯಾ: ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಇನ್ ಕಲರ್ ಅಂಡ್ ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಇನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಅಂಡ್ ವೈಟ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,2056617,00.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-19 |archive-date=2024-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417004312/https://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,2056617,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ==
ರಘು ರೈ, ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು ರಘುನಾಥ್ ರೈ ಚೌಧರಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಈಗ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ), [[ಪಂಜಾಬಿನ ಇತಿಹಾಸ|ಪಂಜಾಬಿನ]] ಝಾಂಗ್ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕವರಾಗಿದ್ದರು.
==ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಪುತ್ರ ಸೋದರ ಶಾರ್ಪಾಲ್ ಚೌಧರಿ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಾಹಕರಾಗಿದ್ದ ಎಸ್. ಪಾಲ್ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ &quot;ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ಮನ್&quot; ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿ ಸೇರಿದರು.  ರೈ &quot;ದಿ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ಮನ್&quot; ೧೯೭೬ ರಲ್ಲಿ  &quot;ಭಾನುವಾರ&quot; ಚಿತ್ರದ ಸಂಪಾದಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು  ಕಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಾರದ  ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೆಲಸದ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದ ಹೆನ್ರಿ ಕಾರ್ಟಿಯರ್-ಬ್ರೆಸ್ಸನ್ ರೈ ಅವರು ಮ್ಯಾಗ್ನಮ್ ಫೋಟೋಗಳನ್ನು ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ಸೇರಲು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದರು. 

ರೈ ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ &quot;ಭಾನುವಾರ&quot; ತೊರೆದರು ಮತ್ತು ಅದರ ರಚನಾತ್ಮಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ &quot;ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ&quot; ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರ ಸಂಪಾದಕ / ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ / ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೮೨ ರಿಂದ ೧೯೯೧ ರವರೆಗೆ, ಅವರು ವಿಶೇಷ ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ]] ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು.

ರೈ ಭಾರತದ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ರಘು ರೈ ಅವರ [[ದೆಹಲಿ]], ಸಿಖ್ಖರು, ಕಲ್ಕತ್ತಾ, ಖಜುರಾಹೋ, [[ತಾಜ್ ಮಹಲ್]], ಎಕ್ಸೈಲ್, ಇಂಡಿಯಾ, ಮತ್ತು [[ಮದರ್‌ ತೆರೇಸಾ|ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ]]  ಟಿಬೆಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ೧೮ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಫೋಟೋ ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಟೈಮ್, ಲೈಫ್, ಜಿಇಒ, ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್, ಸಂಡೇ ಟೈಮ್ಸ್, ನ್ಯೂಸ್ವೀಕ್, ದಿ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್, ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ  ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಹಸಿರು ಶಾಂತಿ ಅವರು ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ಭೋಪಾಲದಲ್ಲಿನ [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಂಧ|ರಾಸಾಯನಿಕ]] ದುರಂತದ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ,೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ 'ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೆ'ಯೊಂದಿಗೆ ಪತ್ರಕರ್ತನಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಅನಿಲ]] ಸಂತ್ರಸ್ತರ [[ಜೀವನ|ಜೀವನದಲ್ಲಿ]] ಅದರ ಪರಿಣಾಮದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ವಿವರಿಸಿದರು.  ಕೆಲಸವು ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ, ಎಕ್ಸ್ಪೋಸರ್: ಎ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕ್ರೈಮ್ ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್]], [[ಅಮೆರಿಕ]], ಭಾರತ ಮತ್ತು [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]] ಪ್ರವಾಸದ ಮೂರು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ೨೦೦೪ ರ ನಂತರ, ದುರಂತದ ೨೦ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. [[ಭೊಪಾಲ್|ಭೋಪಾಲ್]] ಸುತ್ತಲಿನ ಕಲುಷಿತ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬದುಕಲು ಯಾರು ಇನ್ನೂ ದುರಂತದಲ್ಲಿಲ್ಲದವರು - ದುರಂತದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಬಲಿಪಶುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅನೇಕ ಬದುಕುಳಿದವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವಂತೆ ರೈ ಬಯಸಿದ್ದರು&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/thehindu/mag/2002/09/15/stories/2002091500120200.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051205185827/http://www.thehindu.com/thehindu/mag/2002/09/15/stories/2002091500120200.htm |archive-date=2005-12-05 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಬಾಂಬೆ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿನ ಜಿಯೋ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗೆ ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅವರು ಡಿಜಿಟಲ್ ನಿಕಾನ್ ಡಿ೧೦೦ ಕ್ಯಾಮರಾವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು &quot;ಆ ಕ್ಷಣದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ, ನಾನು ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು  ಹಿಂತಿರುಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ&quot;.

ಅವರು ಯುನೆಸ್ಕೋದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫೋಟೋ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ವರ್ಲ್ಡ್ ಪ್ರೆಸ್ ಫೋಟೊದ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಮೇಲೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]]
ಯು.ಸ್.ಎ ನಿಂದ ವರ್ಷದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ (೧೯೯೨೦)
==ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು==
#೨೦೧೪ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು: ರಘು ರೈ ಅವರ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಉತ್ಸವ, [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]]
#೨೦೧೩ ಮರಗಳು (ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ), ನವ ದೆಹಲಿ
#೨೦೧೨ ಮೈ ಇಂಡಿಯಾ - ಫೋಟೊಫ್ರೊ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ
#೨೦೦೭ ರ ಲೆಸ್ ರೆನ್ಕಾಂಟ್ರೆಸ್ ಡಿ'ಅಲೆಸ್ ಉತ್ಸವ, ಫ್ರಾನ್ಸ್
#೨೦೦೫ ಭಾರತ - ಮ್ಯೂಸಿ ಕ್ಯಾಪಿಟೊಲಿನಿ ಸೆಂಟ್ರೇಲ್ ಮೊಂಟೆಮಾರ್ತಿನಿ, ರೋಮ್, [[ಇಟಲಿ]]
#೨೦೦೫ ಭೋಪಾಲ್ ೧೯೮೪-೨೦೦೪ - ಮೆಲ್ಕ್ವೆಗ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಆಂಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್, ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್
#೨೦೦೪ ಎಕ್ಸ್ಪೋಸರ್ - ಡಿರಿಕ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಢಾಕಾ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ; ಲೈಕಾ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಪ್ರೇಗ್, ಝೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್
#೨೦೦೩ ಎಕ್ಸ್ಪೋಸರ್: ಪೋರ್ಟ್ರೇಟ್ ಆಫ್ ಎ ಕಾರ್ಪೋರೇಟ್ ಕ್ರೈಮ್ - ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮಿಚಿಗನ್, ಆನ್ ಆರ್ಬರ್, ಯುಎಸ್ಎ
#೨೦೦೩ ಭೋಪಾಲ್ - ಸಾಲಾ ಕನ್ಸೈಲಿಯಾರ್, ವೆನಿಸ್, ಇಟಲಿ; ಫೋಟೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಹೆಲ್ಸಿಂಕಿ, ಫಿನ್ಲ್ಯಾಂಡ್
#೨೦೦೨ ವೊಲ್ಕಾರ್ಟ್ ಫೌಂಡೇಶನ್, ವಿಂಟರ್ಥೂರ್, ಸ್ವಿಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್
#೨೦೦೨ ರಘು ರೈಸ್ ಇಂಡಿಯಾ - ಎ ರೆಟ್ರೋಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್ - ಫೋಟೋಫ್ಯೂಷನ್, ಲಂಡನ್, ಯು.ಕೆ
#೧೯೯೭ ರೆಟ್ರೋಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್ - ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಆರ್ಟ್, ನವ ದೆಹಲಿ, ಇಂಡಿಯಾ.
==ಸಂಗ್ರಹಣೆ==
ಬಿಬ್ಲಿಯೊಥೆಕ್ ನೇಷನೇಲ್, ಪ್ಯಾರಿಸ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್
==ಪುಸ್ತಕಗಳು==
#೨೦೧೪ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ: ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಅವಶೇಷಗಳು, ನಿಯೋಗಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು. ಐ.ಸ್.ಬಿ.ನ್ ೯೭೮-೯೩-೮೩೦೯೮-೨೪-೮
#೨೦೧೪ ದಿ ಟೇಲ್ ಆಫ್ ಟು: ಹೊರಹೋಗುವ ಮತ್ತು ಒಳಬರುವ ಪ್ರಧಾನಿ
#೨೦೧೩ ಮರಗಳು, ಫೋಟೊನಿಕ್, ಭಾರತ &lt;ref&gt;http://www.photoink.net/artist/artistdetail/98/133#1&lt;/ref&gt;
#೨೦೧೩ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ: ದಿ ಪ್ರೈಸ್ ಆಫ್ ಫ್ರೀಡಮ್, ನಿಯೋಗಿ ಬುಕ್ಸ್. ಐ.ಸ್.ಬಿ.ನ್ ೯೭೮-೯೩-೮೧೫೨೩-೬೯-೮
#೨೦೧೧ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್: ಪೋರ್ಟ್ರೇಟ್ಸ್ ಫ್ರಾಮ್ ಮೈ ಆಲ್ಬಂ, ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಬುಕ್ಸ್. ಐ.ಸ್.ಬಿ.ನ್ ೯೭೮-೦-೬೭೦-೦೮೪೬೯-೨. 
#೨೦೧೦ ಭಾರತದ ಗ್ರೇಟ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್: ಎ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಜರ್ನಿ ಇನ್ಟು ದಿ ಹಾರ್ಟ್ ಆಫ್ [[ಸ್ವರ ಸಾಮರಸ್ಯ|ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್]] 
#೨೦೦೮ ರಘು ರೈಸ್ ಇಂಡಿಯಾ: ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಇನ್ ಕಲರ್, ಹೌಸ್ ಬುಕ್ಸ್. ಐ.ಸ್.ಬಿ.ನ್ ೯೭೮೧೯೫೦೭೯೧೯೬೫
#೨೦೦೫ ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ: ಎ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಡೆಡಿಕೇಷನ್, ಹ್ಯಾರಿ ಎನ್. ಅಬ್ರಾಮ್ಸ್, ಯುಎಸ್ಎ. ಐ.ಸ್.ಬಿ.ನ್  ೯೭೮೦೮೧೦೯೫೮೭೫೩
#೨೦೦೫ ಭಾರತದ ರೋಮ್ಯಾನ್ಸ್, ಟೈಮ್ಲೆಸ್ ಬುಕ್ಸ್, ಭಾರತ
#೨೦೦೪ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ: ಎ ಲಿವಿಂಗ್ ಲೆಗಸಿ, ಟೈಮ್ಲೆಸ್ ಬುಕ್ಸ್, ಇಂಡಿಯಾ
#೨೦೦೪ ಎಕ್ಸ್ಪೋಸರ್: ಎ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಅಪರಾಧದ ಭಾವಚಿತ್ರ, ಗ್ರೀನ್ಪೀಸ್, ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್
#೨೦೦೩/೦೪ ಸೇಂಟ್ ಮಾತೃ: ಎ ಲೈಫ್ ಡೆಡಿಕೇಟೆಡ್, ಟೈಮ್ಲೆಸ್ ಬುಕ್ಸ್, ಇಂಡಿಯಾ; ಮೆರೆ ತೆರೇಸಾ), ಲಾ ಮಾರ್ಟಿನೆರೆ, ಫ್ರಾನ್ಸ್
#೨೦೦೨ ಭೋಪಾಲ್ ಗ್ಯಾಸ್ ದುರಂತ (ಸುರೋಪಾ ಮುಖರ್ಜಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ), ತುಳಿಕಾ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್, ಇಂಡಿಯಾ
#೨೦೦೧ ರಘು ರೈ ಅವರ ಭಾರತ - ಎ ರೆಟ್ರೋಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್, ಅಸಹಿ ಷಿಮ್ಬುನ್, [[ಜಪಾನ್]]
#೨೦೦೦ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ, ಭಾರತ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪದ ಯುಟಿ
#೨೦೦೦ ರಘು ರೈ ... ಇನ್ ಓನ್ ವರ್ಡ್ಸ್, ರೋಲಿ ಬುಕ್ಸ್, ಇಂಡಿಯಾ
#೧೯೯೮ ಮ್ಯಾನ್, ಮೆಟಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಲ್, ಸ್ಟೀಲ್ ಅಥಾರಿಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಭಾರತ
#೧೯೯೭ ಮೈ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಪೀಪಲ್, ವೇದ್ರಾ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಇಂಡಿಯಾ
#೧೯೯೬ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಹಾನುಭೂತಿ: ದಿ ಲೈಫ್ ಅಂಡ್ ವರ್ಕ್ ಅಥವಾ ಮದರ್ ತೆರೇಸಾ, ಎಲಿಮೆಂಟ್ ಬುಕ್ಸ್, ಯುಎಸ್ಎ. ಐ.ಸ್.ಬಿ.ನ್ ೯೭೮೧೮೫೨೩೦೯೧೨೧
#೧೯೯೬/೦೧ ಡ್ರೀಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಟೈಮ್ಸ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳು, ಸಿಂಗಾಪುರ್ / ಗ್ರೀನ್ವಿಚ್, ಯುಕೆ ಐಎಸ್ಬಿಎನ್ ೯೭೮೯೮೧೨೦೪೬೦೬೨
#೧೯೯೪ ರಘು ರೈ ಅವರ ದೆಹಲಿ, ಇಂಡಸ್ / ಹಾರ್ಪರ್ ಕಾಲಿನ್ಸ್, ಭಾರತ
#೧೯೯೧ ಖಜುರಾಹೊ, ಟೈಮ್ ಬುಕ್ಸ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ, ಭಾರತ
#೧೯೯೦/೯೧ ಇಟಲಿಯ ಮಾಂಡೊಡಾರ್, ಎಸ್ಸಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಟಿಬೆಟ್; (ಎಕ್ಸೈಲ್ನಲ್ಲಿ ಟಿಬೆಟ್), ಕ್ರಾನಿಕಲ್ ಬುಕ್ಸ್, ಯುಎಸ್ಎ
#೧೯೯೦ ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಆಗ್ರಾ (ಲೈ ಕ್ವೋಕ್ ಕಿನ್ ಮತ್ತು ನಿತಿನ್ ರೈ ಜೊತೆ), ಹಂಟರ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್, ಇಂಕ್, ಯುಎಸ್ಎ
#೧೯೮೯ ಕಲ್ಕತ್ತಾ, ಟೈಮ್ ಬುಕ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್, ಭಾರತ
#೧೯೮೮ ಭಾರತದ ಡ್ರೀಮ್ಸ್, ಟೈಮ್ ಬುಕ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್, ಸಿಂಗಾಪುರ್; (ಎಲ್ ಇಂಡಿ), ಆರ್ಥುಡ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್
#೧೯೮೬/೮೭ ತಾಜ್ ಮಹಲ್, ಟೈಮ್ಸ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳು, ಸಿಂಗಾಪುರ್; ರಾಬರ್ಟ್ ಲಾಫಾಂಟ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್; ರಿಝೋಲಿ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ಯುಎಸ್ಎ
#೧೯೮೫ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ (ಪುಪುಲ್ ಜಯಕರ್), ಲಸ್ಟರ್ ಪ್ರೆಸ್, ಇಂಡಿಯಾ
#೧೯೮೪ ಸಿಖ್ಖರು, ಲಸ್ಟರ್ ಪ್ರೆಸ್, ಇಂಡಿಯಾ
#೧೯೮೩ ದೆಹಲಿ: ಎ ಪೋರ್ಟ್ರೇಟ್, ದೆಹಲಿ ಟೂರಿಸ್ಟ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ / ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ಇಂಡಿಯಾ / ಯುಕೆ
#ಇ [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ|ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರ]] ಜೀವನ, ನಾಚಿಕೆಟಾ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ಭಾರತ.

==ಆಧಾರ==
&quot;ಯಾವುದೇ [[ವೃತ್ತಿ|ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ]] ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಬೇಕೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ, ನೀವು ಭಾವೋದ್ರಿಕ್ತ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತರಾಗಬೇಕು, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವು ನಿಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿಯಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಹೋಗುವುದರಿಂದ ಪ್ರಯಾಣವು ನಿಮಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&quot; 
&quot;ನಾನು ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ನಾನು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಏನೋ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ಅಗಾಧತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ನಾನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ನಾನು&quot; ಹೌದು ದೇವರೇ, ನೀವು ಇದನ್ನು ನನಗೆ ತೋರಿಸಿರುವಿರಿ ಆದರೆ ನನಗೆ ಅದು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು &quot;ಹೌದು, ಅದು ಒಳ್ಳೆಯದು, ಆದರೆ ಅದು ನನಗೆ ಇನ್ನೂ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ನಾನು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ನಾನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಅವರು ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವನು ಈ ಮಗುವನ್ನು ಬಹಳ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂದು ಅವನು ತಿಳಿದಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವನು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನಾನು ಮೊದಲು ಅನುಭವಿಸದ ಏನೋ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ನಂತರ ನಾನು ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು &quot;ದೇವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿ.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
&lt;References /&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕರು]]</text>
      <sha1>kpucgwu7hpwfhxpxacnwuoiiq1rvtsv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನಾರಾಯಣ್ ದತ್ ತಿವಾರಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106912</id>
    <revision>
      <id>1430951</id>
      <parentid>1351769</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:57:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7333" sha1="2px5wgk6nnixg9bv2cgnsqq0r5dgv6l" xml:space="preserve">{{Infobox Indian politician
| name = Narayan Datt Tiwari
| image =Shri Narayan Dutt Tiwari.jpg| birth_date = {{Birth date|1925|10|18|df=yes}}
| birth_place = ಬಾಲುತಿ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ&lt;br&gt;(ಈಗ ಉತ್ತರಾಖಂಡ್, ಭಾರತದಲ್ಲಿ)
| residence = C1/9, Tilak Lane, New Delhi and 1 A, Mall Avenue, Lucknow,&lt;ref name=ndtv/&gt;
| death_date = {{Death date and age|2018|10|18|1925|10|18|df=yes}}
| death_place = [[Delhi]], India
| constituency = 
| order = 21st
| office = ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ 21 ನೇ ಗವರ್ನರ್
| term_start =22 August 2007
| term_end = 26 December 2009
| predecessor = [ರಾಮೇಶ್ವರ್ ಠಾಕೂರ್
| successor =  ಇ. ಎಸ್. ಎಲ್. ನರಸಿಂಹನ್
| order1 = 3 ನೇ
| office1= ಉತ್ತರಾಖಂಡ್ನ  ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ
| term_start1= 2 March 2002
| term_end1= 7 March 2007
| predecessor1= ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಕೊಶ್ಯಾರಿ
| successor1= B. C. ಖಂಡೂರಿ
| office2 = [[Minister of Finance (India)|Minister of Finance]]
| term_start2 = 25 July 1987
| term_end2 = 25 June 1988
| predecessor2 =[[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ]]
| successor2 =  ಶಂಕರರಾವ್ ಚವಾಣ್
| office3 = [[Minister of External Affairs (India)|Minister of External Affairs]]
| term_start3 = 22 October 1986
| term_end3 = 25 July 1987
| predecessor3 =ಪಿ. ಶಿವ ಶಂಕರ್
| successor3 =[[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ]]
| order4 = 9 ನೇ 
| office4 = ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ
| term_start4 = 25 June 1988
| term_end4 = 5 December 1989
| predecessor4 =
| successor4 =
| term_start5 = 3 August 1984
| term_end5 = 24 September 1985
| predecessor5 =
| successor5 =
| term_start6 = 21 January 1976
| term_end6 = 30 April 1977  
| predecessor6 =
| successor6 =
| party = [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]
|religion = 
| spouse = {{marriage|ಸುಶಿಲಾ ತಿವಾರಿ|1954|1991}} (her death)&lt;br&gt; {{marriage|ಉಜ್ವಾಲಾ ತಿವಾರಿ|14 May 2014}} 
| children = ರೋಹಿತ್ ಶೇಖರ್ ತಿವಾರಿ
| alma_mater = ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ 
| website = 
}}
[[ಚಿತ್ರ:The Chief Minister of Uttaranchal Shri N.D. Tiwari, the Chief Minister of Delhi Smt. Shiela Dixit.jpg|thumb|ಶೀಲಾ ದಿಕ್ಷಿತ್ರವರೊಂದಿಗೆ (ಆಗಷ್ಟ್ ೩೧, ೨೦೦೫)]]
'''ನಾರಾಯಣ್ ದತ್ ತಿವಾರಿ''' (18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1925 - 18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ. ಅವರು ಮೊದಲು ಪ್ರಜಾ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದವರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಗೆ ಸೇರಿದರು.&lt;ref&gt;Umachand Handa. ''History of Uttaranchal''. Indus Publishing, p. 210. 2002. {{ISBN|81-7387-134-5}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://profiles.incredible-people.com/narayan-datt-tiwari/ Narayan Datt Tiwari] {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} profiles.incredible-people.com.&lt;/ref&gt;

ಅವರು ಮೂರು ಬಾರಿ ಉತ್ತರಪ್ರದೇಶದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು (1976-77, 1984-85, 1988-89) ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೆ ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ (2002-2007). 1986-1987ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿ ರಾಜೀವ ಗಾಂಧಿಯವರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು 2007 ರಿಂದ 2009 ರ ವರೆಗೆ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು 2 ರಾಜ್ಯಗಳ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ ಏಕೈಕ ಭಾರತೀಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;''Uttar Pradesh District Gazetteers'', p. 64. [[Government of Uttar Pradesh]]. 1959.&lt;/ref&gt;

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ==
ನಾರಾಯಣ್ ದಾತ್ ತಿವಾರಿ 1925 ರಲ್ಲಿ ನೈನಿತಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಾಲುತಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕುಮಾವೊನಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಪೂರ್ಣನಂದ್ ತಿವಾರಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು. [2 ತಿವಾರಿ ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು M.B. ಸ್ಕೂಲ್, ಹಲ್ದ್ವಾನಿ, ಇ.ಎಂ. ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ಬರೇಲಿ ಮತ್ತು ಸಿ.ಆರ್.ಎಸ್ಟಿ. ಹೈಸ್ಕೂಲ್, ನೈನಿತಾಲ್. 
ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಯ ನೀತಿಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಆಂಟಿ-ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಕರಪತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು 14 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1942 ರಂದು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ನೈನಿತಾಲ್ ಜೈಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದಾಗ, ಅವನ ತಂದೆ ಈಗಾಗಲೇ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದನು. [5] 1944 ರಲ್ಲಿ 15 ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಅವರು ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು MA (ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್) ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಗಳುಸಿದರು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಅದೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಎಲ್ಎಲ್ಬಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಲಹಾಬಾದ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು 1947 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಅಖಿಲ ಭಾರತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, 1947-49.

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [http://www.parliamentofindia.nic.in/ls/lok13/biodata/13UP04.htm Biodata of N D Tiwari]
* [http://www.narayandutttiwari.com/index.htm Personal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120215090150/http://www.narayandutttiwari.com/index.htm |date=2012-02-15 }}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]]</text>
      <sha1>2px5wgk6nnixg9bv2cgnsqq0r5dgv6l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107549</id>
    <revision>
      <id>1430986</id>
      <parentid>1353787</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11173" sha1="4tudxo8vcq3p8oezoc9hca4sqozx92p" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Potti Sreeramulu.png|thumb|ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು]]
ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು (೧೬ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೦೧ - ೧೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೫೨) ಭಾರತದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ. ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ ಸಮರ್ಪಣಾ ಭಾವ ಮತ್ತು ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮನಗಂಡ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರು, &quot;ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರ ಹಾಗೆ ಕೇವಲ ೧೧ ಜನ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಯಾಯಿಗಳಿದ್ದಿದ್ದರೆ, ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಗಳಿಸುತ್ತೇನೆ.&quot; ಎಂದು ಉದ್ಗರಿಸಿದ್ದರು &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,822565-2,00.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-11-01 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930115057/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,822565-2,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. 

ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಉದಯಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಇವರನ್ನು &quot;ಅಮರಜೀವಿ&quot; ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಂದಿನ [[ಚೆನ್ನೈ|ಮದ್ರಾಸ್]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದಿಂದ [[ತೆಲುಗು]] ಭಾಷಿಕರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದ ಅವರು, ಉಪವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸಿದರು. ಅವರ ಮರಣ ಎಲ್ಲೆಡೆ ದಂಗೆಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಪಂ. ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು|ನೆಹರೂ]] ಅವರು ಶ್ರೀ ರಾಮುಲು ಅವರು ಸತ್ತ ಮೂರೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರ]] ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಘೋಷಿಸಿದರು.

== ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ==
ನೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಡಮಟಿಪಾಲೇಂ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಗುರವಯ್ಯ ಮತ್ತು ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಮ್ಮ ದಂಪತಿಗೆ ೧೯೦೧ ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬರದ ಕರಾಳ ಛಾಯೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇವರ ಕುಟುಂಬ [[ಮದ್ರಾಸ್‌|ಮದ್ರಾಸ್]] ಗೆ ಗುಳೆ ಹೊರಟಿತು. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಮದ್ರಾಸ್ ವಾಸದ ನಂತರ ಇವರು ನೆಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿದರು &lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/mag/2003/03/30/stories/2003033000040300.htm {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. ಮದ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರೌಢಶಿಕ್ಷಣ ಮುಗಿಸಿದ ಇವರು [[ಬಾಂಬೆ]]ಯ ವಿಕ್ಟೊರಿಯ ಜುಬಿಲೀ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾನಿಟರಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಪೆನಿನ್ಸ್ಯುಲಾರ್ ರೇಲ್ವೆ ಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ೧೯೨೮ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಮಗುವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ತರುವಾಯ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ರಾಜಿನಾಮೆ ಕೊಟ್ಟು ಗಾಂಧಿಯವರ [[ಸಬರಮತಿ ಆಶ್ರಮ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು.

== ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ದಲಿತೋದ್ಧಾರ ==
೧೯೩೦ ರ [[ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ]]ದಲ್ಲಿ ಪಾಲುಗೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೀ ರಾಮುಲು ಅವರು ಸೆರೆವಾಸ ಅನುಭವಿಸಿದರು &lt;ref&gt;https://www.ibtimes.co.in/remembering-indias-forgotten-heroes-70th-independence-day-7-freedom-fighters-that-you-need-know-689939&lt;/ref&gt;. [[ಭಾರತ ಬಿಟ್ಟು ತೊಲಗಿ ಚಳುವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿಯೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಇವರು ೧೯೪೧ - ೧೯೪೨ ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಜೈಲು ವಾಸ ಅನುಭವಿಸಿದರು. [[ಗುಜರಾತ್]] ನ [[ರಾಜಕೋಟ್|ರಾಜ್ ಕೋಟ್]] ಮತ್ತು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ಕೃಷ್ಣಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೊಮರವೊಲುವಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯ ಕೈಗೊಂಡರು. ಕೊಮರವೊಲುವಿನಲ್ಲಿ ಯೆಮೆನಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ ಗಾಂಧಿ ಆಶ್ರಮ ಸೇರಿದರು.

೧೯೪೩ - ೧೯೪೪ ರಲ್ಲಿ ನೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ್ಯಂತ ಚರಕ ಆಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು. ಜಾತಿ ಮತ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲರಿಂದಲೂ ಆಹಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೯೪೬-೪೮ ರಲ್ಲಿ ದಲಿತರಿಗೆ ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶ ಒತ್ತಾಯಿಸಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಉಪವಾಸ ಕೈಗೊಂಡರು. ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಫಲರಾದರು ಕೂಡ. [[ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್]] ಮುಖೇನ ದಲಿತೋದ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಫಲರಾದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಾರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ದಲಿತರ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಂತೆ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಆದೇಶ ಹೊರಡಿಸಿತು. 

ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳನ್ನು ನೆಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಕಳೆದರು. ನೆಲ್ಲೂರಿನ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬರಿಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದಾಡಿ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೊಡೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದ ಇವರನ್ನು ಕಂಡು ಜನರು ಹುಚ್ಚ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯವರ ಕೆಂಗಣ್ಣಿಗೂ ಗುರಿಯಾದರು.

== ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಉದಯ ==
ಅಂದಿನ [[ಮದ್ರಾಸ್‌|ಮದ್ರಾಸ್]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ [[ತೆಲುಗು]] ಭಾಷಿಕರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ, ಅವರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು ಶ್ರೀ ರಾಮುಲು. ಇವರ ಮತ್ತೊಂದು ಬೇಡಿಕೆ ಏನಿತ್ತೆಂದರೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಹೊಸ ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮದ್ರಾಸ್ ನಗರವು ರಾಜಧಾನಿ ಆಗಬೇಕು ಎಂಬುದು. [[ಪಂ. ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಾಹರ್ ಲಾಲ್ ನೆಹರು]], [[ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯ್ ಪಟೇಲ್|ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭ್ ಭಾಯ್ ಪಟೇಲ್]] ಮತ್ತು [[ಪಟ್ಟಾಭಿ ಸೀತಾರಾಮಯ್ಯ]] ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸಮಿತಿಯು ಇವರ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ತಿರಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಬಲವಾದ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮದ್ರಾಸ್ ನಗರವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂಬುದು. 

ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯದ ಹೋರಾಟ ತೀವ್ರಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್ ನಲ್ಲಿನ ಬುಲುಸು ಸಾಂಬಮೂರ್ತಿಯವರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬಾರದಾಯಿತು. ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ೧೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೫೨ ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಅವರು ಅಸುನೀಗಿದರು. ಇದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯದ ಚಳುವಳಿ ತೀವ್ರಗೊಂಡು ಉಗ್ರ ಸ್ವರೂಪ ಪಡೆಯಿತು. ಈಗಿನ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹತೋಟಿ ಮೀರಿ ಜನಜೀವನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಂಡಿತು. [[ಅನಕಾಪಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ವಿಜಯವಾಡ]]ದಲ್ಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಗೆ ೭ ಜನರು ಬಲಿಯಾದರು. ೨೯ನೇ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೫೨ ರಂದು ನೆಹರೂ ಅವರು ಹೊಸ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದರು.

೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೫೩ ರಂದು [[ಕರ್ನೂಲು]] ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿಸಿ, ತೆಲುಗು ಭಾಷಿಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ಉದಯವಾಯಿತು.

== ಸ್ಮಾರಕ ==
ಶ್ರೀ ರಾಮುಲು ಅವರು ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸಿದ ಸ್ಥಳ- ೧೨೬, ರೋಯಪೇಟ್ಟಾ ರೋಡ್, ಮೈಲಾಪುರ್, ಚೆನ್ನೈ ಅನ್ನು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಮಾರಕವನ್ನಾಗಿಸಿದೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಹೋರಾಟಗಾರರು]]</text>
      <sha1>4tudxo8vcq3p8oezoc9hca4sqozx92p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109013</id>
    <revision>
      <id>1431013</id>
      <parentid>1427457</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T00:46:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18277" sha1="c7agwnvdaubm0prxb8daxvirt0aiycr" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name = ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಪ್ರೈವೆಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್
| logo = [[File:BrahMos Aerospace logo.png|200px]]
| type = ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ನಿಗಮ
| logo_width = 
| logo_caption = 
| seal = 
| seal_width = 
| seal_caption = 
| foundation = ೦೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೫
| owner = ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ (ಭಾರತ) ಮತ್ತು ಎನ್‍ಪಿಒ ಮಶಿನೋಸ್ಟ್ರೋಯೆನಿಯಾ (ರಷ್ಯಾ)
| location = [[ನವ ದೆಹಲಿ]], [[ಭಾರತ]]
| latd = 
| longd = 
| region_code = 
| employees = 
| budget = 
| key_people = ಡಾ. ಜೈತೀರ್ಥ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಜೋಶಿ&lt;br&gt;{{small|(ಸಿಇಒ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ)}}
| industry = ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ
| revenue = 
| operating_income = 
| net_income = 
| assets = ಯುಎಸ್ $೫ ಬಿಲಿಯನ್ (೨೦೧೩)
| equity = 
| products = ಕ್ರೂಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು
| homepage = [https://www.brahmos.com  brahmos.com]
}}

'''ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್''' ಇಂಡೋ-ರಷ್ಯನ್ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ನಿಗಮವಾಗಿದ್ದು, ಕ್ರೂಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಭಾರತ]]ದ [[ನವ ದೆಹಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು [[ರಷ್ಯಾ]]ದ ಎನ್‍ಪಿಒ ಮಶಿನೋಸ್ಟ್ರೊಯೆನಿಯಾ ನಡುವಿನ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಕಂಪನಿಯ ಹೆಸರು ಭಾರತದ [[ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರ]] ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ಮೋಸ್ಕ್ವಾ ಎಂಬ ಎರಡು ನದಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.

ಕಂಪನಿಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ [[ಕ್ಷಿಪಣಿ]]ಯನ್ನು ೮೦೦ ಕಿಮೀ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಕ್ ೨.೮ [[ವೇಗ]]ದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Menon |first=Adithya Krishna |date=2 February 2024 |title=Indian Navy Tests BrahMos Missile With 'Enhanced Range' of 900 km |url=https://www.navalnews.com/naval-news/2024/02/indian-navy-tests-brahmos-missile-with-enhanced-range-of-900-km/ |access-date=2 February 2024 |website=Naval News |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್-II ಹೈಪರ್ಸಾನಿಕ್ ಕ್ರೂಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;brahmosII_eco&quot;&gt;{{cite news |date=10 January 2012 |title=BrahMos 2 Hypersonic Missile to be ready in five years |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-01-10/news/30611918_1_brahmos-aerospace-air-version-brahmos-missile |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004222731/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-01-10/news/30611918_1_brahmos-aerospace-air-version-brahmos-missile |archive-date=4 October 2013 |access-date=23 February 2012 |newspaper=[[The Economic Times]]}}&lt;/ref&gt;

ಭಾರತವು ಎಮ್‍ಟಿಸಿಆರ್ ನ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ, [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ರಷ್ಯಾ]] ಈಗ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ೬೦೦ ಕಿಮೀ-ಪ್ಲಸ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ನಿಖರವಾದ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಹೊಡೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;India MTCR Brahmos range 600&quot;&gt;{{cite web|title=MTCR benefit: India, Russia to develop 600-km range cruise missiles that can cover entire Pakistan |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/defence/mtcr-benefit-india-russia-to-develop-600-km-range-cruise-missiles-that-can-cover-entire-pakistan/articleshow/54926916.cms|work=[[The Economic Times]]|accessdate=19 October 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;India MTCR Brahmos range 600&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;India MTCR Brahmos&quot;&gt;{{cite web|title=BrahMos missile with higher range: This 'killer' India-Russia project will scare Pakistan and China |url=http://www.financialexpress.com/india-news/brahmos-missile-range-highlights-india-russia-modi-putin-mtcr-pakistan-china/424178/|work=[[The Financial Express (India)]]|accessdate=19 October 2016}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೬ ರಂತೆ, ಬಿಎಪಿಎಲ್ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೧೦೦ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿತು. ೨೦೦೯ ರ ವೇಳೆಗೆ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ೪೦೦ ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ೨೦೨೪ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಲಕ್ನೋ ಸೌಲಭ್ಯವು ೨೦೨೬ ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೮೦-೧೦೦ [[ಕ್ಷಿಪಣಿ]]ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Grevatt |first=J. |date=2007-03-01 |title=BrahMos plans to boost missile production by 300% |url=https://www.researchgate.net/publication/296424057_BrahMos_plans_to_boost_missile_production_by_300 |journal=ResearchGate}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |date=2023-09-23 |title=Lucknow shoots for the sky with Brahmos missile |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/lucknow-shoots-for-the-sky-with-brahmos-missile/articleshow/103878065.cms |access-date=2024-11-01 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

==ಇತಿಹಾಸ==
[[File:The CEO &amp; MD, Dr. A. Sivathanu Pillai introducing a model missile to the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh at BrahMos Complex in New Delhi on June 28, 2006.jpg|thumb|right|[[ನವದೆಹಲಿ]]ಯ ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ೧೩ ನೇ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್]] ಅವರಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಕ ಸಿಇಒ ಶಿವತಾನು ಪಿಳ್ಳೈ ಮಾದರಿ ಕ್ಷಿಪಣಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.]]
[[File:BrahMos Aerospace stall at Defexpo 2016.jpg|thumb|right|[[ನವ ದೆಹಲಿ]]ಯ ಡಿಫೆಕ್ಸ್ಪೋ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಸ್ಟಾಲ್.]]

೧೯೯೦ ರ ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ರೂಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಗತ್ಯ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡಿತ್ತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ, ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ [[ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ|ಎ.ಪಿ.ಜೆ. ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ]] ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ಉಪ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ಎನ್.ವಿ.ಮಿಖೈಲೋವ್ ಅವರು ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ಅಂತರ-ಸರ್ಕಾರಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Mayank |date=2024-06-12 |title=‘True Brahmastra BrahMos wants to offer unique precision strike system’ |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2024/Jun/12/true-brahmastra-brahmos-wants-to-offer-unique-precision-strike-system |access-date=2024-11-01 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ]]ವು ೭೦ % ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು [[ರಷ್ಯಾ]]ವು ಇತರ ೩೦ % ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

===ಸೌಲಭ್ಯಗಳು===
*ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವು [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.
*೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ [[ಕೇರಳ]]ದ [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]ನಲ್ಲಿರುವ ಕೇರಳ ಹೈಟೆಕ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಸಿಸ್ಟಮ್ ಏಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವ ದರ್ಜೆಯ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡನೇ ಕ್ಷಿಪಣಿ ತಯಾರಿಕೆ ಘಟಕವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Missile Man Pillai&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1977991.ece|title=Missile man of India Sivathanu Pillai describes BrahMos plans|work=The Hindu|date=31 December 2007|accessdate=28 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219222651/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1977991.ece|archive-date=19 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BrahMos KELTEC&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1962270.ece|title=BrahMos takes over KELTEC|work=The Hindu|date=6 December 2007|accessdate=28 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131219222648/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1962270.ece|archive-date=19 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಘಟಕವು ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಟ್ರಿವೆಂಡ್ರಮ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಬಿಎಟಿಎಲ್) ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ - ಇದು ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;BATL Kerala&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.batl.co.in/about_us.php|title=About BrahMos Aerospace Trivandrum Limited|work=BrahMos Aerospace Trivandrum Limited|accessdate=4 December 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130802083303/http://batl.co.in/about_us.php|archivedate=2 August 2013}}&lt;/ref&gt; ಸೌಲಭ್ಯವು &gt;೧೫ ಎಕರೆಗಳ (೬೧,೦೦೦ ಮೀ&lt;sup&gt;೨&lt;/sup&gt;) ಸೀಮಿತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಅಕ್ಟೋಬರ್]] ೨೦೨೪ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಬಿಎಟಿಎಲ್ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಚಾಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಅದರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಳದಿಂದ ನೆಯ್ಯರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಸಮೀಪವಿರುವ ನೆಟ್ಟುಕಲ್ತೇರಿಯಲ್ಲಿ ೧೬ ಎಕರೆ (೦.೭೫ ಕಿ. ಮೀ&lt;sup&gt;೨&lt;/sup&gt;) ಭೂಮಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿತು. [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]] ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ರನ್‌ವೇ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಈ ಕ್ರಮವು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದ ಚರ್ಚೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಪಿಣರಾಯಿ ವಿಜಯನ್ ರವಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಇನ್ನೂ ತೆರವುಗೊಳಿಸಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-10-29 |title=Land proposed in Nettukaltheri to relocate BrahMos Aerospace |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/nettukaltheri-land-proposed-for-relocating-brahmos-aerospace-to-facilitate-thiruvananthapuram-airport-expansion/articleshow/114743583.cms |access-date=2024-11-01 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
*ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ [[ಲಕ್ನೋ]]ದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್-ಎನ್‌ಜಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ೨೦೦ ಎಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿದೆ. ಈ ಮೂರನೇ ಘಟಕವು ೨೦೨೬ ರಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೮೦-೧೦೦ ಯುನಿಟ್‌ಗಳ ದರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/rajnath-singh-inaugurates-brahmos-missile-manufacturing-unit-in-lucknow-121122600508_1.html|title=Rajnath Singh inaugurates Brahmos missile manufacturing unit in Lucknow|date=27 December 2021|website=Business Standard|access-date=14 January 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/uttar-pradesh-to-start-manufacturing-brahmos-missiles-soon/articleshow/85592222.cms|title=Uttar Pradesh to start manufacturing BrahMos missiles soon|website=Times of India|date=24 August 2021|access-date=14 January 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-05-10 |title=BrahMos to be produced in Lucknow by 2026: Rajnath Singh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/brahmos-to-be-produced-in-lucknow-by-2026-rajnath/articleshow/109993217.cms |access-date=2024-11-01 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
*೨೦೧೨ ರ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ನಾಗ್ಪುರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮೋಸ್‌ಗಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ಉತ್ಪಾದನಾ ಸೌಲಭ್ಯ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಇದೆ.&lt;ref name=&quot;BrahMos production expansion&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/channels/nation/south/3rd-brahmos-centre-nagpur-162|title=3rd BrahMos centre in Nagpur|work=[[Deccan Chronicle]]|date=6 July 2012|accessdate=8 July 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120706083632/http://www.deccanchronicle.com/channels/nation/south/3rd-brahmos-centre-nagpur-162|archivedate=6 July 2012}}&lt;/ref&gt;

==ಗುರಿ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶ==
ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಸೂಪರ್‌ಸಾನಿಕ್ ಕ್ರೂಸ್ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು, ತಯಾರಿಸುವುದು ಮತ್ತು [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಯಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಗುರಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.brahmos.com/|title=BrahMos Aerospace|website=BrahMos Aerospace|access-date=14 January 2022|archive-date=12 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230212092119/https://www.brahmos.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವ==
{{col-begin}}
{{col-2}}
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
! ಕ್ರ.ಸಂ || ಹೆಸರು || ರಿಂದ || ವರೆಗೆ  
|-
| ೧. || ಡಾ. ಶಿವತನು ಪಿಳ್ಳೈ || ೧೯೯೮  || ೨೦೧೪   
|-
| ೨. || ಡಾ. ಸುಧೀರ್ ಕುಮಾರ್ ಮಿಶ್ರಾ || ೨೦೧೪  || ೨೦೨೧  
|-
| ೩. || ಅತುಲ್ ದಿನಕರ್ ರಾಣೆ || || ೨೦೨೧ || ಪ್ರಸ್ತುತ
|}
{{col-end}}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

==ಬಾಹ್ಯಕೊಂಡಿಗಳು==

===ಅಧಿಕೃತ===
* {{official website|http://www.brahmos.com/}}
* [http://www.batl.co.in/index.php Official Website of the BrahMos Aerospace Thiruvananthapuram Limited] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161026102244/http://www.batl.co.in/index.php |date=26 October 2016 }}
* [https://web.archive.org/web/20160304030800/http://brahmos.com/download/Brochure-2.pdf BrahMos - A project of two Governments]
* [https://web.archive.org/web/20180929155408/http://brahmos.com/download/Brochure-1.pdf BrahMos - A Missile with a Niche]

===ಇತರೆ===
* [https://web.archive.org/web/20140623045318/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article355366.ece India and Russia will decide on export of BrahMos]
* [https://web.archive.org/web/20120717022250/http://www.thehindu.com/news/national/article2568440.ece BATL set to make BrahMos engines]
* [https://web.archive.org/web/20200514061517/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/Manmohan-commends-BrahMos-team/article15443026.ece Prime Minister Manmohan Singh commends BrahMos team]
* [https://web.archive.org/web/20130204025721/http://www.thehindu.com/news/states/kerala/article2533766.ece BrahMos Aerospace plans expansion]
* [http://www.indiandefencereview.com/defence%20industry/Indias-BrahMos-Aerospace-in-new-missile-race.html New missile race: America and Russia are joined by India and China]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಕಂಪನಿಗಳು]]</text>
      <sha1>c7agwnvdaubm0prxb8daxvirt0aiycr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111734</id>
    <revision>
      <id>1431106</id>
      <parentid>1361805</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28252" sha1="l8an1r8pyhec1fj0dofwxxhc4q0n53s" xml:space="preserve">{{Infobox Law enforcement agency|agencyname=ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ|nativename=राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोग|nativenamea=|nativenamer=|commonname=|patch=|patchcaption=|logo=NHRC.jpg|logocaption=National Human Rights Commission logo|badge=|badgecaption=|flag=|flagcaption=|imagesize=|motto=|mottotranslated=|mission=|formed=12 October 1993|preceding1=|employees=|volunteers=|budget=|country=India|federal=No|map=|mapcaption=|sizearea=|sizepopulation=|legaljuris=|governingbody=|governingbodyscnd=|constitution1=|restriction=|overviewtype=|overviewbody=|headquarters=[[ನವ ದೆಹಲಿ]], India|website={{Official website|http://www.nhrc.nic.in}}|hqlocmap=|hqlocleft=|hqloctop=|hqlocmappoptitle=|sworntype=|sworn=|unsworntype=|unsworn=|electeetype=|minister1name=|minister1pfo=|chief1name=Justice [[H. L. Dattu]]|chief1position=Chairman|chief2name=Jaideep Govind|chief2position=Secretary General|parentagency=|child1agency=|unittype=|unitname=|officetype=|officename=|stationtype=|stations=}} '''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ (ಎನ್ಎಚ್ಆರ್ ಸಿ )'''  '''[[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]]''' ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ 28 ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1993 ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1993 ರ12 ರಂದು ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟದೆ &lt;ref&gt;&lt;div&gt; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗದ [http://nhrc.nic.in/ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿ 1993-94] &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;  ಇದು ಮಾನವ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆ 1993 (TPHRA) ರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಒಂದು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಆಧಾರವನ್ನು ನೀಡಿತು. &lt;ref name=&quot;TPHRA&quot;&gt;&lt;div&gt; [http://nhrc.nic.in/documents/Publications/HRActEng.pdf ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯಿದೆ (1993] ರ ರಕ್ಷಣೆ), ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯಿದೆ, 2006 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಂತೆ &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ  &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/NHRC-issues-notice-to-T.N./article17088917.ece|title=NHRC issues notice to T.N.|last=Nath|first=Damini|work=The Hindu|access-date=2017-02-23|language=en}}&lt;/ref&gt; ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತೇಜನಕ್ಕಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರನಾಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/NHRC-issues-notice-to-T.N./article17088917.ece|title=NHRC issues notice to T.N.|last=Nath|first=Damini|work=The Hindu|access-date=2017-02-23|language=en}}&lt;/ref&gt;ಕಾಯಿದೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿರುವಂತೆ &quot;ಜೀವನ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನದ ಭರವಸೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಘನತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಕ್ಕುಗಳು ಅಥವಾ  ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರಿಯ ಕರಾರುಗಳು.

== ಕಾರ್ಯಗಳು ==
ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯಿದೆ ರಕ್ಷಣೆ NHRC ಯನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಆದೇಶಿಸುತ್ತದೆ: &lt;ref name=&quot;TPHRA&quot;/&gt; 

* ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಕರಿಂದ ಅಂತಹ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಅಥವಾ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಸರ್ಕಾರದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಮುಂದಾಗುವಂತೆ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು. 
* ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ರಜೆಯಿಂದ, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. 
* ಬಲಿಪಶುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು. 
* [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಸಂವಿಧಾನ]] ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಿದ ರಕ್ಷಣೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಮಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದು. 
* ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುವ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವ [[ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ|ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ]] ಕೃತ್ಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು. 
* ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡವುದು 
* ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು 
* ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು, ಮಾಧ್ಯಮಗಳು, ವಿಚಾರಗೋಷ್ಠಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಲಭ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ರಕ್ಷಣೋಪಾಯಗಳ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲು 
* ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಘ  ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತವೆ. 
* ಅಂತಹ ಇತರ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅವಶ್ಯಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. 
* ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದಾಖಲೆ ಅಥವಾ ಅದರ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಥವಾ ಕಛೇರಿಯಿಂದ ನಕಲು ಮಡುವುದು. 

* ಲೈಂಗಿಕತೆ, ಜಾತಿ, ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯ ಮೂಲಭೂತ ಕುರಿತಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಮತ್ತು  ಅರ್ಜಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅವುಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದು. [[ಚಿತ್ರ:Human_Rights_Festival_New_Delhi_organised_by_National_Human_Rights_Commission_India.jpg|thumb|250x250px| ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ  ಆಯೋಗದ ಬೆಳ್ಳಿ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ, ಆಯೋಗವು 2016 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13 ರಂದು ನವದೆಹಲಿಯ [[ಕನ್ನಾಟ್ ಪ್ಲೇಸ್, ನವದೆಹಲಿ|ಕೊನಾಟ್ ಪ್ಲೇಸ್ನ]] ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉತ್ಸವ ಆಯೋಜಿಸಿತು. ]]

== ಸಂಯೋಜನೆ ==
ಎನ್ಎಚ್ಆರ್ ಸಿ  ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: 

* ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ನಿವೃತ್ತರಾಗಿರಬೇಕು [ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ] 

(ನಿವೃತ್ತ ಎಸ್ಸಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನೇಮಕಾತಿಯನ್ನು ಗೋಯಿ ನೇತೃತ್ವದ ಮೂಲಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗುತ್ತಾರೆ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/ex-sc-judges-could-soon-be-appointed-nhrc-chiefs/article19824595.ece|title=Ex-SC judges could soon be appointed NHRC chiefs|last=Singh|first=Vijaita|date=8 October 2017|publisher=}}&lt;/ref&gt; ) 

*  ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯ ಭಾರತದ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಲಯದ ನ್ಯಾಯಧೀಶರಾಗಿರಭೇಕು. 
* ಓರ್ವ ಸದಸ್ಯ,  ಒಬ್ಬ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ 
* ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಎರಡು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಬೇಕು 
* ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ( ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು , ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು , ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ) ಮಾಜಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. 

ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಲಯದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ನಂತರ ಮಾತ್ರವೇ ಯಾವುದೇ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಥವಾ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನೇಮಕಾತಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಬಹುದು. 

=== ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರು ===
ಜಸ್ಟೀಸ್ ಜೆಎಸ್ ಕೆಹಾರ್ [[ಹೆಚ್. ಎಲ್. ದತ್ತು|ಎಚ್ಎಲ್ ದತ್ತು]] ನಂತರ ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಲಿದ್ದಾರೆ. ಎನ್ಎಚ್ಆರ್ಸಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಸ್ಟಿಸ್ [[ಹೆಚ್. ಎಲ್. ದತ್ತು|ಹೆಚ್ಎಲ್ ದತ್ತ]] ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸದಸ್ಯರು: &lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://nhrc.nic.in/composition_prev.htm ಎನ್ಎಚ್ಆರ್ಸಿ ವೆಬ್ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180609221601/http://nhrc.nic.in/composition_prev.htm |date=2018-06-09 }} &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; 

* ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಪಿನಕಿ ಚಂದ್ರ ಘೋಸ್ , [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತದ]] ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್]] 
* ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಡಿ. ಮುರುಗೇಸನ್, ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ 
* ಜ್ಯೋತಿಕಾ ಕಲ್ರಾ           

ಮಾಜಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು: 

* ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಮೀಷನ್, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗ 
* ಸೈಯದ್ ಗಯೋರುಲ್ ಹಸನ್ ರಿಜ್ವಿ , ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗ 
* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ರೇಖಾ ಶರ್ಮಾ 

=== ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ ===
ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಆ ರಾಜ್ಯದ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಮಿಷನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ದೇಹವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಆಯೋಗ ನಿಯೋಜಿಸಲಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು.  TPHRA ನಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಅನುಸಾರ 1993 ರ &lt;ref name=&quot;nhrc.nic.in&quot;&gt;{{Cite web|url=http://nhrc.nic.in/documents/Publications/HRActEng.pdf|title=Documents &amp;#124; National Human Rights Commission India|date=|publisher=Nhrc.nic.in|access-date=2018-11-14}}&lt;/ref&gt; ಪಾಯಿಂಟ್ ನಂ. 10 ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nhrc.nic.in/shrc.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-01-31 |archive-date=2015-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208063348/http://www.nhrc.nic.in/shrc.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗಗಳು ಆಯೋಗದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. TPHRA, 1993 ರ ಅಧ್ಯಾಯದಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾದಂತೆ (ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾರ್ಯ 2006).  ಪ್ರಸ್ತುತ, 25 ರಾಜ್ಯಗಳು SHRC &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nhrc.nic.in/shrc.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-01-31 |archive-date=2016-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920225436/http://nhrc.nic.in/shrc.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ರಾಜ್ಯ ಆಯೋಗ 
! ನಗರ 
! ದಿನಾಂಕ ರಚಿಸಲಾಗಿದ 
|-
| ಅಸ್ಸಾಂ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಗುವಾಹಾಟಿ|ಗುವಹಾಟಿ]]  
| 19 ಜನವರಿ 1996 
|-
| ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್]] 
| 2 ಆಗಸ್ಟ್ 2006 
|-
| ಬಿಹಾರ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಮಿಷನ್ 
| [[ಪಟ್ನಾ|ಪಾಟ್ನಾ]] 
| 3 ಜನವರಿ 2000 
|-
| ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ರಾಯ್ಪುರ್]] 
| 16 ಏಪ್ರಿಲ್ 2001 
|-
| ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nhrc.nic.in/GujratOrders.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-01-31 |archive-date=2018-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708163121/http://nhrc.nic.in/GujratOrders.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
| [[ಗಾಂಧಿನಗರ (ಗುಜರಾತ್)|ಗಾಂಧಿನಗರ]] 
| 12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006 
|-
| ಗೋವಾ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಪಣಜಿ]] 
| 2011 
|-
| ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕು ಕಮಿಷನ್ 
| [[ಶಿಲ್ಲಾಂಗ್]] 
| 2013 
|-
| ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಮಿಷನ್ 
| [[ಶಿಮ್ಲಾ]] 
| - 
|-
| ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಶ್ರೀನಗರ]] 
| ಜನವರಿ 1997 
|-
| ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರಂ]] 
| 11 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1998 
|-
| ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಬೆಂಗಳೂರು]] 
| 28 ಜೂನ್ 2005 
|-
| ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಭೊಪಾಲ್|ಭೋಪಾಲ್]] 
| 1 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1995 
|-
| ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಮುಂಬೈ]] 
| 6 ಮಾರ್ಚ್ 2001 
|-
| ಮಣಿಪುರ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಇಂಫಾಲ|ಇಂಫಾಲ್]] 
| 2003 
|-
| ಒಡಿಶಾ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಭುವನೇಶ್ವರ]] 
| 27 ಜನವರಿ 2000 
|-
| ಪಂಜಾಬ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಚಂಡೀಗಡ|ಚಂಡೀಗಢ]] 
| 1997 
|-
| ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಜೈಪುರ]] 
| 18 ಜನವರಿ 1999 
|-
| ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ ತಮಿಳುನಾಡು 
| [[ಚೆನ್ನೈ]] 
| 17 ಏಪ್ರಿಲ್ 1997 
|-
| ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಲಕ್ನೋ]] 
| 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2002 
|-
| ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ]] 
| 8 ಜನವರಿ 1994 
|-
| ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ರಾಂಚಿ]] 
| 2010 
|-
| ಸಿಕ್ಕಿಂ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಗ್ಯಾಂಗಟಕ್|ಗ್ಯಾಂಗ್ಟಾಕ್]] 
| 18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008 
|-
| ಉತ್ತರಾಖಂಡ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ದೆಹರಾದೂನ್‌|ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್]] 
| 13 ಮೇ 2013 
|-
| ಹರಿಯಾಣ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಚಂಡೀಗಡ|ಚಂಡೀಗಢ]] 
| 2012 
|-
| ತ್ರಿಪುರಾ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಅಗರ್ತಲ|ಅಗರ್ತಲಾ]] 
| 2015 
|}

== ನೇಮಕಾತಿ ==
ವಿಭಾಗ 2 ವಿಭಾಗಗಳು 3 ಮತ್ತು 4 TPHRA NHRC ಯ ನೇಮಕಾತಿಗಾಗಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತವೆ.  ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಎನ್ಎಚ್ಆರ್ಸಿಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಭಾರತದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು]] ನೇಮಕ ಮಾಡಿರುವ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ: 

* [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನಿ]] (ಅಧ್ಯಕ್ಷರು) 
* ಗೃಹ ಸಚಿವ 
* [[ಲೋಕಸಭೆ|ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ (ಕೆಳಮನೆ) 
* [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ (ಮೇಲ್ಮನೆ) 
* [[ಲೋಕಸಭೆ|ಲೋಕಸಭೆಯ]] ಸ್ಪೀಕರ್ (ಕೆಳಮನೆ) 
* [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ]] ಉಪ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (ಮೇಲ್ಮನೆ) 

== ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ಕ್ರಮ ಸಂ.
! ಹೆಸರು 
! ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ 
|-
| 1. 
| ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ರಂಗನಾಥ ಮಿಶ್ರಾ 
| 12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1993 - 24 ನವೆಂಬರ್ 1996 
|-
| 2. 
| ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಂ.ಎನ್. ವೆಂಕಟಚಲಯ್ಯ 
| 26 ನವೆಂಬರ್ 1996 - 24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1999 
|-
| 3. 
| ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜೆಎಸ್ ವರ್ಮಾ 
| 4 ನವೆಂಬರ್ 1999 - 17 ಜನವರಿ 2003 
|-
| 4. 
| ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ [[ಎ. ಎಸ್. ಆನಂದ|ಎ.ಎಸ್. ಆನಂದ್]] 
| 17 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2003 - 31 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006 
|-
| 5. 
| ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಸ್. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು 
| 2 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 - 31 ಮೇ 2009 
|-
| 6. 
| ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ [[ಕೆ. ಜಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌|ಕೆ.ಜಿ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] 
| 7 ಜೂನ್ 2010 - 11 ಮೇ 2015 
|-
| 7. 
| ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಚ್.ಎಲ್. ದತ್ತು 
| 29 ಫೆಬ್ರವರಿ-2016 
|}

=== ನಟನಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ===

* 11 ಮೇ 2015 ರಿಂದ 28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2016 ರವರೆಗೆ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸಿರಿಯಾಕ್ ಜೋಸೆಫ್ 
* ಡಾ. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಶಿವರಾಜ್ ಪಾಟೀಲ್, 1 ನವೆಂಬರ್ 2006 ರಿಂದ 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 ವರೆಗೆ 
* ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜಿಪಿ ಮಾಥೂರ್, 1 ಜೂನ್ 2009 ರಿಂದ 6 ಜೂನ್ 2010 ವರೆಗೆ 

== ವಿವಾದ ==
ಶಿವಾನಿ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಕೊಲೆ ವಿವಾದ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವರದಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಪತ್ರಕರ್ತನ ಕೊಲೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗಗಳ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ. &lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.indiatogether.org/humanrights/opinions/nhrcshiv.htm ಎನ್ಎಚ್ಆರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಶಿವನಿ ಮರ್ಡರ್ ವಿವಾದ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307030444/http://indiatogether.org/humanrights/opinions/nhrcshiv.htm |date=2016-03-07 }} . ಇಂಡಿಯಾಟ್ಯಾಜಿಥೆರ್.ಆರ್ಗ್. 2012-09-30ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; 

2011 ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, NHRC ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ [[ಕೆ. ಜಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌|ಕೆ.ಜಿ.ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] ಅವರ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮಾಲೀಕತ್ವಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮೋಡದೊಳಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ. &lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://ibnlive.in.com/videos/161758/cbdt-to-probe-excji-balakrishnans-assets.html ಮಾಜಿ ಸಿಜೆಐ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು ಸಿಬಿಡಿಟಿ -ವೀಡಿಯೊಸ್ ಇಂಡಿಯಾ: ಐಬಿಎನ್ ಲೈವ್ ವೀಡಿಯೊಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625082054/http://ibnlive.in.com/videos/161758/cbdt-to-probe-excji-balakrishnans-assets.html |date=2011-06-25 }} . ಇಬ್ನ್ಲೈವ್.ಕಾಂ (2011-06-22). 2012-09-30ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;  [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ]] ರಾಜಕಾರಣಿ ಅವರ ಪುತ್ರಿ ಪಿ.ವಿ. ಶ್ರೀನಿಜನ್ ಅವರು ಹಠಾತ್ತನೆ ರೂ. ಮೌಲ್ಯದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು. 25 ಲಕ್ಷ. &lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.deccanherald.com/content/123946/ex-cjis-son-amasses-property.html ಮಾಜಿ ಸಿಜೆಐ ಮಗ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾರೆ] . Deccanherald.com (2012-09-21). 2012-09-30ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;  ಮಾಜಿ ಸಿ.ಜೆ.ಜೆ.ಎಸ್. ವರ್ಮಾ , ಎಸ್ಸಿ ಮಾಜಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ [[ಫಾಲಿ ಸ್ಯಾಮ್ ನಾರಿಮನ್|ವಿ.ಆರ್.ಕೃಷ್ಣ]] ಅಯ್ಯರ್ , ಮಾಜಿ ನ್ಯಾಯವಾದಿ [[ಫಾಲಿ ಸ್ಯಾಮ್ ನಾರಿಮನ್|ಫಾಲಿ ಎಸ್. ನರಿಮನ್]] , ಮಾಜಿ ಎನ್ಎಚ್ಆರ್ಸಿ ಸದಸ್ಯ ಸುದರ್ಶನ್ ಅಗ್ರವಾಲ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ವಕೀಲ ಪ್ರಶಾಂತ್ ಭೂಷಣ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಬಾಲಕಕೃಷ್ಣ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಎಚ್ಆರ್ಸಿ ಬಾಕಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://indiatoday.intoday.in/story/fali-nariman-wants-judicial-probe-against-ex-cji-kins-assets/1/125435.html ಮಾಜಿ ಸಿಜೆಐ ವಿರುದ್ಧ ಕಿನ್ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಫಾಲಿ ನರಿಮನ್ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ   : ದಕ್ಷಿಣ ಸುದ್ದಿ - ಭಾರತ ಇಂದು] . ಇಂಡಿಯಾಡಾಡೇ.ಇಂಟರ್ಡಾಯ್ ಇಂಡಿಯಾ (2011-01-03). 2012-09-30ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;  ಫೆಬ್ರವರಿ 2012 ರಲ್ಲಿ, [[ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್]] ಸರ್ಕಾರದ ವಿಚಾರಣೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿತು. &lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://ibnlive.in.com/news/sc-asks-centre-about-action-taken-against-excji/229787-3.html ಮಾಜಿ ಸಿ.ಜಿ.ಐ.ಐ ವಿರುದ್ಧ ಕೆ.ಜಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಎಸ್ಸಿ ಕೇಳಿದೆ - ಇಂಡಿಯಾ ನ್ಯೂಸ್ - ಐಬಿಎನ್ ಲೈವ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216024134/http://ibnlive.in.com/news/sc-asks-centre-about-action-taken-against-excji/229787-3.html |date=2012-02-16 }} . Ibnlive.in.com. 2012-09-30ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; 

== ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪ್ರಚಾರದ ಶಿಫಾರಸ್ಸುಗಳು ==
ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಗುಂಟೂರು ಮತ್ತು ಕರ್ನೂಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಂಕಿತ ಮಾವೊವಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ 19 ಪೋಲಿಸ್ ಎನ್ಕೌಂಟರ್ಗಳಲ್ಲಿ 16 ಪ್ರಕರಣಗಳು 2002 ಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ನಕಲಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ 5 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಯ ಪರಿಹಾರ ಪಾವತಿಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಎನ್ಎಚ್ಆರ್ಸಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/article3635117.ece|title=NHRC declares 16 out of 19 encounters fake, orders compensation of Rs.80 lakh|date=13 July 2012}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [http://nhrc.nic.in/ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] 
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>l8an1r8pyhec1fj0dofwxxhc4q0n53s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಆಯೋಗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112097</id>
    <revision>
      <id>1431105</id>
      <parentid>1361808</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:40:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12879" sha1="ke14p7deadxmkpgn0y5fxy5uo32wnp3" xml:space="preserve">{{Orphan|date=ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯}}
{{Orphan|date=ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೧೯}}
{{Orphan|date=ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೦೧೯}}
{{ಯಂತ್ರಾನುವಾದ}}

'''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ  ಆಯೋಗ''' ( '''ಎನ್‌ಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂ''' ) ವು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ]] ಒಂದು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅಂಗವಾಗಿದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಎಲ್ಲಾ ನೀತಿ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.1990 ರ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಮಿಷನ್ ಫಾರ್ ವುಮೆನ್ ಆಕ್ಟ್‌ ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದಂತೆ ಇದು [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ]] &lt;ref name=&quot;NCW About&quot;&gt;{{Cite web|url=http://ncw.nic.in/frmAboutUS.aspx|title=NCW :: About NCW|website=ncw.nic.in|publisher=National Commission for Women|access-date=28 September 2014|archive-date=16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016194845/http://ncw.nic.in/frmAboutUS.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನಿಬಂಧನೆಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಜನವರಿ 1992 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;&lt;div&gt; ಸರಕಾರದ 1990 ರ 20 ನೇ ಕಾಯಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;  ಆಯೋಗದ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಜಯಂತಿ ಪಟ್ನಾಯಕ್.  ನವೆಂಬರ್ 30, 2018 ರ ವೇಳೆಗೆ ರೇಖಾ ಶರ್ಮಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;rsharma&quot;&gt;&lt;div&gt; http://ncw.nic.in/frmcurrentcommission.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180115165615/http://ncw.nic.in/frmcurrentcommission.aspx |date=2018-01-15 }} &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;

== ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ==
ಎನ್‌ಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂ ಉದ್ದೇಶವು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಳಜಿಗಳಿಗೆ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು.  ಅವರ ಅಭಿಯಾನದ ವಿಷಯಗಳು [[ವರದಕ್ಷಿಣೆ]], ರಾಜಕೀಯ, ಧರ್ಮ, ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಸಮಾನ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಹಿಳೆಯರ ಶೋಷಣೆ ಮಾಡಿದೆ.  ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರ ವಿರುದ್ಧ ಪೊಲೀಸ್ ದುರುಪಯೋಗವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;&lt;div&gt; http://www.indiatogether.org/2006/may/wom-ncw.htm &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;

ಆಯೋಗವು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಮಾಸಿಕ ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರವನ್ನು, ''ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು'' ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;&lt;div&gt; http://ncw.nic.in/publications.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070118155748/http://ncw.nic.in/publications.htm |date=2007-01-18 }} &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;

== ವಿವಾದಗಳು ==

=== ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 497 ===
In December 2006 and January 2007, the NCW found itself at the center of a minor controversy over its insistence that Section 497&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/ncw-rejects-proposal-to-punish-women-for-adultery/article3038719.ece|title=NCW rejects proposal to punish women for adultery|date=26 December 2006|work=The Hindu|access-date=15 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160119002011/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/ncw-rejects-proposal-to-punish-women-for-adultery/article3038719.ece|archive-date=19 ಜನವರಿ 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; of the Indian Penal Code not be changed to make adulterous wives equally prosecutable by their husbands. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆ &quot;ಬಲಿಪಶುವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧವಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವ್ಯಭಿಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಎನ್‌ಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದೆ.  ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸದ್ರೋಹಿ ಗಂಡಂದಿರ ವಿರುದ್ಧ ದೂರುಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ವಭಾವದ ವರ್ತನೆಗೆ ಅವರನ್ನು ದಂಡಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವಂತೆ ಸೆಕ್ಷನ್ 198 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ಅವರು ಸಲಹೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.  ಇದು ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ &quot;ಲೋಪದೋಷ&quot; ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿತ್ತು, ಅದು ಪುರುಷರಿಗೆ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಇತರ ಪುರುಷರ ವಿರುದ್ಧ ವ್ಯಭಿಚಾರ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು, ಆದರೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅವರ ಗಂಡಂದಿರ ವಿರುದ್ಧ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅನುಮತಿಸಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;&lt;div&gt; ಪ್ರಕಾಶ್, ಸತ್ಯ, &quot; ವ್ಯಭಿಚಾರವೆಂದರೆ ಏನೆಂದು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ?&quot; ''ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್'', 25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006, [http://www.hindustantimes.com/news/181_1880193,0008.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930044555/http://www.hindustantimes.com/news/181_1880193,0008.htm |date=2007-09-30 }} &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;

ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಯೋಗವು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ.

=== ಮಂಗಳೂರು ಪಬ್ ದಾಳಿ ವಿವಾದ ===
ಜನವರಿ 2009 ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ]] ಎಂಟು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಹಿಂದು ಬಲಪಂಥೀಯ ರಾಮ್ ಸೇನೆಯ ನಲವತ್ತು ಪುರುಷ ಸದಸ್ಯರು ನಡೆಸಿದ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ,ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಎನ್‌ಸಿಡಬ್ಲ್ಯು ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು.   ವೀಡಿಯೊ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸಿದ ದಾಳಿಯ‍ಲ್ಲಿ  ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಪಂಚ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಕೂದಲನ್ನು ಎಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಬ್‌ನಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;mangalorean&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&amp;broadcastid=110268|title=Mangalore: Attack on Pub now a National Concern!|access-date=6 February 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090130065059/http://mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&amp;broadcastid=110268|archive-date=30 January 2009|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;russiatoday&quot;&gt;{{Cite web|url=http://russiatoday.com/features/news/36875|title=India shocked as 'moral police' beat girls out of pub|publisher=Russia Today|access-date=6 February 2009|archive-date=6 ಫೆಬ್ರವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206195418/http://russiatoday.com/features/news/36875|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಎನ್‌ಸಿಡಬ್ಲ್ಯು  ಸದಸ್ಯರಾದ ಶ್ರೀಮತಿ ನಿರ್ಮಲಾ ವೆಂಕಟೇಶ್ ಅವರನ್ನು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪಬ್‌ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಭದ್ರತೆ ಇಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.  ವೆಂಕಟೇಶ್ ಅವರು, &quot;ಹುಡುಗಿಯರು ತಾವು ಏನಾದರೂ ತಪ್ಪು ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ ಅವರು ಮುಂದೆ ಬಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಲು ಭಯಪಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref name=&quot;rocheinterview&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.daijiworld.com/chan/exclusive_arch.asp?ex_id=1023|title=Mangalore Pub Attack - National Commission for Women Recommends Punishment Under Article 307|last=Roche|first=Florine|date=2009-01-30|access-date=2009-02-06|archive-date=2009-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20090202065603/http://daijiworld.com/chan/exclusive_arch.asp?ex_id=1023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಫೆಬ್ರವರಿ 6 ರಂದು ಎನ್‌ಸಿಡಬ್ಲ್ಯು  ಅವರು ವೆಂಕಟೇಶ್ ಅವರ ವರದಿಯನ್ನು ಒಪ್ಪಬಾರದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಆದರೆ ಮಂಗಳೂರಿಗೆ ಹೊಸ ತಂಡವನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.  ಫೆಬ್ರವರಿ 27 ರಂದು, ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕಚೇರಿಯು ನಿರ್ಮಲಾ ವೆಂಕಟೇಶ್ ಅವರನ್ನು  ಶಿಸ್ತಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಂತೆ ಅನುಮೋದಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;msnreject&quot;&gt;{{Cite news|url=http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=1815488|title=NCW rejects report, blames security lapse for pub attacks|date=2009-02-06|access-date=2009-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090207080031/http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=1815488|archive-date=February 7, 2009|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

=== ಗೌಹಾತಿ ಕಿರುಕುಳ ವಿವಾದ ===
2012 ರ ಜುಲೈ 9 ರಂದು [[ಗುವಾಹಾಟಿ|ಗುವಾಹಾಟಿಯಲ್ಲಿ]] ಪಬ್ ಹೊರಗಡೆ ಪುರುಷರ ಗ್ಯಾಂಗ್ನಿಂದ 17 ವರ್ಷದ ಬಾಲಕಿಯರ ಕಿರುಕುಳದ ನಂತರ ಎನ್ಸಿಡಬ್ಲ್ಯು ಮತ್ತೆ ಬೆಂಕಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು.  ಎನ್‌ಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂ  ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರಾದ ಅಲ್ಕಾ ಲಂಬಾ ಅವರು ಚಿಕ್ಕವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಬಲಿಯಾದವರ ಹೆಸರನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ  ತಿಳಿಸಿದರು.ತರುವಾಯ ಸತ್ಯ-ಶೋಧನೆ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು.

.

ಮುಂದಿನ ವಾರ, ಎನ್ಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಮಮತಾ ಶರ್ಮಾ ಅವರು &quot;ನೀವು ಹೇಗೆ ಬಟ್ಟೆ ಮಾಡುತ್ತೀರಿ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರಿ&quot; ಎಂದು ಕಾಮೆಂಟ್ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು, ಅದು ಬಲಿಪಶುವಾದ ಆರೋಪವನ್ನು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಟೀಕಿಸಿತು.  ವಿವಾದವು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಆಯೋಗದ ಪುನರ್ರಚನೆಗಾಗಿ ಕರೆ ಮಾಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;indiatoday&quot;&gt;{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/guwahati-molestation-ncw-chief-mamta-sharma-advises-women-to-dress-carefully/1/208869.html|title=Guwahati molestation: NCW chief Mamta Sharma advises women to dress 'carefully'|date=18 June 2012|access-date=18 June 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ibnlive&quot;&gt;{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/guwahati-shame-activists-demand-ncw-rejig/271979-3-251.html|title=Guwahati molestation: Activists demand NCW restructure|access-date=18 June 2012|archive-date=2012-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120719084329/http://ibnlive.in.com/news/guwahati-shame-activists-demand-ncw-rejig/271979-3-251.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>ke14p7deadxmkpgn0y5fxy5uo32wnp3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಭಾರತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112098</id>
    <revision>
      <id>1431026</id>
      <parentid>1357087</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:11:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28216" sha1="5ynq01coo10r1ja328hegu5t9qrxh4t" xml:space="preserve">
{{Infobox Law enforcement agency|agencyname=Nation Human Rights Commission|nativename=राष्ट्रीय मानवाधिकार आयोग|nativenamea=|nativenamer=|commonname=|patch=|patchcaption=|logo=NHRC.jpg|logocaption=National Human Rights Commission logo|badge=|badgecaption=|flag=|flagcaption=|imagesize=|motto=|mottotranslated=|mission=|formed=12 October 1993|preceding1=|employees=|volunteers=|budget=|country=India|federal=No|map=|mapcaption=|sizearea=|sizepopulation=|legaljuris=|governingbody=|governingbodyscnd=|constitution1=|restriction=|overviewtype=|overviewbody=|headquarters=[[ನವ ದೆಹಲಿ]], India|website={{Official website|http://www.nhrc.nic.in}}|hqlocmap=|hqlocleft=|hqloctop=|hqlocmappoptitle=|sworntype=|sworn=|unsworntype=|unsworn=|electeetype=|minister1name=|minister1pfo=|chief1name=Justice [[Aruna Kumar Mishra ]]|chief1position=Chairman|chief2name=Jaideep Govind|chief2position=Secretary General|parentagency=|child1agency=|unittype=|unitname=|officetype=|officename=|stationtype=|stations=}} '''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ (ಎನ್ಎಚ್ಆರ್ ಸಿ )'''  '''[[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]]''' ಸ್ವಾಯತ್ತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ 28 ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1993 ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1993 ರ12 ರಂದು ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟದೆ &lt;ref&gt;&lt;div&gt; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗದ [http://nhrc.nic.in/ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿ 1993-94] &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;  ಇದು ಮಾನವ ಹಕ್ಕು ಕಾಯಿದೆ 1993 (TPHRA) ರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ ಒಂದು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಆಧಾರವನ್ನು ನೀಡಿತು. &lt;ref name=&quot;TPHRA&quot;&gt;&lt;div&gt; [http://nhrc.nic.in/documents/Publications/HRActEng.pdf ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯಿದೆ (1993] ರ ರಕ್ಷಣೆ), ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯಿದೆ, 2006 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಂತೆ &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೊಗ  &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/NHRC-issues-notice-to-T.N./article17088917.ece|title=NHRC issues notice to T.N.|last=Nath|first=Damini|work=The Hindu|access-date=2017-02-23|language=en}}&lt;/ref&gt; ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತೇಜನಕ್ಕಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರನಾಗಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/NHRC-issues-notice-to-T.N./article17088917.ece|title=NHRC issues notice to T.N.|last=Nath|first=Damini|work=The Hindu|access-date=2017-02-23|language=en}}&lt;/ref&gt;ಕಾಯಿದೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿರುವಂತೆ &quot;ಜೀವನ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಂವಿಧಾನದ ಭರವಸೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಘನತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಕ್ಕುಗಳು ಅಥವಾ  ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರಿಯ ಕರಾರುಗಳು.

== ಕಾರ್ಯಗಳು ==
ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯಿದೆ ರಕ್ಷಣೆ NHRC ಯನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಆದೇಶಿಸುತ್ತದೆ: &lt;ref name=&quot;TPHRA&quot;/&gt; 

* ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಕರಿಂದ ಅಂತಹ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಅಥವಾ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಸರ್ಕಾರದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಮುಂದಾಗುವಂತೆ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು. 
* ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ರಜೆಯಿಂದ, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. 
* ಬಲಿಪಶುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು. 
* [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಸಂವಿಧಾನ]] ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಿದ ರಕ್ಷಣೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಮಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದು. 
* ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುವ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವ [[ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ|ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ]] ಕೃತ್ಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು. 
* ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡವುದು 
* ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು 
* ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು, ಮಾಧ್ಯಮಗಳು, ವಿಚಾರಗೋಷ್ಠಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಲಭ್ಯವಿರುವ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ರಕ್ಷಣೋಪಾಯಗಳ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸಲು 
* ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಘ  ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತವೆ. 
* ಅಂತಹ ಇತರ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅವಶ್ಯಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. 
* ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದಾಖಲೆ ಅಥವಾ ಅದರ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಅಥವಾ ಕಛೇರಿಯಿಂದ ನಕಲು ಮಡುವುದು. 

* ಲೈಂಗಿಕತೆ, ಜಾತಿ, ಆದಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯ ಮೂಲಭೂತ ಕುರಿತಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಮತ್ತು  ಅರ್ಜಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅವುಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದು. [[ಚಿತ್ರ:Human_Rights_Festival_New_Delhi_organised_by_National_Human_Rights_Commission_India.jpg|thumb|250x250px| ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ  ಆಯೋಗದ ಬೆಳ್ಳಿ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ, ಆಯೋಗವು 2016 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13 ರಂದು ನವದೆಹಲಿಯ [[ಕನ್ನಾಟ್ ಪ್ಲೇಸ್, ನವದೆಹಲಿ|ಕೊನಾಟ್ ಪ್ಲೇಸ್ನ]] ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉತ್ಸವ ಆಯೋಜಿಸಿತು. ]]

== ಸಂಯೋಜನೆ ==
ಎನ್ಎಚ್ಆರ್ ಸಿ  ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: 

* ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ನಿವೃತ್ತರಾಗಿರಬೇಕು [ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ] 

(ನಿವೃತ್ತ ಎಸ್ಸಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನೇಮಕಾತಿಯನ್ನು ಗೋಯಿ ನೇತೃತ್ವದ ಮೂಲಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗುತ್ತಾರೆ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/ex-sc-judges-could-soon-be-appointed-nhrc-chiefs/article19824595.ece|title=Ex-SC judges could soon be appointed NHRC chiefs|last=Singh|first=Vijaita|date=8 October 2017|publisher=}}&lt;/ref&gt; ) 

*  ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯ ಭಾರತದ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಲಯದ ನ್ಯಾಯಧೀಶರಾಗಿರಭೇಕು. 
* ಓರ್ವ ಸದಸ್ಯ,  ಒಬ್ಬ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ 
* ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಎರಡು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಬೇಕು 
* ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ( ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು , ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು , ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ) ಮಾಜಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. 

ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಲಯದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ನಂತರ ಮಾತ್ರವೇ ಯಾವುದೇ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಥವಾ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ನೇಮಕಾತಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಬಹುದು. 

=== ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯರು ===
ಜಸ್ಟೀಸ್ ಜೆಎಸ್ ಕೆಹಾರ್ [[ಹೆಚ್. ಎಲ್. ದತ್ತು|ಎಚ್ಎಲ್ ದತ್ತು]] ನಂತರ ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಲಿದ್ದಾರೆ. ಎನ್ಎಚ್ಆರ್ಸಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಜಸ್ಟಿಸ್ [[ಹೆಚ್. ಎಲ್. ದತ್ತು|ಹೆಚ್ಎಲ್ ದತ್ತ]] ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸದಸ್ಯರು: &lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://nhrc.nic.in/composition_prev.htm ಎನ್ಎಚ್ಆರ್ಸಿ ವೆಬ್ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180609221601/http://nhrc.nic.in/composition_prev.htm |date=2018-06-09 }} &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; 

* ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಪಿನಕಿ ಚಂದ್ರ ಘೋಸ್ , [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತದ]] ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್]] 
* ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಡಿ. ಮುರುಗೇಸನ್, ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ನ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ 
* ಜ್ಯೋತಿಕಾ ಕಲ್ರಾ           

ಮಾಜಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು: 

* ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಮೀಷನ್, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗ 
* ಸೈಯದ್ ಗಯೋರುಲ್ ಹಸನ್ ರಿಜ್ವಿ , ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಯೋಗ 
* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ರೇಖಾ ಶರ್ಮಾ 

=== ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ ===
ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಆ ರಾಜ್ಯದ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಮಿಷನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ದೇಹವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಆಯೋಗ ನಿಯೋಜಿಸಲಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು.  TPHRA ನಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಅನುಸಾರ 1993 ರ &lt;ref name=&quot;nhrc.nic.in&quot;&gt;{{Cite web|url=http://nhrc.nic.in/documents/Publications/HRActEng.pdf|title=Documents &amp;#124; National Human Rights Commission India|date=|publisher=Nhrc.nic.in|access-date=2018-11-14}}&lt;/ref&gt; ಪಾಯಿಂಟ್ ನಂ. 10 ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nhrc.nic.in/shrc.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-02-09 |archive-date=2015-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208063348/http://www.nhrc.nic.in/shrc.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗಗಳು ಆಯೋಗದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. TPHRA, 1993 ರ ಅಧ್ಯಾಯದಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾದಂತೆ (ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾರ್ಯ 2006).  ಪ್ರಸ್ತುತ, 25 ರಾಜ್ಯಗಳು SHRC &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nhrc.nic.in/shrc.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-02-09 |archive-date=2016-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160920225436/http://nhrc.nic.in/shrc.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ರಾಜ್ಯ ಆಯೋಗ 
! ನಗರ 
! ದಿನಾಂಕ ರಚಿಸಲಾಗಿದ 
|-
| ಅಸ್ಸಾಂ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಗುವಾಹಾಟಿ|ಗುವಹಾಟಿ]]  
| 19 ಜನವರಿ 1996 
|-
| ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್]] 
| 2 ಆಗಸ್ಟ್ 2006 
|-
| ಬಿಹಾರ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಮಿಷನ್ 
| [[ಪಟ್ನಾ|ಪಾಟ್ನಾ]] 
| 3 ಜನವರಿ 2000 
|-
| ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ರಾಯ್ಪುರ್]] 
| 16 ಏಪ್ರಿಲ್ 2001 
|-
| ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nhrc.nic.in/GujratOrders.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-02-09 |archive-date=2018-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708163121/http://nhrc.nic.in/GujratOrders.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
| [[ಗಾಂಧಿನಗರ (ಗುಜರಾತ್)|ಗಾಂಧಿನಗರ]] 
| 12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006 
|-
| ಗೋವಾ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಪಣಜಿ]] 
| 2011 
|-
| ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕು ಕಮಿಷನ್ 
| [[ಶಿಲ್ಲಾಂಗ್]] 
| 2013 
|-
| ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಮಿಷನ್ 
| [[ಶಿಮ್ಲಾ]] 
| - 
|-
| ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಶ್ರೀನಗರ]] 
| ಜನವರಿ 1997 
|-
| ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರಂ]] 
| 11 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1998 
|-
| ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಬೆಂಗಳೂರು]] 
| 28 ಜೂನ್ 2005 
|-
| ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಭೊಪಾಲ್|ಭೋಪಾಲ್]] 
| 1 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1995 
|-
| ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಮುಂಬೈ]] 
| 6 ಮಾರ್ಚ್ 2001 
|-
| ಮಣಿಪುರ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಇಂಫಾಲ|ಇಂಫಾಲ್]] 
| 2003 
|-
| ಒಡಿಶಾ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಭುವನೇಶ್ವರ]] 
| 27 ಜನವರಿ 2000 
|-
| ಪಂಜಾಬ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಚಂಡೀಗಡ|ಚಂಡೀಗಢ]] 
| 1997 
|-
| ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಜೈಪುರ]] 
| 18 ಜನವರಿ 1999 
|-
| ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ ತಮಿಳುನಾಡು 
| [[ಚೆನ್ನೈ]] 
| 17 ಏಪ್ರಿಲ್ 1997 
|-
| ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಲಕ್ನೋ]] 
| 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2002 
|-
| ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ]] 
| 8 ಜನವರಿ 1994 
|-
| ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ರಾಂಚಿ]] 
| 2010 
|-
| ಸಿಕ್ಕಿಂ ರಾಜ್ಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಗ್ಯಾಂಗಟಕ್|ಗ್ಯಾಂಗ್ಟಾಕ್]] 
| 18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008 
|-
| ಉತ್ತರಾಖಂಡ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ದೆಹರಾದೂನ್‌|ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್]] 
| 13 ಮೇ 2013 
|-
| ಹರಿಯಾಣ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಚಂಡೀಗಡ|ಚಂಡೀಗಢ]] 
| 2012 
|-
| ತ್ರಿಪುರಾ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗ 
| [[ಅಗರ್ತಲ|ಅಗರ್ತಲಾ]] 
| 2015 
|}

== ನೇಮಕಾತಿ ==
ವಿಭಾಗ 2 ವಿಭಾಗಗಳು 3 ಮತ್ತು 4 TPHRA NHRC ಯ ನೇಮಕಾತಿಗಾಗಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತವೆ.  ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಎನ್ಎಚ್ಆರ್ಸಿಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಭಾರತದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು]] ನೇಮಕ ಮಾಡಿರುವ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ: 

* [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನಿ]] (ಅಧ್ಯಕ್ಷರು) 
* ಗೃಹ ಸಚಿವ 
* [[ಲೋಕಸಭೆ|ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ (ಕೆಳಮನೆ) 
* [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ನಾಯಕ (ಮೇಲ್ಮನೆ) 
* [[ಲೋಕಸಭೆ|ಲೋಕಸಭೆಯ]] ಸ್ಪೀಕರ್ (ಕೆಳಮನೆ) 
* [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ]] ಉಪ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (ಮೇಲ್ಮನೆ) 

== ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ಕ್ರಮ ಸಂ.
! ಹೆಸರು 
! ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ 
|-
| 1. 
| ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ರಂಗನಾಥ ಮಿಶ್ರಾ 
| 12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1993 - 24 ನವೆಂಬರ್ 1996 
|-
| 2. 
| ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಂ.ಎನ್. ವೆಂಕಟಚಲಯ್ಯ 
| 26 ನವೆಂಬರ್ 1996 - 24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1999 
|-
| 3. 
| ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜೆಎಸ್ ವರ್ಮಾ 
| 4 ನವೆಂಬರ್ 1999 - 17 ಜನವರಿ 2003 
|-
| 4. 
| ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ [[ಎ. ಎಸ್. ಆನಂದ|ಎ.ಎಸ್. ಆನಂದ್]] 
| 17 ಫೆಬ್ರುವರಿ 2003 - 31 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2006 
|-
| 5. 
| ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಸ್. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು 
| 2 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 - 31 ಮೇ 2009 
|-
| 6. 
| ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ [[ಕೆ. ಜಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌|ಕೆ.ಜಿ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] 
| 7 ಜೂನ್ 2010 - 11 ಮೇ 2015 
|-
| 7. 
| ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಚ್.ಎಲ್. ದತ್ತು 
| 29 ಫೆಬ್ರವರಿ-2016 
|}

=== ನಟನಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ===

* 11 ಮೇ 2015 ರಿಂದ 28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2016 ರವರೆಗೆ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸಿರಿಯಾಕ್ ಜೋಸೆಫ್ 
* ಡಾ. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಶಿವರಾಜ್ ಪಾಟೀಲ್, 1 ನವೆಂಬರ್ 2006 ರಿಂದ 1 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 ವರೆಗೆ 
* ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜಿಪಿ ಮಾಥೂರ್, 1 ಜೂನ್ 2009 ರಿಂದ 6 ಜೂನ್ 2010 ವರೆಗೆ 

== ವಿವಾದ ==
ಶಿವಾನಿ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಕೊಲೆ ವಿವಾದ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವರದಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಉನ್ನತ ದರ್ಜೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಪತ್ರಕರ್ತನ ಕೊಲೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗಗಳ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ. &lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.indiatogether.org/humanrights/opinions/nhrcshiv.htm ಎನ್ಎಚ್ಆರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಶಿವನಿ ಮರ್ಡರ್ ವಿವಾದ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307030444/http://indiatogether.org/humanrights/opinions/nhrcshiv.htm |date=2016-03-07 }} . ಇಂಡಿಯಾಟ್ಯಾಜಿಥೆರ್.ಆರ್ಗ್. 2012-09-30ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; 

2011 ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, NHRC ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ [[ಕೆ. ಜಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್‌|ಕೆ.ಜಿ.ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] ಅವರ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮಾಲೀಕತ್ವಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮೋಡದೊಳಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ. &lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://ibnlive.in.com/videos/161758/cbdt-to-probe-excji-balakrishnans-assets.html ಮಾಜಿ ಸಿಜೆಐ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು ಸಿಬಿಡಿಟಿ -ವೀಡಿಯೊಸ್ ಇಂಡಿಯಾ: ಐಬಿಎನ್ ಲೈವ್ ವೀಡಿಯೊಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625082054/http://ibnlive.in.com/videos/161758/cbdt-to-probe-excji-balakrishnans-assets.html |date=2011-06-25 }} . ಇಬ್ನ್ಲೈವ್.ಕಾಂ (2011-06-22). 2012-09-30ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;  [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ]] ರಾಜಕಾರಣಿ ಅವರ ಪುತ್ರಿ ಪಿ.ವಿ. ಶ್ರೀನಿಜನ್ ಅವರು ಹಠಾತ್ತನೆ ರೂ. ಮೌಲ್ಯದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು. 25 ಲಕ್ಷ. &lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://www.deccanherald.com/content/123946/ex-cjis-son-amasses-property.html ಮಾಜಿ ಸಿಜೆಐ ಮಗ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾರೆ] . Deccanherald.com (2012-09-21). 2012-09-30ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;  ಮಾಜಿ ಸಿ.ಜೆ.ಜೆ.ಎಸ್. ವರ್ಮಾ , ಎಸ್ಸಿ ಮಾಜಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ [[ಫಾಲಿ ಸ್ಯಾಮ್ ನಾರಿಮನ್|ವಿ.ಆರ್.ಕೃಷ್ಣ]] ಅಯ್ಯರ್ , ಮಾಜಿ ನ್ಯಾಯವಾದಿ [[ಫಾಲಿ ಸ್ಯಾಮ್ ನಾರಿಮನ್|ಫಾಲಿ ಎಸ್. ನರಿಮನ್]] , ಮಾಜಿ ಎನ್ಎಚ್ಆರ್ಸಿ ಸದಸ್ಯ ಸುದರ್ಶನ್ ಅಗ್ರವಾಲ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ವಕೀಲ ಪ್ರಶಾಂತ್ ಭೂಷಣ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಬಾಲಕಕೃಷ್ಣ ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಎಚ್ಆರ್ಸಿ ಬಾಕಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://indiatoday.intoday.in/story/fali-nariman-wants-judicial-probe-against-ex-cji-kins-assets/1/125435.html ಮಾಜಿ ಸಿಜೆಐ ವಿರುದ್ಧ ಕಿನ್ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಫಾಲಿ ನರಿಮನ್ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ   : ದಕ್ಷಿಣ ಸುದ್ದಿ - ಭಾರತ ಇಂದು] . ಇಂಡಿಯಾಡಾಡೇ.ಇಂಟರ್ಡಾಯ್ ಇಂಡಿಯಾ (2011-01-03). 2012-09-30ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;  ಫೆಬ್ರವರಿ 2012 ರಲ್ಲಿ, [[ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್]] ಸರ್ಕಾರದ ವಿಚಾರಣೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿತು. &lt;ref&gt;&lt;div&gt; [http://ibnlive.in.com/news/sc-asks-centre-about-action-taken-against-excji/229787-3.html ಮಾಜಿ ಸಿ.ಜಿ.ಐ.ಐ ವಿರುದ್ಧ ಕೆ.ಜಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಎಸ್ಸಿ ಕೇಳಿದೆ - ಇಂಡಿಯಾ ನ್ಯೂಸ್ - ಐಬಿಎನ್ ಲೈವ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216024134/http://ibnlive.in.com/news/sc-asks-centre-about-action-taken-against-excji/229787-3.html |date=2012-02-16 }} . Ibnlive.in.com. 2012-09-30ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; 

== ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪ್ರಚಾರದ ಶಿಫಾರಸ್ಸುಗಳು ==
ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಗುಂಟೂರು ಮತ್ತು ಕರ್ನೂಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಂಕಿತ ಮಾವೊವಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ 19 ಪೋಲಿಸ್ ಎನ್ಕೌಂಟರ್ಗಳಲ್ಲಿ 16 ಪ್ರಕರಣಗಳು 2002 ಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ನಕಲಿ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದವರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ 5 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಯ ಪರಿಹಾರ ಪಾವತಿಸಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಎನ್ಎಚ್ಆರ್ಸಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/article3635117.ece|title=NHRC declares 16 out of 19 encounters fake, orders compensation of Rs.80 lakh|date=13 July 2012}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [http://nhrc.nic.in/ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಆಯೋಗದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್] 
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>5ynq01coo10r1ja328hegu5t9qrxh4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪೋಲಿಸ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112660</id>
    <revision>
      <id>1430988</id>
      <parentid>1353847</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:46:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10867" sha1="ns0ssys09nz1r8b4f74s5cgqbevh4hh" xml:space="preserve">ಪೋಲಿಸ್ ಫೋರ್ಸ್ ಒಂದು ಕಾನೂನಿನ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು,ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು, ಜನರು ಮತ್ತು [[ಆಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.  ಅವರ ಅಧಿಕಾರವು [[ಬಂಧನ]] ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾದ ಬಲವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪದವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪೋಲಿಸ್ ಸೇವೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ಅದು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಥವಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರದೇಶದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೊಳಗೆ ಆ ರಾಜ್ಯದ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿದೇಶಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ವಿರುದ್ಧ ರಾಜ್ಯದ [[ರಕ್ಷಣೆ]]ಗಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಥವಾ ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಪೋಲಿಸ್ ಪಡೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜಿಂದರ್ಮೆರಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಯುನಿಟ್ ಗಳು ಸಿವಿಲ್ ಪೋಲಿಸ್ಗೆ ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಪೋಲಿಸ್ ಫೋರ್ಸ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯ ಸೇವೆಯಾಗಿದ್ದು, ತೆರಿಗೆ ಮೂಲಕ ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ
ಕಾನೂನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.  ಪೋಲಿಸ್ ವಿವಿಧ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಆದರೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಆದೇಶದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.  ಕೆಲವು ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ, ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ವರ್ಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಇವುಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದವು.ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಲಿಸ್ ಪಡೆಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿವೆ, ಆದರೂ ಕೆಲವರು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ಪೊಲೀಸ್ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಪೋಲಿಸ್ ಪಡೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರುಗಳು ಕಾನ್ಸ್ಟಾಬ್ಯುಲರಿ, ಗ್ಯಾಂಡರ್ಮೆರಿ, ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆ, ಪೊಲೀಸ್ ಸೇವೆ, ಅಪರಾಧ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಸೇವೆಗಳು, ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆ, ನಾಗರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಅಥವಾ ನಾಗರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ. ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಪೊಲೀಸ್ [[ಅಧಿಕಾರಿ]]ಗಳು, ಸೈನಿಕರು, ಶೆರಿಫ್ಗಳು, ಕಾನ್ಸ್ಟೇಬಲ್ಗಳು, ರೇಂಜರ್ಸ್, ಶಾಂತಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ನಾಗರಿಕ / ನಾಗರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು. ಪೋಲಿಸ್ ಪದವು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿದ್ದು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಅಲ್ಲದ ಮಾತನಾಡುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.ಪೊಲೀಸರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಗ್ರಾಮ್ಯ ಪದಗಳು ಹಲವಾರು. ಕಳೆದುಹೋದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಹಲವು ಭಾಷಾ ಪದಗಳು ದಶಕಗಳ ಅಥವಾ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು. ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ &quot;ಕಾಪ್&quot; ಎಂಬ ಪದವು ತನ್ನ ಆಡುಭಾಷೆಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಆಡುಭಾಷೆಯ ಪದವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ   

== ಕೇಂದ್ರ ರಿಸರ್ವ್ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆ ==
ಸೆಂಟ್ರಲ್ರಿ ಸರ್ವ್ ಪೊಲೀಸ್ ಫೋರ್ಸ್ (ಸಿಆರ್ಪಿಎಫ್) ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರ ಪೊಲೀಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.  ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಘಟಕವೆಂದು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ[[ಶಾಂತಿ]]ಪಾಲನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಿಐಪಿ ಭದ್ರತೆಯಿಂದ ಚುನಾವಣಾ ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ವರೆಗಿನ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಇದು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳನ್ನು ಕಾನ್-ನಕ್ಸಲ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಕಾಪಾಡುವುದು.

= ಇಂಡೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬಾರ್ಡರ್ ಪೋಲಿಸ್ =
ಇಂಡೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬಾರ್ಡರ್ ಪೋಲಿಸ್ (ಐಟಿಬಿಪಿ) ಯು ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪೋಲಿಸ್ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ಇಂಡೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಬಾರ್ಡರ್ನಲ್ಲಿ ೨೧೧೫ ಕಿ.ಮೀ. ಐಟಿಬಿಪಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮಿಲಿಟರಿ ತಂತ್ರಗಳು, ಕಾಡಿನ ಯುದ್ಧ, ಕೌಂಟರ್ ಬಂಡಾಯ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.ಸುಮಾರು ೯೦೦೦೦ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹೊಂದಿರುವ ಐಟಿಬಿಪಿ ಒಂದು ಗಣ್ಯ ಮತ್ತು ಚುರುಕುಬುದ್ಧಿಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಗಡಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ-ಸಮಯ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ-ಸಮಯದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದೆ.

== ಸಶಸ್ತ್ರ ಸೀಮಾ ಬಾಲ್ (ಎಸ್ಎಸ್ಬಿ) ==
೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸೀಮಾ ಬಾಲ್, ಇಂಡೋ-ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಇಂಡೋ-ಭೂತಾನ್ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪೋಲಿಸ್ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಎಸ್ಎಸ್ಬಿ ಮೀಸಲಾದ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪೋಲೀಸ್ ಫೋರ್ಸ್ ೮೨೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎಸ್ಎಸ್ಬಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಮಿಲಿಟರಿ ತಂತ್ರಗಳು, ಜಂಗಲ್ ಯುದ್ಧ, ಕೌಂಟರ್ ಬಂಡಾಯ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಎಸ್ಎಸ್ಬಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಬ್ಯೂರೋ (ಐಬಿ), ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ವಿಂಗ್ (ಆರ್ &amp; ಎಡಬ್ಲ್ಯೂ), ವಿಶೇಷ ರಕ್ಷಣಾ ಗುಂಪು (ಎಸ್ಪಿಜಿ), ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಗಾರ್ಡ್ಸ್ (ಎನ್ಎಸ್ಜಿ) ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಹಾಯಕ ಕಮಾಂಡೆಂಟ್ (ಎ.ಸಿ) ಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪ ಅಧೀಕ್ಷಕ ಪೋಲಿಸ್ (ಡಿವೈಎಸ್ಪಿ) ಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಜನರಲ್ (ಐಜಿ) ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.


==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
http://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/news/fixing {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
Sardar Vallabhbhai Patel National Police Academy

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ]]</text>
      <sha1>ns0ssys09nz1r8b4f74s5cgqbevh4hh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜಿ.ಡಿ. ಭಕ್ಷಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112763</id>
    <revision>
      <id>1430880</id>
      <parentid>1347749</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T13:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6937" sha1="7k0phhhcp17dzez26dpb7bwwjii9dey" xml:space="preserve">{{Infobox person|honorific_prefix=ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್|name=ಜಿ.ಡಿ. ಬಖ್ಶೀ|honorific_suffix=SM, VSM|image=GD Bakshi during a National Seminar at Bhopal January 2018 (1).jpg|image_upright=|alt=|caption=[[ಭೋಪಾಲ್]] ನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಜಿಡಿ ಬಖ್ಶೀ|native_name=|native_name_lang=|birth_name=ಗಗನ್ ದೀಪ್ ಬಖ್ಶೀ|nickname=|birth_date=1950|birth_place=[[ಜಬಲಪುರ]], [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]]|father=ಎಸ್ ಪಿ ಬಖ್ಶೀ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.abplive.in/blog/you-have-seen-him-on-tv-but-who-is-gen-gd-bakshi-435502 |title=You have seen him on TV, but who is Gen GD Bakshi? |website=ABP Live |access-date=2019-02-26 |archive-date=2018-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317023923/http://www.abplive.in/blog/you-have-seen-him-on-tv-but-who-is-gen-gd-bakshi-435502 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;|spouse=&lt;!--Add spouse if reliably sourced--&gt;|children=|relations=|signature=|signature_size=|signature_alt=|website=&lt;!--{{URL|example.com}}--&gt;|module={{Infobox military person | embed=yes
|allegiance = {{flag|India}}
|branch = {{ಭೂಸೇನೆ|ಭಾರತ}}
|branch_label     = &lt;!--&quot;Branch&quot; or &quot;Service&quot;--&gt;
|serviceyears     = 1971 - unknown
|rank             = [[File:Major General of the Indian Army.svg|20px]][[ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್]]
|servicenumber    = 
|unit             = 
|commands         = 
|battles          = [[1971 ರ ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧ]] ಮತ್ತು[[ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.catchnews.com/bollywood-news/murder-2-actor-prashant-narayana-to-play-this-important-role-in-pm-narendra-modi-biopic-149752.html |title=Major Gen GD Bakshi wants India to prep for another Mahabharata |website=Catchnews}}&lt;/ref&gt;
|battles_label    = 
|awards           = ವಿಶೇಷ ಸೇವೆ ಪದಕ ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಪದಕ
|memorials        = 
}}}}

ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್ '''ಗಗನ್ ದೀಪ್ ಬಖ್ಶೀ''' ('''ಜಿ.ಡಿ. ಬಖ್ಶೀ''') (ಜಬಲ್ಪುರದಲ್ಲಿ 1950 ರಲ್ಲಿ ಜನನ) ಒರ್ವ ನಿವೃತ್ತ [[ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ]] ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ.  ಅವರು [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]] ರೈಫಲ್ಸ್ನಿಂದ ಬಂದವರು.  [[ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ ಕಮಾಂಡರ್ ಆದ ಸಲುವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ  [[ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೇವಾ ಪದಕ|ವಿಶೇಷ ಸೇವೆ ಪದಕ]] ವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;w.dsalert.org/about-maj-gen-gd-bakshi&lt;/ref&gt;  ನಂತರ, ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ವಿರೋಧಿಯಂತಹ ವಿಶೇಷ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಸೇನಾ ಪದಕವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.  ಅವರು ತರುವಾಯ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ರಾಜೌರಿ - ಪೂಂಚ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ರೋಮಿಯೋ ಫೋರ್ಸ್ಗೆ ಮುಖಂಡರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು  ಆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ  ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ಶಮನಗೊಳಿಸಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/2005/09/25/stories/2005092500151100.htm|title=Pir Panjal vulnerable despite people's might|last=Puri|first=Luv|date=25 September 2005|work=The Hindu|access-date=18 February 2019}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಡೈರೆಕ್ಟರೇಟ್ ಜನರಲ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಎರಡು ಭಾರಿ   ಅವರು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://idsa.in/jds/4_4_2010_PromotionSystemintheArmyDealingwithPeacetimeAtrophy_gdbakshi|title=Promotion System in the Army: Dealing with Peacetime Atrophy|last=Bakshi|first=G. D|website=Institute of Defence Studies and Analyses}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://salute.co.in/indias-responses-to-pakistan-armys-terror-overdrive-2/|title=India’s responses to Pakistan Army’s terror overdrive|website=salute.co.in|access-date=2019-02-26|archive-date=2018-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180719235015/https://salute.co.in/indias-responses-to-pakistan-armys-terror-overdrive-2/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಆಯ್ದ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ==

*{{Cite book|title=China's Military Power: A Net Assessment|last=Bakshi|first=G. D.|date=2015|publisher=Centre for Land Warfare Studies|isbn=9789383649396|oclc=903345328}}
*{{Cite book|title=Kishtwar Cauldron: The Struggle against the ISI's Ethnic Cleansing|last=Bakshi|first=G. D.|date=2013|publisher=Pentagon Press|isbn=9788182747364|oclc=864543669}}
*{{Cite book|title=Limited Wars in South Asia: Need for an Indian Doctrine|last=Bakshi|first=G. D.|date=2010|publisher=Centre for Land Warfare Studies|isbn=9789380502458|oclc=678542539}}
*{{Cite book|title=The Rise of Indian Military Power: Evolution of an Indian Strategic Culture|last=Bakshi|first=G. D.|date=2010|publisher=KW Publishers|isbn=9788187966524|oclc=473662691}}
*{{Cite book|title=Afghanistan, the First Fault-Line War|last=Bakshi|first=G. D.|date=1999|publisher=Lancer Publishers|isbn=1897829493|oclc=41213913}}
*{{Cite book|title=Mahabharata, a Military Analysis|last=Bakshi|first=G. D.|date=1990|publisher=Lancer International|isbn=8170620945|oclc=39223360}}
*Bakshi, G. D. (2016). Bose: The Indian Samurai - Netaji and the Ina a Military Assessment.  [[International Standard Book Number|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/9789383649921|9789383649921]].&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=McfrjwEACAAJ&amp;dq=9383649925,+9789383649921&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;redir_esc=y|title=Bose: The Indian Samurai - Netaji and the INA a Military Assessment|last=|first=|publisher=K W PUBL PVT Limited|year=2016|isbn=9789383649921|location=India|pages=384|quote=|via=}}&lt;/ref&gt;
*{{Cite book|title=Guardians of the Gate: A Military History of the Mohiyal Fighting Brahmins|last=Bakshi|first=G. D.|publisher=Knowledge World Publishers, New Delhi|year=2017|isbn=|location=|pages=}}
[[File:GD Bakshi during a National Seminar at Bhopal January 2018 (5).jpg|thumb|GD Bakshi during a National Seminar at Bhopal January 2018]]
== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

&lt;references responsive=&quot;&quot;&gt;&lt;/references&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:೧೯೫೦ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧ]]
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>7k0phhhcp17dzez26dpb7bwwjii9dey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಾಧಿಕಾ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113648</id>
    <revision>
      <id>1431098</id>
      <parentid>1430475</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6923" sha1="gsa9heauduxyqebl5llec4wboq8o57n" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Radhika (South Indian Actress) (2).jpg|thumb|ರಾಧಿಕಾ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ]]
ರಾಧಿಕಾ (೧೧ ನವೆ೦ಬರ್ ೧೯೮೬&lt;ref&gt;http://www.chitratara.com/show-content.php?id=3296&amp;ptype=News&amp;title=IT%20IS%20OFFICIAL%20ON%20PRINT%20%96%20RADHIKA%20KUMARASWAMY!&lt;/ref&gt;)ರಾಧಿಕಾ ಎ೦ದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ ಇವರು, ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮುಖ [[ನಟಿ]] ಹಾಗೂ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ. ರಾಜಕಾರಣಿ [[ಹೆಚ್.ಡಿ.ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ|ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ]]ಯ ಎರಡನೆಯ ಪತ್ನಿ ಸಹ ಹೌದು.

ಇವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊ೦ಡಿದ್ದಾರೆ.೨೦೦೦ ರ ದಶಕದ ಆರ೦ಭದಲ್ಲಿ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಕ

==ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
ರಾಧಿಕಾ ತಮ್ಮ ಒ೦ಬತ್ತನೇ ತರಗತಿ ಮುಗಿದ ನ೦ತರ &quot;ನೀಲಾ ಮೇಘ ಶಾಮ&quot;(೨೦೦೨) ಎ೦ಬ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ  ನಟನಾ [[ವೃತ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರಾರ೦ಭಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/08/05/stories/2005080504150100.htm {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;ನ೦ತರ [[ವಿಜಯ ರಾಘವೇಂದ್ರ]] ನ ಜೊತೆ &quot;ನಿನಗಾಗಿ&quot; ಎ೦ಬ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಟಿಸಿದರು.೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ ೫ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊ೦ಡರು.ಹೆಮ೦ತ್ ಹೆಗ್ಡೆಯ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ &quot;ಒಹ್ ಲಾ ಲಾ ಲಾ&quot; ಎ೦ಬ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/bangalore-times/Ooh-La-La-La-Fun-on-the-Kannada-screen/articleshow/25793256.cms?&lt;/ref&gt;,ಎಸ್.ಪಿ.ಬಿ ಚರಣ್ ರವರ ಜೊತೆಗೆ &quot;ಹುಡಿಗಿಗಾಗಿ&quot; ಚಿತ್ರ [[ಯೋಗರಾಜ್ ಭಟ್]] ರವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ &quot;ಮಣಿ&quot; ಎ೦ಬುದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಹಾಗೂ &quot;ಮನೆ ಮಗಳು&quot; ಹಾಗೂ &quot;ತಾಯಿ ಇಲ್ಲದ ತಬ್ಬಲಿ&quot; ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ  ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತಾಯಿ ಇಲ್ಲದ ತಬ್ಬಲಿ 'ಗೌರಿ' ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ &quot;ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&quot; ಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/2005/07/15/stories/2005071511170500.htm {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ [[ದರ್ಶನ್ ತೂಗುದೀಪ್]] ಹಾಗೂ [[ಉಪೇಂದ್ರ]] ರವರ ಜೊತೆ &quot;ಅನಥಾರು&quot; ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/going-great-guns-news-kannada-kkfuDijcedc.html?ref=false |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-03-26 |archive-date=2014-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905054632/http://www.sify.com/movies/going-great-guns-news-kannada-kkfuDijcedc.html?ref=false |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;[[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಅಣ್ಣ ತ೦ಗಿ&quot; ಹಾಗೂ &quot;ತವರಿಗೆ ಬಾ ತ೦ಗಿ&quot; ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತ೦ಗಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
' 
ತನ್ನ ಮಗಳು &quot;ಶಮಿಕ&quot;ಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಯಶ್ ಮತ್ತು ರಮ್ಯ ಅಭಿನಯಿಸಿದ &quot;ಲಕ್ಕಿ&quot; ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದರು.

==ಸಿನಿಮಾಗಳು==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ವರ್ಷ !! ಸಿನಿಮಾ !! ಪಾತ್ರ !! ಭಾಷೆ
|-
| ೨೦೦೨|| ನಿನಗಾಗಿ  || ಮಧು  || ಕನ್ನಡ
|-
|೨೦೦೨ || ನೀಲಾ ಮೇಘ ಶಾಮ || ನೀಲಾಮೇಘ || ಕನ್ನಡ
|-
| ೨೦೦೨ || ತವರಿಗೆ ಬಾ ತ೦ಗಿ || ಲಕ್ಷಿ || ಕನ್ನಡ
|-
| ೨೦೦೨ || ಪ್ರೇಮ ಖೈದಿ || ನ೦ದಿನಿ || ಕನ್ನಡ
|-
| ೨೦೦೩ || ಮಣಿ || ಮಣಿ || ಕನ್ನಡ
|-
| ೨೦೦೩ ||ಮನೆ ಮಗಳು || ಜಾನಕಿ || ಕನ್ನಡ
|-
| ೨೦೦೩ || ತಾಯಿ ಇಲ್ಲದ ತಬ್ಬಲಿ || ಗೌರಿ || ಕನ್ನಡ
|-
| ೨೦೦೪ || ಬದ್ರಾದ್ರಿ ರಾಮುಡು  || ಸಿತಾ|| ತೆಲುಗು
|-
| ೨೦೦೪||  ರಿಶಿ || ಸ್ಪೂರ್ತಿ|| ಕನ್ನಡ
|-
| ೨೦೦೪ || ಮಸಲಾ || ಸುಮ ||ಕನ್ನಡ
|-
|೨೦೦೫|| ಆಟೋಶ೦ಕರ್ || - || ಕನ್ನಡ
|-
| ೨೦೦೫ ||ಅಣ್ಣ ತ೦ಗಿ || ಲಕ್ಷಿ || ಕನ್ನಡ
|-
| ೨೦೦೬ || ಮ೦ಡ್ಯ || ಗ೦ಗಾ || ಕನ್ನಡ
|-
| ೨೦೦೬ || ಹಠವಾದಿ|| ಅ೦ಶಿ || ಕನ್ನಡ
|-
| ೨೦೦೬ || ಗುಡ್ ಲಕ್ || ಮ೦ದಕಿಣಿ ||ಕನ್ನಡ
|-
| ೨೦೦೭ || ಅನಾಥರು || ಮ೦ಜು|| ಕನ್ನಡ
|-
| ೨೦೦೭|| ಜನಪದ || ರಾಗ || ಕನ್ನಡ
|-
| ೨೦೦೮ || ನವಶಕ್ತಿ ವೈಭವ || ದುರ್ಗಪರಮೇಶ್ವರಿ || ಕನ್ನಡ
|-
| ೨೦೧೩ || ಸ್ವಿಟಿ ನನ್ನ ಜೋಡಿ || ಪ್ರೀಯ   || ಕನ್ನಡ 
|-
| ೨೦೧೪ || ಅವಾತರಾ೦ || ರಾಜೇಶ್ವರಿ || ತೆಲುಗು
|-
| ೨೦೧೫ || ರುದ್ರ ತಾ೦ಡವ || ಜಾನವಿ || ಕನ್ನಡ
|-
|} 

ನಿರ್ಮಕಿಯಾಗಿ 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ವರ್ಷ !! ಚಿತ್ರ !! ಭಾಷೆ
|-
| ೨೦೧೨ || ಲಕ್ಕಿ || ಕನ್ನಡ
|-
| ೨೦೧೩ || ಸ್ವಿಟಿ ನನ್ನ ಜೋಡಿ || ಕನ್ನಡ
|}

ದೂರದರ್ಶನ

೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ]] ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಗೆ ನ್ಯಾಯಧಿಶರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;http://frames.net.in/index.php/dance-dance-junior-star-suvarna&lt;/ref&gt;

==ಪ್ರಶಸ್ತಿ==

ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ


==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]</text>
      <sha1>gsa9heauduxyqebl5llec4wboq8o57n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಿ.ಕೆ.ಗುಡದಿನ್ನಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113883</id>
    <revision>
      <id>1431004</id>
      <parentid>1355570</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T23:22:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9331" sha1="cdfawaw2jrbkmvr4tby0tskp4vg39zb" xml:space="preserve">{{Infobox Indian politician
| name = ಬಿ.ಕೆ.ಗುಡದಿನ್ನಿ
| image =
| caption =
| birth_date = 8ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ 1930
| birth_place = [[ಸಾರವಾಡ]], [[ವಿಜಯಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕು]], [[ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]]
| residence =
| occupation  = ರಾಜಕೀಯ
| nationality = ಭಾರತೀಯ
| death_date = 4ನೇ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1995
| death_place =
| office = 
| constituency = 
| term_start = 
| predecessor = 
| successor =
| constituency = 
| term2 = 
| predecessor2 = 
| successor2 = 
| constituency2 = 
| party =
| religion = 
| spouse = 
| children = 2
| website =
| footnotes =
}}

'''ಬಿ.ಕೆ. ಗುಡದಿನ್ನಿ''' (ಬಸಗೊಂಡಪ್ಪ ಕಾಡಪ್ಪ ಗುಡದಿನ್ನಿ)ಯವರು [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ, ಸಂಸದ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ರಾಜಕಾರಣಿ. 

==ಪರಿಚಯ==

ಗುಡದಿನ್ನಿಯವರು 8ನೇ ಏಪ್ರಿಲ್ 1930 ರಂದು [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ವಿಜಯಪುರ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಸಾರವಾಡ]] ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. 

==ಶಿಕ್ಷಕ ವೃತ್ತಿ==

ಬಿ.ಕೆ. ಗುಡದಿನ್ನಿಯವರು 3 ಬಾರಿ [[ಬಿಜಾಪುರ (ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)]]ದಿಂದ ಸಂಸತ್‌ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.

==ರಾಜಕೀಯ==

1967ರಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪಕ್ಷದಿಂದ 4ನೇ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಜೆ.ಡಿ. ಪಾಟೀಲ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಜೆ.ಡಿ. ಪಾಟೀಲರ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣದಿಂದ ಅದೇ ವರ್ಷ ನಡೆದ ಉಪಚುನಾವಣೆಗೆ ಬಿ.ಕೆ. ಗುಡದಿನ್ನಿ ಅವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ಲೋಕಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ 1,07,997 ಮತ ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಗೆಲುವಿನ ನಗೆ ಬೀರಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಂಸತ್‌ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. 

ಬಳಿಕ 1971ರಲ್ಲಿ 5ನೇ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಗೂ ಬಿ.ಕೆ. ಗುಡದಿನ್ನಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಪರಾಭವಗೊಂಡರು. 

ಸುದೀರ್ಘ 12 ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ 1989ರಲ್ಲಿ 9ನೇ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ 3,06,050 ಮತಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ 2ನೇ ಅವಧಿಗೆ ಲೋಕಸಭೆ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. 

ನಂತರ 1991ರಲ್ಲಿ 10ನೇ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಪುನಃ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ 2,07,887 ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ 3ನೇ ಅವಧಿಗೂ ಸಂಸತ್‌ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದರು. 

==ರಾಜ್ಯ ರಾಜಕಾರಣ==

ಬಳಿಕ ಅವರು ರಾಜ್ಯ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು. 1974ರಿಂದ 1980 ಹಾಗೂ 1980-1986ರವರೆಗೆ 12 ವರ್ಷಗಳ(ಎರಡು ಅವಧಿ) ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್‌ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. 

1977ರ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ 9 ತಿಂಗಳ ಬೆಳಗಾವಿಯ ಹಿಂಡಲಗಾದಲ್ಲಿ ಜೈಲು ವಾಸ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದರು. 1989-91ರಲ್ಲಿ ವಿರೇಂದ್ರ ಪಾಟೀಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ರಾಜ್ಯಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರೆ, ಬಿ.ಕೆ. ಗುಡದಿನ್ನಿಯವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಗೆ 8ಕ್ಕೆ 8 ಮತಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಜಯಭೇರಿ ಬಾರಿಸುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. 

==ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ==

3 ಬಾರಿ ಸಂಸದ, 2 ಬಾರಿ ಎಂಎಲ್ಸಿಯಾಗಿದ್ದ ಬಿ.ಕೆ. ಗುಡಿದಿನ್ನಿ ಅವರದ್ದು ಬಹುಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. ನಾಟಕ ಅಭಿಯನವೆಂದರೆ ಇವರಿಗೆ ಪಂಚಪ್ರಾಣವಾಗಿತ್ತು. ನೀಡಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ ಅಕ್ಷಯಾಂಬರ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ವಿಕರ್ಣನಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದನ್ನು ಗ್ರಾಮದ ಹಿರಿಯರು ಇಂದಿಗೂ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಜತೆಗೆ ಸಹಕಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದ್ದ ಇವರು, ಡಿಸಿಸಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ನಿರ್ದೇಶಕ ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. 

ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಬಿ.ಕೆ. ಗುಡದಿನ್ನಿಯವರ ವಿರುದ್ಧ ಪೀತ-ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ತೇಜೋವಧೆಗೆ ಮುಂದಾದವು. ಜನತೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಮೂಡಿದ ತಪ್ಪು ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಮೂಲೋತ್ಪಾಟನೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ''ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂದೇಶ'' ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ ಆರಂಭಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪೀತ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಬಣ್ಣ ಬಯಲುಗೊಳಿಸಿದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ನಿಷ್ಠುರ ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿಯೂ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಗುಡದಿನ್ನಿ ಅವರು, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಜಾತ ಶತ್ರು ಹಾಗೂ ನಾಯಕರತ್ನವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;https://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/vijayapura/lok-sabha-to-teacher/articleshow/68655986.cms&lt;/ref&gt;

==ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಖಾತೆಗಳು==

* 1967ರಲ್ಲಿ 4ನೇ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ನಡೆದ ಉಪಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ಪಕ್ಷದಿಂದ [[ವಿಜಯಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ಸಂಸದರಾಗಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಸಂಸತ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/2004/03/06/stories/2004030606720400.htm {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

* 1974-1980 ಹಾಗೂ 1980-1986ರವರೆಗೆ 12 ವರ್ಷಗಳ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್‌ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;http://kla.kar.nic.in/council/members/EXMEMBERS/GudadinniBK.htm&lt;/ref&gt;

* 1971ರಲ್ಲಿ 5ನೇ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಪರಾಭವಗೊಂಡರು. 

* 1989ರಲ್ಲಿ 9ನೇ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.

* 1991ರಲ್ಲಿ 10ನೇ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಪುನಃ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಸಂಸತ್ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದರು.

* ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತನಲ್ಲಿ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.

* ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲಾ ಡಿ.ಸಿ.ಸಿ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.

* ವಿಜಯಪುರ ಬಿ.ಎಲ್.ಡಿ.ಈ.ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;http://kla.kar.nic.in/council/members/EXMEMBERS/GudadinniBK.htm&lt;/ref&gt;

==ನಿಧನ==

ಬಿ.ಕೆ.ಗುಡದಿನ್ನಿಯವರು 4ನೇ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1995ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.
&lt;ref&gt;https://parliamentofindia.nic.in/ls/lsdeb/ls10/ses15/p0412.htm&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==

{{reflist}}

== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* [[ವಿಜಯಪುರ]]
* [[ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪರಿಷತ್ ಸದಸ್ಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಲೋಕ ಸಭೆ ಸದಸ್ಯರು]]</text>
      <sha1>cdfawaw2jrbkmvr4tby0tskp4vg39zb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನವೀನ್ ಪಟ್ನಾಯಕ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115026</id>
    <revision>
      <id>1430944</id>
      <parentid>1351519</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:47:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11262" sha1="37vruoui0ag3gehd1z0uawbyrkieysb" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific-prefix = 
| name = Naveen Patnaik
| honorific-suffix = [[Member of Legislative Assembly (India)|MLA]]
| office = [[List of Chief Ministers of Odisha|14th]] [[Chief Minister of Odisha]]
| native_name = 
| image = Naveen Patnaik 2013.jpg
| constituency = 
| predecessor = ಹಮಾನಂದ ಬಿಸ್ವಾಲ್
| successor = Incumbent
| governor = ಎಮ್. ಎಂ. ರಾಜೇಂದ್ರನ್&lt;br /&gt; ರಾಮೇಶ್ವರ್ ಠಾಕೂರ್&lt;br /&gt; ಮುರ್ಲಿಧರ್ ಚಂದ್ರಕಾಂತ್ ಭಂಡಾರೆ&lt;br /&gt;S. ಸಿ. ಜಾಮಿರ್&lt;br /&gt; ಸತ್ಯ ಪಾಲ್ ಮಲಿಕ್&lt;br /&gt;ಗಣೇಶ ಲಾಲ್
| parliament2 = Indian
| predecessor2 = ಬಿಜು ಪಟ್ನಾಯಕ್
| party = ಬಿಜು ಜನತಾ ದಳ (1998-ಇಂದಿನವರೆಗೆ)
| office1 = [[Ministry of Mines (India)|Minister of Mines]]
| predecessor1 = ಬಿರೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ಬೈಶ್ಯ
| primeminister1 = ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ
| successor1 = ಸುಂದರ್ ಲಾಲ್ ಪಟ್ವಾ
| successor2 = ಕುಮುದಿನಿ ಪಟ್ನಾಯಕ್
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1946|10|16}}
| birth_place = ಕಟಕ್, ಒರಿಸ್ಸಾ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ &lt;br/&gt;(ಈಗ ಒಡಿಶಾ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ)
| nationality = Indian
| otherparty = ಜನತಾ ದಳ(1996–98)
| parents = ಬಿಜು ಪಟ್ನಾಯಕ್ (ತಂದೆ) &lt;br&gt; ಜ್ಞಾನ ಪಟ್ನಾಯಿಕ್ (ತಾಯಿ)
| residence = ನವೀನ್ ನಿವಾಸ್, ಭುವನೇಶ್ವರ, ಒಡಿಶಾ, ಭಾರತ
| alma_mater = ದಿ ಡೂನ್ ಸ್ಕೂಲ್ &lt;br&gt; ಕಿರೋರಿ ಮಾಲ್ ಕಾಲೇಜ್
| profession = ರಾಜಕಾರಣಿ, ಬರಹಗಾರ
| website = [http://www.bjdodisha.org.in/content/our-inspiration/naveen-patnaik Official BJD Page]&lt;br&gt;[http://cm.odisha.gov.in/ Chief Minister of Odisha]
| term_start = 5 March 2000
| term_end = 
| office2 =   [[Member of Parliament]], [[ಲೋಕಸಭೆ]]
| term_start1 = 19 March 1998
| term_end1 = 5 March 2000
| constituency2 = [[:en:Aska (Lok Sabha constituency)|ಅಸ್ಕಾ]]
| term_start2 = 12 April 1997
| term_end2 = 8 March 2000
| source =http://loksabhaph.nic.in/writereaddata/biodata_1_12/1528.htm
}}

'''ನವೀನ್ ಪಟ್ನಾಯಕ್''' (ಜನನ 16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1946) ಒಬ್ಬ [[ಭಾರತೀಯ]] ರಾಜಕಾರಣಿ,ಬರಹಗಾರ, [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಓಡಿಶಾದ]] 14 ನೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ  ಮತ್ತು ಬಿಜು ಜನತಾ ದಳದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ, 2019 ರ ವರೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯದ  ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಗೆ  ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/assembly-elections/assembly-elections-results-2019-naveen-patnaik-led-bjd-looking-at-fifth-term-in-odisha-assembly-as-bjp-makes-impressive-gains/story-ANZ4BkMjhC3Dl4fCWkQyiJ.html|title=Naveen Patnaik wins record fifth term in Odisha as BJP makes impressive gains|date=23 May 2019|work=Debabrata Mohanty|publisher=Hindustan Times|accessdate=29 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.news18.com/news/politics/naveen-patnaik-set-to-make-history-as-odisha-hands-him-power-for-a-record-fifth-straight-term-2156905.html|title=Naveen Patnaik Set to Make History as Odisha Hands Him Power for a Record Fifth Straight Term|date=23 May 2019|publisher=News18|accessdate=29 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/from-greenhorn-to-historyscripting-politician/article285129.ece |title=From greenhorn to history-scripting politician, ''The Hindu'', 18 May, 2009 |access-date=2019-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221180925/http://www.thehindu.com/todays-paper/from-greenhorn-to-historyscripting-politician/article285129.ece |archive-date=2014-02-21 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ==
ಪಟ್ನಾಯಕ್ 16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1946 ರಂದು ಕಟಕ್ನಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಬಿಜು ಪಟ್ನಾಯಕ್ ಮತ್ತು ಅವರ  ಪತ್ನಿ ಜ್ಞಾನ್ ಅವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಪಟ್ನಾಯಕ್ ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್ನ ವೆಲ್ಹಾಮ್ ಬಾಯ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ದಿ ಡೂನ್ ಸ್ಕೂಲ್ನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು.ಅದರ ನಂತರ ಅವರು ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕಿರೋರಿ ಮಾಲ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ  ಸೇರಿ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.ಪಟ್ನಾಯಕ್ ಒಬ್ಬ ಬರಹಗಾರರಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಯೌವನದ ಬಹುಭಾಗವು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದರು.ಆದರೆ ಅವರ ತಂದೆ ಬಿಜು ಪಟ್ನಾಯಕ್ ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ, 1997 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ   ಬಿಜೂ ಜನತಾ ದಳ  ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದು ಬಿಜೆಪಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು  ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪಟ್ನಾಯಕ್ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸರಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/news/special/guest-naveen-patnaik-master-stroke-in-orissa/20090311.htm – Rediff.com India News]. In.rediff.com (11 March 2009). (Originally belongs to Ganjam District of Odisha) Retrieved on 25 December 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2004-05-10/news/27376553_1_doon-school-naveen-patnaik-rahul-gandhi|title=Naveen Patnaik sets stage for GeNext Doscos – Economic Times|author=Reshmi R Dasgupta, TNN 10 May 2004, 03.13am IST|date=10 May 2004|publisher=Articles.economictimes.indiatimes.com|accessdate=21 November 2012|archive-date=7 ಜುಲೈ 2012|archive-url=https://archive.today/20120707070626/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2004-05-10/news/27376553_1_doon-school-naveen-patnaik-rahul-gandhi|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.odishatoday.com/politics/Ex-Doon_mates_mount_pressure_on_Naveen_150509-577532535344565754.html|title=Ex-Doon mates mount pressure on Naveen Niwas, Kamal rings up Pappu|date=|publisher=Odishatoday.com|accessdate=21 November 2012|archive-date=19 ಮೇ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090519205704/http://www.odishatoday.com/politics/Ex-Doon_mates_mount_pressure_on_Naveen_150509-577532535344565754.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report_doon-dosti-gets-naveen-rs20000-cr_1280007|title=Doon dosti gets Naveen Rs 20,000 cr – India – DNA|date=6 August 2009|publisher=Dnaindia.com|accessdate=21 November 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tehelka.com/story_main51.asp?filename=Ne030312Lord.asp|title=India's Independent Weekly News Magazine|date=|publisher=Tehelka|accessdate=21 November 2012|archive-date=29 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121029015939/http://www.tehelka.com/story_main51.asp?filename=Ne030312Lord.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-11/bhubaneswar/31049400_1_resignation-letter-bjd-odisha|title=Excise minister resigns over hooch tragedy – Times of India|author=Sandeep Mishra, TNN 11 February 2012, 04.41AM IST|date=11 February 2012|publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com|accessdate=21 November 2012|archive-date=14 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214144304/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-11/bhubaneswar/31049400_1_resignation-letter-bjd-odisha|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-02-26/news/31101632_1_naveen-patnaik-bjd-oriya|title=Naveen Patnaik: The man who would be king, or would he? – Economic Times|date=26 February 2012|publisher=Articles.economictimes.indiatimes.com|accessdate=21 November 2012|archive-date=12 ಏಪ್ರಿಲ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140412072716/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-02-26/news/31101632_1_naveen-patnaik-bjd-oriya|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ ==
ಜನತಾದಳದ  ನಾಯಕ ಬಿಜು ಪಟ್ನಾಯಕ್ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ,  ಅವರು 11 ನೆಯ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಒಡಿಶಾದ ಅಸ್ಕಾ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಉಪಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.ಅವರು ಉಕ್ಕು ಮತ್ತು ಗಣಿಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ಕನ್ಸಲ್ಟೇಟಿವ್ ಕಮಿಟಿಯ ಸದಸ್ಯರಾದರು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯ ಲೈಬ್ರರಿ ಸಮಿತಿ. ಒಂದು ವರ್ಷದ ಬಳಿಕ ಜನತಾ ದಳ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಪಟ್ನಾಯಕ್ ಬಿಜು ಜನತಾ ದಳವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಬಿಜೆಪಿ ನೇತೃತ್ವದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್ (ಎನ್ಡಿಎ) ಮೈತ್ರಿಕೂಟದಲ್ಲಿ ಪಾಟ್ನಾಯಕ್ ಎ.ಬಿ. ವಾಜಪೇಯಿಯ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Commons}}

* [https://web.archive.org/web/20060805170002/http://orissadiary.com/personality/index.asp Notable personalities of Odisha, including Naveen Patnaik, in Orissadiary website]
* [http://orissa.gov.in/portal/ViewDetails.asp?vchglinkid=GL012&amp;vchplinkid=PL052 Notable personalities of Odisha as per the Govt. of Odisha official web site]
* [https://web.archive.org/web/20090520045812/http://www.bbc.co.uk/blogs/indiaelection09/2009/05/orissas_accidental_politician.html Odisha's accidental politician, BBC]
* [http://loksabhaph.nic.in/Members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=324&amp;lastls=13 Official biographical sketch in Parliament of India website]

{{s-start}}
{{s-off}}
{{s-bef|before=[[Hemananda Biswal]]}}
{{s-ttl|title=[[List of Chief Ministers of Odisha|Chief Minister of Odisha]]|years=5 March 2000–present}}
{{s-inc}}
|-
{{s-end}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಒರಿಸ್ಸಾ]]</text>
      <sha1>37vruoui0ag3gehd1z0uawbyrkieysb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವರುಣ್ ಧವನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115985</id>
    <revision>
      <id>1430930</id>
      <parentid>1429172</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52611-40</username>
        <id>102063</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಸಿನಿಮಾಗಳು */</comment>
      <origin>1430930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30229" sha1="kolueuuehlbj07zzt2ikzh2jzd5uwy1" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ವರುಣ್ ಧವನ್
| image              = File:Varun Dhawan filmfare.jpg
| caption            = ಫಿಲ್ಮಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವರುಣ್ ಧವನ್
| birth_date         = ೨೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೮೭
| birth_place        = [[ಮುಂಬಯಿ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಭಾರತ]]
| occupation         = ನಟ
| yearsactive        = ೨೦೧೨ –
| parents            = ಡೇವಿಡ್ ಧವನ್
| relatives          =
| alma_mater         = ನಾಟಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಟ್ರೆಂಟ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ
}}
'''ವರುಣ್ ಧವನ್'''(೨೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೮೭) ರವರೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟ. ಇವರು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಸೆಲೆಬ್ರೆಟಿ ೧೦೦ ರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ನಟಿಸಿದ ಮೊದಲ ಹನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಧವನ್ ರವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರ [[ನಿರ್ದೇಶಕ]]ರಾದ [[ಡೇವಿಡ್ ಧವನ್]] ರವರ ಪುತ್ರನಾದ ವರುಣ್ ಧವನ್ ರವರು [[ನಾಟಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಟ್ರೆಂಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಿಂದ ವ್ಯವಹಾರ ನಿರ್ವಹಣೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಇವರು ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಮೈ ನೇಮ್ ಈಸ್ ಖಾನ್ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಕರಣ್ ಜೋಹರ್ ರವರ ಜೊತೆ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಇವರು [[:en:Student of the Year|ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್]]  ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇವರು ೨೦೧೪ ರ ''ಹಮ್ಟಿ ಶರ್ಮಾ ಕಿ ದುಲ್ಹನಿಯಾ''  ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಹಾಗೂ ೨೦೧೫ ರ ''ಎಬಿಸಿಡಿ ೨'' ಎಂಬ ಡಾನ್ಸ್ ಸಿನಮಾ, ೨೦೧೫ ರ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರವಾದ [[ದಿಲ್ವಾಲೆ]] ಮತ್ತು ೨೦೧೭ ರ ''ಜುಡ್ವಾ ೨'', ೨೦೧೫ ರ ಕ್ರೈಮ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಬದ್ಲಾಪುರ್'', ೨೦೧೭ ರ  ''ಭದ್ರಿನಾಥ್ ಕೀ ದುಲ್ಹನಿಯಾ'' ಮತ್ತು ೨೦೧೮ ರ 'ಅಕ್ಟೋಬರ್' ಎಂಬ ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. 
==ಜನನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ==
ವರುಣ್ ಧವನ್ ಇವರು ೨೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೮೭ ರಂದು ಡೇವಿಡ್ ಧವನ್ ಮತ್ತು ಕರುಣಾ ಧವನ್ ಎಂಬ ದಂಪತಿಗೆ  ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ರೋಹಿತ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಅನಿಲ್ ರವರೊಬ್ಬ ನಟ.

==ಸಿನಿಮಾಗಳು==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
| style=&quot;background:#ffc;&quot;| {{dagger|alt=Films that have not yet released}}
| ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ
|}
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! scope=&quot;col&quot;|ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot;|ಸಿನಿಮಾ
! scope=&quot;col&quot;|ಪಾತ್ರ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot;|ಟಿಪ್ಪಣಿ
|-
|೨೦೧೦
!scope=&quot;row&quot;|[[:en:My Name Is Khan|ಮೈ ನೇಮ್ ಈಸ್ ಖಾನ್]]
| {{mdash}}
|ಸಹ ನಿರ್ದೇಶಕ
|-
|೨೦೧೨
!scope=&quot;row&quot;|ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್
| ರೋಹನ್ ನಂದಾ
|
|-
| ೨೦೧೪
!scope=&quot;row&quot; |[[:en:Main Tera Hero|ಮೇ ತೇರ ಹೀರೋ]]
| ಶ್ರೀನಾಥ್ ''ಸೀನು'' ಪ್ರಸಾದ್
|
|-
| ೨೦೧೪
! scope=&quot;row&quot;|[[:en:Humpty Sharma Ki Dulhania|ಹಮ್ಟಿ ಶರ್ಮಾ ಕಿ ದುಲ್ಹನಿಯಾ]]
| ರಾಕೇಶ್ ಹಮ್ಟಿ ಶರ್ಮಾ
| ಲಕ್ಕಿ ತೂ ಲಕ್ಕಿ ಮೆ ಹಾಡಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
|-
| ೨೦೧೫
! scope=&quot;row&quot;|[[:en:Badlapur (film)|ಬದ್ಲಾಪುರ್]]
| ರಾಘವ್ ''ರಘು'' ಪುರೋಹಿತ್
|
|-
| ೨೦೧೫
! scope=&quot;row&quot;|[[:en:ABCD 2|ಎಬಿಸಿಡಿ ೨]]
| ಸುರೇಶ್ ''ಸುರು'' ಮುಕುಂದ್
| ಹ್ಯಾಪಿ ಬರ್ತ್ ಡೇ ಹಾಡಿನ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕ
|-
| ೨೦೧೫
! scope=&quot;row&quot;|''[[:en:Dilwale (2015 film)|ದಿಲ್ವಾಲೆ]]''
| ವೀರ್ ರನ್ಧೀರ್ ಬಕ್ಷಿ
|
|-
|೨೦೧೬
! scope=&quot;row&quot;|[[:en:Dishoom|ಡಿಶೂಂ]]
|ಜುನೈದ್ ಅನ್ಸಾರಿ
|
|-
|೨೦೧೭
! scope=&quot;row&quot;|[[:en:Badrinath Ki Dulhania|ಭದ್ರಿನಾಥ್ ಕೀ ದುಲ್ಹನಿಯಾ]]
|ಭದ್ರಿನಾಥ್ &quot;ಬದ್ರಿ&quot; ಬನ್ಸಾಲ್
|
|-
|೨೦೧೭
! scope=&quot;row&quot;|[[:en:Judwaa 2|ಜುಡ್ವಾ ೨]]
|ರಾಜಾ /ಪ್ರೇಮ್ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ
|
|-
|೨೦೧೮
! scope=&quot;row&quot; |[[:en:October (2018 film)|ಅಕ್ಟೋಬರ್]]
|ದಾನಿಶ್  ದನ್ ವಲಿಯಾ
|
|-
| ೨೦೧೮
! scope=&quot;row&quot; | [[:en:October (2018 film)|ನವಾಬ್ಸಾದೆ]]
| -
| ಹೈ ರೇಟೆಡ್ ಗಬ್ರೂ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ&lt;ref&gt;{{cite web|last=Shiksha|first=Shruti|url=https://www.ndtv.com/entertainment/varun-dhawan-and-shraddha-kapoor-team-up-for-a-high-rated-performance-details-here-1793507|title=Varun Dhawan And Shraddha Kapoor Team Up For A 'High Rated' Performance. Details Here|date=29 December 2017|publisher=NDTV|accessdate=29 December 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171230154804/https://www.ndtv.com/entertainment/varun-dhawan-and-shraddha-kapoor-team-up-for-a-high-rated-performance-details-here-1793507|archivedate=30 December 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೧೮
! scope=&quot;row&quot; | [[:en:Sui Dhaaga|ಸೂಯಿ ಧಾಗಾ]]
| ಮೌಜಿ
|
|-
|೨೦೧೯
! scope=&quot;row&quot; | [[:en:Kalank|ಕಲಂಕ್]]
|ಝಫರ್
| 
|-
|೨೦೨೦
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |[[:en:Street Dancer (film)|ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಡಾನ್ಸರ್]]{{dagger|alt=Film has yet to be released}}
| ಟಿಬಿಎ
| ಫಿಲ್ಮಿಂಗ್&lt;ref&gt;{{cite news|author=Mankad, Himesh|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/varun-dhawan-kicks-off-new-dance-franchise-in-punjab/articleshow/67647582.cms|title=Varun Dhawan kicks off new dance franchise in Punjab|work=Mumbai Mirror|date=23 January 2019|accessdate=23 January 2019|archive-date=19 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419162836/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/varun-dhawan-kicks-off-new-dance-franchise-in-punjab/articleshow/67647582.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/shraddha-kapoor-and-varun-dhawan-s-biggest-dance-film-titled-street-dancer-to-release-on-1988222|title=Shraddha Kapoor And Varun Dhawan's 'Biggest Dance Film' Titled Street Dancer. To Release On...|website=NDTV|date=4 February 2019|accessdate=5 February 2019}}&lt;/ref&gt;
|}

==ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ವರ್ಷ !! ಸಿನಿಮಾ!ಪ್ರಶಸ್ತಿ !!ವರ್ಗ!!ಫಲಿತಾಂಶ!!
|-
| rowspan=&quot;10&quot; | ೨೦೧೩ || rowspan=&quot;10&quot; | ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ ||ಬಿಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ || ಮೋದ್ಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನಿಂಗ್ ಆಕ್ಟರ್ || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Big Star Awards 2012 / 2013 – Winners, Nominations|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/big-star-awards-2012-2013-winners-nominations/|publisher=Indicine|accessdate=2 February 2014|date=17 December 2012|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150713160948/http://www.indicine.com/movies/bollywood/big-star-awards-2012-2013-winners-nominations/|archivedate=13 July 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[:en:ETC Bollywood Business|ಇಟಿಸಿ ಬಾಲಿವುಡ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಅವಾರ್ಡ್]] ||ಮೋಸ್ಟ್ ಪ್ರಾಫಿಟೇಬಲ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್  || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=DRWFUBFVTxQ&amp;t=30m28s|title=Bollywood Business Awards 2012|quote=Event occurs at 30:28|publisher=[[ETC Bollywood Business]] (Youtube)|date=7 January 2013|accessdate=3 February 2014|df=dmy-all}}{{dead link|date=December 2018|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಫಿಲ್ಮಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Varun Dhawan— Awards|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/85671|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=14 October 2013|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116050748/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/85671|archivedate=16 January 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| |ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್ || ಮೋಸ್ಡಟ್ ಪ್ರಾಮಿಸಿಂಗ್ ನ್ಯೂ ಕಮ್ಮರ್ || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nominations for 19th Annual Colors Screen Awards|url=http://www.screenindia.com/screenawards2013/nominations.php|accessdate=4 January 2013|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130105015124/http://www.screenindia.com/screenawards2013/nominations.php|archivedate=5 January 2013|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಲಯನ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ || ಫೇವರೇಟ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್ || {{won}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Lions Gold Awards Winners 2013|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/lions-gold-awards-winners-2013/|publisher=Indicine|accessdate=20 June 2013|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130123015748/http://www.indicine.com/movies/bollywood/lions-gold-awards-winners-2013/|archivedate=23 January 2013|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಜೀ ಸಿನಿ ಅವಾರ್ಡ್ || ಬೆಸ್ಟ್ ಮೇಲ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್ || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Zee Cine Awards 2013: Team 'Barfi!', Vidya Balan, Salman Khan bag big honours|url=http://ibnlive.in.com/news/zee-cine-awards-2013-team-barfi--vidya-balan-salman-khan-bag-big-honours/316837-8-66.html|accessdate=21 January 2013|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141023122520/http://ibnlive.in.com/news/zee-cine-awards-2013-team-barfi--vidya-balan-salman-khan-bag-big-honours/316837-8-66.html|archivedate=23 October 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|ಸ್ಟಾರ್ ಡಸ್ಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ || ಬ್ರೇಕ್ ಥ್ರೂ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್ || {{won}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Stardust Awards 2013: list of winners|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/stardust-awards-2013-list-of-winners-322721|publisher=NDTV|accessdate=20 June 2013|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130130041418/http://movies.ndtv.com/bollywood/stardust-awards-2013-list-of-winners-322721|archivedate=30 January 2013|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 
|-
| ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್ ಆಫ್ ಟುಮಾರೊ || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nominations for Stardust Awards 2013|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/4437|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=20 June 2013|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130125021050/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/4437|archivedate=25 January 2013|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[:en:Apsara Film &amp; Television Producers Guild Award|ಸ್ಟಾರ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್]] || ಬೆಸ್ಟ್ ಮೇಲ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್ || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Star Guild Awards&amp;nbsp;— Nominees|url=http://starguildawards.org/8th_apsara_awards_nominees.html|publisher=Star Guild Awards|accessdate=2 October 2013|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130306014648/http://starguildawards.org/8th_apsara_awards_nominees.html|archivedate=6 March 2013|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫಿಲ್ಮ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ||ಬೆಸ್ಟ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್ || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=TOIFA Awards 2013 Nominations|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/toifa-awards-2013-nominations/|publisher=Indicine|accessdate=20 June 2013|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130531214254/http://www.indicine.com/movies/bollywood/toifa-awards-2013-nominations/|archivedate=31 May 2013|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |  ೨೦೧೫ || rowspan=&quot;5&quot; | ಹಮ್ಟಿ ಶರ್ಮಾ ಕೀ ದುಲ್ಹನಿಯಾ || rowspan=&quot;2&quot; | ಸ್ಟಾರ್ ಡಸ್ಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ || ಸ್ಟಾರ್ ಡಸ್ಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಫಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಕಾಮಿಡಿ/ರೊಮ್ಯಾನ್ಸ್ || {{won}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Winners of Stardust Awards 2014|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7635|publisher=Bollywood Hungama|date=15 December 2014|accessdate=15 December 2014|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141215100048/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7635|archivedate=15 December 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್  ಆಫ್ ಟುಮಾರೊ&lt;small&gt;(''ಮೈ ತೇರ ಹೀರೋ ಸಿನಿಮಾ'')&lt;/small&gt;|| {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nominations for Stardust Awards 2014|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7612|publisher=Bollywood Hungama|date=8 December 2014|accessdate=8 December 2014|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141210064653/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7612|archivedate=10 December 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್|| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|| {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite news|title=21st Annual Life OK Screen Awards nominations|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/in-the-reckoning-3/|accessdate=8 January 2015|work=The Indian Express|date=8 January 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150108161059/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/in-the-reckoning-3/|archivedate=8 January 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಸ್ಟಾರ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್|| ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಲೀಡಿಂಗ್ ರೋಲ್ || {{nom}}&lt;ref name=&quot;sg14&quot;&gt;{{cite web|title=Nominations for 10th Renault Star Guild Awards|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7741|accessdate=8 January 2015|publisher=Bollywood Hungama|date=8 January 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150711120004/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7741|archivedate=11 July 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | ಬಿಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ || ಮೋಸ್ಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನಿಂಗ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ರೋಲ್ || {{nom}}&lt;ref name=&quot;big14&quot;&gt;{{cite web|title=Big Star Entertainment Awards Nominations List 2014 |url=http://www.927bigfm.com/bsea2014/nomination_list.php |accessdate=24 December 2014 |publisher=[[Reliance Broadcast Network]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151216084934/http://www.927bigfm.com/bsea2014/nomination_list.php |archivedate=16 December 2015 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | ಮೆ ತೇರ ಹೀರೊ ||ಮೋಸ್ಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನಿಂಗ್ ಆಕ್ಟರ್  ಇನ್ ಕಾಮಿಡಿ ಫಿಲ್ಮ್  || {{nom}}&lt;ref name=&quot;big14&quot;/&gt;
|-
|ಮೋಸ್ಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನಿಂಗ್ ಆಕ್ಟರ್ || {{nom}}&lt;ref name=&quot;big14&quot;/&gt;
|-
|ಸ್ಟಾರ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್|| ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಕಾಮಿಕ್ ರೋಲ್ || {{won}}&lt;ref name=&quot;sg14&quot;/&gt;
|-
| ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್ || ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ  || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite news|title=Crowd Favourites|url=http://indianexpress.com/article/cities/delhi/crowd-favourites/|accessdate=5 January 2015|work=The Indian Express|date=3 January 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150103205031/http://indianexpress.com/article/cities/delhi/crowd-favourites/|archivedate=3 January 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಐಫಾ || ಬೆಸ್ಟ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್ ಇನ್ ಕಾಮಿಕ್ ರೋಲ್|| {{won}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Winners of IIFA Awards 2015|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/8494|publisher=Bollywood Hungama|date=7 June 2015|accessdate=7 June 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150816060717/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/8494|archivedate=16 August 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |೨೦೧೬
| rowspan=&quot;3&quot; |ಬದ್ಲಾಪುರ್|| ಫಿಲ್ಮಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ || {{nom}}&lt;ref name=&quot;ff16&quot;/&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ಬಿಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ ||ಮೋಸ್ಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನಿಂಗ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಫಿಲ್ಮ್|| {{won}}&lt;ref name=&quot;big15&quot;&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/prem-ratan-dhan-payo-leads-big-star-entertainment-awards-2015/|title=‘Prem Ratan Dhan Payo’ leads BIG Star Entertainment Awards 2015|work=The Indian Express|accessdate=27 January 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160128202009/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/prem-ratan-dhan-payo-leads-big-star-entertainment-awards-2015/|archivedate=28 January 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಮೋಸ್ಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನಿಂಗ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಆಕ್ಷನ್ ಫಿಲ್ಮ್ || {{won}}&lt;ref name=&quot;big15&quot;/&gt;
|-
|ಎಬಿಸಿಡಿ ೨
|ಸ್ಟಾರ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ || ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಲೀಡಿಂಗ್ ರೋಲ್ || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9444|title=Nominations for 11th Renault Star Guild Awards|publisher=[[Bollywood Hungama]]|accessdate=21 December 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160330050155/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9444|archivedate=30 March 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |ದಿಲ್ವಾಲೆ ||| ಐಫಾ || ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-check-out-the-iifa-2016-nominations-full-list-here-2217259|title=Check out the IIFA 2016 nominations full list here|work=Daily News and Analysis|date=27 May 2016|accessdate=28 May 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160530223137/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-check-out-the-iifa-2016-nominations-full-list-here-2217259|archivedate=30 May 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |೨೦೧೭
| rowspan=&quot;3&quot; |ಡಿಶೂಮ್
| ಜೀಸಿನಿಅವಾರ್ಡ್ ||ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಕಾಮಿಕ್ ರೋಲ್ || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/zee-cine-awards-2017-complete-winners-list-alia-bhatt-amitabh-bachchan-bag-top-honours-4566303/|title=Zee Cine Awards 2017 comeplete winners list: Alia Bhatt, Amitabh Bachchan bag top honours|publisher=Indian Express|date=12 March 2017|accessdate=27 November 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171110004800/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/zee-cine-awards-2017-complete-winners-list-alia-bhatt-amitabh-bachchan-bag-top-honours-4566303/|archivedate=10 November 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್  || ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಫಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಕಾಮೀಡಿಯನ್|| {{won}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/22nd-star-screen-awards-2016-pink-amitabh-bachchan-alia-bhatt/1/826924.html|title=Star Screen Awards 2016 winners list: Pink wins big, Big B-Alia get best actor and actress award|author=|date=|work=InToday.in|accessdate=14 April 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161205140546/http://indiatoday.intoday.in/story/22nd-star-screen-awards-2016-pink-amitabh-bachchan-alia-bhatt/1/826924.html|archivedate=5 December 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/star-screen-awards-2016-winners-amitabh-bachchan-starrer-pink-bags-four-awards-alia-bhatt-receives-best-actress-see-pics4410957/|title=Star Screen Awards 2016 winners: Amitabh Bachchan-starrer Pink bags four awards, Alia Bhatt receives best actress|author=|date=5 December 2016|work=IndianExpress.com|accessdate=14 April 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220194514/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/star-screen-awards-2016-winners-amitabh-bachchan-starrer-pink-bags-four-awards-alia-bhatt-receives-best-actress-see-pics4410957/|archivedate=20 December 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಐಫಾ || ಬೆಸ್ಟ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್ ಇನ್ ಕಾಮಿಕ್ ರೋಲ್ || {{won}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=iifa-2017: Alia Bhatt, Shahid Kapoor win Best Actors for Udta Punjab, here’s the full list of IIFA winners. See photos,&amp;nbsp;videos|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/iifa-2017-winners-live-update-karan-johar-host-saif-ali-khan-varun-dhawan-4752687/|publisher=Indian Express|date=17 July 2017|accessdate=27 November 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170820074611/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/iifa-2017-winners-live-update-karan-johar-host-saif-ali-khan-varun-dhawan-4752687/|archivedate=20 August 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |೨೦೧೮
| rowspan=&quot;5&quot; |ಭದ್ರಿನಾಥ್ ಕೀ ದುಲ್ಹನಿಯಾ
| rowspan=&quot;2&quot; |ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್
|ಬೆಡ್ಟ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಕಾಮಿಕ್ ರೋಲ್
|{{Won}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.desimartini.com/news/martini-shots/awards/star-screen-awards-2018-complete-list-of-winners-bollywood-article69515.htm|title=Star Screen Awards 2018: Here's The Complete List Of Winners!|work=Desimartini|access-date=2018-01-01|language=en|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180101194309/https://www.desimartini.com/news/martini-shots/awards/star-screen-awards-2018-complete-list-of-winners-bollywood-article69515.htm|archivedate=1 January 2018|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ 
|{{Nom}}
|-
|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{Nom}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-63rd-jio-filmfare-awards-2018_-26161-1.html|title=Nominations for the 63rd Jio Filmfare Awards 2018|work=filmfare.com|access-date=2018-01-18|language=en|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180119060616/https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-63rd-jio-filmfare-awards-2018_-26161-1.html|archivedate=19 January 2018|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಲಯನ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{Won}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/lions-gold-awards-2018-complete-winners-list-and-red-carpet-pictures/1209915|title=Lions Gold Awards 2018: Complete winners list and Red Carpet pictures {{!}} Free Press Journal|date=2018-01-25|work=Free Press Journal|access-date=2018-03-10|language=en-GB|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180227142228/http://www.freepressjournal.in/entertainment/lions-gold-awards-2018-complete-winners-list-and-red-carpet-pictures/1209915|archivedate=27 February 2018|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |ಜೀ ಸಿನಿ ಅವಾರ್ಡ್
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{Won}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.easterneye.eu/winners-zee-cine-awards-2018/|title=Winners of Zee Cine Awards 2018 - Eastern Eye|date=2017-12-20|work=Eastern Eye|access-date=2017-12-20|language=en-GB|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171222055841/https://www.easterneye.eu/winners-zee-cine-awards-2018/|archivedate=22 December 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |ಜುಡ್ವಾ ೨
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{Nom}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/zee-cine-awards-2018-check-out-the-nominations-list/1184074|title=Zee Cine Awards 2018: Check out the nominations list {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|language=en-GB|access-date=2017-12-13|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171214071427/http://www.freepressjournal.in/entertainment/zee-cine-awards-2018-check-out-the-nominations-list/1184074|archivedate=14 December 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್
|ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಕಾಮಿಕ್ ರೋಲ್
|{{Nom}}
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |ಅಕ್ಟೋಬರ್
|ಎನ್ಬಿಟಿ ಉತ್ಸವ್ ಅವಾರ್ಡ್
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{Won}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/nbt-utsav-2018-karan-johar-varun-dhawan-and-alia-bhatt-win-big-at-the-award-night/articleshow/64799604.cms|title=NBT Utsav 2018: Karan Johar, Varun Dhawan and Alia Bhatt win big at the award night! - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-07-13}}&lt;/ref&gt;

|-
|ಇಂಡಿಯನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬೋರೇನ್
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{nom}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.iffm.com.au/nominees.html|title=Indian Film Festival Melbourne|website=www.iffm.com.au|access-date=2018-07-13|archive-date=2018-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20181014214118/http://iffm.com.au/nominees.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಜಾಗರಣ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{Won}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.latestly.com/entertainment/bollywood/varun-dhawan-takes-home-the-best-actor-male-trophy-at-the-jagran-film-festival-for-october-412757.html|title=Varun Dhawan Takes Home The Best Actor Male Trophy At The Jagran Film Festival For 'October'! {{!}} LatestLY|date=  1 October 2018|work=Latestly|accessdate=1 October 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |೨೦೧೯
|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಲೀಡಿಂಗ್ ರೋಲ್
|{{nom}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-2019/nominations|title=Filmfare Awards 2019 Nominations {{!}} 64th Filmfare Awards 2019|website=filmfare.com|language=en|access-date=2019-03-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಲಯನ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|-
|ಸೂಯಿ ಧಾಗಾ
|ಜೀ ಸಿನಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ 
|{{nom}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zeecineawards.com/|title=Watch ZEE Cine Awards 2018 on 30th December &amp; Online on OZEE.com|website=Zee Cine Awards|language=en-US|access-date=2019-03-06|archive-date=2019-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301140006/https://www.zeecineawards.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

==ಗ್ಯಾಲರಿ==
&lt;gallery&gt;
File:Varun Dhawan Stardust Conference.jpg|ಸ್ಟಾರ್ ಡಸ್ಟ್ ನ ಈವೆಂಟ್ ನಲ್ಲಿ ವರುಣ್ ಧವನ್
File:Varun Dhawan at IIFA 2017 (cropped).jpg|೨೦೧೭ ನೇ ಐಫಾ ಅವಾರ್ಡ್ಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಧವನ್
File:Varun Dhawan at the promo launch of &amp;#039;Student Of The Year&amp;#039;.jpg|ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಚಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವರುಣ್ ಧವನ್ 
File:Varun Dhawan and Alia Bhatt promoting Kalank.jpg|ಕಲಂಕ್ ಸಿನಿಮಾದ ಪ್ರಚಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವರುಣ್ ಧವನ್ ಮತ್ತು ಆಲಿಯಾ ಭಟ್
File:Varun Dhawan promoting Badrinath Ki Dulhania.jpg|ಭದ್ರಿನಾಥ್ ಕೀ ದುಲ್ಹನಿಯಾ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಚಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವರುಣ್ ಧವನ್
File:Varun Dhawan graces the HT Style Awards 2018.jpg|ಎಚ್ ಟಿ ಸ್ಟೈಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ವರುಣ್ ಧವನ್
&lt;/gallery&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==

{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನಟರು]]</text>
      <sha1>kolueuuehlbj07zzt2ikzh2jzd5uwy1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431149</id>
      <parentid>1430930</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-52611-40|~2026-52611-40]] ([[User talk:~2026-52611-40|talk]]) to last revision by [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]]</comment>
      <origin>1429172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30238" sha1="tiuuu9n139qjviw8owgpwks7necre68" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ವರುಣ್ ಧವನ್
| image              = File:Varun Dhawan filmfare.jpg
| caption            = ಫಿಲ್ಮಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವರುಣ್ ಧವನ್
| birth_date         = ೨೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೮೭
| birth_place        = [[ಮುಂಬಯಿ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಭಾರತ]]
| occupation         = ನಟ
| yearsactive        = ೨೦೧೨ –
| parents            = ಡೇವಿಡ್ ಧವನ್
| relatives          =
| alma_mater         = ನಾಟಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಟ್ರೆಂಟ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ
}}
'''ವರುಣ್ ಧವನ್'''(೨೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೮೭) ರವರೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟ. ಇವರು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಸೆಲೆಬ್ರೆಟಿ ೧೦೦ ರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ನಟಿಸಿದ ಮೊದಲ ಹನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಧವನ್ ರವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರ [[ನಿರ್ದೇಶಕ]]ರಾದ [[ಡೇವಿಡ್ ಧವನ್]] ರವರ ಪುತ್ರನಾದ ವರುಣ್ ಧವನ್ ರವರು [[ನಾಟಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಟ್ರೆಂಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಿಂದ ವ್ಯವಹಾರ ನಿರ್ವಹಣೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಇವರು ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಮೈ ನೇಮ್ ಈಸ್ ಖಾನ್ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಕರಣ್ ಜೋಹರ್ ರವರ ಜೊತೆ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಇವರು [[:en:Student of the Year|ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್]]  ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇವರು ೨೦೧೪ ರ ''ಹಮ್ಟಿ ಶರ್ಮಾ ಕಿ ದುಲ್ಹನಿಯಾ''  ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಹಾಗೂ ೨೦೧೫ ರ ''ಎಬಿಸಿಡಿ ೨'' ಎಂಬ ಡಾನ್ಸ್ ಸಿನಮಾ, ೨೦೧೫ ರ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರವಾದ [[ದಿಲ್ವಾಲೆ]] ಮತ್ತು ೨೦೧೭ ರ ''ಜುಡ್ವಾ ೨'', ೨೦೧೫ ರ ಕ್ರೈಮ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಬದ್ಲಾಪುರ್'', ೨೦೧೭ ರ  ''ಭದ್ರಿನಾಥ್ ಕೀ ದುಲ್ಹನಿಯಾ'' ಮತ್ತು ೨೦೧೮ ರ 'ಅಕ್ಟೋಬರ್' ಎಂಬ ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. 
==ಜನನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ==
ವರುಣ್ ಧವನ್ ಇವರು ೨೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೮೭ ರಂದು ಡೇವಿಡ್ ಧವನ್ ಮತ್ತು ಕರುಣಾ ಧವನ್ ಎಂಬ ದಂಪತಿಗೆ  ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ರೋಹಿತ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಅನಿಲ್ ರವರೊಬ್ಬ ನಟ.

==ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಾಫಿ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
| style=&quot;background:#ffc;&quot;| {{dagger|alt=Films that have not yet released}}
| ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ
|}
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! scope=&quot;col&quot;|ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot;|ಸಿನಿಮಾ
! scope=&quot;col&quot;|ಪಾತ್ರ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot;|ಟಿಪ್ಪಣಿ
|-
|೨೦೧೦
!scope=&quot;row&quot;|[[:en:My Name Is Khan|ಮೈ ನೇಮ್ ಈಸ್ ಖಾನ್]]
| {{mdash}}
|ಸಹ ನಿರ್ದೇಶಕ
|-
|೨೦೧೨
!scope=&quot;row&quot;|ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್
| ರೋಹನ್ ನಂದಾ
|
|-
| ೨೦೧೪
!scope=&quot;row&quot; |[[:en:Main Tera Hero|ಮೇ ತೇರ ಹೀರೋ]]
| ಶ್ರೀನಾಥ್ ''ಸೀನು'' ಪ್ರಸಾದ್
|
|-
| ೨೦೧೪
! scope=&quot;row&quot;|[[:en:Humpty Sharma Ki Dulhania|ಹಮ್ಟಿ ಶರ್ಮಾ ಕಿ ದುಲ್ಹನಿಯಾ]]
| ರಾಕೇಶ್ ಹಮ್ಟಿ ಶರ್ಮಾ
| ಲಕ್ಕಿ ತೂ ಲಕ್ಕಿ ಮೆ ಹಾಡಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
|-
| ೨೦೧೫
! scope=&quot;row&quot;|[[:en:Badlapur (film)|ಬದ್ಲಾಪುರ್]]
| ರಾಘವ್ ''ರಘು'' ಪುರೋಹಿತ್
|
|-
| ೨೦೧೫
! scope=&quot;row&quot;|[[:en:ABCD 2|ಎಬಿಸಿಡಿ ೨]]
| ಸುರೇಶ್ ''ಸುರು'' ಮುಕುಂದ್
| ಹ್ಯಾಪಿ ಬರ್ತ್ ಡೇ ಹಾಡಿನ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕ
|-
| ೨೦೧೫
! scope=&quot;row&quot;|''[[:en:Dilwale (2015 film)|ದಿಲ್ವಾಲೆ]]''
| ವೀರ್ ರನ್ಧೀರ್ ಬಕ್ಷಿ
|
|-
|೨೦೧೬
! scope=&quot;row&quot;|[[:en:Dishoom|ಡಿಶೂಂ]]
|ಜುನೈದ್ ಅನ್ಸಾರಿ
|
|-
|೨೦೧೭
! scope=&quot;row&quot;|[[:en:Badrinath Ki Dulhania|ಭದ್ರಿನಾಥ್ ಕೀ ದುಲ್ಹನಿಯಾ]]
|ಭದ್ರಿನಾಥ್ &quot;ಬದ್ರಿ&quot; ಬನ್ಸಾಲ್
|
|-
|೨೦೧೭
! scope=&quot;row&quot;|[[:en:Judwaa 2|ಜುಡ್ವಾ ೨]]
|ರಾಜಾ /ಪ್ರೇಮ್ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ
|
|-
|೨೦೧೮
! scope=&quot;row&quot; |[[:en:October (2018 film)|ಅಕ್ಟೋಬರ್]]
|ದಾನಿಶ್  ದನ್ ವಲಿಯಾ
|
|-
| ೨೦೧೮
! scope=&quot;row&quot; | [[:en:October (2018 film)|ನವಾಬ್ಸಾದೆ]]
| -
| ಹೈ ರೇಟೆಡ್ ಗಬ್ರೂ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ&lt;ref&gt;{{cite web|last=Shiksha|first=Shruti|url=https://www.ndtv.com/entertainment/varun-dhawan-and-shraddha-kapoor-team-up-for-a-high-rated-performance-details-here-1793507|title=Varun Dhawan And Shraddha Kapoor Team Up For A 'High Rated' Performance. Details Here|date=29 December 2017|publisher=NDTV|accessdate=29 December 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171230154804/https://www.ndtv.com/entertainment/varun-dhawan-and-shraddha-kapoor-team-up-for-a-high-rated-performance-details-here-1793507|archivedate=30 December 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೧೮
! scope=&quot;row&quot; | [[:en:Sui Dhaaga|ಸೂಯಿ ಧಾಗಾ]]
| ಮೌಜಿ
|
|-
|೨೦೧೯
! scope=&quot;row&quot; | [[:en:Kalank|ಕಲಂಕ್]]
|ಝಫರ್
| 
|-
|೨೦೨೦
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |[[:en:Street Dancer (film)|ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಡಾನ್ಸರ್]]{{dagger|alt=Film has yet to be released}}
| ಟಿಬಿಎ
| ಫಿಲ್ಮಿಂಗ್&lt;ref&gt;{{cite news|author=Mankad, Himesh|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/varun-dhawan-kicks-off-new-dance-franchise-in-punjab/articleshow/67647582.cms|title=Varun Dhawan kicks off new dance franchise in Punjab|work=Mumbai Mirror|date=23 January 2019|accessdate=23 January 2019|archive-date=19 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419162836/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/varun-dhawan-kicks-off-new-dance-franchise-in-punjab/articleshow/67647582.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/shraddha-kapoor-and-varun-dhawan-s-biggest-dance-film-titled-street-dancer-to-release-on-1988222|title=Shraddha Kapoor And Varun Dhawan's 'Biggest Dance Film' Titled Street Dancer. To Release On...|website=NDTV|date=4 February 2019|accessdate=5 February 2019}}&lt;/ref&gt;
|}

==ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ವರ್ಷ !! ಸಿನಿಮಾ!ಪ್ರಶಸ್ತಿ !!ವರ್ಗ!!ಫಲಿತಾಂಶ!!
|-
| rowspan=&quot;10&quot; | ೨೦೧೩ || rowspan=&quot;10&quot; | ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ ||ಬಿಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ || ಮೋದ್ಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನಿಂಗ್ ಆಕ್ಟರ್ || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Big Star Awards 2012 / 2013 – Winners, Nominations|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/big-star-awards-2012-2013-winners-nominations/|publisher=Indicine|accessdate=2 February 2014|date=17 December 2012|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150713160948/http://www.indicine.com/movies/bollywood/big-star-awards-2012-2013-winners-nominations/|archivedate=13 July 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[:en:ETC Bollywood Business|ಇಟಿಸಿ ಬಾಲಿವುಡ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಅವಾರ್ಡ್]] ||ಮೋಸ್ಟ್ ಪ್ರಾಫಿಟೇಬಲ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್  || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=DRWFUBFVTxQ&amp;t=30m28s|title=Bollywood Business Awards 2012|quote=Event occurs at 30:28|publisher=[[ETC Bollywood Business]] (Youtube)|date=7 January 2013|accessdate=3 February 2014|df=dmy-all}}{{dead link|date=December 2018|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಫಿಲ್ಮಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Varun Dhawan— Awards|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/85671|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=14 October 2013|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116050748/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/85671|archivedate=16 January 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| |ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್ || ಮೋಸ್ಡಟ್ ಪ್ರಾಮಿಸಿಂಗ್ ನ್ಯೂ ಕಮ್ಮರ್ || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nominations for 19th Annual Colors Screen Awards|url=http://www.screenindia.com/screenawards2013/nominations.php|accessdate=4 January 2013|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130105015124/http://www.screenindia.com/screenawards2013/nominations.php|archivedate=5 January 2013|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಲಯನ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ || ಫೇವರೇಟ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್ || {{won}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Lions Gold Awards Winners 2013|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/lions-gold-awards-winners-2013/|publisher=Indicine|accessdate=20 June 2013|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130123015748/http://www.indicine.com/movies/bollywood/lions-gold-awards-winners-2013/|archivedate=23 January 2013|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಜೀ ಸಿನಿ ಅವಾರ್ಡ್ || ಬೆಸ್ಟ್ ಮೇಲ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್ || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Zee Cine Awards 2013: Team 'Barfi!', Vidya Balan, Salman Khan bag big honours|url=http://ibnlive.in.com/news/zee-cine-awards-2013-team-barfi--vidya-balan-salman-khan-bag-big-honours/316837-8-66.html|accessdate=21 January 2013|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141023122520/http://ibnlive.in.com/news/zee-cine-awards-2013-team-barfi--vidya-balan-salman-khan-bag-big-honours/316837-8-66.html|archivedate=23 October 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|ಸ್ಟಾರ್ ಡಸ್ಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ || ಬ್ರೇಕ್ ಥ್ರೂ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್ || {{won}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Stardust Awards 2013: list of winners|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/stardust-awards-2013-list-of-winners-322721|publisher=NDTV|accessdate=20 June 2013|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130130041418/http://movies.ndtv.com/bollywood/stardust-awards-2013-list-of-winners-322721|archivedate=30 January 2013|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; 
|-
| ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್ ಆಫ್ ಟುಮಾರೊ || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nominations for Stardust Awards 2013|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/4437|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=20 June 2013|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130125021050/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/4437|archivedate=25 January 2013|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[:en:Apsara Film &amp; Television Producers Guild Award|ಸ್ಟಾರ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್]] || ಬೆಸ್ಟ್ ಮೇಲ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್ || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Star Guild Awards&amp;nbsp;— Nominees|url=http://starguildawards.org/8th_apsara_awards_nominees.html|publisher=Star Guild Awards|accessdate=2 October 2013|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130306014648/http://starguildawards.org/8th_apsara_awards_nominees.html|archivedate=6 March 2013|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫಿಲ್ಮ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ||ಬೆಸ್ಟ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್ || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=TOIFA Awards 2013 Nominations|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/toifa-awards-2013-nominations/|publisher=Indicine|accessdate=20 June 2013|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130531214254/http://www.indicine.com/movies/bollywood/toifa-awards-2013-nominations/|archivedate=31 May 2013|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |  ೨೦೧೫ || rowspan=&quot;5&quot; | ಹಮ್ಟಿ ಶರ್ಮಾ ಕೀ ದುಲ್ಹನಿಯಾ || rowspan=&quot;2&quot; | ಸ್ಟಾರ್ ಡಸ್ಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ || ಸ್ಟಾರ್ ಡಸ್ಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಫಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಕಾಮಿಡಿ/ರೊಮ್ಯಾನ್ಸ್ || {{won}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Winners of Stardust Awards 2014|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7635|publisher=Bollywood Hungama|date=15 December 2014|accessdate=15 December 2014|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141215100048/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7635|archivedate=15 December 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್  ಆಫ್ ಟುಮಾರೊ&lt;small&gt;(''ಮೈ ತೇರ ಹೀರೋ ಸಿನಿಮಾ'')&lt;/small&gt;|| {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nominations for Stardust Awards 2014|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7612|publisher=Bollywood Hungama|date=8 December 2014|accessdate=8 December 2014|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141210064653/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7612|archivedate=10 December 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್|| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ|| {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite news|title=21st Annual Life OK Screen Awards nominations|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/in-the-reckoning-3/|accessdate=8 January 2015|work=The Indian Express|date=8 January 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150108161059/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/in-the-reckoning-3/|archivedate=8 January 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಸ್ಟಾರ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್|| ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಲೀಡಿಂಗ್ ರೋಲ್ || {{nom}}&lt;ref name=&quot;sg14&quot;&gt;{{cite web|title=Nominations for 10th Renault Star Guild Awards|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7741|accessdate=8 January 2015|publisher=Bollywood Hungama|date=8 January 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150711120004/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7741|archivedate=11 July 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | ಬಿಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ || ಮೋಸ್ಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನಿಂಗ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ರೋಲ್ || {{nom}}&lt;ref name=&quot;big14&quot;&gt;{{cite web|title=Big Star Entertainment Awards Nominations List 2014 |url=http://www.927bigfm.com/bsea2014/nomination_list.php |accessdate=24 December 2014 |publisher=[[Reliance Broadcast Network]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151216084934/http://www.927bigfm.com/bsea2014/nomination_list.php |archivedate=16 December 2015 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | ಮೆ ತೇರ ಹೀರೊ ||ಮೋಸ್ಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನಿಂಗ್ ಆಕ್ಟರ್  ಇನ್ ಕಾಮಿಡಿ ಫಿಲ್ಮ್  || {{nom}}&lt;ref name=&quot;big14&quot;/&gt;
|-
|ಮೋಸ್ಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನಿಂಗ್ ಆಕ್ಟರ್ || {{nom}}&lt;ref name=&quot;big14&quot;/&gt;
|-
|ಸ್ಟಾರ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್|| ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಕಾಮಿಕ್ ರೋಲ್ || {{won}}&lt;ref name=&quot;sg14&quot;/&gt;
|-
| ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್ || ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ  || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite news|title=Crowd Favourites|url=http://indianexpress.com/article/cities/delhi/crowd-favourites/|accessdate=5 January 2015|work=The Indian Express|date=3 January 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150103205031/http://indianexpress.com/article/cities/delhi/crowd-favourites/|archivedate=3 January 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಐಫಾ || ಬೆಸ್ಟ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್ ಇನ್ ಕಾಮಿಕ್ ರೋಲ್|| {{won}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Winners of IIFA Awards 2015|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/8494|publisher=Bollywood Hungama|date=7 June 2015|accessdate=7 June 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150816060717/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/8494|archivedate=16 August 2015|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |೨೦೧೬
| rowspan=&quot;3&quot; |ಬದ್ಲಾಪುರ್|| ಫಿಲ್ಮಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ || {{nom}}&lt;ref name=&quot;ff16&quot;/&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ಬಿಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ ||ಮೋಸ್ಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನಿಂಗ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಫಿಲ್ಮ್|| {{won}}&lt;ref name=&quot;big15&quot;&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/prem-ratan-dhan-payo-leads-big-star-entertainment-awards-2015/|title=‘Prem Ratan Dhan Payo’ leads BIG Star Entertainment Awards 2015|work=The Indian Express|accessdate=27 January 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160128202009/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/prem-ratan-dhan-payo-leads-big-star-entertainment-awards-2015/|archivedate=28 January 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಮೋಸ್ಟ್ ಎಂಟರ್ಟೈನಿಂಗ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಆಕ್ಷನ್ ಫಿಲ್ಮ್ || {{won}}&lt;ref name=&quot;big15&quot;/&gt;
|-
|ಎಬಿಸಿಡಿ ೨
|ಸ್ಟಾರ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ || ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಲೀಡಿಂಗ್ ರೋಲ್ || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9444|title=Nominations for 11th Renault Star Guild Awards|publisher=[[Bollywood Hungama]]|accessdate=21 December 2015|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160330050155/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9444|archivedate=30 March 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |ದಿಲ್ವಾಲೆ ||| ಐಫಾ || ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-check-out-the-iifa-2016-nominations-full-list-here-2217259|title=Check out the IIFA 2016 nominations full list here|work=Daily News and Analysis|date=27 May 2016|accessdate=28 May 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160530223137/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-check-out-the-iifa-2016-nominations-full-list-here-2217259|archivedate=30 May 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |೨೦೧೭
| rowspan=&quot;3&quot; |ಡಿಶೂಮ್
| ಜೀಸಿನಿಅವಾರ್ಡ್ ||ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಕಾಮಿಕ್ ರೋಲ್ || {{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/zee-cine-awards-2017-complete-winners-list-alia-bhatt-amitabh-bachchan-bag-top-honours-4566303/|title=Zee Cine Awards 2017 comeplete winners list: Alia Bhatt, Amitabh Bachchan bag top honours|publisher=Indian Express|date=12 March 2017|accessdate=27 November 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171110004800/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/zee-cine-awards-2017-complete-winners-list-alia-bhatt-amitabh-bachchan-bag-top-honours-4566303/|archivedate=10 November 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್  || ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಫಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಕಾಮೀಡಿಯನ್|| {{won}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/22nd-star-screen-awards-2016-pink-amitabh-bachchan-alia-bhatt/1/826924.html|title=Star Screen Awards 2016 winners list: Pink wins big, Big B-Alia get best actor and actress award|author=|date=|work=InToday.in|accessdate=14 April 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161205140546/http://indiatoday.intoday.in/story/22nd-star-screen-awards-2016-pink-amitabh-bachchan-alia-bhatt/1/826924.html|archivedate=5 December 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/star-screen-awards-2016-winners-amitabh-bachchan-starrer-pink-bags-four-awards-alia-bhatt-receives-best-actress-see-pics4410957/|title=Star Screen Awards 2016 winners: Amitabh Bachchan-starrer Pink bags four awards, Alia Bhatt receives best actress|author=|date=5 December 2016|work=IndianExpress.com|accessdate=14 April 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220194514/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/star-screen-awards-2016-winners-amitabh-bachchan-starrer-pink-bags-four-awards-alia-bhatt-receives-best-actress-see-pics4410957/|archivedate=20 December 2016|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಐಫಾ || ಬೆಸ್ಟ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮೆನ್ಸ್ ಇನ್ ಕಾಮಿಕ್ ರೋಲ್ || {{won}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=iifa-2017: Alia Bhatt, Shahid Kapoor win Best Actors for Udta Punjab, here’s the full list of IIFA winners. See photos,&amp;nbsp;videos|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/iifa-2017-winners-live-update-karan-johar-host-saif-ali-khan-varun-dhawan-4752687/|publisher=Indian Express|date=17 July 2017|accessdate=27 November 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170820074611/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/iifa-2017-winners-live-update-karan-johar-host-saif-ali-khan-varun-dhawan-4752687/|archivedate=20 August 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;10&quot; |೨೦೧೮
| rowspan=&quot;5&quot; |ಭದ್ರಿನಾಥ್ ಕೀ ದುಲ್ಹನಿಯಾ
| rowspan=&quot;2&quot; |ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್
|ಬೆಡ್ಟ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಕಾಮಿಕ್ ರೋಲ್
|{{Won}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.desimartini.com/news/martini-shots/awards/star-screen-awards-2018-complete-list-of-winners-bollywood-article69515.htm|title=Star Screen Awards 2018: Here's The Complete List Of Winners!|work=Desimartini|access-date=2018-01-01|language=en|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180101194309/https://www.desimartini.com/news/martini-shots/awards/star-screen-awards-2018-complete-list-of-winners-bollywood-article69515.htm|archivedate=1 January 2018|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ 
|{{Nom}}
|-
|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{Nom}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-63rd-jio-filmfare-awards-2018_-26161-1.html|title=Nominations for the 63rd Jio Filmfare Awards 2018|work=filmfare.com|access-date=2018-01-18|language=en|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180119060616/https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-63rd-jio-filmfare-awards-2018_-26161-1.html|archivedate=19 January 2018|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಲಯನ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{Won}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/lions-gold-awards-2018-complete-winners-list-and-red-carpet-pictures/1209915|title=Lions Gold Awards 2018: Complete winners list and Red Carpet pictures {{!}} Free Press Journal|date=2018-01-25|work=Free Press Journal|access-date=2018-03-10|language=en-GB|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180227142228/http://www.freepressjournal.in/entertainment/lions-gold-awards-2018-complete-winners-list-and-red-carpet-pictures/1209915|archivedate=27 February 2018|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |ಜೀ ಸಿನಿ ಅವಾರ್ಡ್
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{Won}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.easterneye.eu/winners-zee-cine-awards-2018/|title=Winners of Zee Cine Awards 2018 - Eastern Eye|date=2017-12-20|work=Eastern Eye|access-date=2017-12-20|language=en-GB|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171222055841/https://www.easterneye.eu/winners-zee-cine-awards-2018/|archivedate=22 December 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |ಜುಡ್ವಾ ೨
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{Nom}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/zee-cine-awards-2018-check-out-the-nominations-list/1184074|title=Zee Cine Awards 2018: Check out the nominations list {{!}} Free Press Journal|website=www.freepressjournal.in|language=en-GB|access-date=2017-12-13|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171214071427/http://www.freepressjournal.in/entertainment/zee-cine-awards-2018-check-out-the-nominations-list/1184074|archivedate=14 December 2017|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್
|ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಕಾಮಿಕ್ ರೋಲ್
|{{Nom}}
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |ಅಕ್ಟೋಬರ್
|ಎನ್ಬಿಟಿ ಉತ್ಸವ್ ಅವಾರ್ಡ್
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{Won}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/nbt-utsav-2018-karan-johar-varun-dhawan-and-alia-bhatt-win-big-at-the-award-night/articleshow/64799604.cms|title=NBT Utsav 2018: Karan Johar, Varun Dhawan and Alia Bhatt win big at the award night! - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-07-13}}&lt;/ref&gt;

|-
|ಇಂಡಿಯನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಆಫ್ ಮೆಲ್ಬೋರೇನ್
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{nom}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.iffm.com.au/nominees.html|title=Indian Film Festival Melbourne|website=www.iffm.com.au|access-date=2018-07-13|archive-date=2018-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20181014214118/http://iffm.com.au/nominees.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಜಾಗರಣ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{Won}}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.latestly.com/entertainment/bollywood/varun-dhawan-takes-home-the-best-actor-male-trophy-at-the-jagran-film-festival-for-october-412757.html|title=Varun Dhawan Takes Home The Best Actor Male Trophy At The Jagran Film Festival For 'October'! {{!}} LatestLY|date=  1 October 2018|work=Latestly|accessdate=1 October 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |೨೦೧೯
|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟರ್ ಇನ್ ಲೀಡಿಂಗ್ ರೋಲ್
|{{nom}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-2019/nominations|title=Filmfare Awards 2019 Nominations {{!}} 64th Filmfare Awards 2019|website=filmfare.com|language=en|access-date=2019-03-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|ಲಯನ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|{{won}}
|-
|ಸೂಯಿ ಧಾಗಾ
|ಜೀ ಸಿನಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ 
|{{nom}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zeecineawards.com/|title=Watch ZEE Cine Awards 2018 on 30th December &amp; Online on OZEE.com|website=Zee Cine Awards|language=en-US|access-date=2019-03-06|archive-date=2019-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301140006/https://www.zeecineawards.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

==ಗ್ಯಾಲರಿ==
&lt;gallery&gt;
File:Varun Dhawan Stardust Conference.jpg|ಸ್ಟಾರ್ ಡಸ್ಟ್ ನ ಈವೆಂಟ್ ನಲ್ಲಿ ವರುಣ್ ಧವನ್
File:Varun Dhawan at IIFA 2017 (cropped).jpg|೨೦೧೭ ನೇ ಐಫಾ ಅವಾರ್ಡ್ಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಧವನ್
File:Varun Dhawan at the promo launch of &amp;#039;Student Of The Year&amp;#039;.jpg|ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಚಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವರುಣ್ ಧವನ್ 
File:Varun Dhawan and Alia Bhatt promoting Kalank.jpg|ಕಲಂಕ್ ಸಿನಿಮಾದ ಪ್ರಚಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವರುಣ್ ಧವನ್ ಮತ್ತು ಆಲಿಯಾ ಭಟ್
File:Varun Dhawan promoting Badrinath Ki Dulhania.jpg|ಭದ್ರಿನಾಥ್ ಕೀ ದುಲ್ಹನಿಯಾ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಚಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವರುಣ್ ಧವನ್
File:Varun Dhawan graces the HT Style Awards 2018.jpg|ಎಚ್ ಟಿ ಸ್ಟೈಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ವರುಣ್ ಧವನ್
&lt;/gallery&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==

{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನಟರು]]</text>
      <sha1>tiuuu9n139qjviw8owgpwks7necre68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪ್ರತಾಪ್ ಸಿ. ರೆಡ್ಡಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116006</id>
    <revision>
      <id>1430991</id>
      <parentid>1372979</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9271" sha1="99061dpkf911kqodum1dd1csc532qhq" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ಪ್ರತಾಪ್ ಸಿ. ರೆಡ್ಡಿ
| image              = Prathap C. Reddy (1).jpg
| caption            = ಪ್ರತಾಪ್ ಚಂದ್ರ ರೆಡ್ಡಿ(೨೦೧೪)
| birth_name         = ಪ್ರತಾಪ್ ಚಂದ್ರ ರೆಡ್ಡಿ
| birth_date         = {{birth date and age|1933|02|05|df=yes}}
| birth_place        = ಅರಗೊಂಡ, [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]], ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ (ಇಂದಿನ [[ಚಿತ್ತೂರು]], [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], ಭಾರತ)
| alma_mater         = {{ubl|[[:en:Stanley Medical College|ಸ್ಟಾನ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು, ಚೆನ್ನೈ]]|[[:en:Madras Christian College|ಮದ್ರಾಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಕಾಲೇಜು, ತಾಂಬರಂ]]}}
| occupation         = {{hlist|
ವ್ಯಾಪಾರಿ|}}
| spouse             = ಸುಚರಿತ ರೆಡ್ಡಿ
| children           = {{ubl
| ಪ್ರೀತಾ ರೆಡ್ಡಿ (ಮಗಳು)
| ಸಂಗೀತಾ ರೆಡ್ಡಿ (ಮಗಳು)
| ಸುನೀತಾ ರೆಡ್ಡಿ (ಮಗಳು)
| ಶೋಬನಾ ಕಾಮಿನೇನಿ (ಮಗಳು)
}}
| relatives          = {{ubl|ರಾಮ್ ಚರಣ್ (ಮೊಮ್ಮಗ)|ಅರ್ಮಾನ್ ಇಬ್ರಾಹಿಂ (ಮೊಮ್ಮಗ)}}
| awards             = [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ]] (೨೦೧೦)&lt;br /&gt;[[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] (೧೯೯೧)
}}
'''ಪ್ರತಾಪ್ ಚಂದ್ರ ರೆಡ್ಡಿ''' (ಜನನ ೫ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೩೩ ಅರಗೊಂಡಾದಲ್ಲಿ ) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಹೃದ್ರೋಗ ತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಸರಪಳಿಗಳಾದ ಅಪೊಲೊ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[https://www.apollohospitals.com/news-detail.php?newsid=319 The first 'Apollo Isha Vidya Rural School' at Aragonda!], Apollo Hospitals press release, 25 December 2012, retrieved 2015-04-03&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |url=http://healthcare.financialexpress.com/200901/50pathfinders02.shtml |title=The Trailblazer |journal=Express Healthcare |access-date=2015-04-04 |date=January 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://mybtechlife.com/the-list-of-great-entrepreneurs-in-india-2015/|title=The List of Great Entrepreneurs of India in 2015|publisher=MyBTechLife|author=Srikar Muthyala|date=29 September 2015|access-date=7 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160114000446/http://mybtechlife.com/the-list-of-great-entrepreneurs-in-india-2015/|archive-date=14 January 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೆ'' ತನ್ನ ೨೦೧೭ ರ ಭಾರತದ ೫೦ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ ೪೮ ನೇ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=India's 50 powerful people|url=http://indiatoday.intoday.in/story/india-today-top-50-powerful-indians-mukesh-ambani-ratan-tata-kumar-mangalam-birla-gautam-adani-anand-mahindra-srk-amitabh-bacchan/1/928939.html|publisher=[[India Today]]|date=14 April 2017}}&lt;/ref&gt; 

==ಹಿನ್ನೆಲೆ==
ರೆಡ್ಡಿ ಅವರಿಗೆ ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ನೀಡಲಾಯಿತು  ಮತ್ತು ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. &lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2015 | access-date=21 July 2015 | archive-date=15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Padma&quot;&gt;[http://www.pib.nic.in/release/release.asp?relid=57307 &quot;This Year's Padma Awards announced&quot;, Pib Nic, Jan 25, 2010], 25 January 2010&lt;/ref&gt;

==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ರೆಡ್ಡಿಯವರು ತಮ್ಮ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ: 
*ಪ್ರೀತಾ ರೆಡ್ಡಿ 
*ಸುನೀತಾ ರೆಡ್ಡಿ, ಪಿ. ದ್ವಾರಕಾನಾಥ್ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರ ಪತ್ನಿ(ನಿಪ್ಪೋ ಬ್ಯಾಟರಿಸ್ ಮತ್ತು ಡೈನೋರಾ ಟಿವಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಪಿ. ಅಹೋಬಲ ರೆಡ್ಡಿ ಅವರ ಮಗ) 
*ಸಂಗೀತಾ ರೆಡ್ಡಿ  
*ಶೋಬಾನಾ ಕಾಮಿನೇನಿ, ಅವರ ಮಗಳಾದ ಉಪಾಸನಾ ಅವರು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರಾದ [[:en:Ram Charan|ರಾಮ್ ಚರಣ್]] ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2012-06-15|title=Dream wedding for Charan, Upasna|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/dream-wedding-for-charan-upasna/article3531165.ece|access-date=2020-08-14|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205024650/https://www.thehindu.com/features/cinema/dream-wedding-for-charan-upasna/article3531165.ece|archive-date=2020-12-05|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ರೆಡ್ಡಿ ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಅಪೋಲೋ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Hussain|first1=Shabana|title=Apollo Hospitals' Prathap Reddy grooms daughters for leadership positions|url=http://www.forbesindia.com/article/boardroom/apollo-hospitals-prathap-reddy-grooms-daughters-for-leaderhip-positions/39045/1 |work=Forbes India|access-date=16 November 2016|date=24 November 2014}}&lt;/ref&gt;
 
==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ==
[[File:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting Padma Vibhushan Award to Dr. Prathap Chandra Reddy, at the Civil Investiture Ceremony-I, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 31, 2010.jpg|thumb|right|೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪ್ರತಿಭಾ ಪಾಟೀಲ್ ಅವರಿಂದ ಪ್ರತಾಪ್ ಸಿ. ರೆಡ್ಡಿರವರು ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.]]
* '''೧೯೯೧:''' ಗೌರವ '''ಪದ್ಮಭೂಷಣ''' ಪ್ರಶಸ್ತಿ. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Padma Awards {{!}} Interactive Dashboard|url=http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Name=prathap%20chandra%20reddy&amp;Year=1991-1991|access-date=2021-01-29|website=www.dashboard-padmaawards.gov.in|language=en|archive-date=2021-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202224746/http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Name=prathap%20chandra%20reddy&amp;Year=1991-1991|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''೨೦೧೦:''' ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವ '''ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ''' ಪ್ರಶಸ್ತಿ.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Padma Awards {{!}} Interactive Dashboard|url=http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Name=prathap%20chandra%20reddy&amp;Year=2010-2010|access-date=2021-01-29|website=www.dashboard-padmaawards.gov.in|language=en|archive-date=2021-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210208173256/http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Name=prathap%20chandra%20reddy&amp;Year=2010-2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* '''೨೦೧೮:''' ಅಪೋಲೋ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ಸ್‌ನಿಂದ ಲಯನ್ಸ್ ಹ್ಯುಮಾನಿಟೇರಿಯನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Dr. Prathap C Reddy, Chairman, Apollo Hospitals conferred with the Lions Humanitarian Award|url=https://medgatetoday.com/dr-prathap-c-reddy-chairman-apollo-hospitals-conferred-with-the-lions-humanitarian-award|work=Medgate today}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*'''೨೦೨೨:''' ಐಎಂಎ ನಿಂದ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Dr Prathap C Reddy conferred Lifetime Achievement Award by IMA |url=http://www.uniindia.com/dr-prathap-c-reddy-conferred-lifetime-achievement-award-by-ima/south/news/2765342.html |website=Uniindia |access-date=January 26, 2023}}&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮಿಗಳು]]</text>
      <sha1>99061dpkf911kqodum1dd1csc532qhq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಲತಾ ರಜನಿಕಾಂತ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116434</id>
    <revision>
      <id>1431119</id>
      <parentid>1362421</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:26:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15079" sha1="m93w41a97iln1vd4o91qlyap3te4ow4" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ಲತಾ ರಜನಿಕಾಂತ್
| image              = Latha Rajinikanth at NDTV Indian Of The Year 2013 awards.jpg
| birth_name         = ಲತಾ ರಂಗಾಚಾರಿ
| caption            = ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, [[:en:NDTV|ಎನ್‌ಡಿಟಿವಿ]] ಇಂಡಿಯನ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಲತಾರವರು.
| birth_date         = ೨ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೫೮
| birth_place        = [[:en:Thiruvallikeni|ತಿರುವಲ್ಲಿಕೇಣಿ]], [[ಮದ್ರಾಸ್]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]], ಭಾರತ
| othername          = ಲತಾ ರಾವ್ ಗಾಯಕವಾಡ
| yearsactive        = 
| occupation         = {{ublist|[[:en:Film producer|ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ]]|[[:en:Playback singer|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ]]}}
| spouse             = {{marriage|[[ರಜನಿಕಾಂತ್]]|1981}}
| children           = [[:en:Aishwarya Rajinikanth|ಐಶ್ವರ್ಯಾ ರಜನಿಕಾಂತ್]]&lt;br/&gt;[[:en:Soundarya Rajinikanth|
ಸೌಂದರ್ಯ ರಜನಿಕಾಂತ್]]
| relatives          = [[:en:Ravi Raghavendra|ರವಿ ರಾಘವೇಂದ್ರ]] (ಸಹೋದರ)&lt;br/&gt;[[:en:Y. G. Mahendran|ವೈ ಜಿ ಮಹೇಂದ್ರನ್]] (ಸೋದರ ಮಾವ)&lt;br/&gt;[[:en:Anirudh Ravichander|ಅನಿರುದ್ಧ ರವಿಚಂದರ್]] (ಸೋದರಳಿಯ).
}}

'''ಲತಾ ರಜನಿಕಾಂತ್''' (ಜನನ ಲತಾ ರಂಗಾಚಾರಿ, ೨ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೫೮) ಇವರು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=On Rajinikanth And Latha's 39th Wedding Anniversary, A Rare Throwback Pic Shared By Daughter Soundarya|url=https://www.ndtv.com/entertainment/on-rajinikanth-and-lathas-39th-wedding-anniversary-a-rare-throwback-pic-shared-by-daughter-soundarya-2186029|access-date=12 July 2020|work=NDTV.com}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ನಟ [[ರಜನೀಕಾಂತ್|ರಜನಿಕಾಂತ್]] ಅವರ ಪತ್ನಿ.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091215071956/http://ibnlive.in.com/news/rajini-has-been-a-friend-says-wife-latha/106987-8.html Rajini has been a friend, says wife Latha – Movies News News – IBNLive]. Ibnlive.in.com (12 December 2009). Retrieved on 24 July 2012.&lt;/ref&gt;

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ==
ಲತಾರವರು ಭಾರತದ [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ]] [[:en:Tamil Brahmin Iyengar |ತಮಿಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]] ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mynation.com/news/rajinikanth-s-wife-latha-in-exclusive-interview-with-my-nation-spiritual-politics-runs-in-family-pd1k4o|title=Rajinikanth's wife Latha in exclusive interview with MyNation: Spiritual politics runs in family|website=Asianet News Network Pvt Ltd|access-date=12 November 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Rajinikanth is extremely persistent - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Rajinikanth-is-extremely-persistent/articleshow/22487545.cms |accessdate=15 November 2019 |work=The Times of India |date=15 January 2017 |language=en}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಚೆನ್ನೈನ [[:en:Ethiraj College for Women|ಎಥಿರಾಜ್ ಕಾಲೇಜ್ ಫಾರ್ ವುಮೆನ್‌ನಿಂದ]] ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Women in Rajinikanth's Life |url=https://www.rediff.com/movies/special/the-women-in-rajinikanths-life/20180607.htm |work=[[Rediff.com]] |accessdate=12 November 2019}}&lt;/ref&gt; 

==ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಲತಾರವರು [[:en: Tamil cinema|ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ]] [[:en:playback singer|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿ]] ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು [[:en: Tik Tik Tik|''ಟಿಕ್ ಟಿಕ್ ಟಿಕ್'']] (೧೯೮೧), [[ :en:Anbulla Rajinikanth|''ಅನ್ಬುಲ್ಲಾ ರಜನಿಕಾಂತ್'']] (೧೯೮೪) ನಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. [[ರಜನೀಕಾಂತ್|ರಜನಿಕಾಂತ್]] ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ೨೫ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಸಂಗೀತ ಆಲ್ಬಂ ''ರಜನಿ ೨೫'' (೧೯೯೯) ಗೆ ಅವರು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು.

೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ, ಲತಾರವರು [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈನ]] [[:en: Velachery|ವೆಲಾಚೇರಿಯಲ್ಲಿ]] ಆಶ್ರಮ ಎಂಬ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಅದರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/life-and-style/article44300.ece Life &amp; Style : Latha Rajinikanth's dreams for 'little people'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220231857/http://www.thehindu.com/life-and-style/article44300.ece |date=2016-12-20 }}. The Hindu (6 November 2009). Retrieved on 24 July 2012.&lt;/ref&gt; 

==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ಲತಾರವರು ತಮಿಳು ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ [[ :en:Y Gee Mahendran|ವೈ ಗೀ ಮಹೇಂದ್ರನ್]] ಅವರ ಅತ್ತಿಗೆ.&lt;ref&gt;[http://www.rajinikanth.com/bio-data.htm First Experience of RajiniKanth. Rajini's First Language Movies, Producer's First Movies, Director's First Movies, Highest Remake Movies]. www.rajinikanth.com. Retrieved on 24 July 2012.&lt;/ref&gt;  ಅವರು ಮಾಜಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ [[ವೈಜಯಂತಿಮಾಲಾ]] ಅವರ ಸಂಬಂಧಿಯೂ ಹೌದು. ಲತಾ ಅವರ ಸಹೋದರ [[:en:Ravi Raghavendra|ರವಿ ರಾಘವೇಂದ್ರ]] ಕೂಡ ನಟರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಅನಿರುಧ್ ರವಿಚಂದರ್]] ಅವರ ತಂದೆ. ಅವರು ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೬, ೧೯೮೧ ರಂದು [[ತಿರುಪತಿ|ತಿರುಪತಿಯಲ್ಲಿ]] ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದ ರಜನಿಕಾಂತ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಈ ದಂಪತಿಗೆ [[:en: Aishwarya|ಐಶ್ವರ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ :en:Soundarya|ಸೌಂದರ್ಯ]] ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಅವರಿಗೆ ನಾಲ್ವರು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|date=24 August 2020|title=Dhanush's adorable picture with sons Linga and Yatra goes viral, see pic|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/dhanush-s-adorable-picture-with-sons-linga-and-yatra-goes-viral-see-pic/story-Xcu14cFxjN9MwlY7eEgE4L.html|access-date=3 December 2020|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Soundarya Rajinikanth welcomes baby boy Veer, shares unseen pregnancy photos |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/soundarya-rajinikanth-welcomes-baby-boy-veer-shares-unseen-pregnancy-photos-8145564/ |website=The Indian Express |access-date=21 August 2023}}&lt;/ref&gt;

==ವಿವಾದ==
===ದಾಖಲೆ ನಕಲಿ ಪ್ರಕರಣ===
೨೦೧೫ ರ ಜೂನ್ ೧೫ ರಂದು [[:en: Kochadaiiyaan|''ಕೊಚಡೈಯಾನ್'' ]]ಚಿತ್ರದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಸಂಬಂಧ ನಿಯೋಜಿತ ನಿರ್ಮಾಪಕರೊಂದಿಗಿನ ವಿವಾದದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಕಟಿಸದಂತೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನಕಲಿ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಲತಾರವರ ವಿರುದ್ಧ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಎಫ್ಐಆರ್ ದಾಖಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://www.ndtv.com/south/police-complaint-lodged-against-rajnikanths-wife-for-alleged-fraud-771955 Police Complaint Lodged Against Rajinikanth's Wife Latha for Alleged Fraud&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; 

===ಬಾಡಿಗೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು===
ಲತಾರವರು ಸಿ.ಪಿ.ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ [[ಅಂಗಡಿ|ಅಂಗಡಿಯೊಂದನ್ನು]] ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚೆನ್ನೈ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಒಡೆತನದ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಲತಾರವರು ಕಳೆದ ೨೫ ವರ್ಷಗಳಿಂದ &quot;ಟ್ರಾವೆಲ್ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ ಇಂಡಿಯಾ&quot; ಎಂಬ ಟ್ರಾವೆಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Latha Rajinikanth's plea against rent hike rejected|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2017/nov/21/latha-rajinikanths-plea-against-rent-hike-rejected-1706585.html|access-date=3 December 2020|work=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; ನಗರ ನಿಗಮವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಾಡಿಗೆಯನ್ನು ತಿಂಗಳಿಗೆ ₹ ೩,೭೦೨ ರಿಂದ (೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, ₹ ೫,೨೦೦ ಅಥವಾ ಯುಎಸ್ $ ೬೧ ಗೆ ಸಮಾನ) ₹ ೨೧,೧೬೦ ಕ್ಕೆ (೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, ₹ ೩೦,೦೦೦ ಅಥವಾ ಯುಎಸ್ $ ೩೫೦ ಗೆ ಸಮಾನ) ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಗ್ರೇಟರ್ ಚೆನ್ನೈ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಲತಾರವರು [[ಮದ್ರಾಸ್]] ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಲತಾ ರಜನಿಕಾಂತ್‌ರವರ ಪರವಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಬಾಕಿ ಬಾಡಿಗೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸದಿದ್ದರೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ತಿ|ಆಸ್ತಿಯ]] ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ನಿಗಮಕ್ಕೆ ಆದೇಶಿಸಿತು.&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/latha-rajinikanth-moves-hc-on-rent-for-travel-agency/article19920742.ece Latha Rajinikanth moves HC on rent for travel agency – The Hindu&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=29 December 2017|title=Pay the increased rent or vacate: Madras HC's ultimatum to Latha Rajinikanth|url=https://www.thenewsminute.com/article/pay-increased-rent-or-vacate-madras-hcs-ultimatum-latha-rajinikanth-73907|access-date=12 July 2020|work=www.thenewsminute.com}}&lt;/ref&gt; 

ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಲತಾ ರಜನಿಕಾಂತ್‌ರವರು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಶಾಲೆಗೆ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಕಟ್ಟಡದ ಮಾಲೀಕರು ಬೀಗ ಹಾಕಿದರು. ಅವರು ೨೦ ಮಿಲಿಯನ್ ರೂ.ಗಳ ಎರಡು ಬಾಡಿಗೆ ಪಾವತಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿಲ್ಲ (೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, ೨೮ ಮಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ ೩,೩೦,೦೦೦ ಯುಎಸ್ ಡಾಲರ್‌ಗೆ ಸಮ). ಮಾಲೀಕರು ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಶಾಲಾ ಮೈದಾನವನ್ನು ಬಳಸಲು ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ನೀಡಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|author=Scroll Staff|title=Tamil Nadu: School run by Rajinikanth's wife Latha sealed for not paying rent worth Rs 2 crore|url=https://scroll.in/latest/847455/tamil-nadu-school-run-by-rajinikanths-wife-latha-sealed-for-not-paying-rent-worth-rs-2-crore|access-date=12 July 2020|work=Scroll.in|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ೧೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಬಾಡಿಗೆ ಪಾವತಿಸದ ಕಾರಣ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಶಾಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದೇನೆ (೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, ₹ ೧೪೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಅಥವಾ ಯುಎಸ್ $ ೧.೬ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಸಮ). ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Madras High Court|ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್]] ಲತಾ ಅವರಿಗೆ ಏಪ್ರಿಲ್ ೩೦ ರೊಳಗೆ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Latha Rajinikanth backed school given time till April 30 to vacate disputed Guindy campus|url=https://www.edexlive.com/news/2020/dec/16/madras-hc-to-latha-rajinikanth-ashram-school-has-to-vacate-guindy-premises-by-april-30-16659.html|date=16 December 2020|access-date=25 December 2020|work=The New Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt; 

==ಚಲನಚಿತ್ರ==
===ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ವರ್ಷ
!ಶೀರ್ಷಿಕೆ
|-
|೧೯೮೬
|''[[:en:Maaveeran (1986 film)|ಮಾವೀರನ್]]''
|-
|೧೯೯೩
|''[[:en:Valli (film)|ವಲ್ಲಿ]]''
|}

===ಗಾಯಕರಾಗಿ===
* &quot;ನೇತ್ರು ಇಂದ ನೆರಮ್&quot; - [[:en:Tik Tik Tik|''ಟಿಕ್ ಟಿಕ್ ಟಿಕ್'']]
* &quot;ಕಡವುಲ್ ಉಲ್ಲಾಮೆ&quot; - [[ :en:Anbulla Rajinikanth|''ಅನ್ಬುಲ್ಲಾ ರಜನಿಕಾಂತ್'']]
* &quot;ಡಿಂಗ್ ಡಾಂಗ್&quot; - [[:en:Valli|''ವಲ್ಲಿ'']]
* &quot;ಕುಕ್ಕುಕೂ ಕೂವುಮ್&quot; - [[:en:Valli|''ವಲ್ಲಿ'']]
* &quot;ಮನಪೆನಿನ್ ಸತ್ಯಂ&quot; - [[:en:Kochadaiiyaan|''ಕೊಚಡೈಯಾನ್'' ]]&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news-interviews/Rajinikanths-wife-Latha-sings-for-Kochadaiiyaan/articleshow/31475993.cms Rajinikanth: Rajinikanth's wife, Latha, sings for Kochadaiiyaan | Tamil Movie News - Times of India&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

===ಕಾಸ್ಟ್ಯೂಮ್ ಡಿಸೈನರ್ ಆಗಿ===
* ವಲ್ಲಿ (೧೯೯೩)

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ಗಾಯಕರು]]</text>
      <sha1>m93w41a97iln1vd4o91qlyap3te4ow4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಂಡಾಜೆ ಜಲಪಾತ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120523</id>
    <revision>
      <id>1430997</id>
      <parentid>1354754</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:58:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6299" sha1="g8qc5phyzsspcyn8idfnc14d4g3gw16" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Bandaje_falls.jpg|alt=|thumb|ಬಂಡಾಜೆ ಜಲಪಾತ]]
ಕರ್ನಾಟಕದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ [[ಚಾರ್ಮಾಡಿ ಘಾಟಿ|ಚಾರ್ಮಡಿ ಘಾಟ್]] ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಬಂಡಾಜೆ ಜಲಪಾತವನ್ನು ಬಂಡಾಜೆ ಅರ್ಬಿ ಜಲಪಾತ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ದಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲಿನ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಚಾರಣವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಜಲಪಾತವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಜಲಪಾತಗಳು ಒಣಗುತ್ತವೆ. ಜಲಪಾತಗಳ ಎತ್ತರವು ಸುಮಾರು 200 ಅಡಿಗಳು.
&lt;br /&gt;&lt;mapframe latitude=&quot;13.1058017&quot; longitude=&quot;75.4128706&quot; zoom=&quot;10&quot; width=&quot;400&quot; height=&quot;300&quot; align=&quot;right&quot;&gt;
{
  &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
  &quot;geometry&quot;: { &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;, &quot;coordinates&quot;: [75.41, 13.10] },
  &quot;properties&quot;: {
   &quot;marker-symbol&quot;: &quot;-letter&quot;,
    &quot;marker-size&quot;: &quot;large&quot;,
    &quot;marker-color&quot;: &quot;0050d0&quot;
  }
}
&lt;/mapframe&gt;

== ಜಲಪಾತ ==
[[ನೇತ್ರಾವತಿ ನದಿ]]ಯ ಉಪನದಿಯಿಂದ ಬಂಡಾಜೆ ಜಲಪಾತವು ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಒಳಗೆ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ, ಇದನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಚಾರಣದ ಮೂಲಕ ತಲುಪಬಹುದು&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/243556/take-tough-trek-test-bandaje.html|title=Take a tough trek test at Bandaje|last1=M|first1=Akshata|date=20 April 2012|accessdate=25 August 2015|publisher=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt;. ಜಲಪಾತಗಳ ಎತ್ತರ ಸುಮಾರು 200 ಅಡಿಗಳು. ವಾಲಂಬ್ರಾದಿಂದ ಬಂಡಾಜೆ ಜಲಪಾತದ ಹಾದಿಯು ದಟ್ಟವಾದ ಹಸಿರು ಕಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಹುಲ್ಲು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಇಲ್ಲದೆ ಚಾರಣ ಮಾಡುವವರು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/cellphones-come-to-their-rescue/article1836280.ece|title=Cellphones come to their rescue|date=1 May 2007|accessdate=25 August 2015|publisher=The Hindu, Newspaper}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. ಬಂಡಾಜೆ ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ. ನೀವು ಮಂಗಳೂರು - ಉಜಿರೆ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದು [[ಉಜಿರೆ]]ಯಿಂದ 25 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಉಜಿರೆಯಿಂದ ಚಾರ್ಮಡಿ ಘಾಟ್ ಕಡೆಗೆ 6 ಕಿ.ಮೀ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ, ಸೋಮಂತಡ್ಕದಲ್ಲಿ ಎಡಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಇನ್ನೂ 6 ಕಿ.ಮೀ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ, ನಂತರ ಬಲ ತಿರುವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, 2 ಕಿ.ಮೀ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಕದಿರುಡಿಯವರ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿಂದ ನೀವು ಜಲಪಾತದ ದೂರದ ನೋಟವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಆದರೆ, ಜಲಪಾತವನ್ನು ತಲುಪಲು ನೀವು ಕಡಿರುದಯವರದಿಂದ ಜಲಪಾತಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಹೆಚ್ಚು 10 ಕಿ.ಮೀ. ಚಾರಣ ಮಾಡಬೇಕು&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.karnatakaholidays.com/bandaje-falls.php|title=Bandaje Falls|publisher=Karnataka Holidays|accessdate=22 December 2010|archive-date=14 ಮಾರ್ಚ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150314235614/http://karnatakaholidays.com/bandaje-falls.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಈ ಜಲಪಾತವನ್ನು ಬಂಡಾಜೆ ಅರ್ಬಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, [[ತುಳು ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಬಿ ಅರ್ಥ ಜಲಪಾತ ಎಂದು. ಬೆಲ್ತಂಗಡಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಶ್ರೇಣಿಯ ಕಚೇರಿ, [[ಕುದುರೆಮುಖ|ಕುದುರೆಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ]] ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಶ್ರೇಣಿ ಕಚೇರಿಯ ಅರಣ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಿಂದ ಬಂಡಾಜೆ ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ಚಾರಣ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ನಿಮಗೆ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರ ನೀಡಲಾಗುವುದು, ಅದು ನಿಮಗೆ ತಪ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಉಜಿರೆನ ಜೀಪ್ ಡ್ರೈವರ್ ನಿಮಗಾಗಿ ಅರಣ್ಯ ಕೆಲಸದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;

== ಸಹಜ ಪುಟಗಳು ==

* [[ಮಂಗಳೂರು]] 
* [[ಉಜಿರೆ]] 
* [[ಚಾರ್ಮಾಡಿ ಘಾಟಿ|ಚಾರ್ಮಡಿ]] 
* [[ಮೂಡಿಗೆರೆ|ಮುಡಿಗರೆ]] 
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಲಪಾತಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಜಲಪಾತಗಳು]]</text>
      <sha1>g8qc5phyzsspcyn8idfnc14d4g3gw16</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123909</id>
    <revision>
      <id>1431155</id>
      <parentid>1364284</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:53:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17119" sha1="ah7ugskbfvu730qfe2bx5mcqaanh8r5" xml:space="preserve">{{Infobox ಊರು|name=ವೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|timezone1=[[Indian Standard Time|IST]]|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_footnotes=&lt;ref&gt;{{cite web
  |title=2011 Census of India
  |date=16 April 2011
  |author= 
  |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_tamilnadu.html
  |publisher= Indian government
  |pages= 
  |format=Excel}}&lt;/ref&gt;|population_total=3,936,331|population_as_of=2011|population_density_km2=auto|demographics1_title1=Official|utc_offset1=+5:30|area_footnotes=&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vellore.nic.in|title=Vellore District {{!}} Fort City, a Leading Leather Exporter in India|website=www.vellore.nic.in|access-date=2021-08-10|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709183610/https://vellore.nic.in/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|postal_code_type=|area_code_type=Telephone code|area_code=0416|registration_plate='''TN-23, TN-73, TN-83'''|blank1_name_sec1=Coastline|blank1_info_sec1={{Convert|0|km|mi}}|blank1_name_sec2=[[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]|blank1_info_sec2={{convert|917|mm|in}}|website={{URL|http://www.vellore.tn.nic.in/Default.htm|District}}|area_total_km2=5920.18|unit_pref=Metric|other_name=&lt;!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --&gt;|subdivision_type1=[[States and territories of India|State]]|settlement_type=ಜಿಲ್ಲೆ|image_skyline=Vellorefort by vinu.png|image_caption=[[ವೆಲ್ಲೂರು ಕೋಟೆ]]|nickname=Temple city|image_map=Vellore in Tamil Nadu (India).svg|map_caption=Location in Tamil Nadu India|subdivision_type=ದೇಶ|subdivision_name={{flag|India}}|subdivision_name1=[[ತಮಿಳುನಾಡು]]|leader_name1=Mr Shanmugasundharam [[Indian Administrative Service|IAS]]|subdivision_type2=ಪ್ರದೇಶ|subdivision_name2=[[ವೆಲ್ಲೂರು]]|established_title=Established|established_date=1996|seat_type=ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ|seat=[[ವೆಲ್ಲೂರು]]|parts_type=ತಾಲೂಕುಗಳು|parts=[[ವೆಲ್ಲೂರು]], [[ಪಲ್ಲಿಕೊಂಡ]], [[ಕಟ್ಪಾಡಿ]], [[ಗುಡಿಯಾಥಮ್]], [[ಪೇರ್ನಾಮ್ಬೆಟ್]] ಮತ್ತು [[ಕೆ.ವಿ ಕುಪ್ಪಂ]]|leader_title1=Collector &amp; District Magistrate|official_name=}}&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;
'''ವೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆ''' ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯದ 37 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಉತ್ತರ ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಎಂಟು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು. ಇದು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ವೆಲ್ಲೋರ್|ವೆಲ್ಲೂರು]] ನಗರವು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. 2011ರ ಪ್ರಕಾರ, ಜಿಲ್ಲೆಯು 3,936,331 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ 1,000 ಪುರುಷರಿಗೆ 1,007 ಮಹಿಳೆಯರ ಲಿಂಗಾನುಪಾತವಿದೆ.

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ವೆಲ್ಲೂರು ನಗರವನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ, 26 ಇತರೆ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/govt-announces-27-new-smart-cities/article9128563.ece|title=Varanasi, Madurai on latest list of Smart Cities|last=Reporter|first=Staff|date=2016-09-20|work=The Hindu|access-date=2016-09-29|language=en-IN|issn=0971-751X}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
ವೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುರುಷರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದರು. ಇದನ್ನು 1920 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ವೆಲ್ಲೂರಿನ ಲಾಂಗ್ ಬಜಾರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಲಾಕ್ ಟವರ್ ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಾಸನವು &quot;ವೆಲ್ಲೂರು - ಈ ಗ್ರಾಮದಿಂದ 277 ಪುರುಷರು 1914-18ರ ಮಹಾಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಅವರಲ್ಲಿ 14 ಜನರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು&quot; ಎಂದು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;VelloreNIC&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.vellore.tn.nic.in/histvellore.htm|title=Historical Importance of Vellore District|website=Vellore - The Fort City|publisher=Government of Tamil Nadu|access-date=19 August 2015|archive-date=20 ಆಗಸ್ಟ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100820064912/http://www.vellore.tn.nic.in/histvellore.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 30, 1989 ರಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈ-ಸಾಂಬುವರಾಯರ್ (ಇಂದಿನ [[ತಿರುವಣ್ಣಾಮಲೈ]] ) ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಆರ್ಕೋಟ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಆರ್ಕೋಟ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು 1996 ರಲ್ಲಿ ವೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.  

ಆಗಸ್ಟ್ 15, 2019 ರಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು [[ವೆಲ್ಲೋರ್|ವೆಲ್ಲೂರು]], ತಿರುಪತ್ತೂರು ಮತ್ತು ರಾಣಿಪೇಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು.

== ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ==
[[ಚಿತ್ರ:Farmers_harvesting_paddy.jpg|left|thumb| ವೆಲ್ಲೂರು ಬಳಿ ಭತ್ತ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡುವ ರೈತರು]]
 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ವೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು 3,936,331 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಪ್ರತಿ 1,000 ಪುರುಷರಿಗೆ 1,007 ಮಹಿಳೆಯರ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವಿತ್ತು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 999 ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;dashboard&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|title=Census Info 2011 Final population totals|year=2013|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=26 January 2014}}&lt;/ref&gt; ಒಟ್ಟು 432,550 ಮಂದಿ ಆರು ವರ್ಷದೊಳಗಿನವರಾಗಿದ್ದು, 222,460 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 210,090 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದವರು ಕ್ರಮವಾಗಿ 21.85% ಮತ್ತು 1.85% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 72.99% ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತೆ 70.47% ಆಗಿದೆ.

ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 929,281 ಕುಟುಂಬಗಳಿವೆ. 153,211 ಕೃಷಿಕರು, 254,999 ಮುಖ್ಯ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಗೃಹ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ 106,906, 845,069 ಇತರ ಕಾರ್ಮಿಕರು, 329,145 ಅಲ್ಪ ಕಾರ್ಮಿಕರು, 21,897 ಅಲ್ಪ ಕೃಷಿಕರು, 136,956 ಅಲ್ಪ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಗೃಹ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ 29,509 ಅಲ್ಪ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು 1,689,330 ಕಾರ್ಮಿಕರು ಇದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;2011census&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=681389|title=Census Info 2011 Final population totals - Vellore district|year=2013|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=26 January 2014}}&lt;/ref&gt;

== ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ==
[[ಚಿತ್ರ:Vellore_District_Collectorate.jpg|alt=Vellore District Collectorate|left|thumb|280x280px| ವೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ]]
&lt;gallery&gt;
ಚಿತ್|&lt;nowiki&gt; &lt;/nowiki&gt;ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಭಾಗವು ಹಿಂದೆ ತಾಲೂಕಾಗಿತ್ತು 
&lt;/gallery&gt; ವೆಲ್ಲೂರು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] 37 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ವೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ಷಣ್ಮುಗಸುಂದರಂ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/New-Collector-assumes-charge/article14545497.ece|title=New Collector assumes charge|last=Reporter|first=Staff|date=1 August 2016|publisher=}}&lt;/ref&gt;

== ಸಾರಿಗೆ ==
ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು - ಎನ್ಎಚ್ 4 (ಮುಂಬೈ - ಚೆನ್ನೈ) ಮತ್ತು ಎನ್ಎಚ್ 46 (ಕೃಷ್ಣಗಿರಿ - ರಾಣಿಪೇಟೆ) - ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ದೇಶದ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತಿತ್ತು. ಈ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಈಗ NH 48 ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು|ಕೊಯಂಬತ್ತೂರಿನಿಂದ]] [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈಗೆ]] ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ರಸ್ತೆಗಳು. ಈ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ {{Convert|226|km|mi|abbr=on}} ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತರೆ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಗಳೆಂದರೆ -  {{Convert|629|km|mi|abbr=on}} ಇರುವ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಮತ್ತು {{Convert|1947|km|mi|abbr=on}} ಇರುವ ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳು.

ವೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲವು ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ವೆಲ್ಲೂರು ಕಟ್ಪಾಡಿ ಜಂಕ್ಷನ್, ವೆಲ್ಲೂರು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಜಂಕ್ಷನ್ ಮತ್ತು ಗುಡಿಯಾಥಮ್  ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲ್ವೆ ಜಂಕ್ಷನ್‌ಗಳು. ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ರೈಲು ನಿಲುಗಡೆಗೆ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ. ದೇಶೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಿದೆ; ಅದು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಹತ್ತಿರದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ / ದೇಶೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿದೆ.  

== ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ==
[[ವೆಲ್ಲೂರು ಕೋಟೆ]] ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾದ [[ವೆಲ್ಲೋರ್|ವೆಲ್ಲೂರಿನ]] ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]] ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಶ್ರೀಲಂಕಾದ]] ಕೊನೆಯ ರಾಜ ವಿಕ್ರಮ ರಾಜಸಿಂಹ ಅವರನ್ನು ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ ಕೈದಿಗಳಾಗಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕೋಟೆಯು ಚರ್ಚ್, ಮಸೀದಿ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. 1806 ರಲ್ಲಿ ಈ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧದ ಮೊದಲ ದಂಗೆ ಭುಗಿಲೆದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಂಗ ರಾಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ವಿಜಯನಗರ ರಾಜಮನೆತನದ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mag/2006/08/06/stories/2006080600360400.htm|title=Vellore sepoys rebelled|date=6 August 2006|work=The Hindu|access-date=2013-07-07|archive-date=2006-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20061202074724/http://www.hindu.com/mag/2006/08/06/stories/2006080600360400.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

''ಶ್ರೀಪು''ರದ ಚಿನ್ನದ ಗುಡಿ (ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯ) ಸಣ್ಣ ಶ್ರೇಣಿಯ ಹಸಿರು ಬೆಟ್ಟಗಳ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ &quot;ಮಲೈಕೋಡಿ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉದ್ಯಾನವನ. ಈ ದೇವಾಲಯವು [[ವೆಲ್ಲೋರ್|ವೆಲ್ಲೂರು]] - ಒಡುಗತ್ತೂರು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಮತ್ತು [[ವೆಲ್ಲೋರ್|ವೆಲ್ಲೂರು]] ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ತಿರುಮಲೈಕೋಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. [[ಚಿನ್ನ|ಚಿನ್ನದ]] ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇವಾಲಯವು [[ಚಿನ್ನ|ಚಿನ್ನವನ್ನು]] ಬಳಸಿಕೊಂಡು ದೇವಾಲಯದ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/08/25/stories/2007082561601200.htm|title=Golden Temple at Vellore|date=August 2007|publisher=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]|access-date=2020-01-12|archive-date=2007-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20071103155704/http://www.hindu.com/2007/08/25/stories/2007082561601200.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಯಲಗಿರಿ ಎಂಬುದು ಗಿರಿಧಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಾನಿಯಂಬಾಡಿ - ತಿರುಪತ್ತೂರು ರಸ್ತೆಯ ತಿರುಪತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2008/05/25/stories/2008052559140700.htm|title=Miles to go for Yelagiri Hills as a tourist spot|date=25 May 2008|access-date=07-04-2009|publisher=The Hindu|archive-date=27 ಮೇ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080527120037/http://www.hindu.com/2008/05/25/stories/2008052559140700.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 1,410.6 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 30 ಕಿಮೀ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ಹರಡಿದೆ.

== ತಿನಿಸುಗಳು ==

=== ವೆಲ್ಲೂರು ಗೋಧಿ ಹಲ್ವಾ ===
ಇಡೀ ಗೋಧಿ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಹಲ್ವಾ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಿಹಿ. [[ವೆಲ್ಲೋರ್|ವೆಲ್ಲೂರು]] ಪ್ರದೇಶದ ಹಲ್ವಾ ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ ಹಲ್ವಾ ನಂತರ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [https://www.openstreetmap.org/relation/1819598 ವೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಓಪನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ಮ್ಯಾಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ] 
* [http://www.vellore.tn.nic.in/ ವೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲಾ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903152846/http://www.vellore.tn.nic.in/ |date=2011-09-03 }}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]]</text>
      <sha1>ah7ugskbfvu730qfe2bx5mcqaanh8r5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಂಜುಷಾ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125150</id>
    <revision>
      <id>1431035</id>
      <parentid>1357639</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6746" sha1="ckizfpgek5szatgp2x3l5jcw0n7097x" xml:space="preserve">{{Infobox Museum|name=Manjusha Museum, Dharmasthala|architect=|leader=|director=|president=|ceo=|chairperson=|curator=K. Pushpadanta|historian=|executive_director=|owner=|publictransit=|car_park=|parking=|network=|website=&lt;!-- {{URL|example.com}} --&gt;|leader_type=|founder=[[Veerendra Heggade|Dr. Veerendra Heggade]]|image=Manjusha Museum, Dharmasthala (2025) 376.jpg|map_size=|imagesize=225|caption=ಮಂಜುಷಾ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ|established={{Start date|1989||}}|type=[[Private museum]]|map_type=|map_relief=|map_caption=|visitors=|coordinates=&lt;!-- {{Coord}} --&gt;|former_name=|accreditation=|key_holdings=|collections=|collection_size=8000 artifacts|embedded=}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;3&quot; |'''Manjusha Museum, Dharmasthala'''
|-
| colspan=&quot;3&quot; |
|-
|'''Established'''
| 
|1989 (1989)
|-
|'''Type'''
| 
|Private museum
|-
|'''Collection size'''
| 
|8000  artifacts
|-
|'''Founder'''
| 
|Dr. Veerendra Heggade
|-
|'''Curator'''
| 
|K.  Pushpadanta
|}
'''ಮಂಜುಷಾ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ.'''  [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ  ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾದ [[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ|ಧರ್ಮಸ್ಥಲದಲ್ಲಿದೆ]] .ಇಲ್ಲಿ  ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತುಗಳು, ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ಕಲಾಕೃತಿಗಳು, ದೇವಾಲಯದ ರಥಗಳು, ವಿಂಟೇಜ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾಸಿಕ್ [[ಮೋಟಾರು ವಾಹನ|ಕಾರುಗಳ]] ಉತ್ತಮ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿವೆ. &lt;ref name=&quot;Manjoosha&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/give-priority-to-protecting-heritage/article1101349.ece|title=Give priority to protecting heritage|publisher=The Hindu|access-date=25 May 2015}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತದ]] ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದ್ದು ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಧಮ‍ಸ್ಥಳದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ  ಮಂಜುನಾಥ ದೇವಾಲಯದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿದೆ. 

== ಮಾಲೀಕರು ಮತ್ತು ಕ್ಯುರೇಟರ್ ==
ಧಮ‍ಸ್ಥಳದ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿ ಡಾ. ಡಿ. ವಿರೇಂದ್ರ ಹೆಗಡೆಯವರು ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಮಾಲಿಕತ್ವ ಹೊದಿರುವ ಈ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಸತತ ೩೫ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇದೆ.  [[ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ.ಪಿ.ಆರ್|ಮೈಸೂರಿನ]] ಖ್ಯಾತ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ [[ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ.ಪಿ.ಆರ್|ಲೇಖಕ ಪಿ.ಆರ್.ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿ]] ಈ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ದಿವಂಗತ ತಿಪ್ಪೇಸ್ವಾಮಿಯವರ ಕೆಲವು ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಗೌರವವಾಗಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಇಬ್ಬರ ಸಂಯೋಜಿತ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಾಗಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 

== ಸಂಗ್ರಹ ==
ಈ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು  ಇದು ಕ್ರಿ.ಪೂ 1 ನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಳೆಯಮೌರ್ಯರ ಕಾಲದ ಟೆರಾಕೋಟಾ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದೆ. ಇದು ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, 300 ವರ್ಷ ಹಳೆಯ ವೀಣಾ, ವಿಧ್ವಾನ್ [[ವೀಣೆ ಶೇಷಣ್ಣ|ವೀಣೆ ಶೇಷಣ್ಣರ]] ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪುರಾತನ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ. ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತೀಯ]] ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಲೋಹದ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ಆಭರಣ ವಸ್ತುಗಳು, ಪೂಜಾ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ರಚಿಸಿದ ಉಪಯುಕ್ತ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಭಿನ್ನ ಗಾತ್ರದ [[ಕ್ಯಾಮರ|ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳು]] ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ  ಪುರಾತನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲವಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಕೇವಲ ೨೦ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಪ್ರವೇಶ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ಪಡೆದು ಸುಮಾರು ೨ ಗಂಟೆಗಳ ವರೆಗೂ ವೀಕ್ಷಿಸುವಷ್ಟು ವಿಶೇಷ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಈ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಕೊಂಚವೇ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೫೦ ವಿವಿಧ ಕಾರುಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನೂ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು ಕಾರು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಇಡಲಾಗಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚಿನವು ಇಂದಿಗೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇವೆ ಎಂಬುದು ವಿಷೇಶ. 

ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮನುಸ್ಮ್ರತಿಯ ತಾಳೆಗರಿಯ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯೂ ಸೇರಿ ಸುಮಾರು 6000 ತಾಳೆ ಎಲೆ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಗ್ರಹವಿದೆ. 

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ==

* [https://web.archive.org/web/20120929065151/http://www.shridharmasthala.org/pages/places.html ದೇವಾಲಯದ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] 
* [http://travel2karnataka.com/manjusha.htm ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಯಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216111519/http://travel2karnataka.com/manjusha.htm |date=2020-02-16 }}

{{commons category|Manjusha Museum}}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು]]</text>
      <sha1>ckizfpgek5szatgp2x3l5jcw0n7097x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪ್ರೇಮ್ ಮಾಥುರ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126087</id>
    <revision>
      <id>1430995</id>
      <parentid>1354316</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6382" sha1="8lxg6kfbl4pn7ovhzfl2izvk3k0lhtk" xml:space="preserve">
'''ಪ್ರೇಮ್ ಮಾಥುರ್''' ಮೊದಲ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೀಯ]] ಮಹಿಳಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪೈಲಟ್. ಅವರು ಡೆಕ್ಕನ್ ಏರ್ವೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು 1947 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪೈಲಟ್ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, &lt;ref name=&quot;Modern General Knowledge&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DbnFSqKSVb0C&amp;pg=PA173&amp;dq=prem+mathur#v=onepage&amp;q=prem%20mathur&amp;f=false|title=Modern General Knowledge|last=Kumar|first=Ganesh|publisher=Upkar Prakashan|year=2010|isbn=9788174821805}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;One hundred years of flying high&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-youngworld/article2587819.ece?css=print|title=One hundred years of flying high|last=KRISHNASWAMY|first=MURALI N.|date=November 1, 2011|work=The Hindu|access-date=22 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140426232319/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-youngworld/article2587819.ece?css=print|archive-date=26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Women in the cockpit&quot;&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-06-17/special-report/27959326_1_women-pilots-commercial-pilot-woman-pilot|title=Women in the cockpit|last=Neelam Raaj,|first=Amrita Singh|date=Jun 17, 2007|work=Times of India|access-date=22 March 2013|archive-date=2013-04-26|archive-url=https://archive.today/20130426160427/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-06-17/special-report/27959326_1_women-pilots-commercial-pilot-woman-pilot|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1949 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಸಹ ಗೆದ್ದರು. &lt;ref&gt;
{{Cite web|url=http://andersmoberg676.wordpress.com/2012/12/10/strong-indian-women/|title=Strong Indian women|date=10 December 2012|access-date=22 March 2013}}&lt;/ref&gt; 

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ಮಾಥುರ್ 1910 ರ ಜನವರಿ 17 ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; 

== ವೃತ್ತಿ ==
1947 ರಲ್ಲಿ [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ]] ಡೆಕ್ಕನ್ ಏರ್‌ವೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಪಡೆಯುವ ಮೊದಲು ಮಾಥುರ್ ಅವರನ್ನು ಎಂಟು ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದವು. &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; 38 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಕೆಗೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮಾನವನ್ನು ಹಾರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. [[ಪ್ರಯಾಗ್ ರಾಜ್|ಅಲಹಾಬಾದ್]] ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಿಂದ ಆಕೆ ತನ್ನ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪಡೆದಳು. ಸಹ-ಪೈಲಟ್ ಆಗಿ ಅವರು ತನ್ನ ಮೊದಲ ವಿಮಾನವನ್ನು ಹಾರಿಸಿದರು. ಡೆಕ್ಕನ್ ಏರ್ವೇಸ್ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ]], [[ಲಾಲ್ ಬಹಾದುರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ|ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] ಮತ್ತು ಲೇಡಿ ಮೌಂಟ್ ಬ್ಯಾಟನ್ ನಂತಹ ಉನ್ನತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಚಾಲಕರಾಗಿದ್ದರು.  &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://navrangindia.blogspot.com/2016/09/first-indian-woman-commercial-pilot-ms.html|title=Navrang India: First indian woman commercial pilot - Ms. Prem Mathur|website=Navrang India|access-date=2019-03-08|archive-date=2019-03-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327085724/http://navrangindia.blogspot.com/2016/09/first-indian-woman-commercial-pilot-ms.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

ಮಾಥುರ್ ಅವರು ಕಾಕ್‌ಪಿಟ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹತೋಟಿಯನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ  ಅಗತ್ಯವಾದ ಹಾರಾಟದ ಸಮಯವನ್ನು ಅವಳು ಪೂರೈಸಿದ ನಂತರವೂ, ಡೆಕ್ಕನ್ ಏರ್‌ವೇಸ್ ಅವರು ಅದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ, ಅವರು [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಗೆ]] ತೆರಳಿ, ಅಲ್ಲಿ ಜಿಡಿ ಬಿರ್ಲಾ ಅವರ ಖಾಸಗಿ ಜೆಟ್ ಪೈಲಟ್ ಆದರು. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.idiva.com/news-womens-month/prem-mathur-indias-badass-first-female-pilot/17074806|title=Prem Mathur, India's Badass First Female Pilot, Was Licensed Back In 1947!|date=2018-03-01|website=iDiva.com|access-date=2019-03-08}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ 1953 ರಲ್ಲಿ [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಇಂಡಿಯನ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ ಗೆ]] ಸೇರಿ, ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಉಳಿದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.   

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
1949 ರಲ್ಲಿ ಮಾಥುರ್ ಅವರು &quot;ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ಸ್ಪರ್ಧೆ&quot; ಗೆದ್ದರು. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 
 

== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
ಮಾಥುರ್ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಅಲಹಾಬಾದ್ ಮೂಲದ ಹರಿ ಕೃಷ್ಣ ಮಾಥುರ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಆರು ಜನ  ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಥುರ್ 1992 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 22 ರಂದು ತಮ್ಮ 82 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಗೂಢವಾಗಿ ನಿಧನರಾದರು. &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; 

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:೧೯೯೨ ನಿಧನ]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೧೦ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>8lxg6kfbl4pn7ovhzfl2izvk3k0lhtk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನೀನಾ ಸಿಬಲ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126409</id>
    <revision>
      <id>1430956</id>
      <parentid>1352163</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:20:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13812" sha1="0mehh3asblx1itokrymhw9evvz72yrp" xml:space="preserve">{{Infobox writer|name=ನೀನಾ ಸಿಬಲ್|education=|website=|signature_alt=|signature=|awards=|relatives=|children=|partner=&lt;!-- or: | partners =    --&gt;|spouse=[[:en:Kapil Sibal|ಕಪಿಲ್ ಸಿಬಲ್]]    &lt;!-- or: | spouses =     --&gt;|notableworks=&lt;!-- or: | notablework = --&gt;|movement=|subject=&lt;!-- or: | subjects =    --&gt;|period=|alma_mater=[[:en:Delhi University|ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]|citizenship=|image=|ethnicity=|nationality=ಭಾರತೀಯ|language=|occupation=ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಿ ಸೇವೆ|resting_place=|death_place=|death_date=೨೦೦೦   &lt;!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --&gt;|birth_place=[[:en:Pune|ಪುಣೆ]]|birth_date=೧೯೪೮   &lt;!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD}} --&gt;|birth_name=|pseudonym=|caption=|alt=|image_size=|portaldisp=&lt;!-- &quot;on&quot;, &quot;yes&quot;, &quot;true&quot;, etc; or omit --&gt;}} '''ನೀನಾ ಸಿಬಲ್''' (೧೯೪೮-೨೦೦೦) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ್ತಿ. ಇವರು ಬರೆದ ಕಾದಂಬರಿ ''ಯಾತ್ರಾ'' ಮತ್ತು ಇತರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಗೆ ಬಹುಮಾನ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದಾರೆ,  ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಿ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರು ವಾಸಿಯಾಗಿದಾರೆ. 

== ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ==
ನೀನಾ ಸಿಬಲ್ ಭಾರತೀಯ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ತಾಯಿ&lt;ref name=&quot;jaggi&quot;&gt;[[Maya Jaggi]] in ''The Guardian'', 22 October 1991: &quot;Maya Jaggi finds out why diplomat-cum-writer Nina Sibal feels her worlds are not so far apart&quot;.&lt;/ref&gt;ಗೆ  [[ಪುಣೆ|ಪುಣೆಯಲ್ಲಿ]] &lt;ref name=&quot;encyc&quot;/&gt;ಜನಿಸಿದರು.  ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ( ಮಿರಾಂಡಾ ಹೌಸ್‌ ) ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಪಡೆದ ನಂತರ ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಉಪನ್ಯಾಸಕಿಯಾಗಿ ದುಡಿದರು. ನಂತರ ಅವರು  ಕಾನೂನು ಪದವಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು.  ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ಸಿಬಲ್ ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಿ ಸೇವೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ]] [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ]] ಕೆಲಸ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಪತ್ರಕರ್ತರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತ &quot;ಆಳವಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಆಘಾತ&quot; ಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.    [[ಕೈರೋ]] ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಉಪ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಮೂರು ವರ್ಷ ಸೇರಿದ್ದರು. ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|ಯುನೆಸ್ಕೋಗೆ]] ಭಾರತದ ಖಾಯಂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದರು ಮತ್ತು ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ಗೆ ತೆರಳಿ ಅಲ್ಲಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಕಚೇರಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mirandahouse.ac.in/MirandaHouse/UserSpace/UserName/admin/DynamicFolder/2006-2007/Alumnae/AlumniBioProfile_Ninasibal.htm |title=Miranda House obituary |access-date=2020-03-31 |archive-date=2017-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510071252/http://www.mirandahouse.ac.in/MirandaHouse/UserSpace/UserName/admin/DynamicFolder/2006-2007/Alumnae/AlumniBioProfile_Ninasibal.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

ಅವರು ವಕೀಲ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ [[ಕಪಿಲ್ ಸಿಬಲ್]] ಅವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾದರು, ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ.  ಇಬ್ಬರೂ ಸಂಗಾತಿಗಳು ಇಚ್ಛೆಯ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ,  ಅವರ ಕುರಿತು ರಾಜಕಾರಣಿ, ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ [[ಶಶಿ ತರೂರ್|ಶಶಿ ತರೂರ್ ಅವರ]] ಪ್ರಕಾರ ಅವರು &quot;ಖಂಡಾಂತರ&quot; ವಿವಾಹವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;eleph&quot;&gt;Shashi Tharoor, [https://books.google.co.uk/books?id=uqvpZutXN7cC&amp;pg=PA254&amp;dq ''The Elephant, the Tiger, and the Cell Phone: Reflections on India,, the Emerging 21st-century Power''], Penguin, 2007, p. 254.&lt;/ref&gt;  ಅವರು ಜೂನ್ ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ನಿಂದ  ನಿಧನರಾದರು. &lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/2000/07/01/stories/0201000j.htm &quot;Nina Sibal dead&quot;] {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''The Hindu'', 1 July 2000.&lt;/ref&gt;  ನೀನಾ ಸಿಬಲ್ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅವರ ಪತಿ ನೀಡಿದರು.  ಅಂಗವಿಕಲ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ನವೀನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿಧಿ ಸಂಘವು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;[http://aiwefa.org/aiwefa-nina-sibal-memorial-awards/ Nina Sibal Memorial Award], All India Women's Education Fund.&lt;/ref&gt; 

== ಬರೆವಣಿಗೆ ==
೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ''ವಾಟ್ ಎ ಬ್ಲೇಜ್ ಆಫ್ ವೈಭವ ಕೃತಿಯು'' ''ಏಷ್ಯಾವೀಕ್'' ಸಣ್ಣಕಥೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದಾಗ ಸಿಬಲ್ ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. &lt;ref name=&quot;encyc&quot;/&gt; ಇದನ್ನು ನಂತರ ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ''ಪ್ರೈಜ್ ವಿನ್ನಿಂಗ್ ಏಷ್ಯನ್ ಫಿಕ್ಷನ್'' ಎಂಬ ಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;Leon Comber (ed.), [https://books.google.co.uk/books?id=Wt5iAAAAMAAJ&amp;q ''Prize Winning Asian Fiction''], Times Books, 1991.&lt;/ref&gt; 

೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ''ಯಾತ್ರೆ'' ಎಂಬ ಕಾದಂಬರಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.  ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಸಿಖ್ ಕುಟುಂಬದ ಜೀವನ ಕತೆಯನ್ನು ಈ ಕಾದಂಬರಿ  ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.  &quot; [[ಯಾತ್ರೆ]] &quot; ಎಂದರೆ ಪ್ರಯಾಣ ಅಥವಾ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ. &lt;ref name=&quot;encyc&quot;&gt;Shyamala A. Narayan, [https://books.google.co.uk/books?id=nGfMAgAAQBAJ&amp;dq &quot;Sibal, Nina&quot;] in ''Encyclopedia of Post-Colonial Literatures in English'', eds Eugene Benson, L. W. Conolly, Routledge, 2004, p 1473.&lt;/ref&gt;  ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಚಲನೆಗಳು ಯಾತ್ರೆಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.   ಪುಸ್ತಕದ ಕುರಿತಂತೆ ವಿಮರ್ಶಕರು ಮಾಂತ್ರಿಕ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾರೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಂದು ಪಾತ್ರದ ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ  [[ಸಲ್ಮಾನ್ ರಶ್ದಿ|ಸಲ್ಮಾನ್ ರಶ್ದಿಯ]] ಮಿಡ್ನೈಟ್ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.  ಲೇಖಕ ತನ್ನ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. &lt;ref&gt;Chandra Nisha Singh, [https://books.google.co.uk/books?id=-0zLyqVqL8QC&amp;dq ''Radical Feminism and Women's Writing: Only So Far and No Further''], Atlantic, 2007,&lt;/ref&gt; ಥೀಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ಚಿಪ್ಕೊ ಚಳುವಳಿ]], ಪಂಜಾಬ್‌ನ ಇತಿಹಾಸ, [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾ]] ದೇಶದ ಮೂಲ, ಮತ್ತು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ನಾಯಕಿಗಾಗಿ]] ನಾಯಕಿ ಹುಡುಕಾಟ ಸೇರಿವೆ. &lt;ref&gt;Ray and Kundu, [https://books.google.co.uk/books?id=Ryn28K7m6ucC&amp;dq ''Studies in Women Writers in English''], Volume 3, Atlantic, 2005, p. 224.&lt;/ref&gt; ಈ ಕಾದಂಬರಿಯು ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಬಹುದು,  ಆದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪಡೆಯಿತು. ಇದು ೧೯೮೭ರ ಅಲ್ಜಿಯರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.  

ಸಿಬಲ್ ಅವರ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ''ಗುಜಾರ್ ಮಾಲ್ನ ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಲೈಫ್'' ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಕಥೆಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳ ಚಿತ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಹೆಸರುಗಳ ರೂಪ ಪಡೆದಿವೆ.  ಮಲ್ಗರಿ [[ಶೀತಲ ಸಮರ|ಶೀತಲ ಸಮರದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ|ಬಲ್ಗೇರಿಯಾವನ್ನು]] ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ.  ಉದಾಹರಣೆಗೆ. &lt;ref name=&quot;jaggi&quot;&gt;[[Maya Jaggi]] in ''The Guardian'', 22 October 1991: &quot;Maya Jaggi finds out why diplomat-cum-writer Nina Sibal feels her worlds are not so far apart&quot;.&lt;/ref&gt; ಈ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಅಥವಾ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಪಾತ್ರಗಳ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿದೆ.   ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕಥೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಗ್ರಹವು ''ಅವನ ಸಾವು, ಈಜು, ದಾದರಾವ್ ಅವರ ಮುಖ, ತುಪ್ಪಳ ಬೂಟುಗಳು, ಅಭಯಾರಣ್ಯ'' ಮತ್ತು ''ಜ್ಞಾನೋದಯವನ್ನು ಬಯಸುವ ಮನುಷ್ಯ''&lt;ref&gt;[https://searchworks.stanford.edu/view/1857081 Stanford University Library.]&lt;/ref&gt;  ಇತರ ಆರು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.  

ಅವರ ೧೯೯೮ ರ ಕಾದಂಬರಿ, ''ದಿ ಡಾಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟೀಸ್'', [[ಕಾಶ್ಮೀರ|ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ]] ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಶ್ರೀಮಂತ [[ಮುಸ್ಲಿಮ್|ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಹುಡುಗಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಿಬಲ್ ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು, ಒಬ್ಬ ವಿಮರ್ಶಕನು ಹಿಂದಿನ ಕೃತಿಗಳ ಭರವಸೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದುಕಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;encyc&quot;/&gt; 

== ಕೃತಿಗಳು ==

* ''ಯಾತ್ರೆ: ಪ್ರಯಾಣ'', ಮಹಿಳಾ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೮೭,      
* ''ಗುಜ್ಜರ್ ಮಾಲ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳ ರಹಸ್ಯ ಜೀವನ'', ಮಹಿಳಾ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೯೧.   [[International Standard Book Number|ಐಎಸ್ಬಿಎನ್]] &amp;nbsp; [[Special:BookSources/9780704342712|9780704342712]] 
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AabzkmYFn8wC&amp;pg=PP334|title=The Dogs of Justice|publisher=Orient Blackswan|year=1998|isbn=978-81-7530-021-7|pages=334–}} &lt;bdi&gt; {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AabzkmYFn8wC&amp;pg=PP334|title=The Dogs of Justice|publisher=Orient Blackswan|year=1998|isbn=978-81-7530-021-7|pages=334–}} &lt;/bdi&gt; {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AabzkmYFn8wC&amp;pg=PP334|title=The Dogs of Justice|publisher=Orient Blackswan|year=1998|isbn=978-81-7530-021-7|pages=334–}} 

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:೨೦೦೦ ನಿಧನ]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೪೮ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>0mehh3asblx1itokrymhw9evvz72yrp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ - ಭಾಗ ೨</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126786</id>
    <revision>
      <id>1431019</id>
      <parentid>1356841</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T01:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="346188" sha1="tuj0re82r6miku7ek5lg8zpayk1adem" xml:space="preserve">*&lt;[[ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ|ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ - ಭಾಗ ೧ ]]
[[File:Emblem of India.svg|thumb|260px|ಭಾರತದ ಲಾಂಛನ]]
==2014 -ಮತ್ತೆ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಸರ್ಕಾರ==
*'''14 ನೇ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ::[[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ]]'''(ಜನನ 1950);(ಗುಜರಾತ್ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ- [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]])ಕ್ಷೇತ್ರ:ವಾರಣಾಸಿ; ದಿ.26 ಮೇ2014 ರಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ: 4 ವರ್ಷ,128 ದಿನಗಳು(4-10-2018)+.
*'''13 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು::[[ಪ್ರಣಬ್ ಮುಖೆರ್ಜೀ|ಪ್ರಣಬ್ ಮುಖರ್ಜಿ]]''';(1935-) (ಪಕ್ಷ:[[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]) ದಿ.25 ಜುಲೈ 2012 ರಿಂದ 25 ಜುಲೈ 2017 ರ ವರೆಗೆ, 60 ತಿಂಗಳು.
*'''14 ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು:: [[ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್]]''' (1945-)  [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]]  ದಿ.25 ಜುಲೈ 2017 (ಸ್ಥಾನಿಕ) ರಿಂದ
===೨೦೧೪ರ ಚುನಾವಣೆ===
{| class=&quot;wikitable&quot;- align=&quot;right&quot;
|-
|[[File:PM Modi 2015.jpg|thumb|160px|[[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ]] ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ 2015]]
|[[File:Ram Nath Kovind official portrait.jpg|thumb|180px|ರಾಮನಾಥ ಕೋವಿಂದ್: ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಕ್ಷರು]]
|-
|}
*[[೨೦೧೪ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶ]]
*ಹಿಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ ನೀತಿಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಹಿಂದುತ್ವ ಚಳುವಳಿಯು 1920 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಅದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಉಳಿದಿದೆ. 1980 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಂದಿನಿಂದ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಕ್ಕಿನ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಪಕ್ಷ [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] (ಬಿಜೆಪಿ) ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿತು.  2004 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಸೋಲಿನ ನಂತರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರಕಾರದ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಮುಖ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;2014 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ 16 ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿಯು 282 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಅದ್ಭುತ ವಿಜಯವನ್ನು ಕಂಡಿತು.&lt;/ref&gt; ಅದು ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಬಹುಮತವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಅಲಯನ್ಸ್ ಒಟ್ಟಾಗಿ 336 ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು. '''ಬಿಜೆಪಿ 31.0% ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಹುಮತದ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸುವ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಇದು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಮತಗಳಿಕೆ. ಎಂದರೆ ಇಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣ (ಶೇ.೩೧) ಮತಗಳಿಸಿ ಪೂರ್ಣ ಬಹುಮತ ಪಡೆದಿರುವುದು ಇದೇ ಮೊದಲು.''' &lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/news/BJPs-31-lowest-vote-share-of-any-party-to-win-majority/articleshow/35315930.cms BJP's 31% lowest vote share of any party to win majorityTNN | Updated: May 19, 2014,]&lt;/ref&gt;
[[File:Narendra Modi foreign trips.svg|thumb|ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸ]]
*ಹಿಂದೆ ಗುಜರಾತ್ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಬಿಜೆಪಿ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದ [[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ]] ಅವರು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ  27 ಮೇ 2014 ರಂದು ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಮೋದಿ ಸರಕಾರದ ವ್ಯಾಪಕ ಜನಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಕಾರಣ ಬಿಜೆಪಿಯು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರವು ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಅನೇಕ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು - ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ - ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ ಭಾರತ್ ಅಭಿಯಾನ.&lt;ref&gt;http://www.elections.in/political-corner/women-cabinet-ministers-india/faces-high-expectations.aspx{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Narendra Modi appointed PM, swearing-in on May 26&quot;. The Indian Express. Press Trust of India. 20 May 2014.&lt;/ref&gt;

===2018 ರಲ್ಲಿ ಲೋಕಸಭೆ===
*'''೨೦೧೮(2018):''' ಲೋಕಸಭಾ '''ಉಪಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ''' ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಬಿಜೆಪಿ, 539 ಸದಸ್ಯರ ಸದನದಲ್ಲಿ 272 ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದೆ. ಲೋಕಸಭೆಯು 543 ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಆದರೆ ಅದರ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂವರು ಸಂಸದರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಕಾಶ್ಮೀರದ ಅನಂತನಾಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಮೇ ಯಲ್ಲಿ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಖಾಲಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಬಿಜೆಪಿ ಬಲ ಲೋಕಸಬೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಕವನ್ನು 270 ಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಿಜೆಪಿಆದಾಗ್ಯೂ, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಿಜೆಪಿಗೆ 274 ಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಸದಸ್ಯರು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರನ್ನು ಎಣಿಸಿ, ಬಿಜೆಪಿ 541 ಸದಸ್ಯರ ಸದನದಲ್ಲಿ 271 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.(ಮೇ 31, 2018 ರ ಸ್ಥಿತಿ),&lt;ref&gt;[http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/64402944.cms?utm_source=contentofinterest&amp;utm_medium=text&amp;utm_campaign=cppst Its numbers reduced, BJP continues to have majority in Lok Sabha;|May 31, 2018,]&lt;/ref&gt;

===ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸ===
*ವಿವರ:[[:en:List of international prime ministerial trips made by Narendra Modi|ಮೋದಿಯವರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭೇಟಿಗಳು]]
[[File:Mehbooba Mufti.jpg|thumb|160px|ಮುಫ್ತಿ ಮೆಹಬೂಬಾ - ಕಾಶ್ನೀರ ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ]]
*ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ನೇತೃತ್ವದ ಬಿಜೆಪಿ ಸರ್ಕಾರ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ ಐದನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಮೋದಿ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 2018 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಭೂತಾನ್, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇಸ್ರೇಲ್ ಮತ್ತು [[ನೇಪಾಳ]] ಮೊದಲಾದ 61 ದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರಧಾನಿ ಹಲವು ಭೇಟಿಯ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯಮತೆ ಸೌಹಾರ್ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಪ್ರಯಾಣದ ವೆಚ್ಚಗಳು ಪ್ರತಿ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ರೂ.2.5 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳಿಂದ 22.5 ಕೋಟಿ ರೂ,ಗಳ ಖರ್ಚು ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಭಾರತ ಭರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.firstpost.com/india/narendra-modi-made-40-trips-since-2014-a-list-of-countries-visited-expenses-incurred-on-chartered-flights-in-four-years-4483675.html  Narendra Modi made 40 foreign trips since 2014:]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[4th BIMSTEC Summit: Kathmandu Declaration adopted by Member States&quot;. Retrieved 31 August 2018.]&lt;/ref&gt;

===ಜಮ್ಮು ಕಾಶ್ಮೀರ===
*[[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಸರ್ಕಾರ ೨೦೧೪-೧೬]]
*2014 ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಡೆದ ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳ ನಂತರ ವಿವಾದಿತ ಕಾಶ್ಮೀರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಆಡಳಿತ ಭಾಗಿದಾರನಾಗಿ ಬಿಜೆಪಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಜನತಾಪಕ್ಷ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಿದವು. ದಿ. 01/03/2015 ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷದ(ಪಿಡಿಪಿ) ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮುಫ್ತಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ಸಯೀದ್‌ ಅವರು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿಯೂ ಬಿಜೆಪಿಯ ನಿರ್ಮಲ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಸಂಮಿಸ್ರ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಿದರು. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮುಫ್ತಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಯೀದ್ ಜನವರಿ 7, 2016 ನಿಧನರಾದರು.  ನಂತರ ಅದೇ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಮೆಹಬೂಬಾ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಆಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು 2018 ಜೂನ್ 20 ರಂದುಬಿಜೆಪಿ ಮೈತ್ರಿಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಮೆಹಬೂಬಾ ರಾಜಿನಾಮೆ ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/politics/national/kashmir-government-turmoil-coalition-breaks-down-550410.html ಉತ್ತರ–ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ ಸಂಗಮಕ್ಕೆ ಗ್ರಹಣ19 ಜೂನ್ 2018]&lt;/ref&gt;

===೨೦೧೫===
[[File:Arvind Kejriwal June 15, 2015 crop.jpg|thumb|160px|ಅಎವಿಂದ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್(potrait)]]
*[[ದೆಹಲಿ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ]]
*ದೆಹಲಿ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ 2015ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 7 ರಂದು (ಶನಿವಾರ) ನಡೆದು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ-ವಿರೋಧಿ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಾರ್ಟಿ (ಎಎಪಿ) ದೆಹಲಿ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಗೆಲುವು ಸಾಧಿಸಿತು. ಇದು 2014 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿಯ ಮೊದಲ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗಿದೆ. ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಾರ್ಟಿಯು 70 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ  67 (54.3%)ಸ್ಥಾನ ಗೆದ್ದು ಇತಿಹಾಸ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.ಬಿಜೆಪಿ 3ಸ್ತಾನ ಮಾತ್ರಾ ಗೆದ್ದಿತು. ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಕ್ಷದ [[ಅರವಿಂದ್ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್]] ರವರು ದೆಹಲಿಯ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳಾಗದರು.&lt;ref&gt;Delhi assembly election results 2015: 63 out of 70 Congress candidates forfeit deposit&quot;. Times of India. Retrieved 2015-02-10.(ದಿ.14-2-2015)&lt;/ref&gt;

===ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗ ರದ್ದು===
*ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ:[[ನೀತಿ ಆಯೋಗ]]
*ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗವನ್ನು &quot;ನಿಯಂತ್ರಣ ಆಯೋಗ&quot; ವನ್ನಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಲುನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಅದರ ಬದಲಿಗೆ 2014 ರ ಆಗಸ್ಟ್ 13 ರಂದು, ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿ (ಎನ್ಎಸಿ) ಗಿಂತ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಬದಲಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. ಜನವರಿ 1, 2015 ರಂದು ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗವನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ರಚನೆಯಾದ ಎನ್ಐಟಿಐ ಆಯೋಗ (NITI Aayog (National Institution for Transforming India). ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್   ಟ್ರಾನ್ಸ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಇಂಡಿಯಾ) ರಚಿಸಲು ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಿ [[ನೀತಿ ಆಯೋಗ|ನೀತಿ ಆಯೋಗವನ್ನು]] ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ೬೪ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇದ್ದ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಬಜೆಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೊಜನೆಗಳಿಗಿಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ತೆ ದೊರೆಯಿತು. ಬಿಜೆಪಿ ಚುನಾವಣೆ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ &quot;ಅಭಿವೃದ್ಧಿ&quot; ಮತ್ತು &quot;ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಠಿಯ ಗುರಿ&quot; ಹಿಂದೆ ಬಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[&quot;We will use every provision in the Constitution to push reforms&quot;. www.openthemagazine.com.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=163340&lt;/ref&gt;
====ಬಾಂಗ್ಲಾ ಭೇಟಿ====
[[File:Prime Minister Narendra Modi meets PM Sheikh Hasina.jpg|thumb|180px|left|ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಿ ಶೇಖ್ ಹಸೀನಾ ಭೇಟಿ]]
*2015 ಜೂನ್ - ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದವು, ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ 50,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಅವರು ಯಾವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು.
*2015 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ - ಭಾರತ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಆಸ್ಟ್ರೋಸಾಟ್‍ನ್ನು ಅದರ ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2014 ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಸ್ ಆರ್ಬಿಟರ್ ಮಿಷನ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.&lt;sup&gt;[೬೫]&lt;/sup&gt; &lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-asia-33033342 India and Bangladesh sign historic territory swap deal ;6 June 2015]&lt;/ref&gt;

===2016 -ರಾಫೇಲ್ ಫೈಟರ್ ವ್ಯವಹಾರ===
*ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಲೇಖನ:[[File:Dassault Rafale B.jpg|thumb|ಡಸ್ಸಾಲ್ಟ್ ರಾಫೆಲ್ ಬಿ]]
*ಲೇಖನ:'''[[ರಫೆಲ್ ಯುದ್ಧವಿಮಾನ - ಭಾರತ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಒಪ್ಪಂದ]]:'''
*2016 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ 36 ರಾಫೇಲ್ ಫೈಟರ್ ಜೆಟ್ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಭಾರತವು ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ರಕ್ಷಣಾ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್‍ನೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ಜೆಟ್ಟ್‍ಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿನ  ಯು.ಪಿ.ಯೆ.ಯ ಆಡಳಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ, ಒಂದು ಜೆಟ್ಟಿಗೆ ರೂ.428.57 ಕೋಟಿಯ ಬೆಲೆಯಂತೆ 126 ಫೈಟರ್ ಜೆಟ್‍ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮೋದಿಯವರು ರದ್ದು ಮಾಡಿ, ಅದೇ ಜೆಟ್ಟಿಗೆ ಈಗಿನ ಬೆಲೆ ತಲಾ ರೂ.1611.11 ಕೋಟಿಗೆ ನಾಲ್ಕರಷ್ಟು ದುಬಾರಿಯಾಗಿ ಕೇವಲ 36 ಫೈಟರ್ ಜೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಅದನ್ನು ಅವರದೇ ಪಕ್ದದವರು ಮತ್ತು ವಿರೋಧಪಕ್ಷದವರು ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಅದು ಮೊದಲಿನ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಜೆಟ್ಟಿಗೆ ರೂ.1182.54 ಕೋಟಿಯಂತೆ ಒಟ್ಟು ರೂ.''''Rs.42,571.44'''' ಕೋಟಿ ಹೆಚ್ಚು ಪಾವತಿ ಮಾಢಿರುವುದು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ, ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಅನುಭವವಿರುವ ಎಚ್.ಎ.ಎಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಭಾಗ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಷರತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು.  ಈಗ ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ವಿಮಾನ ತಯಾರಿಕೆಯ ಅನುಭವವಿಲ್ಲದ ಆಂಬಾನಿಯ ರಿಲೆಯನ್ಸ್‍ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಹೊಸ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದೆ ಎಂಬ ದೂರು ಇದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.ndtv.com/india-news/prashant-bhushan-arun-shourie-meet-cbi-director-alok-verma-over-rafale-deal-1927022 Prashant Bhushan, Arun Shourie Demand CBI Probe In Rafale Deal;October 04, 2018]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.outlookindia.com/website/story/rafale-deal-is-much-bigger-scam-than-bofors-scandal-yaswant-sinha-and-arun-shour/314731 8 August 2018Rafale Deal Is Much Bigger 'Scam' Than Bofors Scandal: Yaswant Sinha And Arun Shourie Narendra Modi personally culpable in Rafale deal, say Yashwant]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.firstpost.com/india/narendra-modi-personally-culpable-in-rafale-deal-say-yashwant-sinha-arun-shourie-pm-compromised-security-allege-ex-bjp-ministers-5165961.html Sep 12, 2018... New Delhi: Alleging Narendra Modi's &quot;personal culpability&quot; in the Rafale jet purchases, former BJP Ministers Yashwant Sinha and Arun Shourie]&lt;/ref&gt;
*ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಹಗರಣದ ಮರು ಪರಿಶೀಲನೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಾಗ ಭಾರತದ ಅಟಾರ್ನಿಯವರು, 'ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಿಂದ ರಫೇಲ್‌ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ ಖರೀದಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಕಳವಾಗಿವೆ' ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವ ಪರವಾಗಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಹೇಳಿದರು. ಹೀಗೆ ಕಳವಾದ ದಾಖಲೆಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವರದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿರುವ ‘ದ ಹಿಂದೂ’ ಪತ್ರಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಅಧಿಕೃತ ರಹಸ್ಯಗಳ ಕಾಯ್ದೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸುವುದಾಗಿಯೂ ಸರ್ಕಾರ ಹೇಳಿದೆ. ಆದರೆ 'ದರ' ರಹಸ್ಯಕಾಯಿದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರದಿರುವುದರಿಂದ ದೂರು ದಾಖಲಿಸಲಿಲ್ಲ.
*ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ದಾಖಲೆ ಕಳವಾಗಿರುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದರೂ ‘ಕಳವು’ ಕುರಿತು ಪೊಲೀಸ್‌ ಇಲಾಖೆಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ಔಪಚಾರಿಕ ದೂರು ಅಥವಾ ಎಫ್‌ಐಆರ್ ಸಲ್ಲಿಸಿಲ್ಲ.  ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸರು ಮತ್ತು ದೇಶದ ಜನರಿಂದ ಈ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಮರೆಮಾಚುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ವೆಬ್ ತಾಣ ಹೇಳಿದೆ.&lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/stories/international/rafale-documents-stolen-sign-619610.html ರಫೇಲ್‌ ದಾಖಲೆ ಕಳವು: ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವೆ ರಾಜೀನಾಮೆಗೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿ ಸಹಿ ಅಭಿಯಾನ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;d: 07 ಮಾರ್ಚ್ 2019,;&lt;/ref&gt;
====ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿ====
*ರಫೇಲ್‌ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿಯೇ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ‌ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ತಪ್ಪು ದಾರಿಗೆಳೆದಿದೆ’ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರದ ಮಾಜಿ ಸಚಿವರಾದ ಅರುಣ್‌ ಶೌರಿ, ಯಶವಂತ್‌ ಸಿನ್ಹಾ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ವಕೀಲ ಪ್ರಶಾಂತ್‌ ಭೂಷಣ್‌ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ‘ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿದೆ. ವಿಚಾರಣೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿಖರ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ನೀಡದೆ ಮುಚ್ಚಿಡಲಾಗಿದೆ’ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/attempted-break-iafs-paris-638866.html ರಫೇಲ್‌: ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ ಕಚೇರಿಗೆ ನುಗ್ಗಲು ಯತ್ನ/ಪಿಟಿಐ /d: 23 ಮೇ 2019]&lt;/ref&gt;

====ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧ:====
*[[:en:Indian general strike of 2016|Indian general strike of 2016]]
*ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2016ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇತನ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಲು 24 ಗಂಟೆಗಳ ಮುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರು ಮಿಲಿಯನ್ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು.&lt;ref&gt;[https://www.theguardian.com/world/2016/sep/02/indian-workers-strike-in-fight-for-higher-wages Tens of millions of Indian workers strike in fight for higher wages-Fri 2 Sep 2016]&lt;/ref&gt;

====೧೦೦೦ ಮತ್ತು ೫೦೦ ರೂಪಾಯಿ ನೋಟುಗಳ ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣ====
[[File:Rush outside SBI night.jpg|thumb|500px|ಒಂದು ಎಸ್.ಬಿ.ಐ.ಬ್ರ್ಯಾಚ್  ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿಯೂ ತೆರೆದಿದ್ದು, ಮತ್ತು ಎಟಿಎಮ್ ನಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಜನರ ಸರತಿ ಸಾಲು  ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲೂ ನಿಂತಿರುವುದು.]]
*ವಿವರ:[[ಭಾರತೀಯ ೫೦೦ ಮತ್ತು ೧೦೦೦ ರೂಪಾಯಿ ನೋಟುಗಳ ಚಲಾವಣೆ ರದ್ದತಿ]]
*2016 ನವೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ  ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು ಹಳೆಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಹೊಸದಕ್ಕೆ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಲು ಜನರು ಪ್ರಯಾಸ ಪಡುವ ಹಾಗೆ ಮತ್ತು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಬ್ಯಾಂಕ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿರುವ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಹಾಗೆ, ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಖಬೆಲೆಯ ಕರೆನ್ಸಿ ನೋಟುಗಳನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿತು (ಹಿಂಪಡೆಯಿತು).&lt;ref&gt;೬೫:Bbc.co.uk.&lt;/ref&gt;
*&quot;ಅಕ್ರಮ ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಹಣವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲು 2016 ರ ನವೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ  ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ನೋಟುಗಳ ಅಮಾನ್ಯೀಕರಣ (ಡಿಮಾನೈಟೈಸೇಷನ್) ಕಳಪೆಯಾಗಿ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅನವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಜಾರಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಂತರದ ವರ್ಷ, ದೇಶದ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್  (ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್) ಇದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. ರದ್ದಗೊಳಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ  ಕರೆನ್ಸಿಗಳನ್ನೂ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಪಡೆದಿದೆ. ಕರೆನ್ಸಿ ಮೌಲ್ಯ 15.28 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ರೂಪಾಯಿ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಠೇವಣಿಯಾಗಿದೆ, ಇದರರ್ಥ ಯಾವುದೇ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಕಪ್ಪು ಹಣ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಸಂಗ್ರಹಣೆದಾರರು ತಮ್ಮ ದುರದೃಷ್ಟದ ಕಪ್ಪುಹಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದರು.
*&quot;ಬಡವರ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ಮೋದಿಯವರು ನೋಟು ರದ್ದೀಕರಣ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಮಾಡಿದರು (ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಲಾಭ ವಾಗುವುದೆಂದು ಈ ಯೊಜನೆಯನ್ನ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು). ಆದರೆ ಇದು ಬೃಹತ್ ನೀತಿ ವಿಫಲತೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ವರ್ಗವು ಇನ್ನೂ ಅದರಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.&quot; ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಕ ಎಂ ಕೆ ವೇಣು ಡಿ.ಡಬ್ಲ್ಯೂಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. &quot;ಈ ಕ್ರಮವು ದೇಶದ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ನಿಲುಗಡೆಗೆ ತಂದಿತು ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕುಸಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಸಣ್ಣ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ನಗದು ಕೊರತೆಯಿಂದ ಉದ್ಯಮ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು. ಕೂಲಿಕಾರರು ನಿರುದ್ಯೋಗದಿಂದ ಬಳಲಿದರು&quot; ಎಂದು ವೇಣು ತಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಸದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಮೇಕ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಸ್ಕಿಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟೀಸ್‍ ನಂತಹ ಇತರ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಭರವಸೆಯ ನೀತಿಯೆಂದು- ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಯೊಗ್ಯವಾಲಿಲ್ಲ, ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://www.dw.com/en/narendra-modis-4-years-in-power-good-or-bad-for-india/a-43974581 Narendra Modi's 4 years in power: Good or bad for India?]&lt;/ref&gt;

===ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಅಂತಿಮ ವರದಿಯಂತೆ - ನೋಟುರದ್ದಿನ ವಿಫಲತೆ===
*ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 2016ರಲ್ಲಿ ರದ್ದು ಮಾಡಿದ ರೂ.500 ಮತ್ತು ರೂ.1,000 ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳ ಪೈಕಿ ಶೇ 99.3ರಷ್ಟು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ವಾಪಸಾಗಿವೆ ಎಂದು ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ (ಆರ್‌ಬಿಐ) ದಿ.೨೯-೮-೨೦೧೮ರಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತು. 
*ಹೊಸ ನೋಟುಗಳ ಮುದ್ರಣಕ್ಕೆ  12877 ಕೋಟಿ ರೂ. ವೆಚ್ಚವಾಯಿತು. ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ಹಂಚುವ ವೆಚ್ಚ ಬೇರೆ ಎಂದು ರಿಜರ್ವ್‍ಬ್ಯಾಕ್ ಹೇಳಿದೆ.
*ಕಪ್ಪುಹಣ ಮತ್ತು ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ನೋಟು ರದ್ದತಿಯ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಮೋದಿಯವರು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ನೋಟುಗಳು ಮಾತ್ರ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಲ್ಲೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಆರ್‌ಬಿಐ ನೀಡಿರುವ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಕಾರ ರೂ.13 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ಮಾತ್ರ ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಇದಕ್ಕೆ ದೇಶ ಭಾರಿ ಬೆಲೆ ತೆರಬೇಕಾಯಿತು. ಜನರು ಉದ್ಯೋಗ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು, ಉದ್ಯಮಗಳು ಮುಚ್ಚಿದವು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ದೇಶಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಇಳಿಕೆಯಾಯಿತು ಎಂದು ಕೇಂದ್ರದ ಮಾಜಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಪಿ. ಚಿದಂಬರಂ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ‘ನೋಟು ರದ್ದತಿಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದ ಜಿಡಿಪಿ ಶೇ 1.5ರಷ್ಟು ಕುಸಿತ ಕಂಡಿತು. ಇದರ ಮೌಲ್ಯವೇ ರೂ.2.25 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ. '''ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಬಳಲಿ ಸುಮಾರು ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು (೧೨೫?) ಜನರು ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು.''' 15 ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ದಿನಗೂಲಿ ನೌಕರರಿಗೆ ಹಲವು ವಾರ ಕೆಲಸವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಸಾವಿರಾರು ಘಟಕಗಳು ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿದವು. ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಂದಿ ಉದ್ಯೋಗ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು’ ಎಂದು ಹಿಂದಿನ ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿ ಚಿದಂಬರಂ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
*ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬಾರದೇ ಇರುವ ರೂ.13 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ನೋಟುಗಳು ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಭೂತಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು. ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ನೋಟುಗಳು ಹಾಳಾಗಿ ಹೋಗಿರಬಹುದು, ಎಂದು ಹಿಂದಿನ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಚಿದಂಬರಂ ಅವರು ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಭೂತಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ನೋಟುಗಳ ಚಲಾವಣೆ ಇತ್ತು ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ಅನುಮತಿ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/993-junked-rs-500-rs-1000-569402.html  ಶೇ 99.3ರಷ್ಟು ನೋಟು ಬ್ಯಾಂಕಿಗೆ ವಾಪಸ್‌;;ಪಿಟಿಐ;;30 ಆಗಸ್ಟ್ 2018,]&lt;/ref&gt;

====ಇತರ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳು====
* ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ನೋಟು ರದ್ದತಿ, ಮಕ್ಕಳ ರಕ್ಷಣೆ,ಗೋರಕ್ಷಣೆಯ ನೆವದಲ್ಲಿ ಜನರು ಗುಂಪುಗೂಡಿ ಸಾಯಹೊಡೆದ ಪ್ರಕರಣಗಳು, ಈ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಲಲ್ಲಿ ಡಾಲರ್‌ ವಿರುದ್ಧ ರೂಪಾಯಿ ಮೌಲ್ಯ ಕುಸಿದಿರುವುದು, ರಫೇಲ್‌ ದುಬಾರಿ ಖರೀದಿ, ಎಚ್.ಎ.ಎಲ್, ಕೈಬಿಟ್ಟ ವಿಚಾರ, ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕಳಪೆ ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು, ಪ್ರತಿ ಭಾರತೀಯನಿಗೆ ರೂ.15 ಲಕ್ಷವನ್ನು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿದ ಕಪ್ಪುಹಣ ವಸೂಲುಮಾಡಿ ತಂದುಕೊಡಲಾಗುವುದು ಎಂಬ ಭರವಸೆ ಪೊಳ್ಳಾಗಿದ್ದು, ಸತತ ಹಣದುಬ್ಬರ, ಹೊರ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇಳಿದರೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಮತ್ತು ಡೀಸೆಲ್‌ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ, ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಿದ ಆರೋಪ ಕೆಲವು ಸಚಿವರ ವಿರುದ್ಧ ಕೇಳಿಬಂದಿದ್ದು, '''ಎರಡು ಕೋಟಿ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಭರವಸೆ''' ಸುಳ್ಳಾಗಿ ಸಂಘಟಿತ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಕಡಿಮೆ ಆಗಿರುವುದು. ಗಂಗಾ ಶುದ್ದೀಕರಣದ ಭರವಸೆ ಮರೆತು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಮಾಡಿದ ಸ್ವಾಮಿ ಜ್ನಾನಸ್ವರೂಪ ಸಾನಂದರು ತಮ್ಮ ಪತ್ರಕ್ಕ ಪ್ರಧಾನಿಯಿಂದ ಉತ್ತರ ಸಿಗದೆ ಮರಣಹೊಂದಿದುದು. ಮೋದಿಯವರು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಬನಾರಸಿನಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟ ಭರವಸೆಗಳಾದ:-‘ಗಂಗೆ ಯಮುನೆ ನನ್ನ ತಾಯಂದಿರು. ಈ ಎರಡೂ ನದಿಗಳ ಜಲವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಜನಾಂದೋಲನ ನಡೆಸುವೆ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರಿಸರವಾದಿಗಳನ್ನು ಕರೆಯಿಸುವೆ’ ಎಂದಿದ್ದರು. ಮತ್ತೆ 2014ರ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ ಗೆದ್ದ ನಂತರ ತಾವು ತಾಯಿ ಗಂಗಾ ತಮ್ಮನ್ನು ಬನಾರಸಿಗೆ ಕರೆಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಈ ಭರವಸೆಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದವು. ಇತ್ಯಾದಿ' &lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/columns/dehali-noota/ganga-582607.html ಗಂಗೆಯ ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಉಪವಾಸ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಮಾಡಿದ ಸ್ವಾಮಿಸ್ವರೂಪಾನಂದರ ಮರಣ.]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/columns/doora-darshana/doora-darshana-column-582633.html ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯಾಗಬೇಕಿರುವ ವಿಚಾರಗಳು]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://hinduexistence.org/2018/10/11/ganga-activist-swami-sanand-on-fast-for-nearly-4-months-dies-within-24-hrs-after-police-forcefully-shifted-him-to-aiims-rishikesh/ ‘Ganga Activist’ Swami Sanand, On Fast Nearly 4 Months, Dies Within 24 Hrs,]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.news18.com/news/india/jis-desh-mein-ganga-behti-hai-how-netas-failed-to-understand-gd-agrawal-and-his-love-for-maa-1906513.html Jis Desh Mein Ganga Behti Hai': How Netas Failed to Understand GD Agrawal and His Love for 'Maa' October 12, 2018]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/bjp-to-promise-25-crore-jobs-in-its-manifesto/story/204636.html BJP to promise 25 crore jobs in its manifesto;March 26, 2014]&lt;/ref&gt;
==೨೦೧೭ ರ ಬೆಳವಣಿಗೆ==
*ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪ್ರಣಬ್ ಮುಖರ್ಜಿ ಜುಲೈ 24 ರಂದು ನಿವೃತ್ತರಾಗಿ, ರಾಮ್ ನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್  ಅವರು ಜುಲೈ 25 ರಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.
*ಜಾತಿ, ಮತ, ಜನಾಂಗ, ಸಮುದಾಯ ಅಥವಾ ಭಾಷೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮತದಾರರ ಮತದಾನಕ್ಕೆ ಮತದಾನಕ್ಕಾಗಿ ಮನವಿ ಮಾಡುವುದು 'ಚುನಾವಣೆ ಭ್ರಷ್ಟ' ತಗೆ'  ಕಾರಣವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಭಾರತದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ (4: 3) ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ. ಯಾವುದೇ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯ ಅನರ್ಹತೆಗಾಗಿ ಕಾರಣವಾಗುವುದು ಎಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;Rajagopal, Krishnadas (2017-01-02). &quot;Seeking votes on religious basis a corrupt act: SC&quot;. The Hindu. ISSN 0971-751X. Retrieved 2017-12-26.&lt;/ref&gt;
*ಪರಮಾಣು-ಸಮರ್ಥ ಭೂಖಂಡದ ಖಂಡಾಂತರ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಅಗ್ನಿ-IV ಕ್ಷಿಪಣಿ ಒಡಿಶಾದ ತೀರದಿಂದ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದೆ.&lt;ref&gt;&quot;Nuclear-capable Agni-IV missile successfully test-fired off Odisha coast&quot;. 2 January 2017.&lt;/ref&gt;
*2017 ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಇಂಧನ, ರಕ್ಷಣೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಕಡಲ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಕುರಿತು ವ್ಯವಹರಿಸಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ ಜೊತೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸಹಕಾರ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. 2017 ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] ದೇಶದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಅದರ &quot;ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಉಪಗ್ರಹ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ವಿಪತ್ತು ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ದೂರಸಂವಹನ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. 
*ಫೆಬ್ರವರಿ 1 - ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ವಾರ್ಷಿಕ ಬಜೆಟ್ ಅನ್ನು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಅರುಣ್ ಜೇಟ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.  92 ವರ್ಷದ ರೈಲ್ವೆ ಬಜೆಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಜೆಟ್ನಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;&quot;Railway budget to be merged with General budget from 2017&quot;.&lt;/ref&gt;
*ಫೆಬ್ರವರಿ 15 - ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಪಿ.ಎಸ್‍ಎಲ್‍ವಿ ಸಿ.೩೭ (PSLV-C37) ಅನ್ನು ಉಡಾಯಿಸಿತು, ಏಳು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ 104 ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕಕ್ಷೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿತು, ಇದು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಪರಿಶೋಧನೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಕಕ್ಷೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ ದಾಖಲೆ.&lt;ref&gt;[https://indianexpress.com/article/india/isro-satellite-rocket-launch-live-updates-video-cartostat-planet-4525639/ ISRO satellite launch: Proud moment for India, 104 satellites placed in orbit&quot;. The Indian Express. 2017-02-15. Retrieved 2017-02-15.]&lt;/ref&gt;
*2017 ಜೂನ್‍ನಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಜೊತೆಗೆ, ಭಾರತವು ಶಾಂಘಾಯ್ ಸಹಕಾರ ಸಂಘದ ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದೆ, ಇದು ಅಂತರ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಭದ್ರತಾ ಗುಂಪು/ಕೂಟ. ಭಾರತದ ಸದಸ್ಯರು ಗುಂಪು ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. 2017 ಜುಲೈ-ಆಗಸ್ಟ್‍ನಲ್ಲಿ  ಹಿಮಾಲಯದ ವಿವಾದಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಚೀನಾದೊಂದಿಗಿನ ವಿವಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಚೀನಾವು ಭಾರತೀಯ ಪಡೆಗಳು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ದುರಿದರು.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12641776 India profile - Timeline;23 January 2018]&lt;/ref&gt;
===ಜಿ.ಎಸ್.ಟಿ ತೆರಿಗೆ ಪದ್ದತಿ ಜಾರಿ===
*ವಿಶೇಷ ಲೇಕನ:[[ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ (ಜಿಎಸ್‍ಟಿ)]]
*2017, 1 ಜುಲೈ ನಿಂದು ಹೊಸ ತೆರಿಗೆ ಪದ್ದತಿ, ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ತೆರಿಗೆ (ಭಾರತ) ಕಾಯಿದೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ 70 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತೆರಿಗೆ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಜೂನ್ 30, 2017 ರ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಅನೇಕ ಪರೋಕ್ಷ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿತು.&lt;ref&gt;[https://indianexpress.com/article/explained/looking-back-at-gsts-journey-how-an-idea-is-now-near-reality-arun-jaitley-4593103/ Looking back at GST’s journey: How an idea is now near reality March 31, 2017]&lt;/ref&gt;
*ಇದು ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಸರಬರಾಜಿನ ಮೇಲೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವ ಸರಕು ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸರಕು ತೆರಿಗೆ (ಜಿಎಸ್ಟಿ) ಪರೋಕ್ಷ ತೆರಿಗೆ (ಅಥವಾ ಬಳಕೆ ತೆರಿಗೆ) ಆಗಿದೆ. ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಜಿಎಸ್ಟಿ ವಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅಂತಿಮ ಗ್ರಾಹಕರ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮರುಪಾವತಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ತೆರಿಗೆ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಯುಪಿಯೆ ಸರ್ಕಾರದ ಪಿ ಚಿದಂಬರಮ್ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಗುಜಾರಾತು ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ [[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ]]ಯವರು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದರು.
*ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಐದು ತೆರಿಗೆ ಸ್ಲಾಬ್‍ಗಳಾಗಿ (ಹಂತ)ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ - 0%, 5%, 12%, 18% ಮತ್ತು 28%. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್‍-ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ಗಳು- ಇವಕ್ಕೆ ಜಿಎಸ್ಟಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವ ಪ್ರಕಾರವೇ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಿಧಿಸುವ ತೆರಿಗೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆ. ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಒರಟಾದ ಅರೆ ಪ್ರಶಸ್ತ ಕಲ್ಲುಗಳು (ಹರಳು, ರತ್ನ) ಮೇಲೆ  0.25% ವಿಶೇಷ ದರ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಮೇಲೆ 3%. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಏರಿಟೇಟೆಡ್ ಪಾನೀಯಗಳು (ಸೋಡಾ), ಐಷಾರಾಮಿ ಕಾರುಗಳು ಮತ್ತು ತಂಬಾಕು ಉತ್ಪನ್ನಗಳಂತಹ ಕೆಲವೊಂದು ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ 28% ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ದರ ಪೂರ್ವ-ಜಿಎಸ್ಟಿ ಇದ್ದ, ಅವು ನಂತರ 22% ರಷ್ಟು  ದರಗಳು ಅನ್ವಯ ವಾಗಬಹದು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಶಾಸನಬದ್ಧ ತೆರಿಗೆ ದರವು 26.5%, ಆಗಿದ್ದವು- ನಂತರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸರಕುಗಳು 18% ತೆರಿಗೆ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.
*ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರವು, ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದ ಒಂದು ನೂರಾ ಒಂದನೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಮೂಲಕ 2017 ರ ಜುಲೈ 1 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಈ ಕೇಂದ್ರೀಯ ತರಿಗೆಗಳು, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ವಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ -ಹಿಂದೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಬಹು ಹಂತಗಳ ತೆರಿಗೆಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಈ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
*ತೆರಿಗೆ ದರಗಳು, ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರದ ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ (GST) ಜಿಎಸ್‍ಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಜಿಎಸ್ಟಿ ಒಂದು ಏಕೀಕೃತ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪರೋಕ್ಷ ತೆರಿಗೆಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಇದನ್ನು ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದ 2.4 ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಿದೆ, ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಟೀಕೆಗಳು ಇಲ್ಲವೆಂದಿಲ್ಲ. ಅಂತರ ರಾಜ್ಯ ಸಾಗಣೆಯ ಲಾರಿಗಳ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವು 20% ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಅಂತರ ರಾಜ್ಯ ತಪಾಸಣೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ. (ಇಂಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಚೆಕ್ ಪೋಸ್ಟ್‍ಗಳಿಲ್ಲ).&lt;ref&gt;[&quot;All your queries on GST answered&quot;. The Hindu. Retrieved 2017-06-30].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;GST: Cars, durables face 28% rate; luxury vehicles to attract 15% cess&quot;, Business Standard, 18 May 2017&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/film-theatres-in-tamil-nadu-to-begin-indefinite-strike-against-gst/article19198118.ece |title=Film theatres in Tamil Nadu to begin indefinite strike against GST-COIMBATORE/CHENNAI (TAMIL NADU),JULY 02, 2017 |access-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 11, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220165254/http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/film-theatres-in-tamil-nadu-to-begin-indefinite-strike-against-gst/article19198118.ece |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 20, 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೊಜನೆ===
*''''ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಯೊಜನೆ'''ಯನ್ನು [[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ]] ಸರ್ಕಾರವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪಾದಕರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿ ಹೊಸ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್‌ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಈ ಕುರಿತ ವರದಿಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ ಜನವರಿ ಮೊದಲ ವಾರದವರೆಗೆ ಕೇವಲ 74 ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳು ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಭಾರತದ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟು ತೀರಾ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಅದೆ ಚೀನಾ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇವೆರಡರ ಅನುಪಾತ 4:1 ರಷ್ಟಿದೆ. ಹೀಗೆ ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗೆ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಗಿದೆ.
==ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ==
*'''ತೈಲ ನೀತಿ''':2014 ರ ಏಪ್ರಲ್‍ ನಲ್ಲಿ ಮೋದಿ ಸರಕಾರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಬ್ಯಾರೆಲ್‍ಗೆ 107 ಡಾಲರ್ಗೆ ಜಾಗತಿಕ ಮಾರಾಟ ಬೆಲೆಇತ್ತು. ಅದು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ $30 (ಡಾಲರಿಗಿಂತ) ಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಹೋಯಿತು. ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ಏರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. 2018 ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾರೆಲ್ಗೆ 80 ಡಾಲರ್‍ಗೆ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚಿಲ್ಲರೆ ಬೆಲೆ ರೂ. 65/- ರಿಂದ ರೂ.75-80/- ಕ್ಕೆ ಏರಿ ಇನ್ನೂ ಏರುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಬದಲಾಗಿ, ಈ ಸರಕಾರವು ಕೇಂದ್ರ ಎಕ್ಸೈಸ್ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ (ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಮೇಲೆ 200% ಮತ್ತು ಡೀಸೆಲ್‍ಗೆ 400% ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿದೆ) ತೆರಿಗೆ ತೈಲ ಬೆಲೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.ಸರ್ಕಾರ 10 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಭಾರವಾಧ ಏರಿಕೆ ಮೂಲಕ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ.
*ಭಾರತ ಅದರ ತೈಲ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ 80 ರಷ್ಟನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 2017-18ರಲ್ಲಿ 220.43 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್ಗಳಷ್ಟು (ಎಂಟಿ-MT) ಕಚ್ಚಾತೈಲವನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು 5.65 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ. ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದೆ. 2018-19ರಲ್ಲಿ, ಆಮದುಗಳು ಸುಮಾರು 227 ಮಿ.ಟಿ.ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/65422836.cmsutm_source=contentofinterest&amp;utm_medium=text&amp;utm_campaign=cppst&lt;/ref&gt;
*'''ಜಿಡಿಪಿ''':ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆ (ಜಿಡಿಪಿ) ನೋಟು ರದ್ದಿನ ನಂತರ 4 ಇದ್ದುದು ಕ್ರಮೇಣ ಈ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿಸಿ 7.3 ರಷ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. 2014 ಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ 7.6 ಇತ್ತು. ವಿದೇಶೀ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ 22 ರಷ್ಟು ಇದ್ದುದು 2018 ಕ್ಕೆ 24 ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ಕ್ರಿಸಿಲ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಪ್ರಕಾರ, &quot;ಕಳೆದ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 2.2 ಶೇಕಡಾದಿಂದ *'''ಆರ್ಥಿಕ ಕೊರತೆ''':2015 ರ ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು 2017 ರ ನಡುವೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸರಾಸರಿ ಆರ್ಥಿಕ ಕೊರತೆ 3.2 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.&quot; ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಚಾಲ್ತಿ ಲೆಕ್ಕದ ಕೊರತೆ (ಸಿಎಡಿ)ಶೇ. 3.3 ರಿಂದ 1.9 ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಜನಧನ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ರೂ. 2,563 ರ ಸರಾಸರಿ ಡಿಪಾಜಿಟ್‍ನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಜೆಡಿವೈಎಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 79, 455 ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಕಡಿಮೆ ಶಿಲ್ಕಿನ ಮತ್ತು ಶೂನ್ಯ ಉಳಿತಾಯ ಅಥವಾ ಶಿಲ್ಕಿನ ಖಾತೆಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಗಾವಹಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು ಕಡಿಮೆ ಶಿಲ್ಕು ಇರುವ ಬಡವರ ಖಾತೆಗಳಮೇಲೆ ದಂಡ ಹಾಕಿ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿರುವುದು ಇದರ ದೋಷವಾಗಿದೆ. 
*'''ದಿವಾಳಿ ತಡೆಗೆ''':[[ದಿವಾಳಿತನ]] ಮತ್ತು ದಿವಾಳಿತನ ನೀತಿ (ಕೋಡ್)2016 ರಲ್ಲಿ ಐಬಿಸಿ ಸಂಸತ್ತು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದಾಗ 338 ಡೆಬಿಟ್ ರಿಕವರಿ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ಗಳಲ್ಲಿ 72,841 ಪ್ರಕರಣಗಳು ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿತ್ತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ವಾಣಿಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿ ವಸೂಲಾತಿ ವಿಳಂಬ ನೀತಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ವಸೂಲಾತಿಗೆ ಕಾಲ ನಿಗದಿ ಮಾಡಿ ಆಸ್ತಿವಶದ ಕಾನೂನು ತಂದ ನಂತರ ವಸೂಲಾತಿಯಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿತು. ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಸಾಲ ವಸೂಲಾತಿ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಹಾರ ವರದಿ 2018 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು 30ನೇ ಸ್ಥಾನದಿಂದ 100 ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. 
*'''ಬಂಡವಾಳ ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆಗಳು''' ದುರ್ಬಲವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಕ್ರಿಸಿಲ್ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ 2010 ಮತ್ತು 2014 ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆಯ ದರವು ಸರಾಸರಿ 33.6 ಪ್ರತಿಶತ ಇದ್ದು,   2014 ರಿಂದ 2015 ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ 2015 ಮತ್ತು 2018 ರ ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ಶೇ. 31 ರವರೆಗೆ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿದೆ.
*'''ಕೃಷಿ:''' ವಿಫಲವಾದ ಯಾವುದೇ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯ ಭರವಸೆಗಳಲ್ಲಿ '''ರೈತರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಘಾತವಾಗಿದೆ.''' ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಆರಂಭವಾದಂದಿನಿಂದ ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿನ ಕೃಷಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ. 1.9% ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರದಲ್ಲಿದೆ; ರೈತರ ಆದಾಯವನ್ನು ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸುವ ಭರವಸೆಯು ಒಂದು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲದ ಹಗೆತನದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ನೋಡಲು, ಯುಪಿಎ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಆದಾಯದ ಸರಾಸರಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ 4.2% ಇತ್ತು.
*'''ಸಿಜಿಟಿ; ಬಂಡವಾಳ ತೆರಿಗೆ''':ಹಿಂದುಳಿದ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಬಂಡವಾಳದ ಲಾಭದ ಮೇಲಿನ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು (ಯುಪಿಎ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದ್ದು), ಇವರು ಪುನಃ ಜಾರಿಮಾಡಿ, ಸ್ವಚ್ಭ್ರತ್, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕೃಶಿ ಕಲ್ಯಾಣ್ ಸೆಸ್‍ನ್ನು ಹಾಕಿ ರಹಸ್ಯವಾದ ಲೆವಿ ಮತ್ತು ಉಳಿತಾಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಯ ಮೇಲಿನ ಬಡ್ಡಿದರಗಳನ್ನು 3.5% ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಿ ಆದಾಯ ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ಮರುಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದೆ. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಉಳಿತಾಯದ ಆದಾಯವನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಿದೆ. ಇದು ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ.
*'''ನಿರುದ್ಯೋಗ''':ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಕೊರತೆ ಈ ಸರ್ಕಾರ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಮೂರುವರೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರನ್ನು (ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ ಸ್ವತಃ) ತಮ್ಮನ್ನೇ ತಪ್ಪಾಗಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಆರಿವಾಗಿದೆ; ಈ ವರ್ಷದ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ 'ಎಕನಾಮಿಕ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್' ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಏನಾದರೂ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮೋದಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಈ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಇನ್ನೂ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
*'''ರೈತರ ಬವಣೆ''':ರೈತರು ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಅಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಅದೂ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಕೊಟ್ಟು. ಇದು ರೈತರ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವವರಿಲ್ಲದೆ ರೈತರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಬೆಲೆಸಿಗದೆ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೊಳಗಾದರು. ಇದರಮೇಲೆ ಕೃಷಿ ರಫ್ತು $ 9 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಕುಸಿಯಿತು. ಇದು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದ ಅಪರಾಧ; ಮೇಲಾಗಿ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ನೀತಿಯ ವೈಫಲ್ಯ ಎಂದು ಆರ್ಥಿಕ ತಜ್ಞರು ಹೇಳಿದರು.&lt;sup&gt;[೨೪೦]&lt;/sup&gt; &lt;sup&gt;[೨೪೧]&lt;/sup&gt; ನೋಡಿ [[ಆರ್ಥಿಕ ತತ್ತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆ]]
===ವಿದೇಶ ನೀತಿ===
*'''ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ:ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ದಿನದಿಂದಲೂ''': ಆಂತರಿಕ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಭದ್ರತೆಯ ಮೇಲಿನ ಸರ್ಕಾರದ ವಿಫಲತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದು ಬಹಳಷ್ಟಿದೆ. 'ದೋವಲ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ' (ಓಲೈಸುವ ಸಿದ್ದಾಂತ) ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕಡೆಗೆ ನಿಶ್ಚಿತವಲ್ಲದ ಒಂದು ಗೊಂದಲಮಯವಾದ ನೀತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವುನೋವುಗಳಿಂದ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ (ನಮ್ಮ) ಪಡೆಗಳ ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕರು  ಹುತಾತ್ಮರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಬಿಜೆಪಿ-ಪಿಡಿಪಿ ಮೈತ್ರಿಕೂಟವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಉಲ್ಬಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. ಗಡಿ ತಂಟೆ ಹೆಚ್ಚದೆ.
*ಚೀನಾವು ಉತ್ತರ ಡೋಕ್ಲಾಮ್ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಡೊಕ್ಲಾಮ್ಗೆ ಹೋಗುವ ರಸ್ತೆಯ ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಚೀನಾವು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ, 'ಚಿಕನ್ ನೆಕ್' ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮೀರುತ್ತಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಚೀನಾ ಪರಮಾಣು ಸರಬರಾಜುದಾರರ ಗುಂಪಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಿಡ್ ಮಾಡಲು ಭಾರತವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದೆ. ನೀತಿ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ಸಹ ಭಾರತದ ಚೀನಾ ನೀತಿ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.india.com/business/narendra-modi-government-completes-four-years-today-here-is-report-card-on-achievements-and-failures-of-central-government-schemes-3075609/ What 4 Years of Narendra Modi Government Meant For You; May 26, 2018]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://blogs.timesofindia.indiatimes.com/toi-edit-page/four-years-of-misgovernance-the-modi-government-has-failed-on-every-conceivable-metric-from-economy-to-security/  Four years of misgovernance: The Modi government has failed on every conceivable metric, from economy to security;June 1, 2018]&lt;/ref&gt;
==ಜನಪ್ರಿಯ ಯೋಜನೆಗಳು==
*ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಸರ್ಕಾರ 2014 ಮೇ 26 ರಂದು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರದ ಹಲವು ಜನಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬಡವರು, ರೈತರು, ಯುವಕರು, ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರು ಮೊದಲಾದವರ ಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಯೋಜನೆಗಳು ಇವೆ. ಜನರ ಹಣಕಾಸು ಭದ್ರತೆ, ಮೂಲಭೂತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ದೀನರ ಸಬಲೀಕರಣ, ಸಾಧಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಹೊಂದಿ ಅನೇಕ ಯೋಜನೆಗಲನ್ನು ತಂದಿದೆ&lt;ref&gt;. https://kannada.goodreturns.in/&lt;/ref&gt;. ಆದರೆ ಈ ಯೊಜನೆಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರವರ್ತಕರು ಪ್ರಚಾರಕರಿಲ್ಲದೆ ಜನರಿಗೆ ತಲುಪುವುದರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದಿದೆ.  
*ಅವು: '''1. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಜನಧನ ಯೋಜನೆ''';'''2. ಸುಕನ್ಯಾ ಸಮೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ'''; ''3. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಅವಾಸ್ ಯೋಜನೆ ಲಾಂಚ್''';'''4. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಮುದ್ರಾ ಯೋಜನೆಯು'''; '''5. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಜೀವನ ಜ್ಯೋತಿ ಭೀಮಾ ಯೋಜನೆಯು''';'''6. ಅಟಲ್ ಪಿಂಚಣಿ ಯೋಜನೆಯು'''; '''7. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಸುರಕ್ಷಾ ಭೀಮಾ ಯೋಜನೆ''' ;'''8. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಫಸಲ್ ಭೀಮಾ ಯೋಜನೆಯು''';'''9. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಗರಿಬ್ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆ'''.;'''10. ಬೇಟಿ ಬಚಾವೋ, ಬೇಟಿ ಪಡಾವೋ ಯೋಜನೆಯು''' ;'''11. ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ'''; '''12. ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ''' - -'''13. ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ'''.ವಿವರ:&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.jansuraksha.gov.in/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2021-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602173115/https://www.jansuraksha.gov.in/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://kannada.goodreturns.in/personal-finance/2017/04/list-major-welfare-schemes-launched-narendra-modi-government/articlecontent-pf3514-001520.html ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಜನಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು;By Siddu Updated: Monday, April 17, 2017]&lt;/ref&gt;
&lt;!--  
*'''1. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಜನಧನ ಯೋಜನೆ'''ಯನ್ನು ಅಗಸ್ಟ್ 28, 2014 ರಂದು ದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದು. ಈ ಯೋಜನೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ, ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಡೆಬಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಗುರಿಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಆರಂಬಿಸಲಾಯಿತು.  ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಅಪಘಾತ ವಿಮೆ, ಡೆಬಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್, ಅಪಘಾತ ವಿಮೆ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಯೋಜನೆ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಬ್ಯಾಕುಗಳು ಕನಿಷ್ಟ ಠೇವಣಿ ಇಲ್ಲದ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ದಂಡ ಹಾಕಿದೆ.
*'''2. ಸುಕನ್ಯಾ ಸಮೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆ''' ಯೋಜನೆಯು ಜನೆವರಿ 22, 2015 ರಿಂದ  ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಭವಿಷ್ಯದ ಭದ್ರತೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಮದ ಆರಂಬಿಸಾಯಿತು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾಲಕರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು ಈ ಉಳಿತಾಯ ಖಾತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಖಾತೆಯ ಒಟ್ಟು ಠೇವಣಿ ಮೊತ್ತ 1.5 ಲಕ್ಷ ಮಿತಿ.   ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದ ಬಡ್ಡಿದರ ಶೇ. 8.4ರಷ್ಟು ಇದೆ. ಇದನ್ನು 15ನೇ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕನಿಷ್ಟ ಠೇವಣಿ ಮಿತಿ ಇಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಖಾತೆ ತೆರೆದ ದಿನದಿಂದ 21ನೇ ವಯಸ್ಸು ಪೂರೈಸಿದ ನಂತರ ಈ ಖಾತೆಯ ಮೆಚುರಿಟಿ ಅವಧಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಯಾವುದೇ ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. 
*'''3. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಅವಾಸ್ ಯೋಜನೆ ಲಾಂಚ್''': ಜೂನ್ 25, 2015 ಉದ್ದೇಶ: 2022ರಲ್ಲಿ ದೇಶಧ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಮನೆ ಸಿಗುವಂತಾಗಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಉದ್ದೇಶ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 2 ಕೋಟಿ ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 3 ಕೋಟಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು. ದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ 2022ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮನೆ ಸಿಗಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ಈ ಯೋಜನೆ. ಅದರೆ ಇನ್ನೂ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ.
*'''4. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಮುದ್ರಾ ಯೋಜನೆಯು''' ಏಪ್ರಿಲ್ 8, 2015 ರಂದು ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಉದ್ದೇಶ ದೇಶದ ಯುವಜನತೆಯನ್ನು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯೆತ್ತ ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಅತಿಸಣ್ಣ ಉದ್ದಿಮೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಉದ್ಯಮಶೀಲರಿಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ನೀಡುವುದು. ಇದುವರೆಗೆ ಇದರ ಲಾಭ ಪಡೆದವರ ವಿವವರ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ.
*'''5. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಜೀವನ ಜ್ಯೋತಿ ಭೀಮಾ ಯೋಜನೆಯು''' ದಿ. 9 ಮೇ, 2015 ರಂದು ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಉದ್ದೇಶ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯನಿಗೂ ಜೀವ ವಿಮೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಜೀವನ ಜ್ಯೋತಿ ಭೀಮಾ ಯೋಜನೆಯೂ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಆಧಾರಿತ ಜೀವವಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಇದನ್ನು ನೀಡುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಉದ್ದೇಶ. 18-50ವರ್ಷದ ಒಳಗಿನವರು ಈ ಭೀಮಾ ಯೋಜನೆ ಮಾಡಿಸಬಹುದು. 
*'''6. ಅಟಲ್ ಪಿಂಚಣಿ ಯೋಜನೆಯು''' 9 ಮೇ, 2015 ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಉದ್ದೇಶ ಬಡ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನರು ತಮ್ಮ ನಿವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುವಂತಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದೇ ಆಟಲ್ ಪಿಂಚಣಿ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ. ಅಸಂಘಟಿತ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವವರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಯೋಜನೆ ಅನ್ವಯ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸಾವಿರ, ಎರಡು ಸಾವಿರ ಮತ್ತು ಮೂರು ಸಾವಿರ, 5 ಸಾವಿರ, 6 ಸಾವಿರ ರು. ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. 60 ವರ್ಷದ ನಂತರ ಪೆನ್ಶನ್ ದೊರೆಯಲಿದ್ದು ನೀವು ಕಟ್ಟುವ ಹಣದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪೆನ್ಶನ್ ಹಣ ನಿರ್ಧರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 18-40 ವಯಸ್ಸಿನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾರತೀಯರು ಈ ಯೋಜನೆ ಮಾಡಿಸಬಹುದು. ತೀಗಳು ತಿಂಗಳೂ ಕಂತು ಕಟ್ಟಬೇಕು.
*'''7. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಸುರಕ್ಷಾ ಭೀಮಾ ಯೋಜನೆ''' ದಿ.9 ಮೇ, 2015 ರಂದು ಆರಂಭವಅಗಿದೆ. ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಪ್ರಜೆಗೂ ಅಪಘಾತ ವಿಮಾ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸುವುದು. ಈ ಯೋಜನೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಆಧಾರಿತ ಅಪಘಾತ ವಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಇದನ್ನು ನೀಡುವುದು ಸರ್ಕಾರದ ಉದ್ದೇಶ. 18-70ವರ್ಷದ ಒಳಗಿನವರು ಈ ಸುರಕ್ಷಾ ಭೀಮಾ ಯೋಜನೆ ಮಾಡಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಜೀವ ವಿಮಾಕಂತು ಕಟ್ಟಬೇಕು.
*'''8. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಫಸಲ್ ಭೀಮಾ ಯೋಜನೆಯು''' ದಿ.11 ಅಕ್ಟೋಬರ್, 2014 ರಂದು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರೈತನಿಗೂ ರಾಬಿ ಮತ್ತು ಖಾರಿಪ್ ಬೆಳೆಗೆ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಬೆಳೆ ಹಾನಿಯಾದರೆ ಹಣಕಾಸು ಭದ್ರತೆ ಒದಗಿಸುವುದು. ವಿಮಾ ಕಂತು ಕಟ್ಟಬೇಕು.&lt;ref&gt; http://www.agricoop.nic.in&lt;/ref&gt;
*'''9. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಗರಿಬ್ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆ'''. ಇದರ ಆರಂಭ ಏಪ್ರಿಲ್ 2015 ಉದ್ದೇಶ: ಗರಿಬ್ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆ ಬಡತನ ನಿವಾರಣೆ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. PMGKY 2016ರ ನಿಯಮಗಳು 1. ಹಳೆ ರೂ. 500, 1000 ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳನ್ನು 5,000ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮೊತ್ತ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಒಂದು ಖಾತೆಗೆ ಜಮಾವಣೆಗೆ ಅವಕಾಶ  2. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಜಮೆ ಮಾಡದಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ವಿವರಣೆ ನೀಡಬೇಕು. ಇತ್ಯಾದಿ; ಹಳೆಯ ನೋಟು ಇಟ್ಟು ಕೊಂಡರೆ ಜೈಲುಶಿಕ್ಷೆ ದಂಡ ಹಾಕಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಇನ್ನದು ನಿಯಮ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
*'''10. ಬೇಟಿ ಬಚಾವೋ, ಬೇಟಿ ಪಡಾವೋ ಯೋಜನೆಯು''' ಜನೆವರಿ 22, 2015 ರಂದು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ಮಕ್ಕಳ ಲಿಂಗಾನುಪಾತ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ. ಇದರ ಫಲಾನುಭವಿಗಳ ಲೆಕ್ಕ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;http://www.wcd.nic.in&lt;/ref&gt;
*'''11. ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ''' ದಿ.ಜುಲೈ 1, 2015 ರಮದು ಆರಂಬವಯಿತು. ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಗದು ರಹಿತ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು. ಆನ್ಲೈನ್ ಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಾಲ ಸಂಪರ್ಕ ಉತ್ತಮ ಪಡಿಸುವುದು ಉದ್ದೇಶ: &lt;ref&gt;ವೆಬ್ಸೈಟ್: http://www.digitalindia.gov.in&lt;/ref&gt;
*'''12. ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ'''ವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2, 2014 ರಂದು ಆರಂಬವಾಯಿತು. ಞದರ ಉದ್ದೇಶ, ಗಾಂಧಿ ಕನಸಿನ ಸ್ವಚ್ಛ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಭಾರತ ಸ್ವಚ್ಛ ಭಾರತ ಅಭಿಯಾನ ಮೋದಿಯವರ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ನಗರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಯೋಜನೆ ಸೇರಿವೆ.
*'''13. ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ''' ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 25, 2014ರಿಂದ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ದೇಶೀಯ ಕಂಪನಿ ಮತ್ತು ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುವುದು.ಆದರೆ ಸರ್ಕಾರ ಇದರಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆಬಿದ್ದಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.jansuraksha.gov.in]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://kannada.goodreturns.in/personal-finance/2017/04/list-major-welfare-schemes-launched-narendra-modi-government/articlecontent-pf3514-001520.html ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಜನಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳು;By Siddu Updated: Monday, April 17, 2017]&lt;/ref&gt;
--&gt;
==ವಿದೇಶ ವ್ಯವಹಾರ==
*[[:en:List of international prime ministerial trips made by Narendra Modi|List of international prime ministerial trips made by Narendra Modi]]
*ಸಾಧನೆ:ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಅನೇಕ ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಂಪ್‌, ಜಪಾನ್‌ ಪ್ರಧಾನಿ ಶಿಂಜೊ ಅಬೆ ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಅನೇಕ ಸಲ ಭೇಟಿಯಾದರು. ಮೋದಿ ಅವರ ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಧನೆಯ ಜಾಹೀರಾತಿಗೆ ನಾಲ್ಕೂವರೆ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕುವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 84 ವಿದೇಸ ಯಾತ್ರೆಗೆ  ರೂ.6,590 ಕೋಟಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರದ ವರದಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮೋದಿ ಅವರು ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 57 ದೇಶಗಳಿಗೆ ಒಟ್ಟು 92 ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರ ರೂ.1,960 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚಭರಿಸಿದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ನಾನಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವ ಜಾಹೀರಾತಿಗೆ ರೂ.4,630 ಕೋಟಿಗಳನ್ನು ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿ  ಸರ್ಕಾರ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದೆ. ಮೋದಿಯವರು ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಪೂರ್ವವರ್ತಿ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್‍ರ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು  ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ಹಾರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/modi-spent-rs-6590-crore-tour-594581.html ಸಾಧನೆಯ ಜಾಹಿರಾತಿಗೆ ರೂ.4,630 ಕೋಟಿಗಳ ಖರ್ಚು]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/india/92-trips-57-countries-what-pm-modi-achieved-on-his-foreign-visits/articleshow/69106996.cms]&lt;/ref&gt;
==ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ==
*ಭಾರತದ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೊರತೆಯು 14.88 ಶತಕೋಟಿ $/ಡಾ. ನಷ್ಟು ಏರಿದೆ. ಇದು ನವೆಂಬರ್ 2014 ರಿಂದಲೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯ ಆಮದು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಕಳೆದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಆಮದು 21.12% ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಸುಮಾರು 42 ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೊರತೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ರಫ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ರೂಪಾಯಿಯನ್ನು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ದುರ್ಬಲವಾಗಿಡಲು ಭಾರತೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ದುರ್ಬಲ ಕರೆನ್ಸಿಯು ದೇಶೀಯ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ದುಬಾರಿಯಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಹಣದುಬ್ಬರದ ಏರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[https://wonkery.minance.com/indias-widening-trade-deficit-and-its-impact-on-the-economy-dc95ff95b736 India’s widening trade deficit and its impact on the economy]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. ಡಿಸೆಂಬರ್ 14, 2018... 2018 ರ ನವೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ಭಾರತ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೊರತೆಯು 16.67 ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್ಗೆ ಏರಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ 3, 2018... ಭಾರತದ ಸಂಸದೀಯ ಸಮಿತಿಯು, ಚೀನಾವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಂದು ಸುರಿಯಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.. ಚೀನಾದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೊರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಕೂಡ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.forbes.com/sites/kenrapoza/2018/08/03/trade-war-update-is-china-dumping-products-in-in  Trade War Update: Is China Dumping Products In India? - Forbes]&lt;/ref&gt;
===ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಲದ ಹೊರೆ===
*ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಭಾರತದ ಆರ್ಥ ವವ್ಯಸ್ಥೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬು ಮುರಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬಿಜೆಪಿಯ ಮಾಜಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಯಶವಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೋದಿ ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿರುವ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಾಂಶವಿಲ್ಲವೆಂದು ಅವರ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/pm-modi-unmade-india-yashwant-596442.html ‘ಇಂಡಿಯಾ ಅನ್‌ಮೇಡ್‌: ಹೌ ದಿ ಮೋದಿ ಗೌರ‍್ನಮೆಂಟ್‌ ಬ್ರೋಕ್‌ ದಿ ಎಕಾನಮಿ’ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತರಾಟೆ;;-ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬು ಮುರಿದ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ: ಮಾಜಿ ಬಿಜೆಪಿಯ ಅರ್ಥಮಂತ್ರಿ ಯಶವಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ ಆರೋಪ;ಪಿಟಿಐ;: 22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018;]&lt;/ref&gt;
*ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ  ದಾಖಲೆ:: ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕೂವರೆ ವರ್ಷದ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅಧಿಕಾರವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಲ ಬಾಧ್ಯತೆ ಶೇ. 49ರಷ್ಟುಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018ರವರೆಗೆ ಇರುವ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಜೂನ್ 2014ರ ವರೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಲ ರೂ.54,90,763 ಕೋಟಿ ಆಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕೂವರೆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸಾಲ ರೂ.82,03,253 ಕೋಟಿ ಆಗಿದೆ ಎಂದು ವಿತ್ತ ಸಚಿವಾಲಯ ತಮ್ಮ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ  ತಿಳಿಸಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾಲ ರೂ.48 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಇದ್ದದ್ದು ನಾಲ್ಕೂವರೆ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರೂ.73 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಆಗಿದೆ. ಅಂದರೆ 51.7 ಶೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಆಂತರಿಕ  ಸಾಲದಲ್ಲಿ  ಶೇ.54 ಏರಿಕೆ ಆಗಿದ್ದು, ಇದುರೂ.68 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಇದೆ, 
*ಇದೇ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಶೇ. 47.5 ಏರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಮೋದಿ ಅಧಿಕಾರವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಲದ ಮೊತ್ತ ರೂ. 52 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಆಗಿದೆ. ಜೂನ್ 2014ರ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಚಿನ್ನದ ಬಾಂಡ್ ಮೂಲಕ ಸಾಲ ಏರಿಕೆ ಆಗಿಲ್ಲವಾದರೂ ಚಿನ್ನದ ಹಣಗಳಿಕೆ ಯೋಜನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಾಲದ ಮೊತ್ತ  ರೂ.9,089  ಕೋಟಿ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/total-liabilities-government-608499.html ಮೋದಿ ಅಧಿಕಾರವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಲದ ಹೊರೆ ₹82,03,253 ಕೋಟಿ!;ಐಎಎನ್‍ಎಸ್; 19 ಜನವರಿ 2019ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಲದ ಹೊರೆ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ದಾಖಲೆ]&lt;/ref&gt;
*'''ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಲ'''(ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ):31 ಜನವರಿ 2019 ರಂದು, 2019- 2020 ರ ಮಧ್ಯಂತರ ಬಜೆಟ್ ಮಂಡನೆಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಮಾಹಿತಿಯಂತೆ, ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಾಲದ ಮೊತ್ತ ರೂ.97 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ. ಬಿಜೆಪಿ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರ ಅವಧಿ 2014ರ ಜೂನ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದ್ದು, 2014ರ ಮಾರ್ಚ್‌ ಅಂತ್ಯದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಾಲದ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ 59ರಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು ಸಾಲ ರೂ.97 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಲದ ಮೊತ್ತ ರೂ.68.8 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಅಥವಾ ಒಟ್ಟು ಸಾಲದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಶೇ 71. ಸಾಲದ ಪ್ರಮಾಣವು 2014ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಶೇ 49ರಷ್ಟು ಏರಿಕೆ ಕಂಡಿದೆ. ಸರ್ಕಾರ ಸಾಲದ ಮಾಹಿತಿ 2017–18ರ ಪ್ರಕಾರ, ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಲ 2014ರಲ್ಲಿ ರೂ.68.7 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಹಾಗೂ 2011ರಲ್ಲಿ ರೂ.47.6 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಇತ್ತು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/budget-2019-modi-leaving-611284.html ಸರ್ಕಾರದ ಒಟ್ಟು ಸಾಲ ₹97ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ;d: 31 ಜನವರಿ 2019,]&lt;/ref&gt; ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆಯು 2019 ಮಾರ್ಚ್ 31 ಕ್ಕೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ವರ್ಷದ ಕೊರತೆಯು ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದ (ಜಿಡಿಪಿ) 3.4 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟನ್ನು ತಲುಪಲಿದೆ ಎಂದು ದೇಶದ ತತ್ಕಾಲ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಪಿಯುಶ್ ಗೋಯಲ್ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಒಟ್ಟು ಕೊರತೆ-(Debt- Receipts)ರೂ.652701.57 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ.&lt;ref&gt;[https://in.reuters.com/article/india-budget-fiscaldeficit/budget-2019-india-to-breach-fiscal-deficit-target-this-financial-year-idINKCN1PQ3O9?il=0  ECONOMIC NEWS, 1, 2019Budget 2019: India lets fiscal deficit targets slip this financial year and next]{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.indiabudget.gov.in/ub2019-20/rec/annex91.pdf Receipt Budget, 2019-2020 311 (i) STATEMENT OF LIABILITIES OF THE CENTRAL GOVERNMENT]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.indiabudget.gov.in/ub2019-20/rec/ar.pdf Receipt Budget, 2019-2020 1-ABSTRACT OF RECEIPTS]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.indiabudget.gov.in/ub2019-20/eb/stat1.pdf |title=Expenditure Profile2019-2020;STATEMENT 1;SUMMARY OF EXPENDITURE |access-date=2020-04-11 |archive-date=2019-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190219072938/https://www.indiabudget.gov.in/ub2019-20/eb/stat1.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ ವಕ್ತಾರ ರಣದೀಪ್‌ ಸುರ್ಜೇವಾಲಾ ಅವರು ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವಾಲಯದ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸಾಲದ ದಾಖಲೆ. ಮೋದಿ ಅವರು 4 ವರ್ಷ 9 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ರೂ.30.28 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಸಾಲ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಮೋದಿ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ಪ್ರಜೆಯ ತಲೆ ಮೇಲೆ ರೂ.23,300 ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಾಲದ ಹೊರೆ ಬಿದ್ದಿದೆ.&lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/stories/national/public-debt-went-over-rs-30-633267.html ‘ಮೋದಿ: ₹30 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಸಾಲ’;;ಪಿಟಿಐ;d: 01 ಮೇ 2019,&lt;/ref&gt;
===2020-2021ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರದ ಸಾಲ===
*2020-2021ರಲ್ಲಿ 20 ಸೆಪ್ಸಂಬರ್ ಕೊನೆಗೆ ರ್ಕಾರದ ಒಟ್ಟು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳು 2020 ರ ಜೂನ್ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ 101.3 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ.ಗೆ ಏರಿದೆ,ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾಲದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2020 ರ ಮಾರ್ಚ್ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ 94.6 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ. 2019 ರ ಜೂನ್ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಒಟ್ಟು ಸಾಲ 88.18 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ.ಇತ್ತು.&lt;ref name=&quot;economictimes.indiatimes.com&quot;&gt;[https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/finance/total-government-liabilities-rise-to-rs-101-3-lakh-cr-in-q1-finance-ministry-report/articleshow/78192418.cms?from=mdr Total government liabilities rise to Rs 101.3 lakh cr in Q1: Finance Ministry report-- Last Updated: Sep 18, 2020,]&lt;/ref&gt;

===ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಠಿ===
*2019ರ ಹಿಂದಿನ 45 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿರುದ್ಯೋಗ ಪ್ರಮಾಣ 2017–18ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ 6.1ರಷ್ಟಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ..- ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ಸರ್ವೇ ಆಫೀಸ್) ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಹೇಳಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ 2017 ರಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ಮುಖ ಬೆಲೆಯ ನೋಟು ರದ್ದು ಮಾಡಿದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನಿರುದ್ಯೋಗ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟು '''ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸಿದ ಮೊದಲ ಸಮೀಕ್ಷೆ''' ಇದು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/unemployment-rose-45-year-high-611282.html ನೋಟು ರದ್ದತಿ ಬಳಿಕ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಪ್ರಮಾಣ 45 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು; ಪ್ರಜಾವಾಣಿ : 31 ಜನವರಿ 2019,]&lt;/ref&gt;
*ಮೋದಿಯವರು ಐದುವರ್ಷದಲ್ಲಿ  ಐದು ಕೋಟಿ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಠಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ೨೦೧೪ ರಿಂದ ನಾಲ್ಕುವರೆ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ  ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ನೇತೃತ್ವದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಕೇವಲ 27.5 ಲಕ್ಷ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ &lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/4-years-275-lack-employment-615594.html ಮೋದಿ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು ಕೇವಲ 27.5 ಲಕ್ಷ ಉದ್ಯೋಗ!;;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;;d: 18 ಫೆಬ್ರವರಿ 2019, ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ದಾಖಲೆಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಸಿವೆ.]&lt;/ref&gt;
==ಕಾಶ್ಮೀರ ನೀತಿ==
*2016 ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 2018- 2019 ರ ವರ್ಷವು ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆಯ (ಲೋಕ) ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ 230% ರಷ್ಟು ಕದನ ವಿರಾಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸರಕಾರ ಮಂಗಳವಾರ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ತಿಳಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/news/national/pak-violated-ceasefire-881-times-in-2017-govt/article21938321.ece   NEW DELHI, DECEMBER 19, 2017&lt;/ref&gt; 2018 ರಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ 2,936 ಕದನ ವಿರಾಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಭಾರತೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. 2017 ರಲ್ಲಿ 971 ಪ್ರಕರಣಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190203085541/https://indianexpress.com/article/india/jk-records-2936-cases-of-ceasefire-violations-by-pak-in-2018-highest-in-15-years-5527231/  J&amp;K records 2,936 cases of ceasefire violations by Pak in 2018, highest in 15 years]&lt;/ref&gt; 2017 ರಲ್ಲಿ ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ 881 ಕದನ ವಿರಾಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ತಿಳಿಸಿದೆ; 2016 ರಲ್ಲಿ 449 ಮಾತ್ರ. ಈ 881 ಘಟನೆಗಳ ಪೈಕಿ 110 ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಂಭವಿಸಿದೆ &lt;ref&gt;[https://carnegieendowment.org/2018/10/24/ceasefire-violations-in-kashmir-war-by-other-means-pub-77573 Carnegie Endowment for International Peace]&lt;/ref&gt;
*ಸರ್ಕಾರಿ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಕಾರ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು 2013 ರಲ್ಲಿ 432 ಕದನ ವಿರಾಮ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮಾಡಿತ್ತು, 2012 ರಲ್ಲಿ 114, 2011 ರಲ್ಲಿ 62 ಮತ್ತು 2010 ರಲ್ಲಿ 70 ರಷ್ಟಿತ್ತು&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.tribuneindia.com/news/jammu-kashmir/2018-sees-highest-ceasefire-violations-by-pak-in-8-years/636411.html |title=Aug 13, 2018, 12:27 AM; last updated: Aug 13, 2018, 12:27 AM (IST)2018 sees highest ceasefire violations by Pak in 8 years ; Amir Karim Tantray-Tribune News Service |access-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 11, 2020 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180813002145/https://www.tribuneindia.com/news/jammu-kashmir/2018-sees-highest-ceasefire-violations-by-pak-in-8-years/636411.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==2014 ರಿಂದ 2019 ರ ವರೆಗಿನ ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಕೊರತೆಯ ವರದಿಯ ಸಾರಾಂಶ== 
*2014 ರಿಂದ 2019 ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರ ತಳಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಹೊಸ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನ ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ತಂದಿತು ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅನುಸರಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು -ಆದರೆ ಅವರು ಅಧಿಕಮೊತ್ತದ 86% ರವರೆಗೆ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ನೋಟುಗಳ ರದ್ದತಿಯ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಅವರ ಐದು  ವರ್ಷದ ಪದಾಧಿಕಾರದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೇ ಸಾಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖವಾದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕೊರತೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು.&lt;ref&gt;[https://www.deccanherald.com/specials/sunday-spotlight/modi-s-5-years-a-report-card-726064.html  Modi’s 5 years: a report cardFive Years Later: In 2014, India placed high hopes in Narendra Modi. What did he deliver? S Raghotham, Geetima Krishna Das, Venkatesh Nayak, MAR 31 2019, 00:51AM IST UPDATED: MAR 31 2019,]&lt;/ref&gt;
====ಕೆಲವು ಸಂದೇಹಾತ್ಮಕ ನಿಯಮಗಳು====
*'''ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ರಹಸ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಬಾಂಡುಗಳ ಮೂಲಕ ದೇಣಿಗೆಗೆ ಅವಕಾಶದ ನಿಯಮ''':
*(3 Instances of Subterfuge)
*2017 ರಲ್ಲಿ, ಸರ್ಕಾರವು ಚುನಾವಣಾ ಬಾಂಡ್ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು, ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಅನಿಯಮಿತ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ದಾನಿಗಳು ಅನಾಮಧೇಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ದಾನಿಗಳು ಅವರು ಯಾರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಯಾರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದವು ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು. ಅವರು ಪಡೆದಿರುವ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತದ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಘೋಷಿಸಬೇಕು. ಇಬಿಗಳ(EBs) ಅಪೇಕ್ಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಒಳಗೆ ಚರ್ಚೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು, ಆರ್ಟಿಐ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೋರಿದ್ದನ್ನು, ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
*ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಅನಾಮಧೇಯ ಮತ್ತು ಅನಿಯಮಿತ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸುವ ರಹಸ್ಯವಾದ ಚುನಾವಣಾ ಬಾಂಡುಗಳ ಯೋಜನೆಗೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವ ನಾಲ್ಕು ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು ಹಣಕಾಸು ಬಿಲ್ 2017 ರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಚರ್ಚೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅಂಗೀಕಾರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha-2019/story/what-are-electoral-bonds-1500621-2019-04-12 ElectionsLok Sabha 2019What are electoral bonds?]&lt;/ref&gt;

====ರಹಸ್ಯ ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಚುನಾವಣಾ ಬಾಂಡು====
*ಚುನಾವಣಾ ಬಾಂಡುಗಳ ಮಾನ್ಯತೆಯು ಈಗ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಒಂದು ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಅನಾಮಧೇಯ ದೇಣಿಗೆಗಳ ಪೈಕಿ ಬಿಜೆಪಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಫಲಾನುಭವಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇಂತಹ ಒಟ್ಟು ದೇಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ 95 ರಷ್ಟು(ಸುಮಾರು 3000 ಕೋಟಿ ರೂ) ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದೆ. ಈ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುವಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಬಾಂಡ್ಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಹಣ ಸುರಿಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಭಯವಿದೆ. (ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಹಣದ ಭಾಗ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆ ತಪ್ಪಸಿದ ಹಣದ ಭಾಗವನ್ನು ಈ ಪಾಂಡುಗಳು ಮೂಲಕ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ನೀಡಿ ಶಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಅವಕಾಶ ಇದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ) ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಬಾಂಡ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅಪಾರದರ್ಶಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಯಾವ ದೇಶದಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ. ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ಗಳು ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಹಣ ವರ್ಗಾಯಿಸುವಂತಹ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ಹಣ ಕೊಟ್ಟರು, ಎಷ್ಟು ಹಣ ಕೊಟ್ಟರು, ಯಾವ ಮೂಲದಿಂದ ಕೊಟ್ಟರು ಎಂದು ತಿಳಿಯುವ ಹಕ್ಕು ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲ.&lt;ref&gt;[https://www.news18.com/news/politics/what-are-electoral-bonds-decoding-the-controversy-2099769.html Electoral Bonds Explained: Why is the Scheme So Controversial This Poll Season]&lt;/ref&gt;

====ಆಧಾರ್ ಮಸೂದೆ====
*ಆಧಾರ್ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಮನಿ ಬಿಲ್‍ನಲ್ಲಿ/ ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ ಮರೆಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆಯ ಭಾಗವಾಗಿರಬಾರದು ಎಂಬ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಲೋಕಸಭೆಯ ಮೂಲಕ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಈ ಕಾರಣ ಈ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯು ಒಂದು ಅವಕಾಶಗದಿಂದ ನಿರಾಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳನ್ನು ನಂತರ ತಳ್ಳಿಹಾಕಲಾಯಿತು - ಆದರೆ ಇದು ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟಿನ ತೀರ್ಪಿನಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಸರ್ಕಾರದ ಆದೇಶವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.deccanherald.com/specials/sunday-spotlight/modi-s-5-years-a-report-card-726064.html Parliament and Politics;3 Instances of Subterfuge]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ensuddi.com/blog/2019/03/31/%E0%B2%B2%E0%B3%8B%E0%B2%95%E0%B2%B8%E0%B2%AD%E0%B2%BE-%E0%B2%9A%E0%B3%81%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B2%A3%E0%B3%86-%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%9C%E0%B3%86%E0%B2%AA%E0%B2%BF-90000-%E0%B2%95/ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಬಿಜೆಪಿ 90,000 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಲಿದೆ: ಪ್ರಶಾಂತ್ ಭೂಷಣ್…March 31, 2019]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.varthabharati.in/article/national/184208 ಮೋದಿಸರ್ಕಾರದ ಚುನಾವಣಾ ಬಾಂಡ್]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/electoral-bonds-625434.html ಬಾಂಡ್‌ ಮಾರಾಟದ ಭರಾಟೆ: ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಹರಿದ ಹಣ ₹1,716 ಕೋಟಿ;;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;;d: 02 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019]
&lt;/ref&gt;

==ಸೇನಾ ನೀತಿ==
*ಮೋದಿಯವರ ಮಾತು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯ- ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ವಾಯು ಪಡೆಗೆ ರಾಫೆಲ್ ಜೆಟ್‍ಗಳು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಂಪನಿಯಾದ ಡಸ್ಸಾಲ್ಟ್ ಏವಿಯೇಶನ್‍ನೊಂದಿಗೆ ಯುಪಿಯೆ ಸರ್ಕಾರ 126 ಜೆಟ್ಗಳ ಸರಬರಾಜಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.  15 ಜೆಟ್ಗಳ 8 ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರನ್‍ಗಳ ಕನಿಷ್ಠ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ನಂತರ ಪ್ರಧಾನಿಯಾದ ಮೋದಿ ಅದನ್ನು ಏಕಾಏಕಿ ರದ್ದುಪಡಿಸಿ, ಅದೇ ರೀತಿಯ ಫೈಟರ್ ಜೆಟ್ಗಳಲ್ಲಿ 36 ಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ತಲಾ ಜೆಟ್ಟಿಗೆ ಐದು ಪಟ್ಟು ದರ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಿ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲು ಆದೇಶಿಸಿ ಹೊಸ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಆದು ಈಗ ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟ್‍ನ ದಾಖಲೆ ಸಿಗದೆ ಕೈಚೆಲ್ಲಿದೆ; ಮತ್ತು ರಹಸ್ಯ ಕಾಯಿದೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಅಡಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://indianexpress.com/article/india/arun-shourie-yashwant-sinha-attack-pm-narendra-modi-on-rafale-fighter-jet-deal-5351437/ Arun Shourie, Yashwant Sinha attack PM on Rafale deal;Rafale dead: The government, they alleged, is “hiding behind” the confidentiality clause “exactly like” it happened in Bofors.;By Express News Service |New Delhi |Updated: September 12, 2018]&lt;/ref&gt;
&lt;!---
ಕೋರ್ಟ್ ಮುಂದಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು: 
*ಕೇವಲ 36 ಜೆಟ್ಗಳಿಗೆ 5 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ದರದಲ್ಲಿ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲು ಆದೇಶ ನೀಡಿದರು ಏಕೆ?  ಅದೇ ಜೆಟ್‍ಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವುದಾದರೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ದರದಲ್ಲಿ ಕೊಳ್ಳುವ ಹಿಂದಿನ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುದ್ದು ಏಕೆ? ಕೋಳ್ಳುವ ಇವರೇ ದರವನ್ನು ಏಕೆ ಐದುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು? ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿಲ್ಲ! ವಿಚಾರ ಕೋರ್ಟ್ ಮುಂದಿದೆ. 
---&gt;

==ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ- ಪುಲ್ವಾಮಾ ದಾಳಿ==
*ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ:[[೨೦೧೯ ಪುಲ್ವಾಮಾ ದಾಳಿ]]
*ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 2019 ರಂದು, ಜಮ್ಮು ಶ್ರೀನಗರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ವಾಹನಕ್ಕೆ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪುಲ್ವಾಮಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಲೆಥ್ಪೊರದಲ್ಲಿ (ಅವಾಂತಿಪೋರಾ ಬಳಿ) ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಬಾಂಬರ್ ವಾಹನದಿಂದ ದಾಳಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಮೀಸಲು ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಯ ೪೦ ಮಂದಿ ಹುತಾತ್ಮರಾದರು.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-asia-india-47249133 Pulwama attack: India will 'completely isolate' Pakistan;15 February 2019]&lt;/ref&gt;
*ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪುಲ್ವಾಮಾದಲ್ಲಿ ಸಿಆರ್‌ಪಿಎಫ್‌ ಯೋಧರ ಮೇಲೆ ಆತ್ಮಾಹುತಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ [[ಜೈಷ್–ಎ–ಮೊಹಮದ್]] (ಜೆಇಎಂ) ಉಗ್ರಗಾಮಿ ಸಂಘಟನೆ ಮೇಲೆ 26-2-2019 ಬೆಳಗ್ಗಿನ ಜಾವ 3.45ಕ್ಕೆ ದಾಳಿ ಸಂಘಟಿಸಿ ಭಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಉಗ್ರರು, ತರಬೇತಿದಾರರು ಮತ್ತು ಕಮಾಂಡರ್‌ಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಸೇನಾ ಸಂಘರ್ಷ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಉಗ್ರರ ದಾಳಿ ತಡೆಗಾಗಿ ನಡೆದ ‘ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಕ್ರಮ’ ಎಂದು ಭಾರತದ  ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/stories/national/surgicale-strike-2-617492.html  ಪುಲ್ವಾಮಾ ದಾಳಿಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರ: ಉಗ್ರರ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತ ‘ಯುದ್ಧ’ d: 27 ಫೆಬ್ರವರಿ 2019,&lt;/ref&gt; ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಧಾಳಿಯು ಜನರಹಿತ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ; ಜನರಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://graphics.reuters.com/INDIA-KASHMIR/010090XM162/index.html INDIA-PAKISTAN TENSIONS; An air strike and its aftermath;By Simon Scarr, Chris Inton and Han Huang;PDATED MARCH 6, 2019]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.deccanherald.com/international/satellite-images-show-madrasa-721773.html Satellite images show madrasa buildings still standing;Reuters, NEW DELHI/SINGAPORE, MAR 06 2019, 11:15AM IST UPDATED: MAR 06 2019, 12:42PM IST]&lt;/ref&gt;. ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದಿನಲ್ಲಿರುವ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕರು ತಾವು, ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆ ಒಂದು ಉಗ್ರಗಾಮಿ ಶಿಬಿರವನ್ನು ಹೊಡೆದು ಉರುಳಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿರುವುದನ್ನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/news/international/pakistani-village-asks-where-are-bodies-of-militants-india-says-it-bombed/article26404918.ece?utm_source=taboola Pakistani village asks: Where are bodies of militants India says it bombed?PAKISTAN,  MARCH 01, 2019]&lt;/ref&gt;

===ಭಾರತದ ಪೈಲೆಟ್ ಬಿಡುಗಡೆ ===
*ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ 2 ಭಾರತೀಯ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿ, ಪೈಲಟ್‌ ಬಂಧನ ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿ 27 ಫೆಬ್ರವರಿ 2019 ರಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/pakistan-claims-it-shot-down-2-617516.html  2 ಭಾರತೀಯ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿ, ಪೈಲಟ್‌ ಬಂಧನ– ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಘೋಷಣೆ;27 ಫೆಬ್ರವರಿ 2019]&lt;/ref&gt;. ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ ಮಿಗ್‌ 21 ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನದ ಪೈಲಟ್‌ ಅಭಿನಂದನ್‌ ವರ್ಥಮಾನ್‌ ಅವರನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸೇನೆ ವಶಕ್ಕೆ ಪಡೆಯಿತು. 27 ಫೆಬ್ರವರಿ 2019, ಭಾರತದ ವಾಯು ವಲಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನವನ್ನು ಭಾರತದ ಮಿಗ್‌ 21 ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿದೆ.  ಅಭಿನಂದನ್‌ ವರ್ಥಮಾನ್‌ ಅವರು ಆ ಮಿಗ್‌ 21 ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನದ ಪೈಲೆಟ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ವಿಮಾನವೂ ಧಾಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿದಾಗ ಅವರು ಪ್ಯರಾಚೂಟ್ ಮೂಲಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡು ಇಳಿದಿದ್ದರು &lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/pakistan-releases-details-617549.html ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಶದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ವಿಂಗ್‌ ಕಮಾಂಡರ್‌ ಅಭಿನಂದನ್‌? ವಿಡಿಯೊ ಬಿಡುಗಡೆ]&lt;/ref&gt;
*ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ವಶದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅಭಿನಂದನ್‌ರನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ವಾಪಸ್‌ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡಬೇಕು ಎಂದು ಭಾರತ ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. ಅದಕ್ಕೆ  ವಿಂಗ್‌ ಕಮಾಂಡರ್‌ ಅಭಿನಂದನ್‌ ಅವರನ್ನು 1-3-2019 ರಂದು ವಾಪಸ್‌ ಕಳುಹಿಸಲು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಸರ್ಕಾರ ಒಪ್ಪಿ, '''ಈ ಸಂಬಂಧ ಪಾಕ್‌ ಪ್ರಧಾನಿ ಇಮ್ರಾನ್‌ ಖಾನ್, ಸವರು ‘ಶಾಂತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ 1-3-2019 ಶುಕ್ರವಾರ ವಿಂಗ್‌ ಕಮಾಂಡರ್‌ನ್ನು ವಾಪಸ್‌ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಸಂಸತ್‌ನಲ್ಲಿ 28-2-2019 ರಂದು ಗುರುವಾರ ಘೋಷಿಸಿದ್ದರು.'''ಅದೇ ರೀತಿ 1-3-2019 ಶುಕ್ರವಾರ ಸಂಜೆಯ ನಂತರ ವಾಘಾ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಮಾಂಡರ್‌ ಅಭಿನಂದನ್‌ರನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಂತರ ಭಾರತದ ವಾಯುಪಡೆಯ ನಿಯೋಗಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/iaf-receive-wing-commander-618258.html 2019ವಿಂಗ್ ಕಮಾಂಡರ್ ಅಭಿನಂದನ್‌ ಸ್ವಾಗತಕ್ಕೆ ವಾಘಾ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧತೆ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ;d: 01 ಮಾರ್ಚ್ 2019],&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/woman-walking-iaf-pilot-618451.html ವಾಘಾ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿನಂದನ್ ಹಸ್ತಾಂತರದ ವೇಳೆ ಜತೆಗಿದ್ದ ಮಹಿಳೆ ಯಾರು?;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ: ದಿ.02 ಮಾರ್ಚ್ 2019]&lt;/ref&gt;

==೨೦೧೯ರ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವರ್ತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ==
*[[:en:2019 Indian general election|2019 Indian general election]]-[[೨೦೧೯ರ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವರ್ತ್ರಿಕ ಲೋಕಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ]]
*[https://timesofindia.indiatimes.com/india/how-india-voted/articleshow/69473648.cms How India Voted; 25-5-2019]
*ಭಾರತದಲ್ಲಿ 2019 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯು ಏಪ್ರಿಲ್ 11 ರಿಂದ 19 ಮೇ 2019 ವರೆಗೆ ಏಳು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನೆಡೆದು  17 ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯ ರಚನೆ ಯಾಯಿತು. ಮತಗಳ ಎಣಿಕೆಯು ಮೇ 23 ರಂದು ನಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಅದೇ ದಿನ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.&lt;ref&gt;https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/india/election-commission-live-updates-lok-sabha-elections-to-be-conducted-in-7-phases/articleshow/68343581.cms?from=mdr - Lok Sabha Elections dates announced: Polls to be held from April 11 in 7 phases, result on May 23;ET Online|-Updated: Apr 11, 2019&lt;/ref&gt;
*ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ (ಇಸಿಐ) ಪ್ರಕಾರ, ಸುಮಾರು 900 ದಶಲಕ್ಷ (90 ಕೋಟಿ) ಜನರು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದರು, 2014 ರ ಕೊನೆಯ ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ 84.3 ಮಿಲಿಯನ್ (8ಕೋಟಿ 43ಲಕ್ಷ) ಮತದಾರರ ಹೆಚ್ಚಳ ಆಗಿತ್ತು, 2019 ರಲ್ಲಿ 46 ಕೋಟಿ 80 ಲಕ್ಷ ಅರ್ಹ ಮತದಾರರು ಪುರುಷರು, ಮತ್ತು 43ಕೋಟಿ 20 ಲಕ್ಷ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು 38325 ಮತದಾರರು ಮೂರನೇ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರೆ;. ಒಟ್ಟಾರೆ 71,735 ಸಾಗರೋತ್ತರ ಮತದಾರರು ಒಟ್ಟು -90,01,00,060 ಮತದಾರರು ಇದ್ದರು.  ಈ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 67.11% ರಷ್ಟು ಎಂದರೆ 60,40,57,150 ಜನರ ಮತದಾನ ನದೆದಿದೆ. (ಹೆಚ್ಚಳ 0.7%).&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/elections/news/lok-sabha-2019-more-than-90-crore-voters-register-to-vote/articleshow/68620296.cms Results - Election Commission of India&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/statistical-report/election-results/ election-results&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://eci.gov.in/statistical-report/election-results/ - Election Result and Statistics&lt;/ref&gt;
*ಮೇ 23 ರಂದು ನಡೆದ ಮತ ಎಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 542 ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ನೆಡೆದ  ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ 303 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು, ಅದರ ಬಹುಮತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಬಿಜೆಪಿ  ನೇತೃತ್ವದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಅಲಯನ್ಸ್ 351 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು.  ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು 52 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನೇತೃತ್ವದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಪ್ರಗತಿಪರ ಒಕ್ಕೂಟ 95 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಮೈತ್ರಿಗಳು 98 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದವು. ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 22 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಒಟ್ಟು ಮತದಾನ 60,40,57,150 ಓಟು ಮಾಡಿದವರಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಮತದಾನ ಶೇಕಡ 37.36%	 ರಷ್ಟು (22,90,75,170 ಓಟುಗಳು) ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‍ಗೆ 19.49% ರಷ್ಟು (11,94,94,885 ಓಟುಗಳು) ಮತದಾನ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha-2019/party-alliance-details {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190526172433/https://www.indiatoday.in/elections/lok-sabha-2019/party-alliance-details |date=2019-05-26 }}  Party Alliance Details
HOW PARTY ALLIANCES STAND&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/prajamatha ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ ಫಲಿತಾಂಶ - 2019Updated 3-6-2019&lt;/ref&gt;
==೨೦೧೯ರ ನರೆಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರ ಸರ್ಕಾರ==
*ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ದೇಶದ 15ನೇ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಮೇ 30, 2019 ಗುರುವಾರ ಸಂಜೆ, 07.21 ಗಂಟೆಗೆ ದೇಶದ 15ನೇ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;Lok Sabha Elections dates announced: Polls to be held from April 11 in 7 phases, result on May 23;ET Online|Updated: Apr 11, 2019&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/stories/national/narendra-modi-takes-oath-15th-640738.html ದೇಶದ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಮೋದಿ ಪದಗ್ರಹಣ;;ಏಜೆನ್ಸಿಸ್Published: 30 ಮೇ 2019, 19:27 IST;;Updated: 30 ಮೇ 2019, 20:&lt;/ref&gt; ಹೊಸ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ, 25 ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ದರ್ಜೆ ಸಚಿವರು; 9 ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಖಾತೆ; 24. ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು ಇರುವ ಸಂಪುಟರಚನೆ ಮಾಡಿ ಖಾತೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿದರು.(23 ಸ್ಥಾನ ಖಾಲಿ ಬಿಟ್ಟರು)&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/india/union-cabinet-2019-complete-list-of-portfolios/articleshow/69593860.cms Here is the full list of the Union council of ministers with portfolios:]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/modi-government-cabinet-640650.html ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಜೊತೆ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನೂತನ ಸಚಿವರ ಪಟ್ಟಿ]&lt;/ref&gt; 
===ಹೊಸ ಆಂತರಿಕ ನೀತಿ===
*ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿಯ ಸ್ಪಷ್ಟ ಬಹುಮತ ಸರ್ಕಾರ ಬಂದ ನಂತರ ಎರಡು ವಿಧಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಕಂಡು ಬಂದವು. ಒಂದು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಕಾಲದಿಂದ ಇದ್ದ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಬಂದಿರುವಂಥದು. ಅದು, ಎಲ್ಲ ಮತ- ಧರ್ಮ-ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳುವ, ಅನೇಕತೆಯಲ್ಲಿ ಏಕತೆಯನ್ನು ಕಾಣುವ, ಒಗ್ಗಟ್ಟಾದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ. ಇನ್ನೊಂದು, ಅದಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸವಾಲಾಗಿ, ಆರ್‌ಎಸ್ಎಸ್ ಮೊದಲಿಂದಲೂ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ, ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವ, ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಂಡು ಏಕವನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ. ಈ ಎರಡೂ ವಾದಗಳು ಭಾರತದ ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಲು ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿವೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/it-possible-india-convert-674479.html ಭಾರತವನ್ನು ಹಿಂದೂ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?-ಕೆ.ಎನ್‌. ಹರಿಕುಮಾರ್‌;d: 20 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019,]&lt;/ref&gt;

===ಹೊಸ ಆಂತರಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ===
*'''ಹದಿನೈದನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗವ ರಚನೆ''':[[:en:Fifteenth Finance Commission|Fifteenth Finance Commission]]
*ನವೆಂಬರ್ 27, 2017 ರಂದು ದಿ ಇಂಡಿಯಾ ಗೆಜೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಹದಿನೈದನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗವನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಿಂದ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆದ ನಂತರ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ನಂದ ಕಿಶೋರ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು, ಅದರ ಪೂರ್ಣ ಸಮಯದ ಸದಸ್ಯರು ಶಕ್ತಿಕಾಂತ ದಾಸ್ ಮತ್ತು ಅನೂಪ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಅರೆಕಾಲಿಕ ಸದಸ್ಯರು ರಮೇಶ್ ಚಂದ್ ಮತ್ತು ಅಶೋಕ್ ಲಾಹಿರಿ.&lt;ref&gt;[&quot;Constitution of Fifteenth Finance Commission Notified&quot;. Press Information Bureau of India. 27 November 2018. Retrieved 20 January2018]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[NK Singh appointed Chairman of 15th Finance Commission&quot;.Business Line. Our Bureau. New Delhi: The Hindu Group. 27 November 2017] 
&lt;/ref&gt;
*ಆಯೋಗವು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸಭೆಯನ್ನು 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017 ರಂದು ನಡೆಸಿತು. ಲಾಹಿರಿ ಅವರನ್ನು ಮೇ 2018 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಸಮಯದ ಸದಸ್ಯರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಏರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಲು ದಾಸ್ 11 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು,&lt;ref&gt;[Ashok Lahiri appointed full-time member of 15th Finance Commission&quot;. Business Standard. New Delhi: Business Standard Ltd.Press Trust of India. 3 May 2018]&lt;/ref&gt;
*ಆಯೋಗದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಎನ್ ಕೆ ಸಿಂಗ್ ವಹಿಸಿದರು. ಅದರ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಎ ಎನ್ - ಜಾ, ಅಶೋಕ್ ಲಾಹಿರಿ, ಅನೂಪ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ರಮೇಶ್ ಚಂದ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ (ಆರ್‌ಡಿಪಿಆರ್) ಸಚಿವ ಕೃಷ್ಣ ಬೈರೆ ಗೌಡ ಬುಧವಾರ ಐದು ಸದಸ್ಯರ 15 ನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ದುರದೃಷ್ಟಕರ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
*ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಂತ್ರಿ ಕೃಷ್ಣಬೈರೆ ಗೌಡ ಅವರು, 2015-20ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಣ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಟ್ವೀಟ್‌ಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಬರ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು 2015-20ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಪತ್ತು ಪರಿಹಾರ ನಿಧಿಯಡಿ 1,527 ಕೋಟಿ ರೂ. ನೀಡಿದರೆ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ 8,195 ಕೋಟಿ ರೂ. ನೀಡಲಾಗಿದೆ. &quot;ಈ ಅನ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಯುತ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ನಾವು ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದೇವೆ&quot; ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;[https://www.deccanherald.com/state/karnataka-politics/south-not-represented-in-15th-finance-panel-minister-743051.html South not represented in 15th Finance panel: MinisterP M Raghunandan, DH News Service, Bengaluru, JUN 26 2019]&lt;/ref&gt;
*ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು-ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ; ನಿವೃತ್ತ ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕರು; ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು; ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಆಯೋಗದ ಉಲ್ಲೇಖದ ಹೊಸ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು,&lt;ref&gt;[Nair, Sobhana K. (30 March 2018). &quot;'Finance panel's terms of reference undemocratic', says Kerala Finance Minister&quot;. The Hindu. New Delhi.ISSN 0971-751X. OCLC 13119119. Retrieved 31 March 2018]&lt;/ref&gt;
*ಇದು ಹಿಂದಿನ ನಿಯಮದ ಜನಗಣತಿ ನಿಯಮ ಕಡೆಗಣಿಸಿದೆ; 1971 ರ ಜನಗಣತಿಯ ದತ್ತಾಂಶದ ಬದಲು 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯಾ ನಿಯಂತ್ರದ ಕುಟುಂಬ ಯೋಜನೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಜಾರಿ ತಂದಿರುವುದಕ್ಕೆ ದಕ್ಷಿಣ ಬಾರದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿದಂತಾಗಿದೆ ಎಂದು ದೂರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[73 Majumder, Soumyajit, ed. (28 March 2018). &quot;Why Punish Us For Controlling Population, Enraged Southern States Ask&quot;. NDTV. New Delhi. Retrieved 30 March 2018.]&lt;/ref&gt;  1971 ರಿಂದ ಉತ್ತರ ಭಾರತಕ್ಕ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಕಾರಣ ಇದು  &quot;ಯೂನಿಯನ್ ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯದ ಮೊತ್ತದ ಹುಂಡಿ&quot;ಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಾಲನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[76 Venkatraman, Janane (29 March 2018). &quot;The Hindu explains: why the 15th Finance Commission has some States riled&quot;. The Hindu.ISSN 0971-751X. OCLC 13119119. Retrieved 31 March 2018.]&lt;/ref&gt; 
*ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ) ಕೇಂದ್ರ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಟಿ. ಎಂ. ಥಾಮಸ್ ಇಸಾಕ್ ಅವರು ಆಯೋಗದ ನೀತಿ ನಿಯಮಾವಳಿ (ಟಿ.ಒ.ಆರ್) ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲು ಹತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿಗಳ ಸಭೆಯನ್ನು ಕರೆಯಲು ಸೂಚಿದರು.&lt;ref&gt;[Mehta, Pratap Bhanu (30 March 2018). &quot;A southern discontent&quot;. The Indian Express. OCLC 70274541. Retrieved 30 March 2018.]&lt;/ref&gt; 
*ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ಪಾಲಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಕೇಂದ್ರದ ಹೊಸ ನೀತಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಪಡೆಯಬೇಕಾದುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅನುದಾನ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;[https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/devolution-of-taxes-its-north-vs-south/articleshow/63478023.cms  Devolution of taxes: It’s north vs south; The huge disparities in devolution of taxes from the Centre to states have created a North-South divide.ET Now|Mar 27, 2018,]
&lt;/ref&gt;
====ನಗದು ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ====
*ನಗದು ಬಳಕೆನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ವ್ಯವಹಾರ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು 2016ರ ನವೆಂಬರ್‌ 8ರಂದು ಜಾರಿಮಾಡಿದ ನೋಟು ರದ್ದತಿಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಗದು ರಹಿತ (ಡಿಜಿಟಲ್‌) ವಹಿವಾಟು ಹೆಚ್ಚದೆ  ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಗದು ಚಲಾವಣೆಯು ಶೇ 17ರಷ್ಟು ಏರಿಕೆ ಆಗಿದೆ. ೨೦೧೯ ರ ವರ್ಷದ ಮಾರ್ಚ್‌ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಆರ್‌ಬಿಐನ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿಯಂತೆ ರೂ. 21.10 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಮೊತ್ತದ ನೋಟುಗಳು ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು.  ರೂ.500 ಮುಖಬೆಲೆಯ ನೋಟುಗಳ ಚಲಾವಣೆ ಗರಿಷ್ಠಮಟ್ಟದ  ಶೇ 51ರ ೨೦೧೯ ರ ಮಾರ್ಚಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣದಷ್ಟಿತ್ತು. 
*೨೦೧೯ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಕಲಿ ನೋಟು ಪತ್ತೆ: 3.17 ಲಕ್ಷ ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. 2018ರಲ್ಲಿ 5.22 ಲಕ್ಷ ನಕಲಿ ನೋಟು ದೊರೆತಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/business/commerce-news/currency-circulation-soars-661409.html ರೂ,21.10 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ನಗದು ಚಲಾವಣೆ; d: 30 ಆಗಸ್ಟ್ 2019,]&lt;/ref&gt;
==ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದ ಲೇಖನ ೩೭೦ ಮತ್ತು ೩೫ ಎ ರದ್ದು==
*[[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]]ಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡುವ [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ೩೭೦ನೇ ವಿಧಿ|370ನೇ ವಿಧಿ]], ಮತ್ತು 35ಎ ವಿಧಿಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವ ಶಿಫಾರಸಿಗೆ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆ ಮೂಲಕ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] [[ರಾಮನಾಥ್ ಕೋವಿಂದ್]] ಅವರು ಅಂಕಿತ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ  ರದ್ದುಪಡಿಸಿದರು. ೩೭೦ ನೇ ವಿಧಿಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವ ಮತ್ತು [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]] ಪುನಾರಚನಾ ವಿಧೇಯಕ–2019 ವಿಧೇಯಕವನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ ೫, ೨೦೧೯ ರಂದು ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹಸಚಿವ [[ಅಮಿತ್ ಶಾ]] [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದರು. ವಿಧೇಯಕಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕಾರ ದೊರಕಿತು. ಇದು ದಿ ೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೯ ಲೋಕಸಭೆ ಅಂಗೀಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಧಿಸೂಚನೆಯ ಎರಡೂ ನಿಯಮಗಳು ಖಾಯಂ ಆಗಿ ರದ್ದಾಯಿತು. ನಿರ್ಣಯದ ಪರವಾಗಿ 351, ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ 71 ಮತಗಳು ಚಲಾವಣೆಯಾದವು. ಒಬ್ಬರು ಗೈರಾಗಿದ್ದರು, ಒಟ್ಟು 424 ಮತಗಳು ಚಲಾವಣೆಯಾದವು&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.udayavani.com/news-section/national-news/jammu-and-kashmir-to-be-union-territory-with-legislature-ladakh-to-be-ut-without-legislature |title=ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆ ಮೂಲಕ ಅಂಗೀಕಾರ; &lt;---ನಾಗೇಂದ್ರ ತ್ರಾಸಿ, Aug 5, 2019,---! |access-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 11, 2020 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 6, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806145628/https://www.udayavani.com/news-section/national-news/jammu-and-kashmir-to-be-union-territory-with-legislature-ladakh-to-be-ut-without-legislature |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/jammu-and-kashmir-special-655958.html ಜಾರಿಯಾದಾಗ ಪರಿಣಾಮಗಳು]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/stories/national/kashmir-discussion-begins-656195.html 370 ರದ್ದತಿ, ಪುನಾರಚನೆ ವಿಧೇಯಕ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕಾರ;A!---ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;Published: 06 ಆಗಸ್ಟ್ 2019,- - -&lt;/ref&gt; 
===ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮಿರ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಪುನಾರಚನೆ===
[[File:India states and union territories map.svg|thumb|ಭಾರತ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಕ್ಷೆ]]
*ಕಣಿವೆ ರಾಜ್ಯ [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]]ವನ್ನು  ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಅಧಿಸೂಚನೆ ಮೂಲಕ ವಿಭಾಗಿಸಿ, [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]] ಹಾಗೂ ಲಡಾಕ್‍ಗಳನ್ನು ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ [[ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ]]ವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಶ್ಮೀರ ಈಗ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬಳಿಕ ಲಡಾಕ್ ದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 9ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. [[ದೆಹಲಿ]], [[ಪುದುಚೇರಿ]], [[ದಿಯು ಮತ್ತು ದಮನ್]], [[ದಾದ್ರಾ ಮತ್ತು ನಗರ ಹವೇಲಿ]], [[ಚಂಡಿಗಡ]], [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ್‌|ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] ಹಾಗೂ [[ಅಂಡಮಾನ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಅಂಡಮಾನ್–ನಿಕೋಬಾರ್]] ದ್ವೀಪ ಸಮೂಹಗಳು ಸದ್ಯ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ. [[ದೆಹಲಿ]] ಹಾಗೂ [[ಪುದುಚೆರಿ]]ಯ ಜೊತೆಗೆ  ಜಮ್ಮು–ಕಾಶ್ಮೀರ ವಿಧಾನಸಭೆ ಇರುವ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದೆ. ಮೊದಲಿನಂತೆ ವಿಧಾನಸಭೆ ಇರುವ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಿಯಮ ರದ್ದಾದ ನಂತರ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪ್ರಜೆಗಳೂ ಭಾರತದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪ್ರಜೆಗಳಂತೆಯೇ ಹಕ್ಕು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಿಶೇಷ ಹಕ್ಕುಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಯೇ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳ ಜನರಿಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಬಗೆಯ ಹಕ್ಕು ಇರುವುದು.&lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/stories/national/jk-be-largest-ut-656140.html ಕಾಶ್ಮೀರ ಇನ್ನುಮುಂದೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ;ಪಿಟಿಐ; d: 06 ಆಗಸ್ಟ್ 2019,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/stories/national/jammu-and-kashmir-divided-two-656084.html ಜಮ್ಮು ಕಾಶ್ಮೀರ ಎರಡು ಭಾಗವಾಯಿತು: ಏನು ಇದರ ಅರ್ಥ?;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;d: 05 ಆಗಸ್ಟ್ 2019,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/stories/national/jammu-and-kashmir-special-655958.html ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನ ರದ್ದತಿ ಪರಿಣಾಮಗಳೇನು?ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ; d: 05 ಆಗಸ್ಟ್ 2019;&lt;/ref&gt; 
*ಪೂರ್ವಾನ್ವಯವಾಗಿ ದಿ. 1919 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 31ರಿಂದ ಜಾರಿಯಾಗುವಂತೆ ಜಮ್ಮು ಕಾಶ್ಮೀರ ಹಾಗೂ ಲಡಾಖ್‌ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ಜಮ್ಮು ಕಾಶ್ಮೀರವನ್ನು ಎರಡು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುವ ಮಸೂದೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ರಾಮನಾಥ ಕೋವಿಂದ್‌ ಅವರು 9-8-2019 ಶುಕ್ರವಾರ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
*ಈ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]]ವು [[ಶಾಸನ ಸಭೆ]] ಸಹಿತವಾಗಿರುವ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಲಿದೆ. 'ಲಡಾಖ್‌' ಪ್ರದೇಶ ಚಂದಿಗಡದಂತೆ ಶಾಸನಸಭೆ ರಹಿತವಾದ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗುವುದು. ಈಗ ಜಮ್ಮು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಶಾಸನಸಭೆಯು ಗರಿಷ್ಠ 107 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ಷೇತ್ರ ಮರು ವಿಂಗಡಣೆಯ ಬಳಿಕ ಆ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 114ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ 24 ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಆಕ್ರಮಿತ ಕಾಶ್ಮೀರ]] ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಅವು ಖಾಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. [[ಕಾರ್ಗಿಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಲೇಹ್‌]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಲಡಾಖ್‌ ಪ್ರದೇಶ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಐವರು ಸದಸ್ಯರು ಹಾಗೂ ಲಡಾಖ್‌ನ ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಇರುತ್ತಾರೆ&lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/stories/national/president-approves-kashmir-657060.html ಕಾಶ್ಮೀರ ವಿಭಜನೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಅನುಮೋದನೆ;ಪಿಟಿಐ;d: 10 ಆಗಸ್ಟ್ 2019, 
&lt;/ref&gt;

===೨೦೧೯-೨೦ ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿನ್ನಡೆ===
*ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯೊಳಗೆ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಉಂಟಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಸರ್ವಾನುಮತದ ಅಂಗೀಕಾರವಾಗಿದೆ. 2018-19ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷಕ್ಕೆ (ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕವರ್ಷ 19) ಆರ್‌ಬಿಐನ ಇತ್ತೀಚಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿಯು ಸಹ ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಹಿಂದೇಟು ಹೊಡೆದಿದೆ ಎಂದು ದೃಡಪಡಿಸಿತು. ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಜಿಡಿಪಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರವು ಆರ್ಥಿಕವರ್ಷ 2019-1920 ರ ಮೊದಲ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 5 ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ, ಇದು ಆರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ. ಇದು ಮುಂದೆ ಕಠಿಣ ಸಮಯದ ಸೂಚನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕುಸಿತವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಆಸ್ತಿಗಳ (ಎನ್‌ಪಿಎ) ಆಗಿರಲಿ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://m.economictimes.com/news/economy/indicators/the-dynamics-of-indias-growth-recession/articleshow/71020942.cms |title=ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ he Economic Times 9 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019 |access-date=2020-04-11 |archive-date=2020-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200112221940/https://m.economictimes.com/news/economy/indicators/the-dynamics-of-indias-growth-recession/articleshow/71020942.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*2019-1920 ರ ಮೊದಲ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದ (ಜಿಡಿಪಿ) 5% ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಮಂದಗತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಹೊರತೆಗೆಯಲು ವೆಂಡೆಟ್ಟಾ (ಹಿಂದಿನ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲಿನ ದ್ವೇಷದ) ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಮೂಲಕ &quot;ಆಲೋಚನಾ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು&quot; ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕೇಳಿದೆ.  ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಸ್ಥಿತಿ &quot;ಆಳವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸುವಂತಿದೆ&quot; ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಶೂನ್ಯ% ಬೆಳವಣಿಗೆಯು &quot;ನೋಟುರದ್ದತಿ ಪ್ರಮಾದಗಳು ಮತ್ತು ತರಾತುರಿಯಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಜಿಎಸ್ಟಿ&quot; (“blunders of demonetisation and a hastily implemented GST.”) ಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿತು ಎಂದು ಮನಮೋಹನ ಸಿಂಗ್‌ ಅವರು ಹೇಳಿದರು.
*ಭಾರತವು ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಆದರೆ ಮೋದಿ ಸರಕಾರದ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ದುರುಪಯೋಗವು ಈ ಮಂದಗತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ, ”ಎಂದು ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಆರ್ಥಿಕ ಚೇತರಿಕೆಗೆ ಮನಮೋಹನ ಸಿಂಗ್‌ ನೀಡಿದ ಆರು ಪ್ರಮುಖ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.1. ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಸರಳಗೊಳಿಸುವುದು; 2. ಕೃಷಿ ವಲಯದ ಸುಧಾರಣೆ;  3. ಬಂಡವಾಳ ಸೃಷ್ಟಿ: 4. ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ: 5. ರಫ್ತು ಹೆಚ್ಚಳ: 6. ಮೂಲ ಸೌಕರ್ಯ ವೃದ್ಧಿ.&lt;ref&gt;[https://vijaykarnataka.indiatimes.com/business/news/manmohan-singh-suggestions-for-narendra-modi-govt-to-boost-indian-economy-which-is-slow-now-a-days/articleshow/71106830.cmsutm_source=mostreadwidget&amp;utm_medium=referral&amp;utm_campaign=article3  ಆರ್ಥಿಕ ಚೇತರಿಕೆಗೆ ಮನಮೋಹನ ಸಿಂಗ್‌ ನೀಡಿದ ಆರು ಪ್ರಮುಖ ಸಲಹೆಗಳಿವುTHE ECONOMIC TIMES | Updated:Sep 13, 2019]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆಗಿರುವ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಕುಸಿತದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಹತ್ತು ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕುಸಿಯುವ ಸಾದ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿಯ (ಐಎಂಎಫ್‌) ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಕ್ರಿಸ್ಟಲಿನಾ ಜಾರ್ಜೀವಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ೧೯೧೯ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಹತ್ತು ಸ್ಥಾನ ಕುಸಿದಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/effects-global-slowdown-more-672564.html ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕತೆ 10 ವರ್ಷ ಹಿಂದಕ್ಕೆ?-ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;d: 10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019]&lt;/ref&gt;
====೨೦೧೯ರ ಜಿ.ಡಿ.ಪಿ. ಕುಸಿತ====
*ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ 2019 ರ ಭಾರತದ '''[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ]]''' ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು (India's GDP growth sinks further to 4.5% in second quarter) ಮತ್ತಷ್ಟು ಕುಸಿದು ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕನಿಷ್ಠ ಶೇಕಡಾ 4.5 ಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತು..&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/q3-gdp-to-be-worse-former-finance-minister-p-chidambaram/articleshow/72306734.cms]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/business/commerce-news/how-learn-gdp-and-rbi-money-661672.html ಜಿಡಿಪಿ ಕುಸಿದರೆ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಕುತ್ತು, ನಮ್ಮ ಆದಾಯಕ್ಕೂ ಜಿಡಿಪಿಗೂ ಏನು ಸಂಬಂಧ?;ಪೃಥ್ವಿರಾಜ ಎಂ.ಎಚ್‌.;d: 31 ಆಗಸ್ಟ್ 2019,]
&lt;/ref&gt;

===ವಿದೇಶ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೊರತೆ===
*[[:en:Regional Comprehensive Economic Partnership|Regional Comprehensive Economic Partnership]]
*[[:en:Balance of trade|Balance of trade]]
*[[:en:List of the largest trading partners of India|List of the largest trading partners of India]]
*ಏಷ್ಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ನಡುವಣ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೊರತೆ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ. ಯಾವುದೇ ದೇಶವು ರಫ್ತು ಮಾಡುವ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಮೊತ್ತಕ್ಕಿಂತ, ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಮೊತ್ತ ಅಧಿಕವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಕೊರತೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಫ್ತು ಮೊತ್ತ ಮತ್ತು ಆಮದು ಮೊತ್ತದ ನಡುವಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮೊತ್ತವೇ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೊರತೆ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಾರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ. '''ಭಾರತವು 2018-19 ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ರೂ.12.31 ಲಕ್ಷಕೋಟಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ'''. ಏಷ್ಯಾದ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ರೂ.7.1 ಲಕ್ಷಕೋಟಿಗಳ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೊರತೆ ಹೊಂದಿದೆ. '''ಅದರಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಜೊತೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೊರತೆ ರೂ.3.71 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ'''&lt;ref&gt;[https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/foreign-trade/indias-trade-deficit-widened-with-25-major-countries-in-3-years/articleshow/70060617.cms?from=mdr India's trade deficit widened with 25 major countries in 3 years Jul 03, 2019,]&lt;/ref&gt;
===ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಗ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ (ಆರ್‌ಸಿಇಪಿ) ಒಪ್ಪಂದ===
[[File:RCEP.png|thumb|140px|16 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಘಟನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]]
*[[:en:Regional Comprehensive Economic Partnership|RCEP]]
2012ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರವಿದ್ದಾಗ ಈ ಏಷ್ಯಾದ 16 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಪ್ಪಂದದ ಮಾತುಕತೆ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವು ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸುಂಕರಹಿತ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಇಡಬೇಕು ಎಂದು ಅಂದಿನ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿತ್ತು. ನಂತರದ ಸರ್ಕಾರಗಳೂ ಇದನ್ನೇ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದವು. ಭಾರತದ ತಯಾರಿಕಾ ವಲಯ ಮತ್ತು ಹೈನುಗಾರಿಕೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರಲಿದೆ ಎಂಬ ಆತಂಕಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮನಮೋಹನಸಿಂಗ್ ಆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರು. 2019ರ ನವೆಂಬರಿನಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಜೊತೆ ಆರ.ಸಿ.ಇ.ಪಿ. ಪಪ್ಪಂದವಾಗಿ ಭಾರತ ಸೇರಿದರೆ ವಿದೇಶ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೊರತೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚುವ ಸಂಭವ ಇತ್ತು. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ 3 ನೇ ಆರ್‌ಸಿಇಪಿ ಶೃಂಗಸಭೆಯನ್ನು  ಅಕ್ಟೋಬರ್ 31 ರಿಂದ 2019 ರ ನವೆಂಬರ್ 3 ರವರೆಗೆ ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ 35 ನೇ ಆಸಿಯಾನ್ ಶೃಂಗಸಭೆಯೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಒಪ್ಪಂದದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಗ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ (ಆರ್‌ಸಿಇಪಿ) ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು 2019 ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನವೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ನೆಡೆದ ಸಭೆಯ ನಂತರ, ಭಾರತ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;
[https://www.prajavani.net/stories/national/rcep-seasia-leaders-to-push-for-progress-on-china-backed-trade-pact-678887.html ಆರ್‌ಸಿಇಪಿ: ದೂರವಾಗದ ರೈತರ, ಕಾರ್ಮಿಕರ ಆತಂಕ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;d: 03 ನವೆಂಬರ್ 2019]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/international/india-rejects-rcep-narendra-modi-679392.html ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಸಿಗದ ಸಹಮತ: ಆರ್‌ಸಿಇಪಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಭಾರತ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;d: 05 ನವೆಂಬರ್ 2019]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/foreign-trade/india-decides-to-opt-out-of-rcep-says-key-concerns-not-addressed/articleshow/71896848.cms India decides to opt out of RCEP,  Nov 05, 2019,]&lt;/ref&gt;
*[https://www.prajavani.net/op-ed/editorial/rcep-debate-is-important-677391.html    ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಮಗ್ರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ (ಆರ್‌ಸಿಇಪಿ) ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಬಾರದು ಎಂದು ದೇಶದ ವಿವಿಧೆಡೆ ರೈತ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದವು.]

===ವಿತ್ತಕೊರತೆ ನೀಗಲು ರಿಸರ್ವ್‍ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಆಪದ್ಧನದ ಉಪಯೋಗ===
*''''ಮೋದಿಯವರು ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಆಪತ್ತು ನಿಧಿ ಯಾ ರಿಸರ್ವ್‌ನಿಂದ ರೂ. 1.76 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರದ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು  ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಈ ದಾಖಲೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ನಂತರ ಆರ್‌ಬಿಐನ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಗೊಳಪಡಿಸಬೇಕು,'''' ಎಂದು ಆರ್‌ಬಿಐ ಮಾಜಿ ಗವರ್ನರ್ ಆಗಿರುವ ಡಾ. ಸಿಂಗ್ ಹೇಳಿದರು. ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/news/national/state-of-economy-today-is-deeply-worrying-says-former-pm-manmohan-singh/article29314243.eceIndia ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಿಧಾನಗತಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ: ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ವಿಶೇಷ ವರದಿಗಾರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 01, 2019]&lt;/ref&gt;
*ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಆರ್‌ಬಿಐನಿಂದ ಮಧ್ಯಂತರ ಲಾಭಾಂಶದ ರೂ.30 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಯನ್ನು ಪುನಃ ಪಡದಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/business/commerce-news/govt-interim-dividend-rbi-668430.html 30 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ಆರ್‍ಬಿಐ ನಿಂದ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ.]&lt;/ref&gt;
*ಕಳೆದ 70 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಗದ್ದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಆಗಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಿಂದೆಂದೂ ಎದುರಿಸದ ಸಂಕಷ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಈಗ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.  70 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣದ ದುರ್ದಿನಗಳನ್ನು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಈಗ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದು ಸ್ವತಃ ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು (ರಾಜೀವ್ ಕುಮಾರ್– 2019, ಆಗಸ್ಟ್ 23 &amp; ಕೆ. ವಿ. ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್‌, ಮುಖ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹೆಗಾರ)&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/gdp-growth-slump-661605.html 6 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿನ ಕನಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದೆ ಆರ್ಥಿಕ ವೃದ್ಧಿ ದರ;ಪಿಟಿಐ;ಕೆ. ವಿ. ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್‌, ಮುಖ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹೆಗಾರ;d: 31 ಆಗಸ್ಟ್ 2019]&lt;/ref&gt;. ನೋಟು ರದ್ದತಿ ಮಾಡಿದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭ್ರಮೆಗಳಾದ ಮೋದಿಯವರು ಹೇಳಿದ, 'ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆಗಳೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಬ್ಯಾಂಕ್ ವ್ಯವಹಾರದ ಮೇಲೆ ಹಾಕುವ ಸಣ್ಣ ಶುಲ್ಕವೇ ಖಜಾನೆ ತುಂಬಲಿದೆ; ಇನ್ನು ನಕಲಿ ನೋಟುಗಳೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಇನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಬಳಿ ಹಣದ ಕೊರತೆ ಎನ್ನುವುದೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ’ ಇತ್ಯಾದಿ ಘೋಷಣೆಯಿಂದ ಚುನಾವಣೆ ಗೆಲ್ಲಬಹುದು, ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅವೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ,' ಎಂದರು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/columns/anuranana/financial-crisis-india-665228.html 70 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಗದ್ದೆಲ್ಲಾ ಆಗುತ್ತಿದೆ!;ಎ.ನಾರಾಯಣ;d: 17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019]&lt;/ref&gt;
====ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತ -ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ೨೦ ಲಕ್ಷ ಉದ್ಯೋಗ ನಷ್ಟ====
*ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 5-6 ಲಕ್ಷ ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿವೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತದ ಪರಿಣಾಮ ಈಗಾಗಲೇ ಸಾವಿರಾರು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದಿವೆ. ಅವು ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿಮುಚ್ಚಿದರೆ  ಮತ್ತು  ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತಕ್ಕೆ ತಕ್ಷಣವೇ ತಡೆ ಬೀಳದಿದ್ದರೆ, ರಾಜ್ಯದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ 20 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಕೆಲಸ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ. ಎಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಆರ್‌.ರಾಜು ಎಚ್ಚರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[https://vijaykarnataka.indiatimes.com/news/dharawada/20-lakh-jobs-lost-if-the-recession-does-not-stop/articleshow/71053014.cms ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತ ತಡೆಯದಿದ್ದರೆ 20 ಲಕ್ಷ ಉದ್ಯೋಗ ನಷ್ಟ ಭೀತಿ;ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ | Updated:Sep 10, 2019,]&lt;/ref&gt;
====ತೆರಿಗೆ ರಿಯಾಯತಿ : ಆರ್ಥಿಕ ಕೊರತೆ====
*ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರ ದಿ.೨೧-೯-೨೦೧೯ ರಂದು ಅನೇಕ ಸುಧಾರಣ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ತೆರಿಗೆ ಕಡಿತ ಮಾಡಿರುವುದರಿಂದ ದೇಶದ ತೆರಿಗೆ ಮೂಲದ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಖೋತಾ ಆಗಲಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಸರ್ಕಾರವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿರುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಕೊರತೆ ತಲೆದೋರಲಿದೆ ಎಂಬುದು ತಜ್ಞರಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಆದರೆ ದಿರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಉತ್ತೇಜನಕ್ಕೆ ಈ ಕ್ರಮ ನೆರವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಹೇಳಿದರು. ಅದು ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ, ಎಂದು ಆರ್ಥಿಕ ವಹಿವಾಟು ರೇಟಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಇಕ್ರಾ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.udayavani.com/news-section/national-news/corporate-tax-cuts-are-injected-into-the-economy  ಕಾರ್ಪೋರೆಟ್‌ ತೆರಿಗೆ ಇಳಿಕೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು;;ತೆರಿಗೆ ಇಳಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಆಗುವ ಪರಿಣಾಮವೇನು ?;;Udayavani, Sep 21, 2019]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/tax-price-down-nirmala-666355.html ತೆರಿಗೆ ದರ ಕಡಿತದ ಬಂಪರ್‌ ಕೊಡುಗೆ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;d: 21 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/corporate-tax-cuts-analysts-666362.html ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ತೆರಿಗೆ ಕಡಿತದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಲಿದೆ ಆರ್ಥಿಕ ಕೊರತೆ d. 21 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019]&lt;/ref&gt;

====ಜಾಗತಿಕ ಹಸಿವು ಸೂಚ್ಯಂಕ ೨೦೧೯====
*ಜಾಗತಿಕ ಹಸಿವು ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತವು 2019ರಲ್ಲಿ 102ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. 2015ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು 93ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು; ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾ (25), ಶ್ರೀಲಂಕಾ (66), ನೇಪಾಳ (73),  ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ (88) ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ (94) ಭಾರತಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/india-slips-102nd-rank-global-674395.html ಜಾಗತಿಕ ಹಸಿವು ಸೂಚ್ಯಂಕ ವರದಿ 2019:]&lt;/ref&gt;
====ಅತಿವೃಷ್ಠಿ ೨೦೧೯====
*[[:en:2019 Indian floods|2019 Indian floods]]
*೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ಬಾರತ ಅತಿವೃಷ್ಠಿಯಿಂದ ನರಳಿತು. 25 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯ ವರದಿಯಾಯಿತು; ಕೇರಳ -101 ಮೃತ, ಎರಡು ಲಕ್ಷ ಜನರನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗಿತ್ತು ;ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 76 ಜನ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ, 2,00,000 ಮಂದಿ ಮನೆಮಠಕಳೆದುಕೊಂಡರು.; ಪಶ್ಚಿಮ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ 4.24 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಅತವೃಷ್ಠಿ ಬಾಧಿಸಿತು. ಮಳೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 4,00,000 ಜನರನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 30 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು.
*ಆಗಸ್ಟ್ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಯಿತು 1012 ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,30,000 ಜನರು ಮತ್ತು 9 ಜಿಲ್ಲೆಗಳ 5 ನಗರಗಳು ಬಾಧಿತವಾದವು. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಿಂದ ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ 74,000 ಜನರು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪಂಜಾಬ್ ಜಾನುವಾರುಗಳ ನಷ್ಟದ ಒಟ್ಟು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು 1.2 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳು, ಸೇತುವೆಗಳು, ಕಾಲುವೆಗಳು, ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ನೂರಾರು ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ನಾಶವಾದವು. ಆರು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ (ಕೇರಳ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್) 42,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಎನ್‌ಡಿಆರ್‌ಎಫ್ ರಕ್ಷಿಸಿದೆ.
*ಕರ್ನಾಟಕ ಒಂದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಂದಾಜು ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ.ನಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಿದರು. ಮಾನವ ಸಾವು: 61; ಜನರು ಕಾಣೆಯಾದವರು: 15; ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾವು: 859; ಜನರ ಸ್ಥಳಾಂತರ: 697948; ಸುಮಾರು 10 ಲಕ್ಷಜನ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿದರು. ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರ 1,200 ಕೋಟಿ ರೂ. ಮಾತ್ರಾ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಕೇಂದ್ರದ ಆಪತ್ತು ಪರಿಹಾರ ನಿಧಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೂ ಕಷ್ಟತಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.udayavani.com/news-section/state-news/buttermilk-to-bakasuras-stomach ಅತಿವೃಷ್ಟಿ ಹಾನಿ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.indiatoday.in/india/story/monsoon-floods-kerala-karnataka-maharashtra-gujarat-madhya-pradesh-1579318-2019-08-10  Monsoon mayhem: Over 50 killed as 9 states face flood fury, red alert in Kerala]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ndtv.com/india-news/over-1-600-dead-in-indias-heaviest-monsoon-in-25-years-report-2110356  Over 1,600 Dead In India's Heaviest Monsoon In 25 Years: Report  Updated: October 01, 2019]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cafindia.org/campaigns/india-floods-campaigns/india-floods-2019 |title=India Floods |access-date=2020-04-11 |archive-date=2020-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812014324/https://www.cafindia.org/campaigns/india-floods-campaigns/india-floods-2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಚಾದ್ರಯಾನ ೨==
[[File:GSLV Mk III M1, Chandrayaan-2 Lifting off 01.jpg|thumb|200px|ಚಂದ್ರಯಾನ್ -2 ಲಿಫ್ಟಿಂಗ್ ಆಫ್; 2019 ಜುಲೈ 22 ರಂದು ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾದ ಸತೀಶ್ ಧವನ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ '''ಜಿಎಸ್ಎಲ್ವಿ-ಎಂಕೆ III ಲಾಂಚರ್‌'''ನಲ್ಲಿ ರೀಡ್‌ ಚಂದ್ರಯಾನ್ -2 ಕೋಶ  ಉಡಾವಣೆ.]]

[[File:Chandrayaan-2 lander and orbiter integrated module.jpg|thumb|90px|center|ಚಂದ್ರಯಾನ್ -2 ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಬಿಟರ್ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್]]
*2019 ಜುಲೈ 22 ರಂದು ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟಾದ ಸತೀಶ್ ಧವನ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಜಿಎಸ್ಎಲ್ವಿ-ಎಂಕೆ III ಲಾಂಚರ್‌ನಲ್ಲಿ ರೀಡ್‌ ಚಂದ್ರಯಾನ್ -2 ಅನ್ನು ಉಡಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಕುಶಲತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಖರತೆಯಿಂದ ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಚಂದ್ರನ ದಕ್ಷಿಣ ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅಂತಿಮ ಸಾಫ್ಟ್-ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್/ ಮೃದು-ಇಳಿಯುವಿಕೆಯ ಉದ್ದೇಶ/ಯೋಜನೆ ಆಗಿತ್ತು.
*ಚಂದ್ರಯಾನ-2ರ ಲ್ಯಾಂಡರ್ 'ವಿಕ್ರಮ್' 7-9-2019 ಶನಿವಾರ ಬೆಳಗಿನಜಾವ 1.55ಕ್ಕೆ ಚಂದ್ರನ ನೆಲ ಸ್ಪರ್ಶ ಮಾಡುವ ಸಮಯದ ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಕೊಂಡಿತು. ಇದರಿಂದ  ಚಂದ್ರನ ಈ ಅನ್ವೇಶಣೆಯ ಯೋಜನೆ ಯಶಸ್ವಿ ಆಯಿತೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯದು. ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯಲು 2.1 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ಧಾಗ ವಿಕ್ರಮ ಅವತರಣ ಸಾದನವು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಡಿದುಕೊಂಡಿತು. ಅದು ಎಲ್ಲಿ ಇಳಿಯಬೇಕು ಎಂಬ ಗುರಿ ಇತ್ತೋ ಅಲ್ಲಿ ಇಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಅದನ್ನು ಹೊತ್ತು ತಂದ ಆರ್ಬಿಟರ್ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಚಂದ್ರನನ್ನು ಪರಿಭ್ರಮಣ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಲ್ಯಾಂಡರ್ 'ವಿಕ್ರಮ್' ಚಂದ್ರನ ನೆಲ ಸ್ಪರ್ಶ ಮಾಡುವಾಗ ಕೊನೆಯ ಹಂತ ಸಮಯ ದಿ ೭-೯-೨೦೧೯ ಬೆಳಿಗಿನಜಾವ 02: 25ಗಂಟೆ. ಆಗ ಭೂಮಿಯ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಕೊಂಡಿತು. ಆದರೂ ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನದ ಈ ಸಾಧನೆ ೯೦% ಯಶಸ್ವಿ ಎಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು..&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/chandrayaan-2-countdown-live-662835.html - ವಿಕ್ರಮ್‌ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುವ ಕ್ಷಣಗಳ ಮಾಹಿತಿ; ಪ್ರಜಾವಾಣಿ d: 06 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/technology/science/historic-event-landing-662958.html ಚಂದ್ರನ ನೆಲ ಸ್ಪರ್ಶದ ಕೊನೆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದುಕೊಂಡ ಲ್ಯಾಂಡರ್‌ ವಿಕ್ರಮ್;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;d: 07 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019]&lt;/ref&gt;
===ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಮಮಂದಿರದ ವಿವಾದದ ತೀರ್ಪು===
134 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಾನಾ ಹಂತದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಳ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದ ರಾಮಜನ್ಮಭೂಮಿ-ಬಾಬ್ರಿ ಮಸೀದಿ ಭೂವಿವಾದದ ಕುರಿತು ದಿ. 9, ನವೆಂಬರ್ 2019 ರಂದು  ರಾಮಜನ್ಮಭೂಮಿ, ಬಾಬ್ರಿ ಮಸೀದಿ ಭೂ ವಿವಾದದ ಕುರಿತಂತೆ ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟಿನ ಸಿಜೆಐ ರಂಜನ್ ಗೋಗೊಯಿ ನೇತೃತ್ವದ ಐವರು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಪೀಠ ತೀರ್ಪಿನ್ನು ನೀಡಿತು. ರಾಮಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ವಿವಾದಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ರಾಮಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ಮತ್ತು ಮಸೀದಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಭೂಮಿ ನೀಡಲು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ 3–4 ತಿಂಗಳ ಗಡುವನ್ನು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ ವಿಧಿಸಿದೆ. ರಾಮಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೂ, ಅದರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗೂ ನೀಡುವಂತೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಆದೇಶ ನೀಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.udayavani.com/news-section/national-news/ayodhya-verdict-announce-what-said-fice-judges |title=134 ವರ್ಷಗಳ ಅಯೋಧ್ಯೆ ಭೂವಿವಾದದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪಿನ ಹೈಲೈಟ್ಸ್; Nov 9, 2019 |access-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 11, 2020 |archive-date=ನವೆಂಬರ್ 9, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191109072938/https://www.udayavani.com/news-section/national-news/ayodhya-verdict-announce-what-said-fice-judges |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/ayodhya-verdict-supreme-court-judgement-highlights-680736.html  ಅಯೋಧ್ಯೆ ತೀರ್ಪಿನ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು09 ನವೆಂಬರ್ 2019]&lt;/ref&gt;
====ತೀರ್ಪಿನ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು====
*1992 ರ ಬಾಬ್ರಿ ಮಸೀದಿ ಧ್ವಂಸ ಪ್ರಕರಣದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 67 ಎಕರೆಯಲ್ಲಿ 64.3 ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಉಳಿದ ಕೇವಲ 2.7 ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯಷ್ಟೇ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಉಳಿದವು ವಿವಾದಮುಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. 
:'''ತೀರ್ಪಿನ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು:'''
* ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ವಿವಾದಿತ ಭೂಮಿ 2.7 ಎಕರೆ ರಾಮಜನ್ಮಭೂಮಿ ನ್ಯಾಸ ಟ್ರಸ್ಟಿಗೆ ನೀಡುವುದು.
* ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ 64.3 ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸುನ್ನಿ ವಕ್ಫ್ ಬೋರ್ಡಿಗೆ 5 ಎಕರೆ ನೀಡುವುದು.
* ವಿವಾದಿತ ರಾಮಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲು ರಾಮಜನ್ಮಭೂಮಿ ನ್ಯಾಸ್ ಅಲ್ಲದೆ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಟ್ರಸ್ಟ್ ರಚನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಸೀದಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು 3 ರಿಂದ 4 ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ನೀಡಬೇಕು.&lt;ref&gt;[https://kannada.oneindia.com/news/india/ayodhya-case-sc-verdict-ram-mandir-babri-masjid-dispute-case-judgement-178908.html ಸುಪ್ರೀಂ ತೀರ್ಪು: ಅಯೋಧ್ಯಾ;November 9, 2019]&lt;/ref&gt;

==ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಉಪಗ್ರಹ ಉಡಾವಣೆ==
*ಇಸ್ರೊಸಂಸ್ಥೆಯು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಭೂಪರಿವೀಕ್ಷಣಾ ಉಪಗ್ರಹ ‘ಕಾರ್ಟೊಸ್ಯಾಟ್‌–3’ನ್ನು ದಿ.27-11-2019 ರಂದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದೆ. ಇದು ಭೂಪರಿವೀಕ್ಷಣಾ ಉಪಗ್ರಹಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮ (ಹೈರೆಸಲ್ಯೂಷನ್) ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 1625 ಕೆಜಿ ತೂಕದ ಕಾರ್ಟೊಸ್ಯಾಟ್ -3 ಹಿದಿನದಕ್ಕಿಂತ ಸುಧಾರಣೆಹೊಂದಿದ ಉಪಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದು, ಇದು 5 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು. 
*ಇದು ಭೂಮಿಯ ಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ ನಕ್ಷೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಟೊಸ್ಯಾಟ್‌-3 ಸೇರಿದಂತೆ ಅಮೆರಿಕದ 13 ಮೈಕ್ರೋ ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯ ಫೋಟೊಗಳನ್ನು ಸೆರೆ ಹಿಡಿಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿದೆ 3ನೇ ತಲೆಮಾರಿನ ಉಪಗ್ರಹ ಕಾರ್ಟೊಸ್ಯಾಟ್‌-3 ಒಟ್ಟು 14 ಉಪಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತ ಪಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ವಿ-ಸಿ47 ರಾಕೆಟ್‌ ಮೂಲಕ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಸೇರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;[https://www.kannadaprabha.com/science-technology/2019/nov/27/isro-launches-pslv-c47-406669.html ಶ್ರೀಹರಿಕೋಟ: ಇಸ್ರೊದಿಂದ ಪಿಎಸ್ಎಲ್ ವಿ-ಸಿ47 ಯಶಸ್ವಿ ಉಡಾವಣೆ-; 27th November 2019.]&lt;/ref&gt;
=='ಭಾರತ್‌ಮಾಲಾ ಪರಿಯೋಜನಾ’ ಹೆದ್ದಾರಿ ಯೋಜನೆ==
*[[:en:Bharatmala|Bharatmala]]
*ಭಾರತ್ಮಾಲಾ ಪರಿಯೋಜನ (ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್) ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕೇಂದ್ರ-ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಮತ್ತು ಅನುದಾನಿತ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಯೋಜನೆ. ಅದು 83,677 ಕಿಮೀ (51,994 ಮೈಲಿ)  ಉದ್ದೇಶಿತ ಹೊಸ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಒಟ್ಟು ಹೂಡಿಕೆಯು ರೂ.5.35 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ (ಯುಎಸ್ $ 77 ಬಿಲಿಯನ್) ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸರ್ಕಾರಿ ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಯೋಜನೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017 ರಂತೆ) ಏಕೈಕ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿನಿಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉತ್ತರಭಾರತದ ನಗರಗಳನ್ನು ಜೊಡಿಸುವ ನಾಲ್ಕುಪಥ ಹೆದ್ದಾರಿ ಯೋಜನೆ.&lt;ref&gt;[http://pibphoto.nic.in/documents/rlink/2017/oct/p2017102503.pdf Bharatmala Pariyojana-October 2017]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nhai.gov.in/about-nhdp.htm |title=National Highways Authority of India |access-date=2020-04-11 |archive-date=2019-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191014113734/https://nhai.gov.in/about-nhdp.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*ಯೋಜನೆಯ ಒಟ್ಟು ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚವು ಸಿಸಿಇಎ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿರುವ ಮೊತ್ತದ ಶೇ 50ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. '''6,361 ಕಿ.ಮೀ. ಯೋಜನೆಗೆ ಭಾರತ್‌ಮಾಲಾ ಅಡಿ Rs.1.475 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚ.''' ಈ ಪೈಕಿ, Rs.1.03 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ 4,383 ಕಿ.ಮೀ. ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಯೋಜನೆಯೂ ಸೇರಿದೆ. 
*ಪ್ರಧಾನಿ [[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ]]ಯವರ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ‘ಭಾರತ್‌ಮಾಲಾ ಪರಿಯೋಜನಾ’ ಹೆದ್ದಾರಿ ಯೋಜನೆಯ ಕಾಮಗಾರಿ, ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೇ ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚ ತಗಲುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ರಸ್ತೆಯ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ Rs.13.7 ಕೋಟಿ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ವೆಚ್ಚ Rs.17.3 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ 1,978 ಕಿ.ಮೀ. ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಯೋಜನೆಗೆ Rs.44,309 ಕೋಟಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ('''ಪ್ರತಿ ಕಿ.ಮೀ.ಗೆ Rs.23.3 ಕೋಟಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ''') ವೆಚ್ಚ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಸಿಸಿಇಎ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿರುವ ಮೊತ್ತ ಪ್ರತಿ ಕಿ.ಮೀ.ಗೆ Rs.15 ಕೋಟಿ. ಹೀಗಾಗಿ ಹಣಕಾಸು ಗುರಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಯೋಜನೆ ಅನುಷ್ಠಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ವರ್ಷದ ಗುರಿ ತಲುಪಲು ಕಷ್ಟ ಅಥವಾ ಅಸಾಧ್ಯ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ 2019-20 ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 8,134 ಕಿ.ಮೀ. ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣದ ಗುರಿ ಹಮ್ಮಿ ಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವೇಳೆಗೆ ಕೇವಲ 268 ಕಿ.ಮೀ. ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುದಾನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಮೂಲ ಯೋಜನೆಯ ಯೋಜಿತ ವೆಚ್ಚಕ್ಕಿಂತ ವಾಸ್ತವ ವೆಚ್ಚ ಬಹಳ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಹಣದ ಕೊರೆತೆಯಿಂದ ಯೋಜನೆ ಹಿಂದೆಬಿದ್ದಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/bharatmala-project-hit-delays-589189.html ಭಾರತ್‌ಮಾಲಾ ಹೆದ್ದಾರಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಹಣಕಾಸು ಕೊರತೆ, ಅನುಷ್ಠಾನ ವಿಳಂಬ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ d: 21 ನವೆಂಬರ್ 2018,]&lt;/ref&gt;
===ಕೃಷಿ ನೀತಿ===
*ಭಾರತದಲ್ಲಿ 2019 ರವರೆಗೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ 1966ರ ಬೀಜ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಿಯಮಗಳಂತೆ, ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವ ಭಾರತದ ಇಂದಿನ ಬಿತ್ತನೆ ಬೀಜ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಕುರಿತ ಹೊಸ ಸಮಗ್ರ ಕಾನೂನೊಂದರ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿತ್ತು. ಈ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು '''‘ಬೀಜ ಮಸೂದೆ- 2019’'''ರೂಪಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಮಸೂದೆಯಲ್ಲಿ ರೈತರ ಬೀಜ-ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ಬೀಜ ಉದ್ಯಮದ ಕಂಪನಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಧಿಕಾರ ಕೊಡುವ ಸೂಚನೆಗಳು ಕಂಡಿವೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/op-ed/market-analysis/the-seed-bill-may-undermine-agricultural-biodiversity-and-farmers-seed-freedom-690140.html ರೈತರ ಹಿತವೇ ಬೀಜಮಂತ್ರವಾಗಲಿ;ಕೇಶವ ಎಚ್. ಕೊರ್ಸೆ Updated: 14 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019,]&lt;/ref&gt;
===ಪೌರತ್ವ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ 2019===
*[[ಪೌರತ್ವ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ, ೨೦೧೯]]
*ಪೌರತ್ವ ಕಾಯ್ದೆ ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡ  ಮಸೂದೆ.  ೧೯೯೫ರ ಪೌರತ್ವ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಮಸೂದೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಹಿಂದೂಗಳು, ಸಿಖ್ಖರು, ಬೌದ್ಧರು, ಜೈನರು, ಪಾರ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತರಿಗೆ ಪೌರತ್ವ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆ ಆರು ಧರ್ಮದವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೊದಲು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಭಾರತೀಯ ಪೌರತ್ವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರು. ಹಳೆಯ ಕಾಯ್ದೆ ಪ್ರಕಾರ 12 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷ ವಾಸವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಭಾರತೀಯ ಪೌರತ್ವ ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿ ರೂಪಿಸಲಾಗಿರುವ ಮಸೂದೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಇವರೆಲ್ಲಾ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 6 ವರ್ಷ ವಾಸವಿದ್ದರೆ ಇಲ್ಲಿನ ಪೌರತ್ವ ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಸೂಕ್ತ ದಾಖಲೆಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅವರು ಪೌರತ್ವಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಈ ಮಸೂದೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಪೌರತ್ವ ನೀಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. 
**ಧರ್ಮದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ನೆರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವ ಮುಸ್ಲಿಮೇತರ ವಲಸಿಗರು ಪೌರತ್ವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಇಂತಹವರು 2014ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 31ರ ಮೊದಲು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಿರಬೇಕು. ಸಾಗರೋತ್ತರ ನಾಗರಿಕರ ನೋಂದಣಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನೂ ಮಸೂದೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಗರೋತ್ತರ ನಾಗರಿಕ ಕಾರ್ಡ್ (ಓವರ್‌ಸೀಸ್ ಸಿಟಿಜನ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ/ಒಸಿಐ) ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮಸೂದೆಯಲ್ಲಿರುವ ಯಾವುದೇ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕಾನೂನನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದರೆ ಆತನ ನೋಂದಣಿ ರದ್ದು ಮಾಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಮಸೂದೆಯ ಸೆಕ್ಷನ್ 7ರ ಉಪ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಡಿ) ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ
*ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ ರಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಈ ಮಸೂದೆಯನ್ನು  ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೦ ರಂದು ಲೋಕಸಭೆಯು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ಹಾಗೂ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೧ ರಂದು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯು ಇದನ್ನು ಅಂಗೀಕಾರ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/citizenship-amendment-bill-passed-in-parliament-689080.html ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆಗೆ ಅಸ್ತುಪಿಟಿಐ ed: 10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/what-is-citizenship-amendment-bill-what-does-it-do-and-why-congress-and-other-opposition-parties-689093.html ಏನಿದು ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಸೂದೆ? ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;d: 17 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/india/what-is-citizenship-amendment-bill-all-you-need-to-know/articleshow/72359111.cms Citizenship (Amendment) Bill, 2019: All yo.. Citizenship (Amendment) Bill, 2019:]&lt;/ref&gt;
*2020ರ ಜನವರಿ 10ರಿಂದ ಸಿಎಎ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಕಳೆದ ವಾರ ಗೆಜೆಟ್‌ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/international/microsoft-ceonadellavoices-concern-over-caa-hopes-immigrants-will-lead-mncs-in-india-697931.html ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್‌ನ ನಾದೆಲ್ಲಾd: 14 ಜನವರಿ 2020,]&lt;/ref&gt;
====ವಿರೋಧ====
[[File:Shaheen Bagh protestors blocking a major road in New Delhi for 28 days Visual taken on 11 Jan 2020.jpg|thumb|ಶಹೀನ್ ಬಾಗ್ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ನವದೆಹಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಯನ್ನು 28 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭ-(ವಿಷುಯಲ್ 11 ಜನವರಿ 2020 ರಂದು)]]
*ಈ ಮಸೂದೆಗೆ ಭಾರತದೇಶದ ಅನೇಕ ಕಡೆ ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯ ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿರೋದವಿದ್ದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿಯೂ ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯಿದೆ ವಿರುದ್ಧ ಅಸ್ಸಾಮಿಗರ ಪ್ರತಿರೋಧಕ್ಕೆ ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಕಾರಣಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/why-assamese-resistance-against-citizenship-amendment-act-690826.html  ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯಿದೆ ವಿರುದ್ಧ ಅಸ್ಸಾಮಿಗರ ಪ್ರತಿರೋಧ ಏಕೆ? ; ಪ್ರಜಾವಾಣಿ; d: 16 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019,]&lt;/ref&gt;
*'''ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ತಾಕೀತು''':-ಧರ್ಮದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮೇತರ ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪೌರತ್ವ ನೀಡುವ ಭಾರತದ ನಡೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಹೈಕಮಿಷನ್ ತೀವ್ರ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ ಪೌರತ್ವ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆಯು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದೇವೆ’ ಎಂದು ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟವು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/global-objections-on-citizenship-amendment-act-694696.html ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ: ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಷೇಪ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;td: 01 ಜನವರಿ 2020,]&lt;/ref&gt;
====ವಿವಾದ ಮತ್ತು ಕಾರಣ====
*[[:en:Citizenship Amendment Act protests|C.A.Act protests]]
*&quot;'''ಸಿಎಎ,( CAA:- Citizenship Amendment Act.)''' ಧರ್ಮದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಪೌರತ್ವ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೊಳಗಾದ ಸಂತ್ರಸ್ತತೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಪೌರತ್ವ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಆದಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಇಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಸರ್ಕಾರ ಹೇಳುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ ಕಾಯ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ &quot;ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೊಳಗಾದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ಮುಸ್ಲಿಮೇತರರಿಗೆ ಪೌರತ್ವ ನೀಡಲಾಗುವುದು&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಅಫ್ಗಾನಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಬಂದ ಹಿಂದೂ, ಬೌದ್ಧ, ಜೈನ, ಪಾರ್ಸಿ, ಸಿಖ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತ ಅಕ್ರಮವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಪೌರತ್ವ ನೀಡಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಇದರ ಬದಲಿಗೆ &quot;ಆ ದೇಶಗಳಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ಬಂದವರಿಗೆ&quot; ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಆ ಕಾರಣಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಬಹಳಷ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಈ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಅನುಕೂಲ ಪಡೆಯಲು ಅನರ್ಹರಾಗಿದ್ದರೆ, ಆಗ ಸಂವಿಧಾನದ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇಡೀ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, 'ದೇಶವಾಸಿಗಳೂ ಅಕ್ರಮವಾಸಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಇರಿಸುವ ಯೋಜಿತ '''ಬಂಧನಗೃಹ ಕೇಂದ್ರ'''ದಲ್ಲಿ ಈ ವಸತಿಯ ದಾಖಲೆ ಇಲ್ಲದ ದೇಶವಾಸಿಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಕಾಲ ಕೊಳೆಹಾಕುವ ಅಪಾಯವೂ ಇದೆ,' ಎನ್ನುವ ಅಂಶವನ್ನು ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ನಡೆದ '''ಎನ್ಆರ್‌ಸಿ (National Register of Citizens)''' ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.(ನಾಜಿ ಹಿಟ್ಲರ್‍ ಯಹೂದ್ಯರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದ್ದ)&lt;ref&gt;[https://kannada.oneindia.com/news/karnataka/first-detention-centre-of-karnataka-for-illegal-immigrants-181814.html ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 'ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರ' ಬಂಧನ ಕೇಂದ್ರ ಆರಂಭ By Amith | Updated: Tuesday, December 24, 2019]&lt;/ref&gt;
*ಎಲ್ಲಾ ಶ್ರೀಮಂತ ದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ ಲಕ್ಷಲಕ್ಷ ಭಾರತೀಯರಿದ್ದಾರೆ ‘ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್’ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವರದಿಯಂತೆ (2019, ಡಿ. 1), 2010-17ರ ನಡುವೆ ಅಮೆರಿಕವೊಂದರಲ್ಲೇ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವವರಲ್ಲಿ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದು ಭಾರತೀಯರು (3.30 ಲಕ್ಷ). ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳೂ ಅಕ್ರಮವಾಸಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕ್ರೂರ ತೀರ್ಮಾನವೊಂದನ್ನು ಕೈಗೊಂಡದ್ದೇ ಆದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆಗೆ ಬಲಿಯಾಗಲಿರುವವರು ಭಾರತದ ಹಿಂದೂಗಳೇ ಆಗಬಹುದು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/columns/anuranana/article-about-citizenship-amendment-act-and-national-register-of-citizens-694928.html ಸಿಎಎ, ಎನ್‌ಆರ್‌ಸಿ | ಸುಳ್ಳಾಡಬೇಡಿ ಮೋದಿ, ಆತಂಕ ಅರಿತುಕೊಳ್ಳಿ;ನಾರಾಯಣ ಎ.d: 02 ಜನವರಿ 2020,]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/op-ed/market-analysis/dictatorship-in-democracy-712107.html ಬಹುಮತಾಧಿಕಾರವು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರವಲ್ಲ;ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪ ;d: 14 ಮಾರ್ಚ್ 2020,&lt;/ref&gt; 
*ಸಿಎಎ ಬಗ್ಗೆ ಈಗಲೂ ಒಂದು ವರ್ಗದ ಜನರಿಗೆ ವಿರೋಧ ಇಲ್ಲ, ಸಿಎಎ ಜೊತೆ '''ಎನ್‌ಆರ್‌ಸಿ (National Register of Citizens)''' ಜೋಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ ಇದೆ. '''ಎನ್‌ಪಿಆರ್ (National Population Register (NPR))''' -  ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ, ಎನ್‌ಪಿಆರ್‌ನ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಿರುವ ಹೊಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿರೋಧ ಇದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/op-ed/market-analysis/the-philosophical-questions-raised-by-the-caa-698105.html ಸಿಎಎ ಎತ್ತುವ ತಾತ್ವಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು- ದಿ.ಅ.ಮಟ್ಟು ೧೫-೧-೨೦]&lt;/ref&gt; ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆಂಗ್ಲ ದೈನಿಕ 'ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್' ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ;&lt;ref&gt;[https://kannada.oneindia.com/features/karnataka-identification-illegal-immigrants-from-bangladesh-caa-nrc-181756.html ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಶುರುವಾಗಿದೆ 'ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರ' ಪತ್ತೆ ಕಾರ್ಯ By Amith d: Monday, December 23, 2019]&lt;/ref&gt; ರಾಜ್ಯಗಳು ಬಂಧನ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಉತ್ಸುಕವಾಗಿದೆ(ಏಕೆ). ಅದು ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪಿನ ಜನರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅವರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ನಿರಾಕರಣೆಗೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ - ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಜೀವನದಮೆಲೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ, ”&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/news/national/what-is-the-directive-on-detention-centres/article30421358.ece What are detention centres?Explained | What is the directive on detention centres?;Vijaita Singh DECEMBER 29, 2019]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.reuters.com/article/us-india-politics-citizenship-camp/as-they-build-indias-first-camp-for-illegals-some-workers-fear-detention-there-idUSKCN1VT00K  SEPTEMBER 8,2019 / 6:43 AM / 4 MONTHS AGO;As they build India's first camp for illegals,]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/op-ed/market-analysis/citizenship-amendment-act-dinesh-amin-mattu-article-and-reactions-698937.html ವಾಸ್ತವ;-ದಿನೇಶ್ ಅಮಿನ್ ಮಟ್ಟು;d: 18 ಜನವರಿ 2020]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/op-ed/market-analysis/sudheendra-budhya-reacts-on-caa-699343.html ಸಿಎಎ ಬಗ್ಗೆ ಕಲ್ಪಿತ ಗುಮ್ಮನನ್ನು ಕರೆಯದಿರೋಣ: ಸುಧೀಂದ್ರ ಬುಧ್ಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ;ಸುಧೀಂದ್ರ ಬುಧ್ಯ ;d: 20 ಜನವರಿ 2020]&lt;/ref&gt;

====ಬಾಂಗ್ಲಾ ವಲಸಿಗರ ನೆವ ೩೦೦ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಜೋಪಡಿಗಳ ನೆಲಸಮ====
*ಈ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ನಿರಪರಾಧಿ ಬಡವರಿಗೆ ಭಾರತೀಯರಾಗಿದ್ದರೂ ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗ ಬಹುದು. ದಾಖಲೆ ತೋರಿಸಿದರೂ ಬೆಂಗಳೂರು ಹತ್ತಿರದ ದೇವರಬಿಸನಹಳ್ಳಿಯ ಕರಿಯಮ್ಮನ ಅಗ್ರಹಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾರ್ಮಿಕರ ೩೦೦ ಮನೆ ಜೋಪಡಿಗಳನ್ನು ಬಾಂಗ್ಲಾ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಓಡಿಸುವ ನೆವದಲ್ಲಿ, ನೆಲಸಮ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಬೀದಿಪಾಲು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/district/bengaluru-city/labour-sheds-demolition-in-bengaluru-699545.html ಬಾಂಗ್ಲಾ ನೆವ: ಅನ್ನ ಅರಸಿ ಬಂದವರ ಸೂರು ನೆಲಸಮ;ಸಂತೋಷ ಜಿಗಳಿಕೊಪ್ಪ;d: 21 ಜನವರಿ 2020,]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/district/bengaluru-city/congress-visit-kariyammana-agrahar-700295.html ಜೋಪಡಿ ನೆಲಸಮ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ;d: 24 ಜನವರಿ 2020,]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://edition.cnn.com/2019/12/31/opinions/india-citizenship-law-crosses-line-singh/index.html  Why India's citizenship law crosses the line;Opinion by Akanksha Singh; December 31, 2019]&lt;/ref&gt;

====ಬಂಧನ ಶಿಬಿರ====
*ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಂಧನ ಶಿಬಿರವು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. 46 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇದು ಗುವಾಹಟಿಯಿಂದ 129 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಗೋಲ್ಪಾರಾದ ಮಾಟಿಯಾದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು 3,000 ಕೈದಿಗಳು ವಾಸಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.hindustantimes.com/india-news/india-s-biggest-detention-camp-nears-completion/story-nUUSAgko6WGgHPFDBbNcgN.html India’s biggest detention camp- Dec 30, 2019]&lt;/ref&gt;
====ಶಹೀನ್ ಬಾಗ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆ====
*[[:en:Shaheen Bagh protests|Shaheen Bagh protests]]
[[File:Shaheen Bagh women protesters 15 Jan 2020.jpg|thumb|ಶಾಹೀನ್ ಬಾಗ್ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು 15 ಜನವರಿ 2020]]
*ದೆಹಲಿಯ ಶಹೀನ್ ಬಾಗ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು ಮಹಿಳೆಯರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ 24/7 (ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ- ಸತತ) ಧರಣಿ ಶಾಂತಿಯುತ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಡಿಸೆಂಬರ್ 11, 2019 ರಂದು ಸಂಸತ್ತಿನ ಉಭಯ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಪೌರತ್ವ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯ್ದೆ (ಸಿಎಎ) ಅಂಗೀಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರದ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜಾಮಿಯಾ ಮಿಲಿಯಾ ಇಸ್ಲಾಮಿಯಾದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪೊಲೀಸ್ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಸಿಎಎ-ಎನ್‌ಆರ್‌ಸಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಸುರಕ್ಷತೆ, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸರಕುಗಳ ಬೆಲೆ, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಬಡತನದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಆಕ್ರೋಶ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ, ಶಹೀನ್ ಬಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು, ಡಿಸೆಂಬರ್ 15, 2019 ರಿಂದ, ನವದೆಹಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿ(have blocked a major highway  in New Delhi) ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು 53 ದಿನಗಳ ಕಾಲ 2020 ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 6 ರವರೆಗೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಈಗ ಸಿಎಎ-ಎನ್ಆರ್ಸಿ-ಎನ್ಪಿಆರ್[CAA-NRC-NPR] ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ನಿರಂತರ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.hindustantimes.com/delhi-news/biggest-crowd-at-shaheen-bagh-since-protest-began-4-weeks-ago/story-GamD6VlWuKa36kuxIWMLHI.html 4 ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಫೆಬ್ರವರಿ - 06, 2020]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/freedom-of-speech-critics-and-sedition-explainer-704192.html ದೇಶದ್ರೋಹದ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಮಾತಿಗೆ ಬೀಗ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;d: 10 ಫೆಬ್ರವರಿ 2020]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://edition.cnn.com/2019/12/31/opinions/india-citizenship-law-crosses-line-singh/index.html Why India's citizenship law crosses the line;Opinion by Akanksha Singh; December 31, 2019]&lt;/ref&gt;

====ಮಾಜಿ ಬಿಜೆಪಿಯ ಯಶ್ವಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ ವಿರೋಧ====
[[File:Yashwant Sinha IMF.jpg|thumb|ಯಶ್ವಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನಿ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು.]]
*ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿನ ಎನ್ಆರ್ಸಿಯ ಜಾರಿ ಒಂದು &quot;ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಆಡಳಿತ-ಕಸರತ್ತು&quot;- (“botched up exercise,”) ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು, ಆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯ ಅನುಭವದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವ [[ಅಮಿತ್ ಶಾ]] ಅವರು ಸಂಸತ್ತಿನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಂದಾಜು ಮಾಡದೆ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಎನ್ಆರ್ಸಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದುಮಾಜಿ ವಿದೇಶಾಂಗ ಮಂತ್ರಿ ಸಿನ್ಹಾ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ವೆಚ್ಚಗಳು ಮತ್ತು ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು ದೊಡ್ಡಮೊತ್ತದ್ದು ಎಂದರು. 
*ಸಿಎಎಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ಸಿನ್ಹಾ ಅವರು ಮೂರು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದರು. ಮೊದಲಿಗೆ, ಸಿಎಎ &quot;ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲ ರಚನೆ&quot; ಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋಗಿದೆ,&quot; ಎಂದು ಅವರು ವಾದಿಸಿದರು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಇದು ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ, ಮೂಲ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ತಾನು ಬಯಸಿದ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಪೌರತ್ವ ನೀಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಈಗಾಗಲೇ ಇದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ಸರ್ಕಾರವು “ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಭಾಷೆ” ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. “ಬಹುಶಃ, ಅವರ ಉದ್ದೇಶವು ಅದನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವುದಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜನರನ್ನು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸುವುದು”.
*ಜನರನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಭಜಿಸಲು ಬಿಜೆಪಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಸಿನ್ಹಾ ಆರೋಪಿಸಿದರು. &quot;ನಾವು 1947 ರ ಪೂರ್ವದ ಯುಗಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ&quot; ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/news/national/caa-they-are-mad-people-they-can-do-anything-says-yashwant-sinha/article30665290.ece CAA: ‘They are mad people. They can do anything’, says Yashwant Sinha]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.business-standard.com/article/pti-stories/caa-unconstitutional-must-be-withdrawn-yashwant-sinha-120012301478_1.html CAA 'unconstitutional, ]&lt;/ref&gt;
*ಪೌರತ್ವ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯ್ದೆ, ನಾಗರಿಕರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ನೋಂದಣಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ [[ಯಶ್ವಂತ್ ಸಿನ್ಹಾ]] ಶನಿವಾರ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ `ಯಾತ್ರೆ '(ಪ್ರವಾಸ) ಘೋಷಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಂಚ್‌ನ ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿರುವ ಈ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು 'ಗಾಂಧಿ ಶಾಂತಿ ಯಾತ್ರೆ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಸಿನ್ಹಾ ತಿಳಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/yashwant-sinha-announces-yatra-against-caa-through-six-states/articleshow/73098705.cms?utm_source=contentofinterest&amp;utm_medium=text&amp;utm_campaign=cppst Yashwant Sinha announces Yatra against CAA through six states]&lt;/ref&gt;
====ದೆಹಲಿ ಈಶಾನ್ಯ ಶಹೀನ್ ಭಾಗ್- ಜಾಫ್ರಾಬಾದ್ ಪ್ರದೇಶ ಹಿಂಸಾಚಾರ ====
*[[:en:North East Delhi riots|North East Delhi riots]]
*ಸಿಎಎ ಪರವಾದ ಪ್ರತೀಕಾರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಲ್ಲಿ,(ಮತೀಯ ಹಿಂಸಾಚಾರ) ನವದೆಹಲಿಯ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹಿಂಸಾಚಾರದಲ್ಲಿ 79 ಮನೆಗಳು, 327 ಗುಡಿಸಲುಗಳು ಬೆಂಕಿಗೆ ಆಹುತಿಯಾಗಿವೆ. ದೆಹಲಿಯ ಕೋಮು ಹಿಂಸಾಚಾರದಲ್ಲಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 23, 2020 ರ ರಾತ್ರಿ, ಈಶಾನ್ಯ ದೆಹಲಿಯ ಜಾಫ್ರಾಬಾದ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸರಣಿ ಗಲಭೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಘಟನೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು, ಇದರಲ್ಲಿ 49 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಮತ್ತು 200 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡರು.&lt;ref&gt;The Polis Project (3 March 2020). &quot;High cost of riots in northeast Delhi: List of 49 people who died during three days of violence&quot;. Firstpost. Retrieved 3 March 2020.&lt;/ref&gt;  2019 ಡಿಸೆಂಬರ್ 19 - ಪ್ರಸ್ತುತ: ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 20 ಸಾವುಗಳು; 2019 ಡಿಸೆಂಬರ್ 12: ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ಐದು ಸಾವುಗಳು &lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/79-houses-327-shops-gutted-in-arson-during-delhi-violence-sisodia-709812.html ದೆಹಲಿ ಹಿಂಸಾಚಾರ | 79 ಮನೆ, 327 ಗುಡಿಸಲು ನಾಶಪಿಟಿಐ Updated: 04 ಮಾರ್ಚ್ 2020]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/delhi-caa-protest-latest-news-live-updates-28-feb/liveblog/74371815.cms Economic Times | 01 Mar, 2020]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://economictimes.indiatimes.com/news/ Delhi riots: Death toll touches 43, life returning to normalTIMES NOW | 28 FEB 2020,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://edition.cnn.com/2020/02/26/india/india-delhi-violence-ashok-nagar-intl/index.html 'They brought batons inside the mosque': Victims recount Delhi's worst sectarian violence in decades;By Vedika Sud, Sugam Pokharel, Manveena Suri and Eliza Mackintosh, CNN;d February 27, 2020]&lt;/ref&gt;
===ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಖರೀದಿ, ನಿರ್ವಹಣೆಗೂ ಕೊರತೆ===
*ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಖರೀದಿಗೂ ಕಡಿಮೆ ಅನುದಾನವನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ನೀಡಿದೆ. ಬಂದೂಕುಗಳು, ಫಿರಂಗಿಗಳು, ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಇದರಿಂದತೊಂದರೆಗುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಹೊಸ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಅನುದಾನ ಸಾಕಾಗುತ್ತಿತ್ತಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಭೂಸೇನೆಯ ಯುದ್ಧಸನ್ನದ್ಧತೆಗೆ ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ದೇಶದ ಭದ್ರತೆಗೆ ಅಪಾಯವಿದೆ ಎಂದು ಸಮಿತಿಯು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ.
*ಭೂಸೇಮೆಯು ರೂ.1.98 ಲಕ್ಷಕೋಟಿ ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟರೆ ಅದಕ್ಕೆ ದೊರಕಿದ ಹಣ ರೂ.1.68 ಕೋಟಿ, ರೂ.30 ಲಕ್ಷಕೋಟಿರೂ. ಕಡೆಮೆ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಸದೀಯ ಸ್ಥಾಯೀ ಸಮಿತಿ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ಸಂಸದೀಯ ಸ್ಥಾಯೀ ಸಮಿತಿ ಕಳವಳ&quot;&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/defence-budget-of-india-694114.html ಸಂಸದೀಯ ಸ್ಥಾಯೀ ಸಮಿತಿ ಕಳವಳ]&lt;/ref&gt;
==೨೦೨೦- ೨೦೨೧ ರ ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್==
===ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟ- ಸೇನಾ ಬಜೆಟ್ ಕಡಿತ - ಸಂಸದೀಯ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯು ಕಳವಳ===
*ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರ 2019-20ರ (ಪ್ರಸಕ್ತ) ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ಬಜೆಟ್ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸಿದ ಶಾಸಕರ ತಂಡದ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ 2019-2020ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ರೂ.1 ಲಕ್ಷ 3770 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ಕಡಿಮೆ ನೀಡಿದೆ. ಭಾರತ ಸೇನೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆಧುನೀಕರಣಕ್ಕೆ 2019-20 ರಿಂದ ಹಿಂದಿನ ಐದು ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೂ ಸಹ ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮೊತ್ತವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅದರಿಂದ ಭೂಸೇನೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಗಳಿಗೆ ಕುಂದಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸೇನೆಯದು.. ನೌಕಾಪಡೆಗೆ ಸಹ ಅದು ಕೇಳಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ರೂ.53,035 ಕೋಟಿ ಮತ್ತು ವಾಯುಪಡೆ ಕೇಳಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ರೂ.23,048 ಕೋಟಿ ಕಡಿಮೆ ಹಣವನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯವು ಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಮೋದಿ ಸರ್ಕಾರ 2019-2020ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ರೂ.1 ಲಕ್ಷ 3770 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ಕಡಿಮೆ ನೀಡಿದೆ. 2019 ರಲ್ಲಿ, ಐಎಎಫ್ ಬಂಡವಾಳ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ, 81,302 ಕೋಟಿ ಕೇಳಿದೆ, ಆದರೆ ಕೇವಲ, 39,347 ಕೋಟಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು, ಇದು 41,955 ಕೋಟಿಗಳ ದೊಡ್ಡ ಕೊರತೆಯಾಗಿದೆ.ಇದು ದೇಶದ ಭದ್ರತೆಗೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂದು ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಂಸದೀಯ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/defence-budget-of-india-694114.html ಕೇಳಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಹಣ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಸರ್ಕಾರ: ಭೂಸೇನೆಗೆ ಅನುದಾನ ಕೊರತೆ; ಪ್ರಜಾವಾಣಿ;d: 29 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nationalheraldindia.com/india/modi-govt-gives-1-lakh-crore-less-to-the-military-forces-in-year-2019-2020 Modi govt gives ರೂ.1 lakh crore less to the military forces in year 2019-2020]&lt;/ref&gt;
====ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಖರೀದಿ, ನಿರ್ವಹಣೆಗೂ ಕೊರತೆ====
*ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಖರೀದಿಗೂ ಕಡಿಮೆ ಅನುದಾನವನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ನೀಡಿದೆ. ಬಂದೂಕುಗಳು, ಫಿರಂಗಿಗಳು, ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಇದರಿಂದತೊಂದರೆಗುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಹೊಸ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಅನುದಾನ ಸಾಕಾಗುತ್ತಿತ್ತಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಭೂಸೇನೆಯ ಯುದ್ಧಸನ್ನದ್ಧತೆಗೆ ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ದೇಶದ ಭದ್ರತೆಗೆ ಅಪಾಯವಿದೆ ಎಂದು ಸಮಿತಿಯು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ.
*ಭೂಸೇಮೆಯು ರೂ.1.98 ಲಕ್ಷಕೋಟಿ ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟರೆ ಅದಕ್ಕೆ ದೊರಕಿದ ಹಣ ರೂ.1.68 ಕೋಟಿ, ರೂ.30 ಲಕ್ಷಕೋಟಿರೂ. ಕಡೆಮೆ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಸದೀಯ ಸ್ಥಾಯೀ ಸಮಿತಿ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ಸಂಸದೀಯ ಸ್ಥಾಯೀ ಸಮಿತಿ ಕಳವಳ&quot;/&gt;

====ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೂ ಅಡ್ಡಿ====
*ರೋಹ್ತಾಂಗ್‌ ಪಾಸ್ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ, ಚೀನಾ ಸ್ಟಡಿ ಗ್ರೂಪ್‌ ರಸ್ತೆ (ಸಿಎಸ್‌ಜಿ) ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೂ ಕಡಿಮೆ ಅನುದಾನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಬಗೆಗೆ ಸ್ಥಾಯೀ ಸಮಿತಿ ಚಿಂತೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ &lt;ref&gt;[ಕೇಳಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಹಣ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಸರ್ಕಾರ: ಭೂಸೇನೆಗೆ ಅನುದಾನ ಕೊರತೆ; ಪ್ರಜಾವಾಣಿ;d: 29 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019]&lt;/ref&gt;
====ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ====
*2019-2020 ರ (ಪ್ರಸಕ್ತ) ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಬಜೆಟ್‌ ಅಂದಾಜಿನಂತೆ ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ ರೂ. 7.2 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಇರಲಿದೆ. ಆದರೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಬಜೆಟ್‌ ಅಂದಾಜನ್ನೂ ಮೀರಿ ರೂ. 7.20 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೆ (ಶೇ 102.4ಕ್ಕೆ)ಹಣ ಸಂಗ್ರಹದ ಕೊರತೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/govt-cuts-expenditure-limit-for-march-quarter-on-revenue-concerns-694728.html ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ ₹ 7.2 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ: ವೆಚ್ಚಗಳಿಗೆ ಕತ್ತರಿ; ಪಿಟಿಐ ;d: 01 ಜನವರಿ 2020]&lt;/ref&gt;
*ಆದರೂ ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಕೇಂದ್ರದ ಬೊಕ್ಕಸಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕಾದ ವರಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಜೆಟ್ 2020ರಲ್ಲಿ ರೂ. 3.50 ಲಕ್ಷದಿಂದ ರೂ. 3.75 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಕೊರತೆ ಬೀಳುವ ಅಂದಾಜಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/business/budget/budget-income-tax-relief-limited-700967.html ಬಜೆಟ್ 2020: ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹ ಕೊರತೆ; ವಿತ್ತೀಯ ಶಿಸ್ತು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಸವಾಲು]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/business/budget/expectations-from-budget-2020-701315.html ಆರ್ಥಿಕ ಚೇತರಿಕೆಯ ಭರವಸೆ ನೀಡಬಲ್ಲದೇ ಬಜೆಟ್;d. 29 ಜನವರಿ 2020&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/business/budget/what-is-fiscal-deficit-and-its-importance-in-union-budget-701507.html- ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
====ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ನೋಟ====
*'''ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್‌  ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು:''' 2019–20ರ ಜಿಡಿಪಿ ಪ್ರಗತಿ ಅಂದಾಜು ಶೇ 5. ಸರ್ಕಾರದ ವರಮಾನ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿನ ಕೊರತೆ ಅಂದಾಜು ರೂ 3.75 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ.(ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ವರಮಾನ ಕಳೆದುವಾಸ್ತವ ಕೊರತೆ:ರೂ,೭.೦೪ ಕೋಟಿ.) ವಾರ್ಷಿಕೆ ಬಜೆಟ್ ವೆಚ್ಚ ರೂ.27.86 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ, ಸಾಲ ಹೊರತುಪಡಿಸಿದ ಸರ್ಕಾರದ ವರಮಾನ ರೂ. 20.82 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/business/budget/budget-expectation-701882.html ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್‌ 2020;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;d: 31 ಜನವರಿ 2020,]&lt;/ref&gt; 2020-21ರ ಬಜೆಟ್ಟಿನ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಖರ್ಚು.ರೂ. 30.42 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ.ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಆದಾಯ ರೂ. 22.46 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ; ಸಾಲದಿಂದ 5.36 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ.; 2019 -20ರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಖರ್ಚು ರೂ.26.99. ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ;ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆದಾಯ- ರೂ.19.32 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ; ಸಾಲ ರೂ.4.99 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ. ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ವರಮಾನ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿನ ರೂ. 7.96 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಭರಿಸಲು ರೂ. 5.45 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಸಾಲ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ. ಕೇಂದ್ರದ ಉದ್ಯಮಗಳ(ಜೀವವಿಮೆ) ಷೇರು ವಿಕ್ರಯದ ಮೂಲಕ ರೂ. 2.1 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಗುರಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/business/budget/union-budget-2020-narendra-modi-nirmala-sitharaman-analysis-702416.html ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್‌ 2020-21; ಒಣ ಮಂತ್ರ; ಪುನಶ್ಚೇತನ ಅತಂತ್ರ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;d: 02 ಫೆಬ್ರವರಿ 2020]&lt;/ref&gt;

===ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ===
*ದಿ.2 ಜನವರಿ 2020 ರಂದು ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿಯವರು ತುಮಕೂರಿನಲ್ಲಿ ರೈತರ ಸಮಾವೇಶಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ ಅವರು, ನೆರೆ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ, ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ರೂ.50 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅನುದಾನ ನೀಡುವಂತೆ ಕೋರಿದರು.  'ಈ ವರ್ಷ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ 3 ಲಕ್ಷ ಮನೆಗಳು ನೆಲಸಮವಾಗಿವೆ. ಸೇತುವೆ, ರಸ್ತೆಗಳು ಕೊಚ್ಚಿ ಹೋಗಿವೆ. ಒಟ್ಟು ರೂ.30 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ನಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಹಾರ ಕೊಡುವಂತೆ ಪ್ರಧಾನಿಯವರಿಗೆ ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೂ ಇದುವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅನುದಾನ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 1966ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅನುದಾನ ಕೊಡಬೇಕು' ಎಂದು ಮನವಿ ಮಾಡಿದರು. 
*ಬಳಿಕ ರೈತರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಮೋದಿ ಅವರು, ದೇಶದ ರಾಜಕೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ವಿಚಾರ ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ರಾಜ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವ, ಸಹಾಯ ನೀಡುವ ಭರವಸೆಯ ಮಾತನ್ನೇ ಉಚ್ಚರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯೊಬ್ಬರು ಬಹಿರಂಗ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಾಗಲಾದರೂ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಭರವಸೆ ನೀಡುವ ಕೆಲಸವನ್ನಾದರೂ ಪ್ರಧಾನಿ ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಬೇಕಿತ್ತು. ಆ ಸೌಜನ್ಯವೂ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಬರೆದವು. ಆದರೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಶ್ರೀ ಬಿ ಎಸ್ ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ  ರಾಜ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಂತರ ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/stateregional/narendra-modi-visit-to-tumkur-695183.htmlನೆರೆ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ ಮನವಿ; ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ಮೌನ: ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;d: 03 ಜನವರಿ 2020;]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  
*ತುಮಕೂರಿನ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದಗಂಗ ಮಠದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದ ಮೋದಿ, &quot;ನಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರ ಸಿಎಎ ತಂದಿತು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಆಗುತ್ತಿದೆ. ಸಾವಿರಾರು ಅಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯಾತರು ಅಲ್ಲಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇದೆ. ಆದರೆ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸಿಗರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ತಪ್ಪು ಬಗ್ಗೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರನ್ನು ಬರ್ಬಾದ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ,&quot; ಎಂದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮಾಡಿದ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷಣಕ್ಕೆ. ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಆದರಜೊತೆ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನರ ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಏನೂ ಹೇಳಿಲ್ಲವೆಂದು ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/op-ed/editorial/flood-victims-modi-yeddiyurappa-fund-695388.htmlನೆರೆ ಸಂತ್ರಸ್ತರ ಪುನರ್ವಸತಿ ಕೇಂದ್ರ: ತುರ್ತಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸಲಿ ಕೇಂದ್ರ;ಸಂಪಾದಕೀಯ ;d: 04 ಜನವರಿ 2020,]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;,[http://m.varthabharati.in/article/2020_01_02/226251]&lt;ref&gt;[https://indianexpress.com/article/cities/bangalore/karnataka-news-live-pm-narendra-modi-two-day-visit-to-karnataka/  d: January 3, 2020PM Modi in Karnataka: Raise your voice against persecution of minorities in Pak]&lt;/ref&gt;
*ನೆರೆ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ಎರಡನೇ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ರೂ1,869.85 ಕೋಟಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ತಿಳಿಸಿತ್ತು. ‘ಮೊದಲ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ರೂ.1,200 ಕೋಟಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಒತ್ತಾಯದ ನಂತರ ರೂ.669.85 ಕೋಟಿ ಮಾತ್ರ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಒಟ್ಟಾರೆ ಎರಡೂಕಂತು ಸೇರಿ ರೂ1,869.85 ಕೋಟಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಆದಂತಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/stories/stateregional/flood-relief-fund-696399.htmlಎರಡನೇ{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಕಂತಿನ ನೆರವು: ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ರೂ.669 ಕೋಟಿ! ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ;d: 08 ಜನವರಿ 2020]&lt;/ref&gt; ಹಿಂದಿನ ಕಳೆದ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಭಾರತದ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯ ತನ್ನ ಬಜೆಟ್ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ  ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ, ಸೈಬರ್ ಅಪರಾಧ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಗಮನಹರಿಸಿ ಕಳೆದ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ 5% - ರೂ.5,858 ಕೋಟಿ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ರೂ 1,19,025 ಕೋಟಿ 2019-20ರ ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅತಿವೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೫೦,ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿದಸಿದ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರಸರ್ಕಾರ ಕೇವಲ ರೂ1,869.85 ಕೋಟಿ ಕೊಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/business/budget/budget-2019-20-big-boost-for-disaster-management/article28298445.ece Budget 2019-20: Big boost for disaster management; SPECIAL CORRESPONDENT NEW DELHI,  JULY 05, 2019]&lt;/ref&gt;
==೨೦೨೦ ರ ದೆಹಲಿ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ==
*[[:en:2020 Delhi Legislative Assembly election|2020 Delhi Legislative Assembly election]]
*ಭಾರತದ ರಾಜಧಾನಿ ದೆಹಲಿ ವಿಧಾನಸಭೆಯ 70 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು 2020 ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 8 ರಂದು ದೆಹಲಿಯ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಯಿತು. ಮತದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ 62.59%, ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಿಂದ 4.88% ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಆದರೆ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ 2019 ರ ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಿಂತ 2% ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.  2015 ರಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತರಾದ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಅವಧಿ 22 ಫೆಬ್ರವರಿ 2020 ರಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಅರವಿಂದ್ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ನೇತೃತ್ವದ ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಕ್ಷವು 62 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು (-5) ಗೆದ್ದು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಹುಮತ ಗಳಿಸಿತು. ಬಿಜೆಪಿ 8 (+5) ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‍ಗೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಾನಗಳು ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಕ್ಷದ ಅರವಿಂದ್ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ಅವರು 16 ನೇ ಫೆಬ್ರವರಿ -2020 ರಂದು ದೆಹಲಿ ಸಿಎಂ ಆಗಿ ಮೂರನೇ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://eci.gov.in/assembly-election/ae-2020-delhi/ Press Note: Schedule for General Election to the Legislative Assembly of NCT of Delhi, 2020.]&lt;/ref&gt;
====ಮತಗಳ ವಿವರ====
*ಒಟ್ಟು ಮತದಾರರು 1.47 ಕೋಟಿ; ಅವರಲ್ಲಿ 66.8 ಲಕ್ಷ ಮಹಿಳಾ ಮತದಾರರು ಮತ್ತು 80.6 ಲಕ್ಷ ಪುರುಷರು. 4,974,522 (62.59- ಶೇ.-&gt;% -ಇಳಿಕೆ 4.88%) ಜನರು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಎಪಿಗೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದವರ ಸಂಖ್ಯೆ 4,974,522 (53.57% - ಹಿಂದಿ ನದಕ್ಕಿಂತ 0.73% ಕಡಿಮೆ); ಬಿಜೆಪಿಗೆ 3,575,430 (38.51%, ಹಿಂದಿನದಕ್ಕಿಂತ 6.21% ಹೆಚ್ಚು); ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಗೆ -395,924 (4.26%) ಮತ ಚಲಾವಣೆ - ಹಿಂದಿನದಕ್ಕಿಂತ 5.44% ಕಡಿಮೆ); 16 ಫೆಬ್ರವರಿ -2020 ರಂದು ಪ್ರಮಾಣ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಅರವಿಂದ್ ಕೇಜ್ರಿವಾಲ್ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಕ್ಷವು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://nvshq.org/result/delhi-elections-result/ |title=Delhi Election Result 2020: Delhi election 2020 opinion poll; d.February 13, 2020 by Neelam; |access-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 11, 2020 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 15, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215085523/https://nvshq.org/result/delhi-elections-result/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.indiatoday.in/elections Currentjriwal, Kejri wali Dilli: How Indian newspapers captured AAP’s historic victory in Delhi;February 12, 2020]&lt;/ref&gt;
==ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ತೆರಿಗೆವರಮಾನ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಕಡಿತ==
* ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ತೆರಿಗೆ ವರಮಾನವನ್ನು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡುವ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಕೊಡುವ ತೆರಿಗೆ ಪಾಲಿನಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಕಡಿತವಾಗಿದೆ. 15ನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗವು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿರುವ ನೂತನ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ 2020–21ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ಪಾಲನ್ನು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಸರ್ಕಾರವಿದ್ದರೂ ಕೇಂದ್ರದ ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಬರಬೇಕಿದ್ದ ಪಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ರೂ.5,102 ಕೋಟಿ ಕಡಿತ ಆಗುವುದು. ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಕಡಿತ ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಉತ್ತರದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಕೊಡಿಗೆ ಏರಿಸಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ತೆರಿಗೆ ವರಮಾನದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಾಲನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿದ್ದರೆ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬಿಹಾರಗಳಿಗೆ ಕೊಡುವ ಪಾಲನ್ನು ಏರಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/business/commerce-news/union-budget-2020-a-reduction-in-the-states-share-of-the-centers-tax-revenue-706416.html ಕೇಂದ್ರದ ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಪಾಲು ಕಡಿತ: ರೂ.5,102 ಕೋಟಿ ಖೋತಾ]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಆಧಾರ: 15ನೇ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗದ ವರದಿ, 2020–2021ನೇ ಸಾಲಿನ ಬಜೆಟ್‌, 2019– 2020ನೇ ಸಾಲಿನ ಬಜೆಟ್‌ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ Updated: 19 ಫೆಬ್ರವರಿ 2020,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/stateregional/opposition-to-grant-reductions-central-government-narendra-modi-706665.html ಅನುದಾನ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಆಕ್ಷೇಪ; d: 20 ಫೆಬ್ರವರಿ 2020]&lt;/ref&gt;
==೨೦೨೦-೨೦೨೧ರಲ್ಲಿ ಮಿತಿ ಮೀರಿದ ಕೇಂದ್ರದ ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ==
* 2020-21 ರ ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆಯ ಅಂದಾಜು. 2020-21  ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ Rs. 7.96 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ (ಶೇ 3.5) ಇರುವ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿಯೇ ಅದು ರೂ. 8.21 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೆ  ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮಹಾಲೇಖಪಾಲರ ವರದಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. 2019–20ರಲ್ಲಿ ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟವಾದ ಶೇ 4.6ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರದ ಒಟ್ಟಾರೆ ವೆಚ್ಚ Rs. 10.54 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗಳಷ್ಟಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಬಜೆಟ್‌ ಅಂದಾಜಿನ ಶೇ 34.7ರಷ್ಟಿದೆ. 2020–21ರಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್‌–ಜುಲೈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೂ ಶೇ 20.5ರಷ್ಟು ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. 2019–20ರಲ್ಲಿ ಶೇ 3.2ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/india-news/fiscal-deficit-increase-757633.html ಮಿತಿ ಮೀರಿದ ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ;ಪಿಟಿಐ Updated: 01 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2020,]&lt;/ref&gt;
*ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ ಬಂದಾಗ ಏಷ್ಯಾದ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಆಗಲೇ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡಿತ್ತು. ಏಪ್ರಿಲ್-ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು 1996 ರಲ್ಲಿ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ '''ಸಂಕೋಚನ'''ವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು.
*ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಚೇರಿ (ಎನ್‌ಎಸ್‌ಒ)31-8-2020 ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು 2020-21ರ ಏಪ್ರಿಲ್-ಜೂನ್ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ '''ಜಿಡಿಪಿ 23.9% ನಷ್ಟು ಕುಸಿದಿದೆ''' ಎಂದು ತೋರಿಸಿದೆ. ಹಿಂದಿನ (ಜನವರಿ-ಮಾರ್ಚ್) ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಇದು 3.1% ರಷ್ಟಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಸಂಕೋಚನವು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/gdp-collapses-23-9-in-q1-worst-among-big-economies/articleshow/77860877.cms GDP collapses 23.9% in Q1, worst among big economies;Surojit Gupta- d: Sep 1, 2020]&lt;/ref&gt;
===ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಜಿ.ಎಸ್.ಟಿ. ಯಲ್ಲಿ ಖೋತಾ===
*2020- 2021 ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿರುವ ಒಟ್ಟು ಬಾಕಿ ಹಣ ರೂ. 3 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ, ಮಾರ್ಚ್ 31, 2021ಕ್ಕೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪರಿಹಾರ ಸೆಸ್ ಮೂಲಕ ಕೇವಲ ರೂ.65,000 ಮಾತ್ರ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ರಾಜ್ಯಗಳ ಜಿಎಸ್ಟಿ ಪರಿಹಾರದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಕೊರತೆ ಆಗುವುದು ಎಂದಿದೆ. ಅದಕ್ಕಿ ಅರ್ಥ ಮಂತ್ರಿಯವರು ಎರಡು ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
====ಆಯ್ಕೆಗಳು====
*ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಅನುಷ್ಠಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಹಣಕಾಸು ಕೊರತೆಯನ್ನು ಸಾಲ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪರಿಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ರಿಸರ್ವ್‌ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ರೂ.97 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ಸಾಲ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೇ, ಹೊರಗಡೆಯಿಂದ ೬ಊ.2.35 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಪೂರ್ಣ ಹಣವನ್ನು ಸಾಲವಾಗಿ ಪಡೆಯಬಹುದು.
*ಮೊದಲ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳು ರೂ.97,000 ಕೋಟಿ ಸಾಲವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರೆ, ಕೇಂದ್ರವು ಅಸಲು ಮತ್ತು ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ಭರಿಸುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಆಯ್ಕೆಯಡಿ, ರಾಜ್ಯಗಳು ರೂ. 2.35 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಸಾಲ ಮಾಡಿದರೆ, ಕೇಂದ್ರ ಅಸಲು ಮಾತ್ರ ಪಾವತಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಸಾಲಗಳ ಮೇಲಿನ ಬಡ್ಡಿಯನ್ನು ರಾಜ್ಯಗಳೇ ಭರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡುವ ಹಣವನ್ನು 2022ರ ನಂತರ ಸೆಸ್‌ ಮೂಲಕ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/explainer/bk-shivaram-writes-about-drugs-menace-757379.html Explainer| ಏನಿದು ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ವಿವಾದ, ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಏಕೆ ಹಣ ನೀಡುತ್ತಿಲ್ಲ? ಪ್ರಜಾವಾಣಿ;d:31 ಆಗಸ್ಟ್ 2020,&lt;/ref&gt;
*ಕರ್ನಾಟಕ (ರಾಜ್ಯವು ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದು, ತಕ್ಷಣವೇ ರೂ.13,764 ಕೋಟಿ ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಗೃಹ ಸಚಿವ ಬಸವರಾಜ ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಅವರು ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಮಂಡಳಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.
*ಸಂವಿಧಾನದ 101 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಕ್ಷನ್‌ 18 ರ ಪ್ರಕಾರ ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಮಂಡಳಿ‌ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹದ ಕೊರತೆ ತುಂಬಿಕೊಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಅದರ ಅನ್ವಯ ಕೂಡಲೇ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು..&lt;ref name=&quot;prajavani.net&quot;&gt;[https://www.prajavani.net/india-news/gst-compensation-amount-two-option-center-narendra-modi-karnataka-income-tax-finance-756631.html ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಪರಿಹಾರ ಮೊತ್ತ: ಎರಡು ಆಯ್ಕೆ ಇರಿಸಿದ ಕೇಂದ್ರಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ;d: 28 ಆಗಸ್ಟ್ 2020,]&lt;/ref&gt;
===2020-2021ರ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರದ ಸಾಲ===
*'''2020-2021ರಲ್ಲಿ 20 ಸೆಪ್ಸಂಬರ್ ಕೊನೆಗೆ ರ್ಕಾರದ ಒಟ್ಟು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗಳು 2020 ರ ಜೂನ್ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ 101.3 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ.ಗೆ ಏರಿದೆ'''. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾಲದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, 2020 ರ ಮಾರ್ಚ್ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ 94.6 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ. 2019 ರ ಜೂನ್ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಒಟ್ಟು ಸಾಲ 88.18 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂ.ಇತ್ತು.&lt;ref name=&quot;economictimes.indiatimes.com&quot;/&gt; ಮತ್ತೊಂದು ವರದಿಯಂತೆ, ಈಚೆಗೆ ಸರ್ಕಾರವೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಸಾಲ ಈ ವರ್ಷ ರೂ. 107 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೆ ತಲುಪಿದೆ! ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದು ರೂ. 40 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಇತ್ತು. ಹಿಂದೆಲ್ಲಾ ದೇಶದ ಸಾಲವನ್ನು ತಲಾವಾರು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. https://www.prajavani.net/op-ed/analysis/economic-gap-covid-and-human-life-798479.html ಅಧಿಕಾರದ ಹುಲಿ ಸವಾರಿ;ಸಬಿತಾ ಬನ್ನಾಡಿ Updated: 22 ಜನವರಿ 2021
====೨೦೨೧-೨೨ಕ್ಕೆ ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ====
*೨೦೨೧-೨೨ ಕ್ಕೆ‘ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಈಗಾಗಲೇ ಘೋಷಿಸಿರುವ Rs. 12 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲಿದೆ’ ಎಂದು ಇವೈ ಇಂಡಿಯಾದ ಮುಖ್ಯ ನೀತಿ ಸಲಹೆಗಾರ ಡಿ.ಕೆ. ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಏಪ್ರಿಲ್‌–ನವೆಂಬರ್‌ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆಯು ಬಜೆಟ್‌ ಅಂದಾಜಿನ ಶೇ 135ರಷ್ಟಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದ ಇದೇ ಅವಧಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಶೇ *ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ ತಜ್ಞರ ಅಂದಾಜು::33ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಇದೆ.&lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/business/commerce-news/fiscal-deficit-to-be-75-pc-of-gdp-during-current-fiscal-794856.html ವಿತ್ತೀಯ ಕೊರತೆ ಶೇ 7.5ರಷ್ಟಾಗಲಿದೆ: ತಜ್ಞರ ಅಂದಾಜು;ಪಿಟಿಐ Updated: 09 ಜನವರಿ 2021,
&lt;/ref&gt;

==೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ ಕೋವಿಡ್‌-19- ಜಾಗತಿಕ ಪಿಡುಗು: ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ವಿಪ್ಪತ್ತು==
*ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ:[[ಕೊರೋನಾವೈರಸ್]]
*[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೨೦೨೦ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ‎]]
[[File:3D medical animation coronavirus structure.jpg|alt=Cross-sectional model of a coronavirus|thumb|ಕರೋನವೈರಸ್‍ನ ಅಡ್ಡ ಸೀಳಿದ-ಭಾಗದ ಮಾದರಿ - ಕೊರೋನಾವೈರಸಗಳ ಜೀನೋಮಿಕ್ ಗಾತ್ರವು ಸುಮಾರು 26 ರಿಂದ 32 ಕಿಲೋಬೇಸ್‌ಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಇದು ಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ವೈರಸ್‌ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. (1 ಕಿಲೋಬೇಸ್= 1 ಮಿಲಿಮೀಟರ್‍ನ 10 ಲಕ್ಷದ ಒಂದು ಭಾಗ; ಒಂದು ಸಾಸಿವೆ ಕಾಳನ್ನು 10 ಲಕ್ಷ ಭಾಗ ಮಾಡಿ, 3 ಭಾಗ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಷ್ಟು ಈ ಅರೆಜೀವಿ ವೈರಸ್ ಚಿಕ್ಕದು.)]]
*೨೦೧೯ ರ ವರ್ಷದ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ವುಹಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ [[ಕೊರೋನಾವೈರಸ್|ಕೊರೊನಾ ವೈರಸ್]] ಸೋಂಕು, ಇದುವರೆಗೂ 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ 1,20,000 ಸಾವಿರ ಜನರಿಗೆ ಸೋಂಕು ತಗುಲಿದೆ. ಕೋವಿಡ್-19 ಗೆ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ 5,700ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಜನರು 15 ಮಾರ್ಚ್ 2020 ರ ವರಗೆ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. '''ಇದು ಜಾಗತಿಕ ವಿಪ್ಪತ್ತಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದತು.''' 
*'''2020, ಜನವರಿ ೩೦ ರಂದು ವುಹಾನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಮೊದಲ ಪ್ರಕರಣ ದೃಢಪಟ್ಟಿತು.''' ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೨೦೨೦ ಮಾರ್ಚಿ ೧೫ರ ವರೆಗೆ 107 ಮಂದಿಯಲ್ಲಿ ಕೋವಿಡ್‌ 19 ಇರುವುದು ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯ ಭಾನುವಾರ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ. 'ಕೋವಿಡ್-19' ನಿಂದಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಸೇರಿದಂತೆ, ಮಾರ್ಚಿ ೧೫ರ ವರೆಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ 5 ಹೊಸ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದು, 31 ಜನರು ಸೋಂಕಿತರಾಗಿರುವುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದತು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/number-of-coronavirus-cases-rises-to-107-in-india-712430.htmlಕೋವಿಡ್‌: ಈಗ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ವಿಪ್ಪತ್ತು15 ಮಾರ್ಚ್ 2020]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*ಆದರೆ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ ಹರಡುತ್ತಿರುವ ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿಯವರ ಆಹ್ವಾನದಂತೆ  ದಿ. 24- 25 -2-2020 ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಮಗಳ ಜೊತೆ -ಗುಜರಾತಿನ ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯ್ ಪಟೇಲ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ 1.25 ಲಕ್ಷ ಜನರ ಸಭೆಯ 'ನಮಸ್ತೆ ಟ್ರಂಪ್' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನೂತನ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.  ನಂತರ ಆಗ್ರಾದಲ್ಲಿ ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ಗೆ  ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಭಾರತದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಬೇಟಿ ಮಾಡಿ ಯಾವ ಮಹತ್ವದ ಘೋಷಣೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ದಿ. 25 -2-2020 ರಂದು ನಿರ್ಗಮಿಸಿದರು.&quot;ನಮಸ್ತೆ, ಟ್ರಂಪ್&quot; ಸ್ವಾಗತ - ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಮಾರಂಭ. &quot;ಭಾರತದ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ  ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಟ್ರಂಪ್ ಅವರ ಬೆಂಗಾವಲು ಮೆರವಣಿಗೆ  ಹಲವಾರು ಕೊಳೆಗೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ನ ಸರ್ದಾರ್‌ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ವಿಭಾಗದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನಾಲ್ಕು/ಆರು ಅಡಿ ಎತ್ತರದ, 500 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಗೋಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳು &quot;ಬಡ ಜನರನ್ನು ಮರೆಮಾಡಲು&quot; ಎಂದರು. ಮುಂಬೈ, ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೊರೊನಾ ವೈರಸ್ ಹರಡಲು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಕಾರಣ ಎಂದು ಶಿವಸೇನೆಯ ಸಂಸದ ದೂರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://kannada.oneindia.com/news/india/namaste-trump-america-president-not-sign-to-big-deal-this-time/articlecontent-pf148324-185624.html ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಟ್ರಂಪ್ ದಂಪತಿ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಪ್ರವಾಸ ;ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಲಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಕೂಡಾ ಅಮೆರಿಕಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ಸಾಥ್ ನೀಡಲಿದ್ದಾರೆ Published: Friday, February 21, 2020,]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://economictimes.indiatimes.com/https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/namaste-trump-pm-modi-welcomes-us-president-with-a-hug-twitter-explodes-with-memes/articleshow/74278632.cms?utm_source=contentofinterest&amp;utm_medium=text&amp;utm_campaign=cppst Updated: Feb 25, 2020]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.ndtv.com/india-news/donald-trump-india-visit-us-president-donald-trumps-visit-to-india-10-points-2184569 &quot;Namaste Trump&quot;: PM Modi Welcomes US President With A Hug February 24, 2020&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/namaste-trump-event-responsible-for-coronavirus-covid-19-crisis-in-mumbai-gujarat-delhi-says-sanjay-732241.html ಮುಂಬೈ, ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೊರೊನಾ ವೈರಸ್ ಹರಡಲು ನಮಸ್ತೆ ಟ್ರಂಪ್ ಕಾರಣ: ಸಂಜಯ್ ರಾವುತ್]&lt;/ref&gt;
====ಗ್ಲೆನ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಸಂಸ್ತೆ ಔಷಧ====
*ಕೋವಿಡ್‌- 19 ದೃಢಪಟ್ಟವರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಆ್ಯಂಟಿ ವೈರಲ್‌ ಔಷಧವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವುದಾಗಿ ಗ್ಲೆನ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಔಷಧ ತಯಾರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆ 20,ಜೂನ್, 2020 ಶನಿವಾರ ಹೇಳಿದೆ. ಫ್ಯಾಬಿಫ್ಲೂ (FabiFlu) ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಹೊರತರಲಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಮಾತ್ರೆಗೆ ಸುಮಾರು Rs.103 ಬೆಲೆ ಇದೆ. ಮೊದಲ ದಿನ ಎರಡು ಬಾರಿ 1,800 ಎಂಜಿ ಪ್ರಮಾಣದಷ್ಟು ಔಷಧ, ನಂತರ 14 ದಿನಗಳ ವರೆಗೂ ನಿತ್ಯ ಎರಡು ಬಾರಿ 800 ಎಂಜಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಔಷಧ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದಿದೆ. ಕೊರೊನಾ ಸೋಂಕು ಪರಿಣಾಮ ಸಾಧಾರಣ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಈ ಔಷಧ ಶೇ 88ರಷ್ಟು ಫಲಿತಾಂಶ ನೀಡಿರುವುದಾಗಿ ಗ್ಲೆನ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ ಹೇಳಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/glenmark-launches-covid19-drug-at-rs103-per-tablet-738310.html  ;ಗ್ಲೆನ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ನಿಂದ ಔಷಧ:  20 ಜೂನ್ 2020,]&lt;/ref&gt;
===ಕೋವಿಡ್‌- 19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕಕ್ಕೆ ಲಸಿಕೆ===
*ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮೂಲದ ಭಾರತ್ ಬಯೋಟೆಕ್ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕರೋನವೈರಸ್ ಲಸಿಕೆ ಕೋವಾಕ್ಸಿನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಮಾನವರ ಮೇಲಿನ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪ್ರಯೋಗ (ಹ್ಯೂಮನ್‌ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್‌ ಟ್ರಯಲ್‌) ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಭಾರತದ ಔಷಧ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶನದಿಂದ (ಡಿಸಿಜಿಐ)ಯಿಂದ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆದಿದೆ. ವಿಸ್‌ಕಾನ್ಸಿನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಐಸಿಎಂಆರ್ ಮತ್ತು ಥಾಮಸ್ ಜೆಫರ್ಸನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ 3 ಕೋವಿಡ್ -19 ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಲು ಕೋವಾಕ್ಸಿನ್‌ ತಯಾರಕ ಸಂಸ್ಥೆ ತನ್ನ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.ವಿಸ್‌ಕಾನ್ಸಿನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಐಸಿಎಂಆರ್ ಮತ್ತು ಥಾಮಸ್ ಜೆಫರ್ಸನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲಸಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಪ್ರಯೋಗವು ಜುಲೈನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲಿದೆ, ಅದು ಜನರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುವುದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಗೊಂಡ ನಂತರ. ಹಾಗಾಗಿ ಅದರ ಲಭ್ಯತೆ ಯಾವಾಗ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾಗದು. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯು, ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 140 ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 16 ಲಸಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಚೀನಾದ 5, ಅಮೆರಿಕದ 3, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ 2 ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿ, ಆಸ್ತ್ರೇಲಿಯಾ, ರಷ್ಯಾದ ತಲಾ ಒಂದು ಲಸಿಕೆ ಸೇರಿವೆ, ಎಂದು  ಹೇಳಿತ್ತು. ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ಶುಭ ಹಾರೈಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/health/all-we-know-about-indias-first-coronavirus-vaccine-covaxin-740915.html ಕೋವಿಡ್‌ಗೆ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಲಸಿಕೆ ಕೋವಾಕ್ಸಿನ್; d: 30 ಜೂನ್ 2020]&lt;/ref&gt;
====ಕೋವಿಶೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಭಾರತ್ ಬಯೋಟೆಕ್‌ನ ಕೊವ್ಯಾಕ್ಸಿನ್‍ ಲಸಿಕೆಗಳು==== 
*2020 ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಕಳೆದ 12 ತಿಂಗಳಿಂದ ದೇಶದ ಜನರನ್ನು ಕಂಗೆಡಿಸಿರುವ ಕೋವಿಡ್ ತೊಡೆದುಹಾಕುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಕೋವಿಡ್ ಲಸಿಕೆ ಅಭಿಯಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಚಾಲನೆ 16–1, 2021 ರಂದು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಂದಿನಿಂದ 3 ಕೋಟಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಮುಂಚೂಣಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ಮೊದಲಿಗೆ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿದೆ. '''ಸೀರಂ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ತಯಾರಿಸಿರುವ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ-ಅಸ್ಟ್ರಾಜೆನೆಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿರುವ ಕೋವಿಶೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಭಾರತ್ ಬಯೋಟೆಕ್‌ನ ಕೊವ್ಯಾಕ್ಸಿನ್ ಎರಡೂ ಲಸಿಕೆಗಳು''' ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿವೆ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಆರೋಗ್ಯಮಂತ್ರಿ ಹರ್ಷವರ್ಧನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. 
*ಕೆಲವು ಮಾಹಿತಿಗಳು: ಈ ಲಸಿಕೆ ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ದಿನ 3 ಲಕ್ಷ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಲಸಿಕೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿದ್ದಾರೆ; ದೇಶದಾದ್ಯಂತ 3,000 ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿದೆ; ಪ್ರತಿ ಲಸಿಕೆ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ದಿನ 100 ಜನರಿಗೆ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ;1 ಕೋಟಿ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು 2 ಕೋಟಿ ಮುಂಚೂಣಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ಲಸಿಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.  ಕ್ರಮವಾಗಿ 50 ವರ್ಷ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟವರಿಗೆ, 50 ವರ್ಷ ಒಳಗಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರುವ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. 700 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1.5 ಲಕ್ಷ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಲಸಿಕೆ ವಿತರಣೆಗೆ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೆ 1.5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದೆ. 1.05 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಸೋಂಕಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/india-news/main-points-to-know-about-biggest-covid-vaccination-in-india-796808.htmlಬೃಹತ್ ಲಸಿಕೆ ಅಭಿಯಾನಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ: ಇಲ್ಲಿವೆ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ಕೆಲವು ಮಾಹಿತಿ; ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ Updated: 16 ಜನವರಿ 2021,]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
===ಭಾರತದ ಕೊವ್ಯಾಕ್ಸಿನ್‍ ಲಸಿಕೆಗಳು===
ಭಾರತವು ಈವರೆಗೆ ಸುಮಾರು 5.8 ಕೋಟಿ ಕೋವಿಡ್ ಲಸಿಕೆಯ ಡೋಸ್‌ಗಳನ್ನು 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿತರಣೆ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಚಿವಾಲಯ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದೆ. ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ನೆರವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದರೆ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಸಿಕೆ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ಲಸಿಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಉಳಿದವನ್ನು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ದೇಶೀಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವಿದೇಶ ಗಳಿಗೆ ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ವಿದೇಶಾಂಗ ವಕ್ತಾರ ಅನುರಾಗ್ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ತಿಳಿಸಿ ದ್ದಾರೆ. 
====ಭಾರತದಲ್ಲಿ 350 ಕೋಟಿ ಡೋಸ್‌ ತಯಾರಿಕೆ====
ಕೋವಿಡ್ ಲಸಿಕೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಇದೆ. 2021ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 350 ಕೋಟಿ ಡೋಸ್ ಲಸಿಕೆ ತಯಾರಿ ಆಗಬಹುದು ಎಂದು ಸಲಹಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಡೆಲಾಯ್ಟ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸುಮಾರು 400 ಕೋಟಿ ಡೋಸ್ ತಯಾರಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಬೇಡಿಕೆ ಪೂರೈಸಲು ಭಾರತದ ಕಂಪನಿಗಳು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಯಾರಿ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ. 
*'''ದೇಶಗಳಿಗೆ ನೆರವಿನ ಲಸಿಕೆ'''ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್, ನೇಪಾಳ, ಭೂತಾನ್, ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್, ಮಾರಿಷಸ್, ಸೀಷೆಲ್ಸ್, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಬಹರೇನ್, ಒಮಾನ್, ಅಫ್ಗಾನಿಸ್ತಾನ, ಬಾರ್ಬಡೋಸ್ ಮತ್ತು ಡೊಮೊನಿಕಾ.
*ಬ್ರೆಜಿಲ್, ಮೊರಾಕ್ಕೊ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್, ಈಜಿಪ್ಟ್, ಅಲ್ಜೀರಿಯಾ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ, ಕುವೈತ್, ಯುಎಇ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಲಸಿಕೆ ಮಾರಾಟಮಾಡಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/explainer/india-about-win-a-race-in-vaccine-supply-and-world-vaccine-diplomacy-812270.html ಆಳ-ಅಗಲ: ಲಸಿಕೆ ರಾಜಕಾರಣ ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ಭಾರತ;;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ Updated: 11 ಮಾರ್ಚ್ 2021,]&lt;/ref&gt;

===ಭಾರತಾದ್ಯಂತ ಲಾಕ್‍ಡೌನ್ ===
*[[ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ೨೦೨೦ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ‎]]
*ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ ಹರಡುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು, 24ನೇ ಮಾರ್ಚಿ 2020 ರಂದು, ಭಾರತ ದೇಶದ ಜನತೆ 21 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಇರುವಂತೆ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಮನವಿ ಮಾಡಿದರು. ದಿ.24ನೇ ಮಾರ್ಚಿ 2020 ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಿಂದ ದೇಶಾದ್ಯಂತ 21 ದಿನಗಳ ಕಾಲ (ದಿ.16 ಏಪ್ರಿಲ್‍ 2020 ವರೆಗೆ) ಸಂಪೂರ್ಣ ಲಾಕ್ ಡೌನ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಜನಸಂಚಾರ ವಾಹನ ಸಂಚಾರದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ನಿರ್ಬಂಧ.  ಇದು ಜನತಾ ಕರ್ಪ್ಯೂಗಿಂತ ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ಪ್ಯೂವೇ ಆಗಿದೆ. ಇದು ದೇಶದ ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯ, ಜಿಲ್ಲೆ, ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಮೋದಿಯವರು ಘೋಷಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[https://www.kannadaprabha.com/nation/2020/mar/24/india-being-locked-down-from-midnight-for-21-days-says-pm-modi-415026.html ದೇಶದ ಜನತೆಗೆ 21 ದಿನ ದಿಗ್ಭಂದನ, ಭಾರತವೇ ಲಾಕ್ ಡೌನ್: ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿ ಖಡಕ್ ಆದೇಶ; d: 24th March 2020]&lt;/ref&gt; ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲ ದಿನ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚಿ 31, 2020 ರವರೆಗೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ ಲಾಕ್‍ಡೌನ್ ಘೋಷಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[https://vijaykarnataka.com/news/karnataka/entire-state-of-karnataka-lock-down-till-march-31st-amid-of-coronavirus/articleshow/74781824.cms ಮಾ.31ರವರೆಗೆ ಇಡೀ ಕರ್ನಾಟಕ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌, 9 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗಿದ್ದ ಆದೇಶ ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಣೆ;d:Mar 23, 2020,]&lt;/ref&gt;. ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಸರಬರಾಜು ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾಯಿತು ಮತ್ತು ದಿನಗೂಲಿ ನೌಕರರು, ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರರು ಆಹಾರ ವಸತಿ ಇಲ್ಲದೆ  ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೊಳಗಾದರು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/coronavirus-covid-supreme-court-central-govt-delhi-narendra-modi-india-716459.html ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಕಷ್ಟ ಕುರಿತ ಅರ್ಜಿ ವಿಚಾರಣೆ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆd: 31 ಮಾರ್ಚ್ 2020,]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/covid-19-over-21k-camps-operational-in-country-over-66-l-people-sheltered-716672.html ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ ಪರಿಣಾಮ: ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ 6.6 ಲಕ್ಷ ಜನರಿಗೆ ಆಸರೆ;ಪಿಟಿಐ Updated: 01 ಏಪ್ರಿಲ್ 2020]&lt;/ref&gt; ಕೆಲಸವಿಲ್ಲ, ದುಡ್ಡಿಲ್ಲ, ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದವರು ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲೇ ವಾಸ್ತವ್ಯ, ಕರುಣಾಜನಕ ಸ್ಥಿತಿ&lt;ref&gt;[https://www.kannadaprabha.com/photogallery/nation/2020/mar/30/no-work-no-money-thousands-of-stranded-migrant-workers-walk-back-home-as-lockdown-1804.html ಕೆಲಸವಿಲ್ಲ, ದುಡ್ಡಿಲ್ಲ, ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದವರು ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲೇ ವಾಸ್ತವ್ಯ, ಕರುಣಾಜನಕ ಸ್ಥಿತಿ!;d: 30th March 2020]&lt;/ref&gt;
==== ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ 2020 ಮೇ 3 ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆ====
*ದಿ.16 ಏಪ್ರಿಲ್‍ 2020 ವರೆಗೆ ಇದ್ದ ಕರೋನವೈರಸ್ ಹೊಸ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಅನ್ನು 2020 ಮೇ 3 ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು, ಕಚೇರಿಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.indiatoday.in/india/story/lockdown-2-0-rules-what-open-what-banned-full-list-of-new-guidelines-1667153-2020-04-15 lockdown extended in India: April 15, 2020;UPDATED: April 16, 2020]&lt;/ref&gt;
==== ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ 2020 ಮೇ 17 ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆ====
*ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಅವಧಿಯನ್ನು 2020 ಮೇ 3 ರಿಂದ ಮೇ.17ರವರೆಗೆ ಕೇಂದ್ರಸರ್ಕಾರ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡಿತು. ಕೊರೊನಾ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಅವಧಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಮೇ.3ರ ನಂತರ ಎರಡು ವಾರ ಲಾಕ್‍ಡೌನ್ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಣೆ ಹೊರಡಿಸಿರುವ ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯವು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಹೇರುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ಹೊರಡಿಸಿತು. ಕೆಂಪು, ಕಿತ್ತಳೆ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರೀತಿ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿರಲಿವೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/coronavirus-lockdown-extended-724179.html ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ Updated: 01 ಮೇ 2020; ಮೇ 17ರ ವರೆಗೆ ಲಾಕ್‍ಡೌನ್ ಅವಧಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ]&lt;/ref&gt;
====ಲಾಕ್‍ಡೌನ್ ಮೂರನೇ ಹಂತ====
*ದಿ.4-5-2020 ಸೋಮವಾರದಿಂದ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಮೂರನೇ ಹಂತದ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌  ಜಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಮೇ 17ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಲಿದೆ. ‘ಈ ಬಾರಿ ಸಾಕಷ್ಟು ವಿನಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಕೊರೊನಾ ವೈರಸ್‌ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಈವರೆಗೆ ಆಗಿರುವ ಸಾಧನೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಬಾರದೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕಂಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಮುಂದುವರಿಯಲಿವೆ’ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಂಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ವಲಯಗಳಲ್ಲೂ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 7ರಿಂದ ಸಂಜೆ 7 ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಓಡಾಟಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/covid-19-lockdown-30-from-today-724853.html ದಿ.4-5-2020 ರಿಂದ ಮೂರನೇ ಹಂತದ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌]&lt;/ref&gt;

====ಲಾಕ್‍ಡೌನ್ ನಾಲ್ಕನೇ ಹಂತ====
*ನಾಲ್ಕನೇ ಹಂತದ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ ೧೮-೫-೨೦೨೦  ಸೋಮವಾರದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕುರಿತು ಕೇಂದ್ರವು ಭಾನುವಾರ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿದ್ದು, ಮೇ 31 ರಂದು ಇನ್ನೂ ಎರಡು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನುದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ 4.0 ಹಿಂದಿನ ಮೂರಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಂತಗಳು.[&lt;ref&gt;[https://www.hindustantimes.com/india-news/lockdown-4-0-begins-with-more-relaxations-all-you-need-to-know/story-ojvCjSthtOiGbXWS2KnpOK.html Lockdown 4.0 begins with more relaxations: May 18, 2020]&lt;/ref&gt;
*ನಾಲ್ಕನೇ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ನಲ್ಲಿ ಏನೇನು ಸೇವೆ ಲಭ್ಯವಿರಲಿವೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದಕ್ಕೆಲ್ಲ ನಿರ್ಬಂಧವಿದೆ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯ ೧೭-೫-೨೦೨೦ಭಾನುವಾರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಕೆಂಪು, ಹಸಿರು, ಕಿತ್ತಳೆ ವಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ವಲಯಗಳ ಗಡಿಯನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಗುರುತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ,* ಕಂಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರದೇಶ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಾಹನಗಳ ಹಾಗೂ ಬಸ್ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ. ಉಭಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಮ್ಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಚಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಕೆಂಪು, ಹಸಿರು, ಕಿತ್ತಳೆ ವಲಯಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯಗಳು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು. ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಕಿತ್ತಳೆ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ವಲಯಗಳನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಕಂಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ವಿಶೇಷ ನಿರ್ಬಂಧ ವಿಧಿಸದೇ ಇರುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅನುಮತಿ ಇದೆ. ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದೊಳಗಿನ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ನಿರ್ಬಂಧ ವಿಧಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ವಾಹನಗಳ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲ ರಾಜ್ಯಗಳೂ ಅನುಮತಿ ನೀಡಬೇಕು. ಖಾಲಿ ಟ್ರಕ್‌ಗಳ ಸಂಚಾರಕ್ಕೂ ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕು. ಇತ್ಯಾದಿ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/coronavirus-updates-no-air-travel-permitted-states-to-decide-red-green-and-orange-zones-in-lockdown-728480.html ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ 4.0: ಏನೇನು ಸೇವೆಗಳು ಇರಲಿವೆ, ಏನಿರಲ್ಲ? ಇಲ್ಲಿದೆ ಮಾಹಿತಿ;d: 17 ಮೇ 2020]
&lt;/ref&gt;
===ಲಾಕ್‍ಡೌನ್ ಜೂನ್ ೧ರಿಂದ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ತೆರವು===
*2020 ಜೂನ್ 1ರಿಂದ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಯಂತೆ ನಿಷೇಧಾಜ್ಞೆ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ 9ರಿಂದ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 5ರವರೆಗೆ ನಿಷೇಧಾಜ್ಞೆ ಮುಂದುವರಿಕೆ ಇರಲಿದೆ. ಉಳಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರ ಮುಕ್ತ. ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಬೀಗಮುದ್ರೆ ತೆರವುಗೊಳಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡದೆ &lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/district/bengaluru-city/lockdown-relaxation-traffic-jam-in-bengaluru-732729.html ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಸಡಿಲಿಕೆ: ಹಲವೆಡೆ ಸಂಚಾರ ದಟ್ಟಣೆ;;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ d: 02 ಜೂನ್ 2020, ಭಾಸ್ಕರ್ ರಾವ್]&lt;/ref&gt;
*ಹೊಸ ಕರೋನವೈರಸ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶವು ದಿನನಿತ್ಯ ದಾಖಲೆಯ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಭಾರತವು ಕಠಿಣ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಅನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸರಾಗಗೊಳಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಜೂನ್ 8 ರಿಂದ, ಮೂರು ಹಂತದ ಯೋಜನೆಯ ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು, ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು, ಖರೀದಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ತೆರೆಯಲು ಅನುಮತಿಸಿದೆ. ವಾರಗಳ ನಂತರ, ಬಹುಶಃ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳು ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಇದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-asia-india-52862160  Coronavirus: India to loosen lockdown despite record cases;30 May 2020]&lt;/ref&gt;
*2020 ಜಲೈ 1ರಿಂದ ಎರಡನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಿಯಾಯತಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಶಾಲಾಕಲೇಜುಗಳು ತೆರೆದಿಲ್ಲ. ಅಂತರ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಶುಚಿತ್ವ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತರುವಂತೆ ಸ್ಥಳೀಯಾಡಳಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಧಾನಿ ಸೂಚಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/at-least-10-kg-ration-required-per-month-to-prevent-hunger-deaths-left-parties-on-pmgkay-extension-741147.html ಬಿಪಿಎಲ್‍ನವರಿಗೆ ೫ ತಿಂಗಳು ಉಚಿತ ಅಕ್ಕಿ ಬೇಳೆ]&lt;/ref&gt;

==ಲಾಕ್‍ಡೌನ ಪರಿಣಾಮ- ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು==
*ಕಳೆದ 2011ರ ರಜನಗಣತಿ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ  ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕೋಟಿ ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರಿದ್ದಾರೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಹಿನ್ನಡೆಯ ಈ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಐದು - ಆರು ಕೋಟಿ ಆಗಿರಬಹುದು. ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ ಘೋಷಿಸಿದ ನಂತರ ಸುಮಾರು 75 ಲಕ್ಷ ಮಂದಿ ತಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ 35 ಲಕ್ಷ ಜನರು ಶ್ರಮಿಕ ರೈಲುಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನುಳಿದ 40 ಲಕ್ಷ ಜನರು ಬಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತೆರಳಿದರು ಎಂದು ಪುಣ್ಯ ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ನೂರಾರು - ಸಾವಿರಾರು ಕಾರ್ಮಿಕರು ಸಾವಿರಾರು ಮೈಲುಗಳ ದೂರ ಸರ್ಕಾರ ಯಾವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಮಾಡದ ಕಾರಣ ಮಕ್ಕಳುಮರಿ ಸಹಿತ ತಮ್ಮ ದಿನಬಳಕೆಯ ಹೊರೆ ಹೊತ್ತು ನೆಡೆದೇ ತಮ್ಮ ಊರು ಸೇರಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಅನಧಿಕೃತ ವಾಹನದ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಳಲಿ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಸರ್ಕಾರ ಮೌನವಹಿಸಿತು. ಅವರಿಗೆ ಯಾವ ಪರಿಹಾರವನ್ನೂ ಕೊಡಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/covid-coronavirus-pandemic-india-lockdown-migrant-workers-730379.html 4 ಕೋಟಿ ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ, ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದವರು 75 ಲಕ್ಷ ಜನ: ಕೇಂದ್ರ ಮಾಹಿತಿ;d: 24 ಮೇ 2020]
&lt;/ref&gt;
*ಆ 10 ದುಃಖಕರ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕನು 1,250 ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಮನೆಗೆ ನಡೆದು ಹೋದನು. ಭಾರತದ ಲಾಕ್ ಡೌನ್‍ನಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಬೇರೆ ಆಯ್ಕೆಗಳಿರಲ್ಲ.&lt;ref&gt;[https://edition.cnn.com/2020/05/30/asia/india-migrant-journey-intl-hnk/index.html Over 10 agonizing days,]&lt;/ref&gt;
===ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಾನವೀಯ ಸಮಾಜ ಕಟ್ಟೋಣವೇ?===
*'''ಅಜೀಂ ಪ್ರೇಮ್‌ಜಿ ಬರಹ:'''
*ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೈಲು ಹದಿನಾರು ಜನ ಯುವಕರನ್ನು ಆಹುತಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಜೀವನೋಪಾಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಇತರರಂತೆ, ಈ ಯುವಕರು ಕೂಡ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟಿದ್ದರು. ಹಾಗಾಗಿ, ನೂರಾರು ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡೇ ಹೋಗೋಣ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ್ದ ಇವರು, ರೈಲು ಹಳಿಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದ್ದರು. ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರೈಲು ಸಂಚಾರ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವನ್ನು ತಡೆಯಲು ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಈ ಬಗೆಯ ದುರಂತಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಲಾಗದು.
* ‘ಕ್ಷಮಿಸಲಾಗದು’ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ನಾನು ಹಗುರವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದರ ಹೊಣೆಯನ್ನು ನಾವೇ, ಅಂದರೆ ನಾವು ಕಟ್ಟಿದ ಸಮಾಜ ಹೊರಬೇಕು. ನಮ್ಮ ನಡುವಿನ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲರು, ಅತ್ಯಂತ ಬಡವರು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಯಾತನೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಗಾಢವಾಗಿ ತೋರಿಸುವ ದುರಂತಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು. ನಾವು ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಂಕಟ ಇದು. 
*ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಗಳ ಬೆಂಬಲದಿಂದ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು, ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಹಲವು ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಅಮಾನತಿನಲ್ಲಿರಿಸುವ ಆಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿವೆ (ಅಥವಾ, ಈಗಾಗಲೇ ಅಮಾನತಿನಲ್ಲಿರಿಸಿವೆ) ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದಾಗ ಆಘಾತವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/op-ed/market-analysis/azim-premji-lockdown-wipro-covid-19-coronavirus-734478.html ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಾನವೀಯ ಸಮಾಜ ಕಟ್ಟೋಣವೇ?ಅಜೀಂ ಪ್ರೇಮ್‌ಜಿ Updated: 08 ಜೂನ್ 2020, ]&lt;/ref&gt;
===ಭಾರತಾದ್ಯಂತ ಲಾಕ್‍ಡೌನ್‍ ಸಡಿಲ===  
*ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕರೋನವೈರಸ್ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಇಳಿಮುಖವಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 2021 ಫೆಬ್ರವರಿ 1 ರಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಅನ್‌ಲಾಕ್ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಿದೆ, ಸಿನೆಮಾ ಹಾಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೂ ಅವಕಾಶನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಶಾಲಾಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಯ ಕ್ರಮ ಅನುಸರಿಸಿ ನೆಡೆಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಎಂದರೆ ಕರೋನವೈರಸ್ ಸುರಕ್ಷತಾ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಪುನಃ ತೆರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.indiatoday.in/coronavirus-outbreak/story/cinemas-reopen-100-per-cent-capacity-schools-resume-as-unlock-rules-are-relaxed-all-you-need-to-know-1764615-2021-02-01  Cinemas reopen with 100% capacity, schools resume as unlock rules are relaxed: February 1, 2021UPDATED: February 1, 2021]&lt;/ref&gt;

===ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಅಪಂನ್‌ ಚಂಡಮಾರುತ===
 [[File:Amphan 2020-05-19 0736Z.jpg|thumb|ಮೇ 19, 20 ರಂದು ಪೂರ್ವ ಭಾರತ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಕ್ಕೆ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಪಂನ್‌ ಚಂಡಮಾರುತ]]
*ವಿವರ:[[:en:Cyclone Amphan|Cyclone Amphan- ಅಪಂನ್‌ ಚಂಡಮಾರುತ]]
*ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಮೇ ೨೦,೨೦೨೦ ರಿಂದ ಅಪಂನ್‌ ಚಂಡಮಾರುತ ಧಾಳಿಮಾಡಿತು. ದೇಶದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದು, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ Rs.1 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯಷ್ಟು (13 ಬಿಲಿಯನ್‌ ಡಾಲರ್‌) ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಬೆಳೆಗೆ ಹಾನಿಯಾಗಿರುವುದಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಅಂಪನ್ ಅಪ್ಪಳಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ 30 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಾಣ ಹಾನಿ ತಪ್ಪಿದೆ. ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದ 1.3 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಮನೆ, ಬೆಳೆ ಹಾಗೂ ಭೂಮಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು 15 ಲಕ್ಷ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗಿರುವುದಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ 24 ಪರಗಣದಲ್ಲಿ 700 ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಹಾನಿ ಉಂಟಾಗಿದ್ದು, 80,000 ಜನರು ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಚಂಡಮಾರುತ ಗಂಟೆಗೆ 133 ಕಿ.ಮೀ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಬೀಸಿರುವ ಪರಿಣಾಮ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಉರುಳಿರುವ ಮರಗಳು, ತುಂಬಿರುವ ಮಣ್ಣು ಹಾಗೂ ಕಟ್ಟಡದ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಲು ಕೋಲ್ಕತ್ತದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತವು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ 86 ಜನರು ಸಾವನ್ಪ್ಪಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/cyclone-amphan-loss-estimated-at-13billion-dollar-in-india-may-rise-in-bangladesh-730214.html ಅಂಪನ್‌ ಚಂಡಮಾರುತ: ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಹಾನಿ ಅಂದಾಜು Rs.1 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ;d: 23 ಮೇ 2020]&lt;/ref&gt;
*ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ 1000 ಕೋಟಿ ರೂ. ನೆರವು ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮಮತಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಬರಬೇಕಾದ ತೆರಿಗೆ ಬಾಕಿಯ ಮೊತ್ತ ರೂ.53 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಗಳ ಬಾಕಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೆ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಸೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಕೇಂದ್ರ ಅದಕ್ಕೆ ಮೌನ ವಹಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/prime-minister-narendra-modi-announces-rs-1000-cr-relief-for-cyclone-amphan-hit-wb-cm-mamata-says-729875.html 53 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಗಳ ಬಾಕಿ ಕೊಟ್ಟರೆ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಲಿದೆ: ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಮಮತಾ; 22 ಮೇ 2020]&lt;/ref&gt;
==ಜೂನ್ 15, 2020 ರ ದೋಕಲಾದಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಸಂಘರ್ಷ==
*ವಿಸ್ತೃತ ಲೇಖನ:[[ಭಾರತ ಚೀನಾ ಗಡಿ ವಿವಾದ]]
*[[:en:2020 China–India skirmishes|2020 China–India skirmishes-2020 ಭಾರತ ಚೀನಾ ಘರ್ಷಣೆ]]
*ಗಾಲ್ವನ್‌ ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಲಡಾಖ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ 15, ೨೦೨೦ ಸೋಮವಾರ ರಾತ್ರಿ ಚೀನಾದ ಸೈನಿಕರ ಜತೆ ನಡೆದ ಘರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ 20 ಯೋಧರು ಹುತಾತ್ಮರಾಗಿದ್ದು, ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವರು ಯೋಧರು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಹಿಂಸಾಚಾರದಲ್ಲಿ 16 ಬಿಹಾರ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‌ನ [[ಕರ್ನಲ್ ಸಂತೋಷ್ ಬಾಬು|ಕರ್ನಲ್‌ ಬಿ. ಸಂತೋಷ್‌ ಬಾಬು]], ಯೋಧರಾದ ಹವಾಲ್ದಾರ್‌ ಪಳನಿ ಮತ್ತು ಸಿಪಾಯಿ ಓಝಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಪ್ಪತ್ತು ಮಂದಿ ಯೋಧರು ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಚೀನಾದ 43 ಸೈನಿಕರು ಸಾವಿಗೀಡಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವರದಿ ಅನಧಿಕೃತ ಇದೆ. ಚೀನಾ ಮೌನ ವಹಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/four-indian-soldiers-are-in-critical-condition-after-the-violent-face-off-with-chinese-troops-on-737255.htmlಗಡಿ ಸಂಘರ್ಷ | 20 ಯೋಧರ ಸಾವು, ನಾಲ್ವರ ಸ್ಥಿತಿ ಗಂಭೀರ;d: 17 ಜೂನ್ 2020,]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
===ಲಡಾಖ್‌ನ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಅತಿಕ್ರಮಣ=== 
*[[ಭಾರತ ಚೀನಾ ಗಡಿ ವಿವಾದ]]
*ಭಾರತದ ನೆಲವನ್ನು ಚೀನಾ ಕಬಳಿಸಿದೆ ಎಂದೂ ಲಡಾಖ್‌ನ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಅತಿಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದೂ ರಾಹುಲ್ ಹೇಳಿದರು. ಇದನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಅಥವಾ ಪ್ರಧಾನಿ ನಿರಾಕರಿಸಿಲ್ಲ. ಚೀನಾದಿಂದ ಅಧಿಕ ಆಮದು ಮಾಡಿದ್ದನ್ನೂ ರಾಹುಲ್ ಟೀಕಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/national/bjp-says-make-in-india-but-buys-from-china-rahul-gandhi-740958.html ಮೇಕ್‍ ಇನ್‍ ಇಂಡಿಯಾ ಎನ್ನುತ್ತಲೇ ಚೀನಾದಿಂದ ಅಧಿಕ ಆಮದು; d: 01 ಜುಲೈ 2020,]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.indiatoday.in/news-analysis/story/why-bjp-beats-congress-in-political-duels-10-points-1692971-2020-06-26?utm_source=taboola&amp;utm_medium=cpc#tblciGiDbRmfVM3xkhZv-Uz3NlT-g4PGrconEJp04747PuADKtCCmuj0 Why BJP beats Congress in political duels | 10 points]&lt;/ref&gt;
*ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ 3-7-2020 ರಂದು ಶುಕ್ರವಾರ ಲಡಾಖ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಚೀನಾದ ಹೆಸರು ಹೇಳದೆ, ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಂದೇಶವೊಂದರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಯುಗ ಮುಗಿದಿದೆ ಮತ್ತು ಲಡಾಖ್‌ಗೆ ಘೋಷಿತ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ ಭಾರತದ ಶತ್ರುಗಳು ತನ್ನ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳ &quot;ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ಕೋಪವನ್ನು&quot; ನೋಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಈ ಭೇಟಿಯು ನೆರೆಯ ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಗಡಿರೇಖೆಯ ಬಗೆಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವಾಗ ಭಾರತದ ದೃಡತೆಯ ಸಂಕೇತ ನೀಡಿದೆ,'ಎಂದರು.&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/india/pm-modi-in-ladakh-age-of-expansionism-is-over-this-is-the-age-of-development/articleshow/76768416.cms Era of expansionism is over; PM Modi during Ladakh visit PTI |d: Jul 3, 2020]&lt;/ref&gt;
*ಒಂದು ತಿಂಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದಿಂದ ಚೀನಾ ಲಡಾಕನ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಡೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಭಾರತ ಸಚಿವಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ: &quot;ಮೇ ತಿಂಗಳ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ, ಚೀನಾದ ಕಡೆಯವರು ಎಲ್‌ಎಸಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ತಂಡವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&quot;
*೨೦೨೦ ಜುಲೈ ಮೊದಲ ವಾರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮ್ಯಾಕ್ಸಾರ್ ಉಪಗ್ರಹ ಫೋಟೋಗಳು ಚೀನಾ ಗೊಗ್ರಾ ಉತ್ತರದ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಕಂಪನಿ ಮತ್ತು ಫಿರಂಗಿ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕೊಂಗ್ಕಾ ಪಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.([https://edition.cnn.com/2020/06/26/asia/india-china-border-clash-satellite-images-intl-hnk-scli/index.html] ಚೀನಾದ ಕ್ಯಾಂಪ್‍ಗಳು.&lt;ref name=&quot;edition.cnn.com&quot;&gt;[https://edition.cnn.com/2020/06/26/asia/india-china-border-clash-satellite-images-intl-hnk-scli/index.html A PLA tank and artillery company encamped at Gorga in the Aksai Chin.]&lt;/ref&gt;
====ಚೀನಾದಿಂದ ಕ್ಯಾಂಪುಗಳ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ====
*ಜೂನ್ ೨೦೨೦
*ಭಾರತದೊಂದಿಗೆ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಗಡಿ ಘರ್ಷಣೆಯ ಸ್ಥಳವಾದ ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಮಿಲಿಟರಿ ಶಿಬಿರವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಯುಎಸ್ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಆಪರೇಟರ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸಾರ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್‌ನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೋಮವಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ, ಒಂದು ವಾರದ ನಂತರ ಕೋಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೈಯಿಂದ ಹೊಡೆದಾಟ ನೆಡೆದಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 20 ಭಾರತೀಯ ಸೈನಿಕರು ಸತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;edition.cnn.com&quot;/&gt;
*ವಿವರ:ಪಿಎಲ್ಎ ಪಡೆಗಳು ಪಿಪಿ -14 ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ಘಟನಾಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬರುವುದನ್ನು ಭಾರತೀಯರು ನೋಡಿದರು. ಈ ಬಾರಿ, ಅಧಿಕೃತ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು 300 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ರಬ್ಬರ್ ಸೂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಗಲಭೆ ಕೋರರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಪರ್ವತದಿಂದ ಇಳಿಯುವಾಗ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದರು. &quot;ಅದು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಏನೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ದಾಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು,”ಎಂದು ಭಾರತದ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://www.washingtonpost.com/opinions/2020/06/22/inside-story-how-india-china-came-blows-himalayas/ Barkha Dutt;Image without a caption;Barkha Dutt;June 22, 2020 at]&lt;/ref&gt;
*06 ಜುಲೈ 2020,ರ ವರದಿಯಂತೆ ಉಭಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸೇನೆಗಳ ಕಮಾಂಡರ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ ಚೀನಾದ ಸೇನೆಯು ಭಾರತದ ಆಕ್ರಮಿತ ಪ್ರದೇಏಶದಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯುತ್ತಿದೆ. ವೀಕ್ಷಣಾ ಕೇಂದ್ರ 14ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ ಟೆಂಟ್‌ ಹಾಗೂ ಇತರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ಗೋಗ್ರಾ ಹಾಟ್‌ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ಇಂಥದ್ದೇ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿದೆ’ ಎಂದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಮೂಲಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ. ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿಯವರು ಹಿಂದೆ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡವಾಗ ಚೀನಾ ಭಾರತದ ಯಾವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ಆಕ್ರಮಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದಿದ್ದರು. ಅದು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/india-news/chinese-army-removing-tents-withdrawing-troops-from-galwan-valley-742567.htmlಗಡಿ ಸಂಘರ್ಷ | ಗಾಲ್ವನ್ ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯುತ್ತಿದೆ ಚೀನಾ; ಪಿಟಿಐ Updated: 06 ಜುಲೈ 2020,]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*ಲಡಾಖ್‌ನಲ್ಲಿನ '''ವಾಸ್ತವ ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆ'''ಯಲ್ಲಿ (ಎಲ್‌ಎಸಿ), ಅದರಲ್ಲೂ ಗಾಲ್ವನ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಸೇನೆಯು ಭಾರತದ ನೆಲವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವಿದ್ದ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರವು, ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಎರಡೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ನೆಲವನ್ನು ಯಾರೂ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ನೀಡಿದ್ದ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಈ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಗಾಲ್ವನ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಮೇ 5ರ ನಂತರ ಚೀನಾ ಸೇನೆಯ ಅತಿಕ್ರಮಣ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ಕುಂಗ್ರಾಂಗ್ ನಾಲಾ, ಗೋಗ್ರಾ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಂಗಾಂಗ್ ಸರೋವರದ ಉತ್ತರದ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ 2020 ಮೇ 17–18ರಂದು ಚೀನಾ ಸೈನಿಕರು ಅತಿಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ’ ಎಂದು ವರದಿ ಹೇಳಿತ್ತು.&lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/india-news/defence-document-that-notes-chinese-aggression-in-ladakh-disappears-751400.htmlಣೆ{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ದಾಖಲೆ ಅಳಿಸಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸತ್ಯ ಬದಲಾ ಗುವುದಿಲ್ಲ. ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯದ ಜಾಲತಾಣ: ಚೀನಾ ಅತಿಕ್ರಮಣ ಉಲ್ಲೇಖವಿದ್ದ ದಾಖಲೆ ‘ಡಿಲೀಟ್’;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ; d: 07 ಆಗಸ್ಟ್ 2020&lt;/ref&gt;
====ಚೀನಾ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದೆಸರಿಯಲು ಒಪ್ಪಿದೆ====
*ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ರಾಜನಾಥ್ ಸಿಂಗ್ ೧೧-೨-೨೦೨೧ ಗುರುವಾರ ಮಾಡಿದ ಹೇಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ದಿನದ ಮೊದಲು ಚೀನಾದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ಹೊರಡಿಸಿದ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೂರ್ವ ಲಡಾಖ್‌ನ ಪಾಂಗೊಂಗ್ ತ್ಸೊ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಸೈನಿಕರು ತಮ್ಮ ನೆಲೆಯಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಅಗಲಿ ಹಿಂದೆಸರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಿನ ಸುದ್ದಿಯಂತೆ, ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಪ್ಯಾಂಗೊಂಗ್ ತ್ಸೊದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದಂಡೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.ಆದರೆ ಆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಪಿಪಿ 14 ರಿಂದ ಚೀನಾ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಎಳೆದುಕೊಂಡರೂ, ಅದು ಕೆಲವು ಸೈನ್ಯವನ್ನು '''ಎಲ್‌ಎಸಿಯ ಭಾರತೀಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಿಪಿ 15 ಮತ್ತು ಪಿಪಿ 17 ಎಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿತು.''' &quot;'''ಚೀನಾ ಫಿಂಗರ್ 8 ರಲ್ಲಿ  8 ಕಿಮೀ.ನಷ್ಟು ಭಾರತದ ಗಡಿಯೊಳಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಚೀನಾ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತರದ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಫಿಂಗರ್ 8 ರ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹಿಂದೆಸರಿಯಬಕಾಗುತ್ತದೆ.'''ಹಾಗೆಂದು ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;Explained: What is the new disengagement agreement in eastern Ladakh?;;Krishn Kaushik 2 hours ago- The Indian Express- MSN News 10-2-2021&lt;/ref&gt;

==೨೦೨೦ - ೨೦೨೧ ರ ಜಿಎಸ್‍ಟಿ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಕೊರತೆ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪಾಲಿನ ಹಣ ಇಲ್ಲ==
*೨೦೨೦-೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಪರಿಹಾರವಾಗಿ ನಿಯಮ ಪ್ರಕಾರ &lt;ref&gt;ಒಟ್ಟು ರೂ. 2.35 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt;. ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಪರಿಹಾರ ನೀಡುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತಾನಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಈಗ ಹೇಳುತ್ತಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದೇ ವಿಚಾರವಾಗಿ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿತ್ತು’. ೨೦೨೦-೨೦೨೧ ರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಜಿಎಸ್‍ಟಿ ಪರಿಹಾರದ ಬದಲಿಗೆ ಸಾಲದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಬಹುದು ಎಂದು ಕೇಂದ್ರವು ಹೇಳಿದೆ. ಈ ಮೊತ್ತವನ್ನು ರಾಜ್ಯಗಳು ಸೆಸ್ ಮೂಲಕ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಹಣದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬಹುದು. 
*ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಆರ್‌ಬಿಐ ಜೊತೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ ರೂಪಿಸುವ ವಿಶೇಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮೂಲಕ ಈ ಸಾಲವನ್ನು ಸಮಂಜಸ ಬಡ್ಡಿ ದರದಲ್ಲಿ ಕೊಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ‘ಕೋವಿಡ್–19 ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಈ ವರ್ಷ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಕುಸಿತ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವು ನೀಡುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರದ ಕೈಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಹಾಕಬಹುದು’ ಎಂದು ಕೇಂದ್ರ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವೆ ನಿರ್ಮಲಾ ಸೀತಾರಾಮನ್ ಹೇಳಿದರು.
*ಕರ್ನಾಟಕ (ರಾಜ್ಯವು ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದು, ತಕ್ಷಣವೇ ರೂ.13,764 ಕೋಟಿ ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಗೃಹ ಸಚಿವ ಬಸವರಾಜ ಬೊಮ್ಮಾಯಿ ಅವರು ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಮಂಡಳಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.)
*ಸಂವಿಧಾನದ 101 ರ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಕ್ಷನ್‌ 18 ರ ಪ್ರಕಾರ ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಮಂಡಳಿ‌ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹದ ಕೊರತೆ ತುಂಬಿಕೊಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಅದರ ಅನ್ವಯ ಕೂಡಲೇ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ಎದುರು ಎರಡು ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿದೆ. ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಆಗಿರುವ ಆದಾಯ ಕೊರತೆಯಾದ ರೂ. 97 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿಯನ್ನು ರಾಜ್ಯಗಳು ರಿಸರ್ವ‍ ಬ್ಯಾಂಕಿನಿಂದ ಸಾಲವಾಗಿ ಪಡೆಯುವುದು. ಅಥವಾ, ಜಿಎಸ್‌ಟಿ ಆದಾಯ ಕೊರತೆ ಹಾಗೂ ಕೋವಿಡ್‌–19ನಿಂದ ಆಗಿರುವ ನಷ್ಟವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಒಟ್ಟು ರೂ. 2.35 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ಕಡೆಯಿಂದ ಸಾಲವಾಗಿ ಪಡೆಯುವುದು.&lt;ref name=&quot;prajavani.net&quot;/&gt;
==ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿಯ ಘೋಷಣೆ==
[[File:The Prime Minister, Shri Narendra Modi attends the Conclave on Transformational Reforms in Higher Education under National Education Policy-2020 through video conferencing, in New Delhi on August 07, 2020.jpg|220px|right|thumb|ಪ್ರಧಾನಿ, [[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ]] ಅವರು ಆಗಸ್ಟ್ 07, 2020 ರಂದು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ವಿಡಿಯೋ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ -2020 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ [[ಶಿಕ್ಷಣ]]ದಲ್ಲಿನ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಎಡದಲ್ಲಿ: ಹೊಸ ಎನ್‍ಇಪಿ [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ಸಮಿತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ; ಡಾ.[[ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್]] ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ, ಇಸ್ರೋ; ಬೆಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ]]
*[[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ ೨೦೨೦]]
:2019 ರಲ್ಲಿ, [[ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ]]ವು  ಹೊಸ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿಯ 2019 ಕರಡುನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, ಅದರ ನಂತರ ಹಲವಾರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳು ನಡೆದವು. ಕರಡು ಎನ್ಇಪಿ ( NEP- National Education Policy) ಯೋಜನೆಯು ಅಗತ್ಯ ಕಲಿಕೆ, ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಗ್ರ ಅನುಭವ, ಚರ್ಚಾ-ಆಧಾರಿತ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಹಾಗೂ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದ ವಿಷಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.  ಮಕ್ಕಳ ಅರಿವಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ರಚನೆಯನ್ನು 10 + 2 ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ 5 + 3 + 3 + 4 ವ್ಯವಸ್ತೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಪರಿಷ್ಕರಿಸುವುದಾಗಿ ಇದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿತರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ 2020 ರ ಜುಲೈ 29 ರಂದು ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ (ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್) ಹೊಸ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ]]ಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ಹೊಸ ನೀತಿಯು ಹಿಂದಿನ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ]], 1986 ಅನ್ನು ಇದು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ನೀತಿಯು [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ]]-  [[ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ]]ಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು  [[ಭಾರತ]]ದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿಯ ಸಮಗ್ರ ಚೌಕಟ್ಟು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ನೀತಿಯು 2040 ರ ವೇಳೆಗೆ [[ಭಾರತ]]ದ [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://indianexpress.com/article/education/new-education-policy-2020-live-updates-cabinet-approves-nep-ramesh-pokhriyal-prakash-javadekar-6529139/ New Education Policy 2020; By: Education Desk | New Delhi |;;Updated: July 31, 2020 ]&lt;/ref&gt;
==ಹೊಸ ಮೂರು ಕೃಷಿ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರೈತರ ಪ್ರತಿಭಟನೆ==
*'''ವಿಸ್ತೃತ ಲೇಖನ:'''[[2020ರ ಭಾರತೀಯ ರೈತರ ಪ್ರತಿಭಟನೆ]];
*2020 ರ ಭಾರತೀಯ ರೈತರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಮೂರು ಕೃಷಿ ಕಾಯ್ದೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾಯ್ದೆದಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ರೈತ ಸಂಘಗಳು &quot;ರೈತ ವಿರೋಧಿ ಕಾನೂನುಗಳು&quot; ಎಂದು ವಿವರಿಸಿವೆ,. ರೈತ ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಇದು ರೈತರನ್ನು &quot;ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ಗಳ ಕರುಣೆಗೆ&quot; ಬಿಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ೨೦೨೦ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ಕೃಷಿ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ (ಪರಿಚಯಿಸಿದ) ಕೂಡಲೇ, ರೈತ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು, ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಡೆಯಿತು. ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ನಂತರ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣದಿಂದ ಬಂದ ರೈತರು 'ದಿಲ್ಲಿ ಚಲೋ' (ಅನುವಾದ: ದೆಹಲಿಗೆ ಹೋಗೋಣ) ಎಂಬ ಆಂದೋಲನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು,  ನವೆಂಬರ್ 26 ರಂದು, ಪ್ರತಿಭಟನೆಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು 25 ಕೋಟಿ (250 ಮಿಲಿಯನ್/ &quot;On 26 November a nationwide general strike that involved approximately 250 million people took place in support of the farmer unions.[20] ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಮುಷ್ಕರವು ರೈತರಿಗೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಡೆಯಿತು. ನವೆಂಬರ ೨೬ರಿಮದ ದೆಹಲಿಯನ್ನ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷ ರೈತರು ಅಹೋರಾತ್ರಿ ಧರಣಿ ನೆಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜನವರಿ ೨೬ ರ ರಂದು ಒಂದು ಗುಂಪು ಹಿಂಸಾರಕ್ಕಿಳಿದು ಕೆಂಪುಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಮತೀಯ ಧ್ವಜ ಹಾರಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ರೈತ ಸಂಘದ ನಾಯಕರು ಪಿತೂರಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ಹೆದ್ದಾರಿ ಬಂದ ಚಳುವಳಿ ಮುಂದು ವರೆಸಿದರು.  ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ ರೈತ ಚಳುವಳಿಗಾರರಿಗೆ ಯಾವ ಸೌಲಬ್ಯವೂ ಸಿಗದಂತೆ ಸುತ್ತಲೂ ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್ ಮುಳ್ಳು ಮತ್ತು ಈಟಿಗಳ ಬೇಲಿ ಹಾಕಿ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಅಗೆದು ತೋಡಿ ದಿಗ್ಭಂಧನ ಮಾಡಿದರು. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರೈತನಾಯಕರ ಮಧ್ಯೆ ನೆಡೆದ ಹನ್ನೊಂದು ಸುತ್ತಿನ ಮಾತುಕತೆಗಳೂ ವಿಫಲವಾದವು. ರೈತರು ಹೊಸ ಕಾನೂನು ರದ್ದುಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹಠಹಿಡಿದರು. ಸರ್ಕಾರ ಈ ಹೊಸ ಕಾನೂನಿಂದ ರೈತರಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಎಂದು ಒಪ್ಪಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಒಂದುವರೆ ವರ್ಷ ಹೊಸ ಕಾನೂನನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ರೈತರು ಒಪ್ಪದ ಕಾರಣ ಒಪ್ಪಂದ ಮುರಿದುಬಿತ್ತು. ಫೆಬ್ರವರಿ ದಿ.1-2 ರಂದು ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ ದೆಹಲಿ ಗಡಿ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ತಿಂಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚುಕಾಲ ಕುಳಿತು ಪ್ರತಿಭಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ  ಎರಡು ಲಕ್ಷ ಜನ ರೈತರಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ  ಅವರ ಸುತ್ತಲೂ ಮುಳ್ಳುಬೇಲಿ, ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ತಳಪಾಯದ ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್ ತಡೆಗೋಡೆ, ಎತ್ತರದ ಮೊಳೆ ಹೊಡೆದು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಅಗಳ ತೋಡಿ ಯಾವ ವಸ್ತುವೂ ರೈತರಿಗೆ ಒದಗದಂತೆ ದಿಗ್ಬಂಧನ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ರೈತರು ಹೇಗೋ ತಮ್ಮ ಚಳಿವಳಿ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/india-news/security-increased-in-protest-area-farmer-801958.html ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಳ: ಅನ್ನದಾತನ ಸುತ್ತ ಮೊಳೆಬೇಲಿ;ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ Updated: 03 ಫೆಬ್ರವರಿ 2021]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/india/11th-round-of-talks-between-farmers-govt-break-down-no-date-fixed-for-next-meeting-10-key-developments/articleshow/80410944.cms TIMESOFINDIA.COM | Jan 22, 2021,]&lt;/ref&gt;

==ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ==
*ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು  2014ರ ಸಂಸತ್ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷವನ್ನು (ಬಿಜೆಪಿ) ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಗೆಲುವಿನತ್ತ ಮುನ್ನಡೆಸಿದ ನಂತರದಿಂದ ‘ಚುನಾಯಿತ ನಿರಂಕುಶಾಧಿಪ‍ತ್ಯ’ದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಇಳಿದಿದೆ ಎಂದು ಸ್ವೀಡನ್‌ನ ಗೊಥೆನ್‌ಬರ್ಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿ–ಡೆಮ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ‘ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವರದಿ 2021’ರಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದ ‘ಫ್ರೀಡಮ್ ಹೌಸ್’ ಭಾರತವನ್ನು ‘ಮುಕ್ತ ದೇಶ’ದಿಂದ ‘ಭಾಗಶಃ ಮುಕ್ತ ದೇಶ’ ದರ್ಜೆಗೆ ಇಳಿಸಿದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವರದಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ. ‘137 ಕೋಟಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಿದ್ದ ಭಾರತವು ಈಗ ಚುನಾಯಿತ ನಿರಂಕುಶಾಧಿಪತ್ಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇ 68ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಚುನಾಯಿತ ನಿರಂಕುಶಾಧಿಪತ್ಯ ಅಥವಾ ನಿರಂಕುಶಾಧಿಪತ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವಂತಾಗಿದೆ’ ಎಂದು ವರದಿಯು ಹೇಳಿದೆ. 
*ಪ್ರೊ. ಸ್ಟಾಫನ್ ಐ ಲಿಂಡ್‌ಬರ್ಗ್ ಅವರು 2014ರಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು. 2010ರಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನ 41 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉದಾರವಾದಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಈಗ ಅದು 32 ದೇಶಗಳಿಗೆ ಕುಸಿದಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪೈಕಿ ಉದಾರವಾದಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಜನರ ಪ್ರಮಾಣವು ಶೇ 14 ಮಾತ್ರ. ಚುನಾಯಿತ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವು 60 ದೇಶಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದೇಶಗಳ ಜನರ ಪ್ರಮಾಣವು ಶೇ 19 ಮಾತ್ರ ಎಂದು ವರದಿಯು ಹೇಳಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/india-news/v-dem-institute-democracy-report-says-india-electoral-autocracy-812589.html ಭಾರತವೀಗ ಚುನಾಯಿತ ನಿರಂಕುಶಾಧಿಪತ್ಯ: ವಿ–ಡೆಮ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವರದಿಪ್ರಜಾವಾಣಿ ವಾರ್ತೆ Updated: 12 ಮಾರ್ಚ್ 2021,]&lt;/ref&gt;
===ಅತಿ ಮುಖ್ಯವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ವಿಮಾನ===
* ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಒನ್ ಬಳಸಬೇಕಾದ ಬಿ 777 ವಿಮಾನವನ್ನು ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹೆಚ್ಚು ಕಸ್ಟಮೈಸ್ (ವಿಶೇಷ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.  ಎರಡು ವಿಮಾನಗಳು 2018 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ನೌಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು, ಅವುಗಳನ್ನು ವಿವಿಐಪಿ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಮರು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಬೋಯಿಂಗ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಮೊದಲು. ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಎರಡು ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಮತ್ತು ಮರುಹೊಂದಿಸಲು ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚವು ತಲಾ ಸುಮಾರು 8,400 ಕೋಟಿ ರೂ. (ಒಟ್ಟು 16800 ಕೋಟಿ ರೂ.) ಕಸ್ಟಮ್-ನಿರ್ಮಿತ ಬಿ 777 ವಿಮಾನವು ಅಧ್ಯಕ್ಷ, ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ಹಾರಲು ಬಳಸುವ ಮೊದಲ ಮೀಸಲಾದ ವಿಮಾನವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ವಿಮಾನ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1, 2020 ಗುರುವಾರ ಅಮೆರಿಕದಿಂದ ದೆಹಲಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಕಸ್ಟಮ್ ನಿರ್ಮಿತ ಮತ್ತೊಂದು ಬಿ 777 ವಿಮಾನವು ನಂತರದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಬರಲಿದೆ &lt;ref&gt;[https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/air-india-one-all-about-the-new-high-tech-planes-for-pm-modi/customised-planes/slideshow/78447067.cms  Air India One: All about the new high-tech planes for PM Modi;ET Online|;Updated: 02 Oct 2020]&lt;/ref&gt;

==ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸಂಪಾದನೆಗಳು==
*'''ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನ'''
====ಕೊರೊನಾ ಸೋಂಕು ಹರಡುವಿಕೆಯ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣ====
*ದಿ.31-3-2020 ಮಂಗಳವಾರ, ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು ಈ ತಿಂಗಳ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿಜಾಮುದ್ದೀನ್ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಭೆಯ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದ '''ಧರ್ಮಗುರು ಮೌಲಾನಾ ಸಾದ್ ಕಂಧ್ಲವಿ''' ವಿರುದ್ಧ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಕೋವಿಡ್ -19 ಏಕಾಏಕಿ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಸಾಮಾಜಿಕ ದೂರವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ಸರ್ಕಾರದ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಧರ್ಮಗುರು ಮೌಲಾನಾ ಸಾದ್ ಕಂಧ್ಲವಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು 100 ಕೋಟಿ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.indiatoday.in/india/story/who-is-maulana-saad-the-chief-of-tablighi-jamaat-1662273-2020-04-01 Who is Maulana Saad, the chief of Tablighi; Jamaat? Tanseem Haider; New Delhi; April 1, 2020UPDATED: April 1, 2020]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/stories/stateregional/anantkumar-hegde-wrote-on-corona-and-islam-718390.html ಸಂಸದ ಅನಂತಕುಮಾರ ಹೆಗಡೆ ;ಕೊರೊನಾ ವೈರಸ್‌ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಂ:08 ಏಪ್ರಿಲ್ 2020,]&lt;/ref&gt;
*'''ಧರ್ಮಗುರು ಮೌಲಾನಾ ಸಾದ್ ಕಂಧ್ಲವಿ''': [https://www.indiatoday.in/india/story/who-is-maulana-saad-the-chief-of-tablighi-jamaat-1662273-2020-04-01]

===ಜಗತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಈ ವೈರಾಣು ಕೊರೊನಾ ಧಾಳಿಯ  ಪೂರ್ವ ಸೂಚನೆ===
*'''ಮುನ್ನಚ್ಚರಿಹೆಯ ನಿರ್ಲಕ್ಷ'''
*ಹಾಂಗ್‌ಕಾಂಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಅವರ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ತಂಡ 2007ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಈ ವೈರಾಣು ಧಾಳಿಯ  ಪೂರ್ವ ಸೂಚನೆ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಅದು, '''ಸಾರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೊರೊನಾ ವೈರಾಣುಗಳು''' ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಬಾವಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರಗೊಂಡುಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜನ ನಾನಾ ತರಹದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಕಾರಣದಿಂದ ವೈರಾಣು ರೋಗದ ಮಹಾಸ್ಫೋಟ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿತ್ತು. ಅದನ್ನೊಂದು ಟೈಮ್ ಬಾಂಬ್ ಎಂದು ಆಗಲೇ ಹೇಳಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮಗಳತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ತಂಡ ಕೋರಿತ್ತು. ಆದರೆ ಜಗತ್ತು, ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ (World Health Organization: WHO) ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಅದನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಉ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಚೀನಾಪರ ವಹಿಸಿ, ಅಪಾಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಸರ್ಕಾರ ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ತಯನನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿ ಅದರ ಅನುದಾನ 90 ಕೋ.ಡಾಲರನ್ನು (2018–19ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು US $ 900 ಮಿಲಿಯನ್.)ತಡೆಹಿಡಿಯಿತು &lt;ref&gt;[https://www.prajavani.net/op-ed/market-analysis/natural-calamities-prediction-718042.html ಜೀವ ಜಗತ್ತು ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ವಿಪತ್ತು; ಡಾ. ಬಿ.ಸಿ.ಪ್ರಭಾಕರ್ Updated: 07 ಏಪ್ರಿಲ್ 2020]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nature.com/articles/d41586-020-01121-1 EDITORIAL  17 APRIL 2020;Withholding funding from the World Health Organization]&lt;/ref&gt;

===ಪ್ರಧಾನಿ ಮೋದಿಯವರಿಂದ ದೇಶದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳ ಸಭೆ===
*ಪಿಎಂ ಮೋದಿ ದಿ. 5-4-2020ಭಾನುವಾರ ಕರೋನವೈರಸ್‍ನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ದೇಶದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ್ದರು.  ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ, ದಿ.7-4-2020 ಮಂಗಳವಾರ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರಿಗೆ ಪತ್ರ ಬರೆದಿದ್ದು, ಕೊರೊನಾವೈರಸ್ ಕಾಯಿಲೆ ಕೋವಿಡ್ -19 ಅನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಧನ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ಐದು ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು;
*೧.ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ,  ಟಿವಿ, ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ನೀಡುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧಿಸಲು ಗಾಂಧಿ ಕೋರಿದ್ದಾರೆ.ಮೊದಲು, ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯಮಗಳು [ಪಿಎಸ್ಯುಗಳು]ಇವುಗಳ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಜಾಹೀರಾತು ನಿಷೇಧ.
*೨.“ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಕೇಂದ್ರ ಯೋಜನೆ, ರೂ.20,000 ಕೋಟಿ‘ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ವಿಸ್ಟಾ ’ಸುಂದರೀಕರಣ ಮತ್ತು (ಸಂಸದ್ ಭವನದ ಹೊಸ ನಿರ್ಮಾಣ) ನಿರ್ಮಾಣ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿ, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅಂತಹ ವಿನಿಯೋಗವು, ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಸ್ವಯಂ-ವೈಭೋಗವನ್ನು ತೋರುತ್ತದೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು ಆರಾಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂದು ನನಗೆ ಖಚಿತವಾಗಿದೆ, ಅದರ ಬದಲು, &quot;ಹೊಸ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ರೋಗನಿರ್ಣಯಗಳ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ನಮ್ಮ ಮುಂಚೂಣಿ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಲಕರಣೆಗಳು [ಪಿಪಿಇ] ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲು&quot; ಹಣವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಬಹುದು.
*೩.'ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಖರ್ಚು ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ (ಸಂಬಳ, ಪಿಂಚಣಿ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ವಲಯದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಶೇಕಡಾ 30 ರಷ್ಟು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಬೇಕು' ಎಂದು ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿ ಹೇಳಿದರು. &quot;ಈ ಶೇಕಡಾ 30 ರಷ್ಟು ('''ಅಂದರೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಅಂದಾಜು 2.5 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ''').ಈ ಉಳಿತಾಯವನ್ನು ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು, ರೈತರು, ಎಂಎಸ್‌ಎಂಇಗಳು ಮತ್ತು ಅಸಂಘಟಿತ ವಲಯದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸುರಕ್ಷತಾ ಜಾಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಬಹುದು.&quot;
*೪.ಸಂಸದರಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 5 ಕೋಟಿ ರೂ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ (ಎಂಪಿಎಲ್‌ಎಡಿ ಯೋಜನೆ) ಖರ್ಚು ಮಾಡಿ, ಉಳಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಹಣವನ್ನು (ಪಾರದರ್ಶತೆಗಾಗಿ ಆಡಿಟ್ಟಿಗೆ ಒಳಪಡುವ) '''ಭಾರತದ ಏಕೀಕೃತ ನಿಧಿಗೆ''' ಹಾಕಿ ಕೋವಿಡ್ -19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಬಳಸುವುದು.
*೫.ಎಲ್ಲಾ ಅಧಿಕೃತ ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದು. ಕಳೆದ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರವು ವಿದೇಶ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ರೂ.3393 ಕೋಟಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದೆ. &quot;ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ, ಪ್ರಧಾನಿ, ಕೇಂದ್ರ ಮಂತ್ರಿಗಳು, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು, ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ವಿದೇಶಿ ಭೇಟಿಗಳನ್ನು ಇದೇ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ತಡೆಹಿಡಿಯಬೇಕು&quot;. ವಿಶೇಷ ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಿಂದ ತೆರವುಗೊಳಿಸಿ, ವಿನಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.
*'ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರ ವೇತನವನ್ನು ಶೇಕಡಾ 30 ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ನಾನು ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ದೂರವಾಣಿ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಿದ ಚರ್ಚೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಈ ಸಲಹೆಗಳಿವೆ,' ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯವರು ಇದಾವುದಕ್ಕೂ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;[https://www.thehindu.com/news/national/to-fight-covid-19-sonia-offers-5-suggestions-to-govt/article31278193.ece To fight COVID-19, Sonia offers five suggestions to govt;NEW DELHI,  APRIL 07, 2020]&lt;/ref&gt;
====([[:en:PM CARES Fund|PM CARES Fund]]:ಪ್ರಧಾನಿ ಕೇರ್ಸ್ ಫಂಡ್)====
*ಆದರೆ ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರಧಾನಿಯವರಿಂದ  ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೊವಿಡ್-19 (COVID-19) ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದ ನಂತರ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ನಾಗರಿಕ ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ನಿಧಿಯನ್ನು (PM CARES Fund) 28 ಮಾರ್ಚ್ 2020 ರಂದು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು. ಟ್ರಸ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ, ಗೃಹ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಈ ನಿಧಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಕಂಟ್ರೋಲರ್ ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧಕ ಜನರಲ್ ಅವರಿಗೆ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧಿಸಲು(ಆಡಿಟ್ಟಿಗೆ) ಅನುಮತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;Roy, Divyanshu Dutta (ed.). &quot;PM Modi Announces New COVID-19 Fund, Gets Rs 25 Crore From Akshay Kumar&quot;. NDTV. Retrieved 29 March 2020.&lt;/ref&gt;. ಪಿಎಂ ಕೇರ್ಸ್ ಒಂದು ವಾರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ರೂ.6,500 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು  ದೇಣಿಗೆ ಪಡೆದಿದೆ, 'ಪಿಎಂ.ಎನ್ಆರ್ಎಫ್.' 2 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪಡೆದದ್ದಕ್ಕಿಂತ 3 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ &lt;ref&gt;[https://theprint.in/india/pm-cares-gets-rs-6500-crore-donation-in-a-week-3-ti- 4 ಎಪ್ರಿಲ್ 2020]&lt;/ref&gt;
*ಪಕ್ಷದ ಸಂಸದರು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಭವೃದ್ಧಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ತಮ್ಮ &quot;ಎಂಪಿಲ್ಯಾಡ್ಸ್&quot;(“MPLADS funds)ನಿಧಿಯಿಂದ ತಲಾ ರೂ.1 ಕೋಟಿ ಹಣವನ್ನು &quot;ಪಿಎಂ ಕೇರ್‌&quot;ಗಳಿಗೆ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡುವಂತೆ ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಜೆ ಪಿ ನಡ್ಡಾ ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ 303 ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯಲ್ಲಿ 83 ಸಂಸದರಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮುಖಂಡ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ, “ಎಂಪಿಎಲ್‌ಡಿಎಸ್&quot; ಹಣವನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ. &quot;ಪಿಎಂ ಕೇರ್‌&quot;ಗೆ &quot;ಎಂಪಿಎಲ್‌ಎಡಿಎಸ್&quot; ಹಣವನ್ನು ನೀಡುವುದು ಮಾನದಂಡಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತಮ್ಮದೇ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ದ್ರೋಹ ಬಗೆದಹಾಗೆ.&quot;ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ಬಂದ ಹಣವನ್ನು ಆಡಿಟ್ಟಿಗೆ ಒಳಪಡದ ನಿಧಿಗೆ ನಿಡಬಹುದೆ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಎದ್ದಿದೆ. &quot;ಎಂಪಿಎಎಲ್‍ಡಿಎಸ್&quot; ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿ ಸಂಸದರು ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ರೂ.5 ಕೋಟಿಗಳಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಸೂಚಿಸಬಹುದು. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಹಣ ನೀಡಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲಿ ಈಗ ಒಂದು ಕೋಟಿ ರೂ. ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು.&lt;ref&gt;[https://thefederal.com/analysis/pm-cares-dips-into-mps-funds-meant-for-states-leaves-them-high-and-dry/ PM-CARES digs into MPs’ funds meant for states, leaves them high and dry]&lt;/ref&gt;

&lt;br&gt;
====2020 - 2021 ರಲ್ಲಿ ಕೋವಿಡ್-೧೯- ಸಧ್ಯ ಸ್ಥಿತಿ====
*https://www.worldometers.info/coronavirus/?&lt;ref&gt;https://www.worldometers.info/coronavirus/?&lt;/ref&gt;
*[https://www.prajavani.net/explainer/covid-19-covid-19-pandemic-how-coronavirus-cases-doubled-in-india-and-worldwide-720796.html ಸೋಂಕಿನ ವೇಗ;18-4.]
*ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಆಯಾ ಜಾಲತಾಣವು ಪಡೆದು ಕೊಟ್ಟ ವರದಿಯಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.
*'''ಸಮಯ:03:00 GMT ಯಿಂದ 04:16 ಜಿಎಂಟಿ- ಯಲ್ಲಿ'''
*'''MoH = Ministry of Health and Family Welfare, India	'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  ||'''ವಿಶ್ವ'''||'''ವಿಶ್ವ'''||'''ವಿಶ್ವ'''||'''ವಿಶ್ವ'''||'''ವಿಶ್ವ'''||'''ವಿಶ್ವ'''||'''ವಿಶ್ವ'''
|-
|'''ಕೊರೊನಾ&gt;''' '''ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6 ಗಂಟೆಗೆ'''  ||'''4—4- 2021''' ||'''5—4- 2021''' ||'''6—4- 2021''' ||'''7—4- 2021'''||'''8—4- 2021'''  ||'''9—4- 2021''' ||'''13—4- 2021''' ||                                                                                                                                                                                                          
|-
|ವೈರಸ್ ಪ್ರಕರಣಗಳು: ||13,13,85,236||13,19,33,255||13,24,43,111||13,31,30,885||13,37,86,309||13,46,78,521||13,67,81,961
|-
|ಸಾವುಗಳು : ||28,59,674 ||28,66,411||28,74,569||28,89,054||29,03,583||29,18,286||29,51,955
|-
|ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡವರು:||10,57,67,141||10,62,33,186||10,36,71,987||10,73,68,388||10,78,82,722||10,84,26,939||10,99,95,392
|-
|ಸಕ್ರಿಯ ಪ್ರಕರಣಗಳು: ||2,27,58,421||2,28,33,658||2,27,96,555||2,28,73,443||2,30,00,004||2,33,33,296||2,38,33,589
|-
|ಸೌಮ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ:)||22,66,09,35 (99.6%)||2,27,34,944 (99.6%)||2,26,98,139 (99.6%)||2,27,73,772 (99.6%)||2,28,99,093 (99.6%)||2,32,31,449 (99.6%)||2,37,31,128 (99.6%)
|-
|ಪ್ರಕರಣಗಳು:||		 ||	|| ||	 ||   ||    ||
|-
| '''MoH&gt;ಹಿಂದಿನ ಸಂಜೆ 8 ಕ್ಕೆ'''  ||'''ಭಾರತ	'''||'''ಭಾರತ'''||'''ಭಾರತ'''||'''ಭಾರತ'''||'''ಭಾರತ'''||'''ಭಾರತWM'''||'''ಭಾರತ-WM - 2 ನೇ ಸ್ಥಾನ'''
|-
|ಒಟ್ಟು ವೈರಸ್ಪ್ರಕರಣಗಳು,ಒಟ್ಟು: ||24,85,509||1,25,89,067||1,26,86,049||1,28,01,785||1,29,28,574||1,30,60,542||1,35,27,717
|-
|ಸಾವುಗಳು: ||||1,65,132||1,65,577||1,66,208||1,66,892||1,67,694||1,70,209
|-
|ಸಕ್ರಿಯ ಪ್ರಕರಣಗಳು:||6,91,565||7,41,799||7,88,193||8,43,442||910,289||9,79,556||12,00,979
|- 
|ಚೇತರಿಸಿದವರು:||1,16,29,289	|| 1,16,82,136 ||1,17,32,279||1,17,92,135||1,18,51,393||1,19,13,292||1,21,56,529
|}

====ವಿಶ್ವಸಂಸ್ತೆಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆ====
[[File:The Director General, ICMR and Secretary, DHR, Dr. Soumya Swaminathan, in New Delhi on January 19, 2016.jpg|180px|thumb|  ಸೌಮ್ಯಾ ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್; ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ(WHO)ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ; ಜನವರಿ 19, 2016 ರಂದು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಐಸಿಎಂಆರ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಡಿಹೆಚ್ಆರ್, ಡಾ. ಸೌಮ್ಯಾ ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್]]
*ಜಗತ್ತು ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ &quot;ಬೈಬಲ್‍ನ ಅನುಪಾತ&quot;ದ (ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ) ಅನೇಕ ಕ್ಷಾಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ,ಎಂದು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ತೆ ಹೇಳಿದೆ, ಕರೋನವೈರಸ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವು ಹೆಚ್ಚುವರಿ 130 ಮಿಲಿಯನ್/13 ಕೋಟಿ ಜನರನ್ನು ಹಸಿವಿನ ಅಂಚಿಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://edition.cnn.com/2020/04/22/africa/coronavirus-famine-un-warning-intl/index.html Coronavirus pandemic will cause global famines of 'biblical proportions,' UN warnsBy Rob Picheta, CNN;d.April 22, 2020]&lt;/ref&gt;
*WHO’- ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಜ್ಙಾನ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ- ಸೌಮ್ಯ ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್‍, ಸಂದರ್ಶನ- ಕೊವಿಡ್-19 ರ ಬಗೆಗೆ: [https://www.msn.com/en-in/news/newsindia/indias-covid-19-response-prompt-testing-appropriate-whos-soumya-swaminathan/ar-BB131PU7?li=AAgfYGb India’s Covid-19 response prompt, testing appropriate: WHO’s Soumya Swaminathan;Sanchita Sharma- 22-4-2020]

==ನೋಡಿ==
*[[ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ]]
*[[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ]]
*[[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆ]]
*[[ಭಾರತ ಸಂವಿಧಾನದ ಪೀಠಿಕೆ]]
*[[ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ]]
*[[ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ]]
*[[ಭಾರತದ ಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ನರೆ ರಾಜ್ಯಗಳು]]
==ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ==
*[https://www.prajavani.net/technology/science/corona-ifection-proof-suit-developed-by-bangalore-based-csir-nal-721247.html ಕೋವಿಡ್ 19: ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯವಿಜ್ಞಾನ;ಡಾ.ಕಿರಣ್ ಪೇಟ್ಕರ್ Updated: 18 ಏಪ್ರಿಲ್ 2020]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist|2}}
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>tuj0re82r6miku7ek5lg8zpayk1adem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಸಂತ್ ವೇಣುಗೋಪಾಲ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128980</id>
    <revision>
      <id>1431125</id>
      <parentid>1366733</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8692" sha1="mbe8jgklpv316z69s0swikpb1ghvlsy" xml:space="preserve">[[ಕರ್ನಲ್]] '''ವಸಂತ್ ವೇಣುಗೋಪಾಲ್''', ಎಸಿ (25 ಮಾರ್ಚ್ 1967 - 31 ಜುಲೈ 2007) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ. ಅವರು 9 ನೇ ಬೆಟಾಲಿಯನ್, ಮರಾಠಾ ಲೈಟ್ ಕಾಲಾಳುಪಡೆಯ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಜುಲೈ 31, 2007 ರಂದು, ಉರಿ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ]]-[[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟದಂತೆ ಭಾರಿ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಒಳನುಸುಳುವವರನ್ನು ತಡೆಯುವಾಗ ಅವರು ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು.ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ [[ಅಶೋಕ ಚಕ್ರ]]ವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು, ಇದು ಶಾಂತಿಕಾಲದ ಶೌರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಲಂಕಾರವಾಗಿದೆ.

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ==
ಪ್ರಫುಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಯನ್.ಕೆ ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ದಂಪತಿಯ ಮಗನಾಗಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.ವಸಂತ್ ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ. ಅವರ ತಂದೆಯ ಕೆಲಸದಿಂದಾಗಿ ಕುಟುಂಬವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ವಸಂತ್ [[ಉಡುಪಿ]], [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹೋದರು. ಅವರು 1988 ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಎಂಇಎಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವರು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕೆಡೆಟ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು, ಇದರ ಮೂಲಕ ಅವರು 1986-87ರ ಇಂಡೋ-ಕೆನಡಾ ವಿಶ್ವ ಯುವ ವಿನಿಮಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.

==ಮಿಲಿಟರಿ ವೃತ್ತಿ==
ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ 1988 ರಲ್ಲಿ ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್‌ನ ಇಂಡಿಯನ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಜೂನ್ 10, 1989 ರಂದು ಅವರು ಮರಾಠಾ ಲೈಟ್ ಕಾಲಾಳುಪಡೆಯ 9 ನೇ ಬೆಟಾಲಿಯನ್‌ಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಿದರು. ಹದಿನೆಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಮಿಲಿಟರಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪಠಾಣ್‌ಕೋಟ್, [[ಸಿಕ್ಕಿಂ]], [[ಗಾಂಧಿನಗರ]], ರಾಂಚಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು [[ಜಮ್ಮು]] ಮತ್ತು [[ಕಾಶ್ಮೀರ]]ದ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.
ಒಬ್ಬ [[ಕರ್ನಲ್]] ತನ್ನ ಪುರುಷರು ನಡೆಸುವ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಬೇಕೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಅವನು ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ &quot;ನನ್ನ ಹುಡುಗರು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತರೋ ನಾನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೆನೆ&quot; ಎಂದರು.
ಜುಲೈ 31, 2007 ರಂದು, ಅವನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸೈನ್ಯವು ಉಗ್ರರನ್ನು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವರೆದು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಉರಿ ಸೆಕ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಎಲ್ಲಾ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿತು.ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರೂ, [[ಕರ್ನಲ್]] ಮತ್ತು ಅವನ ಜನರು [[ಭಯೋತ್ಪಾದಕ]]ರನ್ನು ಭೀಕರ ಮುಖಾಮುಖಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಭಯೋತ್ಪಾದಕರನ್ನು ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ದುರಂತವೆಂದರೆ, ಅವರು ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಆಪರೇಟರ್ ಎಲ್ / ಎನ್ಕೆ ಬಚವ್ ಶಶಿಕಾಂತ್ ಗಣಪತ್ ಅವರಿಗೆ ಗುಂಡು ಹೊಡೆದ ಕಾರಣ ಅವರು  ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. &quot;ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಅರ್ಪಿಸಿದರೂ ಸಹ ಎಲ್ಲಾ ಎಂಟು ಒಳನುಸುಳುವವರನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಲಾಗಿದೆಯೆಂದು ಅವರು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದರು. ಅವರು ದೇಶ ಮತ್ತು ಅವರ ಬಲಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ನಿಜವಾದ ಸೈನಿಕರಾಗಿದ್ದರು&quot; ಎಂದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಜನರಲ್ ಜೋಗಿಂದರ್ ಜಸ್ವಂತ್ ಸಿಂಗ್, ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಹೇಳಿದರು.

==ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ==
[[ಕರ್ನಲ್]] ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ಅವರನ್ನು [[ಆಗಸ್ಟ್]] 1, 2007 ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಮಿಲಿಟರಿ ಗೌರವಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.ಅವನಿಗೆ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ [[ಅಶೋಕ ಚಕ್ರ]]ವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು, ಇದು ಪರಮ್ ವೀರ್ ಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿಯುತ ಸಮಯ, [[ಭಾರತ]]ದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಲಂಕಾರವಾದ ಶೌರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ &quot;ಅತ್ಯಂತ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಶೌರ್ಯ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಶೌರ್ಯ ಅಥವಾ ಆತ್ಮತ್ಯಾಗಕ್ಕಾಗಿ&quot; ನೀಡಲಾಯಿತು. ಶತ್ರು.ಕರ್ನಲ್ ವಸಂತ್ ಅವರು ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಈ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ.
ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ಅವರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ &quot;ಫಾರೆವರ್ ನಲವತ್ತು&quot;, ಅವರ ಪತ್ನಿ ಸುಭಾಶಿನಿ ವಸಂತ್ ಮತ್ತು ವೀಣಾ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು ಜನರಲ್ ಜೋಗಿಂದರ್ ಜಸ್ವಂತ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷ್ ಹೆಗ್ಡೆ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 10, 2011 ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕ್ರಾಸ್‌ವರ್ಡ್ ಪುಸ್ತಕದಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

1.&lt;ref&gt;http://archive.indianexpress.com/news/colonel-killed-in-uri-encounter/207876&lt;/ref&gt;
2.&lt;ref&gt;https://m.rediff.com/news/2007/jul/31jk.htm&lt;/ref&gt;
3.&lt;ref name=&quot;thehindu.com&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/archive/print/2007/08/02/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622074737/https://www.thehindu.com/archive/print/2007/08/02/ |archive-date=2020-06-22 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
4.&lt;ref name=&quot;thehindu.com&quot;/&gt;
5.&lt;ref&gt;https://pib.gov.in/newsite/erelease.aspx?relid=34842&lt;/ref&gt;
6.&lt;ref&gt;https://indianarmy.nic.in/home?aspxerrorpath=/Site/FormTemplete/frmTempSimple.aspx&lt;/ref&gt;
7.&lt;ref&gt;http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007102958880300.htm&amp;date=2007/10/29/&amp;prd=th&amp;{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
8.&lt;ref&gt;https://bangaloremirror.indiatimes.com/opinion/sunday-read/An-officer-gentleman-40-forever/articleshow/21562188.cms?&lt;/ref&gt;
{{Interwikineeded}}

[[ವರ್ಗ:ಸೇನಾಪತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>mbe8jgklpv316z69s0swikpb1ghvlsy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ದಿಶಾ ಪಾಂಡೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129335</id>
    <revision>
      <id>1430915</id>
      <parentid>1350588</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8890" sha1="qqbprqfaknquokhtz9v0roxa0gouk07" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name  = ದಿಶಾ ಪಾಂಡೆ
| image = Disha Pandey by Venket Raam.jpg
| caption = 
| birth_place = ಖೇತ್ರಿ ನಗರ, [[ಜೈಪುರ]], [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]], ಭಾರತ
| birth_date   = {{birth date and age|df=yes|1994|01|17}}&lt;ref name=&quot;newsbugz.com&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.newsbugz.com/disha-pandey-wiki-biography-age-movies-images/. |title=newsbugz.com (25 January 2019). Retrieved 2020-01-18. |access-date=2020-07-03 |archive-date=2020-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704052318/https://www.newsbugz.com/disha-pandey-wiki-biography-age-movies-images/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| yearsactive = ೨೦೧೦-ಇಂದಿನವರೆಗೆ
| height = 
| occupation = [[ನಟಿ]], ಮಾಡೆಲ್
| website = 
}}

'''ದಿಶಾ ಪಾಂಡೆ'''(ಜನನ ೧೭ ಜನವರಿ ೧೯೯೪) ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ ಮತ್ತು ರೂಪದರ್ಶಿ. ಅವರು ತಮಿಳು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[:en:Thamizh Padam|ತಮಿಜ್ ಪದಂ]], ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Archive News |url=https://www.thehindu.com/archive/print/2010/02/05/ |website=The Hindu |accessdate=3 July 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200703122701/https://www.thehindu.com/archive/print/2010/02/05/ |archive-date=3 ಜುಲೈ 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tamil Cinema News {{!}} Tamil Movie Reviews {{!}} Tamil Movie Trailers - IndiaGlitz Tamil |url=https://www.indiaglitz.com/tamil |website=IndiaGlitz.com |accessdate=3 July 2020 |archive-date=13 ಆಗಸ್ಟ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813033148/http://www.indiaglitz.com/tamil |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ==
ದಿಶಾ ಪಾಂಡೆ ಖೇತ್ರಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Redirecting... |url=http://rsalcau.com/bdvfrd.dbm?gto=https%3A%2F%2Fmntpp.bidverdrd.com%2F%3Futm_medium%3Dd3711ba80de689b6f05d2247b71f6de5f541af97%26utm_campaign%3D0click%26cid%3D83859542936875205710621617936 |website=rsalcau.com |accessdate=3 July 2020}}&lt;/ref&gt; ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಜೆಟ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ತಾಯಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಕಾಪರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆಕೆಗೆ ಅಬೀರ್ ಮತ್ತು ಆದಿ ಶುಕ್ಲಾ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಕಿರಿಯ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಗಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Celebrities |first1=Tollywood |title=Disha Pandey Family Husband Son Daughter Father Mother Marriage Photos Biography Profile. |url=https://www.tollywoodcelebrities.com/2018/07/disha-pandey-family-husband-son.html?m=1 |website=Tollywood Celebrities |accessdate=3 July 2020}}&lt;/ref&gt; ಅಬೀರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಪ್ರಾಡಿಜಿ ಮತ್ತು ಆದಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಕ್ರಾಸ್‌ಫಿಟ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟು. ಇಬ್ಬರೂ ಸಹೋದರರು ಯುಎಸ್ ಸರ್ಕಾರದೊಳಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ೧೨ ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಗಣಿತದೊಂದಿಗೆ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರೂ, ದಿಶಾ ತನ್ನ ಪದವಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಕಲೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಳು. ಅವರು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಎ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |title='Tamizh Padam' Disha Pandey |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/2011/jun/13/tamizh-padam-disha-pandey-262382.html |website=The New Indian Express |accessdate=3 July 2020}}&lt;/ref&gt;

==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ==
ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಜ್ಯುವೆಲ್ಲರಿ ಮತ್ತು [[ಅಮುಲ್]] ಲಾಸ್ಸಿಯಂತಹ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Amul Lassee {{!}} Amul - The Taste Of India :: Amul - The Taste of India |url=https://www.amul.com/products/amul-lassee-info.php |website=www.amul.com |accessdate=3 July 2020 |archive-date=4 ಜೂನ್ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604051233/https://www.amul.com/products/amul-lassee-info.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಶ್ರೀಕಾಂತ್ ವೇಮುಪಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ತೆಲುಗು ಭಯಾನಕ ಚಿತ್ರವಾದ ನಿತಿನ್ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷಾ ಎದುರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರವಾದ ಮಾಯಂಗಿನೆನ್ ಥಯಾಂಗಿನೆನ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಯಾಂಗಿನೆನ್ ಥಯಾಂಗಿನೆನ್ ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಮನೆಯ ಹುಡುಗಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ - ಕಾಲ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಕಂಪನಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಗ್ರಾಹಕ ಆರೈಕೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ. ರಮೇಶ್ ರಾಪರ್ತಿ ಅವರ ರೇಸ್ ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಟಾಲಿವುಡ್ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಹಣದುಬ್ಬರ ವಿಷಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಸಾರೆ ಜಹಾನ್ ಸೆ ಮೆಹಂಗಾ ಎಂಬ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮಲಯಾಳಂ ಹಿಟ್ ಮಾಯಮೋಹಿಣಿಯ ಕನ್ನಡ ರಿಮೇಕ್ [[ಜಯಲಲಿತ|ಜೈ ಲಲಿತಾ]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ ಮೈಥಿಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರ ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಬಾಂಬೆ ಮಿತ್ತತಿ ಎಂಬ ಎರಡು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪ್ರಭಾ ಗಿಲ್ ಜೊತೆಗೆ &quot;ಬಚಾ&quot; ಎಂಬ ಪಂಜಾಬಿ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.

==ಫಿಲ್ಮೊಗ್ರಾಫಿ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-  style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! ವರ್ಷ !!ಚಲನಚಿತ್ರ!! ಪಾತ್ರ !! ಭಾಷೆ !!  ಟಿಪ್ಪಣಿ
|-
| rowspan=&quot;1&quot;|೨೦೦೯ || ''ಬೋಲೊ ರಾಮ್'' || ಜುಹಿ ಖಾನ್ || [[ಹಿಂದಿ]] || ಚೊಚ್ಚಲ ಹಿಂದಿ
|-
| ೨೦೧೦ || ''ತಮಿಜ್ ಪದಂ'' || ಪ್ರಿಯಾ
| rowspan=&quot;2&quot;| [[ತಮಿಳು]] || ಚೊಚ್ಚಲ ತಮಿಳು
|-
||೨೦೧೨ || ''ಮಾಯಾಂಗಿನೆನ್ ಥಯಾಂಗಿನೆನ್''  || ಶ್ರುತಿ || 
|-
| rowspan=&quot;4&quot;|೨೦೧೩ || ''[[ರೇಸ್]]'' || ಆರತಿ || [[ತೆಲುಗು]] ||
|-
| ''ಸಾರೆ ಜಹಾನ್ ಸೆ ಮೆಹೆಂಗ'' || ಸುಮನ್ || ಹಿಂದಿ ||
|-
| ''ಕೀರಿಪುಲ್ಲ'' || ಸಂಧ್ಯಾ || ತಮಿಳು ||
|-
| ''ಮೋಕ್ಷ'' || ದಿಶಾ || rowspan=&quot;2&quot; | ತೆಲುಗು ||
|-
| rowspan=&quot;6&quot;|೨೦೧೫ || ''ಮನಸುನು ಮಾಯಾ ಸಯಕೆ'' || ಲಾಸ್ಯ ||
|-
| ''[[ಜಯಲಲಿತ]]'' || ದಿಶಾ || [[ಕನ್ನಡ]] || ಚೊಚ್ಚಲ ಕನ್ನಡ
|-
| ''ಮನಧಿಲ್ ಮಾಯಂ ಸೈಧೈ'' || ಲಾಸ್ಯ || ತಮಿಳು ||
|-
| ಸುಬ್ರಮಣಿ || || rowspan=&quot;2&quot; | ಕನ್ನಡ ||
|-
| ''ಬೊಂಬೆ ಮಿಠಾಯಿ' || ಅದಿತಿ || 
|-
| ಸಿ ಟಿ ಆರ್ ಎಲ್ - ಸಿ|| ದಿಶಾ || ತೆಲುಗು ||
|-
| rowspan=&quot;1&quot;|೨೦೧೮ || ''ತಮಿಜ್ ಪದಂ ೨'' || ಪ್ರಿಯಾ || ತಮಿಳು ||
|-
| ೨೦೧೯ || ''ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಇನ್ ಅಮೆರಿಕ'' || ಸಿಮ್ರಾನ್ || ಕನ್ನಡ ||
|}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==

{{reflist}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ನಟಿಯರು]]</text>
      <sha1>qqbprqfaknquokhtz9v0roxa0gouk07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪುನುಗುಲು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>130241</id>
    <revision>
      <id>1430980</id>
      <parentid>1353524</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3802" sha1="9k7tlrwksz9vftnn8y361ozjmnyme92" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Punugulu with chutney2.JPG|thumb]]


'''ಪುನುಗುಲು''' / ಪುನುಕ್ಕುಲು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ಒಂದು ಲಘು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೀದಿ ಆಹಾರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/let-the-magic-unfold/article508490.ece|title=Let the magic unfold|last=RAMYA KRISHNA|date=July 10, 2010|publisher=The Hindu|access-date=9 April 2016}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/Tasty-Treats/2013/07/31/article1709976.ece|title=Tasty Treats|last=Kota Saumya|date=31 July 2013|publisher=The new Indian express|access-date=9 April 2016|archive-date=21 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160421191237/http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/Tasty-Treats/2013/07/31/article1709976.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ವಿಜಯವಾಡ]] ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಪುನುಗುಲುವನ್ನು ಅಕ್ಕಿ, ಉದ್ದಿನ ಬೇಳೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಬಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಕರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://vegetarianindianrecipes.com/punugulu-recipe-punugulu-with-dosa-batter-punukulu-urad-dal-bonda/|title=punugulu-recipe-punugulu-with-dosa-batter-punukulu-urad-dal-bonda|last=Lisha Aravind|date=22 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408215729/http://vegetarianindianrecipes.com/punugulu-recipe-punugulu-with-dosa-batter-punukulu-urad-dal-bonda|archive-date=8 April 2016|access-date=9 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಇವನ್ನು ಹಲವುವೇಳೆ ಪಲ್ಲಿ ಚಟ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಶೇಂಗಾ [[ಚಟ್ನಿ]] ಅಥವಾ ಕೊಬ್ಬರಿ ಚಟ್ನಿ ಅಥವಾ ವೆರುಸನಾಗ ಚಟ್ನಿ ಅಥವಾ ಕಾಂಧಿ ಪಚಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತೊಗರಿಬೇಳೆಯ ಚಟ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಇವನ್ನು ಕ್ಯಾಪ್ಸಿಕಂ ಶೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಬಹುದು. ಇವು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಹಳೆ ಎಂಐಜಿಯಲ್ಲೂ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ.

ಪುನುಗುಲುವನ್ನು [[ಇಡ್ಲಿ]], [[ದೋಸೆ]]ಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಟ್ಟು ತಾಜಾ ಆಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಹುದುಗು ಬರಿಸಿರಬಹುದು. ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರುಚಿಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ಒಂದು ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ಕರಿಯಲು ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬಿಸಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಹಾಕಿ ಕರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುನುಗುಲು ಹೊರಗೆ ಗರಿಗರಿಯಾಗಿದ್ದು ಒಳಗೆ ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಲಘು ಆಹಾರಗಳು]]</text>
      <sha1>9k7tlrwksz9vftnn8y361ozjmnyme92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131952</id>
    <revision>
      <id>1430993</id>
      <parentid>1428417</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:17:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46803" sha1="ro12808samvsqdotesdmgqwe4u6e9yp" xml:space="preserve">{{Infobox Musical artist|Name=ಡಾ. ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ|Background=solo_singer|image=Dr. Priyadarshini.jpg|birth_place=ಚನೈ, [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]|Genre=ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ, [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]], [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ]], ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ|Occupation=ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ, ಸಂಗೀತ ಸಂಶೋಧಕಿ|website=https://www.priyadarshini.sg|Label=|caption=|Birth_name=ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ|yearsactive=2000}}

'''ಡಾ. ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ''' ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ [[ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ]], ಸಂಗೀತ ಸಂಶೋಧಕಿ,&lt;ref&gt;Research Article Presentaion&lt;nowiki/&gt;http://admin.crrps.in/uploads/roots/previous/pdf/May2019.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201008111743/http://admin.crrps.in/uploads/roots/previous/pdf/May2019.pdf |date=2020-10-08 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://starofmysore.com/priyadarshini-becomes-the-first-playback-singer-to-receive-ph-d/&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/entertainment/music/playback-singer-priyadarshini-documents-100-years-of-film-music/article36647462.ece&lt;/ref&gt;ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಭಾರದ್ವಾಜ್ ಸಂಯೋಜನೆಯ 'ಕಾದಲ್ ಡಾಟ್ ಕಾಮ್' ಎಂಬ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹಿರಿಯಗಾಯಕ [[ಹರಿಹರನ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಯುಗಳ ಗೀತೆ ಹಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಿನಿ ಗಾಯನ ವೃತ್ತಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಹಲವಾರು ಹಿಟ್ ಹಾಡುಗಳು ನೀಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಕನ್ನಡ, ಮಲಯಾಲಂ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mysoorunews.com/101st-convocation-of-university-of-mysore-priyadarshini-first-indian-playback-singer-to-receive-phd/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-09-18 |archive-date=2021-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918004934/https://www.mysoorunews.com/101st-convocation-of-university-of-mysore-priyadarshini-first-indian-playback-singer-to-receive-phd/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಗಾಯಕಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮದೇಯಾದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://mio.to/artist/Priyadarshini |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-10-05 |archive-date=2020-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201002023021/https://mio.to/artist/Priyadarshini |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.deccanherald.com/content/70077/all-ears-melodious-nostalgic-numbers.html&lt;/ref&gt;ಇವರು [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ  ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಸಿನಿಮಾ ಸಂಗೀತ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿ ೧೦೮೦ ಪುಟಗಳ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;ಮಹಾಪ್ರಬಂಧದೊಂದಿಗೆ ‌ಪಿಎಚ್‌.ಡಿ  ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://archive.org/details/saamagana-indian-classical-music-magazine-july-2018/page/12/mode/2up?q=Priyadarshini&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.imdb.com/name/nm11862946/&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://itunes.apple.com/by/artist/priyadarshini/107059786&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://cinilahari.in/category/ಸಿನಿ-ಸುದ್ದಿ/page/2/&lt;/ref&gt; 

== ಜನನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ==
ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚನೈನಲ್ಲಿ  ರಾಮ್ ಹಾಗೂ ಸುಮತಿ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ೫ ನೇ ತರಗತಿವರೆಗೆ ದೋಹದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಸಿಂಗಪೂರ್ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥವಿಕ, ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣ ನಾರ್ತಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ನಲ್ಲಿ ಓದಿ, ನನ್ಯಾಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಕಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಅಂಡ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮುಗಿಸಿದರು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿದೆಸೆಯಿಂದಲ‍ಲೇ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪುರಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿಯಿದ್ದ ಇವರು ಮೊದಲಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;Music is her world – Deccan Herald – Internet Edition. Archive.deccanherald.com (2006-01-29). Retrieved on 2017-10-24.&lt;/ref&gt; ಸಿನಿಮಾ ಗಾಯನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ವಾಯ್ಸ್ ಕಲ್ಚರ್ಗಾಗಿ ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ, ಆಲಾಪ್, ಠುಮರಿಗಳನ್ನು ಕಲೆತರು ಹಾಗೂ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ರಾಯಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್, ಲಂಡನ್ ನಿಂದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಕಲಿತರು.  

== ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ  ==
ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಭಾರದ್ವಾಜ್ ಸಂಯೋಜನೆಯ ತಮಿಳಿನ 'ಕಾದಲ್ ಡಾಟ್ ಕಾಮ್' ಎಂಬ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹಿರಿಯಗಾಯಕ [[ಹರಿಹರನ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಯುಗಳ ಗೀತೆ ಹಾಡುವ ದೊಡ್ಡ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿತು ನಂತರ ಶಿವಾಜಿ ಗಣೇಸನ್ ಪುತ್ರ ಪ್ರಭು ಅಭಿಸನಯ ‘ಕುಸ್ತಿ’ ಚಿತ್ರ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ನೇರ್ಮುಗಂ, ವಿನ್, ನಂದಿ, ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ್ ಸರ್ಜಾ ಅಭಿನಯದ ಗಿರಿ, ಸಿಂಹಬಲುಡು, ಮಾಣಿಕ್ಯಂ 420 ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಮುಕವು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/Jan292006/enter1030202006128.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-10-05 |archive-date=2015-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630204743/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/Jan292006/enter1030202006128.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &quot;ಅಜ್ಜು&quot; ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹಾಡಿಗೆ ಹಾಡುವ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟರು. ಕನ್ನಡದ ಖ್ಯಾತ ನಟ [[ಯಶ್(ನಟ)|ಯಶ್]] ಆಭಿನಯದ 'ರಾಕಿ' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ  [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]]ರೊಂದಿಗೆ ಯುಗಳಗೀತೆ ಹಾಡಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಚಲುವಿನ ಚಿತ್ತಾರ, ಜ್ಯೂಲಿ, ನನ್ನೆದೆಯ ಹಾಡು, ಸೀನ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ರಮೇಶ್ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿ ಸುಮಾರು110 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಭಾರದ್ವಾಜ್  [[ಹಂಸಲೇಖ]] [[ಮನೋ ಮೂರ್ತಿ]], [[ಗುರುಕಿರಣ್]], ಡಿ.ಇಮಾನ್, ಆರ್. ಪಿ. ಪಟ್ನಾಯಕ್, [[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]], ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್, [[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]], ಎಸ್.ಎ. ರಾಜಕುಮಾರ್, ವೆಂಕಟ್, ಗಣೇಶ ನಾರಾಯಣ್, [[ಎಂ.ಎನ್.ಕೃಪಾಕರ್|ಎಂ.ಎನ್. ಕೃಪಾಕರ್]], , ಸಿ. ಆರ್. ಬಾಬಿ, ಎ.ಟಿ.ರವೀಶ್ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಾನ್ ದಾನ್ ಬಾಲಾ ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಯನ್ನು ಆಸ್ಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಎ.ಆರ್.ರಹಮಾನ್]] ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/audio-beat-naan-thaan-bala-story-and-songs-that-impress/article5590134.ece |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929123927/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/audio-beat-naan-thaan-bala-story-and-songs-that-impress/article5590134.ece |archive-date=2022-09-29 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇವರು [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ  ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಸಿನಿಮಾ ಸಂಗೀತ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿ ೧೦೮೦ ಪುಟಗಳ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;ಮಹಾಪ್ರಬಂಧದೊಂದಿಗೆ ‌ಪಿಎಚ್‌.ಡಿ  ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದ ಭಾರತೀಯ ಮೊದಲ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ ಯಾಗಿದ್ದಾರೆ&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ಡಿಸ್ಕೋಗ್ರಫಿ ==

=== ಹಾಡಿರುವ ಕೆಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತೆಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!ವರ್ಷ
!ಚಲನಚಿತ್ರ
!ಭಾಷೆ
!ಹಾಡು
!ಸಹ-ಗಾಯಕ (ರು)
!ಸಾಹಿತ್ಯ
!ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ
!ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
|೨೦೦೩
|''ಕಾದಲ್ ಡಾಟ್ ಕಾಮ್''
|[[ತಮಿಳು]]
|&quot;ಕಾದಲ್ ಕಾದಲ್&quot;
|[[ಹರಿಹರನ್]]
|ಪಳನಿ ಭಾರತಿ
|ಭಾರದ್ವಾಜ್
|&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/track/3rdtt94IzlAIRv1vTBlXZT&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.allmusic.com/album/kadhal-dot-com-mw0002242202&lt;/ref&gt;
|-
|೨೦೦೪
|''ಅಜ್ಜು''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|&quot;ಇ ಪ್ರೇಮದರಂಬ&quot;
|[[ರಾಜೇಶ್ ಕೃಷ್ಣನ್]]
|ಪಳನಿ ಭಾರತಿ
|ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್
|&lt;ref&gt;https://chiloka.com/movie/ajju-2004#movie_crew_list&lt;/ref&gt;
|-
|೨೦೦೪
|''ಗಿರಿ''
|[[ತೆಲುಗು]]
|&quot;ಬೊಮ್ಮನಾ ವಾರಿ&quot;
|ಕಾರ್ತಿಕ್
|ಮುತ್ತು
|ಡಿ. ಇಮಾನ್
|&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/album/2qr0GDShDSu5X2L2fuMAee&lt;/ref&gt;
|-
|೨೦೦೫
|''ನ್ಯೂಸ್''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|&quot;ಗೀರ ಗೀರ&quot;
|ಕೆಕೆ
|ಕವಿರಾಜ್
|[[ಗುರುಕಿರಣ್]]
|
|-
|೨೦೦೬
|''ಕುಸ್ತಿ''
|[[ತಮಿಳು]]
|&quot;ಮಸಾಲ ಮಹಾರಾಣಿ&quot;
|ರಂಜಿತ್
|ಪಾ. ವಿಜಯ್
|ಡಿ. ಇಮಾನ್
|
|-
|೨೦೦೬
|''ಜೂಲಿ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|&quot;ನವನಿತಾ ಚೋರಾ&quot;
|
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್
|
|-
|೨೦೦೬
|''ಜೂಲಿ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|&quot;ನವನಿತಾ ಚೋರಾ&quot;
|
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್
|
|-
|೨೦೦೭
|''ಮಾಣಿಕ್ಯಂ 420''
|[[ತೆಲುಗು]]
|&quot;ಚಿನ್ನ ಪಗುಲುನ್ನಾ ಪಡವ&quot;
|
|ಭುವನ ಚಂದ್ರ
|ಭಾರದ್ವಾಜ್
|
|-
|೨೦೦೭
|''ಹೆತ್ತರೆ ಹೆಣ್ಣನ್ನೇ ಹೆರಬೇಕು''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|&quot;ನನ್ನಿಂದ ನೀನೆಂಡು&quot;
|ಚೇತನ್ ಸೊಸ್ಕಾ
|ಜಯಂತ್ ಕಾಯಿಕೀಣಿ       
|[[ಮನೋ ಮೂರ್ತಿ]]
|
|-
|೨೦೦೭
|''ಚೆಲುವಿನಾ ಚಿತ್ತಾರ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಕೆಂಡೋಲೆ ಕಣೆ
|
|[[ಎಸ್.ನಾರಾಯಣ್|ಎಸ್. ನಾರಾಯಣ್]]
|[[ಮನೋ ಮೂರ್ತಿ]]
|
|-
|೨೦೦೭
|''ಚೆಲುವಿನಾ ಚಿತ್ತಾರ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಬೈಟು ಕಾಫಿ
|ಚೇತನ್ ಸೊಸ್ಕಾ
|[[ಎಸ್.ನಾರಾಯಣ್|ಎಸ್. ನಾರಾಯಣ್]]
|[[ಮನೋ ಮೂರ್ತಿ]]
|
|-
|೨೦೦೮
|''ಬಿಡ್ಡಾ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಮುಂಜಾನೆ ನೀ
|[[ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್]]
|ಪಂಚಜನ್ಯ
|ವೆಂಕಟ್-ನಾರಾಯಣ್
|
|-
|೨೦೦೮
|''ಮುರಾನೆ ಕ್ಲಾಸ್ ಮಂಜಾ'' 
''ಬಿ.ಕಾಂ ಭಾಗ್ಯ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಉಸಿರೇ ನೀ ಮಥನಾಡೆ
|ಕೇಶವ್ ಪ್ರಸಾದ್
|ಪಂಚಜನ್ಯ
|ವೆಂಕಟ್-ನಾರಾಯಣ್
|
|-
|೨೦೦೮
|''ರಮ್ಯಾ ರಕ್ಷಿತಾ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಅಂಬರಾವಿಲ್ಲಡೆ
|
|ವೇಣು
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|
|-
|೨೦೦೮
|''ರಮ್ಯಾ ರಕ್ಷಿತಾ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಸುವಲಿ ಸುವವಾಲಿ
|ಶ್ರೀಹರಿ
|ವೇಣು
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|
|-
|೨೦೦೮
|''ರಮ್ಯಾ ರಕ್ಷಿತಾ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಪ್ರಾಣಾಯದ ಮಾಥು
|ಅಜಯ್ ವಾರಿಯರ್
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|
|-
|೨೦೦೮
|''ಹ್ಯಾಪಿ ನ್ಯೂ ಇಯರ್''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ನೀನೇನಾ ನೀನೇನಾ
|[[ರಾಜೇಶ್ ಕೃಷ್ಣನ್]]
|ಶ್ರೀಧರ್ ಶಂಕರ್
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|
|-
|೨೦೦೮
|''ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಚಿಕ್ಕಮಲ್ಲಿಗೆ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಓ ವಸುಂದರ
|ಚಿನ್ಮಯಿ
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|
|-
|೨೦೦೮
|''ಚೆಲ್ಲಾಟದ ಹುಡುಗರು''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಮನಸೇ ಮನಸೇ
|ಚೇತನ್ ಸೊಸ್ಕಾ
|ರಾಮನಾರಾಯ           
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|
|-
|೨೦೦೮
|''ರಾಕಿ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಸ್ನೇಹದ ಚಿಗುರು
|[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]]           
|ಪಂಚಜನ್ಯ
|ವೆಂಕಟ್-ನಾರಾಯಣ್
|
|-
|೨೦೦೯
|''ನಿರುದ್ಯೋಗಿ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಥಾನೆ ಥಾನೆ
|[[ರಾಜೇಶ್ ಕೃಷ್ಣನ್]]
|ಶ್ರೀಧರ್ ಶಂಕರ್
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|
|-
|೨೦೦೯
|''ನಿರುದ್ಯೋಗಿ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ರಂಗೀನಾ ರಂಗೋಲಿ
|[[ರಾಜೇಶ್ ಕೃಷ್ಣನ್]]
|ಶ್ರೀಧರ್ ಶಂಕರ್
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|
|-
|೨೦೦೯
|''ನನ್ನೆದೆಯ ಹಾಡು''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಹೇಗೇಕೊ ಕಣೆ
|[[ರಾಜೇಶ್ ಕೃಷ್ಣನ್]]
|ವೇಣು
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|
|-
|೨೦೦೯
|''ಸೀನ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಹೇಗೇಕೊ ಕಣೆ
|
|ವೇಣು
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|
|-
|೨೦೦೯
|''ಅದೃಷ್ಟ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ನಿಲವೇ ನಿಲವೆ
|ಅನೂಪ್ ಚಂದ್ರ
|ಎಂ ಎನ್ ಕೃಪಕರ್
|[[ಎಂ.ಎನ್.ಕೃಪಾಕರ್]]
|
|-
|೨೦೧೦
|''ತಿಪ್ಪಾರಳ್ಳಿಯ ತರ್ಲೆಗಳು''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಚಮ್ ಚಮ್
|[[ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್]]
|ಎಂ ಎನ್ ಕೃಪಕರ್
|[[ಎಂ.ಎನ್.ಕೃಪಾಕರ್]]
|
|-
|೨೦೧೦
|''ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ರಮೇಶ್''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಸಂಥಿಂಗ್ ಸಂಥಿಂಗ್
|[[ರಾಜೇಶ್ ಕೃಷ್ಣನ್]]
|ವೇಣು
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|
|-
|೨೦೧೦
|''ಯಕ್ಕಾ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಥೆಲಿ ಮನಸು
|
|ಎಂ ಎನ್ ಕೃಪಕರ್
|[[ಎಂ.ಎನ್.ಕೃಪಾಕರ್]]
|
|-
|೨೦೧೦
|''ಯಕ್ಕಾ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಹರುಶಕ್ಕೆ
|
|ಎಂ ಎನ್ ಕೃಪಕರ್
|[[ಎಂ.ಎನ್.ಕೃಪಾಕರ್]]
|
|-
|೨೦೧೦
|''ಜಯಹೇ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಚೆಲುವೆ
|[[ಎಂ.ಎನ್.ಕೃಪಾಕರ್]]
|ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಮಂಜು
|[[ಎಂ.ಎನ್.ಕೃಪಾಕರ್]]
|
|-
|೨೦೧೧
|''ನಂದಿ''
|[[ತಮಿಳು]]
|ಮಯಂಗಿನೆನ್ ಮಯಂಗಿನೆನ್
|ಮುಕೇಶ್
|ಮುತ್ತು ವಿಜಯನ್
|ಭಾರದ್ವಾಜ್
|
|-
|೨೦೧೧
|''ಶ್ರೀ ನಾಗಶಕ್ತಿ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಬಾರಮ್ಮ ಒಲಿದು
|ಬದರಿ ಪ್ರಸಾದ್
|ಗೊತುರಿ
|ಆರ್ ಎಸ್ ಗಣೇಶ ನಾರಾಯಣ್
|
|-
|೨೦೧೧
|''ಶಂಕರಂಕೋವಿಲ್''
|[[ತಮಿಳು]]
|ಪುಲಿ ವರುತು
|ಮುಕೇಶ್
|ಸ್ನೇಹನ್
|ರಜಿನಿ
|
|-
|೨೦೧೨
|''ಸಿಂಹ ಬಲುಡು''
|[[ತೆಲುಗು]]
|ನೀ ಕಣ್ಣುಲಾ
|ಮುರಳೀಧರ್
|ಆದಿ ಶ್ಯಾಮ್
|ಮಣಿ ಶರ್ಮಾ
|
|-
|೨೦೧೨
|''ಸಿಂಹ ಬಲುಡು''
|[[ತೆಲುಗು]]
|ಚಲನ್ಗ
|ರಾಮು
|ಆದಿ ಶ್ಯಾಮ್
|ಮಣಿ ಶರ್ಮಾ
|
|-
|೨೦೧೨
|''ಹಾಯ್ ಕೃಷ್ಣ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ರೋಮಾಂಚನ
|
|ವೇಣು
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|
|-
|೨೦೧೨
|''ಹಾಯ್ ಕೃಷ್ಣ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಮಿಂಚಾಗಿ ಬಾನಿಂದ
|ನವೀನ್
|ಶ್ರೀಧರ್ ಶಂಕರ್
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|
|-
|೨೦೧೩
|''ನೀನಂದ್ರೆ ಇಷ್ಟ ಕಣೋ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಇಷ್ಟಕಣೋ
|[[ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್]]
|ಶ್ರೀಧರ್ ಶಂಕರ್
|ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್
|
|-
|೨೦೧೪
|''24 ಕ್ಯಾರೆಟ್''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಹೀಗೆತಕೆ
|
|ಶ್ರೀಧರ್ ಶಂಕರ್
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|
|-
|೨೦೧೪
|''ನಾನ್ ದಾನ್ ಬಾಲ''
|[[ತಮಿಳು]]
|ತಿರು ವಾಯ್
|
|ವಾಲಿ
|ವೆಂಕಟ್ ಕೃಷಿ
|
|-
|೨೦೧೪
|''ನಾನ್ ದಾನ್ ಬಾಲ''
|[[ತಮಿಳು]]
|ಉಯಿರೆ ಉಣಕ್ಕಾಗ
|ಶ್ರೀನಿವಾಸ್
|ನಾ. ಮುತ್ತುಕುಮಾರ್
|ವೆಂಕಟ್ ಕೃಷಿ
|
|-
|೨೦೧೪
|''ವಿನ್''
|[[ತಮಿಳು]]
|ಎನ್ ಕಾಧಲ್
|ವಿ.ವಿ.ಪ್ರಸನ್ನ
|ಗುರು ಪ್ರಕಾಶ್
|ಯು.ಕೆ.ಮುರಳಿ
|
|-
|೨೦೧೫
|''ಮುತ್ತಿನ ಮಳೆಯಲಿ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ನೀ ಒಲವಿನಾ
|ಸಂತೋಷ್ ವೆಂಕಿ
|ಉಮಾ ಶಂಕರ್
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|
|-
|೨೦೧೫
|''ಮುತ್ತಿನ ಮಳೆಯಲಿ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಏನು ಹೇಳು ಮೆಲ್ಲನೆ
|ಅವಿನಾಶ್ ಚೆಬ್ಬಿ
|ಮಂಜು ಸಾಗರ್
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|
|-
|೨೦೧೬
|ನೇರ್ಮುಗಂ
|[[ತಮಿಳು]]
|ಕಣ್ಣುಕ್ಕು ಮೈ
|
|ಮುರಳಿ ಕೃಷ್ಣ
|ಮುರಳಿ ಕೃಷ್ಣ
|
|-
|೨೦೧೯
|[[ಝಾನ್ಸಿ ಐ. ಪಿ. ಎಸ್|''ಝಾನ್ಸಿ ಐ.ಪಿ.ಎಸ್'']]
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಅನುರಾಗದ ಅಲೆಯಲಿ
|
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಎಂ.ಎನ್.ಕೃಪಾಕರ್]]
|
|}

=== ಹಾಡಿರುವ ಕೆಲ ಚಲನಚಿತ್ರೇತರ ಗೀತೆಗಳು===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ವರ್ಷ
!ಧ್ವನಿಸು          .
!ಭಾಷೆ 
!ಹಾಡು               
!ಸಹ-ಗಾಯಕ (ರು) 
!ಸಾಹಿತ್ಯ        
!ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ    
!ಆಡಿಯೋ
ಲೇಬಲ್    
|-
|೨೦೦೫ 
|ಶಕ್ತಿ ಮುರುಗನ್
|[[ತಮಿಳು]]
|ವಾ ಮುರುಗಾ ವಾ
|
|ಎಸ್.ಬಾಲನ್ 
|ಸುಂದರಂ
|ಸಿಂಗ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್
|-
|೨೦೦೫ 
|ಶಕ್ತಿ ಮುರುಗನ್
|[[ತಮಿಳು]]
|ಶಿವ ಬಾಲನೆ ನೀ
|
|ಎಸ್.ಬಾಲನ್ 
|ಸುಂದರಂ
|ಸಿಂಗ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್
|-
|೨೦೦೬
|ಗಾನಾ ಮಸ್ತಿ 
|[[ಹಿಂದಿ]]
|ದಿಲ್ ದೇ ದಿಲ್ ದೇ
|
|ಬಿಪಿನ್ ಕುಮಾರ್
|ಚರಣ್ ಸಾರಥಿ
|
|-
|೨೦೦೭
|ಕೃಷ್ಣ ಗಾನಂ
|[[ತಮಿಳು]]
|ಹರಿ ಗೋವಿಂದ
|
|ಅನಂತ್
|ಶೇಖರ್ ಎಸ್
|ಸಿಂಗ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್
|-
|೨೦೦೭
|ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತಂ
|[[ತಮಿಳು]]
|ನಾಧಂದನಾದ
|
|ಕಾದಲ್ ಮತಿ
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] 
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೭
|ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತಂ
|[[ತಮಿಳು]]
|ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಭಗವಾನ್ 
|
|ಕಾದಲ್ ಮತಿ
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] 
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೭
|ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತಂ
|[[ತಮಿಳು]]
|ಸಾಯಿ ಸುಪ್ರಭಾತಮ್
|
|ಕಾದಲ್ ಮತಿ
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] 
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೭
|ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತಂ
|[[ತಮಿಳು]]
|ಪುತ್ತಮ್ ಪುಧು ಒಲಿ
|
|ಕಾದಲ್ ಮತಿ
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] 
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೭
|ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತಂ
|[[ತಮಿಳು]]
|ನಂದ ಲಾಲ
|
|ಕಾದಲ್ ಮತಿ
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] 
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೭
|ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತಂ
|[[ತಮಿಳು]]
|ವಿಲ್ಲೈ ಎಂದುಮ್
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] 
|ಕಾದಲ್ ಮತಿ
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] 
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೭
|ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತಂ
|[[ತಮಿಳು]]
|ಮಾಯಾಕಣ್ಣನೋ
|
|ಕಾದಲ್ ಮತಿ
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] 
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೭
|ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಪಾದವ
|
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೭
|ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ನಂದಲಾಲಾ
|
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೭
|ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಸತ್ಯ ಸಾಯಿ
|
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೭
|ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಜೈ ಜೈ ಸಾಯಿ
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೭
|ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಮೂಡಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಚುಕ್ಕಿ
|
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೭
|ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಬಂಗಾರ ಬೇಡಾ
|
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೭
|ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಕಳ್ಳ ಕೃಷ್ಣನ ತುಂಟಾಟ
|
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೭
|ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ರಾಮನಾಗಿ ಬಂದೆ
|
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೭
|ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್
|[[ತೆಲುಗು]]
|ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಮಂತ
|
|ಭುವನಚಂದ್ರ
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೭
|ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್
|[[ತೆಲುಗು]]
|ನೀ ತೊಡುಂಟೆ
|
|ಭುವನಚಂದ್ರ
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೭
|ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್
|[[ತೆಲುಗು]]
|ದ್ವಾರಕವಾಸ
|
|ಭುವನಚಂದ್ರ
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೭
|ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್
|[[ತೆಲುಗು]]
|ಶರಣನ್ನೇ ವಾರಿನಿ
|
|ಭುವನಚಂದ್ರ
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೭
|ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್
|[[ತೆಲುಗು]]
|ನಂದ ಲಾಲಾ
|
|ಭುವನಚಂದ್ರ
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೭
|ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್
|[[ತೆಲುಗು]]
|ರಾಮುಡೈ ವಚ್ಚಾವು
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|ಭುವನಚಂದ್ರ
|[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೮
|ಮಥುರಾ ಮಧುರಾ
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ ನುಡಿ
|
|ತಿರು ದಾಸರು
|ತಿರು ದಾಸರು
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೮
|ಮಥುರಾ ಮಧುರಾ
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಮಥುರಾಪುರ ಪಾವನಗೊಳಿಸಿ
|
|ನವೀನ್ ರಾಯ್
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೮
|ಮಥುರಾ ಮಧುರಾ
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಪಾಹಿ ಪಾಹಿ ಜಗನ್ ಮೋಹನ
|
|ನಾರಾಯಣ ತೀರ್ಥರು
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೮
|ಮಥುರಾ ಮಧುರಾ
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ದೇವಕಿ ನಂದಾ ನಂದ ಮುಕುಂದ
|
|ನವೀನ್ ರಾಯ್, ಸುಮಿ
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೮
|ಮಥುರಾ ಮಧುರಾ
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ತ್ವಾಮೇವ ಶರಣಂ 
|
|[[ಅನ್ನಮಾಚಾರ್ಯ|ಶ್ರೀ ಅನ್ನಮಾಚಾರ್ಯರು]] 
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೮
|ಮಥುರಾ ಮಧುರಾ
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಸಮುದಿತ ಮಧನೆ
|
|[[ಜಯದೇವ|ಜಯದೇವ ಅಷ್ಟಪದಿ]]
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೮
|ಮಥುರಾ ಮಧುರಾ
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಯಾದವ ನೀ ಬಾ
|
|[[ಶ್ರೀ ಪುರಂದರದಾಸರು|ಶ್ರೀ ಪುರಾಂದರ ದಾಸರು]]
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೮
|ಮಥುರಾ ಮಧುರಾ
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ತಿಲ್ಲಾನ
|
|ಮಧುರೈ ಎನ್ ಕೃಷ್ಣನ್
|ಲತಾ ರಾಮಚಂದ್
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೮
|ಮಥುರಾ ಮಧುರಾ
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಲಾಲಿ
|
|ನವೀನ್ ರಾಯ್
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್
|-
|೨೦೦೯
|ರಾಮ ಪ್ರಿಯಾ
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ಓಂ ರಾಮಬದ್ರಾಯ
|
|ಸಂಪ್ರದಾಯಕ
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್
|-
|೨೦೦೯
|ರಾಮ ಪ್ರಿಯಾ
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ಅಧಾರಂ ಮಧುರಾಮ್
|
|ಸಂಪ್ರದಾಯಕ
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್
|-
|೨೦೦೯
|ರಾಮ ಪ್ರಿಯಾ
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲಾ
|
|ನವೀನ್ ರಾಯ್
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್
|-
|೨೦೦೯
|ರಾಮ ಪ್ರಿಯಾ
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ಶುದ್ಧ ಬ್ರಹ್ಮ
|
|ಸಂಪ್ರದಾಯಕ
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್
|-
|೨೦೦೯
|ರಾಮ ಪ್ರಿಯಾ
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ಪ್ರಸನ್ನಂಗ ರಾಗಂ
|
|ಸಂಪ್ರದಾಯಕ
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್
|-
|೨೦೦೯
|ರಾಮ ಪ್ರಿಯಾ
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಆರತಿ
|
|ಸಂಪ್ರದಾಯಕ
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್
|-
|೨೦೦೯
|ರಾಮ ಪ್ರಿಯಾ
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ವಂದೆ ಸಂತಮ್
|
|ಸಂಪ್ರದಾಯಕ
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್
|-
|೨೦೦೯
|ರಾಮ್ ಪ್ಯಾರಿ
|[[ಹಿಂದಿ]]
|ಚೈತ್ರಾ ಶುಕ್ಲಾ
|
|ನವೀನ್ ರಾಯ್
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್
|-
|೨೦೦೯
|ರಾಮ್ ಪ್ಯಾರಿ
|[[ಹಿಂದಿ]]
|ಆರತಿ 
|
|ಸಂಪ್ರದಾಯಕ
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್
|-
|೨೦೦೯
|ರಾಮ್ ಪ್ಯಾರಿ
|[[ಹಿಂದಿ]]
|ಪ್ರೇಮಾ ಮುದಿತಾ ಮಾನ್ಸೆ ಕಹೋ
|
|ಸಂಪ್ರದಾಯಕ
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್
|-
|೨೦೦೯
|ರಾಮ್ ಪ್ಯಾರಿ
|[[ಹಿಂದಿ]]
|ರಾಮ್ ಕಹೋ
|
|ಸುಮತಿ
|ಎ ಟಿ ರವೀಶ್
|ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್
|-
|೨೦೧೬
|''ಮೋದಕಪ್ರಿಯ ಗಣರಾಜ''
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ಮೂಷಿಕ ವಾಹನಾ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|ಸಂಪ್ರದಾಯಕ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೬
|''ಮೋದಕಪ್ರಿಯ ಗಣರಾಜ''
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ಮುದಾಕರಾತ್ತ ಮೋದಕಂ
|
|[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೬
|''ಮೋದಕಪ್ರಿಯ ಗಣರಾಜ''
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ಮಹಾಗಣಪತಿಂ
|
|[[ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತ|ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರು]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೬
|''ಮೋದಕಪ್ರಿಯ ಗಣರಾಜ''
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ಪ್ರಣಮ್ಯ ಶಿರಸಾದೇವಂ
|
|ಸಂಪ್ರದಾಯಕ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೬
|''ಮೋದಕಪ್ರಿಯ ಗಣರಾಜ''
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರವರೆ (ಲಾಲಿ)
|
|ಸಂಪ್ರದಾಯಕ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೬
|''ಮಹಾರುದ್ರಂ ಮಹದೇಶ್ವರಂ''
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ಶ್ರೀ ಮಹದೇಶ್ವರ ಸುಪ್ರಭಾತಂ
|
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೬
|''ಮಹಾರುದ್ರಂ ಮಹದೇಶ್ವರಂ''
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ಓಂಕಾರ ಪ್ರಣವಮಂತ್ರ ಸ್ವರೂಪಂ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]], 
ಸುನಿಲ್, ವೇಣು
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೬
|''ಮಹಾರುದ್ರಂ ಮಹದೇಶ್ವರಂ''
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ಶ್ರೀ ಮಹದೇಶ್ವರ ಪಂಚರತ್ನಂ
|
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೬
|''ಮಹಾರುದ್ರಂ ಮಹದೇಶ್ವರಂ''
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ಶ್ರೀ ಮಹದೇಶ್ವರ ಅಷ್ಟಾದಶನಾಮಾವಳಿ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] 
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೬
|''ಮಹಾರುದ್ರಂ ಮಹದೇಶ್ವರಂ''
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ಶ್ರೀ ಮಹದೇಶ್ವರ ಲಾಲಿ
|
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೬
|''ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಸ್ತೋತ್ರ ರತ್ನ''
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ಗಣೇಶ ಪಂಚರತ್ನಂ
|
|[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೬
|''ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಸ್ತೋತ್ರ ರತ್ನ''
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ಶ್ರೀ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಪಂಚರತ್ನಂ
|ಅಜಯ್ ವಾರಿಯರ್
|[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೬
|''ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಸ್ತೋತ್ರ ರತ್ನ''
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ಶ್ರೀ ಶಿವಪಂಚಾಕ್ಷರ ಸ್ತೋತ್ರ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] 
|[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೬
|''ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಸ್ತೋತ್ರ ರತ್ನ''
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ಶ್ರೀ ಶಾರದಾ ಭುಜಂಗಂ
|
|[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೬
|''ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಸ್ತೋತ್ರ ರತ್ನ''
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ಶ್ರೀ ಹನುಮಾನ್ ಪಂಚರತ್ನಂ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]], 
ಸುನಿಲ್ ಮಹದೇವ್
|[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೬
|''ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಸ್ತೋತ್ರ ರತ್ನ''
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ನಾರಾಯಣ ಸ್ತೋತ್ರಂ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೬
|''ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಸ್ತೋತ್ರ ರತ್ನ''
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ಕಾಲಭೈರವಾಷ್ಟಕಂ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೬
|''ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಸ್ತೋತ್ರ ರತ್ನ''
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ಅಚ್ಯುತಾಷ್ಟಕಂ
|
|[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೭
|''ದೇವೀ ರಾಗತಾಳಲಯ ಮಾಲಿಕ''
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ದೇವಿ ದಯಾಲಿನಿ ಭವಮೋಚನಿ
|
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೭
|''ದಾಸಾಮೃತ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಬೇಗಬಾರೋ ನೀಲಮೇಘ  
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ವಾದಿರಾಜರು]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೭
|''ಸಕಲಬಲಂಬುಲು ನೂವೆ''
|[[ತೆಲುಗು]]
|ಸಕಲಬಲಂಬುಲು ನೂವೆ ಸರ್ವೇಶ್ವರ
|
|[[ಅನ್ನಮಾಚಾರ್ಯ|ಶ್ರೀ ಅನ್ನಮಾಚಾರ್ಯರು]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೭
|''ಹರಿಹರಸುತ''
|[[ತಮಿಳು]]
|ಹರಿಹರಸುತನೇ ಶರಣಂ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಅಗಸ್ತ್ಯ|ಅಗಸ್ತ್ಯಮಹರ್ಶಿ]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೮
|''ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಶರಣ ಘೋಶ''
|[[ತಮಿಳು]]
|ಕಡಲಲೆಯಾಯೈ ಭಕ್ತಕೂಟ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]], 
ಸತೀಶ್ ಆರ್ಯನ್, ಸುನಿಲ್
|ಸುಮತಿ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೮
|''ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|ಮ್ಯೂಗಸ್ ರೆಕಾಡ್ಸ್
|-
|೨೦೧೮
|''ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ತಾಯೇ ವಾ''
|[[ತಮಿಳು]]
|ಪೊನ್ಮಳೈ ತನಿಲೇ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|ಜಿ ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|ಮ್ಯೂಗಸ್ ರೆಕಾಡ್ಸ್
|-
|೨೦೧೯
|''ಸಾವನ್ ಕೇ ಬಾದಲ್''
|[[ಹಿಂದಿ]]
|ನೀಲೇ ಗಗನ್ ಮೇ
|
|ಅಭಿಷೇಕ್ ಚೊಖಾನಿ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೯
|''ಗಜಲ್''
|[[ಉರ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯ|ಉರ್ದು]]
|ಜಿಂದಗಿಭರ್ ಧರ್ದಕೀ ಖಂಜರ್ ಚಲೆ
|
|ಮಹ್ಜಬೀನ್
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೯
|''ನಾರೇಯಣ ನಾಮಾಮೃತಂ''
|[[ತೆಲುಗು]]
|ಶ್ರೀ ನಾರೇಯಣ ನಾಮಾಮೃತರಸ
|
|[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೯
|''ನಾರೇಯಣ ನಾಮಾಮೃತಂ''
|[[ತೆಲುಗು]]
|ಧಿಮಿ ಧಿಮಿ ಧಣ ಧಣ
|[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ,]]  
[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] ರಘುರಾಂ
|[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೯
|''ನಾರೇಯಣ ನಾಮಾಮೃತಂ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ನಾನೇನು ಬಲ್ಲೆನೋ
|
|[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೯
|''ನಾರೇಯಣ ನಾಮಾಮೃತಂ''
|[[ತೆಲುಗು]]
|ರಾಮ ರಾಮ ಮುಕುಂದ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೯
|''ನಾರೇಯಣ ನಾಮಾಮೃತಂ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಈ ದೇಹದೋಳಗಿದ್ದು
|
|[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೯
|''ನಾರೇಯಣ ನಾಮಾಮೃತಂ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಮಂಗಳಂ ಅಮರನಾರೇಯಣಗೆ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೯
|''ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥ''
|[[ತೆಲುಗು]]
|ನರುಡು ಗುರುಡನಿ ನಮ್ಮೇವಾರಮು
|[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ]]
|[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೯
|''ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಆತ್ಮಧ್ಯಾನಿಸೋ ಮನುಜ
|
|[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೯
|''ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥ''
|[[ತೆಲುಗು]]
|ಅಂಡಜವಾಹನ ಕುಂಡಲಿಶಯನ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೯
|''ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಇಲ್ಲಿ ನೀ ನಿವಾಸ ಮಾಡಿರುವುದೇನೋ
|
|[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೯
|''ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥ''
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀ ರಂಗನ
|[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ]]
|[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೯
|''ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥ''
|[[ತೆಲುಗು]]
|ಏಕಾಕ್ಷರಮೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಕ್ಷರಮೈ
|
|[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೯
|''ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥ''
|[[ತೆಲುಗು]]
|ಮಂಗಳಂ ಶತಕೋಟಿ ಮನ್ಮಥಾಕಾರ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೧೯
|''ವನ್ಪುಲಿವಾಹನ ಶಬರೀಶ''
|[[ತಮಿಳು]]
|ವರುವಾಯ್ ವಿರೈವಾಯ್
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] 
|ಸಂಪ್ರದಾಯಕ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೨೦
|''ಕೈವಾರ ಯೋಗಿ (ಸಿಂಗಲ್)''
|[[ತೆಲುಗು]]
|ಧಿಮಿಧಿಮಿ ಭೇರಿನೌಬತ್ತು
|[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ]]
[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]], ರಘುರಾಂ
|[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೨೦
|''ನಮೋ ವೆಂಕಟೇಶಾಯ''
|[[ತೆಲುಗು]]
|ನರುಡು ಗುರುಡನಿ
|[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ]]
|[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೨೦
|ಶಿವ ಸ್ತೋತ್ರಂ 
|[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
|ನಾಗೇಂದ್ರಹಾರಾಯ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|-
|೨೦೨೦
|ಡಿವೈನ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ಶ್ರೀರಾಮ
|[[ತೆಲುಗು]]
|ರಾಮ ರಾಮ ಮುಕುಂದ ಮಾಧವ
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]]
|[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]]
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
|[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]]
|}

== ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು ==

* {{Official website|http://www.priyadarshini.sg}}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

&lt;references /&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಂಗೀತಕಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಸುಗಮ ಸಂಗೀತ ಗಾಯಕಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ]]</text>
      <sha1>ro12808samvsqdotesdmgqwe4u6e9yp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನೆದುನೂರಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132603</id>
    <revision>
      <id>1430959</id>
      <parentid>1429792</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:31:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11262" sha1="eln4cuprbp7rssjdbhypmoaw1hf3xmo" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist|name=ನೆದುನೂರಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ|image=NedunuriKrishnaMurthy.jpg|caption=|image_size=|background=solo_singer|birth_date={{birth date|df=yes|1927|10|10}}|birth_place=ಕೋತಪಲ್ಲಿ, ಪಿತಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಗೊಧಾವರಿ ಡಿ., [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಭಾರತ]]|death_date={{death date and age|2014|12|08|1927|10|10|df=yes}}|death_place=[[ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ]], ಭಾರತ|genre=[[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]]|occupation=ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಗಾಯಕ|years_active=1945–2014|website=[http://www.nedunuri.com Official website]}}
ಅನ್ನಮಾಚಾರ್ಯ'''ನೆದುನೂರಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ''' (10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1927 - 8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014) &lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/carnatic-vocalist-nedanuri-krishnamurthy-dies/article6671798.ece&lt;/ref&gt; ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]] ಗಾಯಕ.&lt;ref name=&quot;profile&quot;&gt;[http://www.hindu.com/2006/10/30/stories/2006103013640200.htm Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930225906/http://www.hindu.com/2006/10/30/stories/2006103013640200.htm |date=2007-09-30 }}, thehindu.com, 30 October 2006; accessed 9 December 2014.&lt;/ref&gt; ಅವರಿಗೆ 1991 ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸಂಗೀತ ಕಲಾನಿಧಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ 1927 ರಲ್ಲಿ ಕೋಥಪಲ್ಲಿ, ಪಿತಾಪುರಂ ತಾಲ್ಲೂಕು, ಗೋದಾವರಿ ಡಿ.ಟಿ.ಯಲ್ಲಿ ರಾಮ ಮೂರ್ತಿ ಪಂಥುಲು ಮತ್ತು ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ದಂಪತಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು, ಆಗ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತವು..&lt;ref name=&quot;background&quot;/&gt;

ತಂದೆ ಪಿತಾಪುರಂ ರಾಜನ ಎಸ್ಟೇಟ್ ನಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;profile2&quot;&gt;[http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/10/10/stories/2003101001621300.htm Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040103120341/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/10/10/stories/2003101001621300.htm |date=2004-01-03 }}, thehindu.com; accessed 9 December 2014.&lt;/ref&gt; ಅವರು ಹಾಡಿದರು ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅಷ್ಟಪದಿಗಳು, ತರಂಗಗಳು  ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ರಾಮಾಯಣ ಕೃತಿ. ಅವಳು ಬೆಳೆಯುವಾಗ ಅವನ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದಳು.&lt;ref name=&quot;background&quot;/&gt;

ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ 1940 ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಮಹಾರಾಜರ ಸಂಗೀತ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ದ್ವಾರಂ ನರಸಿಂಗ ರಾವ್ ನಾಯ್ಡು ಅವರಿಂದ ವಯಲಿನ್ ಮತ್ತು ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. 1949 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಗಾಯಕ ಶ್ರೀಪಾದ ಪಿನಕಪಾಣಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;background&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article3217349.ece|title=Another feather in Nedunuri's cap|date=3 March 2006|work=The Hindu|access-date=8 December 2014}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ==
ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ತಿರುಪತಿಯ ಎಸ್‌ವಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಂಡ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು; ಎಮ್ಆರ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಂಡ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್, ವಿಜಯನಗರಂ ; ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಕಾಲೇಜು, ಸಿಕಂದರಾಬಾದ್ ; ಮತ್ತು 1985 ರಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯವಾಡ|ವಿಜಯವಾಡದ]] ಜಿವಿಆರ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು.&lt;ref name=&quot;background&quot;/&gt;

ಅವರು ಲಲಿತಕಲೆಗಳ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ನಾಗಾರ್ಜುನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸಂಗೀತ ಅಧ್ಯಯನ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಟಿಟಿಡಿಯ ಅಣ್ಣಮಾಚಾರ್ಯ ಯೋಜನೆಗೆ ( ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ತಾನಂ ) ಅವರು &quot; [[ಅನ್ನಮಾಚಾರ್ಯ]] &quot; ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಇಂದು ನಾವು ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಶ್ರುತಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Tirumala Tirupati Devasthanams&quot;&gt;[http://www.hindu.com/thehindu/fr/2005/05/27/stories/2005052701830300.htm Tirumala Tirupati Devasthanams] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100903182557/http://hindu.com/thehindu/fr/2005/05/27/stories/2005052701830300.htm |date=2010-09-03 }}, 27 May 2005; accessed 9 December 2014.&lt;/ref&gt; j

ಮದ್ರಾಸ್‌ನ ಕೃಷ್ಣ ಗಾನಸಭಾ 1976 ರಲ್ಲಿ &quot;ನೆದುನೂರಿಯವರಿಗೆ &quot;  '''ಸಂಗೀತ ಚೂಡಮಣಿ''' ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಕಾಡೆಮಿ, [[ಚೆನ್ನೈ|ಮದ್ರಾಸ್]] ಅವರಿಗೆ 1991 ರಲ್ಲಿ '''ಸಂಗೀತ ಕಲಾನಿಧಿ''' ಎಂಬ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು &lt;ref name=&quot;Sangeeta Kalanidhi&quot;&gt;[http://www.hindu.com/fr/2006/09/01/stories/2006090102780200.htm Sangeeta Kalanidhi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104034832/http://www.hindu.com/fr/2006/09/01/stories/2006090102780200.htm |date=2012-11-04 }}, hindu.com; accessed 9 December 2014.&lt;/ref&gt;

ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ತಾನಂನ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಕಾಂಚಿ ಕಾಮಕೋಟಿ ಪೀಠಂನ '''ಅಸ್ತಾನ ವಿದ್ವಾನ್''' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;background&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;profile2&quot;/&gt;

== ಸಾವು ==
ನೆದುನೂರಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ 8 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014 ರಂದು [[ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ 87 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಲ್ಲಿ [[ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್|ನಿಧನರಾದರು]].&lt;ref name=&quot;death&quot;&gt;[http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/carnatic-vocalist-nedanuri-krishnamurthy-dies/article6671798.ece Carnatic vocalist Nedunuri Krishnamurthy dies], thehindu.com; accessed 9 December 2014.&lt;/ref&gt;

=== ಪ್ರಮುಖ ಶಿಷ್ಯರು ===

# ಡೊಮಡಾ ಚಿತ್ತಬ್ಬಾಯಿ
# ಗರಿಮೆಲ್ಲಾ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಸಾದ್
# ಶೋಭಾ ರಾಜು
# ಸರಸ್ವತಿ ವಿದ್ಯಾಾರ್ಥಿ
# ಮಲ್ಲಾಡಿ ಬ್ರದರ್ಸ್
# ಶಾರದಾ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ
# ಶೇಷುಲತಾ ವಿಶ್ವನಾಥ್
# ಟಿ.ಶ್ರೀನಿಧಿ
# ಪದ್ಮಾವತಿ ತ್ಯಾಗರಾಜು 
# ಸುಬ್ಬಾ ನರಸಯ್ಯ ಕ್ರಾಮದತಿ

== ಡಿಸ್ಕೋಗ್ರಫಿ ==

* ಅನ್ನಮಯ್ಯ ಅಂತರಂಗ ತರಂಗಂ
* ಅನ್ನಮಯ್ಯ ಪದ ಕದಂಬಂ
* ಅನ್ನಮಯ್ಯ ಪಾದ ಕಮಲಂ
* ಅನ್ನಮಯ್ಯ ಪಾದ ನೀರಜನಂ
* ಅನ್ನಮಯ್ಯ ಪಾದ ರಾವಳಿ
* ಅನ್ನಮಯ್ಯ ಪದ ಸಮ್ಮೋಹನಂ
* ಅನ್ನಮಯ್ಯ ಪಾದ ವಸಂತಂ
* ಹರಿ ಸಮರ್ಪಣ - [[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] ಕಂಪನಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ
* ಪಾಹಿ ನಾರೇಯಣ - [[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] ಕಂಪನಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ
* ಗುರು ಉಪದೇಶಂ - [[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] ಕಂಪನಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ
* ಶ್ರೀಹಾರಿ ರಸಕೃತಿ (ಟಿಟಿಡಿ ಬಿಡುಗಡೆ)
* ಭದ್ರಾಚಲ ರಾಮದಾಸು ಕೀರ್ತನಾಲು (ದಶರಥಿ ಸಾಟಕ ಕವಿತೆಗಳೊಂದಿಗೆ) (ಅಲಿವೇಲುಮಂಗ ಸರ್ವಯ್ಯ ಚಾರಿಟಬಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್)
* ರಾಗ ಸುಧ ರಾಸಂ
* ತ್ಯಾಗರಾಜರ ಅಪರೂಪದ ಕೃತಿ
* ''ನೆದುನೂರಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಅವರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/classical-treat-by-nedunuri-krishnamurthy/1314838431|title=Album - Classical Treat by Nedunuri Krishnamurthy with Mridangam T S Nandakumar on Itunes|location=Mumbai, India|access-date=2020-10-11|archive-date=2017-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201173040/https://itunes.apple.com/us/album/classical-treat-by-nedunuri-krishnamurthy/1314838431|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ರಾಗ ಮಾಧುರ್ (ಆಡಿಯೋ) - ಸ್ವಾತಿ ಸಾಫ್ಟ್ ಸೊಲ್ಯೂಷನ್ಸ್ ಕಂಪನಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ
* ರಾಗ ರಂಜನಿ (ಡಿವಿಡಿ) - ಸ್ವಾತಿ ಸಾಫ್ಟ್ ಸೊಲ್ಯೂಷನ್ಸ್ ಕಂಪನಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು ==

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist|2}}

== ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು ==

*
* [http://www.nedunuri.com ನೆದುನೂರಿ ಬಗ್ಗೆ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:೧೯೨೭ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]]
[[ವರ್ಗ:ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು]]</text>
      <sha1>eln4cuprbp7rssjdbhypmoaw1hf3xmo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಿಂಕ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133601</id>
    <revision>
      <id>1430978</id>
      <parentid>1353343</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33335" sha1="52arhzs0ds7hqvfd3bq01vc9cqvrcgp" xml:space="preserve">{{Infobox film|name=ಪಿಂಕ್|studio=ರಶ್ಮಿ ಶರ್ಮಾ ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ಸ್&lt;br&gt;ರೈಸಿಂಗ್ ಸನ್ ಫ಼ಿಲ್ಮ್ಸ್|gross=ಅಂದಾಜು {{INR}}107.32 ಕೋಟಿ&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/box-office/special-features/id/854|title=Special Features: Box Office: Worldwide Collections and Day wise breakup of Pink&amp;nbsp;— Box Office|work=[[Bollywood Hungama]]}}&lt;/ref&gt;|budget={{INR}}23 ಕೋಟಿ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Pink Box Office: Amitabh Bachchan film records impressive opening weekend|url=http://www.catchnews.com/bollywood-news/amitabh-bachchan-pink-opening-first-3-days-weekend-box-office-collection-report-impressive-bollywood-trade-news-1474262207.html|website=catchnews.com|accessdate=19 September 2016}}&lt;/ref&gt;|language=ಹಿಂದಿ|country=ಭಾರತ|runtime=136 ನಿಮಿಷಗಳು&lt;!--Theatrical runtime: 136:23--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/pink-film | title=''Pink'' (15) | publisher=[[British Board of Film Classification]] | date=9 September 2016 | accessdate=9 September 2016 | archive-date=17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160917061935/http://www.bbfc.co.uk/releases/pink-film | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;|released={{Film date|df=y|2016|09|16}}|distributor=NH STUDIOZ|editing=ಬೋಧಾದಿತ್ಯ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ|image=Pinkmovieposter.jpg|cinematography=ಅಭೀಕ್ ಮುಖೋಪಾಧ್ಯಾಯ್|music={{Plainlist|
* ಶಾಂತನು ಮೊಯಿತ್ರಾ
* ಫ಼ೈಜ಼ಾ ಮುಜಾಹಿದ್
* ಅನುಪಮ್ ರಾಯ್
}}|starring={{Plainlist|
* ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್
* ತಾಪ್ಸಿ ಪನ್ನು
* ಕೀರ್ತಿ ಕುಲ್ಹಾರಿ
* ಆ್ಯಂಡ್ರಿಯಾ ಟಾರಿಯಾಂಗ್
* ವಿಜಯ್ ವರ್ಮಾ
* ಅಂಗದ ಬೇದಿ
* ತುಷಾರ್ ಪಾಂಡೆ
* ಧೃತಿಮಾನ್ ಚ್ಯಾಟರ್ಜಿ
* ಪೀಯುಷ್ ಮಿಶ್ರಾ
* ಮಮತಾ ಶಂಕರ್
}}|writer=ಶೂಜಿತ್ ಸರ್ಕಾರ್&lt;br /&gt;ರಿತೇಶ್ ಶಾ&lt;br /&gt;ಅನಿರುದ್ಧ ರಾಯ್ ಚೌಧರಿ|director=ಅನಿರುದ್ಧ ರಾಯ್ ಚೌಧರಿ|caption=ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರ|alt=|producer={{Plainlist|
* ರಾನಿ ಲಹಿರಿ
* ರಶ್ಮಿ ಶರ್ಮಾ
* ಶೀಲ್ ಕುಮಾರ್
* ಶೂಜಿತ್ ಸರ್ಕಾರ್ (ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಮಾಪಕ)
}}}}'''''ಪಿಂಕ್''''' 2016 ರ ಒಂದು [[ಹಿಂದಿ]] ಸಾಮಾಜಿಕ ರೋಮಾಂಚಕ ಚಲನಚಿತ್ರ.&lt;ref name=&quot;Groves, 2016&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/sites/dongroves/2016/09/14/amitabh-bachchan-thriller-set-to-clash-with-horror-movie-starring-emraan-hashmi/|title=Amitabh Bachchan Thriller Set To Clash With Horror Movie Starring Emraan Hashmi|last=Groves|first=Don|date=14 September 2016|work=Forbes|access-date=12 August 2017}}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ಅನಿರುದ್ಧ ರಾಯ್ ಚೌಧರಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.filmfare.com/interviews/after-watching-certain-scenes-in-pink-id-just-sit-and-cry-in-front-of-the-monitor-aniruddha-roy-chowdhury-18362.html|title=After watching certain scenes in Pink...}}&lt;/ref&gt; ರಿತೇಶ್ ಷಾ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ರಶ್ಮಿ ಶರ್ಮಾ ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ಸ್ (ಪವನ್ ಕುಮಾರ್ ಹಾಗೂ ರಶ್ಮಿ ಶರ್ಮಾ), ಶೀಲ್ ಕುಮಾರ್&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://entertainment.chennaipatrika.com/post/2016/10/04/Producer-Sheel-Kumar-scores-big-with-Pink.aspx|title=Producer Sheel Kumar scores big with Pink}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗೂ ಶೂಜಿತ್ ಸರ್ಕಾರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Trailer-Pink-raises-all-the-right-questions-women-have-faced-since-long/articleshow/53616012.cms|title=Trailer: 'Pink' raises all the right questions women have faced since long}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/pink-amitabh-bachchan-shoojit-sircar-ask-2961424/|title=Pink: Amitabh Bachchan, Shoojit Sircar ask people to guess What is Pink}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Amitabh-Bachchan-People-calling-India-a-land-of-rapes-is-embarrassing/articleshow/54367709.cms|title=Amitabh Bachchan: People calling India a 'land of rapes' is embarrassing}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್]], [[ತಾಪ್ಸಿ ಪನ್ನು]], ಕೀರ್ತಿ ಕುಲ್ಹಾರಿ, ಆ್ಯಂಡ್ರಿಯಾ ಟಾರಿಯಾಂಗ್, ಅಂಗದ್ ಬೇದಿ, ತುಷಾರ್ ಪಾಂಡೆ, ಪಿಯೂಷ್ ಮಿಶ್ರಾ, ಮತ್ತು ಧೃತಿಮಾನ್ ಚ್ಯಾಟರ್ಜಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Exclusive-Watch-Amitabh-Bachchan-Piyush-Mishras-longest-court-room-scenes-for-Pink/articleshow/54287622.cms|title=Exclusive! Watch: Amitabh Bachchan-Piyush Mishra's longest court room scenes for 'Pink'}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/pink-amitabh-bachchan-social-thriller-3025821/|title=Pink is a social thriller: Amitabh Bachchan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Shoojit-Sircar-decodes-Amitabh-Bachchan/articleshow/54278035.cms|title=Shoojit Sircar decodes Amitabh Bachchan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1131218/jsp/t2/story_17691422.jsp|title=NH7 Weekender is as much about style as about music. t2 picks the Headturners|access-date=2020-12-05|archive-date=2017-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806140316/https://www.telegraphindia.com/1131218/jsp/t2/story_17691422.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದು 16 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2016 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/pink-film-review/article9110793.ece|title=Pink: The girls are alright, but the boys?|last=Joshi|first=Namrata|date=15 September 2016|access-date=5 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927221958/http://www.thehindu.com/features/cinema/pink-film-review/article9110793.ece|archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cast&quot;&gt;{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/taapsee-pannu-joins-amitabh-bachchan-in-delhi-for-their-next-film/|title=Taapsee Pannu joins Amitabh Bachchan in Delhi for their next film ‘Pink’|date=13 March 2016|website=[[The Indian Express]]|location=New Delhi, [[ಭಾರತ]]|access-date=21 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/amitabh-bachchan-unveils-the-logo-of-pink-trailer-out-on-tuesday/story-yO6SRUj6gRpjEvG2Qa2KJJ.html|title=Amitabh Bachchan unveils the logo of Pink. Trailer out on Tuesday|website=Hindustan Times|access-date=10 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1160314/jsp/frontpage/story_74350.jsp|title=Khasi girl debut with Big B Andrea Tariang moves from music to movies with Pink|access-date=2020-12-05|archive-date=2017-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231103351/https://www.telegraphindia.com/1160314/jsp/frontpage/story_74350.jsp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Amitabh-Bachchan-Taapsee-Pannu-not-a-newcomer/articleshow/51468773.cms|title=Amitabh Bachchan: Taapsee Pannu not a newcomer|website=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|access-date=21 March 2016|archive-date=20 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160320060306/http://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Amitabh-Bachchan-Taapsee-Pannu-not-a-newcomer/articleshow/51468773.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಕೇಂದ್ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಮಂಡಳಿಯು (ಸಿಬಿಎಫ್‌ಸಿ) ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅ / ವ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-amitabh-bachchan-and-taapsee-pannu-starrer-pink-gets-four-verbal-cuts-2249795|title=Amitabh Bachchan and Taapsee Pannu starrer 'Pink' gets four verbal cuts|work=DNA India|access-date=29 August 2016}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ವ್ಯಾಪಕ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dff.nic.in/writereaddata/NFA64PressNote2016.pdf#|title=64 th National Film Awards, 2016|date=7 April 2017|website=[[Directorate of Film Festivals]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170606051143/http://dff.nic.in/writereaddata/NFA64PressNote2016.pdf|archive-date=6 June 2017|access-date=7 April 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/190916/pink-is-not-a-film-it-is-like-a-movement-amitabh-bachhan.html|title=‘Pink is not a film, it is like a movement’&amp;nbsp;– Amitabh Bachchan|website=Deccan Chronicle|access-date=30 November 2016}}&lt;/ref&gt;

ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಘನತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಸಂವೇದನಾಶೀಲರಾಗಿರಲು ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರಾಜಸ್ಥಾನ್ ಪೊಲೀಸರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/041116/big-bs-pink-to-be-screened-to-rajasthan-police-to-sensitise-them-towards-women.html|title=Big B's Pink to be screened to Rajasthan police to sensitise them towards women|website=Deccan Chronicle|access-date=5 November 2016}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು [[ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನ|ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನದಲ್ಲಿ]]ಯೂ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/pink-amitabh-bachchan-taapsee-pannu-pranab-mukherjee-president/1/891779.html|title=Big B, Taapsee thank President for special screening of Pink at Rashtrapati Bhavan|website=[[India Today]]|access-date=20 March 2017}}&lt;/ref&gt; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. 4 ನವೆಂಬರ್ 2016 ರಂದು ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ 50 ದಿನಗಳ ಓಟವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indiablooms.com/ibns_new/showbiz-details/B/5122/amitabh-bachchan-starrer-pink-completes-50-days-in-theatres.html|title=Amitabh Bachchan starrer Pink completes 50 days in theatres|website=indiablooms.com|access-date=5 November 2016|archive-date=6 ನವೆಂಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106061647/http://indiablooms.com/ibns_new/showbiz-details/B/5122/amitabh-bachchan-starrer-pink-completes-50-days-in-theatres.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಕಥಾವಸ್ತು ==
ರಾಜ್‍ವೀರ್ ತಲೆಗೆ ಭಾರೀ ಗಾಯದಿಂದ ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮೂವರು ಶ್ರೀಮಂತ ಪುರುಷರಾದ ರೌನಕ್, ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿ, ಮತ್ತು ರಾಜ್‍ವೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಹತ್ತಿರದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಧಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮೂವರು ಮಹಿಳೆಯರು&amp;nbsp;- ಮೀನಲ್, ಫಲಕ್ ಮತ್ತು ಆ್ಯಂಡ್ರಿಯಾ&amp;nbsp;- ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಕಕ್ಕಾಬಿಕ್ಕಿಯಾದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಈ ಘಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಏನೋ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಆ ಮೂವರು ಮಹಿಳೆಯರು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಿದ್ದು ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ರಾತ್ರಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಘಟನೆಯಿಂದ ಅವರು ಮುಂದುವರಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೀನಲ್‍ಳ ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯ ಓಟಗಳ ವೇಳೆ, ಅವಳ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಓರ್ವ ವಯಸ್ಸಾದ ವ್ಯಕ್ತಿ ದೀಪಕ್ ಅವಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಏನೋ ತಪ್ಪಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಜ್‍ವೀರ್‌ನ ಸ್ನೇಹಿತ ಅಂಕಿತ್‍ನಿಂದ ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಅವನು ಮೀನಲ್ ರಾಜ್‍ವೀರ್‌ಗೆ ಮಾಡಿದ ಗಾಯಕ್ಕೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬೆದರಿಕೆಗಳ ಕಾರಣ ಫಲಕ್ ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಇದು ಅವರ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಶೋಚನೀಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವರು ದೂರು ದಾಖಲಿಸುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಪುರುಷರು &quot;ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ&quot; ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಿ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾದ ರಾಜ್‍ವೀರ್‌ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ರಂಜೀತ್‍ನ ಬೆಂಬಲವಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪೊಲೀಸರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಮೀನಲ್ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ದೂರು ದಾಖಲಿಸುತ್ತಾಳೆ.

ಮರುದಿನ, ಅವಳನ್ನು ರಾಜವೀರ್‌ನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಘಟನೆಯನ್ನು ದೀಪಕ್ ವೀಕ್ಷಿಸಿದರೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಚಲಿಸುವ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಮೀನಲ್‌ಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿ, ಒತ್ತಡ ಹಾಕಿ, ಅಸಭ್ಯವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿ ಅವಳನ್ನು ಮನೆಗೆ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಳು ಕ್ಷೋಭೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಮಹಿಳೆಯರು ವೇಶ್ಯೆಯರೆಂದು ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿ, ಮೀನಲ್ ಮೇಲೆ ಕೊಲೆ ಯತ್ನ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಿ ರಾಜ್‍ವೀರ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ದೂರಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಕೆಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ದೀಪಕ್ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ನಿರಾಶೆಗೊಂಡು ತಾನು ನಿವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವಕೀಲನೆಂದು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಫಲಕ್ ಮತ್ತು ಆ್ಯಂಡ್ರಿಯಾಗೆ ಜಾಮೀನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮೀನಲ್‌ಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ, ರಾಜ್‍ವೀರ್‌ನ ವಕೀಲ ಪ್ರಶಾಂತ್ ಮೆಹ್ರಾ ಘಟನೆಗಳ ಈ ಮುಂದಿನ  ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ: ರಾಜ್ವೀರ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತರು ಮೀನಲ್ ಮತ್ತು ಅವಳ ಸ್ನೇಹಿತೆಯರನ್ನು ಒಂದು ರಾಕ್ ಕನ್ಸರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಒಂದು ರೆಸಾರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೋಜನಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಪುರುಷರನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿ ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ನಂತರ ಹಣವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಸಂಕೇತಗಳು ಅವರು ವೇಶ್ಯೆಯರು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜ್‍ವೀರ್ ಹಣ ಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ ಕೋಪಗೊಂಡ ಮೀನಲ್ ಅವನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬಾಟಲಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದು ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಪ್ರಶಾಂತ್‍ನ ವಾದವು ಮಹಿಳೆಯರ ಕಳಪೆ ನೈತಿಕ ನಡತೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೀನಲ್ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ವಾಸಿಸಲು ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಅವನು ನಿಂದಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಮೀನಲ್ ಮತ್ತು ಅವಳ ಸ್ನೇಹಿತರ ಹೇಳಿಕೆ ಹೀಗಿರುತ್ತದೆ: ಪುರುಷರು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯವೆಸಗಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು. ರಾಜ್ವೀರ್ ಮೀನಲ್ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಾಚಾರಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸಿದನು. ಅವಳು ಸ್ವರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಬಾಟಲಿಯಿಂದ ಅವನ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ಮಾಡಿದಳು. ದೀಪಕ್‍ನ ವಾದವು ಒಪ್ಪಿಗೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಮಹಿಳೆಯ ಹಕ್ಕಿನ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರ ವಾದಗಳ ಸರಣಿಯು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಚಾರಣೆಯ ಕೊನೆಯು ಸಮೀಪಿಸಿದಂತೆ, ರಾಜ್ವೀರ್ ಕೋಪಗೊಂಡು ಮತ್ತು ದೀಪಕ್‍ನಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರು &quot;ಅವರು ಅರ್ಹವಾದದ್ದನ್ನು ಪಡೆದರು&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತಡವಾಗಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದರೆ, ಹೊರನಡೆದರೆ, ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರಲು ಬಯಸಿದರೆ, ಕುಡಿಯಲು ಬಯಸಿದರೆ, ಇತ್ಯಾದಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ವೇಶ್ಯೆಯರೆಂದು ಪಡಿಯಚ್ಚು ಮಾಡುವ ಸಮಾಜದ ನಿವರ್ತಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ದೀಪಕ್ ಟೀಕಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಪುರುಷರಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಕಕ್ಷೀದಾರಿಣಿಯು “ಇಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳಿದ ವಾಸ್ತವಾಂಶದಿಂದ ಅವನು ಮುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ರಾಜ್ವೀರ್, ಅಂಕಿತ್, ಮತ್ತು ರೌನಕ್ ಮೇಲೆ ತಪ್ಪುಹೊರಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸುವುದು ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕೊಟ್ಟು ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಿಮ ನಾಮೋಲ್ಲೇಖದ ದೃಶ್ಯವು ನಿಜವಾಗಿ ಏನಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ: ಪುರುಷರು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ನಂತರ ರಾಜ್ವೀರ್ ಮೀನಲ್ ಮೇಲೆ ಬಲವಂತ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಅವಳು ಆತ್ಮರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅವನ ತಲೆಗೆ ಬಾಟಲಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದಳು.

== ಪಾತ್ರವರ್ಗ ==
{{Div col}}

* ದೀಪಕ್ ಸೆಹಗಲ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್
* ಮೀನಲ್ ಅರೋರಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತಾಪ್ಸಿ ಪನ್ನು
* ಫ಼ಲಕ್ ಅಲಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿ ಕುಲ್ಹಾರಿ
* ಆ್ಯಂಡ್ರಿಯಾ ಟಾರಿಯಾಂಗ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆ್ಯಂಡ್ರಿಯಾ ಟಾರಿಯಾಂಗ್
* ರಾಜ್‍ವೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಂಗದ್ ಬೇದಿ
* ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸತ್ಯಜೀತ್ ದತ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಧೃತಿಮಾನ್ ಚ್ಯಾಟರ್ಜಿ
* ಪ್ರಶಾಂತ್ ಮೆಹರಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೀಯುಷ್ ಮಿಶ್ರಾ
* ಅಂಕಿತ್ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ವರ್ಮಾ
* ವಿಶ್ವ ಉರುಫ್ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿ ಘೋಷ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತುಷಾರ್ ಪಾಂಡೆ
* ರಂಜೀತ್ ಸೆಹ್ರಾವತ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಶೀಲ್ ದಹಿಯಾ
* ಡಂಪಿ ಉರುಫ್ ರೌನಕ್ ಆನಂದ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಶುಲ್ ಟಂಡನ್
* ಜೆಸಿಪಿ ಆಮೋದ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದಿಬಾಂಗ್
* ಎಸ್ಎಚ್ಒ ಸರಳಾ ಪ್ರೇಮ್‍ಚಂದ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಮತಾ ಮಲಿಕ್
* ಸಾರಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಮತಾ ಶಂಕರ್
* ರಿತ್ವಿಕ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ್ ಚಕ್ರಬರ್ತಿ

{{Div col end}}

== ತಯಾರಿಕೆ ==
ಮಾರ್ಚ್ 2016 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್ ಅವರು ಒಂದು ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ''ಪಿಂಕ್'' ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಟ್ವಿಟರ್ ಮೂಲಕ ಘೋಷಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Its-PINK-not-EVE-Amitabh-Bachchan-confirms-title-of-Shoojit-Sircars-next/articleshow/51379838.cms|title=It's 'PINK' not 'EVE', Amitabh Bachchan confirms title of Shoojit Sircar's next|website=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|access-date=21 March 2016}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ತುಷಾರ್ ಪಾಂಡೆ, ರಾಶುಲ್ ಟಂಡನ್ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಈ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Four-young-male-actors-set-to-make-their-mark-with-Pink/articleshow/54246311.cms|title=Four young male actors set to make their mark with 'Pink'&amp;nbsp;– Times of India}}&lt;/ref&gt;

=== ಚಿತ್ರೀಕರಣ ===
ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವು 2016 [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾರಾ ಜೆಟ್‌ಕಿನ್|ರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನದಂದು]] ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;cast&quot;/&gt; ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್‍ರ ರೂಪವನ್ನು ಶೂಜಿತ್ ಸಿರ್ಕಾರ್ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ದೆಹಲಿ ಬಹಳ ಕಲುಷಿತಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಮುಖವಾಡ ಧರಿಸುವ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್ ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.asianage.com/bollywood/even-i-m-still-confused-amitabh-bachchan-294|title=Even I’m still confused: Amitabh Bachchan|website=asianage.com|access-date=29 August 2016}}&lt;/ref&gt;

ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ವೇಳೆ, ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್ ನವದೆಹಲಿಯ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ವೇಷಭೂಷಣವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅಲೆದಾಡಿದರೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/no-one-noticed-that-was-amitabh-bachchan-painting-delhi-pink-1286610|title=Amitabh Bachchan Painted Delhi PINK. No One Noticed?|last=Prashar|first=Chandani|date=13 March 2016|website=[[NDTV India|NDTV Movies]]|location=New Delhi, [[ಭಾರತ]]|access-date=21 March 2016}}&lt;/ref&gt; ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್ ತಮ್ಮ ದೃಶ್ಯಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ 2016 ರಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/big-b-wraps-pink-shoot-bids-emotional-goodbye-to-team/17182193|title=Big B wraps 'Pink' shoot, bids emotional goodbye to team|website=mid-day.com|access-date=1 August 2016}}&lt;/ref&gt;

=== ಮಾರಾಟಗಾರಿಕೆ ===
ಈ ಚಿತ್ರದ ವಿಶ್ವ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನವು 23 ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೬ ರಂದು ಸ್ಟಾರ್ ಗೋಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.

ಚಿತ್ರದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯು ಹುಡುಗಿಯರ ನೆಚ್ಚಿನ ಬಣ್ಣ ಆಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲು ಮತ್ತು ನಡೆಯಲು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿರಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood-amitabh-bachchan-pink-movie-relevance-349483|title=Why was movie ‘Pink’ called ‘Pink’? Amitabh Bachchan explains the relevance|website=indiatvnews.com|access-date=23 September 2016}}&lt;/ref&gt;

== ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿ ==
{{tracklist|headline=''ಪಿಂಕ್''|writer2=|lyrics5=ತನ್ವೀರ್ ಘಾಜ಼ಿ|length5=3:08|extra5=ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್|note1=|writer1=|note2=|note3=|title5=ತೂ ಚಲ್|writer3=|note4=|writer4=|music1=ಫ಼ೈಜ಼ಾ ಮುಜಾಹಿದ್|music2=ಶಾಂತನು ಮೊಯಿತ್ರಾ|music3=ಅನುಪಮ್ ರಾಯ್|music5=ಶಾಂತನು ಮೊಯಿತ್ರಾ|length4=03:47|extra_column=ಗಾಯಕ(ರು)|extra2=ಕುರತ್-ಉಲ್-ಎಯ್ನ್ ಬಲೋಚ್|total_length=21:48|title1=ಜೀನೆ ದೇ ಮುಝೆ|extra1=ಫ಼ೈಜ಼ಾ ಮುಜಾಹಿದ್|lyrics1=ಫ಼ೈಜ಼ಾ ಮುಜಾಹಿದ್|length1=03:58|title2=ಕಾರಿ ಕಾರಿ|lyrics2=ತನ್ವೀರ್ ಘಾಜ಼ಿ|lyrics4=ಅನುಪಮ್ ರಾಯ್|length2=06:27|title3=ತುಝಸೇ ಹೀ ಹೇ ರೋಶನಿ|extra3=ಅನುಪಮ್ ರಾಯ್|lyrics3=ಅನುಪಮ್ ರಾಯ್|length3=04:28|title4=ಪಿಂಕ್|extra4=ಜೋನಿಟಾ ಗಾಂಧಿ, ಇಪಿಆರ್ ಐಯರ್|music4=ಅನುಪಮ್ ರಾಯ್}}

== ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫ಼ಿಸ್ ==
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ 10 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ''ಪಿಂಕ್'' {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}}50 ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=2347|title=Pink Hits 50 Crore in Ten Days&amp;nbsp;– Box Office India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=2350|title=The Alternative HITS&amp;nbsp;– Pink Fifth&amp;nbsp;– Box Office India}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳು ==
[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] - ೭ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೭

* ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ - ನಿರ್ದೇಶಕ: ಅನಿರುದ್ಧ್ ರಾಯ್ ಚೌಧರಿ, ನಿರ್ಮಾಪಕ: ರಶ್ಮಿ ಶರ್ಮಾ ಫ಼ಿಲ್ಮ್ಸ್ - ಗೆಲುವು

[[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] - ೧೪ ಜನವರಿ ೨೦೧೭

* ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ - ರಶ್ಮಿ ಶರ್ಮಾ, ಪವನ್ ಕುಮಾರ್, ಶೂಜಿತ್ ಸರ್ಕಾರ್ ಮತ್ತು ಶೀಲ್ ಕುಮಾರ್ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ
* ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ
* ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ - ಕೀರ್ತಿ ಕುಲ್ಹಾರಿ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ
* ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ - ಕುರತ್ ಉಲ್ ಐನ್ ಬಲೌಚ್ (&quot;ಕಾರಿ ಕಾರಿ&quot; ಹಾಡಿಗಾಗಿ) - ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ
* ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಭಾಷಣೆ - ರಿತೇಶ್ ಶಾ - ಗೆಲುವು

== ರೀಮೇಕ್ ==
''ಪಿಂಕ್‌'' ಚಿತ್ರವನ್ನು 2019 ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ''ನೆರ್ಕೊಂಡ ಪಾರ್ವೈ'' ಎಂದು ರೀಮೇಕ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;https://www.ibtimes.co.in/vidya-balan-confirms-working-ajith-boney-kapoors-pink-remake-790206&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/ajiths-pink-remake-titled-nerkonda-paarvai-first-look-out/articleshow/68261229.cms&lt;/ref&gt; ಇದು 8 ಆಗಸ್ಟ್ 2019 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿ ಯೋಜನೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

ಇದನ್ನು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ [[ಪವನ್ ಕಲ್ಯಾಣ್]] ನಟನೆಯಲ್ಲಿ ''ವಕೀಲ್ ಸಾಬ್'' ಎಂದು ರೀಮೇಕ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

== ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ==

* {{Cite book|title=Pink : The Inside Story|last=Gautam|first=Chintamani|publisher=Harper Collins|year=2017|isbn=9352770390}}&lt;bdi&gt;{{Cite book|title=Pink : The Inside Story|last=Gautam|first=Chintamani|publisher=Harper Collins|year=2017|isbn=9352770390}}&lt;/bdi&gt; {{Cite book|title=Pink : The Inside Story|last=Gautam|first=Chintamani|publisher=Harper Collins|year=2017|isbn=9352770390}}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist|30em}}

== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* {{IMDb title}}
* {{Rotten Tomatoes|pink_2016}}
* {{Bollywood Hungama title|566662}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ-ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>52arhzs0ds7hqvfd3bq01vc9cqvrcgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ತಾನ್ ಚುಂಗ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140277</id>
    <revision>
      <id>1430904</id>
      <parentid>1372928</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8842" sha1="m81nfpj1uvii49kc4romysr7wwb6o4x" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name         = ತಾನ್ ಚುಂಗ್
| image        = 
| birth_date    = {{Birth date|df=yes|1929|4|18}}
| birth_place   = ಮತುಬಹಾರ್, [[ಜಹೋರ್]], [[:en:British Malaya|ಮಲಯ]]
| death_date    = 
| death_place   = 
| occupation   = ವಿದ್ವಾಂಸ, [[ಚೀನಾ]]-[[ಭಾರತ]] ಸಂಬಂಧಗಳ ತಜ್ಞ
| nationality  = 
| notableworks = 
| spouse       = ಹುವಾಂಗ್ ಇ-ಶು
| children     = 
| awards       = ೨೦೧೦: [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]]
}}
'''ತಾನ್ ಚುಂಗ್''' (ಜನನ ೧೮ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೨೯, ಮತುಬಹಾರ್, [[ಜಹೋರ್]]&lt;ref&gt;Chung Tan (ed.), ''In the Footsteps of Xuanzang: Tan Yun-shan and India'' (Gyan Books, 1999; {{ISBN|8121206308}}), p. 4.&lt;/ref&gt;) ಅವರು [[ಚೀನಾದ ಇತಿಹಾಸ]], [[ಭಾರತ ಚೀನಾ ಸಂಬಂಧಗಳು|ಚೀನಾ-ಭಾರತೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು]] ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿನಿಮಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಶತಮಾನದಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧ್ಯಯನದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;urlThe Hindu&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2008/12/08/stories/2008120850870200.htm|title=New Delhi News : A doyen of Chinese cultural studies|date=8 December 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=2009-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103171443/http://www.hindu.com/2008/12/08/stories/2008120850870200.htm|archive-date=3 November 2012|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; 

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ  ==
[[ಚೀನಾ|ಚೀನಾದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದ ನಂತರ ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ [[ಶಾಂತಿನಿಕೇತನ|ಶಾಂತಿನಿಕೇತನಕ್ಕೆ]] ಬಂದರು. [[ವಿಶ್ವ-ಭಾರತಿ ವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ವಿಶ್ವಭಾರತಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ]] ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ, ಖಡಕ್‌ವಾಸ್ಲಾದ ಎನ್‌ಡಿಎಯಲ್ಲಿ ಬೋಧಕರಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಚೈನೀಸ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಮತ್ತು ನಂತರ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಮತ್ತು ಜಪಾನೀಸ್ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದರು. ಅವರ ಪತ್ನಿ ಹುವಾಂಗ್ ಇ-ಶು, ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ignca.gov.in/divisionss/kalakosa/kalasamalocana/in-the-footsteps-of-xuanzang-tan-yun-shan-and-india/|title=In the Footsteps of Zuangzang: Tan Yun-Shan and India|website=Life sketch of Tan Yun-Shan by Tan Lee|publisher=Indira Gandhi National Centre for Arts|access-date=17 August 2019}}&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿ ==
ತಾನ್ ಚುಂಗ್ [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (ಜೆಎನ್‍ಯು) ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬೋಧಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ತಂದೆ, ತಾನ್ ಯುನ್-ಶಾನ್ (೧೮೯೮-೧೯೮೩), ''ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದಲ್ಲಿ ಚೀನ ಭವನ''ದ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಹಾಗೂ ೧೯೩೦ ಮತ್ತು ೧೯೪೦ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಚೀನಾದ ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯೊಂದಿಗಿನ ಪರಸ್ಪರ ಸಂವಾಹಕರಾಗಿ  ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Tsui|first=B.|title=The Plea for Asia--Tan Yunshan, Pan-Asianism and Sino-Indian Relations|journal=China Report|year=2010|volume=46|issue=4|pages=353–370|doi=10.1177/000944551104600403}}&lt;/ref&gt; ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ ಜೆಎನ್‍ಯುನಿಂದ ತಾನ್ ಚುಂಗ್ ಅವರ ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ [[ನವ ದೆಹಲಿ]], ಇಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇವರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ [[ಶಿಕಾಗೊ|ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಸಿರುವರು. ಅವರು ಐಸಿಎಸ್ (ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಚೈನೀಸ್ ಸ್ಟಡೀಸ್), [[ನವ ದೆಹಲಿ|ನವದೆಹಲಿಯ]] ಗೌರವ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ, ಅವರ ೮೦ ನೇ ಜನ್ಮದಿನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://blogs.thehindu.com/delhi/?p=8163|work=The Hindu|location=Chennai, India|title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು|archive-url=https://web.archive.org/web/20120318170925/http://blogs.thehindu.com/delhi/?p=8163|archive-date=2012-03-18|access-date=2021-10-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರವು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ]] ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವವಾದ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ|ಪದ್ಮಭೂಷಣವನ್ನು]] ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;pib&quot;&gt;{{Cite press release|title=This Year's Padma Awards announced|url=http://www.pib.nic.in/release/release.asp?relid=57307|publisher=[[Ministry of Home Affairs (India)|Ministry of Home Affairs]]|date=25 January 2010|accessdate=25 January 2010}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಪ್ರಧಾನಿ ವೆನ್ ಜಿಯಾಬಾವೊ ಅವರಿಂದ ಚೀನಾ-ಭಾರತ ಸ್ನೇಹ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/article/india/karan-singh-turns-down-china-award-72856}}&lt;/ref&gt;   

ಜೂನ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಯುನ್ನಾನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅವರಿಗೆ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಗೌರವ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sky.yn.gov.cn/dtxx/ynxx/5719207722844135286|title=我院授予谭中教授荣誉院士称号|date=13 June 2013|publisher=Yunnan Academy of Social Sciences|language=zh|access-date=29 January 2019|archive-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070846/http://www.sky.yn.gov.cn/dtxx/ynxx/5719207722844135286|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವಭಾರತಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ತಾನ್ ಚುಂಗ್ ಅವರಿಗೆ ದೇಶಿಕೋತ್ತಮ (ಡಿ.ಲಿಟ್ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗೌರವ) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು. 

ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಚೀನಾದ ಸೇಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ತಾನ್‍ ಚುಂಗ್‍ ಅವರ ''ಚೀನಾ: ಎ ೫,೦೦೦ ಇಯರ್ ಒಡಿಸ್ಸಿ'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;https://www.amazon.co.uk/China-000-year-Odyssey-Tan-Chung/dp/9352807243&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]</text>
      <sha1>m81nfpj1uvii49kc4romysr7wwb6o4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿಕ್ಟೋರಿಯ ಗೌರಮ್ಮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140579</id>
    <revision>
      <id>1431131</id>
      <parentid>1363481</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:49:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11288" sha1="6aixluyiqbd6z0daeu4351cu5oeozes" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Princess_Gouramma.jpg|thumb| ಫ್ರಾಂಜ್ ಕ್ಸೇವರ್ ವಿಂಟರ್‌ಹಾಲ್ಟರ್ ರವರ ಕುಂಚದಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಗೌರಮ್ಮ ]]


'''ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಗೌರಮ್ಮ''' (೪ ಜುಲೈ ೧೮೪೧ - ೩೦ ಮಾರ್ಚ್ ೧೮೬೪) ಕೊಡಗಿನ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ ಚಿಕ್ಕ ವೀರರಾಜೇಂದ್ರನ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ವಿಚಾರಣೆಗಳಲ್ಲಿ &quot;Veer Rajunder Wadeer&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡ&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/stream/cu31924024080537#page/n113/mode/2up|title=Coorg and its Rajahs|last=Anonymous|publisher=John Bumpus|year=1857|location=London|pages=110–136}}&lt;/ref&gt; ) ಮಗಳು.


== ಜನನ ==
೧೮೩೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಕೂರ್ಗ್]] ಕದನದ ನಂತರ ಜನರಲ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಫ್ರೇಸರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ಪದಚ್ಯುತಗೊಂಡ ರಾಜ ೨೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೮೩೪ ರಂದು ಶರಣಾಗಿ, [[ವಾರಾಣಸಿ|ಬನಾರಸ್‌ಗೆ]] ರಾಜಕೀಯ ಸೆರೆಯಾಳಾಗಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲ್ಪಟ್ಟನು. ರಾಜನ ೧೧ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳಾಗಿ ಬನಾರಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಗೌರಮ್ಮ ಕೇವಲ ಮೂರೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಳು.  

== ಬಾಲ್ಯ ==
ಮಾರ್ಚ್ ೧೮೫೨ರಲ್ಲಿ, ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬೇಕೆಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಇರಾದೆಯಿಂದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಿನ ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾಳ ರಾಜೋಪಚಾರಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲೇ ತುಸು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳ್ಳಗಿದ್ದ ೧೧ ವರ್ಷದ ಮಗಳಾದ ಗೌರಮ್ಮನನ್ನು &quot;ಕಾಗೆಗಳ ಗುಂಪಿನ ಪಾರಿವಾಳ&quot; ಎಂದು ಹೊಗಳಿ ರಾಣಿಯ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿಟ್ಟನು.&lt;ref&gt;http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00routesdata/1800_1899/coorgprincess/coorgprincess.html&lt;/ref&gt; ತನ್ನ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಆಂಗ್ಲಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸೆಗಳಿಸಿದರೆ ತನ್ನ ನ್ಯಾಯಾಲದ ಮೊಕದ್ದಮೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವುದೆಂಬ ಆಲೋಚನೆ ಆತನಿಗಿತ್ತು. 

ಬಕಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ, ೧೮೫೨ರ ಜುಲೈ ೫ ರಂದು ಕ್ಯಾಂಟರ್ಬರಿಯ ಆರ್ಚ್ಬಿಷಪ್ ಅವರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಪೋಷಕಿ(ಧರ್ಮಮಾತೆ)ಯಾಗಿ  ಗುರುತಿಸಿ, ರಾಣಿಯ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವದಲ್ಲಿ, &quot;''ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ''&quot; ಎಂಬ ನಾಮಕರಣದೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೈಸ್ತ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನ (ಬಾಪಿಸ್ಮ) ನೀಡಿದರು. &lt;ref name=&quot;login&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/stream/ladyloginsrecoll00logirich#page/n182/mode/1up/|title=Lady Login's Recollections. Court life and camp life 1820-1904|last=Login, E. Dalhousie|publisher=Smith, Elder &amp; Co.|year=1916|location=London|pages=148–194}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.britishnewspaperarchive.co.uk/viewer/bl/0000411/18520706/021/0002|title=Baptism of the Princess Gauromma|date=6 July 1852|work=Sherborne Mercury|page=2|via=[[British Newspaper Archive]]}}&lt;/ref&gt; ಹೀಗೆ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕುಮಾರಿಯಾಗಿದ್ದಳು. ಅಂದು ಮಹಾರಾಣಿ ಚರ್ಮದ ಹೊದಿಕೆಯ ಸ್ವಂತ ಹಸ್ತಾಕ್ಷರವಿರುವ ಬೈಬಲ್ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದಳು.

== ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನ ==

ಗೌರಮ್ಮಳ ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಮಾಜದ ರೀತಿರಿವಾಜುಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮೇಜರ್ ಡ್ರಮ್ಮಂಡ್ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಗೌರಮ್ಮಳಿಗೆ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಪದವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತಲ್ಲದೇ, ಆಕೆ ಮಹಾರಾಣಿಯ ಕುಟುಂಬದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲೂ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಗೌರಮ್ಮ ಎಲ್ಲರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ಚತುರೆಯಾಗಿದ್ದಳು. ಬಣ್ಣ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಂದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣವಂತೆಯಾಗಿದ್ದಳು. ಹೌರೀ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ಭಾಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಂಗ್ಲಭಾಷೆಯಲ್ಲೂ ಪರಿಣಿತೆಯಾಗತೊಡಗಿದ್ದಳು.
[[ಚಿತ್ರ:Coorg_Pedigree_Bowring.jpg|left|thumb| ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಗೌರಮ್ಮನ ವಂಶವೃಕ್ಷ.]]
೧೮೫೮ರಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ದುಲೀಪ್ ಸಿಂಗ್‌ನ ಪೋಷಕಿಯಾಗಿದ್ದ  ಲೇಡಿ ಲಾಗಿನ್ ದೇವರ ಮಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ವರನನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಕೇಳಿಕೊಂಡಳು. ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ರಾಜಮನೆತನದ ಪದಚ್ಯುತ ಸದಸ್ಯನಾದ ದುಲೀಪ್ ಸಿಂಗ್‌ಗೆ ಅವಳು ಸೂಕ್ತ ಹೆಂಡತಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಅವನು ಆಂಗ್ಲ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದನು. ಲೇಡಿ ಲಾಗಿನ್ ಗೌರಮ್ಮನ ಪತಿಯಾಗಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ಯುರೋಪ್ ಮೂಲದ ಗಣ್ಯನನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಳು. ಗೌರಮ್ಮನ ತಂದೆ,  ಆದರ್ಶರಹಿತ ವಯಸ್ಸಾದ ಪದರಹಿತ ರಾಜನಾಗಿ ಅಪಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದೂ ವರಾನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಕುಂದಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.evolveback.com/coorg/princess-victoria-gowramma-coorg/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-11-04 |archive-date=2021-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027171351/https://www.evolveback.com/coorg/princess-victoria-gowramma-coorg/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಗೌರಮ್ಮಳನ್ನು ತಂದೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ೧೮ ವರ್ಷದ ಗೌರಮ್ಮ  ಅವಳಿಗಿಂತ ೩೦ ವರ್ಷ ಹಿರಿಯನಾದ ವಿಧುರ ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಕರ್ನಲ್ ಜಾನ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್‌ನನ್ನು ೧೮೬೦ರಲ್ಲಿ ವರಿಸಿದಳು.  ಅವರಿಗೆ ''ಎಡಿತ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಗೌರಮ್ಮ ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್'' ಎಂಬ ಮಗಳು ೨ ಜುಲೈ ೧೮೬೧ ರಂದು ಜನಿಸಿದಳು. 

ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಜಾನ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್‌ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಜೂಜುಕೋರನಾಗಿದ್ದ. ಗೌರಮ್ಮಳ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನಲ್ಲದೇ ಅವರ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನ ಸಹ ಸುಖಕರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಗೌರಮ್ಮನಿಗೆ ರಾಜಮನೆತನದಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಭತ್ಯೆಯ ಮೇಲಷ್ಟೇ ಆತನ ಒಲವಿತ್ತು.

ಗೌರಮ್ಮನ ಮಗಳಾದ ಎಡಿತ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಸರ್ W. ಯಾರ್ಡ್ಲಿಯ ಮಗ ಹೆನ್ರಿ ಯಾರ್ಡ್ಲಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ವಿಕ್ಟರ್ ಎಂಬ ಮಗನನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/stream/memorialhistory00camp#page/58/mode/2up/|title=Supplement to a memorial history of the Campbells of Melfort, Argyllshire and of other Highland families with whom they have intermarried|last=M.O.C.|publisher=Simmons and Botten|year=1894|location=London|page=58}}&lt;/ref&gt;

== ಮರಣ ==

ಎಡಿತ್ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ೩ ವರ್ಷದ ಕೂಸಾಗಿದ್ದಾಗ, ಗೌರಮ್ಮ ೧೮೬೪ ರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯರೋಗದಿಂದ ನಿಧನರಾದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಬ್ರಾಂಪ್ಟನ್ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. &lt;ref name=&quot;login&quot;/&gt; ಬ್ಯಾರನ್ ಮಾರೊಚೆಟ್ಟಿ ಅವರಿಂದ ಅಮೃತಶಿಲೆಯ ಮುಖ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಈಗ ಅದು ಐಲ್ ಆಫ್ ವೈಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಓಸ್ಬೋರ್ನ್ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣದಿಂದ ಬೇಸರಗೊಂಡಿದ್ದ ಮಹಾರಾಣಿ ಸಮಾಧಿಯಮೇಲೆ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿಯಾಗಿ ಬೈಬಲ್‌ನ ವಾಕ್ಯವಾದ ''‘Other sheep I have, which are not of this fold''&quot; ಎಂದು ಕೆತ್ತಿಸಿದ್ದಳು. ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್‌ ಗೌರಮ್ಮನ ಒಡವೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಣೆಯಾದ.&lt;ref&gt;https://feminisminindia.com/2018/12/12/victoria-gowramma-princess/&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

* [http://virtualvictorian.blogspot.in/2013/03/the-matchmaker-queen-duleep-and-gowramma.html ಮ್ಯಾಚ್ ಮೇಕರ್ ರಾಣಿ]
* [https://web.archive.org/web/20140528013918/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/a-princess-tale/article1510771.ece ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಕಥೆ]
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:Category:ಕೊಡವರು]]</text>
      <sha1>6aixluyiqbd6z0daeu4351cu5oeozes</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪ್ರಹ್ಲಾದ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140587</id>
    <revision>
      <id>1430992</id>
      <parentid>1380638</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:10:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23058" sha1="g2mczt3uc32u1rr0brr38ofz26s6v05" xml:space="preserve">'''ಪ್ರಹ್ಲಾದ''' ( ಕೆಲವರು ಪ್ರಲ್ಹಾದ ಎಂದೂ ಬರೆಯುವುದುಂಟು)    [[ಹಿರಣ್ಯ ಕಶಿಪು|ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುನ]] ಮತ್ತು ಕಯಾದು ಅವರ ಮಗ, ಮತ್ತು ವಿರೋಚನನ ತಂದೆ  . ಅವನು ಕಶ್ಯಪ ಗೋತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು. ಅವನ [[ವಿಷ್ಣು]]ವಿನ ಮೇಲಿನ [[ಭಕ್ತಿ]] ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದಾಗ  ತನ್ನ ತಂದೆ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ ವಿರೋಧದ ನಡುವೆಯೂ, ಅವನು [[ವಿಷ್ಣು]] ದೇವರ ಮೇಲಿನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದನು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ramakrishnavivekananda.info/vivekananda/volume_4/lectures_and_discourses/the_story_of_prahlada.htm|title=The story of Prahlada|publisher=Ramakrishnavivekananda.info}}&lt;/ref&gt; [[ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥ|ವೈಷ್ಣವ]] ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಅವನು ''ಮಹಾನ್ ಭಕ್ತ'' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ . [[ನರಸಿಂಹ]] ಅವತಾರದ ಭಕ್ತರು ಅವನಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.  ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿನ ಬಹುಪಾಲು ಕಥೆಗಳು ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗನಾಗಿದ್ದಾಗ ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಅವನು ರಾಜನಾದನು.

== ಕಥೆ ==
'''ಪ್ರಹ್ಲಾದನು'''  ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಎಂಬ ದುಷ್ಟ ದೈತ್ಯ ರಾಜ ಮತ್ತು  ಕಯಾದುವಿನ ಮಗನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದನು, ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿಗೆ  'ಜೀವಂತ ಗರ್ಭದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಅವನಿಗೆ ಸಾವು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮನುಷ್ಯನಿಂದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಯಿಂದಾಗಲಿ, ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ,  ಮನೆಯೊಳಗೆ ಅಥವಾ ಹೊರಗೆ, ಭೂಮಿ ಅಥವಾ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಆಯುಧದಿಂದ  ಸಾವು ಬಾರದು' ಎಂಬ ವರ ಇತ್ತು. ವಿಷ್ಣುವು , ನರಸಿಂಹ ಎಂಬ ಅವತಾರ ತಳೆದು ಹಿರಣ್ಯಕಶ್ಯಪನನ್ನು ಕೊಂದು ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಅವನ ತಂದೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿದನು. 

&quot;ನರಸಿಂಹ&quot; ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದ &quot;ನರ&quot; ಅಂದರೆ ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು &quot;ಸಿಂಹ&quot; ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಭಗವಂತ ಅಸುರನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಭಾಗ ಮನುಷ್ಯ, ಭಾಗ ಸಿಂಹದ ರೂಪವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು.  ನರಸಿಂಹನು ವರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಎಲ್ಲಾ  ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದನು, ಅದರ ಮೂಲಕ  ಅಜೇಯ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವನ್ನು ಕೊಂದನು. 

=== ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಕಥೆ ===
ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ತಾಯಿಯ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ [[ನಾರದ]] ನ ವಿಷ್ಣುಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಅವರಿಗೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾರದರು ಕಲಿಸಿದರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅವನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತನಾದನು. ಅವನ ತಂದೆ ಹಿರಣ್ಯಕಶ್ಯಪನಿಗೆ ಅವನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಒಲವು ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಹ್ಲಾದನಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಕೊಟ್ಟನು. ಅವನ ತಂದೆಯ  ಹಲವಾರು ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಪ್ರಹ್ಲಾದನು  ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದನು. ಅವನ ತಂದೆಯು  ನಂತರ ಪ್ರಹ್ಲಾದನಿಗೆ ವಿಷ ತಿನ್ನಿಸಿ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಬದುಕುಳಿದನು. ನಂತರ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಆನೆಗಳಿಂದ ಹುಡುಗನನ್ನು ತುಳಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಹುಡುಗ ಇನ್ನೂ ಬದುಕುಳಿದನು. ನಂತರ ಅವನು ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ವಿಷಪೂರಿತ ಹಾವುಗಳಿರುವ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಹಾವುಗಳು ತಮ್ಮ ದೇಹದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಅವನಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿದವು. 

ನಂತರ ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು  ನದಿಗೆ ಎಸೆಯಲಾಯಿತು ಆದರೆ ವಿಷ್ಣುವು  ಅವನನ್ನು   ರಕ್ಷಿಸಿದನು. [[ಹಿರಣ್ಯ ಕಶಿಪು|ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ]] ಸಹೋದರಿ ಹೋಲಿಕಾಳನ್ನು , ಬೆಂಕಿಯು ಸುಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ . ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು  ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಹೋಲಿಕೆಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿದನು. ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು. ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಗಾಯಗೊಳ್ಳದೆ ಉಳಿದು ಹೋಲಿಕಾ  ಸುಟ್ಟು ಸತ್ತಳು. ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬವಾದ [[ಹೋಳಿ]] ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 
[[ಚಿತ್ರ:Prahlada,_son_of_Hiranyakashipu_is_a_devotee_of_Vishnu._But_his_father_was_against_Vishnu.jpg|thumb| ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ತನ್ನ ತಂದೆಗೆ ವಿಷ್ಣುವು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ]]
ಕೊನೆಗೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು  ನರಸಿಂಹನಿಂದ  ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು, ವಿಷ್ಣುವು ನರಸಿಂಹ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಮುಸ್ಸಂಜೆಯ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಕಂಬದೊಳಗಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ,  ರಾಜನನ್ನು ತನ್ನ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಿ  ಹೊಸ್ತಿಲಿನ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಚೂಪಾದ ಉಗುರುಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕೊಂದನು.  ಅವನ ಮನೆಗೆ, ಹೀಗೆ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿಗಿದ್ದ ವರವನ್ನು ಮೀರದೆ ಅವನನ್ನು ಕೊಂದನು. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Classical Hindu Mythology: A Reader in the Sanskrit Purāṇas|url=https://archive.org/details/classicalhindumy0000unse|last=Dimmitt|first=Cornelia|last2=Johannes Adrianus Bernardus Buitenen|publisher=Temple University Press|others=translated by J. A. Van Buitenen|year=1978|isbn=0-87722-122-7|page=[https://archive.org/details/classicalhindumy0000unse/page/312 312]}}&lt;/ref&gt;

ಪ್ರಹ್ಲಾದ ನಂತರ ದೈತ್ಯರ ರಾಜನಾದನು. ಸಾವಿನ ನಂತರ  ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾದ [[ವೈಕುಂಠ]]ದಲ್ಲಿ  ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದನು. &lt;ref&gt;P. 452 ''The Hindu World: An Encyclopedic Survey of Hinduism'' By Benjamin Walker – Summary&lt;/ref&gt;

=== ಧರ್ಮಗ್ರಂಥದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ===
[[ಭಗವದ್ಗೀತೆ|ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ]] (10ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ.30ನೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ) [[ಕೃಷ್ಣ|ಕೃಷ್ಣನು]] ಪ್ರಹ್ಲಾದನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ಕುರಿತು ತನ್ನ ಒಲವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ:&lt;blockquote&gt;ಅನುವಾದ: &quot; ''ದೈತ್ಯ ರಾಕ್ಷಸರಲ್ಲಿ ನಾನು ಶ್ರದ್ಧಾವಂತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ, ಉಪದ್ರವ ಮಾಡುವವರಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಾಲನು, ಮೃಗಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಸಿಂಹ, ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಗರುಡ.'' &quot; &lt;/blockquote&gt;

== ನಂತರದ ಜೀವನ ==
[[ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯ|ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರ]] ಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೇಲಿನ ಅವನ ಅಚಲ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಅಸುರರ ಪ್ರಬಲ ರಾಜನಾದನು. ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ತನ್ನ ತಂದೆಯಾದ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದನು.

ಒಂದೇ ಒಂದು ಆಯುಧವನ್ನು ಎತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸದ್ವರ್ತನೆಯ ಬಲದಿಂದ, ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗೆದ್ದನು. [[ಇಂದ್ರ|ಇಂದ್ರನು]] ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಓಡಿಹೋದನು. ನಂತರ ಇಂದ್ರನು ಮೋಸದಿಂದ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ತನ್ನ ನಡವಳಿಕೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ  ಮಾಡಿದನು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡನು.

ಅಸುರರು ತಮ್ಮ ರಾಜನ ಸದ್ಗುಣದ ದುರುಪಯೋಗ ಪಡೆದದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಂಡು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದರು. ಅಸುರರಿಗೆ ಹೆದರಿದ ದೇವತೆಗಳು ಯಯಾತಿ, ರಾಜಿ ಮತ್ತು ಕಾಕುತ್ಸ್ಥರಂತಹ ಮಾನವ ರಾಜರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.

ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ನಿತ್ಯ ಸಾವಿರಾರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಒಂದು ದಿನ, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ, ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮರೆತನು. ಆ ಮನುಷ್ಯನು ಪ್ರಹ್ಲಾದನಿಗೆ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಮರೆತು ಅಧರ್ಮಿಯಾಗುವನೆಂದು ಶಾಪ ನೀಡಿದನು. ವಿಷ್ಣುವು ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರೆ ಶಾಪವು  ಭಂಗವಾಗುವುದಿತ್ತು.

ನಂತರ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು, ದೇವತೆಗಳ ರಾಜನಾದ ಇಂದ್ರನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಓಡಿ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು.  ಇಂದ್ರನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಪ್ರಹ್ಲಾದನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ವಿಷ್ಣುವು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆಂದು ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅವನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಮೊದಲು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅಂಧಕನಿಗೆ ನೀಡಿದನು, ಆದರೆ ಅಂಧಕನನ್ನು  ಶಿವನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಮಗ ವಿರೋಚನನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡನು. 

ಕುರುಡ ಮತ್ತು ಅಂಗವಿಕಲನಾದ [[ಅಂಧಕ|ಅಂಧಕಾಸುರನು]] ತನ್ನ ಅಂಗವೈಕಲ್ಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ  [[ಬ್ರಹ್ಮ|ಬ್ರಹ್ಮದೇವನ]] ವರದಿಂದ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಯೂ ಮತ್ತು ಅಜೇಯನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಪ್ರಹ್ಲಾದನಿಗೆ ತಿಳಿದಾಗ, ಅವನು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಅಸುರರ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಅಂಧಕನಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು ಅವನ ಸಾಮಂತನಾದನು. ಅಂಧಕನು ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಪ್ರಹ್ಲಾದ, ವಿರೋಚನ, ಬಲಿ ಮತ್ತು ಬಾಣರು ಶಿವ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವರುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದರು. ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಆಕ್ರಮಣದ ವಿರುದ್ಧ ಅಂಧಕನಿಗೆ ಬಲವಾಗಿ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದನು, ಆದರೆ ಅಂಧಕ ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. ಅಂಧಕನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಶಿವನಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಸುರರ ರಾಜನಾದನು.

ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಸಾಗರ ಮಂಥನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದನು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತಾರಕಮಯ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿಯೂ ಹೋರಾಡಿದನು.

ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮಗ ವಿರೋಚನ. ಅವನ ಮಗನೇ [[ಬಲಿ]] ರಾಜನು. ವಿರೋಚನನ ಔದಾರ್ಯವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ದೇವತೆಗಳು ಅವನನ್ನು ಕೊಂದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://btg.krishna.com/lord-vamana-resolves-universal-conflict|title=Lord Vamana Resolves the Universal Conflict|year=2008|website=btg.krishna.com|access-date=2020-02-16|quote=They begged for his crown. Even though Virochana recognized the demigods' plot, true to his word he parted with his crown and his life as well|archive-date=2020-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216092608/http://btg.krishna.com/lord-vamana-resolves-universal-conflict|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ತನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗ ಬಲಿಯನ್ನು ಸಾಕಿ ಸಲಹಿ ದೊಡ್ಡವನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮತ್ತು ಬಲಿ ಇವರುಗಳು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಆದೇಶದಂತೆ ಸುತಲ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಅಸುರರನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಶಿವನಿಂದ ಮೃತಸಂಜೀವನಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಂಡವನು ಪ್ರಹ್ಲಾದ.

ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯದ ನಂತರ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ವೈಕುಂಠವನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಮರಿಮೊಮ್ಮಗನು ಸಾವಿರ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಬಾಣಾಸುರನು, ಅವನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಕೃಷ್ಣ|ಕೃಷ್ಣನಿಂದ]] ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟನುನು.

== ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳು ==
[[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]], [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ|ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ]] ಕೆಳಗಿನ ತಾಣಗಳು ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಅಥವಾ ನರಸಿಂಹನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದು  ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿವೆ:

* ಪ್ರಹ್ಲಾದ್ ಘಾಟ್, ಹರ್ದೋಯಿ
* ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ನರಸಿಂಹ ದೇವಸ್ಥಾನ, ನೀರಾ ನರಸಿಂಗಪುರ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ
* ಮಲಕೊಂಡ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ
* ಸಿಂಹಾಚಲಂ , ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ
* [[ಅಹೋಬಿಲಮ್|ಅಹೋಬಿಲಂ]]
* [[ಕದಿರಿ]]
* [[ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ, ಯಾದಾದ್ರಿ|ಯಾದಗಿರಿಗುಟ್ಟ ದೇವಸ್ಥಾನ]]
* ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನರಸಿಂಹ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಪೆನ್ನ ಅಹೋಬಿಲಂ

ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ:

* ಪ್ರಹ್ಲಾದಪುರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಮುಲ್ತಾನ್

== ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ==
'''ಪ್ರಹಲ್ಲಾದ ನಾಟಕ''' (ಪ್ರಹ್ಲಾದ-ನಾಟಕ ಎಂದೂ ಸಹ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ), ಒಡಿಶಾದ ಗಂಜಾಂನ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ-ರಂಗಮಂದಿರವು ನರಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವು 18 ನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದು, ಜಲಾಂತರ ರಾಜ್ಯದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಛೋಟರಾಯನು ನಾಟಕದ ಪಠ್ಯ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಅದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.

== ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ==
ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಕಥೆಯು ವಿವಿಧ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ವರ್ಷ
! ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! ಭಾಷೆ
! Ref.
|-
| 1917
| ''ಭಕ್ತ ಪ್ರಲ್ಹಾದ್''
| ಮೂಕ
| &lt;ref name=&quot;RajadhyakshaWillemen1999&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/encyclopaediaofi0000raja|title=Encyclopaedia of Indian cinema|last=Rajadhyaksha|first=Ashish|last2=Willemen|first2=Paul|publisher=British Film Institute|year=1999|access-date=12 August 2012|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1932
| ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ
| [[ತೆಲುಗು]]
| &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/the-story-of-a-devotee/article25573960.ece|title=The story of a devotee|last=Narasimham|first=M. L.|date=2018-11-23|work=The Hindu|access-date=2020-09-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1939
| ''ಪ್ರಹ್ಲಾದ''
| [[ತಮಿಳು]]
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/prahalada-1939/article2354913.ece|title=Prahalada 1939|last=Guy|first=Randor|date=2011-08-14|work=The Hindu|access-date=2020-09-17|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1941
| ''ಪ್ರಹ್ಲಾದ''
| [[ಮಲಯಾಳಂ]]
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Prahlada-1941/article14678552.ece|title=Prahlada (1941)|last=Vijayakumar|first=B.|date=2011-04-10|work=The Hindu|access-date=2020-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022171947/https://www.thehindu.com/features/cinema/Prahlada-1941/article14678552.ece|archive-date=2021-10-22|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1942
| ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ
| [[ತೆಲುಗು]]
| &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| 1942
| [[ಪ್ರಹ್ಲಾದ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|''ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ'']]
| [[ಕನ್ನಡ]]
|
|-
| 1946
| ''ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ್''
| [[ಹಿಂದಿ]]
|
|-
| 1958
| ''ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ್''
| [[ಅಸ್ಸಾಮಿ]]
|
|-
| 1958
| [[ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ (೧೯೫೮)|''ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ'']]
| [[ಕನ್ನಡ]]
| &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://indiancine.ma/texts/indiancine.ma%3AEncyclopedia_of_Indian_Cinema/text.pdf|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1998|isbn=0-19-563579-5|editor-last=Rajadhyaksha|editor-first=Ashish|pages=353|orig-year=1994|editor-last2=Willemen|editor-first2=Paul}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1967
| ''ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ''
| [[ತೆಲುಗು]]
| &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
| 1972
| ''ಹರಿ ದರ್ಶನ್''
| [[ಹಿಂದಿ]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://rajshri.com/films/hari-darshan-1972|title=:: Rajshri Films - Hari Darshan (1972) ::|website=rajshri.com|access-date=2020-09-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| 1983
| ''[[ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದ]]''
| [[ಕನ್ನಡ]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-lifestyle/on-rajkumar-birthday-a-top-5-list-by-grandson-730473.html|title=On Rajkumar birthday, a Top 5 list by grandson|date=2019-04-24|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2020-09-17}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ಇವನ್ನೂ ಸಹ ನೋಡಿ ===

* [[ಕಪಿಲ]]
* [[ನಾರದ]]
* [[ಭಕ್ತಿಯೋಗ|ಭಕ್ತಿ ಯೋಗ]]
* ಜಯ-ವಿಜಯ
* ಮುಲ್ತಾನ್
* [[ಶ್ರೀ ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು|ರಾಘವೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮಿ]]


== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [http://www.sacred-texts.com/hin/vp/vp055.htm ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಹ್ಲಾದ]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಪುರಾಣ ಪುರುಷ]]</text>
      <sha1>g2mczt3uc32u1rr0brr38ofz26s6v05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜೋಶ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140629</id>
    <revision>
      <id>1430887</id>
      <parentid>1348390</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:06:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8892" sha1="mpnwrobgx4s8q47xuq7c6qwv20wuvdp" xml:space="preserve">'''''ಜೋಶ್''''' 2009 ರ  [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ]] ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಶಿವಮಣಿ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಎಸ್‌ವಿಪಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಜಯ್ ಬಾಬು ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ರಾಕೇಶ್ ಅಡಿಗ, ಪೂರ್ಣ, ಅಕ್ಷಯ್, [[ನಿತ್ಯಾ ಮೆನನ್|ನಿತ್ಯಾ ಮೆನೆನ್]], ವಿಷ್ಣು ಪ್ರಸನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದರೆ, [[ದ್ವಾರಕೀಶ್]], [[ಅಚ್ಯುತ್ ಕುಮಾರ್]], [[ತುಳಸಿ (ನಟಿ)|ತುಳಸಿ ಶಿವಮಣಿ]] ಮತ್ತು [[ಸಿಹಿ ಕಹಿ ಚಂದ್ರು]] ಅವರು ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಗೀತವನ್ನು ವರ್ಧನ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಸಂತೋಷ್ ರೈ ಪಾತಾಜೆ ಅವರದ್ದು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.filmibeat.com/kannada/movies/josh/cast-crew.html|title=Josh Cast &amp; Crew|date=10 April 2009|publisher=Filmibeat}}&lt;/ref&gt;

ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು 10 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ವರ್ಷದ ಬಾಕ್ಸ್-ಕಲೆಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://movies.rediff.com/report/2009/apr/10/review-jhossh-is-brilliant.htm|title=Jhossh is brilliant|date=10 April 2009|publisher=Rediff}}&lt;/ref&gt; ಚಲನಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ  ಹೊಗಳಿಕೆಯನ್ನೂ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ  ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ 100 ದಿನಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/gallery/Events/19264.html|title='Josh' 126 Days celebration|date=19 August 2009|publisher=Indiaglitz|access-date=13 ನವೆಂಬರ್ 2021|archive-date=28 ಆಗಸ್ಟ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090828184018/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/gallery/events/19264.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಚಲನಚಿತ್ರವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ 57 ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ  ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ''ಯುವನ್'' ಎಂದು ರೀಮೇಕ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/shivamani-to-reprise-bell-bottom-role-in-tamil/articleshow/68821956.cms&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ''ಕೆರಟಂ ಎಂಬ'' ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ರೀಮೇಕ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/a-teenagers-angst/article2403240.ece |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117012234/http://www.thehindu.com/features/cinema/a-teenagers-angst/article2403240.ece |archive-date=2018-01-17 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಪಾತ್ರವರ್ಗ ==

* ರಾಕಿಯಾಗಿ ರಾಕೇಶ್ ಅಡಿಗ
* ಮೀನಾ ಆಗಿ ಪೂರ್ಣಾ
* ಮೀರಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ನಿತ್ಯಾ ಮೆನನ್]]
* ವಿಷ್ಣು ಪ್ರಸನ್ನ
* ಅಕ್ಷಯ್
* ಅಲೋಕ್ ಬಾಬು
* ಅಮಿತ್
* ರೋಬೋಟ್ ಗಣೇಶ್
* ಶರಣ್
* [[ದ್ವಾರಕೀಶ್]]
* [[ಸಿಹಿ ಕಹಿ ಚಂದ್ರು]]
* [[ತುಳಸಿ (ನಟಿ)|ತುಳಸಿ ಶಿವಮಣಿ]]
* [[ಅಚ್ಯುತ್ ಕುಮಾರ್]]
* ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಪ್ರಭು
* ಹರೀಶ್ ದಾವಣಗೆರೆ
* ಶಿವಾಜಿ ರಾವ್ ಜಾಧವ್
* ಸ್ನೇಹಾ ಆಚಾರ್ಯ
* ಚೇತನಾ
* ಜಗನ್ನಾಥ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್
* ಗಣೇಶ್ ರಾವ್ ಕೇಸರ್ಕರ್
* ಎಂ ಎಸ್ ರಾಜಶೇಖರ್
* ಕುರಿ ಪ್ರಕಾಶ್
* ಸುಧಾ ಬೆಳವಾಡಿ
* ಶಶಿಧರ್ ಕೋಟೆ
* ಚಿದಾನಂದ್ ಎಂ.ಎಸ್
* ಕರಿಬಸವಯ್ಯ
* ಭಾಸ್ಕರ್ ಸೂರ್ಯ

== ಚಿತ್ರಸಂಗೀತ ==
ವರ್ಧನ್ ಎಲ್ಲಾ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಡುಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದವು.
{{track listing 
| headline = ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ
| extra_column = ಹಾಡುಗಾರರು
| title1 = ಹೇ ಮಗಾ
| extra1 = [[ರಂಜಿತ್ (ಗಾಯಕ)|ರಂಜಿತ್]]
| lyrics1 = [[ವಿ. ನಾಗೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್]]
| length1 =
| title2 = ತಂ ತಾನೇ 
| extra2 = [[ಕಾರ್ತಿಕ್]]
| lyrics2 = [[ಕವಿರಾಜ್]]
| length2 =
| title3 = ಜೊತೆ ಜೊತೆಯಲಿ
| extra3 = [[ಎಸ್. ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]], [[ಎಸ್. ಜಾನಕಿ]], [[ಅನುರಾಧಾ ಭಟ್]], ಹರ್ಷ
| lyrics3 = ಕವಿರಾಜ್
| length3 =
| title4 = ನಮಸ್ಕಾರ ಸರ್
| extra4 = ಅನೂಪ್, ಹರ್ಷ, [[ಚಿನ್ಮಯಿ]]
| lyrics4 = ಕವಿರಾಜ್
| length4 =
| title5 = ಶಕಲಕ ರಾಕ್ ಎನ್ ರೋಲ್
| extra5 = ವರ್ಧನ್, ಭಾರ್ಗವಿ ಪಿಳ್ಳೈ
| lyrics5 = ಕವಿರಾಜ್
| length5 =
| title6 = ಯೇ ಮೇರಾ ಭಾರತ್ ಮಹಾನ್
| extra6 = ವರ್ಧನ್, ಹರ್ಷ, [[ಚೈತ್ರ ಎಚ್. ಜಿ. ]], ಅನುರಾಧ ಭಟ್
| lyrics6 = ಕವಿರಾಜ್
| length6 =
}}

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;width:75%&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8%&quot; |ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:27%&quot; | ಪ್ರಶಸ್ತಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:17%&quot; | ವರ್ಗ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:23%&quot; | ಸ್ವೀಕರಿಸುವವರು / ನಾಮಿನಿ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:23%&quot; | ಫಲಿತಾಂಶ
|-
| 2008–09
| ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು 2008–09
| ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ
| ಎಸ್.ಸಂಜಯ್ ಬಾಬು ||{{won}}
|-
| [[೨೦೦೯|2009]]
| 57ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ $&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ
| [[ಅಚ್ಯುತ್ ಕುಮಾರ್]] $&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; [[ತುಳಸಿ (ನಟಿ)|ತುಳಸಿ ಶಿವಮಣಿ]] || {{Won}}
|-
|}

* ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ
* ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ
*
* ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ - ಶರಣ್ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ
* -- '''ಗೆದ್ದಿದೆ'''
* ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ - [[ನಿತ್ಯಾ ಮೆನನ್]] - ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ
* ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಕಾರ - [[ಕವಿರಾಜ್]] - ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ

3) ಸುವರ್ಣ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು

* ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೊಸ ನಟ - ರಾಕೇಶ್ ಅಡಿಗ - '''ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ'''

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}


{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>mpnwrobgx4s8q47xuq7c6qwv20wuvdp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಂಗಳೂರಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141021</id>
    <revision>
      <id>1431032</id>
      <parentid>1357572</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:38:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29342" sha1="slm1wl9yntqgiec43ah25rvc255ffjr" xml:space="preserve">'''[[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ಮಂಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]]'''; ([[ತುಳು]]: ಕುಡ್ಲ; [[ಕನ್ನಡ]]: ಮಂಗಳೂರು, ''Mangalūru'' ; [[ಮಲಯಾಳಂ]]: ''ಮಂಗಳಾಪುರಂ''; [[ಕೊಂಕಣಿ]]: ''ಕೊಡಿಯಾಲ್/ಮಂಗ್ಳುರ್''; [[ಬ್ಯಾರಿ ಭಾಷೆ|ಬ್ಯಾರಿ]]: ''ಮೈಕಾಲಾ'') ಇದು ಹಿಂದಿನ ದಕ್ಷಿಣ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕೆನರಾದಿಂದ]] ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮತ್ತು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಚಲಿತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಮಂಗಳೂರು ಬಗೆಗಿನ ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು ''ಮಂಗಳೂರಿನವರು'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  [[ತುಳು]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ಕುಡ್ಲದಕುಲು'', [[ಕೊಂಕಣಿ]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ಕೊಡ್ಯಾಲ್ಗಾರ್/ಮಂಗ್ಳುರ್ಗಾರ್''   [[ಕನ್ನಡ]]ದಲ್ಲಿ ''ಮಂಗಳೂರಿನವರು'', [[ಬ್ಯಾರಿ ಸಮುದಾಯ|ಬ್ಯಾರಿ]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ಮೈಕಾಲ್‌ತಂಗ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

== [[ತುಳು]] ಮತ್ತು [[ತುಳು ನಾಡು|ತುಳುನಾಡಿನ]] ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==
''ಕೇರಳೋಲ್ಪತಿಯ'' ಪ್ರಕಾರ, ತುಳುವರಿಗೆ ''ತುಳುವ'' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಚೇರಮಾನ್ ಪೆರುಮಾಳ್ ರಾಜರಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಅವರು ಇಂದಿನ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದಿಂದ]] ಬೇರ್ಪಡುವ ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ಅಧಿಪತ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ''ತುಳುಭಾನ್ ಪೆರುಮಾಳ್'' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up|title=Madras District Manuals - South Canara (Volume-I)|last=J. Sturrock|publisher=Madras Government Press|year=1894}}&lt;/ref&gt;

[[ಯಕ್ಷಗಾನ|ಯಕ್ಷಗಾನವು]] [[ತುಳುವ|ತುಳುವರು]] ಬಹಳ ಸಡಗರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುವ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Yakshagana&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.szcc.tn.nic.in/07_folktheatre/karnataka/Yakshagana/yakshagana.html|title=Yakshagana|publisher=SZCC, Tamil Nadu.|archive-url=https://web.archive.org/web/20070817224137/http://www.szcc.tn.nic.in/07_folktheatre/karnataka/Yakshagana/yakshagana.html|archive-date=17 August 2007|access-date=7 December 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JmL9KqczbRYC&amp;q=yakshagana+unique&amp;pg=PA53|title=South India|last=Plunkett|first=Richard|publisher=Lonely Planet|year=2001|isbn=1-86450-161-8|page=53}}{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ''ಪಿಲಿಯೇಸವು ಈ'' ಪ್ರದೇಶದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಯುವಕರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರನ್ನು ಏಕರೀತಿಯಲ್ಲಿ  ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು ಮಾರ್ನೆಮಿ (ತುಳುವಿನಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು [[ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ|ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-10-26/bangalore/27235282_1_tigers-pai-skin|title=Human 'tigers' face threat to health|last=Pinto|first=Stanley G|date=26 October 2001|work=[[The Times of India]]|access-date=7 December 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811134248/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2001-10-26/bangalore/27235282_1_tigers-pai-skin|archive-date=11 August 2011}}&lt;/ref&gt; ''ಕರಡಿ ವೇಷ'' (ಕರಡಿ ನೃತ್ಯ) ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ದಸರಾ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುವ ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;DAJ1&quot; /&gt; ''[[ಭೂತಕೋಲ|ಭೂತ ಕೋಲ]]'' ಒಂದು ರೀತಿಯ ಆರಾಧನೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ  ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಭೂತಕೋಲ|ಭೂತ ಕೋಲವು]] ಕೇರಳದ [[ತೆಯ್ಯಂ]] ಅನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/videos/news/news-in-videos/devakoothu-the-lone-woman-theyyam-in-north-malabar-1.3468731|title='Devakoothu'; the lone woman Theyyam in North Malabar|website=Mathrubhumi|access-date=2021-12-09|archive-date=2021-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606105354/https://english.mathrubhumi.com/videos/news/news-in-videos/devakoothu-the-lone-woman-theyyam-in-north-malabar-1.3468731|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/This-year-Devakoothu-gets-a-new-face/articleshow/17735370.cms|title=Devakoothu: This year, Devakoothu gets a new face &amp;#124; Kozhikode News - Times of India|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ''[[ಕಂಬಳ]]'' ಅಥವಾ ಕೋಣಗಳ ಓಟವನ್ನು ನೀರು ತುಂಬಿದ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಕೋರಿಕಟ್ಟಾ'' ( [[ಕೋಳಿ ಅಂಕ|ಕೋಳಿ ಕಾಳಗ]] ) ಜನರ ಮತ್ತೊಂದು ನೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾಚೀನ [[ಆಚರಣೆ|ಧಾರ್ಮಿಕ]] ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 'daivasthanams' (ದೇವಾಲಯಗಳು) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, [[ಹಿಂದೂ]] ಕೋಝಿ ''ಕೆಟ್ಟು,(ಕೋರಿ ಕಟ್ಟ್ಡ)''&lt;ref name=&quot;The Hindu&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1175873.ece|title=The Hindu|date=10 January 2008|publisher=thehindu.co.in|access-date=9 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220112072927/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Police-move-against-cockfight-faces-opposition/article15140664.ece|archive-date=12 ಜನವರಿ 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ [[ಕೋಳಿ ಅಂಕ|cockfight]] ಆಗಿದ್ದು   [[ಧರ್ಮ|ಧಾರ್ಮಿಕ]] ಅಥವಾ [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ]] ವಾಗಿ ಇದನ್ನು  ಆಯೋಜಿಸಿದಾಗ  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2434611.ece|title=The Hindu|date=8 September 2011|publisher=thehindu.co.in|access-date=9 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220112072554/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/cockfight-held-at-school/article2434611.ece|archive-date=12 ಜನವರಿ 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ದೇವಸ್ಥಾನ|ದೇವಾಲಯಗಳ ಆವರಣದಲ್ಲಿ]]   ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಒಂದು  ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಭೂಗತ ಲೋಕದ  ನಾಗ  ಜಾತಿಯನ್ನು ಪೊರೆಯಲು  &lt;ref name=&quot;ref1&quot; /&gt;  ''[[ನಾಗಾರಾಧನೆ|Nagaradhane/ ನಾಗಾರಾಧನೆ]]'' ಅಥವಾ ನಾಗನ ಪೂಜೆಯೂ ಛಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.
[[ಚಿತ್ರ:World_Konkani_Centre.jpg|right|thumb|250x250px| ವಿಶ್ವ ಕೊಂಕಣಿ ಕೇಂದ್ರ, ಮಂಗಳೂರು]]
ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 22 ಜನಾಂಗೀಯ ಕೊಂಕಣಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದು,&lt;ref&gt;Suvarna Karnatakanthlya Konkani Lok; Fr. Richard Rego&lt;/ref&gt; [[ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು|ಗೌಡ್ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು]], ಮಂಗಳೂರಿನ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು, ದೈವದ್ನ್ಯಾಸಗಳು, ಕುಡ್ಮಿ, [[ಖಾರ್ವಿ]], ಗುಡಿಗಾರ್, ನವಾಯತರು ಇತ್ಯಾದಿ. ಈ ಸಮುದಾಯಗಳು [[ಕೊಂಕಣಿ|ಕೊಂಕಣಿಯ]] ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ವಿವಿಧ ಕೊಂಕಣಿ ದೇವಾಲಯಗಳ ಕಾರ್ ಉತ್ಸವಗಳು, ಕುಡ್ಮಿ ಸಮುದಾಯದ ಶಿಗ್ಮೊ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರ ಸಾಂತ್ ಮಾರಿ ಮುಂತಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಉತ್ಸವಗಳು ಕೊಂಕಣಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸುತ್ತವೆ.

ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ ದಿನೇಶ್ ಕೆ ಶೇಟ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ವಿಶ್ವ ಕೊಂಕಣಿ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿನ]] ಶಕ್ತಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೊಂಕಣಿ ಗಾಂವ್ (ಕೊಂಕಣಿ ಗ್ರಾಮ) ಎಂಬ 3 ಎಕರೆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು  ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಎಲ್ಲಾ ಕೊಂಕಣಿ ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸರ್ವತೋಮುಖ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ನೋಡಲ್ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು  ಇದನ್ನು 17 ಜನವರಿ 2009 ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು,&lt;ref&gt;http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=55810&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Jyothi_Talkies_0111.jpg|right|thumb|200x200px|ಜ್ಯೋತಿ ಟಾಕೀಸ್]] 
ಜ್ಯೋತಿ ಟಾಕೀಸ್ ಮಂಗಳೂರಿನ ಜನಪ್ರಿಯ [[ಸಿನಮಾ|ಸಿನಿಮಾ]] [[ರಂಗಮಂಟಪ|ಮಂದಿರವಾಗಿದೆ]]. 
[[ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್|ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಹೈಟೆಕ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯವಾದ ದಿ ''ಬಿಬ್ಲಿಯೋಫೈಲ್ಸ್ ಪ್ಯಾರಡೈಸ್''  ಮಣ್ಣುಗುಡ್ಡದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2006/04/01/stories/2006040100730100.htm|title=It's a treasure of books|last=Raviprasad Kamila|date=1 April 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=31 January 2008|archive-url=https://www.webcitation.org/65EQds05h?url=http://www.hindu.com/mp/2006/04/01/stories/2006040100730100.htm|archive-date=5 February 2012|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;  [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ]] ಏಕೈಕ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ''ಮಂಗಳಾ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ'' [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|,]] ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2006/08/07/stories/2006080716740300.htm|title=Minister keen on improving sports infrastructure|date=7 August 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=18 February 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090928131927/http://www.hindu.com/2006/08/07/stories/2006080716740300.htm|archive-date=28 September 2009|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;

== ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:Demon_Yakshagana.jpg|right|thumb|300x300px| [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] ಕಲಾವಿದರು]]
[[ಯಕ್ಷಗಾನ|ಯಕ್ಷಗಾನವು]] ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆ  ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗುವ  ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Yakshagana&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=JmL9KqczbRYC&amp;q=yakshagana+unique&amp;pg=PA53|title=South India|last=Plunkett|first=Richard|publisher=Lonely Planet|year=2001|isbn=1-86450-161-8|pages=53}}{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ''ಪಿಲಿವೇಷ'' (ಹುಲಿ ನೃತ್ಯ) ಈ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು [[ನವರಾತ್ರಿ|ದಸರಾ]] ಮತ್ತು [[ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/354160109.cms|title=Human 'tigers' face threat to health|last=Pinto|first=Stanley G|date=26 October 2001|work=The Times of India|access-date=7 December 2007}}&lt;/ref&gt; ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ [[ನವರಾತ್ರಿ|ದಸರಾ]] ''ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕರಡಿ ವೇಷ'' (ಕರಡಿ ಕುಣಿತ) ನಡೆಯುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;DAJ1&quot; /&gt; ''[[ಭೂತಕೋಲ|ಭೂತ ಕೋಲ]]'' ಅಥವಾ ಆತ್ಮಾರಾಧನೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ''[[ಕಂಬಳ]]'' ಅಥವಾ ಕೋಣದ ಓಟವನ್ನು ನೀರು ತುಂಬಿದ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಕೋರಿಕಟ್ಟಾ'' ( [[ಕೋಳಿ ಅಂಕ|ಕೋಳಿ ಕಾಳಗ]] ) ಜನರ ಮತ್ತೊಂದು ನೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಬೆಂಬಲಿಗರು, ಕೋಳಿ ಕಾಳಗಕ್ಕಾಗಿಯೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೋಷಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಹುಂಜಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದೊಂದು  ರಕ್ತ ಕ್ರೀಡೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸದೆ  [[ತುಳು ನಾಡು|ತುಳುನಾಡಿನ]] ಮತ್ತು ಪುರಾತನ [[ಆಚರಣೆ|ಧಾರ್ಮಿಕ]] ' ದೈವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ  (ದೇವಾಲಯಗಳು) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ  ಸಮೃದ್ಧ ಪರಂಪರೆಯ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ &lt;ref name=&quot;The Hindu&quot; /&gt;.ಪಾತಾಳ ಲೋಕದ ನಾಗ ದೇವರುಗಳನ್ನು,ನಾಗ ಜಾತಿಯನ್ನು ಪೊರೆಯಲು ನಾಗಾರಾಧನೆ  ಅಥವಾ ನಾಗ ಪೋಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mangalorean.com/news.php?newstype=broadcast&amp;broadcastid=50662|title=Nagarapanchami Naadige Doddadu|publisher=Mangalorean.Com|archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fmangalorean.com%2Fnews.php%3Fnewstype%3Dbroadcast%26broadcastid%3D50662&amp;date=2012-02-05|archive-date=5 February 2012|access-date=28 January 2008}}&lt;/ref&gt;

ಪಾಡ್ದನವೆಂಬುದು  ಜನಪದ ತರಹ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ತುಳು ಸಮುದಾಯದವರಿಂದ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಜಾನಪದ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಂತೆ, ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಹಾಡಲ್ಪಟುವ ಗೀತೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;DAJ1&quot; /&gt; ಕೆಲವು ಜನಪ್ರಿಯ [[ಬ್ಯಾರಿ ಸಮುದಾಯ|ಬ್ಯಾರಿ]] ಹಾಡುಗಳೆಂದರೆ kolkai (ಕೋಲಾಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ), unjal pat (ಮಗುವನ್ನು ತೊಟ್ಟಿಲಿಗೆ oppune pat moilanji pat ಮತ್ತು ಒಪ್ಪುನೆ ಪಟ್ (ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/10/13/stories/2007101361130300.htm|title=Beary Sahitya Academy set up|date=13 October 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=15 January 2008|archive-url=https://www.webcitation.org/65ESe60O7?url=http://www.hindu.com/2007/10/13/stories/2007101361130300.htm|archive-date=5 February 2012|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; ಯೂಕರಿಸ್ಟಿಕ್ ಮೆರವಣಿಗೆಯು [[ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್|ಗ್ರೆಗೋರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನ]] ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಭಾನುವಾರದಂದು ನಡೆಸುವ [[ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್|ವಾರ್ಷಿಕ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೆರವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ.

== ಹಬ್ಬಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:Dasara_Navaratri_decorations_Kudroli_Temple_Mangalore_Karnataka.jpg|thumb|307x307px|ನವರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ [[ಗೋಕರ್ಣನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ|ಗೋಕರ್ಣನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]]]]
ಮಂಗಳೂರು ದಸರಾವನ್ನು ಮಂಗಳೂರಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ [[ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿ]] ಹಬ್ಬವನ್ನು ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಪೂಜಿಸುವ ಅನಂತರದಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಕೊಡಿಯಾಲ್ ತೇರು'' ಅಥವಾ ''ಮಂಗಳೂರು ರಥೋತ್ಸವ'' [[ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟ್ರಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನದ ರಥೋತ್ಸವವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ourkarnataka.com/states/mangalore/shrivenkataramanatemple.htm|title=Shri Venkataramana Temple (Car Street, Mangalore)|publisher=OurKarnataka.Com,Inc|access-date=20 March 2008|archive-date=7 ಮಾರ್ಚ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080307032501/http://www.ourkarnataka.com/states/mangalore/shrivenkataramanatemple.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''ಮೊಂಟಿ ಫೆಸ್ಟ್'' ಮಂಗಳೂರಿನ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ನೇಟಿವಿಟಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಬೆಳೆಗಳ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.daijiworld.com/chan/exclusive_arch.asp?ex_id=129|title=Monti Fest Originated at Farangipet – 240 Years Ago!|last=John B. Monteiro|publisher=daijiworld.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080125132305/http://www.daijiworld.com/chan/exclusive_arch.asp?ex_id=129|archive-date=25 January 2008|access-date=11 January 2008}}&lt;/ref&gt; ಮಂಗಳೂರಿನ ಜೈನ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಮಿತಿಯಾದ ''ಜೈನ್ ಮಿಲನ್'' ಜೈನ ಸಮುದಾಯದ ಎಲ್ಲ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ''ಜೈನ ಆಹಾರ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.'' &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2007/11/24/stories/2007112450980400.htm|title=Food for thought|last=Amrita Nayak|date=24 November 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=18 January 2008|archive-url=https://www.webcitation.org/65ETSf5c8?url=http://www.hindu.com/mp/2007/11/24/stories/2007112450980400.htm|archive-date=5 February 2012|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; [[ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ]] ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯ ಅಂಗವಾಗಿರುವ ''ಮೊಸರು ಕುಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ'' ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮದ ಜನರು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2005/08/28/stories/2005082812400300.htm|title='Mosaru Kudike' brings in communal harmony|date=28 August 2005|work=[[The Hindu]]|access-date=22 February 2008|archive-url=https://www.webcitation.org/65ETgNDCm?url=http://www.hindu.com/2005/08/28/stories/2005082812400300.htm|archive-date=5 February 2012|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ''ಕರಾವಳಿ ಉತ್ಸವ'' ಮತ್ತು ''ಕುಡ್ಲೋಸ್ತವವನ್ನು'' ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ''ತುಳು ಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.'' &lt;ref name=&quot;FF&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2006/02/23/stories/2006022315050300.htm|title=Tulu film festival|date=23 February 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=19 January 2008|archive-url=https://www.webcitation.org/65EItZHf1?url=http://www.hindu.com/2006/02/23/stories/2006022315050300.htm|archive-date=5 February 2012|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;

== ತಿನಿಸು ==
[[ಚಿತ್ರ:Lobstermangalore.jpg|right|thumb|200x200px| ನಳ್ಳಿ ನೀರುಲಿ, ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಕರಾವಳಿ ನಗರವಾದ ಮಂಗಳೂರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಖಾದ್ಯ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/10/15/stories/2005101503560400.htm|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20060406042931/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/10/15/stories/2005101503560400.htm|archive-date=6 April 2006|access-date=13 September 2008}}&lt;/ref&gt;]]
[[ಚಿತ್ರ:Neer_dosa03.jpg|right|thumb|200x200px| [[ನೀರ್ ದೋಸೆ|ನೀರು ದೋಸೆ]], ದೋಸೆಯ ರೂಪಾಂತರವು ಮಂಗಳೂರಿನ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ]]
ಮಂಗಳೂರಿನ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ. ಮಂಗಳೂರಿನ ಆಹಾರಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ  [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮರ|ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]] ಮತ್ತು [[ಮೇಲೋಗರ|ಕರಿಬೇವಿನ]] ಬಳಕೆ ಜಾಸ್ತಿ. [[ಶುಂಠಿ]], [[ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ]] ಮತ್ತು [[ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ|ಕಾಯಿ ಮೆಣ]]ಸು ಕೂಡಾ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.ಮಂಗಳೂರಿನ ಮೀನಿನ ಕರಿ ಇಡೀ [[ಕೆನರಾ|ಕೆನರಾದಲ್ಲಿ]] ಅದರ ರುಚಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.  ಕೋರಿ ರೊಟ್ಟಿ,''ಕೋರಿ ಗಸಿ, ಬಂಗುಡೆ ಪುಳಿ ಮುಣ್ಚಿ, ಬೀಜ ಮನೋಲಿ ಉಪ್ಕರಿ,[[ನೀರ್ ದೋಸೆ|ನೀರು]] ದೋಸೆ'', ''ಚಿಕನ್ ಘೀ ರೋಸ್ಟ್,''  ''[[ಮಂಗಳೂರು ಚಿಕನ್ ಸುಕ್ಕ|ಚಿಕನ್ ಸುಕ್ಕಾ]]'', ಭೂತಾಯಿ ಗಸಿ, ಕಡುಬು, ''[[ಮಸಾಲೆ ದೋಸೆ]]'' ಮತ್ತು ಪತ್ರೊಡೆ [[ತುಳುವ|ತುಳು]] ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ  ಸೇರಿರುವ ವಿಶೇಷ ಖಾದ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಕೊಂಕಣಿ ಸಮುದಾಯವು ತನ್ನ ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ''ಅದರಲ್ಲಿ'' ದಾಲಿ ತೋಯ್, ''ಬೀಬೆ-ಉಪ್ಕಾರಿ'' (ಗೋಡಂಬಿ ಆಧಾರಿತ), ''ವಾಲ್ ವಾಲ್'', ''ಅವ್ನಾಸ್ ಅಂಬೆ ಸಾಸಂ'', ''ಕಡ್ಗಿ ಚಕ್ಕೋ ಸೇರಿವೆ''. ''ಸನ್ನಾ-ದುಕ್ರಾ ಮಾಸ್'' ( ''ಸನ್ನಾ''&amp;nbsp;– [[ಇಡ್ಲಿ|ಇಡ್ಲಿಯನ್ನು]] ಟೋಡಿ ಅಥವಾ [[ಯೀಸ್ಟ್]] ನೊಂದಿಗೆ ನಯಗೊಳಿಸಿ; ''ದುಕ್ರಾ ಮಾಸ್''&amp;nbsp;– ಹಂದಿಮಾಂಸ ) ಮಂಗಳೂರಿನ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕರ ಮತ್ತು ಮಟನ್ [[ಬಿರಿಯಾನಿ]] ಮಂಗಳೂರಿನ [[ಮುಸ್ಲಿಮ್|ಮುಸ್ಲಿಮರು]] ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.ಹಪ್ಪಳ, ಸಂಡಿಗೆ ಮತ್ತು ಪುಳಿ ಮುಣ್ಚಿ, ವಿಧ ವಿಧದ  ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿಗಳ ವಿಂಗಡಣೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯಾಗಿದೆ. ತೆಂಗಿನ ಹೂವಿನ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಮದ್ಯವಾದ ಕಳಿ (ತೊಡಿ) ಮಂಗಳೂರಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮದ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;DAJ1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.daijiworld.com/chan/exclusive_arch.asp?ex_id=726|title=What's in a Name?|last=Stephen D'Souza|publisher=daijiworld.com|archive-url=https://www.webcitation.org/65ESWCvkF?url=http://www.daijiworld.com/chan/exclusive_arch.asp?ex_id=726|archive-date=5 February 2012|access-date=4 March 2008}}&lt;/ref&gt; ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು [[ಉಡುಪಿ ಖಾದ್ಯಶೈಲಿ|ಉಡುಪಿಯ ಅಡುಗೆಯಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ]]. ಮಂಗಳೂರು ಕರಾವಳಿಯ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ [[ಮೀನು|ಮೀನುಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.]]

== ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ==
ಮಂಗಳೂರು ಅಲೋಸಿಯಮ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಭಾಯಿ ಸ್ಮಾರಕ ಸರ್ಕಾರಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ತಾಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/aloyseum-brings-alive-story-of-world-war-i-hero/article5709080.ece|title=Aloyseum brings alive story of World War I hero|date=20 February 2014|work=[[The Hindu]]|access-date=17 December 2019}}&lt;/ref&gt;  Aloyseum ಮನೆ ವಿವಿಧ ಸ್ಮಾರಕ [[ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆ]], ಮಂಗಳೂರಿನ ಮೊದಲ ಕಾರು, ತಿಮಿಂಗಿಲ ಅಸ್ತಿಪಂಜರ ನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪದಕಗಳನ್ನು, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/content/321044/aloyseum-glimpse-bygone-era.html|title=Aloyseum, glimpse into bygone era|date=23 March 2013|work=[[Deccan Herald]]|access-date=16 February 2020}}&lt;/ref&gt;  ಬಿಜೈ ಯಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀಮಂತಿ ಭಾಯಿ ಸ್ಮಾರಕ ಸರ್ಕಾರಿ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ   [[ಹೊಯ್ಸಳ]], [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ]], [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]], [[ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ವಂಶ|Adilshashis]], [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರೋಮ್]], [[ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶ|ಕದಂಬ]], [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲರು]], [[ಶಾತವಾಹನರು|Shatavahanas]], [[ಗುಪ್ತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಗುಪ್ತರ]], [[ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು|ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ]], ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್, ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು|ತಿರುವಾಂಕೂರ್]], [[ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನ|ಮೈಸೂರು]], ಬರೋಡ,  ಇತ್ಯಾದಿ &lt;ref name=&quot;bejaimuseum&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/state/mangaluru/priceless-coins-with-loads-of-invaluable-history-779296.html|title=Priceless coins with loads of invaluable history|date=24 November 2019|work=[[Deccan Herald]]|access-date=27 December 2019}}&lt;/ref&gt;  ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜವಂಶಗಳ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;References /&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕಾರಗಳು]]</text>
      <sha1>slm1wl9yntqgiec43ah25rvc255ffjr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ದೇವಕಿ ಜೈನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141576</id>
    <revision>
      <id>1430922</id>
      <parentid>1380805</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:00:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20427" sha1="6ug2t2hnnnzl2koqjouk1l6xgk1t2z2" xml:space="preserve">'''ದೇವಕಿ ಜೈನ್''' (ಜನನ 1933) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರು, ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. 2006 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ|ಪದ್ಮಭೂಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು.]] &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/article3171500.ece|title=53 receive Padma awards from President|last=Staff reporter|date=30 March 2006|work=[[The Hindu]]|publisher=[[The Hindu Group]]}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ಜೈನ್ ಅವರು [[ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು, ಅವರು ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಿ &lt;a href=&quot;./ಎಂಎ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್&quot; rel=&quot;mw:WikiLink&quot; data-linkid=&quot;71&quot; data-cx=&quot;{&amp;amp;quot;adapted&amp;amp;quot;:false,&amp;amp;quot;sourceTitle&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;title&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;M. A. Sreenivasan&amp;amp;quot;,&amp;amp;quot;pageprops&amp;amp;quot;:{&amp;amp;quot;wikibase_item&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;Q6712362&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;pagelanguage&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;en&amp;amp;quot;},&amp;amp;quot;targetFrom&amp;amp;quot;:&amp;amp;quot;mt&amp;amp;quot;}&quot; class=&quot;cx-link&quot; id=&quot;mwFQ&quot; title=&quot;ಎಂಎ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್&quot;&gt;ಮತ್ತು ಗ್ವಾಲಿಯರ್ನ ದಿವಾನರೂ ಆಗಿದ್ದ&lt;/a&gt; ಎಮ್ಎ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರ ಪುತ್ರಿ.

== ಶಿಕ್ಷಣ ==
ಜೈನ್ ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. 1953 ರಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಗಣಿತ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಶ್ರೇಣಿಗಾಗಿ ಮೂರು ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ ಅವರು &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;https://www.cepal.org/mujer/noticias/noticias/1/43711/JAIN_CV.pdf{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಸೇಂಟ್ ಆನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ಗೆ ಸೇರಿದರು.  ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ನಿಂದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಅವರು 1969 ರವರೆಗೆ ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು. 

== ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೆಟ್‌ವರ್ಕಿಂಗ್ ==
[[ಚಿತ್ರ:Debaki_Jain_in_June_2011.jpg|thumb|ಜೂನ್ 2011 ರಲ್ಲಿ ದೇವಕಿ ಜೈನ್]]
''ವುಮೆನ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಅವರು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಬರವಣಿಗೆ, ಉಪನ್ಯಾಸ, ನೆಟ್‌ವರ್ಕಿಂಗ್,  ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ  ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.

ಜೈನ್ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ (ISST) ಸ್ಥಾಪಕರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು  1994 ರವರೆಗೆ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ''ಇಂಡಿಯನ್ ವುಮೆನ್'' ಫಾರ್ ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ವುಮೆನ್ಸ್ ಇಯರ್ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಗಾಂಧಿವಾದವು ಜೈನ್ ಅವರ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಈ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಅವರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯು ನ್ಯಾಯ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ, ಜನ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ. ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಚಳುವಳಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.]]

ಜೈನ್ ಅವರು ಅನೇಕ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ಏಷ್ಯಾ-ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್]] ಸೆಂಟರ್‌ಗಾಗಿ ಲಿಂಗ ಕುರಿತ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಅವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮತ್ತು ಕೆರಿಬಿಯನ್ ದ್ವೀಪ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮೊಜಾಂಬಿಕ್, ತಾಂಜಾನಿಯಾ, ಕೀನ್ಯಾ, ನೈಜೀರಿಯಾ, ಬೆನಿನ್ ಮತ್ತು ಸೆನೆಗಲ್, ಲೈಬೀರಿಯಾ, ಕೋಟ್ ಡಿ'ಐವೊಯಿರ್, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಬೋಟ್ಸ್ವಾನಾಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಜೂಲಿಯಸ್ ನೈರೆರೆ ಜೊತೆಗೆ, ಅವರು ಆಫ್ರಿಕನ್ ನಾಯಕರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಳಜಿಗಳನ್ನು  ಚರ್ಚಿಸುವ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ನೈರೆರೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಹಿಂದಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

ಅವರು ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ (UNDP) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು, ಬಡತನದ ಕುರಿತು 1997 ರ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವರದಿಯನ್ನು ಮತ್ತು 2002 ರ ಆಡಳಿತದ ವರದಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಯುಎನ್ ನೇಮಿಸಿದ ಗ್ರಾಕಾ ಮ್ಯಾಚೆಲ್ ಸ್ಟಡಿ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಎಮಿನೆಂಟ್ ಪರ್ಸನ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.

''ವುಮೆನ್, ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಯುಎನ್-ಎ ಸಿಕ್ಸ್-ಇಯರ್ ಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಫಾರ್ ಇಕ್ವಾಲಿಟಿ ಅಂಡ್ ಜಸ್ಟಿಸ್ ನಲ್ಲಿ'' ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಯುಎನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ &quot; ಬಡತನದ ಸ್ತ್ರೀೀಕರಣ &quot; ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. &quot;'ಬಡತನದ ಸ್ತ್ರೀೀಕರಣ,'&quot; ಜೈನ್ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ, &quot;ಮೂರು ವಿಭಿನ್ನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ: ಮಹಿಳೆಯರು ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಡತನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಮಹಿಳೆಯರ ಬಡತನವು ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾಗಿದೆ, ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಡತನದ ಕಡೆಗೆ ಚಲನೆಯು ಮಹಿಳಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.&quot;   ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, &quot;ಕೆಲಸದ ಸ್ತ್ರೀೀಕರಣ&quot; ಕಡಿಮೆ-ಗುಣಮಟ್ಟದ, ಕಡಿಮೆ-ವೇತನದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. &quot;ಸ್ತ್ರೀೀಕರಣ&quot; ಮಹಿಳೆಯರ ಹೆಚ್ಚಿದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅಪಮೌಲ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜೈನ್ ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.

== ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜೀವನ ==
ದೇವಕಿ ಜೈನ್ ಅವರಿಗೆ 1983 ರಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಬಡತನದ ಕುರಿತು ಪ್ರದೇಶದ 9 ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಲು ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಏಷ್ಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಕೋಪನ್ ಹ್ಯಾಗನ್ ಗೆ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ]] ಡರ್ಬನ್-ವೆಸ್ಟ್‌ವಿಲ್ಲೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಆಕೆಗೆ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ (1999) ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ಬೀಜಿಂಗ್ ವಿಶ್ವ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ UNDP ಯಿಂದ ಬ್ರಾಡ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಮೋರ್ಸ್ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು (1995) ಪಡೆದರು. ಅವರು ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಸ್ಟಡೀಸ್, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸಸೆಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಸಂದರ್ಶಕ ಫೆಲೋ ಆಗಿದ್ದರು (1993) ಮತ್ತು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (1984) ಎರಡಕ್ಕೂ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿರುವ ಫುಲ್‌ಬ್ರೈಟ್ ಹಿರಿಯ ಫೆಲೋ ಆಗಿದ್ದರು. [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ]] ಸರ್ಕಾರದ ರಾಜ್ಯ ಯೋಜನಾ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಫೆಲೋ ಆಗಿದ್ದರು, ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನದ UGC ಯ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಜೂಲಿಯಸ್ ನೈರೆರೆ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. 2013-14ರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ನ ಸೇಂಟ್ ಆನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಲ್ಮಾ ಮೇಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ಲುಮರ್ ವಿಸಿಟಿಂಗ್ ಫೆಲೋ ಆಗಿದ್ದರು.

== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
ಅವರು 1966 ರಲ್ಲಿ  [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಗಾಂಧಿವಾದಿ]] ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಚಂದ್ ಜೈನ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಚಂದ್ ಜೈನ್ 2010 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. NDTV ಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕರಾದ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಜೈನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/devaki-not-your-average-jain/story-NHLVOENEe4A9wHA9tLo5XN.html|title=Devaki, No plain Jain|last=Deepanjana Pal|date=October 10, 2020|work=hindustantimes.com|access-date=October 11, 2020|publisher=[[The Hindustan Times]]}}&lt;/ref&gt;

== ಆಯ್ದ ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ==

=== ಪುಸ್ತಕಗಳು ===

* {{Cite book|title=Indian women|last=Jain|first=Devaki|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|year=1975|location=New Delhi, India|oclc=1646453}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/details/womensquestforpo0000jain|title=Women's quest for power: five Indian case studies|last=Jain|first=Devaki|last2=Singh|first2=Nalini|last3=Chand|first3=Malini|publisher=Vikas Publishing|year=1980|isbn=9780706910216|location=Sahibabad, District. Ghaziabad, Delhi, India|author-link2=Nalini Singh|url-access=registration}}&lt;bdi&gt;&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFJainSinghChand1980&quot;&gt;[[Special:BookSources/9780706910216|9780706910216]]&lt;/cite&gt;&lt;/bdi&gt; 
* {{Cite book|title=Tyranny of the household: investigative essays on women's work|url=https://archive.org/details/tyrannyofhouseho0000bane|last=Jain|first=Devaki|last2=Banerjee|first2=Nirmala|publisher=Vikas Publishing|year=1985|isbn=9780706927856|location=Sahibabad, District. Ghaziabad, Delhi, India}}&lt;bdi&gt;&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFJainBanerjee1985&quot;&gt;[[Special:BookSources/9780706927856|9780706927856]]&lt;/cite&gt;&lt;/bdi&gt; 
* {{Cite book|title=Speaking of faith: cross-cultural perspectives on women, religion, and social change|url=https://archive.org/details/speakingoffaithc0000unse|last=Jain|first=Devaki|last2=Eck|first2=Diana L.|publisher=Women's Press|year=1986|isbn=9780704340169|location=London|author-link2=Diana L. Eck}}&lt;bdi&gt;&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFJainEck1986&quot;&gt;[[Special:BookSources/9780704340169|9780704340169]]&lt;/cite&gt;&lt;/bdi&gt; 
* {{Cite book|title=For women to lead - ideas and experiences from Asia: a study on the legal and political impediments to gender equality in governance|last=Jain|first=Devaki|date=October 1997|publisher=National Commission for Women (India)|location=New Delhi, India|oclc=42716773}}
* {{Cite book|title=The vocabulary of women's politics|last=Jain|first=Devaki|publisher=Friedrich Ebert Stiftung|year=2000|isbn=9788174400536|location=New Delhi}}&lt;bdi&gt;&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFJain2000&quot;&gt;[[Special:BookSources/9788174400536|9788174400536]]&lt;/cite&gt;&lt;/bdi&gt; 
* {{Cite book|title=Narratives from the women's studies family: recreating knowledge|url=https://archive.org/details/narrativesfromwo0000unse|last=Jain|first=Devaki|last2=Rajput|first2=Pam|publisher=Sage Publications|year=2003|isbn=9780761996958|location=New Delhi Thousand Oaks, California}}&lt;bdi&gt;&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFJainRajput2003&quot;&gt;[[Special:BookSources/9780761996958|9780761996958]]&lt;/cite&gt;&lt;/bdi&gt; 
* {{Cite book|title=Women, development, and the UN a sixty-year quest for equality and justice|url=https://archive.org/details/womendevelopment0000jain|last=Jain|first=Devaki|publisher=Indiana University Press|year=2005|isbn=9780253218193|location=Bloomington, Indiana}}&lt;bdi&gt;&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFJain2005&quot;&gt;[[Special:BookSources/9780253218193|9780253218193]]&lt;/cite&gt;&lt;/bdi&gt; 
* ಜೈನ್, ದೇವಕಿ (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018).  ಕ್ಲೋಸ್  ಎನ್‌ಕೌಂಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಅನೊದರ್ ಕೈಂಡ್. ವಿಮೆನ್ ಅಂಡ್ ಡೆವೆಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ಸ್. SAGE ಪಬ್ಲಿಷರ್ ಇಂಡಿಯಾ. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/9789352807727|9789352807727]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/Close_Encounters_of_Another_Kind/ljJqDwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=0|title=Close Encounters of Another Kind. Women and Development Economics|last=Jain|first=Devaki|date=September 2018|publisher=SAGE Publisher India|isbn=9789352807727}}&lt;/ref&gt;
* ಜೈನ್, ದೇವಕಿ (19 ಮಾರ್ಚ್ 2018). ದಿ ಜರ್ನಿ ಆಫ್ ಎ ಸದರ್ನ್ ಫೆಮಿನಿಸ್ಟ್. SAGE ಪಬ್ಲಿಷರ್ ಇಂಡಿಯಾ. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/9789352806232|9789352806232]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.google.co.in/books/edition/The_Journey_of_a_Southern_Feminist/ka1SDwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=0|title=The Journey of a Southern Feminist|last=Jain|first=Devaki|date=19 March 2018|publisher=SAGE Publisher India|isbn=9789352806232}}&lt;/ref&gt;
* ಜೈನ್, ದೇವಕಿ (ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020). ದಿ ಬ್ರಾಸ್ ನೋಟ್‌ಬುಕ್: ಎ ಮೆಮೊಯಿರ್. ಸ್ಪೀಕಿಂಗ್ ಟೈಗರ್. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/9789389958676|9789389958676]] &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.speakingtigerbooks.com/shop/non-fiction/the-brass-notebook-a-memoir/|title=The Brass Notebook: A Memoir|last=Jain|first=Devaki|date=October 2020|publisher=Speaking Tiger|isbn=9789389958676|access-date=2022-01-08|archive-date=2020-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20201009012000/https://www.speakingtigerbooks.com/shop/non-fiction/the-brass-notebook-a-memoir/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [https://web.archive.org/web/20140904043747/http://www.devakijain.com/ ದೇವಕಿ ಜೈನ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ (ಸಮಗ್ರ ಗ್ರಂಥಸೂಚಿಯೊಂದಿಗೆ)]
* [http://www.casablanca-dream.net ದಿ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಆಫ್ ದಿ ''ಕಾಸಾಬ್ಲಾಂಕಾ ಡ್ರೀಮರ್ಸ್''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070618090620/http://www.casablanca-dream.net/ |date=2007-06-18 }}
* [http://www.iaffe.org ಮುಖಪುಟ] ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫಾರ್ ಫೆಮಿನಿಸ್ಟ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ (IAFFE)
* [http://www.feministeconomics.org ಮುಖಪುಟ] ''ಫೆಮಿನಿಸ್ಟ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್'' ಜರ್ನಲ್

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:Articles with hCards]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೩೩ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರಿನ ಬರಹಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>6ug2t2hnnnzl2koqjouk1l6xgk1t2z2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಶಿವಂ (ಚಲನಚಿತ್ರ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141650</id>
    <revision>
      <id>1431160</id>
      <parentid>1430254</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T11:51:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35224" sha1="mf6vgzdknp905mod7vs2b1bvvosmbcy" xml:space="preserve">'''ಶಿವಂ''' 2015 ರ  [[ಕನ್ನಡ]] ಸಾಹಸ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾಜು ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು [[ಉಪೇಂದ್ರ|ಉಪೇಂದ್ರ ರಾವ್]], [[ಸಲೋನಿ ಅಸ್ವಾನಿ]] ಮತ್ತು [[ರಾಗಿಣಿ ದ್ವಿವೇದಿ]] ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/118695.html|title=Upendra Film is 'Shivam'|date=15 November 2014|website=indiaglitz.com|access-date=15 November 2014|archive-date=16 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216114358/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/118695.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಮಕರಂದ್ ದೇಶಪಾಂಡೆ]], [[ಶರತ್ ಲೋಹಿತಾಶ್ವ]], [[ಪಿ.ರವಿ ಶಂಕರ್|ಪಿ. ರವಿಶಂಕರ್]], [[ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮೂರ್ತಿ]] ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರವು 2 ಜನವರಿ 2015 ರಂದು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಉತ್ತಮ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆ ಕಂಡಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು 2016ರಲ್ಲಿ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ''ಬ್ರಾಹ್ಮಣ'' ಎಂದು ಡಬ್ ಮಾಡಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.123telugu.com/reviews/brahmana-telugu-movie-review.html|title=Brahmana Telugu Movie Review &amp;#124; Brahmana Movie Review &amp;#124; Upendra Brahmana Movie Review &amp;#124; Upendra Brahmana Review &amp;#124; Brahmana Review and Rating &amp;#124; Brahmana Cinema Review &amp;#124; Brahmana Film Review &amp;#124; Brahmana Movie Review in Telugu &amp;#124; Brahmana Review in Telugu &amp;#124; Brahmana Telugu Review &amp;#124; Brahmana First Day TalK &amp;#124; Brahmana Review &amp;#124; Upendra Saloni Brahmana Telugu Review &amp;#124; Upendra Saloni Brahmana Review in Telugu|date=8 July 2016}}&lt;/ref&gt;

== ಪಾತ್ರವರ್ಗ ==

* ಬಸವಣ್ಣ / ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಆಗಿ [[ಉಪೇಂದ್ರ]]
* ಭವಾನಿಯಾಗಿ [[ಸಲೋನಿ ಅಸ್ವಾನಿ]]
* ರಹಸ್ಯ RAW ಅಧಿಕಾರಿ/ಅಮಾನುಲ್ಲಾ ಖಾನ್ ಅವರ ಉಪಪತ್ನಿ  ಮಂದಿರಾ ಆಗಿ [[ರಾಗಿಣಿ ದ್ವಿವೇದಿ]] 
* [[ಮಕರಂದ್ ದೇಶಪಾಂಡೆ|ಮಕರಂದ ದೇಶಪಾಂಡೆ]]
* [[ಶರತ್ ಲೋಹಿತಾಶ್ವ]]
* ಅಮಾನುಲ್ಲಾ ಖಾನ್ ಆಗಿ [[ಪಿ.ರವಿ ಶಂಕರ್|ಪಿ.ರವಿಶಂಕರ್]]
* ಪರಮೇಶ್ವರ ಭಟ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮೂರ್ತಿ]]
* ಸಿದ್ದಣ್ಣನಾಗಿ [[ಅವಿನಾಶ್ (ನಟ)|ಅವಿನಾಶ್]]
* ಶಿವು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಗೌರೀಶ್ ಅಕ್ಕಿ
* [[ಸಿಹಿ ಕಹಿ ಚಂದ್ರು]]
* [[ಬುಲೆಟ್ ಪ್ರಕಾಶ್]]
* [[ಗೀತಾ]]
* [[ಭವ್ಯ]]
* [[ದೊಡ್ಡಣ್ಣ]]
* [[ಲೋಹಿತಾಶ್ವ]]
* ಚಿದಾನಂದ್
* ಭೂತಯ್ಯನಾಗಿ ಸಿ.ಆರ್.ಗೋಪಿ
* [[ಶಿವರಾಂ]]
* ಲಕ್ಷ್ಮಣ್
* ಮುನಿ
* ಕಿಟ್ಟಿ

== ಚಿತ್ರತಯಾರಿಕೆ ==
ಮೇ 2013 ರಲ್ಲಿ [[ಉಪೇಂದ್ರ]] ಅವರು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಆಗ ಅದರ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ''ಬಸವಣ್ಣ'' ಎಂದಿದ್ದು  ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾಜು ಅದನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳು  ಬಂದವು. ಆದರೆ ಈ ಚಿತ್ರವು ಕ್ರಿ. ಶ. 12 ನೇ ಶತಮಾನದ  ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ [[ಬಸವೇಶ್ವರ|ಬಸವಣ್ಣನ]] ಜೀವನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ವರದಿ ಹೇಳಿತು.&lt;ref name=&quot;ig1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/uppi-is-basavanna--kannada-news-93708|title=Uppi is 'Basavanna'!|date=16 May 2013|website=indiaglitz.com|access-date=15 November 2014|archive-date=2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141002030844/http://www.indiaglitz.com/uppi-is-basavanna--kannada-news-93708|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ರಾಗಿಣಿ ದ್ವಿವೇದಿ]]ಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ನಾಯಕಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಜೂನ್ 2013 ರಲ್ಲಿ ದೃಢಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ''ಆರಕ್ಷಕ'' (2012) ನಂತರ ಉಪೇಂದ್ರ ಅವರ  ಎದುರು ಅವರು ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಲಿರುವ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/upendra-ragini-team-up-for-basavanna-news-kannada-ngrlocbeiihsi.html|title=Upendra-Ragini team up for 'Basavanna'!|date=17 June 2013|website=sify.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141229200005/http://www.sify.com/movies/upendra-ragini-team-up-for-basavanna-news-kannada-ngrlocbeiihsi.html|archive-date=29 December 2014|access-date=15 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/115279.html|title=Ragini-Uppi-Saloni|date=29 September 2014|website=indiaglitz.com|access-date=15 November 2014|archive-date=4 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141004125707/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/115279.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;   ಯಾರು, ''[[ಬುದ್ಧಿವಂತ (ಚಿತ್ರ)|ಬುದ್ಧಿವಂತ]]'' (2008) ಮತ್ತು ''ದುಬೈ ಬಾಬು'' (2009) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉಪೇಂದ್ರ ಎದುರು ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದ ಸಲೋನಿ ಅಸ್ವಾನಿ ಅವರನ್ನು ಜುಲೈ 2013 ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಲು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Saloni-to-reunite-with-Uppi-for-Basavanna/2013/07/04/article1666021.ece|title=Saloni to reunite with Uppi for Basavanna|date=4 July 2013|work=The New Indian Express|access-date=15 November 2014|archive-date=22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222173608/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Saloni-to-reunite-with-Uppi-for-Basavanna/2013/07/04/article1666021.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವು 15 ಮೇ 2013 ರಂದು [[ಬೆಂಗಳೂರು ಅರಮನೆ|ಬೆಂಗಳೂರು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು]].&lt;ref name=&quot;ig1&quot;/&gt; ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ಜೂನ್ 2013 ರಲ್ಲಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] [[ಬಸವನಗುಡಿ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ [[ದೊಡ್ಡ ಗಣೇಶನ ಗುಡಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/basavanna-starts-kannada-news-94783|title=Basavanna Starts|date=20 June 2013|website=indiaglitz.com|access-date=15 November 2014|archive-date=24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924061845/http://www.indiaglitz.com/basavanna-starts-kannada-news-94783|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪೇಂದ್ರ ಅವರ ತಲೆಯು  ಬೋಳಾಗಿರಬೇಕಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ತಲೆ ಬೋಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು ಪ್ರಾಸ್ಥೆಟಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು, ಅವರು ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೋಳುತಲೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಮತ್ತೊಂದು ಚಿತ್ರದ  ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದುದು ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಲಾದ 3-D ಪರಿಣಾಮಗಳು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ₹ 90 ಲಕ್ಷ  ಖರ್ಚು ಬಂದಿತು.&lt;ref name=&quot;tnie&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Upendra-Starrer-Shivam-Ready-After-25-Cuts/2014/12/27/article2589788.ece|title=Upendra-Starrer Shivam Ready After 25 Cuts|date=27 December 2014|work=The New Indian Express|access-date=31 December 2014|archive-date=31 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231143025/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Upendra-Starrer-Shivam-Ready-After-25-Cuts/2014/12/27/article2589788.ece|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Upendra-Starrer-Shivam-Ready-After-25-Cuts/2014/12/27/article2589788.ece &quot;Upendra-Starrer Shivam Ready After 25 Cuts&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160912122857/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Upendra-Starrer-Shivam-Ready-After-25-Cuts/2014/12/27/article2589788.ece |date=2016-09-12 }}. ''The New Indian Express''. 27 December 2014&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;31 December&lt;/span&gt; 2014&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; [[ಸ್ವೀಡನ್|ಭಾರತ, ಸ್ವೀಡನ್]], [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಟರ್ಕಿ|ಟರ್ಕಿಯಲ್ಲಿ]] ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ತಂಜಾವೂರು|ತಂಜಾವೂರಿನ]] ದೇವಾಲಯದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬವಾದ ಕಾರಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶೂಟಿಂಗ್ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒಂದು ತಿಂಗಳು ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;toi1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/I-was-asked-to-remove-the-title-of-my-film-and-I-have-done-exactly-that/articleshow/45121233.cms|title=Upendra went through 6 hours of makeup daily for his bald look|date=13 November 2014|work=The Times of India|access-date=15 November 2014}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/I-was-asked-to-remove-the-title-of-my-film-and-I-have-done-exactly-that/articleshow/45121233.cms &quot;Upendra went through 6 hours of makeup daily for his bald look&quot;]. ''The Times of India''. 13 November 2014&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;15 November&lt;/span&gt; 2014&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಮೈಸೂರು]], [[ಮೇಲುಕೋಟೆ]] ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣವೂ ಸೇರಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ig2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/117695.html|title=ಉಪೇಂದ್ರ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಡಬ್ಬಿಂಗ್|date=1 November 2014|language=Kannada|trans-title=Upendra dubs for a film|access-date=15 November 2014|archive-date=4 ನವೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141104053412/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/117695.html|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/117695.html &quot;ಉಪೇಂದ್ರ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಡಬ್ಬಿಂಗ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141104053412/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/117695.html |date=2014-11-04 }} &amp;#x5B;Upendra dubs for a film&amp;#x5D; (in Kannada). 1 November 2014&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;15 November&lt;/span&gt; 2014&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
&lt;/ref&gt; [[ಇಸ್ತಾಂಬುಲ್|ನಂತರ ಇಸ್ತಾಂಬುಲ್]] ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿಯ ಅಂಟಲ್ಯ [[ಸಿಪ್ರಸ್|ಮತ್ತು ಸೈಪ್ರಸ್‌ನಂತಹ]] ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿನ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;toi2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Basavanna-to-release-on-Upendras-birthday/articleshow/35832556.cms|title=Basavanna to release on Upendra's birthday?|date=31 May 2014|work=The Times of India|access-date=15 November 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.filmibeat.com/kannada/news/2014/saloni-aswani-upendra-shooting-chilled-weather-basavanna-135030.html|title=Saloni's Experience With Upendra While Shooting In Freezing Condition|date=26 March 2014|website=filmibeat.com|access-date=15 November 2014}}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪೇಂದ್ರ ಅವರ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಟೈಮ್ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದ ರಾಜು, &quot;ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪೇಂದ್ರ ಅವರ ಸಂಭಾಷಣೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ, ಇದುವರೆಗೆ ಜನರು ಅವರನ್ನು ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ನೋಡಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಸಾಕಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಮತ್ತು ಅವರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ 40 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಬೋಳು ನೋಟದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref name=&quot;toi1&quot; /&gt; ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ಮೇ 2014 ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಉಪೇಂದ್ರ ಅವರ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 18 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2014 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಯೋಚಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;toi2&quot; /&gt; ಕೆಲಸ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014 ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಬಾಲಾಜಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;ig2&quot; /&gt;

=== ಶೀರ್ಷಿಕೆ ವಿವಾದ ===
[[File:First_look_poster_of_Kannada_film_Shivam_(Basavanna).jpg|right|thumb| ''ಶಿವಂ'' ಚಿತ್ರದ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಫಸ್ಟ್ ಲುಕ್ ಪೋಸ್ಟರ್ (ಆಗ ''ಬಸವಣ್ಣ'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಇತ್ತು)]]
ಚಿತ್ರದ ಘೋಷಣೆಯ ನಂತರ ಮತ್ತು ಪ್ರಿ-ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ, ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ''ಹರ ಹರ ಮಹಾದೇವ'' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ತಯಾರಕರ ಚರ್ಚೆಯ ನಂತರ, ಅದನ್ನು ''ಬಸವಣ್ಣ'' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;ig1&quot;/&gt; [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಲಿಂಗಾಯತ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಕೋಲಾಹಲವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಹೆಸರು ಲಿಂಗಾಯತ ಪ್ರವರ್ತಕ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ [[ಬಸವೇಶ್ವರ|ಬಸವನನ್ನು]] ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಸವಣ್ಣ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಬಿ.ಎಸ್. ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ|ಬಿಎಸ್ ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಸಭೆ|ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿ]] ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chitraloka.com/news/5495-upendra-new-movie-title.html|title=Basavanna Now Just Symbol|date=28 September 2014|website=chitraloka.com|access-date=15 November 2014|archive-date=13 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213202845/http://www.chitraloka.com/news/5495-upendra-new-movie-title.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದರ ನಂತರ, ನಿರ್ದೇಶಕರು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ''ಬ್ರಾಹ್ಮಣ'' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಈ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಂಡಳಿ (ಕೆಎಫ್‌ಸಿಸಿ) ಅನುಮತಿ ನಿರಾಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣವೇ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;th1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/no-basavanna-no-brahmana-film-may-release-without-title/article4932578.ece|title=No 'Basavanna', no 'Brahmana', film may release without title|date=20 July 2013|work=The Hindu|access-date=15 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141128194115/http://www.thehindu.com/features/cinema/no-basavanna-no-brahmana-film-may-release-without-title/article4932578.ece|archive-date=28 ನವೆಂಬರ್ 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಚಲನಚಿತ್ರ ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳು [[ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳು|ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ]] [[ಶಿವ|ಶಿವನ]] ವಾಹನವೆಂದು ನಂಬಲಾದ [[ನಂದಿ|ನಂದಿಯ]] ಸಂಕೇತವನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಉಪೇಂದ್ರ [[ಮುದ್ರೆ (ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮ)|ಧ್ಯಾನ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ]] ಕುಳಿತಿರುವುದು, ಧ್ಯಾನದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸೂಚಕ, ತಪಸ್ವಿಯಂತೆ.&lt;ref name=&quot;toi1&quot;/&gt;  ಆಗ ನಾಮ ಮತ್ತು ತ್ರಿನೇತ್ರ ಎಂದು  ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ   ಕರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು,ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ''ಶಿವಂ'' ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಾಗ, ಅದನ್ನು    ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬೋರ್ಡ್   ನವೆಂಬರ್ 2014ನಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chitraloka.com/sensational-news/5659-basavanna-now-shivam-exclusive.html|title=Basavanna Now Shivam&amp;nbsp;– Exclusive|date=15 November 2014|website=chitraloka.com|access-date=15 November 2014|archive-date=22 ನವೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141122140343/http://www.chitraloka.com/sensational-news/5659-basavanna-now-shivam-exclusive.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಮೊದಲ ನೋಟ ಪೋಸ್ಟರ್ ಅನ್ನು 13 ಮೇ 2014 ರಂದು ಮುಹೂರ್ತದ ಶಾಟ್‌ಗೆ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಮುದ್ರೆ (ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮ)|ಇದು ಚಿನ್ ಮುದ್ರಾ]] ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ [[ಪಿಸ್ತೂಲು|ಪಿಸ್ತೂಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ]] ಕುಳಿತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಪೋಸ್ಟರ್ ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಯಿತು ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣವೇ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು, ಅದರ ನಂತರ ಮನೋಹರ್ ಮುಂಬರುವ ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಸ್ತೂಲ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;th1&quot;/&gt; ಅದರ ಮೋಷನ್ ಪೋಸ್ಟರ್ [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌|ಯೂಟ್ಯೂಬ್]] ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಬೋಳು ತಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಕತ್ತಿ ಝಳಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಉಪೇಂದ್ರ ಅವರಿರುವ ಪೋಸ್ಟರ್ ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.filmibeat.com/kannada/news/2013/upendra-stunning-basavanna-photos-114541.html#slide16449|title=Photos: Upendra's stunning look in Basavanna|date=17 July 2013|website=filmibeat.com|access-date=15 November 2014}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಂದಿಯ ಚಿಹ್ನೆಯೊಂದಿಗೆ ಧ್ಯಾನ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಉಪೇಂದ್ರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಶೀರ್ಷಿಕೆ-ರಹಿತ ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಅಡ್ಡಲಾಗಿ [[ವಿಭೂತಿ|ವಿಭೂತಿಯ]] ಮೂರು ಅಡ್ಡ ರೇಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿವನ ಮೂರನೇ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಲಂಬವಾಗಿ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ತೋರಿಸಿದವು.&lt;ref name=&quot;toi1&quot;/&gt; ಚಿತ್ರದ ಟ್ರೈಲರ್ ಅನ್ನು 30 ನವೆಂಬರ್ 2014 ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದ ಆಡಿಯೋ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2014/12/02/%E2%80%98Don%E2%80%99t-Compare-Me-to-a-Big-Star-Like-Kamal-Haasan%E2%80%99/article2550184.ece|title='Don't Compare Me to a Big Star Like Kamal Haasan'|date=2 December 2014|work=The New Indian Express|access-date=3 December 2014|archive-date=2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141202070232/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2014/12/02/%E2%80%98Don%E2%80%99t-Compare-Me-to-a-Big-Star-Like-Kamal-Haasan%E2%80%99/article2550184.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಸಂಗೀತ ==
ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಪಥವನ್ನು ಮಣಿ ಶರ್ಮಾ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು [[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] ಮತ್ತು ವಿ.ನಾಗೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;ig2&quot;/&gt; ಧ್ವನಿಪಥದ ಆಲ್ಬಂ ಆರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/in/album/shivam-original-motion-picture/id944225650|title=Shivam (Original Motion Picture Soundtrack)&amp;nbsp;– EP|publisher=iTunes|access-date=2 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150129071853/https://itunes.apple.com/in/album/shivam-original-motion-picture/id944225650|archive-date=29 ಜನವರಿ 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು 30 ನವೆಂಬರ್ 2014 ರಂದು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chitraloka.com/news/5712-shivam-audio-released.html|title=Shivam Audio Released|date=1 December 2014|publisher=chitraloka.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20141213121823/http://www.chitraloka.com/news/5712-shivam-audio-released.html|archive-date=13 December 2014|access-date=1 December 2014}}&lt;/ref&gt;

{{tracklist
| headline = ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ 
| extra_column = ಹಾಡುಗಾರರು
| total_length = 26:55
| title1 = ಢಂ ಢಂ ಢಮರುಗ
| lyrics1 = [[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]]
| extra1 = [[ಕರುಣ್ಯ]]
| length1 = 5:27
| title2 = ಸರಳ ವಿರಳ
| lyrics2 = ವಿ. ನಾಗೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್
| extra2 = ದಿನಕರ, [[ಟಿ. ಶ್ರೀನಿಧಿ]]
| length2 = 4:51
| title3 = ರೋಮ್ ರೋಮ್ ರೋಮಾನ್ಸ್
| lyrics3 =ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್
| extra3 = ಕರುಣ್ಯ, ರಮ್ಯ ಬೆಹೆರಾ
| length3 = 4:30
| title4 = ಡ್ರೀಮಿಗೆ ಬಂದೆ
| lyrics4 = ವಿ. ನಾಗೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್
| extra4 = ಕರುಣ್ಯ, ಸಾಹಿತಿ
| length4 = 4:20
| title5 = ಬಂಡೆಕ್ಕಿರಾ
| lyrics5 = ವಿ. ನಾಗೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್
| extra5 = ಅಂಜನಾ ಸೌಮ್ಯ
| length5 = 4:22
| title6 = ಅಲ್ಲಿ ನೋಡು ಇಲ್ಲಿ ನೋಡು
| lyrics6 = ವಿ. ನಾಗೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್
| extra6 = ಸಾಹಿತಿ, ಸ್ವೀಕಾರ್ ಅಗಸ್ತಿ
| length6 = 3:25
}}

== ಬಿಡುಗಡೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ==
ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಂಡಳಿಯು &quot;U/A&quot; (ಪೋಷಕರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ) ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಿತು, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ 25 ಕಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅದನ್ನು ನಾಲ್ಕು ನಿಮಿಷಗಳಷ್ಟು ಟ್ರಿಮ್ ಮಾಡಿ.&lt;ref name=&quot;tnie&quot;/&gt; ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಾಡಲಾದ ಭಾಗವು ಧರ್ಮದ ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ ಭಾರತೀಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಕೆಡವಿದ್ದರ ಮೇಲಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Censor-board-chops-4-minutes-of-Shivam/articleshow/45661077.cms|title=Censor board chops 4 minutes of Shivam|date=29 December 2014|work=The Times of India|access-date=31 December 2014}}&lt;/ref&gt;

=== ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ನೋಡುಗರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ===
ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಧನಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ]]'' ಜಿಎಸ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು 3.5/5 ರೇಟಿಂಗ್ ನೀಡಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರವು &quot;ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಚಿತ್ರಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿದರು. ಉಪೇಂದ್ರ ಅವರ ಅಭಿನಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, &quot;ಅದ್ಭುತ ಅಭಿನಯದ ಮೂಲಕ  ಉಪೇಂದ್ರ ಅವರು ಮನಸೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/shivam/movie-review/45743640.cms|title=Shivam review|date=3 January 2015|work=The Times of India|access-date=4 January 2015}}&lt;/ref&gt; ''[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್|ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ನ]]'' ಎಸ್. ವಿಶ್ವನಾಥ್ ಅವರು ಐದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ರೇಟಿಂಗ್ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, &quot; ನಿಮ್ಮ ಹಣಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರತಿಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅದು  ಶಿವಂ ಚಿತ್ರ. ರಿಯಲ್ ಸ್ಟಾರ್ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಡಬಲ್ ಟ್ರೀಟ್ ಇದೆ. [[ಉಪೇಂದ್ರ|ಅವರು ಉಪೇಂದ್ರ]] ಮತ್ತು ರಾಗಿಣಿ ದ್ವಿವೇದಿಯವರ ಅಭಿನಯದ ಬಗ್ಗೆ  ಹೊಗಳಿಕೆದರು ಮತ್ತು &quot;ಶಿವಂ, ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಉನ್ಮಾದದ ಉನ್ಮಾದಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಒಂದು ರೋಲಿಂಗ್, ಗಲಭೆಯ ಉಪ್ಪಿ ಶೋ&quot; ಎಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/451261/shivam-goes-all-guns-blazing.html|title=Shivam goes all guns blazing|date=3 January 2015|work=Deccan Herald|access-date=3 January 2015}}&lt;/ref&gt; ''ಬೆಂಗಳೂರು ಮಿರರ್‌ನ'' ಶ್ಯಾಮ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಎಸ್. ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 3/5 ರೇಟಿಂಗ್ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು &quot;ಧರ್ಮದ ಪರ&quot; ಎಂದು ಕರೆದರು, &quot;...ನಾಯಕನು ಎಲ್ಲಾ ಸಂಬಂಧಿತ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅರ್ಚಕನಾಗಲು ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು  ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ.&quot; ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ತೀರ್ಪನ್ನು ನೀಡದೆ, ಅವರು ಹೀಗೆ ಮುಗಿಸಿದರು, &quot;ಚಿತ್ರವು  ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ದೊಡ್ಡ ವರ್ಗವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಿ ಹಣ ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಬಹುದು.    ಬೀದಿಯ ಮಾತನ್ನು ಯಾರೋ ತೆರೆ ಮೇಲೆ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಜನಸಮುದಾಯ ಖುಷಿಪಡುತ್ತಾರೆ. ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಜಾಗೃತಗೊಂಡ ಸ್ಯಾಂಡಲ್‌ವುಡ್‌ ಗೆ ಸ್ವಾಗತ.&quot; &lt;ref name=&quot;bm1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.bangaloremirror.com/entertainment/reviews/Movie-review-Shivam/articleshow/45734027.cms|title=Movie review: Shivam|date=2 January 2014|work=Bangalore Mirror|access-date=3 January 2015}}&lt;/ref&gt; ''ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ಗಾಗಿ'' ಬರೆಯುತ್ತಾ, ಎ. ಶಾರದಾ ಅವರು &quot;ಹರಿತ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್‌ಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಸಾಲಾ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಮತ್ತು &quot; ನಾಯಕ-ಖಳನಾಯಕರ ಬೆಕ್ಕು ಮತ್ತು ಇಲಿಯ ಚೇಸ್, ಬಲವಾದ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು, ಉಪೇಂದ್ರ ಅವರ ನಾಟಕೀಯ ಅವತಾರಗಳು, ಐಟಂ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಹಿಂಸೆ ಚಿತ್ರದ ಸಾರವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.&quot; ಅವರು ಉಪೇಂದ್ರ ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು &quot;ಘಟನೆಗಳು ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಚಿತ್ರಕಥೆಯು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಉಳಿಸುತ್ತದೆ.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Shivam-is-All-Masala-no-Soul/2015/01/03/article2600552.ece|title=Shivam is All Masala, no Soul|date=3 January 2015|work=The New Indian Express|access-date=8 January 2015|archive-date=10 ಜನವರಿ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150110094821/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Shivam-is-All-Masala-no-Soul/2015/01/03/article2600552.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''IBNLive'' ತನ್ನ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 1.5/5 ರೇಟಿಂಗ್ ನೀಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ವೀಕ್ಷಕರ &quot;ತಾಳ್ಮೆ&quot;ಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಚಿತ್ರದ ಕಥಾವಸ್ತುವು &quot;ತಪ್ಪಾದ ಚಿತ್ರಕಥೆ&quot; ಯೊಂದಿಗೆ &quot;ಕ್ಲಿಷೆ&quot; ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವು &quot;ಸೌಮ್ಯ&quot; ಎಂದೂ ಸೇರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/shivam-review-upendras-secular-speeches-and-ragini-dwivedis-dancing-skills-will-test-your-patience/520998-71-203.html|title='Shivam' review: Upendra's secular speeches and Ragini Dwivedi's dancing skills will test your patience|date=2 January 2014|website=ibnlive.in.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150107162246/http://ibnlive.in.com/news/shivam-review-upendras-secular-speeches-and-ragini-dwivedis-dancing-skills-will-test-your-patience/520998-71-203.html|archive-date=7 January 2015|access-date=3 January 2015}}&lt;/ref&gt; ''[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರೋನಿಕಲ್|ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌ನ]]'' ಶಶಿಪ್ರಸಾದ್ ಎಸ್‌ಎಂ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು 1.5/5 ಎಂದು ರೇಟ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು &quot;ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ವರ್ಕ್ ಅಥವಾ ಮೇಕಿಂಗ್ ಚೆನ್ನಾಗಿಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/150103/entertainment-sandalwood/article/movie-review-%E2%80%98shivam%E2%80%99-raw-one-upendra|title=Movie Review 'Shivam': A Ra(w) one for Upendra|date=3 January 2015|work=Deccan Chronicle|access-date=8 January 2015}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{IMDb title|4200804}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:CS1 Kannada-language sources (kn)]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>mf6vgzdknp905mod7vs2b1bvvosmbcy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಳೆ ನಿಲ್ಲುವವರೆಗೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141681</id>
    <revision>
      <id>1431047</id>
      <parentid>1358368</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T03:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3142" sha1="q15cyxqdrw97tednu737c3e3id5wgyu" xml:space="preserve">'''''ಮಳೆ ನಿಲ್ಲುವವರಿಗೆ''''' (2015) ಮೋಹನ್ ಶಂಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ.]] &lt;ref name=&quot;Male Nilluvavarege Movie Review&quot;&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/Male-Nilluvavarege/movie-review/46986338.cms|title=Male Nilluvavarege Movie Review|access-date=13 February 2016}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Male Nilluvavarege: Test of patience&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/test-of-patience/article7115360.ece|title=Male Nilluvavarege: Test of patience|work=The Hindu|access-date=13 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221085500/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/test-of-patience/article7115360.ece|archive-date=21 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;ವಾಗಿದೆ.  ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು      ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಡ್ಯುರೆನ್‌ಮ್ಯಾಟ್  ''ಅವರು ಬರೆದ  1956 ರ ಸ್ವಿಸ್ ಕಾದಂಬರಿ  ಎ ಡೇಂಜರಸ್ ಗೇಮ್''  ದ  ಎಲ್. ಎಸ್. ಸುಧೀಂದ್ರರ ಕನ್ನಡ ನಾಟಕ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ, ( ಅದನ್ನು  ಈ ಹಿಂದೆ ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯ್ ತೆಂಡೂಲ್ಕರ್]] ನ ಮರಾಠಿ ನಾಟಕ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ  ''ಶಾಂತತಾ! ಕೋರ್ಟ್ ಚಾಲೂ ಆಹೆ (1971)  ಎಂದು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು!''  ಮತ್ತು ನಂತರ ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು  ''ಚೆಹ್ರೆ'' (2021) ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿ ರಲ್ಲಿ ''ಅನುಸಂಧಾನ್'' (2021) ಎಂದು ಮಾಡಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://in.bookmyshow.com/buzz/blog/Movies/bengali-film-looks-eerily-similar-amitabh-bachchan-emraan-hashmi-starrer-chehre|title=This Bengali film looks EERILY similar to Amitabh Bachchan-Emraan Hashmi starrer Chehre|website=BookMyShow}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://scroll.in/reel/1003646/chehre-movie-review-one-actor-steals-the-show-its-not-who-you-think|title=‘Chehre’ movie review: One actor steals the show (it’s not who you think)|last=Ramnath|first=Nandini|website=Scroll.in}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/amitabh-bachchans-new-film-chehre-attempts-to-be-a-slow-burn-thriller/cid/1828237|title=Amitabh Bachchan's new film Chehre attempts to be a slow-burn thriller|website=www.telegraphindia.com}}&lt;/ref&gt;)

== ಪಾತ್ರವರ್ಗ ==

* [[ಮೋಹನ್ ಶಂಕರ್]]
* ಕವಿತಾ ಬೋಹ್ರಾ
* [[ಎಚ್. ಜಿ. ದತ್ತಾತ್ರೇಯ|ಎಚ್ ಜಿ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ]]
* ಶರತ್ ಲೋಹಿತಾಶ್ವ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>q15cyxqdrw97tednu737c3e3id5wgyu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬುಲೆಟ್ ಬಸ್ಯಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141699</id>
    <revision>
      <id>1431009</id>
      <parentid>1429900</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T23:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17904" sha1="bbxcnl3lrfxu3qzl3orff8h091sv4z4" xml:space="preserve">'''''ಬುಲೆಟ್ ಬಸ್ಯಾ''''' 2015 ರ  [[ಕನ್ನಡ]] ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, [[ಜಯತೀರ್ಥ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಜಯತೀರ್ಥ]] ಇದನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಶರಣ್ (ನಟ)|ಶರಣ್]] ಮತ್ತು [[ಹರಿಪ್ರಿಯಾ]] ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.filmibeat.com/kannada/news/2014/haripriya-in-sharans-new-movie-bullet-basya-161564.html|title=Haripriya in Sharan's new movie Bullet Basya|date=14 October 2014|publisher=Filmibeat}}&lt;/ref&gt; ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ರಂಗಾಯಣ ರಘು]], [[ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ]] ಮತ್ತು ಯತಿರಾಜ್ ಜಗ್ಗೇಶ್ ಇದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು 1989 ರ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ [[ಸಿ.ಬಿ.ಐ. ಶಂಕರ್|ಸಿಬಿಐ ಶಂಕರ್‌ನಲ್ಲಿ]],  ಸುಧೀರ್ ಪಾತ್ರದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು ರಚನೆಕಾರರು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Bullet-Basya-has-started/articleshow/45119604.cms|title=Bullet Basya has started!|date=12 November 2014|access-date=11 July 2015}}&lt;/ref&gt;

== ಪಾತ್ರವರ್ಗ ==

* ಬಸವರಾಜ್ (&quot;ಬಸ್ಯಾ&quot;) / ಮುತ್ತು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಶರಣ್ (ನಟ)|ಶರಣ್]]
* ಕಾವೇರಿಯಾಗಿ [[ಹರಿಪ್ರಿಯಾ]]
* [[ರಂಗಾಯಣ ರಘು]]
* ಬಸ್ಯಾ ತಂದೆಯಾಗಿ [[ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ]]
* ಪ್ರಶಾಂತ್ ಸಿದ್ದಿ, ಬಸ್ಯಾನ ಸಹಾಯಕನಾಗಿ
* ಯತಿರಾಜ್ ಜಗ್ಗೇಶ್, ಬಸ್ಯಾನ ಆಪ್ತನಾಗಿ
* ಗಿರಿ ಗೋಧೂಳ್ಳಿ
* ಗಿರೀಶ್ ಶಿವಣ್ಣ
* [[ರಮೇಶ್ ಭಟ್]]
* [[ಗಿರಿಜಾ ಲೋಕೇಶ್]]
* ನೀನಾಸಂ ಅಶ್ವಥ್
* ಮುನಿ
* ತನ್ವೀರ್
* [[ತಬಲಾ ನಾಣಿ]]
* ಪೇಂಟರ್ ಆಗಿ [[ಮಾಸ್ಟರ್ ಆನಂದ್]]

== ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ==
[[ಅರ್ಜುನ್ ಜನ್ಯ]] ಚಿತ್ರದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು [[ವಿ. ನಾಗೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್]], ರಘು ನಿಡುವಳ್ಳಿ, [[ಯೋಗರಾಜ ಭಟ್|ಯೋಗರಾಜ್ ಭಟ್]] ಮತ್ತು [[ಕವಿರಾಜ್]] ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.ಇದು ಯಶಸ್ವಿ ''[[ರ‌್ಯಾಂಬೊ (೨೦೧೨ ಚಲನಚಿತ್ರ)| ರಾಂಬೋ]]'' (2012) ಮತ್ತು ''[[ವಿಕ್ಟರಿ (೨೦೧೩ ಚಿತ್ರ)|ವಿಕ್ಟರಿ]]'' (2012) ನಂತರ ಜನ್ಯ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಶರಣ್ ಅವರ ಮೂರನೇ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಸೌಂಡ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು 26 ಮೇ 2015 ರಂದು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಡಿ-ಬೀಟ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/bullet-basya-audio-arrives-kannada-news-133841.html|title=Bullet Basya audio arrives|date=27 May 2015|publisher=Indiaglitz|access-date=19 ಜನವರಿ 2022|archive-date=4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231204074512/https://www.indiaglitz.com/bullet-basya-audio-arrives-kannada-news-133841.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಆಲ್ಬಮ್ ಐದು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/in/album/bullet-basya-original-motion/id1000658068|title=Bullet Basya (Original Motion Picture Soundtrack) - EP|publisher=iTunes|access-date=11 July 2015|archive-date=13 ಜುಲೈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713062840/https://itunes.apple.com/in/album/bullet-basya-original-motion/id1000658068|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ ===
{{Track listing
| total_length = 21:04
| extra_column = ಹಾಡುಗಾರರು
| title1 = ಬುಲೆಟ್ ಬಸ್ಯಾ
| extra1 = [[ಟಿಪ್ಪು (ಗಾಯಕ)|ಟಿಪ್ಪು]]
| lyrics1 = ರಘು ನಿಡುವಳ್ಳಿ
| length1 = 4:04
| title2 = ತುತ್ತೂರಿ ತಳವಾರಯ್ಯ
| extra2 = [[ವಿಜಯ್ ಪ್ರಕಾಶ್]]
| lyrics2 = [[ವಿ. ನಾಗೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್]]
| length2 = 4:13
| title3 = ಕಾಲ್ ಕೇಜಿ ಕಳ್ಳೇಕಾಯ್
| extra3 = [[ಶರಣ್ (ನಟ)|ಶರಣ್]], [[ಇಂದು ನಾಗರಾಜ್]]
| lyrics3 = [[ಯೋಗರಾಜ ಭಟ್]]
| length3 = 4:22
| title4 = ಬಾರೇ ಕುಂತ್ಕೊಳ್ಳೇ
| extra4 = ನಕಾಶ್ ಅಝೀಝ್, [[ಅನುರಾಧಾ ಭಟ್]]
| lyrics4 = [[ಕವಿರಾಜ್]]
| length4 = 3:55
| title5 = ಕಾಮನ್ ಕಾಮನ್
| extra5 = ಮಾಲತಿ, ಚಿಂತನ್ ವಿಕಾಸ್
| lyrics5 = ವಿ. ನಾಗೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್
| length5 = 4:30
}}

=== ವಿಮರ್ಶೆ ===
''Ytalkies.com'' ಗಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಕರು ಆಲ್ಬಮ್ ಅನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು &quot;ಶರಣ್ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹಾಡುಗಳು ತುಂಬಾ ಸರಳವಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ಬರೆದರು, ಅವರ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಿತ್ರವು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಹಿಟ್ ಹಾಡನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ. ವಿಮರ್ಶಕರು &quot;ಬುಲೆಟ್ ಬಸ್ಯಾ&quot; ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಹಾಡು ಎಲ್ಲಾ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, &quot;ಅರ್ಜುನ್ ಜನ್ಯ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಸೃಜನಶೀಲತೆ, ರಘು ನಿಡುವಳ್ಳಿ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಅವರ ದೃಢವಾದ ಧ್ವನಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಇದು ಈ ಅಲ್ಬಮ್ ನಲ್ಲಿ  ನಂಬರ್ 1 ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. &quot;

== ಬಿಡುಗಡೆ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರ ==
ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಂಡಳಿಯು &quot;U/A&quot; (ಪೋಷಕರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ) ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಕಡಿತವಿಲ್ಲದೆ. ತಯಾರಕರು ಜೂನ್ 2015 ರಲ್ಲಿ  ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 300 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ''[[ರನ್ನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರನ್ನ]]'' ಮತ್ತು ''[[ವಜ್ರಕಾಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಜ್ರಕಾಯ]]'' ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ, ಇದರ ಬಿಡುಗಡೆಯು ವಿಳಂಬವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chitraloka.com/news/12041-bullet-basya-not-releasing-this-month.html|title=Bullet Basya Not Releasing This Month|date=20 June 2015|access-date=2 August 2015|publisher=chitraloka.com|archive-date=23 ಜೂನ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150623142944/http://chitraloka.com/news/12041-bullet-basya-not-releasing-this-month.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಜುಲೈ 10 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ ''[[ಬಾಹುಬಲಿ: ದ ಬಿಗಿನ್ನಿಂಗ್|ಬಾಹುಬಲಿ: ದಿ ಬಿಗಿನಿಂಗ್]]'' ನಿಂದ &quot;ಕಠಿಣ ಸ್ಪರ್ಧೆ&quot; ಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ '', ಬುಲೆಟ್ ಬಸ್ಯಾ'' ಜುಲೈ 24 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.chitraloka.com/news/12120-bullet-basya-censored-releasing-on-24th.html|title=Bullet Basya Censored - Releasing on 24th|date=13 July 2015|access-date=2 August 2015|publisher=chitraloka.com|archive-date=17 ಜುಲೈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717071637/http://www.chitraloka.com/news/12120-bullet-basya-censored-releasing-on-24th.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಥಿಯೇಟರುಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಚಲನಚಿತ್ರವು ಬಹುತೇಕ  ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಋಣಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಚಿತ್ರವು &quot;ಪ್ರಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ತಾಜಾತನವಿಲ್ಲದ ಕಥೆಯನ್ನು&quot; ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಭಾವಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/bullet-basya-movie-review-live-audience-response-640331|title='Bullet Basya' Movie Review by Audience|last=Upadhyaya|first=Prakash|date=24 July 2015|work=International Business Times|access-date=2 August 2015|publisher=ibtimes.co.in}}&lt;/ref&gt; ವಿಮರ್ಶಕರು, ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು &quot;ಸೆಕ್ಸ್ ಕಾಮಿಡಿ&quot; ಎಂದು ಕರೆದರು, ಅದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿದರು ಮತ್ತು &quot;ಇದರಲ್ಲಿ ಹೊಸದೇನೂ ಇಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇದು ದ್ವಂದ್ವಾರ್ಥದ  ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ ಎಂದು ಸೇರಿಸಿದರು.

''ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ನ'' ಎ. ಶಾರದಾ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು &quot;ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಮನರಂಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (ಅಣಕವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತ)&quot; ಎಂದು ಕರೆದರು. ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ನಟರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/When-the-Laughter-Rolls-on/2015/07/25/article2938794.ece|title=When the Laughter Rolls on|last=A.|first=Sharadhaa|date=25 July 2015|work=The New Indian Express|access-date=2 August 2015|archive-date=13 ನವೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151113071500/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/When-the-Laughter-Rolls-on/2015/07/25/article2938794.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ|ದಿ ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಯ]]'' ಅರ್ಚನಾ ನಾಥನ್ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು &quot;ಪುರುಷತ್ವದ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಪ್ರಮಾಣ&quot; ಎಂದು ಕರೆದರು ಮತ್ತು &quot;ಚಿತ್ರವು ಕೇವಲ ದುರ್ಬಲ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಕಳಪೆ ಸಿನಿಮೀಯ ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ&quot; ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/bullet-basya-review-an-overdose-of-masculinity/article7463908.ece|title=An overdose of masculinity|last=Nathan|first=Archana|date=25 July 2015|work=The Hindu|access-date=2 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20220725190430/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/bullet-basya-review-an-overdose-of-masculinity/article7463908.ece|archive-date=25 ಜುಲೈ 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್|ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌ಗಾಗಿ]]'' ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತಾ, ಎಸ್. ವಿಶ್ವನಾಥ್ ಅವರು &quot;[ಚಿತ್ರ] ಒಂದು ರೂಢಿಗತ, ಶರಣ್ ಮಾಮೂಲು ಸರಕು ಹಾಸ್ಯ&quot; ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು &quot;ತರ್ಕವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದು ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/491524/bad-boys-run-wild.html|title=Bad boys run wild|last=S.|first=Viswanath|date=25 July 2015|work=Deccan Herald|access-date=2 August 2015}}&lt;/ref&gt; ''ಬೆಂಗಳೂರು ಮಿರರ್‌ಗೆ'' ಬರೆಯುತ್ತಾ, ಶ್ಯಾಮ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಎಸ್. &quot;ಟೈಮ್‌ಪಾಸ್ ನಾನ್ಸೆನ್ಸ್&quot; ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು &quot;ಅವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರವಾಗಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ತೂಕವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ವಿಫಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಸಂಕಲನ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಲಗೇಜ್ ಅಥವಾ ಡ್ರ್ಯಾಗ್ ಇಲ್ಲ. ಚಲನಚಿತ್ರವು ಮೂರ್ಖತನದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸದಂತಿದೆ.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bangaloremirror.com/entertainment/reviews/Movie-Review-Bullet-Basya/articleshow/48217191.cms|title=Movie Review: Bullet Basya|last=Prasad S.|first=Shyam|date=25 July 2015|work=Bangalore Mirror|access-date=2 August 2015}}&lt;/ref&gt; ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ]]'' ಸುನಯನಾ ಸುರೇಶ್ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು 2.5/5 ರೇಟ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು &quot;ಸೆನ್ಸ್‌ಲೆಸ್ ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಸಿಸ್ಟ್ ಕಾಮಿಡಿ&quot; ಎಂದು ಕರೆದರು ಮತ್ತು &quot;ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸದೇನೂ ಇಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, &quot;ಯತಿರಾಜ್, ಆನಂದ್, ರಂಗಾಯಣ ರಘು ಮತ್ತು ಸಾಧು ಕೋಕಿಲಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಾಸ್ಯಗಾರರ ಮೇಳ ತಮ್ಮ ಕೈಲಾದಷ್ಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶನವು ಶ್ಲಾಘನೀಯವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಸಂಗೀತವು ಇತರ ಶರಣ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಝಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/Bullet-Basya/movie-review/48222912.cms|title=Bullet Basya Movie Review|last=Suresh|first=Sunayana|date=26 July 2015|work=The Times of India|access-date=2 August 2015}}&lt;/ref&gt; ''[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರೋನಿಕಲ್|ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌ನ]]'' ಶಶಿಪ್ರಸಾದ್ ಎಸ್‌ಎಂ ಕೂಡ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು 2.5/5 ಎಂದು ರೇಟ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು &quot;ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆತ್ಮವಿಲ್ಲದೆ, ನಿರ್ದೇಶಕರು ಸಾಕಷ್ಟು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ದೇಹವನ್ನು (ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್) ಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನೈಜ ಸ್ಪಾರ್ಕ್ ಇಲ್ಲ!&quot; ಹರಿಪ್ರಿಯಾ ಅವರ ಅಭಿನಯದ ಕುರಿತು ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, &quot;[ಆಕೆ] ತನ್ನ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ನವರೆಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.&quot; ಅವರು &quot;[ಚಲನಚಿತ್ರ] ಹೆಚ್ಚು ಗದ್ದಲ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ವಿನೋದದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ&quot; ಎಂದು ಬರೆದು ಮುಗಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/150725/entertainment-bollywood/article/movie-review-bullet-basya-more-noise-less-fun|title=Movie review 'Bullet Basya': More noise, less fun|last=Shashiprasad|first=S. M.|date=25 July 2015|work=Deccan Chronicle|access-date=2 August 2015}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{IMDb title|4882674}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>bbxcnl3lrfxu3qzl3orff8h091sv4z4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜಾತ್ರೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141767</id>
    <revision>
      <id>1430875</id>
      <parentid>1383369</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T12:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7417" sha1="bd77xpkqfy1soczmyh4fwn3yt935vy1" xml:space="preserve">'''''ಜಾತ್ರೆ''''' '''ರವಿತೇಜ''' ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ 2015 ರ  [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ]] ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಚೇತನ್ ಚಂದ್ರ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chitraloka.com/news/11820-chethan-chandra-back-with-two-films.html|title=Chethan Chandra Back with Two Films|website=chitraloka.com|access-date=3 September 2015|archive-date=23 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923222146/http://www.chitraloka.com/news/11820-chethan-chandra-back-with-two-films.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಐಶ್ವರ್ಯಾ ನಾಗ್]] ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ರಮೇಶ್ ಭಟ್]], ಉಷಾ ಭಂಡಾರಿ ಮತ್ತು ಮಿತ್ರ ಇದ್ದಾರೆ.

== ಪಾತ್ರವರ್ಗ ==

*
* [[ಚೇತನ್ ಚಂದ್ರ]]
* [[ಐಶ್ವರ್ಯಾ ನಾಗ್]]
* [[ರಮೇಶ್ ಭಟ್]]
* ಉಷಾ ಭಂಡಾರಿ
* ಮಿತ್ರ
* ಶೋಭರಾಜ್
* [[ಮಾಸ್ಟರ್ ಆನಂದ್]]
* ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಶ್ವಿಕ್
* ಅಕ್ಷಯ್
* ವೀಣಾ ಪೊನ್ನಪ್ಪ
* ಶ್ರವಂತ್
* ಸನಾತಿನಿ
* [[ರಕ್ಷಿತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ

== ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ==
[[ಸವಾರಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸವಾರಿ]] ಖ್ಯಾತಿಯ [[ಮಣಿಕಾಂತ್ ಕದ್ರಿ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mirchimusicawards.com/kannada/winners.php|title=Winners Of Mirchi Music Awards South|website=Mirchimusicawards.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106090610/http://www.mirchimusicawards.com/kannada/winners.php|archive-date=6 January 2015|access-date=3 September 2015}}&lt;/ref&gt; ಆಲ್ಬಮ್‌ನಲ್ಲಿನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹಾಡಲು ಹೊಸ ಗಾಯಕರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://epaper.udayavani.com/Display.aspx?Pg=A&amp;Edn=BN&amp;DispDate=2015-8-7|title=Audio Jaathreyali Aishwaryawantaru}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರದ  ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯು  [[ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್|ನಟ ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಅವರು ಸುಪ್ರಿಯಾ ಲೋಹಿತ್, &lt;ref name=&quot;'Jaathre' audio comes&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/jaathre-audio-comes-kannada-news-139236.html|title='Jaathre' audio comes|website=Indiaglitz.com|access-date=3 September 2015|archive-date=7 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150907115336/http://www.indiaglitz.com/jaathre-audio-comes-kannada-news-139236.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಸಂತೋಷ್ ವೆಂಕಿ, ಯಾಜಿನ್ ನಿಜಾರ್ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಾಪಿತ ಕಾರ್ತಿಕ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹಾಡಿದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://itwofs.com/milliblog/2015/08/13/jaathre-music-review-kannada-manikanth-kadri/|title=Jaathre (Music review), Kannada – Manikanth Kadri|access-date=3 September 2015}}&lt;/ref&gt; ಆಲ್ಬಮ್ ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹಾಡುಗಳಿವೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/in/album/jaathre-orignal-motion-picture/id1025867693|title=Jaathre (Original Motion Picture Soundtrack) - EP|website=Itunes.com|access-date=3 September 2015}}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು 31 ಜುಲೈ 2015 ರಂದು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chitratara.com/show-content.php?id=6836&amp;ptype=News&amp;title=%60JAATHRE%60%20SONGS%20IN%20MARKET|title='JAATHRE' SONGS IN MARKET|website=Chitratara.com|access-date=3 September 2015|archive-date=23 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923203003/http://www.chitratara.com/show-content.php?id=6836&amp;ptype=News&amp;title=%60JAATHRE%60%20SONGS%20IN%20MARKET|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

''ಡೆಕ್ಕನ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ರಿವ್ಯೂ ಮತ್ತು'' ರ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ಸ್ &quot;ಜೀನೆ ಲಗಾ&quot; ಮತ್ತು &quot;ನೀನಿಲ್ಲದ&quot; ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಂ.1 ಮತ್ತು ನಂ.2 ಹಾಡುಗಳಾಗಿ ಇರಿಸಿದವು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://deccanmusic.wordpress.com/2015/08/27/best-kannada-songs-and-albums-of-august-2015/|title=Deccan Music Reviews &amp; Rankings|access-date=3 September 2015}}&lt;/ref&gt; &quot;ಜೀನೆ ಲಗಾ&quot; ಹಾಡು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]'' ಬರೆದಿದೆ, &quot;ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಿಂದಿ ಪದಗುಚ್ಛಗಳು ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನೋದ ಸುತ್ತ ಹರಡಿರುವ ಟ್ಯೂನ್ ಕಿವಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗಾಯಕ ಕಾರ್ತಿಕ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಂಬಲಾಗದಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹಾಡಬಲ್ಲ ಹಾಡು, ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಗಾಯನದಿಂದ ಹಾಡನ್ನು ಹೊಸ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/bhale-bhale-magadivoy-jaathre-phantom-hero/article7569542.ece|title='Jeene Laga'|website=Hindu|access-date=3 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151128101841/http://www.thehindu.com/features/cinema/bhale-bhale-magadivoy-jaathre-phantom-hero/article7569542.ece|archive-date=28 ನವೆಂಬರ್ 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


{{tracklist
| headline = ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ 
| extra_column = ಹಾಡುಗಾರರು
| total_length = 16:45
| title1 = ತರೀಕೆರೆ
| lyrics1 = [[ವಿ. ನಾಗೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್]]
| extra1 = [[ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್]], [[ಸುಪ್ರಿಯಾ ಲೋಹಿತ್]]
| length1 = 3:46
| title2 = ಜೀನೆ ಲಗಾ
| lyrics2 = [[ಜಯಂತ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ]]
| extra2 = [[ಕಾರ್ತಿಕ್ (ಗಾಯಕ)|ಕಾರ್ತಿಕ್ ]]
| length2 = 3:53
| title3 = ಮಾಯಾಜಿಂಕೆ
| lyrics3 = ರವಿತೇಜ ಮೂಡಿಗೆರೆ
| extra3 = [[ಸಂತೋಷ್ ವೆಂಕಿ]], [[ಅನುರಾಧಾ ಭಟ್ ]]
| length3 = 4:28
| title4 = ನೀನಿಲ್ಲದ
| lyrics4 = ಹೃದಯ ಶಿವ
| extra4 = [[ಯಾಸಿನ್ ನಿಸಾರ್]]
| length4 = 4:38
}}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{Official website|http://jaathrethemovie.com//}}
* {{IMDb title|5000210}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>bd77xpkqfy1soczmyh4fwn3yt935vy1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನವಲಗುಂದ ಜಮಖಾನೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142028</id>
    <revision>
      <id>1430942</id>
      <parentid>1351497</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21384" sha1="1cd1n3nz3ateeamaz9wm9whmr8xh8g8" xml:space="preserve">{{Infobox geographical indication
| name   = ನವಲಗುಂದ ಜುಮ್ಖಾನೆ
| image  = 
| image_size = 
| alt    = 
| caption = 
| alternative names = 
| description = &lt;!-- Describe in brief --&gt;
| type = ಕಂಬಳಿ ಮತ್ತು ಹಾಸುಗಳು
| area = ನವಲಗುಂದ, [[ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ]]
| country = ಭಾರತ
| registered = 27 ಜ್ಯೂನ್ 2011
| material = ಹತ್ತಿ
| official website =
}}

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_59.pdf|title=Journal 59 – Controller General of Patents, Designs, and Trade Marks|date=13 November 2014|publisher=Controller General of Patents Designs and Trademarks|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418235128/http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_59.pdf|archive-date=18 April 2015|access-date=29 January 2016}}&lt;/ref&gt; ಟ್ಯಾಗ್ ಮಾಡಲಾದ '''ನವಲಗುಂದ [[ಜಮಖಾನೆ|ಜುಮ್ಖಾನೆಗಳು'']]', ಭಾರತದ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ]] ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ನವಲಗುಂದ|ನವಲಗುಂದದಲ್ಲಿ]] ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ಜ್ಯಾಮಿತಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು, ಪಕ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ನೇಯ್ದ [[ಜಮಖಾನೆ|ಡ್ಯೂರಿಗಳು]] ಅಥವಾ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಭಾರತೀಯ ಕಂಬಳಿಯಾಗಿದೆ {{Sfn|Asher|1995}} &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/workshop-on-navalgund-durries/article1047057.ece|title=Workshop on Navalgund durries|date=7 January 2011|work=The Hindu|access-date=29 January 2016}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಿತ ಬೌದ್ಧಿಕ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳ (ಟ್ರಿಪ್ಸ್) ಒಪ್ಪಂದದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶೇಷ ಕಲೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಈ  ಜುಮ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು 2011 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ GI ಆಕ್ಟ್ 1999 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ &quot;ನವಲ್ಗುಂಡ್ ಡ್ಯೂರಿಸ್&quot; ಎಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ 27 ಜೂನ್ 2011 ರ ಅರ್ಜಿ ಸಂಖ್ಯೆ 61 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪೇಟೆಂಟ್ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಟ್ರೇಡ್‌ಮಾರ್ಕ್‌ಗಳ ಕಂಟ್ರೋಲರ್ ಜನರಲ್ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_59.pdf|title=Journal 59 – Controller General of Patents, Designs, and Trade Marks|date=13 November 2014|publisher=Controller General of Patents Designs and Trademarks|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418235128/http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_59.pdf|archive-date=18 April 2015|access-date=29 January 2016}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20150418235128/http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_59.pdf &quot;Journal 59 – Controller General of Patents, Designs, and Trade Marks&quot;] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. Controller General of Patents Designs and Trademarks. 13 November 2014. Archived from [http://www.ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_59.pdf the original] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt; on 18 April 2015&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;29 January&lt;/span&gt; 2016&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿಯನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. 8 ಜನವರಿ 2015 ರಂದು ಈ ಜಮಖಾನೆಯ ಲಾಂಛನವನ್ನು ಅರ್ಜಿ ಸಂಖ್ಯೆ 512 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;Looms&quot;&gt;{{Cite web|url=http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_75.pdf|title=GI Journal No. 75 1 November 26, 2015 – Controller General of Patents, Designs, and Trade Marks|publisher=Controller General of Patents, Designs, and Trade Marks|pages=49–55|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204105330/http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_75.pdf|archive-date=4 February 2016|access-date=30 January 2016}}&lt;/ref&gt;

== ಸ್ಥಳ ==
ನವಲಗುಂದದಲ್ಲಿ ಕೈಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ನವಲಗುಂದ  ಜುಮ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಭೌಗೋಳಿಕ ನಿರ್ದೇಶಾಂಕ -{{Coord|15|34|12|N|75|22|12|E}}.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_75.pdf|title=GI Journal No. 75 1 November 26, 2015 – Controller General of Patents, Designs, and Trade Marks|publisher=Controller General of Patents, Designs, and Trade Marks|pages=49–55|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204105330/http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_75.pdf|archive-date=4 February 2016|access-date=30 January 2016}}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಅಲಿ ಆದಿಲ್ ಷಾ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನವುಲುಗುಂದ  ಜುಮ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು &quot;ಜುಮ್ಖಾನಾ&quot; ಗುಲ್ಲು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಗಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಬಿಜಾಪುರ|ಬಿಜಾಪುರದ]] ನೇಕಾರರ ಗುಂಪು ತಯಾರಿಸುತಿತ್ತು.  ಆದಿಲ್ ಷಾ ಮತ್ತು [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಜುಮ್ಖಾನ್ ನೇಕಾರರು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹುಡುಕಿದರು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ನುವುಲ್ಗುಂದಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮುತ್ತುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಬಂದರೂ ಆದರೆ ನಂತರ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಕೈಮಗ್ಗಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನೇಯ್ಗೆ ಮಾಡಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/workshop-on-navalgund-durries/article1047057.ece|title=Workshop on Navalgund durries|date=7 January 2011|work=The Hindu|access-date=29 January 2016}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Looms&quot;/&gt;

ಈ ಜಮಖಾನೆಗಳನ್ನು ಶೇಖ್ ಸಯೀದ್  ಸಮುದಾಯದ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ  ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಗ್ಗಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಕರಕುಶಲ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ೭೫ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದಿಂದಾಗಿ, ಈಗ ಕೇವಲ ೩೫ ಮಹಿಳೆಯರು ಮಾತ್ರ ಕಂಬಳಿ ನೇಯ್ಗೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/workshop-on-navalgund-durries/article1047057.ece|title=Workshop on Navalgund durries|date=7 January 2011|work=The Hindu|access-date=29 January 2016}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  ಶೇಖ್ ಸಯೀದ್ [[ಮುಸ್ಲಿಮ್|ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಸಮುದಾಯದ   ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತರಾಗಿದ್ದರು  ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಕರಕುಶಲತೆಯು ಅವರ ವಿಶೇಷ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಹಾಗೂ ಜೀವನೋಪಾಯದ  ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಜುಮ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಈ ಜಮಖಾನೆಗಳನ್ನು ನೇಯ್ಗೆ ಮಾಡುವ ತಮ್ಮ ಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಜನರು ಸಾಕಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಅವರ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕೂಡಾ ಕಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ (ಕಾರಣ ಅವರು ಮದುವೆಯ ನಂತರ  ಬೇರೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು). &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_75.pdf|title=GI Journal No. 75 1 November 26, 2015 – Controller General of Patents, Designs, and Trade Marks|publisher=Controller General of Patents, Designs, and Trade Marks|pages=49–55|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204105330/http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_75.pdf|archive-date=4 February 2016|access-date=30 January 2016}}&lt;/ref&gt;

== ತಯಾರಿಕೆಯ ವಿವರಗಳು ==
ನವಲಗುಂದ ಜುಮ್ಖಾನೆಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯ ಹಲವಾರು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಪರಂಪರೆಯ  ಅವುಗಳ ವಿಶೇಷತೆಗಳೊಂದಿಗಿನ  ತಯಾರಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_75.pdf|title=GI Journal No. 75 1 November 26, 2015 – Controller General of Patents, Designs, and Trade Marks|publisher=Controller General of Patents, Designs, and Trade Marks|pages=49–55|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204105330/http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_75.pdf|archive-date=4 February 2016|access-date=30 January 2016}}&lt;/ref&gt;

ತಯಾರಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನೇಕಾರರು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಕರಕುಶಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮದಿಂದ ಕಚ್ಚಾ ಹತ್ತಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹತ್ತಿ ೩/೧೦s  ಬಿಳುಪುಗೊಳಿಸದ ಹತ್ತಿಯನ್ನು ವಾರ್ಪ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ೬-ಪದರದ ಹತ್ತಿ ೧೦s ಹತ್ತಿ ಅನ್ನು [[ಹಾಸು ಮತ್ತು ಹೊಕ್ಕು|ನೇಯ್ಗೆ]]ಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೂಲುಗಳನ್ನು [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ|ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ]] ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಖರೀದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ನಂತರ, ಪೂರ್ವ ನೇಯ್ಗೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನಾಲ್ಕು ಹಂತದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಮೊದಲ ಹಂತವೆಂದರೆ ವಾರ್ಪ್ ತಯಾರಿಸುವುದು, ಇದು ಜುಮ್ಖಾನೆಗಳ ಉದ್ದದ  ಮತ್ತು ನೇಯ್ಗೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಎಳೆಗಳ ಗುಂಪಾಗಿದೆ. ಜುಮ್ಖಾನೆಯ ಉದ್ದದ ನಿರ್ಧಾರಿಸಲು ೩/೧೦s ಹತ್ತಿಯಿಂದ ಚೆಂಡುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮನೆಯ ತೆರೆದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಜುಮ್ಖಾನೆಗಳ ವಾರ್ಪ್ ಅನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರೆ, ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಜುಮ್ಖಾನೆಗಳ ತಯಾರಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ {{Convert|8|x|12|ft}} ಗಾತ್ರದ ವಾರ್ಪ್ ಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ತೆರೆದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಎಳೆಗಳನ್ನು ವಾರ್ಪ್ ಮಾಡಲು ಸ್ಟಿಕ್ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಕೆಲಸದ ಆರಂಭಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಈ ವಾರ್ಪ್ ಅನ್ನು ಮನೆಯೊಳಗಿನ ಮಗ್ಗಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಗ್ಗಗಳು, ಕಡ್ಡಿಗಳು ಮತ್ತು ದಾರಗಳ ವಾರ್ಪ್ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಸೆಟ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನೇಯ್ಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೇಯ್ಗೆ 10 ರ ಹತ್ತಿಯ ನೂಲುಗಳಿಗೆ ನಂತರ ಕಪ್ಪು, ಹಳದಿ, ಕೆಂಪು, ಕಂದು, ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು   ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಬಣ್ಣ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ,  ಮತ್ತು ಈ ಹ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಮತ್ತು ಒಣಗಿಸುವ ಮೊದಲು 20 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಡೈ ದ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಪ್ ಅನ್ನು ಮಗ್ಗದ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಇದು ಲಂಬ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಹಾಗೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ದೇಶದ ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸಮತಲವಾದ ಮಗ್ಗಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ) ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಇಬ್ಬರು ನೇಕಾರರು ಪರಸ್ಪರ ಎದುರು-ಬದುರಾಗಿ  ನೇಯ್ಗೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನೇಯ್ಗೆಯ ಸೂಕ್ತ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಪ್ನಲ್ಲಿ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಂಬ ಮತ್ತು ಕರ್ಣೀಯ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ  ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ನೇಯ್ಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ವೆಫ್ಟ್ ಅನ್ನು ವಾರ್ಪ್ ಮೇಲೆ ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಹೊದಿಕೆಯು ಡ್ಯೂರಿಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ವೆಫ್ಟ್ ಅನ್ನು ವಾರ್ಪ್ ಮೇಲೆ ಲೇಯರ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬಡಿದು  ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಂಪಿಂಗ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಸರಿಯಾಗಿ ಒತ್ತಲಾಗುತ್ತದೆ. ಡ್ಯೂರಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಗಾಳಿಗೆ ಹರಡಲಾಗುತ್ತದೆ.  ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೇಕಾರರೇ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಕೈಮಗ್ಗದಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೬ ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ನೇಯಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;Looms&quot;/&gt;

ನೇಯ್ಗೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ, ಜುಮ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಮಗ್ಗದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾಗಿ ನೇತಾಡುವ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಕತ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಗೊಂಡೆಗಳನ್ನು,ಗಂಟುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಪ್ಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಬಣ್ಣಗಳ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಅಂಚುಗಳಿಗೆ ಥ್ರೆಡ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಡ್ಯೂರಿಗಳ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಎರಡು ಜುಮ್ಖಾನೆಗಳು ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_75.pdf|title=GI Journal No. 75 1 November 26, 2015 – Controller General of Patents, Designs, and Trade Marks|publisher=Controller General of Patents, Designs, and Trade Marks|pages=49–55|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204105330/http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_75.pdf|archive-date=4 February 2016|access-date=30 January 2016}}&lt;/ref&gt;

ಈ  ಜುಮ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಮೂರು ವರ್ಗಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ: ಜಮಖಾನಾ {{Convert|3|x|5|ft}}, 9 ಅಡಿ × 6 ಅಡಿ (2.7 ಮೀ × 1.8 ಮೀ), ಮತ್ತು {{Nowrap|6 ft x}} 9&amp;nbsp;ಅಡಿ; 2 ರ ನವಗುಂದ-ಜಾ-ನಮಾಜ್ ಚಾದರ ಇದು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಚಾಪೆಯಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಮಸೀದಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ.   18 ಗುಡ್ಡರ್  ಕಂಬಳಿಯನ್ನು ಹೊದಿಕೆಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ನವಲಗುಂದ ನೇಕಾರರು ತಯಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ನೇಕಾರರು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_75.pdf|title=GI Journal No. 75 1 November 26, 2015 – Controller General of Patents, Designs, and Trade Marks|publisher=Controller General of Patents, Designs, and Trade Marks|pages=49–55|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204105330/http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_75.pdf|archive-date=4 February 2016|access-date=30 January 2016}}&lt;/ref&gt;

ಜುಮ್ಖಾನೆಗಳ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಕಮಿಷನರ್ (ಕರಕುಶಲ), ಜವಳಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಜವಳಿ ಸಮಿತಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕ (ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಶೋಧನೆ) ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ ಸಂಘಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ  ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_75.pdf|title=GI Journal No. 75 1 November 26, 2015 – Controller General of Patents, Designs, and Trade Marks|publisher=Controller General of Patents, Designs, and Trade Marks|pages=49–55|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204105330/http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_75.pdf|archive-date=4 February 2016|access-date=30 January 2016}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20160204105330/http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_75.pdf &quot;GI Journal No. 75 1 November 26, 2015 – Controller General of Patents, Designs, and Trade Marks&quot;] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. Controller General of Patents, Designs, and Trade Marks. pp.&amp;nbsp;49–55. Archived from [http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_75.pdf the original] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt; on 4 February 2016&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 January&lt;/span&gt; 2016&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* [[ಬಿದ್ರಿ ಕಲೆ|ಬಿದ್ರಿವೇರ್]]
* [[ಧಾರವಾಡ ಪೇಡ|ಧಾರವಾಡ ಪೇಢಾ]]
* [[ಇಳಕಲ್ಲ ಸೀರೆ|ಇಳಕಲ್ ಸೀರೆ]]
* ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು ಸೀರೆ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಬೀದರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]</text>
      <sha1>1cd1n3nz3ateeamaz9wm9whmr8xh8g8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಭಾಗೀರತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142247</id>
    <revision>
      <id>1431017</id>
      <parentid>1429941</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T01:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10644" sha1="oo8jvw7xfoyesdvwttnuuxjmaohxtnp" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = ಭಾಗೀರತಿ
| image = Bhagirathi_movie_poster.jpg
| caption = Theatrical Poster
| director = [[ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪ]]
| producer = ಬಿ.  ಕೆ.  ಶ್ರೀನಿವಾಸ್
| writer = ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪ
| starring = [[ಭಾವನಾ(ನಟಿ-ಭಾವನಾ ರಾಮಣ್ಣ)|ಭಾವನಾ]], [[ಕಿಶೋರ್‌ (ನಟ)|ಕಿಶೋರ್]], [[ಶ್ರೀನಾಥ್]], [[ತಾರ|ತಾರಾ]]
| music = [[ವಿ. ಮನೋಹರ್]]
| cinematography = ಹರೀಶ್ ಎನ್.  ಸೊಂದೆಕೊಪ್ಪ
| editing = [[ಸುರೇಶ್ ಅರಸ್]]
| studio = ಶ್ರೀ ಹರ್ಷ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್
| distributor =
| released = 2012 ರ ಜೂನ್ 8
| runtime = 143 ನಿಮಿಷಗಳು
| country = ಭಾರತ
| language = [[ಕನ್ನಡ]]
| budget =
| gross =
}}

'''''ಭಾಗೀರತಿ'''''  - [[ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪ]] ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ 2012 ರ  [[ಕನ್ನಡ]] ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://entertainment.oneindia.in/kannada/movies/bhagirathi.html |title=Movie details |access-date=2022-03-03 |archive-date=2014-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202235638/http://entertainment.oneindia.in/kannada/movies/bhagirathi.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಭಾವನಾ(ನಟಿ-ಭಾವನಾ ರಾಮಣ್ಣ)|ಭಾವನಾ]] ಮತ್ತು [[ಕಿಶೋರ್‌ (ನಟ)|ಕಿಶೋರ್]] ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, [[ಶ್ರೀನಾಥ್]], [[ತಾರ|ತಾರಾ]], ಹೇಮಾ ಚೌಧರಿ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಾ ವಾಸಂತಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು [[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಜಾನಪದ ಕಥೆ  &quot;ಕೆರೆಗೆ ಹಾರ&quot;ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ,, ಇದು ಯುವತಿಯೊಬ್ಬಳು ತನ್ನ ಹಳ್ಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಅವಳ ಭಗ್ನಹೃದಯೀ  ಗಂಡನ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.

== ಕಥಾವಸ್ತು ==
ಭಾಗೀರಥಿ ( [[ಭಾವನಾ(ನಟಿ-ಭಾವನಾ ರಾಮಣ್ಣ)|ಭಾವನಾ]] ) ತನ್ನ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಒಂದು ತೊಟ್ಟಿಯ ಕನಸು ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದ ಮಲ್ಲನಗೌಡ ( [[ಶ್ರೀನಾಥ್]] )ರ ಮಗ ಮಾದೇವರಾಯ ( [[ಕಿಶೋರ್‌ (ನಟ)|ಕಿಶೋರ್]] ), ಸಮುದಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ತನ್ನ ತಂದೆಗೆ ಮನವೊಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಾದೇವರಾಯ ಮತ್ತು ಭಾಗೀರಥಿ ಪ್ರೇಮಿಸಿದಾಗ ವರ್ಗಭೇದಗಳು ಅಡ್ಡಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ, ಮಲ್ಲನಗೌಡರು ಅವರ ಮದುವೆಯನ್ನು ಕೆರೆಯ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಆದರೆ, ಕೆರೆಯು ಒಣಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲನಗೌಡನಿಗೆ ತನ್ನ ಸೊಸೆಯನ್ನು ಬಲಿಕೊಡುವಂತೆ ಅರ್ಚಕನು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ಪ್ರಕಾರ ಭಾಗೀರಥಿಯ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಏನಾಯಿತು ಎಂದು ತಿಳಿದ ಮಾದೇವರಾಯ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

== ಪಾತ್ರವರ್ಗ ==

* ಭಾಗೀರಥಿಯಾಗಿ [[ಭಾವನಾ(ನಟಿ-ಭಾವನಾ ರಾಮಣ್ಣ)|ಭಾವನಾ]]
* [[ಕಿಶೋರ್‌ (ನಟ)|ಮಹದೇವರಾಯನಾಗಿ ಕಿಶೋರ್]]
* ಮಲ್ಲನಗೌಡನಾಗಿ [[ಶ್ರೀನಾಥ್]]
* [[ತಾರ|ತಾರಾ]]
* ಹೇಮಾ ಚೌಧರಿ
* ಪದ್ಮಾ ವಾಸಂತಿ
* ಶಿವಧ್ವಜ
* ರವಿಶಂಕರ್
* ವತ್ಸಲಾ ಮೋಹನ್

== ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ==
ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯನ್ನು   20 ನವೆಂಬರ್ 2011 ರಂದು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ನಟ [[ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್|ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;[http://www.chitratara.com/show-content.php?id=3313&amp;ptype=News&amp;title=GRAND%20AUDIO%20RELEASE%20FOR%20%91BHAGIRATHI%92 GRAND AUDIO RELEASE FOR ?BHAGIRATHI?]&lt;/ref&gt; ಅದು ಆರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು [[ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪ]] ಅವರು [[ವಿ. ಮನೋಹರ್]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಚಿತ್ರದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನೂ ಸಹ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://itunes.apple.com/in/album/bhageerathi-original-motion/id867317185|title=Bhageerathi (Original Motion Picture Soundtrack) - EP|publisher=iTunes|access-date=25 June 2015|archive-date=26 ಜೂನ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626141501/https://itunes.apple.com/in/album/bhageerathi-original-motion/id867317185|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{{Track listing
| headline        = ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ 
| extra_column    = ಹಾಡುಗಾರರು
| total_length    = 27:14
| all_lyrics      = 
| title1          = ನೀವು ಆಳುವ 
| extra1          = ಅಭಿಮನ್ಯು
| lyrics1         = [[ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪ]]
| length1         = 4:39
| title2          = ಬೇರು ಒಂದು ಕಡೆ
| extra2          = [[ಅರ್ಚನಾ ಉಡುಪ]]
| lyrics2         = ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪ
| length2         = 5:23
| title3          = ಬಂಧನ 
| extra3          = ಚಿಂತನ್ ವಿಕಾಸ್
| lyrics3         = ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪ
| length3         = 4:53
| title4          = ಕೆರೆಗೆ ಹಾರುವ 
| extra4          = ಕುಶಲಾ S.
| lyrics4         = ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪ
| length4         = 2:40
| title5          = ಹೆಣ್ಣೆ ಹೆಣ್ಣೆ 
| extra5          = [[ರಾಜೇಶ್ ಕೃಷ್ಣನ್]], [[ಅನುರಾಧಾ ಭಟ್]]
| lyrics5         = ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪ
| length5         = 4:24
| title6          = ಕೆರೆ ಎಂದರೆ 
| extra6          = ರವಿಶಂಕರ್
| lyrics6         = ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪ
| length6         = 5:15
}}

== ವಿಮರ್ಶೆ ==
IBN ಲೈವ್ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಿದೆ ಮತ್ತು &quot;ಭಾಗೀರಥಿ' ಒಂದು ಬಾರಿ ನೋಡಬಹುದಾದ ಚಿತ್ರ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/kannada-review-bhagirathi-is-a-one-time-watch/265126-71-203.html |title='Bhagirathi' is a one time watch |access-date=2022-03-03 |archive-date=2012-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120610043835/http://ibnlive.in.com/news/kannada-review-bhagirathi-is-a-one-time-watch/265126-71-203.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ದಿ ಹಿಂದೂ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಿದೆ ಮತ್ತು &quot;ಭಾಗೀರಥಿ - ಕನ್ನಡ ಜಾನಪದ ಕಥೆಯನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಿದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/bhagirathi-bringing-alive-a-kannada-folktale/article3509803.ece |title=Bhagirathi - Bringing alive a Kannada folktale |access-date=2022-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605213436/https://www.thehindu.com/features/cinema/bhagirathi-bringing-alive-a-kannada-folktale/article3509803.ece |archive-date=2021-06-05 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಚಿತ್ರ 100 ದಿನಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಪೂರೈಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/86034.html |title=Bhagirathi '100' |access-date=2022-03-03 |archive-date=2012-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120914033152/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/86034.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==

* ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - [[ಭಾವನಾ(ನಟಿ-ಭಾವನಾ ರಾಮಣ್ಣ)|ಭಾವನಾ]] &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/nov30/i2.asp|title=Sudeep, Bhavana bag best acting awards|work=Deccan Herald|access-date=15 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131221021756/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/nov30/i2.asp|archive-date=21 December 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/prasad-gets-best-film-award-for-2011/article4509435.ece|title='Prasad' gets best film award for 2011|work=The Hindu|access-date=15 March 2013}}&lt;/ref&gt;
* ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನೆಕಾರ - [[ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪ]]
* ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - [[ಅರ್ಚನಾ ಉಡುಪ]]
* ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿಗಾಗಿ ಉದಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು - [[ತಾರ|ತಾರಾ]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>oo8jvw7xfoyesdvwttnuuxjmaohxtnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ದಂಡುಪಾಳ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142270</id>
    <revision>
      <id>1430914</id>
      <parentid>1350236</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31099" sha1="12bzr5a3zpi6k1kovuxayoqktrscl47" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = ದಂಡುಪಾಳ್ಯ
| image          = Dandufilmposter.jpg
| caption        = Theatrical film poster
| director       = [[ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ರಾಜು]]
| producer       = ಪ್ರಶಾಂತ್ ಜಿ.  ಆರ್., ಗಿರೀಶ್ ಟಿ. 
| writer         = ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ರಾಜು
| screenplay     = ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ರಾಜು
| based_on       = &lt;!-- {{based on |[title of the original work] |[writer of the original work]}} --&gt;
| starring       = {{plainlist|
*[[ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ]]
*[[ರಘು ಮುಖರ್ಜಿ]]
}}
| music          = ಅರ್ಜುನ್ ಜನ್ಯ
| cinematography = ವೆಂಕಟ್ ಪ್ರಸಾದ್
| editing        = ಎಸ್.  ಮನೋಹರ್
| studio         = ಆಪಲ್ ಬ್ಲಾಸಮ್ ಕ್ರಿಯೇಶನ್ಸ್
| distributor    = 
| released       = 2012 ರ ಜೂನ್ 29 
| runtime        = 152 ನಿಮಿಷಗಳು
| country        = ಭಾರತ
| language       = ಕನ್ನಡ
| budget         = ೩ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು &lt;ref name=&quot;nie1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/article1385096.ece|title=Sandalwood: Hits and misses of 2012|publisher=newindianexpress.com|access-date=2022-03-18|archive-date=2016-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160322185518/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/article1385096.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.news18.com/news/india/no-sequel-for-kannada-film-dandupalya-499593.html|title=No Sequel for Kannada film 'Dandupalya'|work=news18}}&lt;/ref&gt;
| gross          = &lt;!--Do not remove--&gt;{{Estimation}}&lt;!--per WT:ICTF consensus--&gt; ₹ 10 crores &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bangaloremirror.com/article/25/20121228201212282004404883bba01ca/Smells-like-Sandalwood.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-01-17 |archive-date=2013-01-17 |archive-url=https://archive.today/20130117135308/http://www.bangaloremirror.com/article/25/20121228201212282004404883bba01ca/Smells-like-Sandalwood.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; to {{INR}}40 crore&lt;ref name=&quot;Dandy&quot;&gt;{{cite web|url=http://m.indiaglitz.com/dandupalyam-2-set-for-july-14-release-telugu-news-188587.html|title='DANDUPALYAM-2' SET FOR JULY 14 RELEASE|work=indiaglitz|access-date=2022-03-18|archive-date=2017-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730115413/http://m.indiaglitz.com/dandupalyam-2-set-for-july-14-release-telugu-news-188587.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.sify.com/movies/2-news-telugu-qbmaO6cjafahh.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112121914/http://www.sify.com/movies/2-news-telugu-qbmaO6cjafahh.html|url-status=dead|archive-date=2016-01-12|title=Dandupalya collected ₹25 crore in Karnataka and along with its Telugu dubbed version collected ₹10 crore|publisher=www.sify.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dandupalya&quot;&gt;{{cite web|url=http://m.timesofindia.com/entertainment/kannada/movies/news/Dandupalya-dubbed-version-a-hit/articleshow/18271986.cms|title=Dandupalya said to have made ₹25 crore in Karnataka|website=m.timesofindia.com}}
*{{cite web|url=http://m.indiaglitz.com/dandupalyam-2-making-updates-telugu-news-160683.html|title=Dubbed Telugu version collected ₹10 crore|work=m.indiaglitz.com|access-date=2022-03-18|archive-date=2016-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808123323/http://m.indiaglitz.com/dandupalyam-2-making-updates-telugu-news-160683.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

'''''ದಂಡುಪಾಳ್ಯ''''' 2012 ರ  [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ಅಪರಾಧ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, [[ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ]] ಮತ್ತು ರಘು ಮುಖರ್ಜಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಥಾವಸ್ತುವು ' ದಂಡುಪಾಳ್ಯ ' ಎಂಬ ಕುಖ್ಯಾತ ಗ್ಯಾಂಗ್‌ನ ನೈಜ-ಜೀವನದ ಕತೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;oneindia1&quot;&gt;[http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2012/pooja-gandhi-dandupalya-release-130312.html Pooja Gandhi's Dandupalya facing hurdles for release] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029194327/http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2012/pooja-gandhi-dandupalya-release-130312.html |date=2013-10-29 }}.&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ರಾಜು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಆಪಲ್ ಬ್ಲಾಸಮ್ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್ ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗಿರೀಶ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Chitraloka&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20120112081905/http://www.chitraloka.com/2011/12/31/dandupalya-torture-sequnce-was-required-pooja Dandupalya Torture {{sic|Sequ|nce|hide=y|reason=spelliing error in source}} Was Required – Pooja]. chitraloka.com (31 December 2011)&lt;/ref&gt; ಇದು ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಇದು [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ]] ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ,&lt;ref&gt;[http://m.timesofindia.com/entertainment/kannada/movies/news/Dandupalyam-releases-in-AP-today/articleshow/18183354.cms Dandupalyam releases in AP today – The Times of India].&lt;/ref&gt; ಬಹು ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ 100-ದಿನಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;dc&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/120616/rs-1-crore-jail-set-for-dandupalyam-2.html|title=Rs 1-crore jail set for Dandupalyam-2|work=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;

''[[ದಂಡುಪಾಳ್ಯ 2 (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಂಡುಪಾಳ್ಯ 2]]'' ಚಿತ್ರದ ಉತ್ತರಭಾಗವನ್ನು ಜುಲೈ 2014 ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 24 ಮಾರ್ಚ್ 2016 ರಂದು ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ರಾಜು ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಜುಲೈ 14, 2017 ರಂದು ವಿಮರ್ಶಕರ ಯೋಗ್ಯ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಮತ್ತೆ ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಅರ್ಜುನ್ ಜನ್ಯ]] ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದ್ದು, ವೆಂಕಟ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Going Back to Crime&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Going-Back-to-Crime/2016/03/19/article3334323.ece|title=Going Back to Crime|date=19 March 2016|publisher=newindianexpress.com|access-date=8 ಮಾರ್ಚ್ 2022|archive-date=2 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402071007/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Going-Back-to-Crime/2016/03/19/article3334323.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.timesofindia.com/entertainment/kannada/movie-reviews/dandupalya-2/movie-review/59595321.cms|title=Dandupalya 2 Movie Review|website=timesofindia}}&lt;/ref&gt;

''[[ದಂಡುಪಾಳ್ಯ ೩|ದಂಡುಪಾಳ್ಯ 3]]'' ಅನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಭಾಗ 2 ಬಹುತೇಕ ಒಂದೇ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾಗ 2 ರ ಒಂದು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಭಾಗ 3 ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಬೇಕಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2017/mar/23/dandupalya-3-shot-simultaneously-with-part-2-1584592.html|title=Dandupalya 3 Shot simultaneously with Part 2|website=newindianexpress}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/after-going-topless-dandupalya-pooja-gandhi-shock-fans-lip-lock-its-sequel-724448|title=After going topless in Dandupalya, Pooja Gandhi to shock fans with a lip-lock in its sequel|website=ibtimes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2017/apr/24/dandupalya-sequel-to-be-more-provocative-1597297.html|title=Dandupalya sequel to be more provocative|website=newindianexpress}}&lt;/ref&gt;

== ಪಾತ್ರವರ್ಗ ==

* [[ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ]] - ಮಹಿಳಾ ಗ್ಯಾಂಗ್ ಸದಸ್ಯೆ
* ರಘು ಮುಖರ್ಜಿ
* ರಘು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಸುಶೀಲಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಕೊಠಾರಿ
* [[ಪಿ.ರವಿ ಶಂಕರ್|ಪಿ. ರವಿಶಂಕರ್]] ಇನ್ಸ್ ಪೆಕ್ಟರ್ ಚಲಪತಿಯಾಗಿ
* [[ಮಕರಂದ್ ದೇಶಪಾಂಡೆ]] - ಗ್ಯಾಂಗ್ ಲೀಡರ್ ಆಗಿ
* ರವಿ ಕಾಳೆ - ಚಂದರ್ ಆಗಿ
* ಕೋಟಿ ತಿಮ್ಮನಾಗಿ ಜಯದೇವ್ ಮೋಹನ್
* ಚಿಕ್ಕ ಮುನಿಯನಾಗಿ ಕರಿಸುಬ್ಬು
* ಮುನಿರಾಜು
* ಯತಿರಾಜ್ ಗ್ಯಾಂಗ್ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ
* ಡ್ಯಾನಿ ಕುಟ್ಟಪ್ಪ ಗ್ಯಾಂಗ್ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ
* ಗ್ಯಾಂಗ್ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಪ್ರಸನ್ನ
* ಇನ್ಸ್ ಪೆಕ್ಟರ್ ಚಲಪತಿಯವರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ [[ಸುಧಾರಾಣಿ]]
* [[ಭವ್ಯ|ಭವ್ಯಾ]], ರಘುವಿನ ತಂಗಿ ಭವ್ಯ ಆಗಿ
* [[ದೊಡ್ಡಣ್ಣ]]   ಭ್ರಷ್ಟ ವಕೀಲನಾಗಿ 
* ಸುಶೀಲಾ ಅವರ ತಂದೆಯಾಗಿ [[ರಮೇಶ್ ಭಟ್]]
* ಸುಶೀಲಾ ಅವರ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಾ ಶೆಣೈ
* ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಮೂರ್ತಿ ವಕೀಲರಾಗಿ
* ಇನ್ಸ್ ಪೆಕ್ಟರ್ ಪ್ರತಾಪ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹರೀಶ್ ರೈ
* ಪ್ರತೀಕ್
* ಮುನಿಯ ಮೇಷ್ಟ್ರಾಗಿ [[ಬುಲೆಟ್ ಪ್ರಕಾಶ್]]
* ಪ್ರದೀಪ ಗಧಾಧರ್
* ಎಡಕಲ್ಲು ಗುಡ್ಡ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ
* ಸಂಕೇತ್ ಕಾಶಿ

== ತಯಾರಿಕೆ ==
ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿಯನ್ನು ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ  ಕುಖ್ಯಾತ ಗ್ಯಾಂಗ್‌ನ ನಾಯಕಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಲು ಕೇಳಲಾಯಿತು. ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ಅವರು ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kannada.filmibeat.com/reviews/dandupalya-movie-review-pooja-gandhi-srinivas-raju-066268.html|title=ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ ಅಮೋಘ ಅಭಿನಯದ 'ದಂಡ'ಪಾಳ್ಯ|website=kannada.filmibeat.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.timesofindia.com/entertainment/kannada/movies/news/Dandupalya-is-Karimedu-in-Tamil/articleshow/20331364.cms|title=critically-acclaimed Kannada film Dandupalya is now dubbed as Karimedu in Tamil|website=m.timesofindia.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2012/jul/16/pooja-gandhi-still-committed-to-hoovi-387423.html|title=Pooja Gandhi still committed to 'Hoovi'|website=www.newindianexpress.com}}&lt;/ref&gt;

== ವಿವಾದ ==
ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪು ಬಹುಜನ ಸಮಾಜ ಹೋರಾಟ ಸಮಿತಿಯು ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿತು, ಅದರ ವಿಷಯವು ಆಕ್ಷೇಪಾರ್ಹವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಅದರಲ್ಲೂ ಅದು  ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು  ವಿರೋಧಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿ ಪೂಜಾಗಾಂಧಿ ಟಾಪ್ ಲೆಸ್ ಆಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ಹೊರಬಿದ್ದಿದ್ದು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;oneindia1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/kannada/news/2011/pooja-gandhi-dandupalya-231211.html|title=Mungaaru Male girl Pooja Gandhi seems to have taken a bold step to stay in the race|website=filmibeat}}&lt;/ref&gt;

ಚಲನಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಕ್ರಾಂತಿ ಸೇನೆಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] &quot;ಸಮಾಜ ವಿರೋಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ವೈಭವೀಕರಣ&quot; ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/karnataka/article3588127.ece|title=Protest held against Dandupalya|date=30 June 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=26 October 2013}}&lt;/ref&gt;

&quot;ನಿಘಂಟಿನ ಪ್ರಕಾರ, ನಗ್ನತೆ ಎಂದರೆ ನೀವು ಅಡಿಯಿಂದ ಮುಡಿಯವರೆಗೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ಬಟ್ಟೆಯಿಂದಲೂ ಮುಚ್ಚಿಲ್ಲದಿರುವುದು. ಆದರೆ ಈ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಸೀರೆಯನ್ನು ಉಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ನನ್ನ ಬೆನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ನನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ&quot; ಎಂದು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ  ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ದೃಶ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಗಾಂಧಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.timesofindia.com/others/news-interviews/I-wasnamprsquot-nude-for-the-film-Pooja-Gandhi/articleshow/11290152.cms|title=I wasn't nude for the film: Pooja Gandhi|website=m.timesofindia.com}}&lt;/ref&gt;

== ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ==
{{tracklist
| headline = ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ
| extra_column = ಹಾಡುಗಾರರು
| total_length = 28:00
| title1 = ಅಲೆಯೋ ಅಲೆಗಳೆ
| lyrics1 = ವಿ. ನಾಗೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್
| extra1 = [[ಕಾರ್ತಿಕ್ (ಗಾಯಕ)|ಕಾರ್ತಿಕ್]], [[ಅನುರಾಧಾ ಭಟ್]]
| length1 = 5:30
| title2 = ಕಳ್ಳಿ ನಾನು
| lyrics2 = ವಿ. ನಾಗೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್
| extra2 = [[ವಸುಂಧರಾ ದಾಸ್]], ಹರ್ಷ ಸದಾನಂದಂ
| length2 = 5:00
| title3 = ಪೋಲೀಸ್ ಥೀಮ್
| lyrics3 = ವಿ. ನಾಗೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್
| extra3 = ರವಿ ಬಸೂರ್
| length3 = 5:30
| title4 = ಯಾರೇ ನೀನು
| lyrics4 = ವಿ. ನಾಗೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್
| extra4 = ನಕುಲ್, [[ಪ್ರಿಯಾ ಹಿಮೇಶ್]]
| length4 = 5:00
| title5 = ದಂಡುಪಾಳ್ಯ ಥೀಮ್
| lyrics5 = ವಿ. ನಾಗೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್
| extra5 = ವಾದ್ಯಸಂಗೀತ
| length5 = 7:00
}}

== ಬಿಡುಗಡೆ ==
ಚಲನಚಿತ್ರವು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಶನ್‌ನಿಂದ &quot;ಎ&quot; ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಇದು ''ದಂಡುಪಾಳ್ಯ'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ 29 ಜೂನ್ 2012 ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2016/dec/15/dandupalya-2-caught-in-an-endless-wait-1549093.html|title=Dandupalya 2 caught in an endless wait|publisher=newindianexpress}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು]] ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ 25 ಜನವರಿ 2013 ಮತ್ತು 24 ಮೇ 2014 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.timesofindia.com/entertainment/kannada/movies/news/Dandupalyam-releases-in-AP-today/articleshow/18183354.cms|title=Dandupalyam releases in AP today|website=timesofindia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.filmipop.com/movies/karimedu-movie-3691|title=Kannada film dub titled as 'Karimedu' in Tamil|website=filmipop}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.desimartini.com/movies/karimedu/md3013.htm|title=KARIMEDU|website=desimartini}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಪೂಜಾಗಾಂಧಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.timesofindia.com/entertainment/kannada/movies/news/Dandupalya-is-Karimedu-in-Tamil/articleshow/20331364.cms|title=Dandupalya is Karimedu in Tamil|website=timesofindia}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://m.desimartini.com/news/kannada/pooja-gandhi-be-part-dandupalya-2/article28472.htm|title=Pooja Gandhi To Be A Part Of Dandupalya 2|website=m.desimartini.com}}{{Dead link|date=ಮೇ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ==
ಚಲನಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;[http://m.timesofindia.com/entertainment/tamil/movies/news/Poojas-Dandupalya-in-Tamil/articleshow/15074284.cms Pooja's Dandupalya in Tamil? ]&lt;/ref&gt;

ಗಾಂಧಿಯವರ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸುವ ''ಡಿಎನ್‌ಎ'' &quot;ವೀಕ್ಷಕರು ಪೂಜಾ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಅಥವಾ... ಈ ಕುಖ್ಯಾತ ಗ್ಯಾಂಗ್ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಚಲಪತಿಯಿಂದ ಹೇಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು  ಮತ್ತು ನೀವು ಈಗಾಗಲೇ ಅದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದರೆ, ನೀವು ಈಗ ಮುಂದಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಎದುರುನೋಡಬೇಕು.&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-dandupalya-kannada-1708693 Review: 'Dandupalya (Kannada)' | Latest News &amp; Updates at Daily News &amp; Analysis].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.news18.com/news/india/kannada-review-dandupalya-is-not-for-weak-hearts-485118.html Kannada Review: 'Dandupalya' is not for weak hearts].&lt;/ref&gt;

ರೀಡಿಫ್.ಕಾಂ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 3/5 ರೇಟಿಂಗ್ ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ &quot;ನಟನಾ ಗೌರವಗಳೊಂದಿಗೆ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ತನ್ನ ಮೇಕಪ್ ರಹಿತ ನೋಟದಿಂದ ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ,  ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ... ರವಿಶಂಕರ್ ಪೋಲೀಸ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ.   ಗ್ಯಾಂಗ್‌ನ ಕಿಂಗ್‌ಪಿನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಮಕರಂದ್ ದೇಶಪಾಂಡೆ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ.&quot; &lt;ref&gt;[http://m.rediff.com/movies/report/review-dandupalya-tells-a-spine-chilling-story/20120629.htm Review: Dandupalya tells a spine chilling story – Rediff.com movies].&lt;/ref&gt;

''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 3/5 ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿತು, ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿ, &quot;ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ ಪೂರ್ಣ ಗೌರವಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ... ಮಕರಂದ ದೇಶಪಾಂಡೆ ಅದ್ಭುತ. ರವಿ ಕಾಳೆ ಅದ್ಭುತ. ರವಿಶಂಕರ್ ಪೊಲೀಸ್ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಜೀವ ತುಂಬಿದ್ದಾರೆ.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/kannada/movie-reviews/dandupalya/movie-review/14506697.cms|title=Dandupalya|last=G S Kumar|date=29 June 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=26 October 2013}}&lt;/ref&gt;

''[[ಸಿನಮಾ|ಚಿತ್ರಲೋಕ]]'' ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದೆ, &quot;ಬಾಲಿವುಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಬಾಲನ್‌  ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ಬಂದಂತೆ ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರು  ಬಂದಿದ್ದಾರೆ........ ದಂಡುಪಾಳ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಂಪ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ರಿಸ್ಕ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ನಟಿಯಾಗಿ ಅವರ ಸ್ಥಾನಮಾನವೂ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದರಿಂದ ರಿಸ್ಕ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡುದು ಒಳ್ಳೆಯದೇ ಆಯಿತು ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chitraloka.com/news/71-dandupalya-gets-a-mega-opening.html|title=Dandupalya gets a Mega Opening|date=30 June 2012|website=chitraloka.com|access-date=26 October 2013|archive-date=29 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029191952/http://www.chitraloka.com/news/71-dandupalya-gets-a-mega-opening.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

''ಫಿಲ್ಮಿಬೀಟ್'' ಹೇಳಿದ್ದು, &quot;ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ನಟರು ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಪೂಜಾಗಾಂಧಿ ಚಿತ್ರದ ಜೀವಾಳ. ಆಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ನಟಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿದವರೆಲ್ಲ, ಪೂಜಾ ಅವರ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಲು ಚಿತ್ರ ನೋಡಬೇಕು. ಆಕೆ ಬೀಡಿ ಸೇದುವ ರೀತಿ, ಕುಳಿತು ಡೈಲಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚಲೇಬೇಕು. ಅವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹ ಭಾಷೆ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ವೇಷಭೂಷಣ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು, ಆಕೆಯ ಸ್ಕಿನ್ ಶೋ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಒಂದು ಔತಣವಾಗಿದೆ.&quot; &lt;ref&gt;[http://www.filmibeat.com/kannada/reviews/2012/dandupalya-movie-review-096966.html Dandupalya Movie Review].&lt;/ref&gt;

''ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್'' ಹೇಳುವಂತೆ &quot;ಚಲನಚಿತ್ರವು ಕೆಲವು ಶ್ರೇಷ್ಠ  ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗಳಿಂದ ಬಲಪಡೆದಿದೆ. ಗ್ಯಾಂಗ್‌ನ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು   ಅತ್ಯಂತ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ  ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವರು ಆಕೆಯ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಅಗ್ಗದ್ದು ಮತ್ತು ಬೇಡದ್ದು ಎಂದು  ಹೇಳಬಹುದು, ಒಬ್ಬ ಸಾಧಾರಣ ನಾಯಕಿಯು ತನ್ನ ಇಮೇಜ್ ನಿಂದ ಹೊರಬಂದು  ಅಂತಹ  ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಭಿನಯಿಸಲು ಒಪ್ಪಲು ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ. ಕ್ಲೀಷೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪೆಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖಕ್ಕೆ ಅರ್ಹಳು. ಮಕರಂದ ದೇಶಪಾಂಡೆ ಮತ್ತು ರವಿ ಕಾಳೆ ಅವರ  ಅದ್ಭುತ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನಾವು ಮರೆಯಬಾರದು. ರವಿಶಂಕರ್ ಅವರ ಪೋಲೀಸ್ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಜೀವ ತುಂಬಿದರೆ, ಇತರರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಮೀರಿಸುತ್ತಾರೆ.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://wap.business-standard.com/article-amp/news-ians/karimedu-spine-chilling-realistic-tamil-movie-review-113052400752_1.html|title='Karimedu' – spine chilling, realistic film|website=business-standard|access-date=2022-03-08|archive-date=2022-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20220308110719/https://wap.business-standard.com/article-amp/news-ians/karimedu-spine-chilling-realistic-tamil-movie-review-113052400752_1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ ==
ಚಲನಚಿತ್ರವು ಅದರ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ  {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} 3 ಕೋಟಿಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಬಜೆಟ್‌ ಮುಂದೆ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} 40 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿ ಹಲವಾರು ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ 100-ದಿನಗಳನ್ನು ದಾಟಿತು.&lt;ref name=&quot;dc&quot;/&gt;

== ಆಸಕ್ತಿಯ ಸಂಗತಿಗಳು ==
ಈ ಚಿತ್ರವು [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ]] [[ಮಕರಂದ್ ದೇಶಪಾಂಡೆ]] ಅವರಿಗೆ ಧಿಡೀರ್ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು,   ಕೃಷ್ಣನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು 2 ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ  ಬೆಂಗಳೂರು ಟೈಮ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು.

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು ==
=== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ
! ವರ್ಗ
! ನಾಮಿನಿ
! ಫಲಿತಾಂಶ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2 ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
| [[ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ]] 
|{{won}}&lt;ref&gt;Kamath, Sudhish (15 September 2013) [http://m.thehindu.com/features/cinema/stars-in-sharjah/article5128642.ece Stars in Sharjah] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240510045803/https://www.thehindu.com/features/cinema/stars-in-sharjah/article5128642.ece |date=2024-05-10 }}. The Hindu. Retrieved on 2017-01-14.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/dhanush-shruti-haasan-win-top-laurels-at-siima-awards-news-national-njoqknabfajsi.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730114513/http://www.sify.com/movies/dhanush-shruti-haasan-win-top-laurels-at-siima-awards-news-national-njoqknabfajsi.html|url-status=dead|archive-date=2017-07-30|title=Dhanush, Shruti Haasan win top laurels at SIIMA awards|work=sify}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
| ರಘು ಮುಖರ್ಜಿ 
|{{nominated}}
|-
| ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
| [[ಮಕರಂದ್ ದೇಶಪಾಂಡೆ|ಮಕರಂದ ದೇಶಪಾಂಡೆ]] 
|{{nom}}
|-
| ಸುವರ್ಣ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
| [[ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ]] 
|{{won}}&lt;ref name=&quot;zee&quot;&gt;https://www.zee5.com/zee5news/8-outstanding-films-to-celebrate-sandalwood-actress-pooja-gandhis-36th-birthday/&lt;/ref&gt; 
|-
| [[ಸಿನಮಾ|ಬೆಂಗಳೂರು ಟೈಮ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]
| ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
| [[ಮಕರಂದ್ ದೇಶಪಾಂಡೆ|ಮಕರಂದ ದೇಶಪಾಂಡೆ]] 
|{{nom}}&lt;ref name=&quot;Mk&quot;&gt;{{cite web|url= http://m.photos.timesofindia.com/awards/times-regional-film-awards/times-regional-film-awards-2012/bangalore-times-film-awards-2012/bangalore-times-film-awards-2012-nominations-best-actor-in-a-negative-role/articleshow/20695890.cms|title= Bangalore Times Film Awards 2012 nominations: Best Actor in a Negative Role|work= timesofindia}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
| [[ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ]]
|{{nom}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm2591225/awards?mode=desktop
|title=Pooja Gandhi – Awards|website=Internet Movie Database}}&lt;/ref&gt;
|}

== ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ ==

* ''[[ದಂಡುಪಾಳ್ಯ 2 (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಂಡುಪಾಳ್ಯ ೨]]''
* ''[[ದಂಡುಪಾಳ್ಯ ೩]]''
* ''ದಂಡುಪಾಳ್ಯ ೪''

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{IMDb title|tt3881384|Dandupalya}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>12bzr5a3zpi6k1kovuxayoqktrscl47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜೈಹಿಂದ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142275</id>
    <revision>
      <id>1430886</id>
      <parentid>1377903</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T13:53:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7624" sha1="3xx1cthtb2c8enc79g8ftsnkpfzajrw" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name            = ಜೈಹಿಂದ್
| image           = JaihindPoster.jpg
| caption         = ಚಲನಚಿತ್ರದ ಭಿತ್ತಿ ಚಿತ್ರ
| released        = 2012 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 14 
| director        = ವೇಣುಗೋಪಾಲ್
| producer        = ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಪೂಜಾರ್
| story           = ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಪೂಜಾರ್
| screenplay      = ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಪೂಜಾರ್
| starring        = {{plainlist|
*[[ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ]]
*ಸಂದೇಶ್ ಪೂಜಾರ್
}}
| music           = Vikram - Siddeshwar&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bangaloremirror.com/article/10/2011051120110511235648212ad9e1208/Weekend-musicians-bag-film-contract.html |title = Weekend musicians bag film contract, News - City - Bangalore Mirror,B… |archive-url=https://archive.today/20130117143415/http://www.bangaloremirror.com/article/10/2011051120110511235648212ad9e1208/Weekend-musicians-bag-film-contract.html |archive-date=17 January 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;Krishnavardhan Kulkarni
| country         = ಭಾರತ
| language        = ಕನ್ನಡ
| runtime         = 147 ನಿಮಿಷಗಳು
| budget          = 1.5 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.supergoodmovies.com/9943/sandalwood/Jai-Hind-Sandesh-and-Pooja-Gandhi-Teamed-News-Details |title=Archived copy |access-date=9 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110106043913/http://www.supergoodmovies.com/9943/sandalwood/Jai-Hind-Sandesh-and-Pooja-Gandhi-Teamed-News-Details |archive-date=6 January 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
}}

'''''ಜೈ ಹಿಂದ್'''''  ಇದು ವೇಣುಗೋಪಾಲ್ ನಿರ್ದೇಶನದ [[ಕನ್ನಡ]] ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, [[ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ]] ಮತ್ತು ಸಂದೇಶ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಓಂ ಸಾಯಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ಪೂಜಾರ್ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.supergoodmovies.com/9943/sandalwood/Jai-Hind-Sandesh-and-Pooja-Gandhi-Teamed-News-Details|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20110106043913/http://www.supergoodmovies.com/9943/sandalwood/Jai-Hind-Sandesh-and-Pooja-Gandhi-Teamed-News-Details|archive-date=6 January 2011|access-date=9 December 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://movies.sulekha.com/kannada_jaihind_cast-crew.htm|title=Creative Blogs &amp;#124; Creative Writing &amp;#124; Creative Thoughts}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;   Indiaglitz.com ತಾಣವು ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು 10 ರಲ್ಲಿ 7 ಎಂದು ರೇಟ್ ಮಾಡಿದೆ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/review/12834.html|title=Jai Hind|access-date=2022-03-08|archive-date=2017-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702022451/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/review/12834.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಪಾತ್ರವರ್ಗ ==

* ಸಂದೇಶ್
* [[ಪೂಜಾ ಗಾಂಧಿ]]
* [[ರಮೇಶ್ ಭಟ್]]
* ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಮಂಜು
* ಶೋಭರಾಜ್ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://popcorn.oneindia.in/movie-cast/9850/jaihind.html|title=Archived copy|archive-url=https://archive.today/20120714101421/http://popcorn.oneindia.in/movie-cast/9850/jaihind.html|archive-date=14 July 2012|access-date=14 August 2011}}&lt;/ref&gt;
* ಸತ್ಯಜೀತ್

== ಸಿಬ್ಬಂದಿ ==

* ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ: ಸೂರ್ಯಕಾಂತ ಹೊನಳ್ಳಿ
* ಸಂಗೀತ: ವಿಕ್ರಮ್ - ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ್ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣವರ್ಧನ್
* ಸಾಹಸ: ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಮಂಜು
* ನೃತ್ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ: ಮಾಲೂರು ಶ್ರೀನಿವಾಸ್
* ಸಂಪಾದಕ: ಶ್ಯಾಮ್
* ಸಂಭಾಷಣೆ: ಯುನೈಟೆಡ್ ಮೋಹನ್

== ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ==
ಚಿತ್ರದ ಆಡಿಯೋವನ್ನು 13 ಆಗಸ್ಟ್ 2011 ರಂದು [[ದಾವಣಗೆರೆ|ದಾವಣಗೆರೆಯ]] ಬಾಪೂಜಿ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾ ಸಿರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಜೊತೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2355545.ece|title=I am a Kannadiga, says Pooja|date=14 August 2011|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102133101/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2355545.ece|archive-date=2 ನವೆಂಬರ್ 2012|access-date=8 ಮಾರ್ಚ್ 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-07-14/hubli/28199975_1_singers-musical-melodies-r-d-burman|title=Archived copy|website=articles.timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120919214330/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-07-14/hubli/28199975_1_singers-musical-melodies-r-d-burman|archive-date=19 September 2012|access-date=17 January 2022}}&lt;/ref&gt; ಜೈಹಿಂದ್ ಐದು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ವಿಕ್ರಮ್ - ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ್ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/160848/stepping-sandalwood.html|title=Stepping into Sandalwood|date=12 May 2011}}&lt;/ref&gt;  ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣವರ್ಧನ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/153576/facing-challenges-ease.html|title=Facing challenges with ease|date=14 April 2011}}&lt;/ref&gt;

{{tracklist
| headline        = ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ 
| extra_column    = ಹಾಡುಗಾರರು
| title1   = ಜಯ ಹೇ  ಭಾರತ
| extra1   = ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್, ಸುಮಿತ್ರಾ ಪಿ
| lyrics1  = ಸರಸ್ವತಿ ಪುತ್ರ
| music1   = ವಿಕ್ರಮ್ - ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ್
| length1  = 4:00
| title2   = ಬೀದಿ ಹೆಂಡ
| extra2   = ವಿಕ್ರಮ್ ಜೋಷಿ
| lyrics2  = ಸರಸ್ವತಿ ಪುತ್ರ
| music2   = ವಿಕ್ರಮ್ - ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ್
| length2  = 3:32
| title3   = ಏಕೆಂದು ಈ ಭಾವ
| extra3   = ಅನುಪಮಾ M.A
| lyrics3  = ಕೃಷ್ಣವರ್ಧನ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ
| music3   = ಕೃಷ್ಣವರ್ಧನ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ
| length3  = 5:03
| title4   = ಚಿಮ್ಮಿ ಚಿಮ್ಮಿ
| extra4   = [[ರಾಜೇಶ್ ಕೃಷ್ಣನ್]], ಅನುಪಮಾ.M.A
| lyrics4  = ಕೃಷ್ಣವರ್ಧನ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ
| music4   = ಕೃಷ್ಣವರ್ಧನ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ
| length4  = 3:57
| title5   = ಯೋಗಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದ
| extra5   = ನಾಗಚಂದ್ರಿಕಾ ಭಟ್
| lyrics5  = 
| music5   = ಕೃಷ್ಣವರ್ಧನ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ
| length5  = 6:36
}}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>3xx1cthtb2c8enc79g8ftsnkpfzajrw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಡೆಡ್ಲಿ-2 (ಚಲನಚಿತ್ರ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142606</id>
    <revision>
      <id>1430898</id>
      <parentid>1349245</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:22:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7539" sha1="4zbrzu2if751i01bhia6pez1dpsczdo" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = Deadly-2
| image          =
| caption        =
| director       = ರವಿ ಶ್ರೀವತ್ಸ
| writer         = ರವಿ ಶ್ರೀವತ್ಸ
| based_on       = [[Personal life|Life]] of the Deadly Soma
| starring       = ಆದಿತ್ಯ, ಮೇಘನಾ, [[ಸುಹಾಸಿನಿ ಮಣಿರತ್ನಮ್|ಸುಹಾಸಿನಿ ಮಣಿರತ್ನಂ]], [[ದೇವರಾಜ್‌]], ಮಧು ಗುರುಸ್ವಾಮಿ
| producer       = ಎಂ. ಮಂಜುನಾಥ್ ಗೌಡ
| music          = [[ಎಲ್. ಎನ್. ಶಾಸ್ತ್ರಿ]]
| cinematography = ಮಥ್ಯೂ ರಾಜನ್
| editing        = ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ ರೆಡ್ಡಿ
| studio         = ಕೆ. ಕೆ. ಫಿಲಮ್ಸ್
| released       =  2010  ರ ಅಗಸ್ಟ್ 13 
| runtime        = 126 ನಿಮಿಷಗಳು
| language       = ಕನ್ನಡ
| country        = ಭಾರತ
| budget         =
}}

'''''ಡೆಡ್ಲಿ-2''''' 2010 ರ   [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಅಪರಾಧ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ರವಿ ಶ್ರೀವತ್ಸ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಕುಖ್ಯಾತ ಭೂಗತ ಪಾತಕಿ ಸೋಮನ ನಿಜ ಜೀವನದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ತಂಡದ 2005 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಚಿತ್ರ ''&lt;nowiki&gt;&lt;b&gt;ಡೆಡ್ಲಿ ಸೋಮ&lt;/b&gt;&lt;/nowiki&gt;ದ'' ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/it-is-sequel-time-for-kannada-films/article688162.ece|title=It's sequel time for Kannada film|year=2009|publisher=The Hindu|access-date=2022-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528015512/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/it-is-sequel-time-for-kannada-films/article688162.ece|archive-date=2014-05-28|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯ ಅವರು ನಾಯಕನಾಗಿ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/53047.html|title=Adi back in Deadly-2|date=28 December 2009|publisher=Indiaglitz|access-date=9 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022|archive-date=11 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100211145702/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/53047.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಮೇಘನಾ ಅವರ ಪ್ರಿಯತಮೆಯಾಗಿ   ಮೊದಲಿನ ಚಿತ್ರದ [[ರಕ್ಷಿತಾ]] ಅವರ ಬದಲಿಗೆ  ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಸುಹಾಸಿನಿ ಮಣಿರತ್ನಮ್|ಸುಹಾಸಿನಿ ಮಣಿರತ್ನಂ]], [[ದೇವರಾಜ್‌|ದೇವರಾಜ್]] ಸುರೇಂದ್ರ [[ಸುರೇಂದ್ರ ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಇತರರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140407123432/http://www.sify.com/movies/deadly-soma-review-tamil-13927321.html Deadly Soma review]&lt;/ref&gt;

ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಎಲ್‌ಎನ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಚಿತ್ರವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ಚಿತ್ರದಾದ್ಯಂತ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://movies.rediff.com/review/2010/aug/13/south-kannada-review-deadly-2.htm|title=Deadly 2 glorifies violence|year=2010|publisher=Rediff}}&lt;/ref&gt;

== ಪಾತ್ರವರ್ಗ ==

* ಸೋಮಶೇಖರನಾಗಿ ಆದಿತ್ಯ
* ಹಾಸಿನಿಯಾಗಿ ಮೇಘನಾ
* [[ದೇವರಾಜ್‌|ದೇವರಾಜ್]] ವಿಶ್ವಜೀತ್ ದೇಶಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ
* [[ಸುಹಾಸಿನಿ ಮಣಿರತ್ನಮ್|ಸುಹಾಸಿನಿ ಮಣಿರತ್ನಂ]]
* ರವಿ ಕಾಳೆ
* ಸುರೇಂದ್ರ ಶಿವಮೊಗ್ಗ
* ಸಂಗೀತಾ
* ಆರ್ಯನ್ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಲ (ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ)
* ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸಯ್ಯದ್ ಕೀರ್ಮಾನಿ|ಸೈಯದ್ ಕಿರ್ಮಾನಿ]]
* ಕೆಂಚನಾಗಿ ಮಧು ಗುರುಸ್ವಾಮಿ
* ಅನಿಲ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಾಪ್ ನಾರಾಯಣ್
* [[ಕಾರ್ತಿಕ್ ಜಯರಾಮ್]]

ಸೋಮ (ಆದಿತ್ಯ) ಒಬ್ಬಭೂಗತ ಪಾತಕಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡ   ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ. ರಾಜ್ಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸೋಮನನ್ನು 10 ಲಕ್ಷ ಲಂಚ ಕೇಳಿದ ಘಟನೆ ಆತನ ಬದುಕನ್ನು ತಿರುವು ಮುರುವು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಆಯ್ಕೆದಾರನು ಅಂತಿಮ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಸೋಮನ ಹೆಸರನ್ನು ಕೈಬಿಡುವುದಲ್ಲದೆ, ಹಣವನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ.   ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಆಯ್ಕೆದಾರನು ಹೇಳಿದ ಬೈಗುಳಪದದಿಂದ  ಕ್ರೋಧದ ಹಠಾತ್ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಸೋಮನು ಆಯ್ಕೆಗಾರನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಅಪರಾಧದಜಗತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಮೋಸ್ಟ್ ವಾಂಟೆಡ್ ಕ್ರಿಮಿನಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿರುವ ಸೋಮ, ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಅಶೋಕ್, ಮಣಿ ಮತ್ತು ಉಗ್ರಪ್ಪನ ಹಿಟ್ ಲಿಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ. ಅವರ ಗುಂಡುಗಳಿಗೆ ಅವನು ಸಾಯುತ್ತಾನೆಯೇ? ಮತ್ತು ಅವನಿಗೂ  ಡೆಡ್ಲಿ ಸೋಮದಲ್ಲಿನ  ಸೋಮನಿಗೂ ಏನಾದರೂ ಸಂಬಂಧವಿದೆಯೇ?

== ಸಂಗೀತ ==
ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಎಲ್ ಎನ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸನ್ನಿವೇಶದ ಹಾಡು ಇದೆ.

== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ ==

* ''ಡೆಡ್ಲಿ'' ''ಸೋಮ''

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{IMDb title|3589310}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೦ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>4zbrzu2if751i01bhia6pez1dpsczdo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಾರ್ವತಿ ಬಾವುಲ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142952</id>
    <revision>
      <id>1430973</id>
      <parentid>1353197</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24047" sha1="2ydv19x0ps6tyijmx1xhsew0a9voxb9" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Parvati_Baul_at_Ruhaniyat,_Purana_Qila.JPG|thumb|300x300px|  ೨೦೧೧ರ ದೆಹಲಿಯ ಪುರಾಣ ಕಿಲಾದಲ್ಲಿ ''ರುಹಾನಿಯಾತ್'' ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ ಬೌಲ್ ಪ್ರದರ್ಶನದ ದೃಶ್ಯ]]
'''ಪಾರ್ವತಿ ಬೌಲ್''' (ಜನನ ೧೯೭೬) ಬಂಗಾಳದ ಬೌಲ್ [[ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ|ಜಾನಪದ ಗಾಯಕಿ]], ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ, ಕಥೆಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.&lt;ref name=&quot;cnn&quot;/&gt; ಬೌಲ್ ಗುರುಗಳಾದ, ಸನಾತನ ದಾಸ್ ಬೌಲ್, ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಶಶಾಂಕೋ ಗೋಶಾಯ್ ಬೌಲ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಅವರು ೧೯೯೫ ರಿಂದ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ''ಪಾವ ಕಥಕ್ಕಳಿ'' ಕೈಗವಸು ಬೊಂಬೆ ಕಲಾವಿದ ರವಿ ಗೋಪಾಲನ್ ನಾಯರ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ೧೯೯೭ ರಿಂದ ಕೇರಳದ [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಬೌಲ್ ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ &quot;ಎಕ್ತಾರಾ ಬೌಲ್ ಸಂಗೀತ ಕಳರಿ&quot; ಎಂಬ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸಹ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:Parvathy_Baul_at_Kolkata_concert_2015.jpg|thumb|238x238px| ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ, ೨೦೧೫]]
ಪಾರ್ವತಿ ಬೌಲ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಂಗಾಳಿ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮೌಸುಮಿ ಪ್ಯಾರಿಯಲ್ ಆಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಆಕೆಯ ಕುಟುಂಬವು ಮೂಲತಃ ಪೂರ್ವ ಬಂಗಾಳದಿಂದ ಮತ್ತು [[ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ|ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯ]] ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿತು. ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿರುವ ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಮಗಳನ್ನು ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಕೆಯ ತಾಯಿ, ಗೃಹಿಣಿ, ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಸಂತ [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸ|ರಾಮಕೃಷ್ಣನ]] ಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಆಕೆಯ ತಂದೆಯು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟಿಂಗ್ ಮಾಡಿದ ಕಾರಣ, ಅವರು [[ಅಸ್ಸಾಂ]], ಕೂಚ್ ಬೆಹಾರ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ಅವಳು ತರಬೆತಿದಾರ ಬೆಹಾರನ ಸುನೀತಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣಳಾದಳು.&lt;ref name=&quot;hinduism&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hindu05&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mag/2005/12/25/stories/2005122500300500.htm|title=A storyteller on a mission|last=K.K. Gopalakrishnan|date=25 December 2005|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531104827/http://www.hindu.com/mag/2005/12/25/stories/2005122500300500.htm|archive-date=31 May 2014|access-date=30 May 2014}}&lt;/ref&gt;

ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ಶ್ರೀಲೇಖಾ ಮುಖರ್ಜಿಯವರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯವಾದ [[ಕಥಕ್]] ಅನ್ನು ಕಲಿತರು. [[ಶಾಂತಿನಿಕೇತನ|ಶಾಂತಿನಿಕೇತನದ]] [[ವಿಶ್ವ-ಭಾರತಿ ವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ವಿಶ್ವಭಾರತಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ]] ಕಲಾ ಶಾಲೆಯಾದ ಕಲಾ ಭವನದಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯ ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news-and-interviews/Baul-is-not-just-music-its-a-way-of-life-Parvathy-Baul/articleshow/18401634.cms|title=Baul is not just music, it's a way of life: Parvathy Baul|date=9 February 2013|website=[[The Times of India]]|access-date=30 May 2014}}&lt;/ref&gt; ಆಕೆ [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ]] ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಸಂಗೀತ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೂ, ಶಾಂತಿನಿಕೇತನ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗೆ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ, ಬಂಗಾಳದ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಕುರುಡು ಬೌಲ್ ಗಾಯಕನನ್ನು ಅವಳು ಮೊದಲು ಕೇಳಿದಳು. ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಿಳಾ ಬೌಲ್ ಗಾಯಕಿ ಫುಲ್ಮಲಾ ದಾಶಿ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ, ಅವರು ಫುಲ್ಮಲಾದಿಂದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಬೌಲ್ [[ಆಶ್ರಮ|ಆಶ್ರಮಗಳಿಗೆ]] ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು, ನಂತರ ಫುಲಮಾಲಾ ಅವರಿಗೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006092701240400.htm&amp;date=2006/09/27/&amp;prd=mp&amp;|title=Blissfully Baul|date=27 September 2006|access-date=30 May 2014}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hindu08&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/baul-music-charts-mental-routes/article1435784.ece|title=Baul music charts mental routes|last=Bhawani Cheerath|date=26 September 2008|website=The Hindu|access-date=30 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531124146/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/baul-music-charts-mental-routes/article1435784.ece|archive-date=31 ಮೇ 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಬಂಕುರಾದ ೮೦ ವರ್ಷದ ಬೌಲ್ ಗಾಯಕ ಸನಾತನ್ ದಾಸ್ ಬೌಲ್ ಅವರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಅವನಿಂದ ಕಲಿಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಅವಳು ಬಂಕುರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೋನಮುಖಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅವನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಳು. ೧೫ ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಅವಳು ಅವನಿಂದ ''[[ದೀಕ್ಷೆ|ದೀಕ್ಷಾ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು]]'' ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ಅವನು ಅವಳ ಮೊದಲ [[ಗುರು|ಗುರುವಾದನು]]. ಮುಂದಿನ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು, ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಯನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಬೌಲ್ ಹಾಡುಗಳು, ಬೌಲ್ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಲಾದ ಸಣ್ಣ ಕೆಟಲ್-ಡ್ರಮ್ ಅನ್ನು ಎಕ್ತಾರಾ ಮತ್ತು ಡಗ್ಗಿ ನುಡಿಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಅವರು ಆಕೆಗೆ ಸ್ವಂತವಾಗಿ ಹಾಡಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಅವಳನ್ನು ತನ್ನ ಮುಂದಿನ ಗುರು ಶಶಾಂಕೋ ಗೋಶಾಯ್ ಬೌಲ್‌ಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ೯೭ ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದ ಗೋಶಾಯ್ ಅವರು ಬಂಕುರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಖೋರ್ಬೋನಿ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹಿಂಜರಿದರು, ಹೀಗಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಕೆಲವು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಅವರ ಸಮರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಅವನ ಜೀವನದ ಉಳಿದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅವನು ಅವಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬೌಲ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಜಟಿಲತೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿದನು.&lt;ref name=&quot;cnn&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hinduism&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hindu05&quot;/&gt;

== ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ==
ಅವರು ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರೂ, ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಕೇರಳದ [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರಕ್ಕೆ]] ಬಂದರು. ಇಲ್ಲಿ ಅವರು ರವಿ ಗೋಪಾಲನ್ ನಾಯರ್, ''ಆಂಡಿ ಪಂಡರಂ'' ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು - ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೊಂಬೆಗಾರ, ಅವರು ಕೈಗವಸು ಬೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ''ಪಾವಾ ಕಥಕ್ಕಳಿಯನ್ನು'' ಸಹ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;hinducouple&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/fr/2006/03/17/stories/2006031702150300.htm|title=Exceptional skill, one couple|date=17 March 2006|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20071123190003/http://www.hindu.com/fr/2006/03/17/stories/2006031702150300.htm|archive-date=23 November 2007|access-date=30 May 2014}}&lt;/ref&gt; ಅವಳು ಅವನಿಗಾಗಿ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಗ್ರೊಟೊವ್ಸ್ಕಿ ತಂತ್ರವನ್ನು ಕಲಿತಳು ಮತ್ತು ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಯುಎಸ್‌ನ ವರ್ಮೊಂಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರೆಡ್ ಮತ್ತು ಪಪಿಟ್ ಥಿಯೇಟರ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದಳು, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಪೀಟರ್ ಶುಮನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು, ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಂಬೆಯಾಟ, ಲೈವ್-ಆರ್ಟ್ ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಳು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/play-of-puppets/article3897411.ece|title=Play of puppets|last=Nagarajan|first=Saraswathy|date=14 September 2012|website=The Hindu|access-date=30 May 2014}}&lt;/ref&gt; ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಅವರು ಐದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ''ಸೆವೆನ್ ಬೇಸಿಕ್ ನೀಡ್ಸ್'' ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯ ಹ್ಯಾನೋವರ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋ ೨೦೦೦ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು,&lt;ref name=&quot;HardingRosenthal2006&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2uPi3hBgQAkC&amp;pg=PA386|title=Restaging the Sixties: Radical Theaters and Their Legacies|last=Harding|first=James Martin|last2=Rosenthal|first2=Cindy|publisher=University of Michigan Press|year=2006|isbn=0-472-06954-3|pages=386–}}&lt;/ref&gt; ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳಾದ ಮುಸ್ಲಿಂ [[ಫಕೀರ|ಫಕೀರ್]] ಕಲಂದರ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಸಲಾಂ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಅವಳು ತನ್ನ ಸಂಗೀತದ ಕರೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಲಿಸಿದವರು.&lt;ref name=&quot;cnn&quot;&gt;{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/bengal-folk-meets-keralas-spirituality-in-parvathy-bauls-music/304769-62-126.html|title=Bengal folk meets Kerala's spirituality in Parvathy Baul's music|date=9 November 2012|publisher=CNN-IBN|archive-url=https://web.archive.org/web/20140214031127/http://ibnlive.in.com/news/bengal-folk-meets-keralas-spirituality-in-parvathy-bauls-music/304769-62-126.html|archive-date=14 February 2014|access-date=30 May 2014}}&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Parvati_Baul_performing_at_Bharat_Bhavan_Bhopal_India_(20).jpg|thumb|ಪಾರ್ವತಿ ಬೌಲ್ ಭಾರತ್ ಭವನ್ ಭೋಪಾಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ದೃಶ್ಯ]]
[[ಚಿತ್ರ:Parvati_Baul.JPG|left|thumb|240x240px| ಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ ಬೌಲ್]]
ಅದರ ನಂತರ, ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬೌಲ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣ ಸಮಯವನ್ನು ವಿನಿಯೋಗಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಬೌಲ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಜೊತೆಗೆ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಏಕತಾರಾ ಮತ್ತು ಡಗ್ಗಿ ಮತ್ತು ಟಿಂಕ್ಲಿಂಗ್ ''ಚಿಲಂಬು'' ನೂಪುರ್ ಲೋಹೀಯ ಆಂಕ್ಲೆಟ್ಗಳನ್ನು ನುಡಿಸಿದರು. ಅವರು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬೌಲ್ ರೆಪರ್ಟರಿ ಮತ್ತು ಅವಳ ಸ್ವಂತ ''ದೋಹಾ'' ಜೋಡಿಗಳಿಂದ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಂಟಸ್ಟೋರಿಯಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅಭಿನಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ''ಪಟ್ಟಚಿತ್ರ'', ಸ್ಕ್ರಾಲ್ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರು ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಥೆ-ಹೇಳುವವರಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದ ಅವರು, ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ದೃಶ್ಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;cnn&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hinduism&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hinduismtoday.com/modules/smartsection/item.php?itemid=5349|title=Sacred Arts: Poetess and Minstrel, Parvathy Baul Lives and Dances in her Beloved's Divine Heart|last=Academy|first=Himalayan|date=January–March 2013|publisher=[[Hinduism Today]] Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20140529084449/http://www.hinduismtoday.com/modules/smartsection/item.php?itemid=5349|archive-date=29 May 2014|access-date=30 May 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hindu05&quot;/&gt; ಆಕೆಯ ಕೆಲವು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ಶುಮನ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಕೆಲಸದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಾಡುಗಳ ಥೀಮ್‌ಗಳನ್ನು ಲೈವ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್‌ಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;HardingRosenthal2006&quot;/&gt;

೧೯೯೦ ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಕ ರವಿ ಗೋಪಾಲನ್ ನಾಯರ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಕಳೆದ ೧೫ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ತಿರುವನಂತಪುರಂನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಬಳಿಯ ನೆಡುಮಂಗಡದಲ್ಲಿ &quot;ಏಕ್ತಾರಾ ಬೌಲ್ ಸಂಗೀತ ಕಲಾರಿ&quot; ಎಂಬ ಬೌಲ್ ಸಂಗೀತ [[ಗುರುಕುಲ|ಗುರುಕುಲವನ್ನು]] (ಶಾಲೆ) ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;hindu08&quot;/&gt; ಆದರೂ, ಬಂಗಾಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೌಲ್ ಗಾಯಕರಂತೆ, ಅವರು ಕೇರಳದ ದೂರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಆಯೋಜಿಸುವ ಸೋರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ನೇರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;cnn&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hinducouple&quot;/&gt; ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ, ಅವರು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಆಂಥ್ರೋಪಾಲಜಿ (ISTA) ನಲ್ಲಿ ಬೌಲ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;cnn&quot; /&gt; ಐಎಸ್‍ಟಿಎ(ISTA) ಮೂಲಕ ಅವರು ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾಲವಾದ ಮ್ಯಾಗ್ಡಲೀನಾ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ೨೦೧೨ ರಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಂತಿಧಾತ್ರಿ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಗ್ಡಲೀನಾ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ನ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲಾ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ekatharakalari.org/tantidhatri/|title=Tantidhatri|access-date=5 November 2020}}&lt;/ref&gt; ಪಾಂಡಿಚೇರಿ ಮತ್ತು ಆರೋವಿಲ್ಲೆ (೨೦೧೨), ಬೆಂಗಳೂರು (೨೦೧೬) ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ (೨೦೧೯) ದಲ್ಲಿ ತಂತಿಧಾತ್ರಿ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ.

೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಸಾಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಸೋಲ್ ಅನ್ನು'' ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು, ಬೌಲ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಅವರ ಪ್ರಯಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ, ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮಹಿಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಅಪರೂಪದ ಒಳನೋಟವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಪುರುಷ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ. ಆಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಬೌಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಆರೈಕೆ ಮಾಡುವವರು ಮತ್ತು ಸಹಚರರು, ಕೆಲವರು ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರಿ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;Knight2011&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=PaZoAgAAQBAJ&amp;pg=PA34|title=Contradictory Lives: Baul Women in India and Bangladesh|last=Knight|first=Lisa I.|publisher=Oxford University Press, USA|year=2011|isbn=978-0-19-977361-9|pages=34–}}&lt;/ref&gt;

ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಚೀನ ಬೌಲ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ]] ಅವರಿಗೆ [[ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ಈಗ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಬೌಲ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಮೀಸಲಾದ ಕಲಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ರುಹಾನಿಯಾತ್ - ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸೂಫಿ ಮತ್ತು ಮಿಸ್ಟಿಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್'' ಮತ್ತು ''ಒನ್ ಬಿಲಿಯನ್ ರೈಸಿಂಗ್'' ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/music/music-events/A-treat-for-Sufi-music-lovers/articleshow/6994863.cms?referral=PM|title=A treat for Sufi music lovers|date=27 November 2010|website=The Times of India|access-date=30 May 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.onebillionrising.org/6976/rise4justice-blog-india-parvathy-baul-sings-love-peace-subhra-mazumdar/|title=Rise4Justice Blog: India: Parvathy Baul Sings For Love And Peace|last=Subhra Mazumdar|date=3 February 2014|publisher=One Billion Rising For Justice|access-date=30 May 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vancouverobserver.com/blogs/artsbeat/2011/08/02/parvathy-baul-brings-exhilarating-spiritual-music-vancouver|title=Parvathy Baul brings exhilarating spiritual music to Vancouver|date=2 August 2011|publisher=Vancouver Observer|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531124915/http://www.vancouverobserver.com/blogs/artsbeat/2011/08/02/parvathy-baul-brings-exhilarating-spiritual-music-vancouver|archive-date=31 May 2014|access-date=30 May 2014}}&lt;/ref&gt;

== ಚಿತ್ರಕಥೆ ==

* ನೀರವಂ ೨೦೨೧ (ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ)

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist|2}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]
[[ವರ್ಗ:ಗಾಯಕಿ]]</text>
      <sha1>2ydv19x0ps6tyijmx1xhsew0a9voxb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿಶಾಖ ಹರಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142953</id>
    <revision>
      <id>1431137</id>
      <parentid>1363963</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14350" sha1="90fcjkqql8410r5qo63nbjybsnr8z6b" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vcard plainlist&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;background-color: #b0c4de; font-size: 125%;&quot; |&lt;div class=&quot;&quot;&gt;ವಿಶಾಖ ಹರಿ&lt;/div&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background-color: #b0c4de&quot; | ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮಾಹಿತಿ
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | ಜನನ
| class=&quot;infobox-data&quot; | 3ನೇ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1978
|- class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | ಪ್ರಕಾರಗಳು
| class=&quot;infobox-data&quot; | [[Carnatic classical music|ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;ಉದ್ಯೋಗ&lt;/span&gt;
| class=&quot;infobox-data role&quot; | ಗಾಯಕಿ
|}
&lt;div class=&quot;shortdescription nomobile noexcerpt noprint searchaux&quot; style=&quot;display:none&quot;&gt; ಸಂಗೀತ ಕಲಾವಿದ &lt;/div&gt;

'''ವಿಶಾಖ ಹರಿ''' ಅವರು [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]] ಗಾಯಕಿ ಮತ್ತು [[ಹರಿಕಥೆ|ಹರಿಕಥೆಯ]] ಪ್ರತಿಪಾದಕಿ, ಅವರು ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲತೆಯನ್ನು ತುಂಬಲು ಮೀಸಲಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2021/dec/15/harikatha-is-a-way-of-life-2395938.html|title=‘Harikatha is a way of life’|website=The New Indian Express|access-date=2022-03-25}}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳು ==
ವಿಶಾಖ ಹರಿ ಅವರ ತಂದೆ ಸಂತಾನಂ ಅವರು ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್. ಅವರ ತಾಯಿ, ವಿಜಯಾ ಸಂತಾನಂ, ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರುಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಪರನೂರು ಕೃಷ್ಣ ಪ್ರೇಮಿ (ಶ್ರೀಶ್ರೀಅಣ್ಣ) ಅವರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು, ಅವರು ನಂತರ ವಿಶಾಖ ಹರಿಯ ಮಾವ ಆದರು. ಆಕೆಯ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಸಾಕೇತರಾಮನ್ ಕೂಡ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಗಾಯಕ ರಾಗಿದ್ದರು.

ವಿಶಾಖ ಹರಿ ಅವರು ತನ್ನ ೬ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದ [[ಲಾಲ್ಗುಡಿ ಜಯರಾಮನ್]] ಅವರಿಂದ ಔಪಚಾರಿಕ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಾಣಿ ರಘುಪತಿ ಅವರಿಂದ [[ಭರತನಾಟ್ಯ|ಭರತ ನಾಟ್ಯ]] ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. &lt;ref name=&quot;HinduJul06&quot; /&gt; ಅವರಿಗೆ ಹರಿಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಔಪಚಾರಿಕ ತರಬೇತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. &lt;ref name=&quot;HinduJul06&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/from-commerce-to-katha/article3218782.ece|title=From commerce to katha|last=Gowri Ramnarayan|date=14 July 2006|work=The Hindu|access-date=24 May 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ತರಬೇತಿಯು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಪಠ್ಯಗಳ ಸಾರವನ್ನು ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ತಿಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Katha-of-a-different-kind/article11625360.ece|title=Katha of a different kind|last=Swaminathan|first=Chitra|date=2010-09-02|work=The Hindu|access-date=2022-03-25|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Vishakha Hari.jpg|thumb]]

ಅವರ ತಂದೆ ವಿಶಾ ಹರಿ ಅವರು ವಾಣಿಜ್ಯಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್ ಆಗಿ ಅರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;HinduMay08&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/The-raconteurrsquos-raga/article15398741.ece|title=The raconteur's raga|last=Vatsala Vedantam|date=23 May 2008|website=The Hindu|language=en|access-date=24 May 2021}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ನೇರ ತೆರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bhogya.online/vishaka-hari/|title=Understanding the Power of Knowledge|date=2020-08-07|website=Bhogya|language=en-US|access-date=2022-03-25}}&lt;/ref&gt;

ಅವರು ೨೨ ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದಾಗ, ಹರಿಕಥಾ ನಿರೂಪಕರಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಹರಿ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಾವ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;HinduSep2010&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Katha-of-a-different-kind/article11625360.ece|title=Katha of a different kind|last=Chitra Swaminathan|date=2 September 2010|work=The Hindu|access-date=24 May 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಸಂಗೀತ ವೃತ್ತಿ ==
೨೦೦೬ ರಿಂದ, ವಿಶಾಖ ಹರಿ ಚೆನ್ನೈ ಸಂಗೀತ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಆಕಾಶವಾಣಿಯ ಕಲಾವಿದೆ, ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವಚನ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶಾಖ ಹರಿ ಸಹ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ತನ್ನ ಪತಿ ಶ್ರೀ ಹರಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಥಾಕಾಲಕ್ಷೇಪಂ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಆಂಗ್ಲ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. &lt;ref name=&quot;HinduMay08&quot;/&gt; ಜಯ ಟಿವಿಯಲ್ಲೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ವಿಶಾಖ ಹರಿಯು ಶ್ರೀಮದ್ ರಾಮಾಯಣ, ಶ್ರೀಮದ್ ಭಗವತ ಮತ್ತು ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಹರಿಕಥೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ಶ್ರೀಶ್ರೀ ಅನ್ನರ ಕೃತಿಗಳಿಂದಲೂ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾರೆ: ಶ್ರೀ ವೈಷ್ಣವ ಸಂಹಿತೆ; ಶ್ರೀ ಬೃಂದಾವನ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಮ್; ದಿವ್ಯ ದೇಶ ವೈಭವಂ; ಹರಿಕಥಾ ಅಮೃತ ಲಹರಿ; ಶ್ರೀ ಭಕ್ತಪುರೀಶ ಸ್ತವಂ; ಸತಿ ವಿಜಯಂ, ಶತಕಗಳು ಮತ್ತು ಕೀರ್ತನೆಗಳು.

ಅವರು ಹರಿಕಥೆಗಳನ್ನು ತಮಿಳು ಅಥವಾ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳು ತೆಲುಗು, ಕನ್ನಡ, ಮರಾಠಿ, ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಬಂದವು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bhogya.online/vishaka-hari/|title=Understanding the Power of Knowledge|date=2020-08-07|website=Bhogya|language=en-US|access-date=2022-03-25}}&lt;/ref&gt; ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈನ ಹೊರಗೆ ಆಕೆಯ ಅಭಿನಯದಿಂದಾಗಿ ಆಕೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಆರು ಡಿವಿಡಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Katha-of-a-different-kind/article11625360.ece|title=Katha of a different kind|last=Swaminathan|first=Chitra|date=2010-09-02|work=The Hindu|access-date=2022-03-25|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

== ಕೊಡುಗೆಗಳು ==
ವಿಶಾಖ ಹರಿಯು ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಉತ್ತಮ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯಶ್ರೀ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಹರಿಕಥಾವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಪರ ವಿಷಯವಾಗಿ ಹರಿಕಥೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2021/dec/15/harikatha-is-a-way-of-life-2395938.html|title=‘Harikatha is a way of life’|website=The New Indian Express|access-date=2022-03-25}}&lt;/ref&gt; ವಸಂತ ಸ್ಮಾರಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗಿಗಳು, ಡೌನ್ ಸಿಂಡ್ರೋಮ್ ಪೀಡಿತ ವಿಶೇಷ ಮಕ್ಕಳು, ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥ ರೋಗಿಗಳು, ನಾರಾಯಣ ಹೃದಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹೃದ್ರೋಗಿಗಳು, ಸಾಯಿ ಸಂಸ್ಕೃತಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಗತಿಕರು ಮತ್ತು ಅನಾಥರು, ಪ್ರತ್ಯರ್ಪಣ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಮತ್ತು ರಾಮ ಮಂದಿರ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ದತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅವರು ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://raagafl.org/mc-events/vishaka-hari-harikatha-english/|title=Vishaka Hari – Harikatha (English)|language=en-US|access-date=2022-03-28}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ ==
ಹರಿಕಥಾ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು ಪದಕಗಳು, ಬಹುಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.  &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;margin-left:0.1em; white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5D;&lt;/sup&gt; *

* ಅವರ ಸಂಗೀತ ಗುರು ಶ್ರೀ ಲಾಲ್ಗುಡಿ ಜಯರಾಮನ್ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗರಾಜರ ಕೈಯಿಂದ ವಸಂತಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂಬ 'ಮಹಿಳೆ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.
* ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಅಥವಾ ಅವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರು ಮತ್ತು ಮಾವ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಪ್ರೇಮಿ ಸ್ವಾಮಿಗಳಿಂದ 'ತ್ಯಾಗರಾಜ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ' ಶೀರ್ಷಿಕೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/soulful-tunes/1064090/|title=Soulful Tunes - Indian Express|date=24 January 2013|work=Indian Express|access-date=17 January 2020}}&lt;/ref&gt;

* ೧೩ ರಂದು ಮುಂಬೈ ಶ್ರೀ ಶಾಮುಖಾನಂದ ಲಲಿತಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಸಭಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮತಿ ವಿಶಾಕಾ ಹರಿ ಅವರಿಗೆ ಡಾ.ಎಂ.ಎಸ್.ಸುಬ್ಬುಲಕ್ಷ್ಮಿ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/7-women-get-M.S.-Subbulakshmi-Awards/article14636767.ece|title=7 women get M.S. Subbulakshmi Awards|date=14 September 2016|work=The Hindu|access-date=16 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109074354/https://www.thehindu.com/news/national/7-women-get-M.S.-Subbulakshmi-Awards/article14636767.ece|archive-date=9 ನವೆಂಬರ್ 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

* ೨೦ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ ರಂದು, ಚೆನ್ನೈನ ಭಾರತೀಯ ವಿದ್ಯಾ ಭವನವು ಶ್ರೀಮತಿ ವಿಶಾಕಾ ಹರಿ ಅವರನ್ನು ದಿನದ ಅತಿಥಿ ಇನ್ಫೋಸಿಸ್‌ನಿಂದ 'ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕರಿಸಿದೆ.
ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಆರ್. ಶೇಷಸಾಯಿ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kutcheribuzz.com/december-season-buzz-2016/general-buzz-2016/3334-bhavan-s-cul-fest-opens|title=Bhavan's cul-fest opens to a full house|date=21 November 2016|publisher=Kutcheribuzz.com|access-date=29 July 2018}}&lt;/ref&gt;
* ಅವರು ಯುಕೆ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಪಾತ್ರ'' ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Katha-of-a-different-kind/article11625360.ece|title=Katha of a different kind|last=Swaminathan|first=Chitra|date=2010-09-02|work=The Hindu|access-date=2022-03-25|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:೧೯೮೧ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಗಾಯಕಿ]]</text>
      <sha1>90fcjkqql8410r5qo63nbjybsnr8z6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪುಷ್ಪಮಾಲಾ ಎನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142974</id>
    <revision>
      <id>1430981</id>
      <parentid>1429821</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24633" sha1="kjkz63jkyarq9f829sqskllkrs81cny" xml:space="preserve">

{{Infobox ಕಲಾವಿದ|image=Pushpamala N. (cropped).jpg|birthdate=1956|deathdate=}}
{{Interwikineeded}}
[[Category:Articles with hCards]]
[[ವರ್ಗ:ಕಲಾವಿದರು]]

'''ಪುಷ್ಪಮಾಲಾ ಎನ್.''' (ಜನನ ೧೯೫೬) ಭಾರತದ [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮೂಲದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ಕಲಾವಿದೆ.

[[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದ ಪುಷ್ಪಮಾಲಾ ಅವರು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನಿರೂಪಣೆಯ ಆಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. &lt;ref name=&quot;Beholder&quot;&gt;{{Cite web|url=http://thebigindianpicture.com/2012/11/eye-of-the-beholder-pushpamala-n/|title=Eye of the beholder: Pushpamala N|website=thebigindianpicture.com|publisher=The Big Indian Picture|access-date=2 December 2013}}&lt;/ref&gt; ಪುಷ್ಪಮಾಲಾ ಅವರನ್ನು &quot;ಸಮಕಾಲೀನ ಭಾರತೀಯ ಕಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಮನರಂಜನಾ ಕಲಾವಿದೆ-ಐಕಾನೊಕ್ಲಾಸ್ಟ್&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;Beyond&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.portrait.gov.au/site/exhibition_subsite_beyondtheself_artist.php?artistID=15|title=Beyond the Self|website=portrait.gov.au/|publisher=National Portrait Gallery, Canberra|access-date=2 December 2013|archive-date=3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000606/http://www.portrait.gov.au/site/exhibition_subsite_beyondtheself_artist.php?artistID=15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಆಕೆಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ,  ಅವಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.noorderlicht.com/eng/fest06/asian/pushpamala/index.html|title=Noorderlicht.com|access-date=2022-05-28|archive-date=2008-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20081224125202/http://noorderlicht.com/eng/fest06/asian/pushpamala/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ತನ್ನ ಬಲವಾದ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ದೃಢೀಕರಣದ ನಿರಾಕರಣೆ ಮತ್ತು ಬಹು ಮುಖಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪರಿಕಲ್ಪನಾ ಕಲೆಯ ಪ್ರವರ್ತಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿಷಯ, ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ, ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ಪರಿಕಲ್ಪನಾ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ, ವೀಡಿಯೊ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ ಕೆಲಸವು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕಲಾ ಅಭ್ಯಾಸದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದೆ.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pushpamala.com/biography/|title=Biography - Pushpamala N|language=en-US|access-date=2021-04-24}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

ಅವರು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (೧೯೮೪) ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಗೌರವಗಳಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ; &lt;ref name=&quot;Guardian&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.sunday-guardian.com/artbeat/classical-kitsch-art-of-the-commons|title=Classical kitsch: Art of the commons?|last=Dayal|first=Mahima|date=30 November 2013|work=The Sunday Guardian|access-date=2 December 2013|archive-date=3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203024747/http://www.sunday-guardian.com/artbeat/classical-kitsch-art-of-the-commons|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತದ ಆರನೇ ಟ್ರಯನೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ (೧೯೮೬); ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ವ್ಯಾಲೇಸ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್ (೧೯೯೨–೯೩); ಭಾರತೀಯ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಫೆಲೋಶಿಪ್ (೧೯೯೫–೯೭) ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಫಾರ್ ದಿ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ನಿಂದ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸಹಯೋಗದ ಅನುದಾನ (೨೦೦೦). &lt;ref name=&quot;Passionate performance&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.theartstrust.com/Magazine_article.aspx?articleid=186|title=Passionate performance art of Pushpamala N|website=theartstrust.com|publisher=The Arts Trust|access-date=2 December 2013|archive-date=3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203201738/http://www.theartstrust.com/Magazine_article.aspx?articleid=186|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Bose&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.bosepacia.com/artists/pushpamala-n/artist-cv/|title=Pushpamala N.|website=bosepacia.com|publisher=Bose Pacia|access-date=2 December 2013}}&lt;/ref&gt; ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ==
ಪುಷ್ಪಮಾಲಾ ಎನ್. ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ]] ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಮುಗಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಹೆಸರಾಂತ ಭಾರತೀಯ ಕಲಾವಿದ ಬಾಲನ್ ನಂಬಿಯಾರ್ ಅವರ ಬಳಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. [https://www.deccanherald.com/content/641042/a-silver-celebration.html ಬೆಳ್ಳಿಯ ಆಚರಣೆ] &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.oxfordartonline.com/groveart/view/10.1093/gao/9781884446054.001.0001/oao-9781884446054-e-7000097946|title=Pushpamala N.|last=Nagy|first=Peter A.|year=2017|website=Grove Art Online|language=en|doi=10.1093/gao/9781884446054.article.T097946|access-date=2021-04-24}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; ಅವರು [[ವಡೋದರಾ|ಬರೋಡಾದ]] ಮಹಾರಾಜ ಸಯಾಜಿರಾವ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಲಲಿತಕಲೆಗಳ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವರು ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಮತ್ತು ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಬರೋಡಾದಲ್ಲಿ, ಶಿಲ್ಪಿ ರಾಘವ್ ಕನೇರಿಯಾ, ಭೂಪೇನ್ ಖಾಖರ್ ಮತ್ತು ಕೆ.ಜಿ. ಸುಬ್ರಮಣ್ಯರಂತಹ ಕಲಾವಿದರು ಆಕೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದಾರೆ.{{Fact|date=March 2018}}

== ಕೆಲಸ ==
ಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಪುಷ್ಪಮಾಲಾ ಎನ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನವು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] ವೆಂಕಟಪ್ಪ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ೧೯೮೩ ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.{{Fact|date=March 2018}}&lt;ref name=&quot;Lady and the vamp&quot;&gt;{{Cite news|url=http://archive.tehelka.com/story_main38.asp?filename=hub050408lady_vamp.asp|title=The Lady and the Vamp|last=Indrasimhan|first=Lakshmi|date=5 April 2008|work=Tehelka|access-date=3 December 2013|archive-date=7 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131207133830/http://archive.tehelka.com/story_main38.asp?filename=hub050408lady_vamp.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಅವರು ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಟೆರಾಕೋಟಾ ಮತ್ತು ಪೇಪರ್ ಮ್ಯಾಚ್ ಅನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಬಳಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾದ ವಿವಾನ್ ಸುಂದರಂ ಅವರು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ 'ಸೆವೆನ್ ಯಂಗ್ ಸ್ಕಲ್ಪ್ಟರ್ಸ್' ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಬಾಬರಿ ಮಸೀದಿಯ ಧ್ವಂಸ ಮತ್ತು ಅದರ ನಂತರ ಉಂಟಾದ ಕೋಮು ಹಿಂಸಾಚಾರ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ೧೯೯೨-೯೩ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬಾಂಬೆ ಗಲಭೆಗಳು ಆಕೆಯ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಪ್ರದರ್ಶನವಾದ 'ಉತ್ಖನನಗಳು' ಅನ್ನು ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮುಂಬೈನ ಗ್ಯಾಲರಿ ಕೆಮೊಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref name=&quot;Bose&quot;/&gt; 'ಉತ್ಖನನಗಳು' ಆಕೆಯ ಹಿಂದಿನ ಕೃತಿಗಳಿಂದ ಪರಿಕಲ್ಪನಾ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಶಿಲ್ಪಗಳಿಂದ ಅಗ್ಗದ ವಸ್ತುಗಳ ಮತ್ತು ಎಸೆದ ಕಾಗದದ ವಸ್ತುಗಳ ಜೋಡಣೆಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಯೋಜನೆಯು ಸಮಕಾಲೀನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ತಾಣವಾಗಿ ನೋಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. &lt;ref name=&quot;Artnews&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.artnewsnviews.com/view-article.php?article=towards-cutting-edge-art-definitive-attempts&amp;iid=28&amp;articleid=750|title=Towards Cutting Edge Art: Definitive Attempts|last=N.|first=Pushpamala|website=artnewsnviews.com|publisher=art etc. news &amp; views|archive-url=https://web.archive.org/web/20140722150917/http://www.artnewsnviews.com/view-article.php?article=towards-cutting-edge-art-definitive-attempts&amp;iid=28&amp;articleid=750|archive-date=22 July 2014|access-date=5 December 2013}}&lt;/ref&gt; ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಅವರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ, &quot;ನನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ಶಿಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಟೆರಾಕೋಟಾದಲ್ಲಿ, ಕಳಪೆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಕಲೆಯ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು &quot;ಭಾರತೀಯತೆ&quot; ಯ ಅಗತ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ನಾನು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದೆ. ನಮ್ಮ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ವಾಸ್ತವಗಳಲ್ಲಿ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ವಿಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಘಟನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಹೊಸ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.&quot; &lt;ref name=&quot;Artnews&quot; /&gt;

೧೯೯೦ ರ ದಶಕದ ನಂತರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಪುಷ್ಪಮಾಲಾ ಎನ್. ಅವರು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊರೆದರು ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣದ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref name=&quot;Artnews&quot;/&gt; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸರಣಿಯಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ, ಕಲಾವಿದರು ಈ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು 'ಫೋಟೋ-ರೊಮಾನ್ಸ್' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭೂಪೇನ್ ಖಾಖರ್, ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಅವಳ ಸ್ನೇಹಿತ ಈ ರೀತಿಯ ಫೋಟೋ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರು ಎಂದು ಅವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. &lt;ref name=&quot;Lady and the vamp&quot;/&gt; ಈ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಬಳಸಿ, ಅವರ 'ಫೋಟೋ-ರೊಮಾನ್ಸ್' ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಸಮಾಜದ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯದೊಂದಿಗೆ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;Beyond&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Lady and the vamp&quot; /&gt; ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಲರಿ ಕೆಮೊಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾದ &quot;ಫ್ಯಾಂಟಮ್ ಲೇಡಿ ಅಥವಾ ಕಿಸ್ಮೆಟ್, ಫೋಟೋ ರೊಮಾನ್ಸ್&quot;, ಕಲಾವಿದರು ದರೋಡೆಕೋರರ ಮೋಲ್ ಮತ್ತು ಮುಖವಾಡದ ಸಾಹಸಿಯಾಗಿ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ನಾಯರ್-ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;Outlook&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?235001|title=The Self, Out There|last=Ravindran|first=Shruti|date=2 July 2007|work=Outlook, India|access-date=5 December 2013|archive-date=17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121017060038/http://www.outlookindia.com/article.aspx?235001|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಅವರು ೧೯೯೮ ರ ದೆಹಲಿಯ ಮೋದಿನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಖೋಜ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಾಗಾರದಲ್ಲಿ ಸಾಕಾರಗೊಂಡ 'ಸುನ್ಹೆರೆ ಸಪ್ನೆ' (ಗೋಲ್ಡನ್ ಡ್ರೀಮ್ಸ್) ನೊಂದಿಗೆ ಈ ಫೋಟೋ-ರೋಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಸರಣಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ನಗರ ಸಮವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿರುವ ಸರಾಸರಿ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಗೃಹಿಣಿಯ ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲು ಹೌಸ್‌ಕೋಟ್ ಮತ್ತು ಪೆಟಿಕೋಟ್, ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರ, ಗೋಲ್ಡನ್ ಫ್ರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಫಂಟ್ ಹೇರ್‌ಡೋನೊಂದಿಗೆ ಹುಡುಗಿಯ ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಕೆತ್ತಿದರು. &lt;ref name=&quot;Portrait&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/12/16/stories/2002121601140100.htm|title=Portrait of an artist as an actress|date=16 December 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=5 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20030624165518/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/12/16/stories/2002121601140100.htm|archive-date=24 June 2003}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ ಚಾವ್ರಿ ಬಜಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಿರೂಪಣಾ ಫೋಟೋ ಅನುಕ್ರಮವಾದ 'ದರ್ದ್-ಎ-ದಿಲ್' (ದಿ ಆಂಗ್ಯುಶ್ಡ್ ಹಾರ್ಟ್) ನಂತಹ ಇತರ ಫೋಟೋ-ರೊಮಾನ್ಸ್ ಸರಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವಳು ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು; ಮತ್ತು 'ಬಾಂಬೆ ಫೋಟೋ ಸ್ಟುಡಿಯೋ' ಅವರು ೨೦೦೦–೦೩ ರಿಂದ ಕೈಗೊಂಡ ಯೋಜನೆ. &lt;ref name=&quot;Bose&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Lady and the vamp&quot;/&gt; ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ 'ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹಿಳೆಯರು', ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಕ್ಲೇರ್ ಅರ್ನಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣದ ಸಹಯೋಗದ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವನ್ನು ಎಥ್ನೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಸಾಧನವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 'ಸ್ಥಳೀಯ' ಮಹಿಳೆಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;Artnews&quot;/&gt;

ಫೋಟೋದ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಅಂಶವನ್ನು ವೀಡಿಯೊ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಅವರು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದನ ವಾಸ್ತವ್ಯದ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಗೋಥಿಕ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕೃತಿ 'ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಶರತ್ಕಾಲ' ಮಾಡಿದರು. ೩೫ ನಿಮಿಷಗಳ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಸ್ಟಿಲ್ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ ಗ್ಯಾಲರಿ ಜುರ್ಚರ್‌ನಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿದೆ. &lt;ref name=&quot;Bose&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Lady and the vamp&quot;/&gt; ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ, ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹನ್ನೊಂದು ನಿಮಿಷಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರ, 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖೀರ್ ಮತ್ತು ದೇಸಿ ಸಲಾಡ್', ತನ್ನ ಅತ್ತೆ ಮತ್ತು ಅತ್ತೆಯ ಪಾಕವಿಧಾನ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಂದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರದ ಭಾರತೀಯ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವ್ಯಂಗ್ಯಾತ್ಮಕ ಘಳಿಗೆಯ ವಿಭಿನ್ನ ನೋಟವಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;Video Films&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/pushpamala-comes-up-with-two-new-works/article1843071.ece|title=Pushpamala comes up with two new works|last=Staff Reporter|date=16 May 2007|work=The Hindu|access-date=5 December 2013}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ಆಯ್ದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ==
*೨೦೧೯
''ದಿ ಬಾಡಿ ಪಾಲಿಟಿಕ್ -'' ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆ, ನೇಚರ್ ಮೋರ್ಟೆ ಗ್ಯಾಲರಿ, ನವದೆಹಲಿ, ಭಾರತ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

*೨೦೧೫
''ಖಮೋಶಿ ಕಿ ದಾಸ್ತಾನ್- ವಡೆಹ್ರಾ'' ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ನವದೆಹಲಿ, ಭಾರತ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.artforum.com/print/reviews/201603/b-v-suresh-58158|title=Meera Menezes on B. V. Suresh|website=www.artforum.com|language=en-US|access-date=2021-04-24}}&lt;/ref&gt;

*೨೦೧೩
''ಭಂಗಿಗಳು ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು-'' ಒಂದು ಗುಂಪು ಪ್ರದರ್ಶನ, ನೇಚರ್ ಮೋರ್ಟೆ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಬರ್ಲಿನ್, ಜರ್ಮನಿ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

*೨೦೧೨
''ದಿ ರಿಟರ್ನ್ ಆಫ್ ದಿ ಫ್ಯಾಂಟಮ್ ಲೇಡಿ (ಸಿನ್‌ಫುಲ್ ಸಿಟಿ),'' ದಿ ಒಬೆರಾಯ್, ಗುರ್‌ಗಾಂವ್, ಭಾರತ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
''ಅವೆಗಾ- ದಿ ಪ್ಯಾಶನ್,'' ನೇಚರ್ ಮೋರ್ಟೆ ಗ್ಯಾಲರಿ, ನವದೆಹಲಿ, ಭಾರತ &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.naturemorte.com/artists/pushpamalan/|title=Pushpamala N|website=www.naturemorte.com|language=en|access-date=2021-04-24|archive-date=2022-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417154552/http://www.naturemorte.com/artists/pushpamalan|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

*೨೦೧೦
''ಸ್ಪೈರಲ್ ಜೆಟ್ಟಿ- ಅಭಿಷೇಕ್'' ಹಜ್ರಾ, ಜೋಶ್ ಪಿಎಸ್, ಜೆಫ್ರಿ ಸ್ಕಿಫ್, ಅನಿತಾ ದುಬೆ, ಪುಷ್ಪಮಾಲಾ ಎನ್., ಮತ್ತು ಸೆಹೆರ್ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ಜೊತೆಗಿನ ಸಮೂಹ ಪ್ರದರ್ಶನ

*೨೦೦೮
''ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಶರತ್ಕಾಲ'' - ವೀಡಿಯೊ ಮತ್ತು ಫೋಟೋ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಬೋಸ್ ಪ್ಯಾಸಿಯಾ ಗ್ಯಾಲರಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ;

*೨೦೦೭
''ಭಾರತೀಯ ಫೋಟೋ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ಕಲೆ: ಎ ಜರ್ನಿ ಆಫ್ ಡಿಸ್ಕವರಿ'', ಫ್ಲಸ್, ವಿಯೆನ್ನಾ, ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ
''ಪೋಸ್ಟ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್'', ಡೋರಿಸ್ ಮೆಕಾರ್ಥಿ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಟೊರೊಂಟೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕೆನಡಾ
''ಖಾಸಗಿ/ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ IV'', ಡೈಮ್ಲರ್ ಕ್ರಿಸ್ಲರ್ ಸಮಕಾಲೀನ, ಬರ್ಲಿನ್, ಜರ್ಮನಿ
''ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಮಿರರ್ಸ್'', ಗ್ರೋಸ್ವೆನರ್ ವಡೆಹ್ರಾ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಲಂಡನ್

*೨೦೦೬
''ಇಂಡಿಯಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್'', ಹೆಲ್ಸಿಂಕಿ ಸಿಟಿ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್
''ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಶರತ್ಕಾಲ'', ಗ್ಯಾಲರಿ ಜುರ್ಚರ್, ಪ್ಯಾರಿಸ್
''ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹಿಳೆಯರು'', ಬೋಸ್ ಪಸಿಯಾ ಗ್ಯಾಲರಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್
''ಮತ್ತೊಂದು ಏಷ್ಯಾ'', ನೂರ್ಡರ್ಲಿಚ್ಟ್ ಫೋಟೋಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ೨೦೦೬, ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್

*೨೦೦೫
''ಯೊಕೊಹಾಮಾ ಟ್ರಿಯೆನ್ನೆಲ್'', ಓಪನ್ ಸರ್ಕಲ್, ಜಪಾನ್
''ಫಿಕ್ಷನ್'', ಲವ್, ಶಾಂಘೈ, ಚೀನಾ

*೨೦೦೪
''ಎಡ್ಜ್ ಆಫ್ ಡಿಸೈರ್'', ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಪರ್ತ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ

*೨೦೦೩
''ಸಿಟಿ ಪಾರ್ಕ್'', ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ಸ್ ಆರ್ಟ್ ಸೆಂಟರ್, ಡಬ್ಲಿನ್, ಐರ್ಲೆಂಡ್
''ಫ್ಯಾಂಟಮ್ ಲೇಡಿ ಮತ್ತು ಸನ್ಹೆರೆ ಸಪ್ನೆ'', ವಾಲ್ಷ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಚಿಕಾಗೋ
''ದಿ ಆಂಗ್ಯುಶ್ಡ್ ಹಾರ್ಟ್'', ಗ್ಯಾಲರಿ ನೇಚರ್ ಮೋರ್ಟೆ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಲರಿ ಕೆಮೊಲ್ಡ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, ದೆಹಲಿ

*೨೦೦೧
''ಸೆಂಚುರಿ ಸಿಟಿ'', ಟೇಟ್ ಮಾಡರ್ನ್, ಲಂಡನ್

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}</text>
      <sha1>kjkz63jkyarq9f829sqskllkrs81cny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143279</id>
    <revision>
      <id>1430892</id>
      <parentid>1348618</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:30:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74212" sha1="0p9bj3ekw0xqfr4qk5hbhkhmcinn4ha" xml:space="preserve">ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳನ್ನು &lt;ref&gt;https://www.dictionary.com/browse/tardigrade&lt;/ref&gt;  ನೀರಿನ [[ಕರಡಿ|ಕರಡಿಗಳು]] ಅಥವಾ ಮೊಸ್ ಪಿಗ್ಲೆಟ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;ಮಿಲ್ಲೆರ್. (೨೦೦೭) https://www.americanscientist.org/article/tardigrades {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180414091816/https://www.americanscientist.org/article/tardigrades |date=2018-04-14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Simon, Matt (21 March 2014).https://www.wired.com/2014/03/absurd-creature-week-water-bear/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Copley, Jon (23 October 1999). https://www.newscientist.com/article/mg16422095-100-indestructible/?ignored=irrelevant&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://microcosmos.foldscope.com/?p=17901&lt;/ref&gt; ಇದು ಎಂಟು-ಕಾಲಿನ ವಿಭಜಿತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ-ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಫೈಲಮ್ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.americanscientist.org/article/tardigrades |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180414091816/https://www.americanscientist.org/article/tardigrades |archive-date=2018-04-14 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dean, Cornelia (September 9, 2015).https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-in-school/meet-tardigrade-the-water-bear/article7630324.eceThe Hindu. Retrieved August 9, 2019.&lt;/ref&gt; ೧೭೭೩ ರಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ|ಜರ್ಮನ್]] [[ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ|ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] ಜೋಹಾನ್ ಆಗಸ್ಟ್ ಎಫ್ರೈಮ್ ಗೊಯೆಜ್ ಅವರು ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವರ್ಣಿಸಿದರು. ಅವರು ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ಲೈನರ್ ವಾಸ್ಸೆರ್ಬರ್ಬರ್ ( ಅಂದರೆ ''ಸಣ್ಣ ನೀರಿನ ಕರಡಿ'') ಎಂದು ಕರೆದರು.&lt;ref&gt;Cross, Ryan (2016-11-07).https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/cen-09444-scitech1&lt;/ref&gt; ೧೭೭೭ ರಲ್ಲಿ, ಇಟಾಲಿಯನ್ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಲಾಝಾರೋ ಸ್ಪಲ್ಲಂಜನಿ ಅವರು ಟಾರ್ಡಿಗ್ರಾಡಾ, ಅಂದರೆ ''ನಿಧಾನಗತಿಯ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು'' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;Bordenstein, Sarahhttps://serc.carleton.edu/microbelife/topics/tardigrade/index.htmlMicrobial Life Educational Resources. National Science Digital Library. Retrieved 2014-01-24.&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:SEM image of Milnesium tardigradum in active state - journal.pone.0045682.g001-2.png|thumb|ಮಿಲ್ನೇಶಿಯಮ್ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರಾಡಮ್ ಮತ್ತು ಯುಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್]]
[[ಚಿತ್ರ:Echiniscus succineus (10.3897-evolsyst.3.33580) Figure 2 (cropped).jpg|thumb|ಎಕಿನಿಸ್ಕಸ್‌ ಸಕ್ಸಿನಿಯಸ್]]

ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳು ಭೂಮಿಯ ಜೀವಗೋಳದಲ್ಲಿ, ಪರ್ವತ ತುದಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆಳ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಗಳವರೆಗೆ,&lt;ref&gt;https://www.bbcearth.com/&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡುಗಳಿಂದ ಅಂಟಾರ್ಕ್ಟಿಕ್ ವರೆಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;Sloan, David; Alves Batista, Rafael; Loeb, Abraham (2017).https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5511186/&lt;/ref&gt; ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ ಗಳು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿವೆ. ತೀವ್ರ ತಾಪಮಾನ, ತೀವ್ರ ಒತ್ತಡಗಳು (ಅಧಿಕ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಎರಡೂ), ವಾಯು ಕೊರತೆ, ವಿಕಿರಣ, [[ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ]], ಮತ್ತು ಹಸಿವಿನಂತಹ ತೀವ್ರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಬದುಕುಳಿಯಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಒಂದಾಗಿವೆ. ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳು ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಕೂಡ ಬದುಕುತ್ತವೆ. ಆರ್ಥ್ರೋಪಾಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ನೆಮಟೋಡ್‌ಗಳಂತಹ ಎಕ್ಡಿಸಿಸ್‌ನಿಂದ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸೂಪರ್ ಫೈಲಮ್ ಎಕ್ಡಿಸೊಜೋವಾದ ಒಂದು ಭಾಗವಾದ ಫೈಲಮ್ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರಾಡಾದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೩೦೦ ತಿಳಿದಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;Degma, Peter; Bertolani, Roberto; Guidetti, Roberto (2019). https://iris.unimore.it/retrieve/handle/11380/1178608/227296/Actual%20checklist%20of%20Tardigrada%2036th%20Edition.pdf&lt;/ref&gt; ಈ ಗುಂಪಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಸದಸ್ಯರು ಕ್ರಿಟೇಷಿಯಸ್‍ಗಳ (೧೪೫ ರಿಂದ ೬೬ ದಶಲಕ್ಷ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ) ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇವುಗಳ ಒಂದು ವರ್ಗವು ಆಧುನಿಕ ರೂಪಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳು ೫೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧಿಕರಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಆದುದರಿಂದ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಜೀವಿಗಳು ಮುಂಚಿನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.

ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು ೦.೫ ಮಿಮೀ (೦.೦೨೦ ಇಂಚು) ಉದ್ದವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳು ಗಿಡ್ಡ ಮತ್ತು ದಪ್ಪವಾಗಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ಜೋಡಿ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಉಗುರುಗಳಲ್ಲಿ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕರಿಂದ ಎಂಟು) ಅಥವಾ ಸಕ್ಷನ್ ಡಿಸ್ಕ್‌ಗಳಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಪಾಚಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಹೂವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯ ಕೋಶಗಳು, ಪಾಚಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಅಕಶೇರುಕಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ-ಶಕ್ತಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅಭ್ಯಸಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;Shaw, Michael https://web.archive.org/web/20140210001506/http://tardigrade.us/how-to-articles/how-to-find-tardigrades/&lt;/ref&gt;

==ಹೆಸರಿಸುವಿಕೆ==
ಜೊಹಾನ್ ಆಗಸ್ಟ್ ಎಫ್ರೈಮ್ ಗೊಯೆಜ್ ಮೂಲತಃ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ ಕ್ಲೈನರ್ ವಾಸ್ಸೆರ್ಬರ್ಬರ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ಇದರ ಅರ್ಥ ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ಸಣ್ಣ ನೀರು - ಕರಡಿ'' (ಇಂದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಟಿಯರ್ಚೆನ್ ಅಥವಾ &quot;ಸಣ್ಣ ಕರಡಿ-ಪ್ರಾಣಿ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ''ನೀರು-ಕರಡಿ'' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳು ಚಲಿಸುವ ರೀತಿಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಕರಡಿಯ ನಡಿಗೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಟಾರ್ಡಿಗ್ರಾಡಮ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ ''ನಿಧಾನಗತಿ ಚಲಿಸುವುದು'' ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ೧೭೭೭ ರಲ್ಲಿ ಲಾಝಾರೊ ಸ್ಪಲ್ಲಂಜನಿ ನೀಡಿದರು.
[[ಚಿತ್ರ:Johann August Ephraim Goeze1.jpg|thumb|ಜೊಹಾನ್ ಆಗಸ್ಟ್ ಎಫ್ರೈಮ್‌ ಗೊಯೆಜ್]]&lt;ref&gt;Bordenstein, Sarah (17 December 2008). https://serc.carleton.edu/microbelife/topics/tardigrade/index.html&lt;/ref&gt;

==ವಿವರಣೆ==
ವಯಸ್ಸಾದ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳು ೧.೫ ಮಿಮೀ (೦.೦೫೯ ಇಂಚು) ದೇಹದ ಉದ್ದವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಅತಿ ಚಿಕ್ಕದಾದ ವಯಸ್ಕ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳು ೦.೧ ಮಿಮೀ ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ. ಮೊಟ್ಟೆಯೊಡೆದ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ ಗಳು ೦.೦೫ ಮಿ.ಮೀ.ಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರಬಹುದು.

==ಆವಾಸಸ್ಥಾನ==
ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಲ್ಲುಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಚಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪಾಚಿಯ ತುಂಡನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸುವ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲಿ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಿಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿಗಳು, ಮಣ್ಣು, ಎಲೆ ಕಸ, ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಅಥವಾ ಸಿಹಿನೀರಿನ ರಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ, ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ (ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್ ಗೆ ೨೫,೦೦೦ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು). ಒಂದು ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್, ಎಚಿನಿಸ್ಕೋಯಿಡೆಸ್ ವೈಥಿ, ಬರ್ನಾಕಲ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.&lt;ref&gt;Perry, Emma S.; Miller, William R. (2015). &quot;Echiniscoides wyethi, a new marine tardigrade from Maine, U.S.A. (Heterotardigrada: Echiniscoidea: Echiniscoididae)&quot;. Proceedings of the Biological Society of Washington. 128 (1): 103–110.https://bioone.org/journals/proceedings-of-the-biological-society-of-washington/volume-128/issue-1/0006-324X-128.1.103/Echiniscoides-wyethi-a-new-marine-tardigrade-from-Maine-USA-Heterotardigrada/10.2988/0006-324X-128.1.103.short&lt;/ref&gt;

==ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ರೂಪವಿಜ್ಞಾನ==
ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳು ಬ್ಯಾರೆಲ್ ಆಕಾರದ ದೇಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ಜೊತೆ ದಪ್ಪ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭೇದಗಳು ೦.೩ ರಿಂದ ೦.೫ ಮಿಮೀ (೦.೦೧೨ ರಿಂದ ೦.೦೨೦ ಇಂಚು) ಉದ್ದವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಭೇದಗಳು ೧.೨ ಮಿಮೀ (೦.೦೪೭ ಇಂಚು) ತಲುಪಬಹುದು. ದೇಹವು ಒಂದು ತಲೆ, ತಲಾ ಮೂರು ದೇಹ ಖಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಜೋಡಿ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಜೋಡಿ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಬಾಲವಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿವೆ. ಕಾಲುಗಳಿಗೆ ಕೀಲುಗಳಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಪಾದಗಳು ತಲಾ ನಾಲ್ಕರಿಂದ ಎಂಟು ಉಗುರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕ್ಯುಟಿಕಲ್‍ನಲ್ಲಿ ಕೈಟಿನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಮೌಲ್ಟ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳ ಮೊದಲ ಮೂರು ಜೋಡಿ ಕಾಲುಗಳು ಪಾರ್ಶ್ವಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಮತ್ತು ಚಲನೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಜೋಡಿಯು ಮುಂಡದ ಕೊನೆಯ ಖಂಡದ ಮೇಲೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ತಳಪಾಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;Romano, Frank A. (2003).https://bioone.org/journals/florida-entomologist/volume-86/issue-2/0015-4040_2003_086_0134_OWB_2.0.CO_2/ON-WATER-BEARS/10.1653/0015-4040(2003)086[0134:OWB]2.0.CO;2.full&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Waterbear.jpg|thumb|ಹೈಪ್ಸಿಬಿಯಸ್ ಡುಜಾರ್ಡಿನಿಯ]]
ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳು ಹಲವಾರು ಹಾಕ್ಸ್ ವಂಶವಾಹಿನಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇಹದ ಅಕ್ಷದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಧ್ಯಂತರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಕೀಟಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು ಇಡೀ ಎದೆ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಇಡೀ ದೇಹವು, ಕೊನೆಯ ಜೋಡಿ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಆರ್ಥ್ರೋಪಾಡ್ ಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಮರೂಪವಾಗಿರುವ ಖಂಡಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;Smith, Frank W.; Boothby, Thomas C.; Giovannini, Ilaria; Rebecchi, Lorena; Jockusch, Elizabeth L.; Goldstein, Bob (1 January 2016).https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(15)01507-9?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS0960982215015079%3Fshowall%3Dtrue&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Spallanzani.jpg|thumb|ಲಝಾರೊ ಸ್ಪಲ್ಲಂಜಾನಿ]]

ಒಂದೇ ಪ್ರಭೇದದ ಎಲ್ಲಾ ವಯಸ್ಕ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳು ಒಂದೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ (ನೋಡಿ [[:en:Eutely|ಯುಟೆಲಿ]]. ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಾದ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳು ಸುಮಾರು ೪೦,೦೦೦ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಇತರ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;Seki, Kunihiro; Toyoshima, Masato (1998). &quot;Preserving tardigrades under pressure&quot;. Nature. 395 (6705): 853–54.https://en.wikipedia.org/wiki/Bibcode&lt;/ref&gt;

ದೇಹದ ಕುಹರವು ಹಿಮೋಕೋಲ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಕೋಲಮ್ ಅನ್ನು ಗೋನಾಡ್‍ನ ಸುತ್ತಲೂ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು. ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಉಸಿರಾಟದ ಅಂಗಗಳು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ, ಅನಿಲದ ವಿನಿಮಯವು ಇಡೀ ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ಸಂಭವಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳು ಗುದನಾಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂರು ಕೊಳವೆಯಾಕಾರದ ಗ್ರಂಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ; ಇವು ಆರ್ಥ್ರೋಪಾಡ್ ಗಳ ಮಾಲ್ಪಿಜಿಯನ್ ಕೊಳವೆಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ವಿಸರ್ಜನಾ ಅಂಗಗಳಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೂ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ನೆಫ್ರಿಡಿಯಾಗಳು ಇಲ್ಲ.

ಕೊಳವೆಯಾಕಾರದ ಬಾಯಿಯು ಸ್ಟೈಲೆಟ್ ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಸಸ್ಯದ ಕೋಶಗಳು, ಪಾಚಿಗಳು, ಅಥವಾ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ ಗಳು ತಿನ್ನುವ ಸಣ್ಣ ಅಕಶೇರುಕಗಳನ್ನು ಚುಚ್ಚಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ದ್ರವಗಳು ಅಥವಾ ಜೀವಕೋಶದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬಾಯಿಯು ಟ್ರೈರಾಡಿಯೇಟ್, ಸ್ನಾಯುವಿನ, ಹೀರುವ ಗಂಟಲಿನಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಯು ಕರಗಿದಾಗ ಶೈಲಿಗಳು ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಬಾಯಿಯ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಗ್ರಂಥಿಗಳಿಂದ ಹೊಸ ಜೋಡಿ ಸ್ರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.  ಗಂಟಲು ಸಣ್ಣ ಅನ್ನನಾಳಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಯ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳವಾದ ದೇಹದ ಉದ್ದವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುವ ಕರುಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಕರುಳು ಸಣ್ಣ ಗುದನಾಳದ ಮೂಲಕ ದೇಹದ ಕೊನೆಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗುದದ್ವಾರಕ್ಕೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಅವು ಕರಗಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಮಲವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಮಲವನ್ನು ಶೆಡ್ ಕ್ಯುಟಿಕಲ್‍ನೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುತ್ತವೆ.

ಮೆದುಳು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಸಮ್ಮಿತೀಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ ಗಳು ಜೋಡಿ ವೆಂಟ್ರಲ್ ನರವ್ಯೂಹದ ಮೇಲೆ ಬೆನ್ನಿನ ಮೆದುಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮಿದುಳು ಬಹು ಹಾಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮೂರು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಜೋಡಿಯಾದ ನರಕೋಶಗಳ ಗುಚ್ಛಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಮೆದುಳನ್ನು ಅನ್ನನಾಳದ ಕೆಳಗಿನ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗ್ಯಾಂಗ್ಲಿಯನ್‍ಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅದರಿಂದ ಎರಡು ವೆಂಟ್ರಲ್ ನರಬಳ್ಳಿಯು ದೇಹದ ಉದ್ದವನ್ನು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಬಳ್ಳಿಯು ಪ್ರತಿ ಖಂಡಕ್ಕೆ ಒಂದು ಗ್ಯಾಂಗ್ಲಿಯನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಪಾರ್ಶ್ವ ನರತಂತುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಕೈಕಾಲುಗಳಿಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಒಂದು ಜೋಡಿ ರಾಬ್ಡೊಮೆರಿಕ್ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯ-ಕಪ್ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಮತ್ತು ತಲೆ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ಸಂವೇದನಾ ಕುರುಚಲುಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ ಗಳೆಲ್ಲವೂ ಒಂದು ಬುಕೊಫಾರಿಂಜಿಯಲ್ ಉಪಕರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ (ಸ್ನಾಯುಗಳು ಮತ್ತು ಮುಳ್ಳುಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ನುಂಗುವ ಸಾಧನವು ಒಳ ದವಡೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗಂಟಲು ಮತ್ತು ಕರುಳಿನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಚಲನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ) ಇದನ್ನು ಉಗುರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ==
ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಪಾರ್ಥೆನೋಜೆನಿಕ್ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣುಗಳೆರಡೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಆದರೂ ಹೆಣ್ಣುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಎರಡೂ ಲಿಂಗಗಳು ಕರುಳಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಗೋನಾಡ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಗಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ವೃಷಣಗಳಿಂದ ಎರಡು ನಾಳಗಳು ಚಲಿಸುತ್ತವೆ, ಗುದದ್ವಾರದ ಮುಂದೆ ಒಂದೇ ರಂಧ್ರದ ಮೂಲಕ ತೆರೆಯುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಹೆಣ್ಣುಗಳು ಗುದದ್ವಾರದ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನೇರವಾಗಿ ಗುದನಾಳದೊಳಗೆ ಒಂದೇ ನಾಳದ ತೆರೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇದು ಕ್ಲೊಯೇಕಾವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ
[[ಚಿತ್ರ:TardigradeEggsInShedCuticle.jpg|thumb|ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹೆಣ್ಣು ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ನ ಹೊರಪೊರೆ ಉದುರಿಹೋಗುತ್ತದೆ]]

ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳು ಮೊಟ್ಟೆಯಿಡುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಮತ್ತು ಫಲೀಕರಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಾಹ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣಿನ ಶೆಡ್ ಕ್ಯುಟಿಕಲ್ ಒಳಗೆ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿ ನಂತರ ವೀರ್ಯಾಣುವಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಮೊಲ್ಟ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಿಲನವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಆಂತರಿಕ ಫಲೀಕರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಹೆಣ್ಣು ತನ್ನ ಕ್ಯುಟಿಕಲ್ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉದುರಿಸುವ ಮೊದಲು ಮಿಲನ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಶೆಡ್ ಕ್ಯುಟಿಕಲ್ ಒಳಗೆ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ತಲಾಧಾರಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ೧೪ ದಿನಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯದ ನಂತರ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ, ಮರಿಗಳು ಆಗಲೇ ವಯಸ್ಕ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಪೂರ್ಣ ಪೂರಕವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ವಯಸ್ಕ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು [[ಜೀವಕೋಶ]] ವಿಭಜನೆಯಿಂದಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಹಿಗ್ಗುವಿಕೆಯಿಂದ (ಹೈಪರ್ಟ್ರೋಫಿ) ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳು ೧೨ ಬಾರಿ ಮೋಲ್ಟ್ ಮಾಡಬಹುದು.

==ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ==
ಹೆಚ್ಚಿನ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳು ಫೈಟೋಫಾಗಸ್ (ಸಸ್ಯ ಭಕ್ಷಕರು) ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯೋಫಾಗಸ್ (ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ತಿನ್ನುವವರು) ಆಗಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಜಾತಿಯ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳನ್ನು (ಉದಾ. ಮಿಲ್ನೇಸಿಯಮ್ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರಾಡಮ್) ತಿನ್ನುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾಂಸಾಹಾರಿಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳು ವರ್ಗದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ಪ್ರಭೇದಗಳೊಂದಿಗೆ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂಬಂಧದಿಂದಾಗಿ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. [ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಅಗತ್ಯ] ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಆರ್ಥ್ರೋಪಾಡ್ ಗಳ ಆರಂಭಿಕ ವಿಕಾಸದೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಕ್ರಿಟೇಷಿಯಸ್ ಅವಧಿಯಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ ಗಳನ್ನು ಕಾಸ್ಮೋಪಾಲಿಟನ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು.ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ ಗಳ ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಸ್ಟ್ ಗಳು ಎಷ್ಟು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತವೆಯೆಂದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪಾದಗಳ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ದೂರ ಸಾಗಿಸಬಹುದು.
[[ಚಿತ್ರ:Tardigrade in real time.ogv|thumb|ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ನ  ವೀಡಿಯೊ]]
 
ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳು ತಮ್ಮ ಬದುಕುಳಿಯುವ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಹೇರಳತೆಯಿಂದಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಐದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅಳಿವುಗಳಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಕವಾಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಬದುಕುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಸೇರಿದೆ (ಮುಂದಿನ ವಿಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ).

ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳ ಜೀವಿತಾವಧಿಯು ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಮೂರರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ, ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಸುಪ್ತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಸಮಯವನ್ನು ಎಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

==ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನ==
ಹಿಮಾಲಯದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಉಷ್ಣ ಬುಗ್ಗೆಗಳಲ್ಲಿ (೬,೦ ಮೀ; ೨೦,೦೦೦ ಅಡಿ, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಮೇಲೆ) ಆಳ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ (−೪,೦ ಮೀ; −೧೩,೦೦೦ ಅಡಿಗಳು) ಮತ್ತು ಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸಮಭಾಜಕ ವೃತ್ತದವರೆಗೆ, ಘನ ಹಿಮದ ಪದರಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಗರದ ಕೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸರೋವರಗಳು, ಕೊಳಗಳು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳಂತಹ ಸೌಮ್ಯ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು, ಆದರೆ ಇತರವುಗಳನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಛಾವಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ತೇವಾಂಶದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ ಅವು ಕನಿಷ್ಠ ಸ್ವಲ್ಪ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರಬಹುದು.
[[ಚಿತ್ರ:Тихоходки, темное поле 280х.webm|thumb|ಲಿವಿಂಗ್ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಸುತ್ತಲೂ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ]]

ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳು ಗಾಮಾ-ಕಿರಣ ಸ್ಫೋಟಗಳು, ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ಉಲ್ಕಾಶಿಲೆಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳಂತಹ ಖಭೌತಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಘಟನೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಾಗತಿಕ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅಳಿವಿನ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಬದುಕುಳಿಯಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ೦.೦೧ ಕೆಲ್ವಿನ್ (−೪೬೦ ಡಿಗ್ರಿ ಫ಼್ಯಾರನ್‍ಹೀಟ್; −೨೭೩ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್) (ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೊನ್ನೆಗೆ ಹತ್ತಿರ) ವರೆಗಿನ ಅತ್ಯಂತ ಶೀತ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು, ಆದರೆ ಇತರರು ೪೨೦ ಕೆಲ್ವಿನ್ (೩೦೦ ಡಿಗ್ರಿ ಫ಼್ಯಾರನ್‍ಹೀಟ್; ೧೫೦ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್) ವರೆಗಿನ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು. ಹಲವಾರು ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ, ಆಳವಾದ ಸಾಗರದ ಕಂದಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒತ್ತಡಗಳಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು ಆರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡಗಳು, ಮಾನವನ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ನೂರಾರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣವನ್ನು ಅಯಾನೀಕರಣಗೊಳಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ [[ನಿರ್ವಾತ]]. ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳು ಸೈಕ್ಲೋಮಾರ್ಫೋಸಿಸ್‍ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ, ಇದು ಶೂನ್ಯ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.
[[ಚಿತ್ರ:Hypsibiusdujardini.jpg|thumb|ಹೈಪ್ಸಿಬಿಯಸ್ ಡುಜಾರ್ಡಿನಿ ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ]]

ಅವರನ್ನು ಎಕ್ಸ್ ಟ್ರೀಮೋಫಿಲಿಕ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾತ್ರ ಇವುಗಳಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥವೇನೆಂದರೆ, ಅವರು ತೀವ್ರ ಪರಿಸರಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಸಾಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ನಿಜವಾದ ಎಕ್ಸ್ ಟ್ರೀಮೋಫಿಲ್ ಗಳು ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಭೂರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ತೀವ್ರವಾದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ, ಅದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಇತರ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಚಯಾಪಚಯವನ್ನು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಾತಿಗಳ ಕೆಲವು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ([[:en:Cryptobiosis|ಕ್ರಿಪ್ಟೋಬಯೋಸಿಸ್]] ಅನ್ನು ನೋಡಿ). ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅವುಗಳ ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ೦.೦೧% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನೀರಿನ ಅಂಶವು ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ಕಿಂತ ೧% ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಬಹುದು, ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ೩೦ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಆಹಾರ ಅಥವಾ ನೀರು ಇಲ್ಲದೆ ಉಳಿಯಬಹುದು, ನಂತರ ಮರುಜಲೀಕರಣ, ಮೇವು, ಮತ್ತು ಪುನರುತ್ಪಾದನೆ ಹೀಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಜಾತಿಯ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ನಿರ್ಜಲೀಕರಣಗೊಂಡ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅಥವಾ ಅಸಾಧಾರಣ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬದುಕಬಲ್ಲವು. ಪರಿಸರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಅವರು ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅನ್ಹೈಡ್ರೋಬಯೋಸಿಸ್, ಕ್ರಯೋಬಯೋಸಿಸ್, ಆಸ್ಮೋಬಯೋಸಿಸ್ ಅಥವಾ ಅನಾಕ್ಸಿಬಯೋಸಿಸ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು.

ಅಂತಹ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯವರೆಗೆ ನಿರ್ಜಲೀಕರಣಗೊಳ್ಳುವ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸದ ಡೈಸ್ಯಾಕರೈಡ್ ಟ್ರೆಹಲೋಸ್‌ನ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ಜಲೀಕರಣದಿಂದ ಬದುಕುಳಿಯುವ ಇತರ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಟ್ರೆಹಲೇಸ್ ಜೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಡೆಲ್ಲೊಯ್ಡ್ ರೋಟಿಫರ್ಸ್‍ಗಳು ಎರಡರಲ್ಲೂ, ಟ್ರೆಹಲೋಸ್ ಅನ್ನು ಸಂಶ್ಲೇಷಿಸುವ ಒಂದು ಭಾಗಶಃ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಕೇವಲ ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.

ಈ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇಂತಹ ವಿಪರೀತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಬದುಕುಳಿದವು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ನಿರ್ಜಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತವಾಗಿರುವ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು (ಐಡಿಪಿಗಳು) ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಮೂರು ಹೊಸ ಐ.ಡಿ.ಪಿಗಳು ಗಳು ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಯಿನ್ಡ್ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ಗಳಿಗೆ (ಟಿಡಿಪಿಗಳು) ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಟಿಡಿಪಿಗಳು ಫಾಸ್ಫೋಲಿಪಿಡ್ ದ್ವಿಪದರಗಳ ಧ್ರುವೀಯ ತಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪೊರೆಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು, ಪುನರ್ಜಲೀಕರಣದ ಮೇಲೆ ರಚನಾತ್ಮಕ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೆ, ಟಿಡಿಪಿಗಳು, ಹೆಚ್ಚು ಹೈಡ್ರೋಫಿಲಿಕ್ ಆಗಿದ್ದು, ವಿಟ್ರಿಫಿಕೇಶನ್ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಗಾಜಿನಂತಹ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ನಿರ್ಜಲೀಕರಣದ ನಂತರ ಸೆಲ್ಯುಲಾರ್ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅವರ ಡಿಎನ್‌ಎಯು ವಿಕಿರಣದಿಂದ &quot;ಡಿಎಸ್‌ಯುಪಿ&quot; (ಶಾರ್ಟ್ ಫ಼ಾರ್ ಡಾಮೇಜ್ ಸಪ್ರೆಸ್ಸ್) ಎಂಬ ಪ್ರೊಟೀನ್‌ನಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಕ್ರಿಪ್ಟೋಬಯೋಟಿಕ್ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ ಅನ್ನು ಟ್ಯೂನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ

ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಯಾವುದೇ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ವಿಪರೀತ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಬದುಕಬಲ್ಲವು. ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ವಿಪರೀತಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ:
*ತಾಪಮಾನ - ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‍ಗಳು ಬದುಕಬಲ್ಲುದಾದ ತಾಪಮಾಅಗಳು ಇಂತಿವೆ:
*೧೫೧ °ಸೆ (೩೦೪ °ಫ಼ಾ.) ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳು
*−೨೦ °ಸೆ (-೪ °ಫ಼ಾ) ನಲ್ಲಿ ೩೦ ವರ್ಷಗಳು
*ಕೆಲವು ದಿನಗಳು -೨೦೦ °ಸೆ (−೩೨೮ °ಫ಼ಾ; ೭೩ ಕೆ)
*−೨೭೨ °ಸೆ (−೪೫೮ °ಫ಼ಾ; ೧ ಕೆಲ್ವಿನ್) ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳು
೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಖಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಳ್ಳದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸಕ್ರಿಯ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ೩೭.೧ °ಸೆ (೯೮.೮ °ಫ಼ಾ) ನಲ್ಲಿ ೪೮ ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಗ್ಗಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ೩೭.೬ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ (೯೯.೭ °ಫ಼ಾ) ಗೆ ಸಕ್ರಿಯ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳ ಅರ್ಧವನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ತಮ್ಮ ಟುನ್- ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಸ್ವಲ್ಪ ಉತ್ತಮವಾಗಿವೆ. ಒಂದು ಗಂಟೆಯೊಳಗೆ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಟನ್-ಸ್ಟೇಟ್ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಇದು ೮೨.೭ °ಸೆ (೧೮೦.೯ °ಫ಼ಾ) ಗೆ ತಾಪನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ದೀರ್ಘವಾದ ಮಾನ್ಯತೆ ಸಮಯವು ಮಾರಣಾಂತಿಕತೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ೨೪ ಗಂಟೆಗಳ ಮಾನ್ಯತೆಗಾಗಿ, ೬೩.೧ °ಸೆ (೧೪೫.೬ °ಫ಼ಾ) ಟುನ್-ಸ್ಟೇಟ್ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ನಾಶವಾಗಲು ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ.

*ಒತ್ತಡ - ಅವು ನಿರ್ವಾತದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು, ೧೨೦೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ವಾತಾವರಣದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು. ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳು ೬೦೦೦ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು, ಇದು ಆಳವಾದ ಸಮುದ್ರದ ಕಂದಕ, ಮರಿಯಾನಾ ಟ್ರೆಂಚ್‌ನಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಒತ್ತಡಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ಆರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು. ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ೧೯,೬೦೦ ಅಡಿ (೬,೦೦೦ ಮೀಟರ್) ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ೧೫೦೦೦ ಅಡಿ (೪,೭೦೦ ಮೀ) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಳದಲ್ಲಿ ಬದುಕಬಲ್ಲವು
*ಪರಿಣಾಮಗಳು - ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಪ್ರತಿ ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ ಸುಮಾರು ೯೦೦ ಮೀಟರ್‌ಗಳವರೆಗಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ೧.೧೪ ವರೆಗಿನ ಕ್ಷಣಿಕ ಆಘಾತದ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಬದುಕಬಲ್ಲವು ಗಿಗಾಪಾಸ್ಕಲ್ಸ್.
*ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ - ಜೀವಂತ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಶುಷ್ಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಬದುಕುತ್ತವೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಕಾಲು ಚಲನೆಯ ಒಂದು ವರದಿಯಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ &quot;ಬದುಕು&quot; ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ೧೨೦- ಒಣಗಿದ ಪಾಚಿಯಿಂದ ವರ್ಷ-ಹಳೆಯ ಮಾದರಿ. ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವರ ದೇಹ ಸಂಯೋಜನೆಯು ೮೫% ನೀರಿನಿಂದ ಕೇವಲ ೩% ಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಘನೀಕರಿಸಿದ ಮೇಲೆ ನೀರು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದರಿಂದ, ನಿರ್ಜಲೀಕರಣವು ಘನೀಕರಿಸುವ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ಗಳ ಅಂಗಾಂಶಗಳು ಛಿದ್ರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
*ವಿಕಿರಣ - ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ೧೦೦೦ ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ವಿಕಿರಣವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು, ೫೦೦೦ ಜಿವೈ (ಗಾಮಾ ಕಿರಣಗಳ) ಮತ್ತು ೬೨೦೦ ಜಿವೈ (ಭಾರೀ ಅಯಾನುಗಳ) ಹೈಡ್ರೀಕರಿಸಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ (೫ ರಿಂದ ೧೦ ಜಿವೈ ವರೆಗೆ) ಮಾನವನಿಗೆ ಮಾರಕವಾಗಬಹುದು. ಈ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಏಕೈಕ ವಿವರಣೆಯೆಂದರೆ, ಅವುಗಳ ಕಡಿಮೆಯಾದ ನೀರಿನ ಸ್ಥಿತಿಯು ಅಯಾನೀಕರಿಸುವ ವಿಕಿರಣಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಕಾರಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು, ಹೈಡ್ರೀಕರಿಸಿದಾಗ, ಇನ್ನೂ ಶಾರ್ಟ್‌ವೇವ್ ಯುವಿ ವಿಕಿರಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿರೋಧಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಅವುಗಳ ಡಿಎನ್‌ಎಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎಂದು ನಂತರದ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.
ನೈಸರ್ಗಿಕ ತಲಾಧಾರದಿಂದ (ಪಾಚಿ) ನೇರವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ವಿಕಿರಣವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಡೋಸ್-ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ, ೪ ಕೆಜಿಯಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಯೊಡೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಡಿದಾದ ಕುಸಿತ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಹೊರಬರಲಿಲ್ಲ. ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ವಿಕಿರಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಹಿಷ್ಣುವಾಗಿದ್ದವು. ಆರಂಭಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣಗೊಂಡ ಯಾವುದೇ ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ಹೊರಬರಲಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೊಟ್ಟೆ ಮಾತ್ರ ಹೊರಬಂದಿತು, ಆದರೆ ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣಗೊಂಡ ಮೊಟ್ಟೆಗಳು ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಗದ ದರದಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುತ್ತವೆ.
*ಪರಿಸರದ ವಿಷಗಳು - ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಕೀಮೋಬಯೋಸಿಸ್‌ಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಪರಿಸರ ವಿಷಗಳಿಗೆ ಕ್ರಿಪ್ಟೋಬಯೋಟಿಕ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ೨೦೦೧ ರಂತೆ, ಈ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ

==ಬಾಹ್ಯಾ ಜಗತ್ತಿನ ಸಂಪರ್ಕದ ನಂತರದ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆ==
ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಬದುಕುಳಿಯುವ ಮೊದಲ ಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಬಯೋಪಾನ್ ಆಸ್ಟ್ರೋಬಯಾಲಜಿ ಪೇಲೋಡ್ ಅನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಫ಼ೋಟೊನ್-ಎಮ್.ಥ್ರೀ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಜಲೀಕರಣಗೊಂಡ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಭೂಮಿಯ ಕಕ್ಷೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ೧೦ ದಿನಗಳವರೆಗೆ, ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳ ಗುಂಪುಗಳು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಈ ಹಿಂದೆ ನಿರ್ಜಲೀಕರಣಗೊಂಡಿದ್ದವು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದ ಕಠಿಣ ನಿರ್ವಾತ ಅಥವಾ ನಿರ್ವಾತ ಮತ್ತು ಸೌರ ನೆರಳಾತೀತ ವಿಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡವು. ಭೂಮಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ, ಸೌರ ನೆರಳಾತೀತ ವಿಕಿರಣಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ೬೮% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಷಯಗಳು ಪುನರ್ಜಲೀಕರಣದ ನಂತರ ೩೦ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡವು, ಆದಾಗ್ಯೂ ನಂತರದ ಮರಣವು ಅಧಿಕವಾಗಿತ್ತು; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾದ ಭ್ರೂಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದವು. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ನಿರ್ವಾತ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ ಸೌರ ನೆರಳಾತೀತ ವಿಕಿರಣದ ಸಂಯೋಜಿತ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡ ಹೈಡ್ರೀಕರಿಸಿದ ಮಾದರಿಗಳು ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು, ಮಿಲ್ನೇಶಿಯಮ್ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರಾಡಮ್‌ನ ಮೂರು ವಿಷಯಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನಿರ್ವಾತವು ಆರ್. ಕರೋನಿಫರ್ ಅಥವಾ ಎಮ್. ಟಾರ್ಡಿಗ್ರಾಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆ ಇಡುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನೆರಳಾತೀತ ವಿಕಿರಣಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡ ಎಮ್. ಟಾರ್ಡಿಗ್ರಾಡಮ್ ಕಡಿಮೆ ಮೊಟ್ಟೆ ಇಡುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮೇ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಇಟಾಲಿಯನ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆ ಎಂಡೀವರ್‌ನ ಅಂತಿಮ ಹಾರಾಟವಾದ ಎಸ್‍ಟಿಎಸ್-೧೩೪ ರಲ್ಲಿ ಎಕ್ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌ ಫೈಲ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಮೈಕ್ರೊಗ್ರಾವಿಟಿ ಮತ್ತು ಕಾಸ್ಮಿಕ್ ವಿಕಿರಣಗಳು ''ಹಾರಾಟದಲ್ಲಿ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ'' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.  ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಕಳುಹಿಸಬೇಕಾದ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ. ರಷ್ಯಾದ ಫೋಬೋಸ್-ಗ್ರಂಟ್ ಮಿಷನ್‌ನ ಲಿವಿಂಗ್ ಇಂಟರ್‌ಪ್ಲಾನೆಟರಿ ಫ್ಲೈಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆರಿಮೆಂಟ್ ಟು ಫೋಬೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್-ಆಧಾರಿತ ಪ್ಲಾನೆಟರಿ ಸೊಸೈಟಿಯಿಂದ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಉಡಾವಣೆ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕ್ರಿಪ್ಟೋಬಯೋಟಿಕ್ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕ್ಯಾಪ್ಸುಲ್ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದ ಇಸ್ರೇಲಿ ಲೂನಾರ್ ಲ್ಯಾಂಡರ್ ಬೆರೆಶೀಟ್ ಕ್ರಾಶ್ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ನಂತರ ಚಂದ್ರನ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರಬಹುದು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಮೇ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬದುಕುಳಿಯುವುದು ಅಸಂಭವವೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.

ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಯಾವುದೇ ಜೀವಾಧಾರಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಮಂಗಳ ಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿಯುವ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಊಹಾಪೋಹಗಳಿವೆ. ಅಂತಹ ಊಹಾಪೋಹಗಳು ಮಂಗಳ ಗ್ರಹವನ್ನು ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ವಸಾಹತುವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದೆ.

==ಟ್ಯಾಕ್ಸಾನಮಿ==
ಎಕ್ಡಿಸೋಜೋವನ್ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಇತರ ವಂಶಾವಳಿಗಳಿಗೆ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಹೇಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ರೂಪವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆಣ್ವಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡು ತೋರಿಕೆಯ ನಿಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ: ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಆರ್ತ್ರೋಪೋಡಾ ಮತ್ತು ಓನಿಕೋಫೊರಾ ಅಥವಾ ನೆಮಟೋಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿವೆ. ಮೊದಲಿನ ಪುರಾವೆಗಳು ರೂಪವಿಜ್ಞಾನದ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿದೆ; ನಂತರದ ಪುರಾವೆಗಳು ಕೆಲವು ಆಣ್ವಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
[[ಚಿತ್ರ:Echiniscus sp.jpg|thumb|ಎಕಿನಿಸ್ಕಸ್ ಎಸ್ಪಿಯ ವಿವರಣೆ. ೧೮೬೧ ರಿಂದ]]

ನಂತರದ ಊಹೆಯನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿನ ಮೈಕ್ರೋಆರ್‌ಎನ್‌ಎ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಅನುಕ್ರಮ ಟ್ಯಾಗ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿಂದ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ, ಹಲವಾರು ಆಣ್ವಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ನೆಮಟೋಡ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳ ಗುಂಪು ದೀರ್ಘ ಶಾಖೆಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಕಲಾಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಆರ್ತ್ರೋಪಾಡ್ ಗುಂಪಿನೊಳಗೆ (ಪನಾರ್ಥ್ರೋಪೊಡಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒನಿಕೋಫೊರಾ, ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯುಆರ್ಥ್ರೋಪೊಡಾಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ), ಮೂರು ಮಾದರಿಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಸಾಧ್ಯ: ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ಸ್ ಸಹೋದರಿ ಒನಿಕೊಫೊರಾ ಜೊತೆಗೆ ಆರ್ತ್ರೋಪಾಡ್ಗಳು (ಲೋಬೊಪೊಡಿಯಾ ಕಲ್ಪನೆ); ಒನಿಕೊಫೊರಾ ಸಹೋದರಿ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಆರ್ತ್ರೋಪಾಡ್‌ಗಳಿಗೆ (ಟ್ಯಾಕ್ಟೋಪೊಡಾ ಹೈಪೋಥೆಸಿಸ್); ಮತ್ತು ಒನಿಕೊಫೊರಾ ಸಹೋದರಿ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳಿಗೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು ಪನಾರ್ಥ್ರೋಪೋಡಾ ಗುಂಪು ಮೊನೊಫೈಲೆಟಿಕ್ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಆರ್ತ್ರೋಪಾಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಒನಿಕೋಫೊರಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವಂಶಾವಳಿಯ ಲೋಬೊಪೊಡಿಯಾದ ಸಹೋದರಿ ಗುಂಪು.
[[ಚಿತ್ರ:Echiniscus testudo Doyere 1840 Pl 12 Fig 1.png|thumb|ಮರಳಿನ ಧಾನ್ಯದ ಮೇಲೆ ಎಕಿನಿಸ್ಕಸ್ ಟೆಸ್ಟುಡೊದ ರೇಖಾಚಿತ್ರ]]

ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳ ನಿಮಿಷದ ಗಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪೊರೆಯ ಒಳಚರ್ಮಗಳು ಅವುಗಳ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ತಿಳಿದಿರುವ ಏಕೈಕ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಮಾದರಿಗಳು ಸೈಬೀರಿಯಾದ ಮಧ್ಯ-ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿಂದ (ಆರ್ಸ್ಟೆನ್ ಪ್ರಾಣಿ) ಮತ್ತು ಕ್ರಿಟೇಶಿಯಸ್ ಅಂಬರ್‌ನಿಂದ ಕೆಲವು ಅಪರೂಪದ ಮಾದರಿಗಳು.

ಸೈಬೀರಿಯನ್ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ಜೀವಂತ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಅವು ನಾಲ್ಕಕ್ಕಿಂತ ಮೂರು ಜೋಡಿ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಅವು ಸರಳೀಕೃತ ತಲೆ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಿಂಭಾಗದ ತಲೆ ಉಪಾಂಗಗಳಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವುಗಳು ಆಧುನಿಕ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸ್ತಂಭಾಕಾರದ ಹೊರಪೊರೆ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವರು ಜೀವಂತ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳ ಕಾಂಡದ ಗುಂಪನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಪ್ಯಾರಾಡೋರಿಫೋರಿಬಿಯಸ್ ಕ್ರೊನೊಕಾರ್ಬಿಯಸ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಅಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು, ಅದು ೧೬ ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.

==ವಿಕಾಸಾತ್ಮಕ ಇತಿಹಾಸ==
ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ದೊಡ್ಡ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ಎರಡನೆಯದಾಗಿ ಚಿಕಣಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ಬಹುಶಃ ಲೋಬೋಪೊಡಿಯನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯಶಃ ಆಯ್ಶೆಯಾವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಇದು ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ ವಂಶಾವಳಿಯ ಭಿನ್ನತೆಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಪರ್ಯಾಯ ಊಹೆಯು ಟ್ಯಾಕ್ಟೊಪೊಡಾವನ್ನು ಡೈನೊಕಾರಿಡಿಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಒಪಾಬಿನಿಯಾಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ದರ್ಜೆಯಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
[[ಚಿತ್ರ:Fossil Tardigrade Dominican Amber.png|thumb|ಪ್ಯಾರಾಡೋರಿಫೋರಿಬಿಯಸ್, ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್]]

ಆಧುನಿಕ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಮಿಲ್ನೀಸಿಯಮ್ ಸ್ವೊಲೆನ್ಸ್ಕಿಯವುಗಳಾಗಿವೆ, ಇದು ಸುಮಾರು ೯೦ ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಅಂಬರ್‌ನ ಲೇಟ್ ಕ್ರಿಟೇಶಿಯಸ್ (ಟುರೋನಿಯನ್) ವಯಸ್ಸಿನ ಮಾದರಿಯಿಂದ ತಿಳಿದಿರುವ ಮಿಲ್ನೇಶಿಯಮ್ ಎಂಬ ಜೀವಂತ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಪಳೆಯುಳಿಕೆ, ಬೇರ್ನ್ ಲೆಗ್ಗಿ, ಕೆನಡಾದ ಅಂಬರ್‌ನ ಲೇಟ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನಿಯನ್ (~೭೨ ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದು) ಮಾದರಿಯಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅದರ ಸ್ವಂತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ (ಬಿಯೊರ್ನಿಡೆ), ಆದರೆ ನಂತರ ಹೈಪ್ಸಿಬಿಡೆಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ಠೇವಣಿಯಿಂದ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೆಟೆರೊಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.

==ಜೀನೋಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಜೀನೋಮ್ ಅನುಕ್ರಮ==
ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ ಜೀನೋಮ್‌ಗಳು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ, ಸುಮಾರು ೭೫ ರಿಂದ ೮೦೦ ಮೆಗಾಬೇಸ್ ಜೋಡಿ ಡಿಎನ್‍ಎ, ಹಿಪ್ಸಿಬಿಯಸ್ ಎಕ್ಸೆಂಪ್ಲರಿಸ್ (ಹಿಂದೆ ಹಿಪ್ಸಿಬಿಯಸ್ ದುಜರ್ಡಿನಿ) ೧೦೦ ಮೆಗಾಬೇಸ್ ಜೋಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ಎರಡು ವಾರಗಳ ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯ ಒಂದು ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಜೀನೋಮ್ ಹೊಂದಿದೆ; ಇದನ್ನು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಕ್ರಯೋಪ್ರೆಸರ್ವ್ ಮಾಡಬಹುದು.

೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಟೋಕಿಯೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸಂಶೋಧಕರ ತಂಡವು ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಒತ್ತಡ - ಸಹಿಷ್ಣು ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ರಾಮಾಝೋಟಿಯಸ್ ವೆರಿಯೊರ್ನಾಟಸ್‌ನ ಜಿನೋಮ್ ಅನ್ನು ಅನುಕ್ರಮಗೊಳಿಸಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಸುಮಾರು ಆರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಜಿನೋಮ್ ಅನ್ನು ಇತರರಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತ್ತು. ಜೀವಿಗಳು,ಅದರ ೧.೨% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜೀನ್‌ಗಳು ಸಮತಲ ಜೀನ್ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಈಗ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಒತ್ತಡದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ತಿಳಿದಿರುವ ಜೀನ್ ಮಾರ್ಗಗಳ ನಷ್ಟದ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಡ್ಯಾಮೇಜ್ ಸಪ್ರೆಸರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಕಾದಂಬರಿ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್-ಅನನ್ಯ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ, ಇದು ಎಕ್ಸ್-ರೇ ವಿಕಿರಣದಿಂದ ಡಿಎನ್‍ಎ ಹಾನಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ತಂಡವು  ಪ್ರೊಟೀನ್ ಅನ್ನು ಮಾನವ ಕಲ್ಚರ್ಡ್ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಮಾನವ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಗೆ ಕ್ಷ - ಕಿರಣದ ಹಾನಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು ೪೦% ರಷ್ಟು ನಿಗ್ರಹಿಸಿತು.ಡಿಎನ್‌ಎ ರಕ್ಷಣೆಯ ನಿಖರವಾದ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೦ ರ ಅಧ್ಯಯನದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋಟೀನ್ ನಮ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಲವಾದ ಸ್ಥಾಯೀವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು ಆಣ್ವಿಕ ಸಮುಚ್ಚಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಡಿಎಸ್‌ಯು ಡಿಎನ್‌ಎಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

==ಪರಿಸರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ==
ಜಲವಾಸಿ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳು ನೆಮಟೋಡ್‌ಗಳು, ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು, ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು, ಪಾಚಿಗಳು, ಹುಳಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಲೆಂಬೊಲನ್‌ಗಳಂತಹ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಹೊಸ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರವರ್ತಕ ಜಾತಿಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಚಲನೆಯು ಇತರ ಅಕಶೇರುಕಗಳನ್ನು ಆ ಜಾಗವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.

==ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ==
*೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಮಾಲ್ ವೆಬ್ ಎಬಿಸಿ ಟಿವಿ ಶೋ, '''ಸ್ಪಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಪೆಕ್ಸ್''' ನಲ್ಲಿ '''ವಾಟರ್‌ಬಿಯರ್''' (೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ, ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ ಆಗಲು ಬಯಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ) ಹಾಡಿದರು.
*ಆಂಟ್-ಮ್ಯಾನ್ (೨೦೧೫) ಮತ್ತು ಆಂಟ್-ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ವಾಸ್ಪ್ (೨೦೧೮) ಸೂಪರ್‌ಹೀರೋ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳು ''ಕ್ವಾಂಟಮ್ ರಿಯಲ್ಮ್'' ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಕುಗ್ಗಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾರೆ.
*೨೦೧೫ ರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಭಯಾನಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾರ್ಬಿಂಗರ್ ಡೌನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಪಾತ್ರಗಳು ಮಾರಣಾಂತಿಕ ರೂಪಾಂತರಿತ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
*ಕಾಮಿಕ್ ಪುಸ್ತಕ ಪೇಪರ್ ಗರ್ಲ್ಸ್ (೨೦೧೫) ನ ಎರಡನೇ ಕಮಾನು ಒಂದು ಜೋಡಿ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅದನ್ನು ಸಮಯ ಪ್ರಯಾಣದ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ
*ಸಂಗೀತಗಾರ ಕಾಸ್ಮೊ ಶೆಲ್ಡ್ರೇಕ್ ತನ್ನ ೨೦೧೫ ''ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ ಸಾಂಗ್'' ನಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ ಎಂದು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.
*ಸ್ಟಾರ್ ಟ್ರೆಕ್: ಡಿಸ್ಕವರಿ (೨೦೧೭) ನಲ್ಲಿ, ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ ಕವಕಜಾಲದ ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ''ನ್ಯಾವಿಗೇಟ್'' ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಅನ್ಯಲೋಕದ ''ರಿಪ್ಪರ್'' ಜೀವಿ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿಯ ಒಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಹಡಗನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ''ದೈತ್ಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
*೨೦೧೭ ರ ಸೌತ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸಂಚಿಕೆ ''ಮಾಸ್ ಪಿಗ್ಲೆಟ್ಸ್'' ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಟೇಲರ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್ ಅವರ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲು ಕಲಿಯುತ್ತಾರೆ.
*೨೦೧೮ ರ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಗೈ ಎಪಿಸೋಡ್ ''ಬಿಗ್ ಟ್ರಬಲ್ ಇನ್ ಲಿಟಲ್ ಕ್ವಾಹಾಗ್'' ನಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀವಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಯಾನ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕೀಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕುಗ್ಗಿದ್ದಾರೆ, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ನೇಹಪರ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್‌ಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಅಥವಾ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ''ನೀರಿನ ಕರಡಿಗಳನ್ನು'' ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.
*೨೦೨೧ ರ ಸ್ಯಾಮ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕಥಾವಸ್ತು: ಈ ಬಾರಿ ಇದು ವರ್ಚುವಲ್ ವೀಡಿಯೋ ಗೇಮ್ ಕೈಬಿಟ್ಟ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ ಅಮ್ಯೂಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್, ''ಕ್ಯಾಪ್ ಎನ್ ಅಕ್ವಾಬಿಯರ್‌ನ ಫನ್‌ಟೈಮ್ ಪಾರ್ಕ್'' ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>0p9bj3ekw0xqfr4qk5hbhkhmcinn4ha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನಾರಿ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143534</id>
    <revision>
      <id>1430952</id>
      <parentid>1351771</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:57:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14108" sha1="7ymol3vlpemxo0ifkcprl41r0mowpix" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
| name              = ನಾರಿ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್
| image             = 
| caption           =
| fullname          = ನಾರಿಮನ್ ಜಮ್ಶಡ್ಜಿ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್ 
| batting           = ಎಡಗೈ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‍ಮನ್ 
| bowling           = ಮೀಡಿಯಂ ವೇಗದ ಬಲಗೈ ಬೌಲರ್
| columns           = 2
| birth_date        = {{Birth date and age|1934|3|7|df=yes}}
| birth_place       = ಗೋದ್ರಾ 
| column1           = ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್
| matches1          = ೩೧
| runs1             = ೧೬೧೧
| bat avg1          = ೩೧.೫೮
| 100s/50s1         = ೧/೧೧
| top score1        = ೧೦೮
| deliveries1       = ೧೮೬
| wickets1          = ೧
| bowl avg1         = ೮೦.೦೦
| fivefor1          = ೦
| tenfor1           = ೦
| best bowling1     = ೧/೯
| catches/stumpings1= ೧೮/-
| column2           = ಫರ್ಸ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ 
| matches2          = ೧೩೮
| runs2             = ೮೬೧೧
| bat avg2          = ೩೯.೮೬
| 100s/50s2         = ೨೨/-
| top score2        = ೧೭೬
| deliveries2       = ೨೦೨೬
| wickets2          = ೨೬
| bowl avg2         = ೪೦.೦೦
| fivefor2          = ೦
| tenfor2           = ೦
| best bowling2     = ೪/೮೫
| catches/stumpings2= ೭೨/-
| international     = true
| country           = ಭಾರತ
| testdebutfor      = ಭಾರತ
| testcap           = ೭೭
| testdebutagainst  = ನ್ಯೂಝೀಲ್ಯಾಂಡ್
| testdebutdate     = ೨ ಡಿಸೆಂಬರ್
| testdebutyear     = ೧೯೫೫
| lasttestdate      = ೭ ಮಾರ್ಚ್
| lasttestfor       = ಭಾರತ
| lasttestagainst   = ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್
| lasttestyear      = ೧೯೬೨
| source            = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/27667.html ESPNcricinfo
| date              = ೧೦ ಜನವರಿ
| year              = ೨೦೧೩
}}

'''ನಾರಿಮನ್ ಜಮ್ಶೆಡ್ಜಿ &quot;ನಾರಿ&quot;'''  ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್ (ಜನನ ೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೩೪) ಒಬ್ಬ ಮಾಜಿ [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಆಟಗಾರ, ಇವರು ಎಡಗೈ ಆರಂಭಿಕ [[ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್‌ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)|ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ಆಗಿದ್ದರು]]. ಗಂಭೀರವಾದ ಗಾಯದ ನಂತರ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.

== ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
ನಾರಿ    ತಮ್ಮ  ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು  ಗುಜರಾತ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.   ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ MCA ಯ ಸಿಲ್ವರ್ ಜ್ಯೂಬಿಲಿ ಪಂದ್ಯಗಳ ಆಯ್ಕೆ ಟ್ರಯಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾರಿ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಆಟವನ್ನು  ಗುಜರಾತ್‌ನ ನಾಯಕ ಫಿರೋಜ್ ಖಂಬಾಟಾ ನೋಡಿದರು. ನಾರಿ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್  ಟ್ರಯಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಮತ್ತು ಭಾವಲ್ಪುರ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಕಂಬಾಟ ಕೈಬಿಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ನಾರಿ ತಂಡಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ನಾರಿ  ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಪಂದ್ಯದ ಎರಡೂ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಶತಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು, ಆರ್ಥರ್ ಮೋರಿಸ್ ನಂತರ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ಎರಡನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/new-zealand-in-india-2016/top-stories/Nari-Contractor-The-man-who-laughed-at-his-own-misfortune/articleshow/12697426.cms}}&lt;/ref&gt;
ನಂತರ ಅವರು ಭಾರತಕ್ಕಾಗಿ ಆಡಲು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. 1955  [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ಧದ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿನೂ ಮಂಕಡ್ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ನಂತರ ನಾರಿ ಆರಂಭಿಕ ಆಟಗಾರರಾದರು. ನಂತರ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ನಾಯಕರಾದರು.

೧೯೫೯ ರಲ್ಲಿ [[ಲಾರ್ಡ್ಸ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮೈದಾನ|ಲಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]], ಅವರು ಬ್ರಿಯಾನ್ ಸ್ಟಾಥಮ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಕ್ಕೆಲುಬುಗಳನ್ನು ಮುರಿದರು, ಆದರೂ ಅವರು ೮೧ ರನ್ ಗಳಿಸಿದರು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಕಾನ್ಪುರದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರ ೭೪ ರನ್‌ಗಳು ಭಾರತವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಟೆಸ್ಟ್ ಗೆಲ್ಲುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಡಗೈ ಸ್ಪಿನ್ ಬೌಲಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಲನ್ ಡೇವಿಡ್ಸನ್ ನಾರಿ ಕಾಂಟ್ರಾಕ್ಟರ್  ರನ್ನು ಎಳೆದಾಗ ಈ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಶಾರ್ಟ್ ಲೆಗ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ನೀಲ್ ಹಾರ್ವೆ ಡಕ್ ಮಾಡಿ ತಿರುಗಿದರು, ಆದರೆ ಚೆಂಡು ಅವರ ಕಾಲುಗಳ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಿತು.

== ಗಾಯ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಗಳು ==
ನಾರಿ  ೧೯೬೧-೬೨ ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ  ಭಾರತದ ಸರಣಿ ಗೆಲುವಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು ಮತ್ತು ಅದೇ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಕೆರಿಬಿಯನ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು. ಎರಡು ಟೆಸ್ಟ್‌ಗಳ ನಂತರ ಭಾರತ ತಂಡ ಬಾರ್ಬಡೋಸ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿತು. ಅಲ್ಲಿ, ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ಟೌನ್‌ನ ಕೆನ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಓವಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಬಡೋಸ್ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರವಾಸದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ದಿಲೀಪ್ ಸರ್ದೇಸಾಯಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ತಂಡದ ಮೊದಲ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟಿಂಗ್ ತೆರೆಯುವಾಗ ಔಟಾಗದೆ ೨ ರನ್ ಗಳಿಸಿದ್ದರು,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/25/25347.html|title=Barbados v Indians, India in West Indies 1961/62|website=CricketArchive|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215823/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/25/25347.html|archive-date=4 March 2016|access-date=31 July 2018}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಗಮನವು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ವಿಚಲಿತವಾಯಿತು. ಅವರು ಎರಡನೇ ಓವರ್‌ನ ನಾಲ್ಕನೇ ಎಸೆತದಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿತ್ ಅವರನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಪೆವಿಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾರೋ ಕಿಟಕಿ ತೆರೆದಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ನೋಡಿದನು, ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಗ್ರಿಫಿತ್ ಎಸೆತದ ನಂತರ ಚೆಂಡಿನ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಚೆಂಡು ಅವನಿಗೆ ಹೊಡೆಯುವ ಮೊದಲು &quot;ಕೇವಲ ಇಂಚುಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ&quot;.&lt;ref name=&quot;ParsiKhabar&quot;&gt;{{Cite web|url=http://parsikhabar.net/individuals/nari-contractor-i-dont-mind-living-it-all-over-again/1443|title=Nari Contractor: 'I don't mind living it all over again'|date=7 March 2009|website=Parsi Khabar|archive-url=https://web.archive.org/web/20100623100513/http://parsikhabar.net/individuals/nari-contractor-i-dont-mind-living-it-all-over-again/1443/|archive-date=23 June 2010|access-date=23 June 2013}}&lt;/ref&gt; ನಾರಿ ಅವನ ತಲೆಬುರುಡೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಡೆತವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು &lt;ref name=&quot;mid-nari&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/sports/2012/mar/200312-sports-50-years-on-Nari-recalls-near-fatal-blow.htm|title=50 years on, Nari recalls near fatal blow|last=Murzello, Clayton|date=20 March 2012|work=Mid-Day|access-date=28 November 2014}}&lt;/ref&gt; ಅದು ಮುರಿತವಾಯಿತು. ಅವನ ತಲೆಬುರುಡೆಯೊಳಗೆ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಬೆಳೆದು ಮೆದುಳಿಗೆ ಒತ್ತುವ ಮೂಲಕ ಅವನನ್ನು ಸೊಂಟದಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು. ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಎರಡು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ರಕ್ತ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ, ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ನಾಯಕ ಫ್ರಾಂಕ್ ವೊರೆಲ್ ರಕ್ತದಾನ ಮಾಡಿದರು,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sundayobserver.lk/2010/01/03/spo36.asp|title=Frank Worrell donated blood to save Indian Nari Contractor's life|last=de Silva|first=A. C.|date=3 January 2010|publisher=[[Sunday Observer (Sri Lanka)|Sunday Observer]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100106050942/http://www.sundayobserver.lk/2010/01/03/spo36.asp|archive-date=6 January 2010}}&lt;/ref&gt; ನಾರಿ ತಂಡದ ಸಹ ಆಟಗಾರರಾದ ಚಂದು ಬೋರ್ಡೆ, ಬಾಪು ನಾಡಕರ್ಣಿ ಮತ್ತು ಪಾಲಿ ಉಮ್ರಿಗರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Contractor has 2nd Operation By Brain Specialist|date=20 March 1962|work=The Indian Express|agency=Press Trust of India|page=20}}&lt;/ref&gt; ನಾರಿ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಥಟ್ಟನೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಮೂರನೇ ಟೆಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ಪಟೌಡಿಯ ಮನ್ಸೂರ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ನಾರಿ  ನಂತರ ಕೇವಲ ''ಒಂದು'' ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯ  ಆಡಲು ಬಯಸಿದ್ದಾಗಿ ತನ್ನ  ವಿಷಾದವನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಜನರು ಅವರನ್ನು ಬಯಸಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;ParsiKhabar&quot; /&gt;

ನಾರಿ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು ಹೆಲ್ಮೆಟ್ ಧರಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್‌ಗಳು ಹೆಲ್ಮೆಟ್  ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಅವನ ಆಟದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಗುತ್ತಿಗೆದಾರನನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನ ಗ್ಲಾಮರ್ ಹುಡುಗ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ [[ಸಿಮಿ ಗೆರೆವಾಲ್|ಸಿಮಿ ಗರೆವಾಲ್]] ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡು ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಜೆ. ಜಯಲಲಿತಾ|ಜಯಲಲಿತಾ]] ಅವರು ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾಗಿ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರ ಮೇಲೆ ಕ್ರಷ್ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

== ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಮಯ ==
ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ಈಗ [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ CK ನಾಯುಡು ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/sport/cricket/article2054130.ece C.K. Nayudu Lifetime Achievement Award for Durrani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110528210635/https://www.thehindu.com/sport/cricket/article2054130.ece |date=2011-05-28 }} Retrieved 26 March 2014.&lt;/ref&gt;

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=DzqLo_1SPZg &quot;Simi Gatewal Rendezvous with Jayalalithaa&quot;]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೩೪ ಜನನ]]</text>
      <sha1>7ymol3vlpemxo0ifkcprl41r0mowpix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಿ. ಆರ್. ಶ್ರೀಜೇಶ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143548</id>
    <revision>
      <id>1430974</id>
      <parentid>1353289</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23946" sha1="1sn7qinwb2jemnbphdsys4uezkwcyxg" xml:space="preserve">{{Infobox field hockey player
| name               = ಪಿ. ಆರ್. ಶ್ರೀಜೇಶ್
| image              = P. R. Sreejesh in August 2024 with his Paris Olympics bronze medal.jpg
| caption            = ಆಗಸ್ಟ್ 2024 ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಜೇಶ್
| fullname           = ಪರಟ್ಟು ರವೀಂದ್ರನ್ ಶ್ರೀಜೇಶ್
| birth_date         =  ೧೯೮೮ ಮೇ ೦೮
| birth_place        = ಪಲ್ಲಿಕ್ಕರ, [[ಕೊಚ್ಚಿ]]
|PR Sreejesh, the goalkeeper who played a crucial role in helping India’s men claim a first Olympic medal in over four decades when they won bronze at last year’s Olympic Games Tokyo 2020, has been named as The World Games Athlete of the Year for 2021. 
&lt;br /&gt;[[Kerala]], India
| height             = ೧.೮೩ m
| weight             = ೯೦&amp;nbsp;kg
| position           = [[Field hockey#Positions|Goalkeeper]]
| currentclub        = ದೈಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆ, ಕೇರಳ
| clubs1             = [[Chandigarh Comets]]
| years1             = ೨೦೦೫–೨೦೧೧
| caps1              = ೧೭
| goals1             = 0
| clubs2             = Indian Overseas Bank
| years2             = ೨೦೧೧–೨೦೧೩
| caps2              = ೩೨
| goals2             = ೦
| clubs3             = [[Mumbai Magicians]]
| years3             = ೨೦೧೩–೨೦೧೪
| caps3              = ೧೨
| goals3             = 0
| clubs4             = [[Uttar Pradesh Wizards]]
| years4             = ೨೦೧೫–೨೦೧೭
| caps4              = ೩೩
| goals4             = ೦
| clubs5             = ದೈಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆ, ಕೇರಳ
| years5             = ೨೦೧೭–present
| caps5              = 
| goals5             = 
| nationalteam1      = [[:EN:India men's national under-21 field hockey team|India U21]]
| nationalyears1     = ೨೦೦೪–೨೦೦೬
| nationalcaps1      = 
| nationalgoals1     = 
| nationalteam2      = [[:EN:India men's national field hockey team|India]]
| nationalyears2     = ೨೦೦೬–
| nationalcaps2      = ೨೬೦
| nationalgoals2     = ೦
| show-medals        = no
|medaltemplates =
{{MedalSport|Men's [[field hockey]]}}
{{MedalCountry|{{fhm|India}}}}
{{MedalOlympic}}
{{MedalBronze|[[2021 Summer Olympics|2020 Tokyo]]|[[Field hockey at the 2020 Summer Olympics – Men's tournament|Team]]}}
{{MedalCompetition|[[Field hockey at the Asian Games|Asian Games]]}}
{{MedalGold|[[2014 Asian Games|2014 Incheon]]|[[Field hockey at the 2014 Asian Games – Men|Team]]}}
{{MedalBronze|[[2018 Asian Games|2018 Jakarta]]|[[Field hockey at the 2018 Asian Games – Men's tournament|Team]]}}
{{MedalCompetition|[[Men's Hockey Asia Cup|Asia Cup]]}}
{{MedalSilver|[[2013 Men's Hockey Asia Cup|2013 Ipoh]]|}}
{{MedalCompetition|[[Hockey Champions Trophy|Champions Trophy]]}}
{{MedalSilver|[[2016 Men's Hockey Champions Trophy|2016 London]]|}}
{{MedalSilver|[[2018 Men's Hockey Champions Trophy|2018 Breda]]|}}
{{MedalCompetition|[[Asian Hockey Champions Trophy|Asian Champions Trophy]]}}
{{MedalGold|[[2011 Asian Men's Hockey Champions Trophy|2011 Ordos City]]|}}
{{MedalGold|[[2016 Asian Men's Hockey Champions Trophy|2016 Kuantan]]|}}
{{MedalGold|[[2018 Asian Men's Hockey Champions Trophy|2018 Muscat]]|}}
{{MedalSilver|[[2012 Asian Men's Hockey Champions Trophy|2012 Doha]]|}}
{{MedalCompetition|[[Men's FIH Hockey World League|World League]]}}
{{MedalBronze|[[2014–15 Men's FIH Hockey World League|2014–15 Raipur]]|[[2014–15 Men's FIH Hockey World League Final|Team]]}}
{{MedalCompetition|[[Hockey at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]]}}
{{MedalSilver|[[2014 Commonwealth Games|2014 Glasgow]]|[[Hockey at the 2014 Commonwealth Games – Men's tournament|Team]]}}
}}

'''ಪರಟ್ಟು ರವೀಂದ್ರನ್ ಶ್ರೀಜೇಶ್''' ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ]] ವೃತ್ತಿಪರ ಫೀಲ್ಡ್ ಹಾಕಿ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದು, ಇವರು [[ಭಾರತದ ಪುರುಷರ ಹಾಕಿ ತಂಡ|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡದ]] ಗೋಲ್‌ಕೀಪರ್ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://hockeyindia.org/team/sreejesh-parattu-raveendran-2.html|title=Sreejesh Parattu Raveendran|publisher=Hockey India|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305065118mp_/http://hockeyindia.org/team/sreejesh-parattu-raveendran-2.html|archive-date=5 March 2016|access-date=5 August 2021}}&lt;/ref&gt; ಇವರು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ವಿಝಾರ್ಡ್ಸ್‌ಗಾಗಿ [[ಹಾಕಿ ಇಂಡಿಯಾ ಲೀಗ್|ಹಾಕಿ ಇಂಡಿಯಾ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಆಡಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೨೦ ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಪುರುಷರ ಫೀಲ್ಡ್ ಹಾಕಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡದ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ಗೆಲ್ಲುವಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಜೇಶ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/tokyo-olympics/story/pr-sreejesh-india-hockey-bronze-medal-tokyo-olympics-1836963-2021-08-05|title=Meet PR Sreejesh, India's talismanic goalkeeper who led them to first Olympic medal in 41 years|access-date=5 August 2021|publisher=India Today}}&lt;/ref&gt; ಇವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಗೋಲ್‌ಕೀಪರ್‌ಗಾಗಿ ವರ್ಷದ ಎಫ್ಐಹೆಚ್ ಆಟಗಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು (೨೦೨೦-೨೧) ಗೆದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/hockey/top-stories/hockey-india-sweeps-fih-annual-awards-mens-olympic-champion-belgium-says-this-is-not-normal/articleshow/86807596.cms|title=Hockey: India sweeps FIH annual awards|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ಶ್ರೀಜೇಶ್ ಅವರು [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಿಝಕ್ಕಂಬಲಂ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ೮ ಮೇ ೧೯೮೮ರಲ್ಲಿ ಪಿ.ವಿ ರವೀಂದ್ರನ್ ಮತ್ತು ಉಷಾ ಎಂಬ ರೈತರ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಕಿಝಕ್ಕಂಬಳಂನ ಸೇಂಟ್ ಆಂಟೋನಿ ಕಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಇವರು ಆರನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಕಿಝಕ್ಕಂಬಳಂನ ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿದರು.

ಮಗುವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಇವರು ಲಾಂಗ್ ಜಂಪ್ ಮತ್ತು [[ವಾಲಿಬಾಲ್|ವಾಲಿಬಾಲ್‌ಗೆ]] ತೆರಳುವ ಮೊದಲು ಓಟಗಾರರಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ೧೨ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಇವರು [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರಂನ]] ಜಿವಿ ರಾಜಾ ಕ್ರೀಡಾ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿದರು. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಅವರ ತರಬೇತುದಾರ ಅವರು ಗೋಲ್‌ಕೀಪಿಂಗ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು.  ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ತರಬೇತುದಾರ ಜಯಕುಮಾರ್ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಇವರು ವೃತ್ತಿಪರರಾದರು, ನಂತರ ಅವರು ನಿಹರು ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುವ ಮೊದಲು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/goalie-extraordinaire/article1421857.ece|title=Goalie extraordinaire|date=2 August 2008|work=The Hindu|access-date=2 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20240804112105/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Goalie-extraordinaire/article15386328.ece|archive-date=4 ಆಗಸ್ಟ್ 2024|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇವರು [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ಕೊಲ್ಲಂನ ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.incheon2014ag.org/Sports/Biographies/Athletes_Profile/?ParticCode=5102515&amp;lang=en|title=Parattu Raveendran Sreejesh profile|publisher=incheon2014ag.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140929110825/http://www.incheon2014ag.org/Sports/Biographies/Athletes_Profile/?ParticCode=5102515&amp;lang=en|archive-date=29 September 2014|access-date=2 October 2014}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಇವರಿಗೆ ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ|ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=157675|title=Padma Awards 2017 announced|website=pib.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/List-of-Padma-awardees-2017/article17092476.ece|title=List of Padma awardees 2017|date=25 January 2017|website=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿ ==

=== ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ===
ಶ್ರೀಜೇಶ್ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಜೂನಿಯರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು, ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ [[ಪರ್ತ್, ಪಶ್ಚಿಮದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ|ಪರ್ತ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ವಿರುದ್ಧದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವರು ೨೦೦೬   ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಲಂಬೊ|ಕೊಲಂಬೊದಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;SK1&quot;&gt;{{Cite web |date=13 May 2013 |title=Indian hockey goalkeeper PR Sreejesh gets married to former long jumper Alisha |url=http://www.sportskeeda.com/hockey/indian-hockey-goalkeeper-pr-sreejesh-gets-married-to-former-long-jumper-alisha |access-date=2 October 2014 |website=sportskeeda.com}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೮ ರ ಜೂನಿಯರ್ ಏಷ್ಯಾ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಗೆಲುವಿನ ನಂತರ, ಅವರಿಗೆ 'ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್‌ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೋಲ್‌ಕೀಪರ್' ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.  ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಭಾರತೀಯ ತಂಡದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರೂ, ಹಿರಿಯ ಗೋಲ್‌ಕೀಪರ್‌ಗಳಾದ ಆಡ್ರಿಯನ್ ಡಿ'ಸೋಜಾ ಮತ್ತು ಭರತ್ ಚೆಟ್ರಿ ಅವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೂ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/news-archive/print/the-solitary-keeper/|title=The solitary keeper|date=14 March 2013|work=The Indian Express|access-date=2 October 2014}}&lt;/ref&gt; ಇವರು ಏಷ್ಯನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಸ್ಟ್ರೋಕ್ ಉಳಿಸಿದ ನಂತರ ೨೦೧೧ ರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನಾದ]] ಓರ್ಡೋಸ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಟ್ರೋಫಿ ಫೈನಲ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧ ಪಂದ್ಯಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರದರ್ಶನ.&lt;ref name=&quot;TH1&quot;&gt;{{Cite news |date=7 November 2013 |title=SHOT stopper |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/shot-stopper/article5323006.ece |access-date=2 October 2014}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಎರಡನೇ 'ಬೆಸ್ಟ್ ಗೋಲ್‌ಕೀಪರ್ ಆಫ್ ದಿ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ೨೦೧೩ ರ ಏಷ್ಯಾ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು, ಭಾರತವು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು. ಇವರು ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ಗೆದ್ದ ತಂಡದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು.

ಶ್ರೀಜೇಶ್ ಈ ಹಿಂದೆ [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ [[೨೦೧೨ರ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|೨೦೧೨ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ನಂತರ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕಾಗಿ ಆಡಿದ್ದರು. ೨೦೧೪ ರ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ]] ಇಂಚಿಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[೨೦೧೪ ಏಷ್ಯನ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]], ಅವರು ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ವಿರುದ್ಧ ಎರಡು ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಸ್ಟ್ರೋಕ್‌ಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿದಾಗ ಭಾರತೀಯ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗೆಲ್ಲುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/141002/sports-other-sports/article/asian-games-it-1-1-india-vs-pakistan-mens-hockey-final|title=Asian Games: India beat Pakistan to clinch gold, qualify for Rio Olympics|date=2 October 2014|work=Deccan Chronicle|access-date=2 October 2014}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೪ರ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಟ್ರೋಫಿ ಮತ್ತು ೨೦೧೮ ರ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಟ್ರೋಫಿಯಲ್ಲಿ, ಇವರು &quot;ಗೋಲ್ಕೀಪರ್ ಆಫ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್&quot; ಎಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sports.ndtv.com/hockey/news/235220-pr-sreejesh-hopes-to-live-up-to-expectations-in-hockey-india-league-2015|title=PR Sreejesh Hopes to Live up to Expectations in Hockey India League 2015|date=29 December 2014|publisher=NDTV|access-date=4 February 2015|archive-date=9 ಆಗಸ್ಟ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809162654/http://sports.ndtv.com/hockey/news/235220-pr-sreejesh-hopes-to-live-up-to-expectations-in-hockey-india-league-2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಇವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಗೋಲ್‌ಕೀಪರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು; ಇವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ನ ಜಾಪ್ ಸ್ಟಾಕ್ಮನ್ ವಿರುದ್ಧ ಸೋತರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.fih.ch/en/news-5530-fih-announce-the-winners-of-the-fih-2014|title=FIH announce the winners of the FIH 2014 Player of the Year|date=15 January 2015|website=fih.ch|access-date=4 February 2015}}&lt;/ref&gt; ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೨೦೧೬ರ ಪುರುಷರ ಹಾಕಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಟ್ರೋಫಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ಗೆದ್ದ ತಂಡದ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು.

೧೩ ಜುಲೈ ೨೦೧೬ ರಂದು, ಶ್ರೀಜೇಶ್ ಅವರಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಹಾಕಿ ತಂಡದ ನಾಯಕನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು, ಸರ್ದಾರ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರಿಂದ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.

ರಿಯೊದಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[೨೦೧೬ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್|೨೦೧೬ ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]], ಶ್ರೀಜೇಶ್ ಭಾರತ ಹಾಕಿ ತಂಡವನ್ನು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ಫೈನಲ್‌ಗೆ ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/sport/hockey/hockey-india-removes-sardar-singh-as-captain-sreejesh-to-lead-at-rio/article8839537.ece|title=Hockey India removes Sardar Singh as captain, Sreejesh to lead at Rio Olympics|date=13 July 2016|website=The Hindu|access-date=13 July 2016}}&lt;/ref&gt;

ಟೋಕಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೧ ರಂದು, ಶ್ರೀಜೇಶ್ ೪೧ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/sports/specials/olympics-2020/news/india-vs-germany-hockey-match-for-bronze-medal-tokyo-2020-1.5885878|title=മലയാളി മെഡൽ; ശ്രീജേഷിലൂടെ ഹോക്കിയിൽ ഇന്ത്യയ്ക്ക് അഭിമാന വെങ്കലം|date=5 August 2021|website=Mathrubhumi|language=ml|access-date=5 August 2021|archive-date=26 ಆಗಸ್ಟ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826044125/https://www.mathrubhumi.com/sports/specials/olympics-2020/news/india-vs-germany-hockey-match-for-bronze-medal-tokyo-2020-1.5885878|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thebridge.in/hockey/olympic-bronze-medallist-pr-sreejesh-road-named-kerala-24139|title=Olympic bronze medallist hockey star PR Sreejesh has a road named after him in Kerala|date=5 August 2021|access-date=5 August 2021}}&lt;/ref&gt;

ಶ್ರೀಜೇಶ್ ರವರು ವರ್ಷದ ವರ್ಲ್ಡ್ ಗೇಮ್ಸ್ ಅಥ್ಲೀಟ್ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/World-Games-Athlete-of-the-Year|title=World games athlete of the year: Latest News, Videos and Photos of World games athlete of the year &amp;#124; Times of India|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮತದಾನವು ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೨ ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ೩೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೨ ಕ್ಕೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/hockey/top-stories/pr-sreejesh-in-race-for-world-games-athlete-of-the-year-award/articleshow/88694575.cms|title=Sreejesh: PR Sreejesh in race for World Games Athlete of the Year award &amp;#124; Hockey News - Times of India|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

=== ಕ್ಲಬ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ===
[[ಹಾಕಿ ಇಂಡಿಯಾ ಲೀಗ್|ಹಾಕಿ ಇಂಡಿಯಾ ಲೀಗ್‌ನ]] ಉದ್ಘಾಟನಾ ಋತುವಿನ ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಜೇಶ್ರನ್ನು ಮುಂಬೈ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿ ಯು ಎಸ್ ಎಸ್ ೩೮೦೦೦ ಗೆ ಖರೀದಿಸಿತು. ಇವರು ಮುಂಬೈ ಮ್ಯಾಜಿಶಿಯನ್ಸ್ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ಎರಡು ಋತುಗಳು ಆಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/sport/article1414631.ece|title=Hockey India League will boost Indian hockey: Sreejesh|date=9 January 2013|work=The New Indian Express|access-date=2 October 2014|archive-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201616/http://www.newindianexpress.com/sport/article1414631.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ,ನಂತರ ಇವರನ್ನು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ವಿಝಾರ್ಡ್ಸ್ ಯು ಎಸ್ ಎಸ್ ೬೯೦೦೦ ಗೆ ಖರೀದಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೨೦೧೫ ರ ಋತುವಿನಿಂದ ಅವರಿಗಾಗಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/hockey/hockey-india-league/top-stories/Sreejesh-hopes-to-live-up-to-expectations-in-Hockey-India-League/articleshow/45678285.cms|title=Sreejesh hopes to live up to expectations in Hockey India League|date=29 December 2014|work=The Times of India|access-date=4 February 2015}}&lt;/ref&gt; PR ಶ್ರೀಜೇಶ್ [[ರಾಣಿ ರಾಂಪಾಲ್]] ನಂತರ &quot;ವರ್ಷದ ವಿಶ್ವ ಅಥ್ಲೀಟ್&quot; ಗೆದ್ದ ಎರಡನೇ ಭಾರತೀಯರಾದರು.

== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
ಶ್ರೀಜೇಶ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಗೆಳತಿ ಅನೇಶ್ಯಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು, ಮಾಜಿ ಲಾಂಗ್ ಜಂಪರ್ ಮತ್ತು [[ಆಯುರ್ವೇದ]] ವೈದ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರಿಗೆ ಮಗಳು (ಜ. ೨೦೧೪) ಅನುಶ್ರೀ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://suhridsports.blogspot.in/2014/07/indian-hockey-goalkeeper-sreejesh.html|title=Indian hockey goalkeeper Sreejesh blessed with a baby girl|date=1 July 2014|website=suhridsports.blogspot.in|access-date=2 October 2014}}&lt;/ref&gt;  ಮಗ ಶ್ರೀಯಾನ್ಶ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಘಟಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀಜೇಶ್ ಅವರು ರೋಟರಿ ಕ್ಲಬ್ ಆಫ್ ಕಿಝಕ್ಕಂಬಲಂ, ಜಿಲ್ಲೆಯ ೩೨೦೧ ರ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
* ೨೦೨೧ - [[ಮೇಜರ್ ಧ್ಯಾನ್‌ಚಂದ್ ಖೇಲ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಖೇಲ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಕ್ರೀಡಾ ಗೌರವ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/sports/national-sports-awards-2021-neeraj-chopra-lovlina-borgohain-mithali-raj-among-9-others-to-get-khel-ratna-4396067.html|title=National Sports Awards 2021: Neeraj Chopra, Lovlina Borgohain, Mithali Raj Among 9 Others to Get Khel Ratna|date=2021-11-02|website=News18|language=en|access-date=2021-11-02}}&lt;/ref&gt;
* ೨೦೨೨- &quot; ವರ್ಷದ ವಿಶ್ವ ಅಥ್ಲೀಲ್ ೨೦೨೧&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/sport/hockey/sreejesh-becomes-second-indian-to-win-world-games-athlete-of-the-year-award/article38353875.ece#:~:text=Sreejesh%2C%20a%20former%20India%20hockey,International%20Hockey%20Federation%20(FIH).html|title=Sreejesh becomes the second Indian to get World Athlete Of The Year Award|date=2022-01-31|website=The Hindu|language=en|access-date=2022-01-31}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]]</text>
      <sha1>1sn7qinwb2jemnbphdsys4uezkwcyxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಮತಾ ಸೋಧಾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143572</id>
    <revision>
      <id>1431040</id>
      <parentid>1358120</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T03:11:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20581" sha1="j7mzvara896dw7c7bc9by2blz4ialsp" xml:space="preserve">'''ಮಮತಾ ಸೋಧಾ''' ಒಬ್ಬ [[ಭಾರತೀಯ]] ಕ್ರೀಡಾಪಟು, [[ಎವರೆಸ್ಟ್‌ ಶಿಖರ|ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್]] ಅನ್ನು ಅಳೆಯುವ ೨೦೧೦ ರ ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Web India news&quot;&gt;{{Cite web|url=http://news.webindia123.com/news/articles/India/20100616/1528182.html|title=Everester Mamta Sodha to be appointed DSP in Haryana Police|date=16 June 2010|publisher=Web India|access-date=2 September 2014|archive-date=21 ಜನವರಿ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121100103/http://news.webindia123.com/news/articles/India/20100616/1528182.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ]] ಸರ್ಕಾರವು ಆಕೆಗೆ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ|ಪದ್ಮಶ್ರೀ ನೀಡಿ]] [[ಪರ್ವತಾರೋಹಣ]] ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಗೌರವಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Padma&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|title=Padma Awards Announced|date=25 January 2014|website=Circular|publisher=Press Information Bureau, Government of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222101141/http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735|archive-date=22 February 2014|access-date=23 August 2014}}&lt;/ref&gt;

== ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ==

[[ಚಿತ್ರ:Everest_North_Face_toward_Base_Camp_Tibet_Luca_Galuzzi_2006.jpg|right|thumb|240x240px| ಬೇಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಟಿಬೆಟ್ ಲುಕಾ ಗಲುಝಿ 2006 ಕಡೆಗೆ ಎವರೆಸ್ಟ್ ನಾರ್ತ್ ಫೇಸ್]]
ಮಮತಾರವರು ೧ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೭೯ ರಂದು &lt;ref name=&quot;Haryana Police profile&quot;/&gt; ಭಾರತದ [[ಹರಿಯಾಣ]] ರಾಜ್ಯದ ಕೈತಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದಿದ್ದ ಕುಟುಂಬ ಇವರದು. ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಹುಡುಗಿಯರು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯಳಾಗಿ ಜನಿಸಿದಮಮತಾ ಸೋಧಾರರು,&lt;ref name=&quot;Kaithal girl scales Mt Everest&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;The Contemporary Dalit Heroes - Ms. Mamta Sodha&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;A dream come true for Kaithal girl&quot; /&gt; ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಹರಿಯಾಣ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸರಬರಾಜು ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ತನ್ನ ತಂದೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ ದಾಸ್ ಸೋಧಾ ಅವರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು,&lt;ref name=&quot;Kaithal girl scales Mt Everest&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;The Contemporary Dalit Heroes - Ms. Mamta Sodha&quot; /&gt; ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ತಾಯಿ ಮೇವಾ ದೇವಿ &lt;ref name=&quot;The Contemporary Dalit Heroes - Ms. Mamta Sodha&quot; /&gt;  ತನ್ನ ಸಹೋದರರ  ಸಹಾಯದಿಂದ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಪೋಷಿಸಬೇಕಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;A dream come true for Kaithal girl&quot;/&gt;

ಮಮತಾ ತನ್ನ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೈತಾಲ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೈತಾಲ್‌ನ ಆರ್‌ಕೆಎಸ್‌ಡಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಅವರು  ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref name=&quot;A dream come true for Kaithal girl&quot;/&gt; ತರುವಾಯ, ಅವರು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ದೈಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ (MPhEd) ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗಿ,&lt;ref name=&quot;Haryana Police profile&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kaithal girl scales Mt Everest&quot;/&gt;  ಹರಿಯಾಣದ ಶಾಹೀದ್ ಬಾಬಾ ದೀಪ್ ಸಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಿಸಿಕಲ್ ಎಜುಕೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಅದೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸೇರಿದರು.&lt;ref name=&quot;The Contemporary Dalit Heroes - Ms. Mamta Sodha&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Haryana teacher Mamta scales Mt Everest&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.allindianewssite.com/7432/haryana-teacher-mamta-scales-mt-everest/|title=Haryana teacher Mamta scales Mt Everest|last=Sumit Sehgal|date=22 May 2010|publisher=All India News Site|access-date=2 September 2014|archive-date=2 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://archive.is/20140902044312/http://www.allindianewssite.com/7432/haryana-teacher-mamta-scales-mt-everest/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಯಶಸ್ವಿ ಎವರೆಸ್ಟ್ ಆರೋಹಣದ ನಂತರ, ಹರಿಯಾಣ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರನ್ನು ಹರಿಯಾಣ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗೆ ಸೇರಿಸಿತು. ಮಮತಾ ಸೋಧಾ ಈಗ ೧೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೦ ರಿಂದ ಹರಿಯಾಣ ಪೋಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಪ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Haryana Police profile&quot;/&gt;

== ಕ್ರೀಡಾ ಸಾಧನೆಗಳು ==
ಮಮತಾ ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಂಡೆ ಹತ್ತುವ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು,&lt;ref name=&quot;Kaithal girl scales Mt Everest&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;A dream come true for Kaithal girl&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/a-dream-come-true-for-kaithal-girl/article776753.ece|title=A dream come true for Kaithal girl|date=31 May 2010|website=The Hindu|access-date=2 September 2014}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  ಇದಕ್ಕೆ ಅವರ ತಂದೆಯ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವೂ ಇತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Kaithal girl scales Mt Everest&quot; /&gt; ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ, ಅವರು ಒಂದು ದಿನ ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ಏರಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಉತ್ತರಾಖಂಡ ರಾಜ್ಯದ ನೆಹರೂ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೌಂಟೇನಿಯರಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಸೇರಿದರು.&lt;ref name=&quot;The Contemporary Dalit Heroes - Ms. Mamta Sodha&quot;&gt;{{Cite web|url=http://diplomatictitbits.blogspot.in/2010/05/contemporary-dalit-heroes-ms-mamta.html|title=The Contemporary Dalit Heroes – Ms. Mamta Sodha|date=23 May 2010|publisher=diplomatic titbits|access-date=2 September 2014}}&lt;/ref&gt; ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು, ಅವರು ಕೆಲವು ಇತರ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಏರಿದರು. ಅವರು ಜುಲೈ 2008 ರಲ್ಲಿ ಫವರರಂಗ ಶಿಖರವನ್ನು ಏರಿದ IMF ಗೋಲ್ಡನ್ ಜುಬಿಲಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Haryana Police profile&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Tenzing Norgay Award&quot;&gt;{{Cite web|url=http://haryanapolice.gov.in/Awards_in_sports.asp|title=Tenzing Norgay Award|date=29 August 2011|publisher=Haryana Police|archive-url=https://web.archive.org/web/20121228060636/http://www.haryanapolice.gov.in/Awards_in_sports.asp|archive-date=28 December 2012|access-date=2 September 2014}}&lt;/ref&gt; ಎರಡು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮೆಕ್ಲಿಯೋಡ್ ಗಂಜ್‌ನಲ್ಲಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಮತ್ತೊಂದು ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಮುನ್ ಶಿಖರವನ್ನು ಏರಿದರು.&lt;ref name=&quot;Haryana Police profile&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Tenzing Norgay Award&quot; /&gt; ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಹಿಳಾ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀ ಕಾಂತ್ ಶಿಖರವನ್ನು ಏರಿದರು.&lt;ref name=&quot;Haryana Police profile&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Tenzing Norgay Award&quot; /&gt;

ಅವರು ವಿವಿಧ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮೊರ್ನಿ ಶಿಖರ, ಖೈಟೆನ್ ಶಿಖರ, ಇಂದರ್ಹರಾ ಪಾಸ್ &lt;ref name=&quot;Kaithal girl scales Mt Everest&quot;/&gt; ಮತ್ತು ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಪೀಕ್ &lt;ref name=&quot;Tenzing Norgay Award&quot;/&gt; ನಂತಹ ವಿವಿಧ ಎತ್ತರಗಳ ಇತರೆ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಅಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್ ದಂಡಯಾತ್ರೆಗೂ ಮೊದಲು,&lt;ref name=&quot;Haryana Police profile&quot;&gt;{{Cite web|url=http://haryanapolice.nic.in/dsp_Mamta_Sodha.asp|title=Haryana Police profile|date=2014|publisher=Haryana Police Department|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209042609/http://haryanapolice.nic.in/dsp_Mamta_Sodha.asp|archive-date=9 February 2014|access-date=2 September 2014}}&lt;/ref&gt; ಇಡ್ಲ್ಯಾಂಡ್ (ಇಮ್ಜಾ-ತ್ಸೆ) ಶಿಖರದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಾಧಿಸಿದರು.

ಎವರೆಸ್ಟ್ ಯೋಜನೆಗೆ ಒಟ್ಟು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} 1.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಆರ್ಥಿಕ ವೆಚ್ಚವಿದ್ದ ಕಾರಣ   &lt;ref name=&quot;A dream come true for Kaithal girl&quot;/&gt;  ಅವರು ಹರ್ಯಾಣ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ( {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} 300,000), PWD ಸಚಿವ, ರಣದೀಪ್ ಸಿಂಗ್ ಸುರ್ಜೆವಾಲಾ ( {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} 51,000), ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ, [[ನವೀನ ಜಿಂದಾಲ್|ನವೀನ್ ಜಿಂದಾಲ್]] ( {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} 500,000}, ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಕಮಿಷನರ್ ಅಮ್ನೀತ್‌ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ದೇಣಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಪಿ ಕುಮಾರ್ ( {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} 250,000) ಮತ್ತು  ಇತರರು.&lt;ref name=&quot;Kaithal girl scales Mt Everest&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2010/20100523/main7.htm|title=Kaithal girl scales Mt Everest|last=Satish Seth|date=22 May 2010|website=The Tribune|access-date=2 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;A dream come true for Kaithal girl&quot; /&gt; ಯೋಜನೆಯು ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಹಿಂದಿನ ಎವರೆಸ್ಟ್ ಆರೋಹಿಗಳಾದ [[ಬಚೇಂದ್ರಿ ಪಾಲ್‌|ಬಚೇಂದ್ರಿ ಪಾಲ್]] ಮತ್ತು ಸಂತೋಷ್ ಯಾದವ್ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದೊಂದಿಗೆ &lt;ref name=&quot;Haryana teacher Mamta scales Mt Everest&quot;/&gt; ದಂಡಯಾತ್ರೆಯ ತಂಡವು ೧೩ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್, ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಿಂದ ಬಂದವರು ಮತ್ತು ಉಳಿದ ನಾಲ್ವರು ೧೬ ವರ್ಷದ ಅರ್ಜುನ್ ವಾಜಪೇಯ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತದವರು.&lt;ref name=&quot;Delhi boy becomes youngest Indian to climb Mt Everest&quot;&gt;{{Cite web|url=http://news.rediff.com/report/2010/may/22/delhi-boy-becomes-youngest-indian-to-climb-mt-everest.htm|title=Delhi boy becomes youngest Indian to climb Mt Everest|last=Shirish B Pradhan|date=22 May 2010|website=Rediff.com|access-date=3 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Apa Sherpa&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.apasherpa.com/|title=Apa Sherpa|date=2014|publisher=Apa Sherpa Foundation|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727171603/http://www.apasherpa.com/|archive-date=27 July 2014|access-date=2 September 2014}}&lt;/ref&gt; ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್‌ನ ೧೯ ಯಶಸ್ವಿ ಆರೋಹಣಗಳ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ದಂತಕಥೆ ಅಪಾ ಶೆರ್ಪಾರವರದು. ತಂಡವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾ ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಾದಿಯನ್ನು ತೋರಿದರು. ತಂಡವು ೪೦ ದಿನಗಳನ್ನು ಖುಂಬು ಗ್ಲೇಸಿಯರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು, ಅಲ್ಲಿ ತಂಡವು ತಮ್ಮ ಬೇಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಅನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತ್ತು. ಈ ಮಾರ್ಗವು [[ನೇಪಾಳ|ನೇಪಾಳದ]] ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದಕ್ಷಿಣ ಕೋಲ್ ಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು. ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ ಆವರ್ತಕ ಸ್ಟಾಪ್ ಓವರ್‌ಗಳ ನಂತರ ತಂಡವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೨೦ ಮೇ ೨೦೧೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಿತು. ೨೨ ಮೇ ೨೦೧೦ ರಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೧೦: ೨೪ ಕ್ಕೆ ಮಮತಾ ಸೋಧಾ ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್ ಶಿಖರವನ್ನು ಏರಿದರು.&lt;ref name=&quot;Haryana Police profile&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Delhi boy becomes youngest Indian to climb Mt Everest&quot; /&gt;

ಎವರೆಸ್ಟ್ ವಿಜಯದ ನಂತರ, ಮಮತಾ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್‌ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾದ ಮೌಂಟ್ ಎಲ್ಬ್ರಸ್ ಅನ್ನು ಏರಿದರು.&lt;ref name=&quot;Mt. Elbrus&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=421611194564068&amp;set=a.170392296352627.42060.100001455741901&amp;type=1&amp;theater|title=Mt. Elbrus|date=18 September 2012|publisher=facebook page|access-date=2 September 2014}}&lt;/ref&gt;

ಮಮತಾ ಸೋಧಾ ಪರ್ವತಾರೋಹಿಯಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಮಿಂಚಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;The Contemporary Dalit Heroes - Ms. Mamta Sodha&quot;/&gt; ಅವರು ನವೆಂಬರ್ ೧೯೯೮ &lt;ref name=&quot;Haryana Police profile&quot;/&gt; ಆಗ್ರಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೨೧ ನೇ ಜೂನಿಯರ್ ಬಾಲಕಿಯರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬಾಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ರನ್ನರ್ ಅಪ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯ ಬಾಲಕಿಯರ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ, ಅವರು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೮ &lt;ref name=&quot;Haryana Police profile&quot; /&gt; ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಅಂತರ-ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದರು. ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹರಿಯಾಣ ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಯುವ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ''B1'' ದರ್ಜೆಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟುವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.

ಮಮತಾ ಸೋಧಾ ಅವರು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ ಕ್ಲಬ್‌ನ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;The Contemporary Dalit Heroes - Ms. Mamta Sodha&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Young woman from Haryana scales Mt Everest&quot;&gt;{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/news/nation/young-woman-from-haryana-scales-mt-everest_628550.html|title=Young woman from Haryana scales Mt Everest|date=22 May 2010|publisher=Zee News|access-date=2 September 2014}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು ==

* [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] – [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] – 2014 &lt;ref name=&quot;Padma&quot;/&gt;
* ತೇನ್ಸಿಂಗ್ ನಾರ್ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಹಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] – 2010 &lt;ref name=&quot;Tenzing Norgay Award&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Tensing Norgay Adventure Award&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.leadthecompetition.in/CA/awards/t_norgay_awds10.html|title=Tensing Norgay Adventure Award|date=2011|publisher=Lead the Competition.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20140813044741/http://www.leadthecompetition.in/CA/awards/t_norgay_awds10.html|archive-date=13 August 2014|access-date=2 September 2014}}&lt;/ref&gt;
* ನಗದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} 2.1 ಮಿಲಿಯನ್ – ಹರಿಯಾಣ ಸರ್ಕಾರ – 2010 &lt;ref name=&quot;Hooda announce Rs 21 lakh to Mamta Sodha&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.theindiapost.com/sports/hooda-announce-rs-21-lakh-to-mamta-sodha/|title=Hooda announce Rs 21 lakh to Mamta Sodha|date=3 June 2010|publisher=The India Post|access-date=2 September 2014|archive-date=11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411144339/http://www.theindiapost.com/sports/hooda-announce-rs-21-lakh-to-mamta-sodha/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಇಡ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿ ಆರೋಹಣದ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ (ಇಮ್ಜಾ-ತ್ಸೆ) - ನೇಪಾಳ ಪರ್ವತಾರೋಹಣ ಸಂಘ - 2010 &lt;ref name=&quot;Haryana Police profile&quot;/&gt;

== ಸಹ ನೋಡಿ ==
* ಅಪಾ ಶೆರ್ಪಾ
* [[ತೇನ್‌ಸಿಂಗ್ ನೋರ್ಗೆ|ತೇನ್ಸಿಂಗ್ ನಾರ್ಗೆ]]
* [[ಎಡ್ಮಂಡ್ ಹಿಲರಿ]]
* [[ಬಚೇಂದ್ರಿ ಪಾಲ್‌|ಬಚೇಂದ್ರಿ ಪಾಲ್]]
* ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್‌ನ ಭಾರತೀಯ ಶಿಖರಗಳು - ವರ್ಷವಾರು
* ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್ ಶಿಖರಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ಭಾರತದ ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್ ದಾಖಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ಮೌಂಟ್ ಎವರೆಸ್ಟ್ ದಾಖಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* {{Cite web|url=http://dsclimited.com/dev/index.php?modepage=news&amp;pages=43|title=DSC Limited honors Mamta Sodha|date=7 June 2010|publisher=DSC Limited|access-date=2 September 2014}}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/sports-brief/634954/|title=Surinder Kaur, Mamta Sodha appointed DSP|last=EXpress News Service|date=17 June 2010|publisher=The New Indian Express|access-date=2 September 2014|archive-date=5 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305083405/http://archive.indianexpress.com/news/sports-brief/634954/|url-status=dead}}
* {{Cite web|url=http://titoju.wordpress.com/2010/06/08/mamta-sodha-willpower-personified/|title=Mamta Sodha – Willpower Personified|date=8 June 2010|publisher=Blog report|access-date=2 September 2014}}
* {{Cite web|url=http://www.ambedkartimes.com/World%20Media%20News.htm|title=Tenzing Norgay Award Winner Mamta Sodha, Everester (India)|date=1 September 2011|publisher=Ambedkar Times|access-date=2 September 2014}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]</text>
      <sha1>j7mzvara896dw7c7bc9by2blz4ialsp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಹೀಂದ್ರಾ &amp; ಮಹೀಂದ್ರಾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144536</id>
    <revision>
      <id>1431050</id>
      <parentid>1429990</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T03:46:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108072" sha1="ogm37crntr8wonw2dbo38ignnvqketc" xml:space="preserve">{{Use Indian English|date=September 2020}}
{{Infobox company
| name = ಮಹಿಂದ್ರಾ &amp; ಮಹಿಂದ್ರಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್
| logo = 
| logo_caption = 
| type = ಸಾರ್ವಜನಿಕ
| traded_as = {{plainlist|
*{{BSE|500520}}
*{{NSE|M&amp;M}}
* ಬಿಎಸ್ಇ ಸೆನ್ಸೆಕ್ಸ್ ಘಟಕ.
* ಎನ್ಎಸ್ಇ ನಿಫ್ಟಿ ೫೦ ಘಟಕ.
}}
| ISIN = INE101A01026
| industry = ಆಟೋಮೋಟಿವ್
| predecessor = 
| founded = {{Start date and age|1945|10|2|df=yes}}&lt;br /&gt;Jassowal, [[Ludhiana]], [[Punjab Province (British India)|Punjab]], India
| founders = {{plainlist|
* ಜೆ.ಸಿ. ಮಹೀಂದ್ರಾ
* ಕೆ.ಸಿ. ಮಹೀಂದ್ರಾ
* ಎಂ.ಜಿ. ಮುಹಮ್ಮದ್}}
| location = ಮುಂಬೈ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ
| hq_location_country = [[ಭಾರತ]]
| area_served = ವಿಶ್ವಾ‌ದ್ಯಂತ
| key_people = {{plainlist|
* ಆನಂದ ಮಂದಿರ &lt;br /&gt;(ಅಧ್ಯಕ್ಷರು)
* ಡಾ. ಅನೀಶ್ ಷಾ&lt;br /&gt; (ಎಮ್‌ಡಿ &amp; ಸಿ‌ಇಒ)&lt;ref&gt;{{cite news |website=Livemint |title=Mahindra appoints Anish Shah as the MD and CEO, effective from April 2 | url=https://www.livemint.com/companies/news/mahindra-appoints-anish-shah-as-the-md-and-ceo-effective-from-april-2-11616762650940.html|date=26 March 2021|access-date=12 July 2021}}&lt;/ref&gt;
* ರಾಜೇಶ್ ಜೆಜುರಿಕರ್ &lt;br /&gt;(ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎ.ಎಫ್.ಎಸ್.)}}
| products = {{plainlist|
* ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಗಳು
* ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್
* ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಗಳು
* ಮೋಟರ್ ಸೈಕಲ್ ಗಳು}}
| production = {{down}} ೪,೭೬,೦೪೩ ವಾಹನಗಳು
| production_year = ೨೦೨೦
| revenue = {{increase}} {{INRConvert|74277.78|c}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bseindia.com/bseplus/AnnualReport/500520/68784500520.pdf |title=Annual Report 2020-21 |website=bseindia |access-date=14 ಆಗಸ್ಟ್ 2022 |archive-date=6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006054730/https://www.bseindia.com/bseplus/AnnualReport/500520/68784500520.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| revenue_year = FY2021
| operating_income = {{increase}} {{INRConvert|8411.10|c}}
| income_year = FY2021
| net_income = {{increase}} {{INRConvert|3347.41|c}}
| net_income_year = FY2021
| assets = {{increase}} {{INRConvert|166462.49|c}}
| assets_year = FY2021
| equity = {{increase}} {{INRConvert|41581.92|c}}
| equity_year = FY2021
| num_employees = ೪೦,೬೧೯ (೨೦೨೧)
| parent =  ಮಹೀಂದ್ರಾ ಗ್ರೂಪ್
| subsid = {{plainlist|
* ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ 
* ಮಹೀಂದ್ರಾ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಗಳು
* ಮಹೀಂದ್ರಾ ೨ ವೀಲರ್ಸ್
* ಮಹೀಂದ್ರಾ ಟ್ರಕ್ ಮತ್ತು ಬಸ್ ವಿಭಾಗ
* ಬಿಎಸ್‌ಎ ಕಂಪೆನಿ
* ಯೆಜ್ದಿ
* ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಲೆಜೆಂಡ್ಸ್ ಮೋಟಾರ್ ಸೈಕಲ್ ಗಳು 
* ಪ್ಯೂಜಿಯೋಟ್ ಮೋಟೊಸೈಕಲ್ ಗಳು
* ಆಟೋ‌ಮೊಬಿಲಿ ಪಿನಿನ್‌ಫೆರಿನ  
* ಪಿನಿನ್‌ಫೆರಿನ  }}
| homepage = {{URL|auto.mahindra.com}}
}}
'''ಮಹೀಂದ್ರಾ &amp; ಮಹೀಂದ್ರಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಎಮ್‌&amp;ಎಮ್)''' [[ಮುಂಬಯಿ|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತೀಯ [[ಮಲ್ಟಿನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್|ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ವಾಹನ ಉತ್ಪಾದನಾ ನಿಗಮವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ೧೯೪೫ ರಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರ ಮತ್ತು ಮುಹಮ್ಮದ್ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದನ್ನು ಮಹೀಂದ್ರಾ &amp; ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮಹೀಂದ್ರಾ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಎಮ್&amp;ಎಮ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮೂಲಕ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ವಾಹನ]] ತಯಾರಕರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅದರ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ಸ್ ಪರಿಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಟ್ರಾಕ್ಟರುಗಳ ತಯಾರಕ.  ೨೦೧೮ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-indias-30-biggest-companies/20111222.htm/|title=Mahindra &amp; Mahindra in Fortune India list|date=22 December 2011|website=Rediff.com|access-date=2 February 2014}}&lt;/ref&gt; ಫಾರ್ಚ್ಯೂನ್ ಇಂಡಿಯಾ ೫೦೦ ನಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಉನ್ನತ ಕಂಪನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ೧೭ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಾರುತಿ ಸುಜುಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಟಾಟಾ ಮೋಟರ್ಸ್|ಟಾಟಾ ಮೋಟಾರ್ಸ್]] ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಾಗಿವೆ.  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hoovers.com/company-information/cs/competition.Mahindra__Mahindra_Limited_.88313bf0a2725f22.html|title=Top Competitors for Mahindra &amp; Mahindra Limited|publisher=Hoovers|access-date=2 February 2014}}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಮಹೀಂದ್ರಾ &amp; ಮಹೀಂದ್ರಾವನ್ನು ೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೪೫ ರಂದು [[ಲುಧಿಯಾನ|ಲುಧಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ]] ಮಹೀಂದ್ರ ಮತ್ತು ಮುಹಮ್ಮದ್ ಎಂಬ ಸಹೋದರರಾದ ಕೈಲಾಶ್ ಚಂದ್ರ ಮಹೀಂದ್ರ ಮತ್ತು ಜಗದೀಶ್ ಚಂದ್ರ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಅವರು ಮಲಿಕ್ ಗುಲಾಮ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ (೧೮೯೫-೧೯೫೬) ಜೊತೆಗೆ ಉಕ್ಕಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mahindra.com/Who-We-Are/How-We-Got-Here|title=How we got here|publisher=Mahindra Corporate website|access-date=30 August 2019|archive-date=4 ಜುಲೈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704045822/http://www.mahindra.com/Who-We-Are/How-We-Got-Here|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮಹೀಂದ್ರಾ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುವ [[ಆನಂದ್ ಮಹೀಂದ್ರಾ|ಆನಂದ್ ಮಹೀಂದ್ರ]] ಅವರು ಜಗದೀಶ್ ಚಂದ್ರ ಮಹೀಂದ್ರ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗ. ಭಾರತಕ್ಕೆ [[ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಿನಾಚರಣೆ|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದೊರೆತು]] [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ರಚನೆಯಾದ ನಂತರ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದ. ಅವರು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಮೊದಲ ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿಯಾದರು. ಅವರು ೧೯೫೧ ರಿಂದ ೧೯೫೬ ರವರೆಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

=== ಕಾಲಗಣನೆ ===
೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.edelweiss.in/quotes/equity/mahindra-mahindra-ltd-365|title=Edelweiss {{!}} About Mahindra &amp; Mahindra Ltd|website=Edelweiss|language=en|access-date=19 November 2019}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಎಮ್‌ಯುವಿ ಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಂಡರು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲಿಸ್ ಜೀಪ್‌ನ ಪರವಾನಗಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ, ಎಮ್&amp;ಎಮ್ ಅನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜೀಪ್ ತಯಾರಕರಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಲಘು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು (ಎಲ್‌ಸಿವಿ ಗಳು) ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.{{Fact|date=April 2019}}

೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಗುಜರಾತ್ [[ಗುಜರಾತು ಸರ್ಕಾರ|ಸರ್ಕಾರದಿಂದ]] ೧೦೦% ಗುಜರಾತ್ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು ಮತ್ತು ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಹೊಸ ಬ್ರಾಂಡ್ ತಂತ್ರದ ಭಾಗವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಗ್ರೋಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅಗ್ರಿ ಎಕ್ವಿಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಟ್ರಾಕ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಎಂದು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/companies/mm-renames-mahindra-gujarat-tractors-launches-a-new-brand-trakstar-2370939.html|title=M&amp;M renames Mahindra Gujarat Tractors, launches a new brand 'Trakstar'|website=Moneycontrol|access-date=2 September 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/business/report-mahindra-gujarat-tractors-renamed-gromax-2541338|title=Mahindra Gujarat Tractors renamed Gromax|website=DNA India|language=en|access-date=2 September 2020}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಎಮ್&amp;ಎಮ್ [[ಪಂಜಾಬ್]] ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಪಿ‌ಟಿ‌ಎಲ್) ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.  ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ತಯಾರಕವಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/m-m-wins-race-for-punjab-tractors-stake/25129/|title=M&amp;M wins race for Punjab Tractors stake - Indian Express|website=indianexpress.com|access-date=2 September 2020|archive-date=10 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410021547/http://archive.indianexpress.com/news/m-m-wins-race-for-punjab-tractors-stake/25129/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/ptls-swaraj-to-fight-parent-mms-brands/articleshow/2205949.cms?from=mdr|title=PTL's Swaraj to fight parent M&amp;M's brands|work=The Economic Times|access-date=2 September 2020}}&lt;/ref&gt; ಈ ಸ್ವಾಧೀನದ ನಂತರ, ಹಿಂದಿನ ಪಿ‌ಟಿ‌ಎಲ್ ಅನ್ನು ಎಮ್&amp;ಎಮ್ ಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೨೦೦೯ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/mahindra-plans-to-manufacture-tractors-in-ptls-plant/7857|title=Mahindra plans to manufacture tractors in PTL's plant|website=Outlook India|access-date=2 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510055509/https://www.outlookindia.com/newswire/story/mahindra-plans-to-manufacture-tractors-in-ptls-plant/7857|archive-date=10 ಮೇ 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮಹೀಂದ್ರಾ &amp; ಮಹೀಂದ್ರಾದ ಸ್ವರಾಜ್ ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು.

ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ, ಕಂಪನಿಯು ಹೊಸ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿದೆ. ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೈನೆಟಿಕ್ ಮೋಟಾರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ [[wiktionary:two-wheeler|ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನ]] ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/mahindra-enters-twowheeler-market-riding-on/342686|title=Mahindra enters two-wheeler market riding on Kinetic|date=31 July 2008|work=Indian Express|access-date=2 February 2014|archive-date=20 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220062924/http://archive.indianexpress.com/news/mahindra-enters-twowheeler-market-riding-on/342686|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಎಮ್&amp;ಎಮ್ ಆರ್‌ಇವಿಎ [[REVA ಇಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌ ಕಾರ್‌ ಕಂಪನಿ|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕಾರ್ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ]] ೫೫% ಪಾಲನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5js84m602eFQAY39bjXLeJpA14HIQ?hl=en|title=India's Mahindra buys Reva majority stake|date=26 May 2010|publisher=AFP|access-date=2 February 2014}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ೧೦೦% ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಅದನ್ನು [[REVA ಇಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌ ಕಾರ್‌ ಕಂಪನಿ|ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಮೊಬಿಲಿಟಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.evehiclesmart.com/blogs-%26-news/mahindra-e-rickshaw-price-features-reviews.html|title=M&amp;M unplugs Reva tag; rebrands e-car division as Mahindra Electric|date=7 September 2016|website=E Vehicles Mart|access-date=18 June 2020|archive-date=21 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021130908/http://www.evehiclesmart.com/blogs-%26-news/mahindra-e-rickshaw-price-features-reviews.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ ಸ್ಯಾಂಗ್‌ಯಾಂಗ್ ಮೋಟಾರ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/auto/automobiles/MM-named-lead-bidder-for-SsangYong/articleshow/6302225.cms|title=M&amp;M named lead bidder for SsangYong|date=13 August 2010|work=The Economic Times|access-date=2 February 2014}}&lt;/ref&gt;

ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಪಿಯುಗಿಯೊ ಮೋಟೋಸೈಕಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೫೧% ನಿಯಂತ್ರಕ ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.evehiclesmart.com/blogs-%26-news/mahindra-e-rickshaw-price-features-reviews.html|title=Mahindra takes an old French turn, buys 51% stakes on Peugeot Motocycles|date=9 October 2014|website=dailybhasker.com|access-date=20 August 2015|archive-date=21 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021130908/http://www.evehiclesmart.com/blogs-%26-news/mahindra-e-rickshaw-price-features-reviews.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೧೦೦% ನಿಯಂತ್ರಕ ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿತು.

ಮೇ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಮಿತ್ಸುಬಿಷಿ ಹೆವಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಜಪಾನಿನ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ತಯಾರಕ ಮಿತ್ಸುಬಿಷಿ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್ ಮೆಷಿನರಿ (ಎಮ್‌ಎ‌ಎಮ್) ನಲ್ಲಿ ೩೩.೩೩% ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/mm-to-acquire-33-stake-in-mitsubishi-agricultural-machinery-company-for-rs-159-24-crore/articleshow/47366896.cms?from=mdr|title=M&amp;M to acquire 33% stake in Mitsubishi Agricultural Machinery Company for Rs 159.24 crore|work=The Economic Times|access-date=2 September 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/content/b2b-manufacturing-industry/mahindra-group-to-acquire-33-stake-in-japan-s-mitsubishi-agricultural-machinery-115052200933_1.html|title=Mahindra Group to acquire 33% stake in Japan's Mitsubishi Agricultural Machinery|date=22 May 2015|work=Business Standard|access-date=2 September 2020|archive-date=10 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410023049/https://www.business-standard.com/content/b2b-manufacturing-industry/mahindra-group-to-acquire-33-stake-in-japan-s-mitsubishi-agricultural-machinery-115052200933_1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಮತ್ತು ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಟೆಕ್ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ವಿಶೇಷ ಉದ್ದೇಶದ ವಾಹನ (ಎಸ್ ಪಿವಿ) ಮೂಲಕ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಕಾರು ವಿನ್ಯಾಸಕ ಪಿನಿನ್ಫಾರಿನಾ ಎಸ್ಪಿಎ ಯಲ್ಲಿ ೭೬.೦೬% ಪಾಲನ್ನು € ೨೫.೩ ಮಿಲಿಯನ್ (ಸುಮಾರು ೧೮೬.೭ ಕೋಟಿ ರೂ.) ಗೆ ಖರೀದಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿವೆ.

ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮೂಲದ ಸಾಂಪೋ ರೋಸೆನ್ಲೆವ್‌ನಲ್ಲಿ  ೩೫% ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಸಂಯೋಜಿತ ಹಾರ್ವೆಸ್ಟರ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ತರುವಾಯ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಪಾಲನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ೪೯.೦೪% ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://auto.economictimes.indiatimes.com/news/automotive/off-highway/mahindra-acquires-35-in-sampo-rosenlew-enters-combine-harvester-biz/51630226|title=Mahindra acquires 35% in Sampo Rosenlew, enters combine harvester biz - ET Auto|website=ET Auto|language=en|access-date=2 September 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/BbYc1DZLuGDWupR9LGuqYP/Mahindra-buys-35-stake-in-Finnish-firm.html|title=Mahindra to buy 35% stake in Finnish firm Sampo Rosenlew|date=31 March 2016|website=Livemint|language=en|access-date=2 September 2020|archive-date=29 ನವೆಂಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129112725/https://www.livemint.com/Companies/BbYc1DZLuGDWupR9LGuqYP/Mahindra-buys-35-stake-in-Finnish-firm.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಜನವರಿ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ೭೫.೧ ಇಕ್ವಿಟಿ ಪಾಲನ್ನು ಹಿಸಾರ್ಲಾರ್ ಮಕಿನಾ ಸನಾಯಿ ಮತ್ತು ಟಿಕರೆಟ್ ಅನಾಮಧೇಯ ಎಸ್‌ಐ‌ಆರ್‌ಕೆಇಟಿಐ (ಹಿಸಾರ್ಲಾರ್) ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ಟರ್ಕಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಯಾನ್ ಟರ್ಕಿಶ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಾಕ್ ಟ್ರಾಕ್ಟರಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ₹ ೮೦೦ ಕೋಟಿಗೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Companies/JtBcxO0YqlV5jhF4clVyMI/Mahindra-acquires-75-stake-in-Turkish-farmequipment-maker.html|title=Mahindra acquires 75% stake in Turkish farm-equipment maker Hisarlar|last=Mohile|first=Shally|date=21 January 2017|website=mint|access-date=29 December 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/mampm-enters-turkey-buys-farm-equipment-company-hisarlar/article9492185.ece|title=M&amp;M enters Turkey, buys farm equipment company Hisarlar|last=Aggarwal|first=Varun|date=20 January 2017|website=The Hindu Business Line|access-date=29 December 2020}}&lt;/ref&gt;

ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಮೂಲದ ಡೆವುಲ್ಫ್ ನೊಂದಿಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ (ಎಮ್‌ಒ‌ಯು) ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು, ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾಲಿನ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಮತ್ತು ಬೇರು ಬೆಳೆ ಯಂತ್ರಗಳ ಪೂರೈಕೆದಾರ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.businessworld.in/article/Mahindra-Allies-With-Dewulf-Group-To-Build-Potato-Planters-In-India-/15-11-2017-131757/|title=Mahindra Allies With Dewulf Group To Build Potato Planters In India|date=15 November 2017|website=Business World|language=en|access-date=17 September 2020}}&lt;/ref&gt; ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ ನೆಡುವ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸಹ-ಬ್ರಾಂಡೆಡ್ ಪ್ಲಾಂಟರ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/m-m-dewulf-ink-licence-pact-for-potato-planting-equipment-117111401303_1.html|title=M&amp;M, Dewulf ink licence pact for potato planting equipment|date=14 November 2017|website=Business Standard|language=en|access-date=17 September 2020}}&lt;/ref&gt;

ಜನವರಿ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಮೂಲದ ಎಜಿಟೆಕ್ ಕಂಪನಿ (ಎಮ್‌ಐ‌ಟಿ‌ಆರ್‌ಎ)  ಆಗ್ರೋ ಇಕ್ವಿಪ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೬% ಈಕ್ವಿಟಿ ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸ್ಪ್ರೇಯರ್ಸ್ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.livemint.com/Home-Page/gox8UbDr5zobsQHC9hOL1N/Mahindra-forays-into-sprayers-business-acquires-26-stake-i.html|title=Mahindra forays into sprayers business, acquires 26% stake in Mitra|date=30 January 2018|website=Live Mint|language=en|access-date=17 September 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://auto.economictimes.indiatimes.com/news/automotive/farm-equipment/mm-buys-26-stake-in-omnivore-backed-mitra/62713372|title=M&amp;M buys 26% stake in Omnivore-backed MITRA|date=30 January 2018|website=ET Auto|language=en|access-date=17 September 2020}}&lt;/ref&gt; ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾಲನ್ನು ೩೯% ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/mahindra--mahindra-inks-pact-to-buy-13-pc-more-stake-in-associate/1758366|title=Mahindra &amp; Mahindra inks pact to buy 13 pc more stake in associate|date=11 March 2020|website=Outlook India|language=en|access-date=17 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510041944/https://www.outlookindia.com/newsscroll/mahindra--mahindra-inks-pact-to-buy-13-pc-more-stake-in-associate/1758366|archive-date=10 ಮೇ 2021|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/mahindra-mahindra-inks-pact-to-buy-13-pc-more-stake-in-associate-120031101391_1.html|title=Mahindra &amp; Mahindra inks pact to buy 13% more stake in MITRA Agro|date=12 March 2020|website=Business Standard|language=en|access-date=17 September 2020}}&lt;/ref&gt;

ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ನೋಟ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೨.೯% ರಷ್ಟು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಪಾಲನ್ನು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕಾರ್ನೋಟ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಕಾರ್ ಪರಿಹಾರಗಳ ಸಂಸ್ಥೆ ಕಾರ್ಸೆನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/industry/sme/mahindra-mahindra-acquires-minority-stake-in-onboard-diagnostics-startup-carsense/1075557/|title=Mahindra &amp; Mahindra acquires minority stake in onboard diagnostics startup CarSense|date=22 February 2018|website=Financial Express|language=en|access-date=17 September 2020}}&lt;/ref&gt;

ಮೇ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡಾದ]] ಐಟಿ ಸಂಸ್ಥೆ ರೆಸ್ಸನ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನ ೧೦% ವರೆಗಿನ ಷೇರು ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಷೇರು ಚಂದಾದಾರಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/mahindra-and-mahindra-10-stake-in-canadas-resson-aerospace-corp/article23737071.ece|title=M&amp;M to acquire up to 10% stake in Canada's Resson Aerospace Corp|date=1 March 2018|website=Hindu Businessline|language=en|access-date=17 September 2020}}&lt;/ref&gt; ಕೃಷಿಗೆ [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ರೆಸ್ಸನ್ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ರೈತರಿಗೆ ಅವರ ಹೊಲಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವ ಮತ್ತು ಅರ್ಥೈಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/companies/m-m-to-acquire-up-to-10-stake-in-canada-s-resson-aerospace-corp-118050100179_1.html|title=M&amp;M to acquire up to 10% stake in Canada's IT firm Resson Aerospace Corp|date=1 May 2018|website=Business Standard|language=en|access-date=17 September 2020}}&lt;/ref&gt;

ಜೂನ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ ಮೂಲದ ಕೃಷಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ ಗಮಯಾ ಎಸ್‌ಎಯಲ್ಲಿ ೧೧.೨೫% ಪಾಲನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/current/corporate/mm-buys-1125-stake-in-swiss-agri-tech-firm-gamaya-for-rs-30-crore/story/356362.html|title=M&amp;M buys 11.25% stake in Swiss agri-tech firm Gamaya for Rs30 crore|date=15 June 2019|website=Business Today|language=en|access-date=17 September 2020}}&lt;/ref&gt; ಸ್ವಾಧೀನತೆಯು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ [[ಕೃಷಿ]] ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಾದ ನಿಖರವಾದ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು [[ಡಿಜಿಟಲ್]] ಕೃಷಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಯೋಜಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/mahindra-arm-invests-4-m-in-swiss-farm-tech-firm-gamaya/article27938754.ece|title=Mahindra arm invests $4 m in Swiss farm tech firm Gamaya|date=14 June 2019|website=Hindu Businessline|language=en|access-date=17 September 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://auto.economictimes.indiatimes.com/news/industry/mahindra-acquires-11-25-stake-in-agri-technology-firm-gamaya-sa/69789268|title=Mahindra acquires 11.25% stake in agri-technology firm, Gamaya SA|date=14 June 2019|website=ET Auto|language=en|access-date=17 September 2020}}&lt;/ref&gt;

ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಫೋರ್ಡ್ ಇಂಡಿಯಾವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಫೋರ್ಡ್ ಮೋಟರ್ ಕಂಪನಿ|ಫೋರ್ಡ್]] ಜೊತೆ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ &amp; ಮಹೀಂದ್ರಾ ೫೧% ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/auto/auto-news/mm-ford-announce-joint-venture-indian-company-to-own-51/articleshow/71393399.cms?from=mdr|title=Mahindra set to take control of Ford's India auto business|date=2 October 2019|work=The Economic Times|access-date=8 July 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.livemint.com/companies/news/mahindra-takes-the-wheel-of-ford-s-india-business-11569953889102.html|title=Mahindra takes the wheel of Ford's India business|last=Panday|first=Amit|date=1 October 2019|website=Livemint|language=en|access-date=8 July 2020}}&lt;/ref&gt; ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದ ಉಂಟಾದ [[ಜಾಗತೀಕರಣ|ಜಾಗತಿಕ]] [[ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ|ಆರ್ಥಿಕ]] ಮತ್ತು [[ವ್ಯಾಪಾರ]] ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ ೨೦೨೧ ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಫೋರ್ಡ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ತನ್ನ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autocarindia.com/car-news/ford-mahindra-joint-venture-called-off-419540|title=Ford-Mahindra joint venture called off|date=1 January 2021|work=Autocar|access-date=14 January 2022}}&lt;/ref&gt;

ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು [[ರೆನೊ|ರೆನಾಲ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗಿನ]] ತನ್ನ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿತು, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ ರೆನಾಲ್ಟ್‌ನ ಪಾಲನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. [[ರೆನೊ|ರೆನಾಲ್ಟ್]] ಮಹೀಂದ್ರಾ &amp; ಮಹೀಂದ್ರಾಗೆ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಷನ್‌ಗಳಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಪರವಾನಗಿ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/f5fec412-4973-11df-9060-00144feab49a|title=Mahindra and Renault end joint venture|date=19 April 2020|website=Financial Times|access-date=18 June 2020}}&lt;/ref&gt;

== ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:Mumbai_Police_Mahindra_Bolero_Patrol_Car.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/Mumbai_Police_Mahindra_Bolero_Patrol_Car.jpg/220px-Mumbai_Police_Mahindra_Bolero_Patrol_Car.jpg|thumb| ಮಹೀಂದ್ರಾ ಬೊಲೆರೊವನ್ನು ಪೊಲೀಸ್ ಕಾರ್‌ ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.]]
&quot;ಮಹೀಂದ್ರಾ&quot; ಬ್ರಾಂಡ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ಎ‍‌ಯು‌ವಿ ಗಳು, ಮಲ್ಟಿ ಯುಟಿಲಿಟಿ ವಾಹನಗಳು, ಪಿಕಪ್‌ಗಳು, ಹಗುರವಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು, ಹೆವಿವೇಯ್ಟ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು, ದ್ವಿಚಕ್ರ ಮೋಟಾರ್ ಸೈಕಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಮಹೀಂದ್ರಾ [[ರೆನೊ|ರೆನಾಲ್ಟ್ ಎಸ್‌ಎ]], ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಂತಹ ವಿದೇಶಿ ಕಂಪನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mahindra-Renault-launch-Logan/articleshow/1852835.cms|title=Mahindra-Renault launch Logan|date=3 April 2007|work=Times of India|access-date=2 February 2014}}&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:1988_Mahindra_CJ_640_DP_4WD.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/54/1988_Mahindra_CJ_640_DP_4WD.jpg/220px-1988_Mahindra_CJ_640_DP_4WD.jpg|thumb| ೧೯೮೮ ಮಹೀಂದ್ರ ಸಿಜೆ ೬೪೦ ಡಿಪಿ, ಪಿಯುಗಿಯೊ ಎಕ್ಸ್‌ಡಿಪಿ ೪.೯೦ ಡೀಸೆಲ್ ಎಂಜಿನ್ - ೪-ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿದ ದೇಹದೊಂದಿಗೆ ಜೀಪ್ ಸಿಜೆ ಪಡೆದ ಮಾದರಿ]]
ಎಮ್&amp;ಎಮ್  ಜಾಗತಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.moneycontrol.com/news/business/500-mahindra-utility-vehiclesorderghana-govt_322642.html|title=500 Mahindra utility vehicles on order from Ghana Govt|date=23 January 2008|work=MoneyControl.com|access-date=2 February 2014}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಅದರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಿಗೆ [[ರಫ್ತು]] ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.indiadaily.com/editorial/2539.asp|title=India starts auto exports to South East Asia&amp;nbsp;– India's Mahindra launches new SUV in Malaysia|date=4 May 2005|work=IndiaDaily.com|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202121616/http://www.indiadaily.com/editorial/2539.asp|archive-date=2 February 2014}}&lt;/ref&gt; ಇದರ ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಜಾಗತಿಕ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸೇರಿವೆ:

* ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ [[ಯುರೋಪ್]] ಎಸ್‌ಆರ್‌ಎಲ್, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.in/bline/2008/01/09/stories/2008010952680300.htm|title=M&amp;M acquires Italian auto design co|date=9 January 2008|work=The Hindu|access-date=2 February 2014}}&lt;/ref&gt;
* ಯುಎಸ್ ನಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರ ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ನಾರ್ತ್ [[ಅಮೇರಿಕಾ]] (ಎಮ್‌ಎ‌ಎನ್‌ಎ)
* ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಆಟೋಮೊಬಿಲಿ ಪಿನಿನ್‌ಫರಿನಾ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/with-global-brands-all-the-worlds-a-stage-for-mahindra/articleshow/68365563.cms?from=mdr|title=With global brands, all the world's a stage for Mahindra|date=12 March 2019|work=Economic Times|access-date=19 January 2021}}&lt;/ref&gt;
* ಮಹೀಂದ್ರ [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-11-04/news/43658806_1_mahindra-mahindra-ltd-tunisian-market-ruzbeh-irani|title=Mahindra launches Scorpio Pik-Up in Tunisia|date=4 November 2013|work=Economic Times|access-date=2 February 2014|archive-date=4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140204040847/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-11-04/news/43658806_1_mahindra-mahindra-ltd-tunisian-market-ruzbeh-irani|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಮಹೀಂದ್ರ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]
* ಮಹೀಂದ್ರ [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] ಮತ್ತು [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]]

=== ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ಗಳು ===
ಮಹೀಂದ್ರಾ ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ ಜೀಪ್ ಸಿಜೆ೩ ಮತ್ತು ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ ಲಘು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ ಪಿಯುಗಿಯೊ ಡೀಸೆಲ್ ನಾಲ್ಕು-ಸಿಲಿಂಡರ್ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸರಣಗಳ ಪರವಾನಗಿ ಜೋಡಣೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ಕಿಯಾ ಮೋಟಾರ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಾಲ್ಕು-ವೇಗದ ಕೆ‌ಎಮ್‌ಟಿ೯೦ [[ಪ್ರಸರಣೆ|ಪ್ರಸರಣ]] ಮತ್ತು ವರ್ಗಾವಣೆ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mahindraworld.com/Corporate/history.htm|title=History: About M&amp;M|publisher=Mahindra &amp; Mahindra Ltd.|archive-url=https://web.archive.org/web/20010701122914/http://www.mahindraworld.com/Corporate/history.htm|archive-date=1 July 2001}}&lt;/ref&gt; ಮಹೀಂದ್ರಾದ ಎಮ್‌ಎಮ್ ಶ್ರೇಣಿಯು ಲೈನ್‌ಅಪ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಆಧಾರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧.೮-ಲೀಟರ್ ಇಸುಜು [[ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಇಂಜಿನ್|ಪೆಟ್ರೋಲ್]] ಎಂಜಿನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮತ್ತು ಪಿಯುಗಿಯೊ ಡೀಸೆಲ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://auto.indiamart.com/cars/mm-range/index.html|title=Mahindra MM Range|website=Car Channel|publisher=IndiaMART InterMESH Limited|archive-url=https://web.archive.org/web/20080215014551/http://auto.indiamart.com/cars/mm-range/index.html|archive-date=15 February 2008}}&lt;/ref&gt; ಮಹೀಂದ್ರಾ ರೆನಾಲ್ಟ್ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಲೋಗನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಾಹನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. &lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/NEWS/India_Business/Mahindra-Renault_launch_Logan/articleshow/1852835.cms Mahindra-Renault Launch Logan], additional text.&lt;/ref&gt; ಎಮ್&amp;ಎಮ್ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಟ್ರಕ್ ಮತ್ತು ಬಸ್ ವಿಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಹೆವಿ ಟ್ರಕ್‌ಗಳ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿತು. ಇದು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟ್ರಕ್, ಯು‌ಎಸ್‌ಎ ನೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20051124192017/http://www.hindu.com/2005/11/18/stories/2005111800721800.htm The Hindu on Mahindra International],.&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:South_African_Police_Mahindra_XUV500_(20762686699).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/South_African_Police_Mahindra_XUV500_%2820762686699%29.jpg/220px-South_African_Police_Mahindra_XUV500_%2820762686699%29.jpg|thumb| ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಪೊಲೀಸ್ ಮಹೀಂದ್ರ ಎಕ್ಸ್‌ಯು‌ವಿ೫೦೦]]
ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎಮ್‌ಯು‌ವಿಗಳು, ಎಲ್‌ಸಿವಿಗಳು ಮತ್ತು ತ್ರಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೋ|ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೊ]] ಮತ್ತು ಬೊಲೆರೊದಂತಹ ದೊಡ್ಡ, ಬಹು-ಉಪಯುಕ್ತ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ೨೦ ಮಾದರಿಯ ಕಾರುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಿಂದೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಫೋರ್ಡ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂಬ ಫೋರ್ಡ್ [[ಫೋರ್ಡ್ ಮೋಟರ್ ಕಂಪನಿ|ಜೊತೆ]] ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/industry/mahindra-fords-latest-alliance-seems-to-be-a-1995-redux/1111943|title=Mahindra-Ford's latest alliance seems to be a 1995 redux|date=27 March 2018|work=Financial Express|access-date=26 January 2021}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೮ ರ ದೆಹಲಿ ಆಟೋ ಶೋನಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರು ಕಂಪನಿಯು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಉತ್ಪನ್ನ ವಿಸ್ತರಣೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಇದು ಮುಂದಿನ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಐದು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಪ್ರವೇಶ ಮಟ್ಟದ ಎಸ್ವ್‌ಯು‌ವಿ ಮತ್ತು ಚಾಲಿತ ಒಂದು ಸಣ್ಣ, ಟರ್ಬೋಚಾರ್ಜ್ಡ್ ಡೀಸೆಲ್ ಎಂಜಿನ್. &lt;ref&gt;[http://www.allaboutauto.us/2008/02/13/mahindra_jeep_another_american_indian_deal_in_the_works.html Mahindra Looking for Expansion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080922181926/http://www.allaboutauto.us/2008/02/13/mahindra_jeep_another_american_indian_deal_in_the_works.html |date=22 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008 }},.&lt;/ref&gt; ತಮ್ಮ ಮಾತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ಮಹೀಂದ್ರಾ &amp; ಮಹೀಂದ್ರಾ ಜನವರಿ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಕ್ಸೈಲೋವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಅದರ ಮೊದಲ ಆರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ೧೫,೦೦೦ ಯುನಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/money/report_m-and-m-net-soars-152pct-as-xylo-picks-up-speed_1278579|title=M&amp;M net soars 152% as Xylo picks up speed|date=31 July 2009|work=dnaindia.com|access-date=11 September 2009}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೮ &lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/money/2006/jul/31mm.htm M&amp;M in Egypt]&lt;/ref&gt; ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಸಿಕೆಡಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೊವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಬವೇರಿಯನ್ ಆಟೋ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು.

ಮಹೀಂದ್ರಾ &amp; ಮಹೀಂದ್ರಾ [[REVA ಇಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌ ಕಾರ್‌ ಕಂಪನಿ|ಮಹೀಂದ್ರಾ ಆರ್‌ಇ‌ವಿ‌ಎ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ ಸ್ಯಾಂಗ್‌ಯಾಂಗ್ ಮೋಟಾರ್ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಾಲನ್ನು ಸಹ ಗಳಿಸಿತು.

ಮಹೀಂದ್ರಾ ತನ್ನ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಾರಗೊಂಡ ಎಸ್‌ಯು‌ವಿ, ಎಕ್ಸ್‌ಯು‌ವಿ೫೦೦ ಅನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಡ‌ಬ್ಲೂ೨೦೧ ಎಂದು ಕೋಡ್-ಹೆಸರನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಮಹೀಂದ್ರಾದಿಂದ ಹೊಸ ಎಸ್‌ಯು‌ವಿ ಅನ್ನು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಸ್‌ಯು‌ವಿ ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದಾದ ಮೊದಲ ಜಾಗತಿಕ ಎಸ್‌ಯು‌ವಿ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎಕ್ಸ್‌ಯು‌ವಿ೫೦೦  ಬೆಲೆ ₹  -೧,೫೦೦,೦೦೦ ನಡುವೆ ಬಂದಿದೆ. ಕಂಪನಿಯು ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು (ಎರಡು ಎಸ್‌ಯು‌ವಿ ಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಿವಿ) ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ಯು‌ವಿ೫೦೦  ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಭಾರತವಲ್ಲದೆ, ಕಂಪನಿಯು ಈ ಮಾದರಿಗಾಗಿ ಯುರೋಪ್, ಆಫ್ರಿಕಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-09-02/news/30105821_1_scorpio-m-m-president-global-markets|title=Global SUV|date=2 September 2011|publisher=Articles.economictimes.indiatimes.com|access-date=5 February 2012}}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಕಂಪನಿಯು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆರು ಹೊಸ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ ಎಂದು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಶ್ರೀ ಪವನ್ ಗೋಯೆಂಕಾ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/article3476485.ece|title=M&amp;M plans to launch 6 models in FY'13|date=31 May 2012}}&lt;/ref&gt; ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಮಿನಿ ಟ್ರಕ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ಕ್ಸಿಮೋದ ಸಿ‌ಎನ್‌ಜಿ  ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ೨೯ ಜೂನ್ ೨೦೧೨ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mahindra-launches-CNG-variant-of-Maxximo/articleshow/14496732.cms|title=Mahindra launches CNG variant of Maxximo|date=29 June 2012}}&lt;/ref&gt; ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಮಾರುತಿಯ ಡಿಜೈರ್ ಮತ್ತು ಟೊಯೋಟಾ ಕಿರ್ಲೋಸ್ಕರ್ ಮೋಟರ್‌ನ ಎಟಿಯೋಸ್‌ಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ನೀಡಲು ಕಂಪನಿಯು ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೧೨ ರಂದು ಡೀಸೆಲ್ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಆಯ್ಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವೆರಿಟೊದ ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/mahindra-launches-new-pricier-verito/979770/|title=Mahindra launches new, 'pricier' Verito|date=26 July 2012}}&lt;/ref&gt;

೩೦ ಜುಲೈ ೨೦೧೫ ರಂದು, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಟಿಯು‌ವಿ೩೦೦ ಎಂಬ ಹೊಸ ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಎಸ್‌ಯು‌ವಿ  ಯ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.motorscribes.com/Articles/mahindra-tuv300-set-for-september-10-launch|title=Mahindra TUV300 set for September 10 launch|last=Gour|first=Vikram|date=14 August 2015|work=MotorScribes|access-date=31 December 2015|publisher=Blended Media Solutions LLP|archive-date=6 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306040047/https://www.motorscribes.com/Articles/mahindra-tuv300-set-for-september-10-launch|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಟಿಯು‌ವಿ೩೦೦ ವಿನ್ಯಾಸವು ಯುದ್ಧ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ಯು‌ವಿ೫೦೦, ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೋ ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ವೈ‌ಎಲ್‌ಒ ನ ಕೆಲವು ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಎಮ್‌ಎಚ್‌ಎಡ‌ಬ್ಲೂ‌ಕೆ  ಎಂಜಿನ್‌ನ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದೆ. ಈ ಹೊಸ ಎಂಜಿನ್ ಅನ್ನು ಎಮ್‌ಎಚ್‌ಎಡ‌ಬ್ಲೂ‌ಕೆ೮೦ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.motorscribes.com/Articles/mahindras-next-suv-is-inspired-by-a-battle-tank|title=Mahindra's next SUV is inspired by a battle tank!|last=Gour|first=Vikram|date=31 July 2015|work=MotorScribes|access-date=31 December 2015|publisher=Blended Media Solutions LLP|archive-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000638/https://www.motorscribes.com/Articles/mahindras-next-suv-is-inspired-by-a-battle-tank|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸಣ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಲೋಡ್ ವಿನಿಮಯ ವೇದಿಕೆಯಾದ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಶಿಫ್ಟ್  ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಆಧಾರಿತ ಇಂಟ್ರಾ-ಸಿಟಿ ಕಾರ್ಗೋ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Companies/VhOh1ejTrYE6nAsb1YY3dM/Mahindra-launches-SmartShift-to-connect-cargo-owners-transp.html|title=Mahindra launches SmartShift to connect cargo owners, transporters|date=21 October 2015|work=Livemint|access-date=14 February 2021}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸ್ಮಾರ್ಟ್‌ಶಿಫ್ಟ್ ಅನ್ನು ಮುಂಬೈ ಮೂಲದ ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಪರಿಹಾರ ಪೂರೈಕೆದಾರ ಪೋರ್ಟರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/smartshift-by-mahindra-to-merge-with-logistic-solutions-provider-porter/articleshow/63045322.cms|title=SmartShift by Mahindra to merge with logistic solutions provider Porter|date=23 February 2018|work=The Times Of India|access-date=14 February 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/mahindra-s-logistics-arm-smartshift-to-merge-with-porter-118022300857_1.html|title=Mahindra's logistics arm SmartShift to merge with Porter|date=23 February 2018|work=Business Standard|access-date=14 February 2021}}&lt;/ref&gt;

ಜನವರಿ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಕೆಯುವಿ೧೦೦ ಎಂಬ ಸಬ್-ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಮೊನೊಕಾಕ್ ಎಸ್‌ಯುವಿ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಕೆಯುವಿ೧೦೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕೆಯುವಿ೧೦೦ ಎನ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಟಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ರಿಫ್ರೆಶ್ ಅನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/auto/latest-auto-news/story/mahindra-launches-kuv-100-for-rs-4-42-lakh-303923-2016-01-15|title=Mahindra launches KUV 100 for Rs 4.42 lakh|date=15 January 2016|website=India Today|access-date=2 February 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.autocarindia.com/car-news/2017-mahindra-kuv100-nxt-launch-on-october-10-2017-395519|title=2017 Mahindra KUV100 NXT launch on October 10, 2017|date=6 October 2017|website=Autocar|access-date=2 February 2022}}&lt;/ref&gt;

೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಂದು, ಮಹೀಂದ್ರ ಮರಾಜೊ ಶಾರ್ಕ್ ಪ್ರೇರಿತ ವಾಹನವನ್ನು ಮಹೀಂದ್ರಾ ರಿಸರ್ಚ್ ವ್ಯಾಲಿ (ಎಮ್‌ಆರ್‌ವಿ), ಎಮ್‌ಎ‌ಎನ್‌ಎ ಮತ್ತು ಪಿನಿನ್‌ಫೆರಿನ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ರೂಪಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://auto.economictimes.indiatimes.com/news/passenger-vehicle/uv/mahindra-launches-globally-engineered-marazzo-priced-upto-rs-13-90-lakh/65655405|title=Mahindra launches globally engineered Marazzo priced upto Rs 13.90 lakh|date=3 September 2020|work=Economic Times|access-date=14 February 2021}}&lt;/ref&gt;

ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ತನ್ನ ಎಕ್ಸ್‌ಯು‌ವಿ೩೦೦ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಸಬ್ -೪ಎಮ್ ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಮೊನೊಕಾಕ್ ಎಸ್‌ಯು‌ವಿ. ಜಿಎನ್‌ಸಿಎಪಿ ನಡೆಸಿದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕ್ರ್ಯಾಶ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಕ್ಸ್‌ಯು‌ವಿ೩೦೦ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ ವಾಹನವೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ 'ಸುರಕ್ಷಿತ ಆಯ್ಕೆ' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ೫-ಸ್ಟಾರ್ ವಯಸ್ಕರ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ರೇಟಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/auto/latest-auto-news/story/mahindra-xuv300-crosses-26000-bookings-launch-on-february-14-1518554-2019-05-06|title=Mahindra XUV300 crosses 26000 bookings since February 14 launch|date=6 May 2019|website=India Today|access-date=2 February 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.globalncap.org/news/the-mahindra-xuv300-has-achieved-global-ncaps-first-ever-safer-choice-award|title=The Mahindra XUV300 Has Achieved Global NCAP's First Ever ‘Safer Choice’ Award|date=17 February 2020|website=Globalncap|access-date=2 February 2022}}&lt;/ref&gt;

ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎರಡನೇ ತಲೆಮಾರಿನ [[ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿ|ಥಾರ್]] ೨೦೨೦ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು - ಆಲ್-ನ್ಯೂ ಥಾರ್. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.livemint.com/auto-news/thar-2020-india-launch-booking-price-delivery-anand-mahindra-features-11601613342971.html|title=Mahindra Thar 2020 launched in India at ₹9.80 lakh.|date=2 October 2020|work=Livemint|access-date=22 February 2021}}&lt;/ref&gt;

೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎಕ್ಸ್‌ಯು‌ವಿ೭೦೦ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/auto/cars/mahindra-xuv700-launched-full-price-list-announced/articleshow/86637445.cms|title=Mahindra XUV700 launched, full variant-wise price list announced.|date=30 September 2021|work=Times of India|access-date=14 January 2022}}&lt;/ref&gt;

ಜೂನ್ ೨೭, ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೋ ಎನ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಇದನ್ನು &quot;ಬಿಗ್ ಡ್ಯಾಡಿ ಆಫ್ ಎಸ್ಯುವಿಗಳು&quot; ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಈಗ &quot;ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೋ ಕ್ಲಾಸಿಕ್&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;Prachi Ahluwalia / TIMESOFINDIA.&lt;/ref&gt;

=== ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ===
ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಅಲ್ಫರೆಟ್ಟಾ ಮೂಲದ ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿತರಕ ಗ್ಲೋಬಲ್ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್ ಯು‌ಎಸ್‌ಎ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/12/27/automobiles/27year.html?pagewanted=2&amp;ref=business|title=2009 Was a Clunker. Time to Cash It In.|last=Ulrich|first=Lawrence|date=24 December 2009|work=The New York Times|access-date=27 December 2009}}&lt;/ref&gt; ಡೀಸೆಲ್ ಎಸ್‌ಯು‌ವಿ ಗಳು ಮತ್ತು ಪಿಕಪ್ ಟ್ರಕ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಯೋಜಿಸಿದೆ.  ಚಿಕನ್ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಭಾರತದಿಂದ ಪಿಕಪ್ ಟ್ರಕ್‌ಗಳನ್ನು ನಾಕ್‌ಡೌನ್ ಕಿಟ್ (ಸಿಕೆಡಿ) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.trucktrend.com/features/news/2009/163_news090601_mahindra_planning_kit_assembly_of_diesel_pickups_to_avoid_chicken_tax/index.html|title=Mahindra Planning Kit Assembly of Diesel Pickups To Avoid Chicken Tax|publisher=Motor Trend, Benson Kong, 1 June 2009|access-date=14 ಆಗಸ್ಟ್ 2022|archive-date=15 ಜೂನ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615160818/http://www.trucktrend.com/features/news/2009/163_news090601_mahindra_planning_kit_assembly_of_diesel_pickups_to_avoid_chicken_tax/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಸಿ‌ಕೆ‌ಡಿ ಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಾಹನಗಳಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರೇಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಲಾದ ಭಾಗಗಳ ಕಿಟ್‌ಗಳಿಂದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ೧೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು, ಮಹೀಂದ್ರಾ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಗ್ಲೋಬಲ್ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ತನ್ನ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಹಿಂದೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ತನ್ನ ಮತ್ತು ಗ್ಲೋಬಲ್ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್ ನಡುವಿನ ಕಾನೂನು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ವಾಹನಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಗ್ಲೋಬಲ್ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್ ಮೂಲಕ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಬದಲು ನೇರವಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.autoblog.com/2010/10/18/report-mahindra-introduction-to-u-s-indefinitely-delayed/|title=Report: Mahindra introduction to U.S. 'indefinitely delayed'|date=18 October 2010|publisher=Autoblog|access-date=19 October 2010}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರ ವರದಿಯು ಗ್ಲೋಬಲ್ ವೆಹಿಕಲ್ಸ್ ಯು‌ಎಸ್‌ಎ ನ ಸಿ‌ಇ‌ಒ ಜಾನ್ ಪೆರೆಜ್ ಅವರು ಮಹೀಂದ್ರಾದ ಸಣ್ಣ ಡೀಸೆಲ್ ಪಿಕಪ್‌ಗಳು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦೧೧ ರ ವಸಂತಕಾಲದ ವೇಳೆಗೆ ಮಾರಾಟವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ಆದರೂ ಕಾನೂನು ತೊಡಕುಗಳು ಉಳಿದಿವೆ  ಮತ್ತು ಪೆರೆಜ್ ಭರವಸೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯು ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.pickuptrucks.com/2010/11/global-vehicles-usa-still-hopes-to-sell-mahindra-trucks-by-spring.html|title=Global Vehicles USA Still Hopes to Sell Mahindra Truck by Spring|date=8 November 2010|publisher=pickuptrucks.com|access-date=12 January 2011|archive-date=15 ಜನವರಿ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110115082901/http://news.pickuptrucks.com/2010/11/global-vehicles-usa-still-hopes-to-sell-mahindra-trucks-by-spring.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನಂತರದ ವರದಿಗಳು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಟ್ರಕ್‌ನ ಮೂಲ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸ್ಕ್ರ್ಯಾಪ್ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ನವೀಕರಿಸಿದ ಒಂದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ವಿಳಂಬವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thetruthaboutcars.com/2010/12/mahindra-delay-explained-new-pickup-model-coming/|title=Mahindra Delay Explained? New Pickup Model Coming|last=Edward Niedermeyer|date=30 December 2010|website=The truth about cars|access-date=12 January 2011}}&lt;/ref&gt; ಜೂನ್ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ಪಿತೂರಿ ಮತ್ತು ವಂಚನೆಯನ್ನು ಆರೋಪಿಸಿ ಅದರ ಅಮೇರಿಕನ್ ವಿತರಕರು ಮಹೀಂದ್ರಾ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಮೂಹಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಹೂಡಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://automotive.speedtv.com/article/autos-jilted-dealers-sue-indian-automaker/|title=Jilted Dealers Sue Indian Automaker|last=Golfen|first=Bob|date=6 June 2012|website=SPEED Channel|publisher=Fox Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20120610013354/http://automotive.speedtv.com/article/autos-jilted-dealers-sue-indian-automaker|archive-date=10 June 2012|access-date=6 June 2012}}&lt;/ref&gt; ಕಂಪನಿಯ ಯು‌ಎಸ್ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಮಹೀಂದ್ರ ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೇರಿಕಾ (ಎಮ್‌ಎ‌ಎನ್‌ಎ), ೨೦ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ ರಂದು ಮಿಚಿಗನ್‌ನ ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರು ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವನ್ನು ತೆರೆಯಿತು. ಸ್ಥಾವರವು ೨೫೦ ಜನರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ೨೫ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾದ ಮೊದಲ ವಾಹನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.financialexpress.com/industry/mahindra-opens-detroits-1st-car-making-plant-in-25-years/941050/|title=Mahindra opens Detroit's 1st car-making plant in 25&amp;nbsp;years|date=20 November 2017|website=The Financial Express|access-date=21 November 2017}}&lt;/ref&gt; ಹೊಸ ಸೌಲಭ್ಯದಿಂದ ಮೊದಲ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ೨ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೮ ರಂದು ಮಹೀಂದ್ರ ರೋಕ್ಸರ್ ಎಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/mahindra-unveils-new-off-road-vehicle-roxor-300607396.html|title=Mahindra Unveils New Off-Road Vehicle: ROXOR|last=America|first=Mahindra Automotive North|website=www.prnewswire.com|language=en|access-date=22 March 2018}}&lt;/ref&gt;

=== ಮಹೀಂದ್ರ ಮಾದರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ===

=== ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾದರಿಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size: 0.85em; width: 88%&quot;
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; |ಮಾದರಿ
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;10%&quot; | ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ವರ್ಷ&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.
! ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾದರಿ
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;32%&quot; | ವಾಹನ ಮಾಹಿತಿ
|-
! width=&quot;10%&quot; | ಪರಿಚಯ
|- bgcolor=&quot;#e0e0e0&quot;
| colspan=&quot;5&quot; | '''ಎಸ್‌ಯು‌ವಿ'''
|-
|[[ಚಿತ್ರ:Mahindra_Bolero_Gen_3.jpg|alt=|200x200px]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; '''ಬೊಲೆರೊ'''
| '''ಬೊಲೆರೊ'''
| ೨೦೦೦
| ೨೦೨೦
| ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಎಸ್‌ಯುವಿ .
|-
|[[ಚಿತ್ರ:Mahindra_TUV_300_Chennai_2016_(2).JPG|alt=|200x200px]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''ಬೊಲೆರೊ ನಿಯೋ'''
| '''ಬೊಲೆರೊ ನಿಯೋ'''
| ೨೦೨೧
| ೨೦೨೧
| ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಎಸ್‌ಯುವಿ .
|-
|[[ಚಿತ್ರ:Mahindra_Goa_5door_in_Avellino.JPG|alt=|200x200px]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''ವೃಶ್ಚಿಕ ರಾಶಿ'''
| '''[[ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೋ|ವೃಶ್ಚಿಕ/ವೃಶ್ಚಿಕ-ಎನ್]]'''
| ೨೦೨೨
| ೨೦೨೨
| ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಎಸ್‌ಯುವಿ .
|-
|[[ಚಿತ್ರ:Mahindra Thar Photoshoot at Perupalem Beach (West Godavari District, AP, India) Djdavid.jpg|alt=|200x200px]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''ಥಾರ್'''
| '''ಥಾರ್'''
| ೨೦೧೦
| ೨೦೨೦
| 4x4 ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಎಸ್‌ಯುವಿ .
|-
|[[ಚಿತ್ರ:IAA_2017,_Frankfurt_(1Y7A2639).jpg|alt=|200x200px]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''ಅಲ್ಟುರಾಸ್ ಜಿ೪'''
| '''ಅಲ್ಟುರಾಸ್ ಜಿ೪'''
| ೨೦೧೮
| ೨೦೧೮
| ಪೂರ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಎಸ್‌ಯುವಿ .
|- bgcolor=&quot;#e0e0e0&quot;
| colspan=&quot;5&quot; | '''ಕ್ರಾಸ್ಒವರ್ ಎಸ್‌ಯುವಿ'''
|-
|[[ಚಿತ್ರ:Mahindra_XUV300.jpg|alt=|200x200px]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''ಎಕ್ಸ್‌ಯುವಿ೩೦೦'''
| '''ಎಕ್ಸ್‌ಯುವಿ೩೦೦'''
| ೨೦೧೯
| ೨೦೧೯
| ಬಿ-ಸೆಗ್ಮೆಂಟ್ ಕ್ರಾಸ್ಒವರ್ ಎಸ್‌ಯುವಿ .
|-
|[[ಚಿತ್ರ:2021_Mahindra_XUV700_2.2_AX7_(India)_front_view.png|frameless]]
'''ಎಕ್ಸ್‌ಯುವಿ೭೦೦'''
| '''ಎಕ್ಸ್‌ಯುವಿ೭೦೦'''
| ೨೦೨೧
| ೨೦೨೧
| ಸಿ-ಸೆಗ್ಮೆಂಟ್ ಕ್ರಾಸ್ಒವರ್ ಎಸ್‌ಯುವಿ
|- bgcolor=&quot;#e0e0e0&quot;
| colspan=&quot;5&quot; | &lt;nowiki&gt;&lt;b id=&quot;mwAb8&quot;&gt;ಎಂಪಿವಿ&lt;/b&gt;&lt;/nowiki&gt;
|-
|[[ಚಿತ್ರ:Mahindra_Marazzo_MPV_SEP_18_(3).jpg|alt=|220x220px]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''ಮರಾಜೊ'''
| '''ಮರಾಜೊ'''
| ೨೦೧೮
| ೨೦೨೦
| ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಎಮ್‌ಪಿ‌ವಿ .
|-
|- bgcolor=&quot;#e0e0e0&quot;
| colspan=&quot;5&quot; | '''ಹ್ಯಾಚ್ಬ್ಯಾಕ್'''
|-
|[[ಚಿತ್ರ:Mahindra_KUV100_1.2_K4_Plus_2019.jpg|alt=|200x200px]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; '''ಕೆಯುಇವಿ೧೦೦ ಎನ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಟಿ'''
| '''ಕೆಯುಇವಿ೧೦೦ ಎನ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಟಿ'''
| ೨೦೧೬
| ೨೦೧೬
| ಕ್ರಾಸ್ಒವರ್ ಸೂಪರ್ಮಿನಿ .
|- bgcolor=&quot;#e0e0e0&quot;
| colspan=&quot;5&quot; | '''ಲಘು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನ'''
|-
|&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; '''ಸುಪ್ರೊ'''
| '''ಸುಪ್ರೊ'''
| ೨೦೧೬
| ೨೦೧೬
| ಪ್ಯಾನಲ್ ವ್ಯಾನ್/ಎಲ್‌ಎ‌ವಿ .
|- bgcolor=&quot;#e0e0e0&quot;
| colspan=&quot;5&quot; | '''ಯು‌ಟಿವಿ'''
|-
|[[ಚಿತ್ರ:Red_2018_Mahindra_Roxor_with_after_market_hard_cab.jpeg|alt=|199x199px]]
'''ರೋಕ್ಸರ್'''
| '''ರೋಕ್ಸರ್'''
| ೨೦೧೮
| ೨೦೧೮
| 4x4 ಆಫ್-ರೋಡ್ ಮಾತ್ರ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಯುಟಿಲಿಟಿ ವಾಹನ .
|-
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; | ಮಾದರಿ
! rowspan=&quot;2&quot; | ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ವರ್ಷವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ
! ಪರಿಚಯ
! rowspan=&quot;2&quot; | ವಾಹನ ಮಾಹಿತಿ
|-
! ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾದರಿ
|}

=== ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡ ಮಾದರಿಗಳು ===

* ಮಹೀಂದ್ರ ಅರ್ಮಡಾ (೧೯೯೩-೨೦೦೧)
* ಮಹೀಂದ್ರ ವಾಯೇಜರ್ (೧೯೯೭-೨೦೦೨)
* ಮಹೀಂದ್ರ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮೋ (೨೦೧೦-೨೦೧೫)
* ಮಹೀಂದ್ರ ಕ್ಸೈಲೋ (೨೦೦೯-೨೦೧೯)
* ಮಹೀಂದ್ರ ಎಕ್ಸ್‌ಯುವಿ೫೦೦ (೨೦೧೧-೨೦೨೧)
* ಮಹೀಂದ್ರಾ ಕ್ವಾಂಟೊ (೨೦೧೨-೨೦೧೬)
* ಮಹೀಂದ್ರಾ ನುವೋಸ್ಪೋರ್ಟ್ (೨೦೧೬-೨೦೨೦)
* ಮಹೀಂದ್ರ ವೆರಿಟೊ ವೈಬ್ (೨೦೧೩-೨೦೧೯)
* ಮಹೀಂದ್ರ ಇ೨೦ (೨೦೧೩-೨೦೧೬)
* ಟಿಯುವಿ ೩೦೦ (೨೦೧೫-೨೦೨೦) ಟಿಯುವಿ ೩೦೦ ಬದಲಿಗೆ ಬೊಲೆರೊ ನಿಯೋ ಆಗಿ ಬರುತ್ತದೆ.

=== ಮಿಲಿಟರಿ ವಾಹನಗಳು ===
 
ಕಂಪನಿಯು ಮಿಲಿಟರಿ ವಾಹನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಜೋಡಿಸಿದೆ. ೧೯೪೭ ರಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲೀಸ್ ಜೀಪ್ ಅನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಇದು ವಿಶ್ವ ಸಮರ ೨೨ ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. &lt;ref&gt;[http://www.mahindra.com/What-We-do/Defense &quot;Mahindra &amp; Mahindra Defense Division&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150905204156/http://www.mahindra.com/What-We-Do/Defense |date=5 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015 }}, Mahindra Corporate Web site.&lt;/ref&gt; ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್ ವೆಹಿಕಲ್ ಆರ್ಮರಿಂಗ್ (ಎಮ್‌ಇವಿಎ, ಮಹೀಂದ್ರ ಆರ್ಮರ್ಡ್) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಸೇನಾ ವಾಹನಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರ ಆರ್ಮರ್ಡ್ ಲೈಟ್ ಸ್ಪೆಷಲಿಸ್ಟ್ ವೆಹಿಕಲ್ (ಎ‌ಎಲ್‌ಎಸ್‌ವಿ) ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಆರ್ಮರ್ಡ್ ಸ್ಟ್ರಾಟನ್ ಆರ್ಮರ್ಡ್ ಪರ್ಸನಲ್ ಕ್ಯಾರಿಯರ್ (ಎ‌ಪಿಸಿ), &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gomechanic.in/blog/mahindra-armored-vehicles/|title=Mahindra Armoured Vehicles: The Indigenous Line of Defence|last=Gupta|first=Ritvik|date=2020-05-31|website=The GoMechanic Blog|language=en-US|access-date=2021-03-23}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಏಕ್ಸ್ ನಂತಹ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡ ವಾಹನಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇದು ಬಿಎಇ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್, ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ವಹಿಸಿತು; ಇದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಮಹೀಂದ್ರ ಮೈನ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟೆಡ್ ವೆಹಿಕಲ್ -೧ (ಎಮ್‌ಪಿವಿ-೧). &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-21/news/31220043_1_defence-land-systems-india-defence-sector-defence-industry|title=Govt's 26% cap for FDI in defence a challenge: Dean McCumiskey, CEO, BAE Systems India|last=Gooptu|first=Biswarup|date=21 March 2012|work=The Economic Times|access-date=9 October 2012|archive-date=3 ಜನವರಿ 2013|archive-url=https://archive.today/20130103203157/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-21/news/31220043_1_defence-land-systems-india-defence-sector-defence-industry|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ಲೋಹೀಯ ಘಟಕಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆಗಾಗಿ [[ಏರ್‌ಬಸ್|ಏರ್‌ಬಸ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನೊಂದಿಗೆ]] ಬಹು-ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/make-in-india-mahindra-group-bags-multi-million-dollar-aerospace-deal-with-airbus/articleshow/47678226.cms?from=mdr|title=Make in India: Mahindra Group bags multi-million dollar aerospace deal with Airbus|date=14 July 2018|work=Economic Times|access-date=8 May 2021}}&lt;/ref&gt;

=== ಕೈಗಾರಿಕಾ ಜೆನ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳು ===
ಮಹೀಂದ್ರಾ &amp; ಮಹೀಂದ್ರಾ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಗಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ  ೪,೫೦,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹೀಂದ್ರ ಪವರ್ರೊಲ್ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು [[ಡೀಸಲ್ ನ್ನು ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಯಂತ್ರ|ಡೀಸೆಲ್ ಜನರೇಟರ್ ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು (ಜೆನ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳು)]] ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;[http://www.mahindra.com/What-We-do/Energy/Companies/Mahindra-and-Mahindra-Energy-Division &quot;Mahindra &amp; Mahindra Energy Division&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130929162507/http://www.mahindra.com/What-We-do/Energy/Companies/Mahindra-and-Mahindra-Energy-Division |date=29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013 }}, Mahindra Corporate Website.&lt;/ref&gt;

೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರ ಪವರ್ರೊಲ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಸಿಎನ್‌ಜಿ/ಎನ್‌ಜಿ ಜೆನ್‌ಸೆಟ್‌ಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಗ್ಯಾಸ್ ಚಾಲಿತ ಜೆನ್‌ಸೆಟ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/mahindra-powerol-forays-into-gas-genset-segment/article23502696.ece|title=Mahindra Powerol forays into gas genset segment|date=11 April 2018|work=The Hindu Businessline|access-date=8 May 2021}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಪವರ್ರೊಲ್‌ಗೆ ಡೆಮಿಂಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiainfoline.com/article/news-sector-power/mahindra-powerol-wins-deming-prize-for-2014-114111800136_1.html|title=Mahindra Powerol wins Deming Prize for 2014|date=18 November 2014|work=IIFL|access-date=8 May 2021}}&lt;/ref&gt;

=== ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣಗಳು ===
ಮಹೀಂದ್ರಾ ೬೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅಗ್ರ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ (ಪರಿಮಾಣದಿಂದ) ವಾರ್ಷಿಕ ಮಾರಾಟ ಒಟ್ಟು ೨,೦೦,೦೦೦ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. ಅದರ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ, ಕಂಪನಿಯು ೨.೧ ಮಿಲಿಯನ್ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mahindra.com/What-We-Do/Farm-Equipment|title=&quot;Farm Equipment&quot;, Mahindra Corporate Website. Retrieved 5 December 2011|publisher=Mahindra.com|access-date=5 February 2012|archive-date=9 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120209094740/http://www.mahindra.com/What-We-Do/Farm-Equipment|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮಹೀಂದ್ರಾ &amp; ಮಹೀಂದ್ರಾದ ಕೃಷಿ ಸಲಕರಣೆ ವಿಭಾಗ ( ಮಹೀಂದ್ರ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ಸ್ ) ಸುಮಾರು ೧,೦೦೦ ಡೀಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧.೪೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಗ್ರಾಹಕರು. &lt;ref&gt;[http://www.mahindra.com/What-We-do/Farm-Equipment/Companies/Mahindra-and-Mahindra-Farm-Equipment-Division &quot;Mahindra &amp; Mahindra Farm Equipment Division&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150912160907/http://www.mahindra.com/What-We-do/Farm-Equipment/Companies/Mahindra-and-Mahindra-Farm-Equipment-Division |date=12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015 }}, Mahindra Corporate Website.&lt;/ref&gt;

[[ಭಾರತ]], [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]], [[ಚೀನಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] (ನೈಜೀರಿಯಾ, ಮಾಲಿ, ಚಾಡ್, ಗ್ಯಾಂಬಿಯಾ, ಅಂಗೋಲಾ, ಸುಡಾನ್, ಘಾನಾ ಮತ್ತು ಮೊರಾಕೊ), ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕಾ (ಚಿಲಿ, ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ, ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ ೪೦ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಟ್ರಾಕ್ಟರುಗಳು ಲಭ್ಯವಿದೆ.  ವೆನೆಜುವೆಲಾ, ಮಧ್ಯ ಅಮೇರಿಕಾ, ಮತ್ತು ಕೆರಿಬಿಯನ್), ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ (ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳ), ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ (ಇರಾನ್ ಮತ್ತು ಸಿರಿಯಾ) ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್ (ಸರ್ಬಿಯಾ, ಟರ್ಕಿ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಸಿಡೋನಿಯಾ). ಮಹೀಂದ್ರಾ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ಸ್ ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಎರಡು  ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಮಹೀಂದ್ರ ಯು‌ಎಸ್‌ಎ, ಮಹೀಂದ್ರ (ಚೀನಾ) ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಕಂಪನಿ, ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರ ಯುಯೆಡಾ (ಯಾಂಚೆಂಗ್) ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಕಂಪನಿ (ಜಿಯಾಂಗ್ಸು ಯುಯೆಡಾ ಗ್ರೂಪ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮ). 
[[ಚಿತ್ರ:Mahindra_Arjun_605_DI_tractor_with_trailer.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Mahindra_Arjun_605_DI_tractor_with_trailer.JPG/220px-Mahindra_Arjun_605_DI_tractor_with_trailer.JPG|thumb| ಮಹೀಂದ್ರ ಅರ್ಜುನ್ ೬೦೫ ಡಿಐ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಜೊತೆಗೆ ಟ್ರೈಲರ್]]
೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ &amp; ಮಹೀಂದ್ರಾದ ಫಾರ್ಮ್ ಸಲಕರಣೆ ವಲಯವು ಡೆಮಿಂಗ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.in/2003/10/14/stories/2003101401860300.htm|title=M&amp;M unit receives Deming award|date=13 October 2003|work=The Hindu|access-date=2 February 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mahindra.com/News/Press-Releases/1294142442|title=Press Release: M&amp;M Tractors awarded the Deming for excellence in quality|publisher=Mahindra Group|access-date=2 February 2014|archive-date=19 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140219010323/http://www.mahindra.com/News/Press-Releases/1294142442|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಇದು ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲು ಜಪಾನ್ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/press-releases/mahindra-s-fes-wins-japan-quality-medal-107111501008_1.html#:~:text=Mahindra's%20Farm%20Equipment%20Sector%20has,multi%2Dutility%20vehicles%20in%20India|title=Mahindra's FES wins Japan quality medal|date=5 February 2013|work=Business Standard|access-date=8 May 2021}}&lt;/ref&gt; ಕಂಪನಿಯು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ೮೮ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಗ್ರಾಹಕರ ತೃಪ್ತಿ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು (ಸಿ‌ಎಸ್‌ಐ) ಗಳಿಸಿದೆ. ಲೋಡ್ ಕಾರ್‌ನ ಆಂತರಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಇದು ನವೀನ ಉತ್ಪನ್ನ/ಸೇವೆಗಳ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ೨೦೦೮ ರ ಗೋಲ್ಡನ್ ಪೀಕಾಕ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://goldenpeacockaward.com/innovative-productservice-award-gpipsa.html|title=Innovative Product/Service (GPIPSA)|date=|work=Golden Peacock Awards|access-date=8 May 2021|archive-date=8 ಮೇ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508093116/http://goldenpeacockaward.com/innovative-productservice-award-gpipsa.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಏಷ್ಯಾದ ೨೦೦ ಅತ್ಯಂತ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಮತ್ತು ನವೀನ ಕಂಪನಿಗಳ ತನ್ನ ೨೦೦೯ ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜರ್ನಲ್ ೧೦ ಅತ್ಯಂತ ನವೀನ ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದೆ. 

ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಇತರ ಕೃಷಿ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಹೀಂದ್ರಾ ಆಪ್ಲಿಟ್ರಾಕ್ ಮೂಲಕ ಫಾರ್ಮ್ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಇದು ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನ-ಸರಣಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/business/report-mahindra-mahindra-plans-to-add-farm-mechanisation-products-1976132|title=Mahindra &amp; Mahindra plans to add farm mechanisation products|date=8 April 2014|work=DNA|access-date=8 May 2021}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ &amp; ಮಹೀಂದ್ರಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ಫಾರ್ಮ್ ಸಲಕರಣೆ ವಲಯ (ಎಫ್‌ಇ‌ಎಸ್) ಉಪ ೨೫ಎಚ್‌ಪಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 'ಜಿಐವಿಒ' ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://auto.economictimes.indiatimes.com/news/automotive/farm-equipment/mahindra-launches-new-small-tractor-jivo/59996770|title=Mahindra launches new small tractor 'JIVO'|date=10 April 2017|work=The Economic Times|access-date=8 May 2021}}&lt;/ref&gt;

೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ಸರ್ಪಂಚ್ ಪ್ಲಸ್ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದು ೩೦ಬಿಎಚ್‌ಪಿ ಮತ್ತು ೫೦ಬಿ‌ಎಚ್‌ಪಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಹಿಂದೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸರಪಂಚ್ ೫೭೫ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/auto/commercial-vehicles/mahindra-sarpanch-plus-tractor-launched-in-maharashtra-price-power-warranty-farm-equipment-india/1999644/|title=Mahindra Sarpanch Plus tractor launched in Maharashtra: Price, power, warranty|date=22 June 2020|work=Financial Express|access-date=8 May 2021}}&lt;/ref&gt; ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ [[ಆಲೂಗಡ್ಡೆ|ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ]] ನೆಡುವಿಕೆಗೆ ಹೊಸ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಪ್ಲಾಂಟಿಂಗ್‌ಮಾಸ್ಟರ್ ಪೊಟಾಟೊ + ಅನ್ನು ಡಿ‌ಇಡಬ್ಲ್ಯೂ‌ಯುಐಎಫ್ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/business/mahindra-launches-new-potato-planting-machinery-in-punjab-up-gujarat-138241|title=Mahindra launches new potato planting machinery in Punjab, UP, Gujarat|date=8 September 2020|work=Tribune India|access-date=8 May 2021}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦ ರಂದು, ಮಹೀಂದ್ರಾ ತನ್ನ ಹೊಸ 'ಕೃಷಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ' ವ್ಯವಹಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್-ಇ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದಿತು. ಈ ವ್ಯಾಪಾರವು ರೈತರಿಗೆ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ, ಕೈಗೆಟುಕುವ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಚಾಲಿತ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/companies/mahindra-s-farm-equipment-sector-rolls-out-krish-e-centres-in-maharashtra-120100200849_1.html|title=Mahindra's Farm Equipment Sector rolls out Krish-e centres in Maharashtra|date=2 April 2020|work=Business Standard|access-date=8 May 2021}}&lt;/ref&gt;

ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾದ ಎಫ಼್‌ಇಎಸ್ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಯುವೋ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು - ಯುವೋ ಟೆಕ್ + ಎಂಬ ಹೊಸ-ಯುಗದ ಸುಧಾರಿತ ಟ್ರಾಕ್ಟರ್ ಶ್ರೇಣಿ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/business/mahindra-launches-new-yuvo-tech-tractor-will-be-available-in-three-models|title=Mahindra launches new Yuvo Tech + tractor; will be available in three models|date=12 October 2021|work=Free Press Journal|access-date=14 January 2022}}&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Mahindra_e2o_Plus_battery_electric_car,_cropped_(2).png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bc/Mahindra_e2o_Plus_battery_electric_car%2C_cropped_%282%29.png/220px-Mahindra_e2o_Plus_battery_electric_car%2C_cropped_%282%29.png|thumb| ಮಹೀಂದ್ರಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕಾರು]]

== ವಿವಾದ ==
೨೦೨೨ ರ ರಷ್ಯಾದ ಉಕ್ರೇನ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಸೇರಲು ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲು ನಿರಾಕರಿಸಿತು. [[ಆಗಸ್ಟ್]] ೧೦, ೨೦೨೨ ರಂದು ಪ್ರಕಟವಾದ ಯೇಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸಂಶೋಧನೆಯು ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಕಂಪನಿಗಳು ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಹೀಂದ್ರ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾವನ್ನು &quot;ಡಿಗ್ಗಿಂಗ್ ಇನ್&quot; ಎಂಬ ಕೆಟ್ಟ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಅಂದರೆ ನಿರ್ಗಮನಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು: ಕಂಪನಿಗಳು ನಿರ್ಗಮನ / ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕಡಿತಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸುತ್ತವೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://som.yale.edu/story/2022/almost-1000-companies-have-curtailed-operations-russia-some-remain|title=Almost 1,000 Companies Have Curtailed Operations in Russia—But Some Remain|last=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|website=[[Yale School of Management]]|access-date=10 August 2022}}&lt;/ref&gt;

== ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:Mahindra_&amp;_Mahindra_Kandivali_Plant_2015.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Mahindra_%26_Mahindra_Kandivali_Plant_2015.JPG/220px-Mahindra_%26_Mahindra_Kandivali_Plant_2015.JPG|thumb| ಮಹೀಂದ್ರಾ &amp; ಮಹೀಂದ್ರಾ ಕಾಂದಿವಲಿ ಘಟಕ, ಆಟೋ ಸೆಕ್ಟರ್ ಮುಖ್ಯ ಗೇಟ್ ಪಶ್ಚಿಮ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಹೆದ್ದಾರಿ, ಮುಂಬೈ]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: left; font-size: 1em; width: 70%&quot;
|'''ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಪ್ರಕಾರ'''
| '''ನಗರ / ರಾಜ್ಯ / ದೇಶ'''
| '''ತಯಾರಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ'''
|-
| '''ಎಂಜಿನ್ ಸಸ್ಯ'''
| ಇಗತ್ಪುರಿ, [[ನಾಸಿಕ್]] ಜಿಲ್ಲೆ, [[ಭಾರತ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
ಎಮ್‌ಎಚ್‌ಇ‌ಎಲ್ ಚಕನ್
|
|-
| '''ಟೂಲ್ &amp; ಡೈ ಸಸ್ಯ'''
| ನಾಸಿಕ್, ಭಾರತ
| ಡೈಸ್ ತಯಾರಿಕೆ
|-
| '''ಬಹುಪಯೋಗಿ ಘಟಕಗಳು'''
| [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಭಾರತ
| ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರುಗಳು (ವಿದ್ಯುತ್)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
ಸಣ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು (ವಿದ್ಯುತ್)
|-
| '''ಒಟ್ಟು + ಅಸೆಂಬ್ಲಿ'''
| ಚಕನ್ ( [[ಪುಣೆ]] ), ಭಾರತ
| ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರುಗಳು (ವಿದ್ಯುತ್)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
ಸಣ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು (ವಿದ್ಯುತ್)&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು
|-
| '''ಒಟ್ಟು + ಅಸೆಂಬ್ಲಿ'''
| ಕಾಂದಿವ್ಲಿ ( [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]] ), ಭಾರತ
| ಪಿಕಪ್‌ಗಳು
|-
| '''ವಾಹನ ಜೋಡಣೆ ಸ್ಥಾವರ'''
| [[ಹರಿದ್ವಾರ]], ಭಾರತ
| ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರುಗಳು&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
ಸಣ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು
|-
| '''ವಾಹನ ಜೋಡಣೆ ಸ್ಥಾವರ'''
| ನಾಸಿಕ್, ಭಾರತ
| ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರುಗಳು&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
ಸಣ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು
|-
| '''ವಾಹನ ಜೋಡಣೆ ಸ್ಥಾವರ'''
| ಜಹೀರಾಬಾದ್, ( [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್]] ) ಭಾರತ
| ಸಣ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''ಸಾಗರೋತ್ತರ ವಿತರಕ ಸ್ಥಾವರ'''
| [[ಡರ್ಬನ್]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/mahindra-safrica-idUSL5N1SW10S|title=India's Mahindra opens first assembly plant in South Africa|date=25 May 2018|work=Reuters|access-date=3 September 2021}}&lt;/ref&gt;
| ಸಣ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು
|-
| ಸೌಸೆ, [[ಟುನೀಶಿಯ|ಟುನೀಶಿಯಾ]]
| ಸಣ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು
|-
| ಮೊಂಬಾಸಾ, [[ಕೀನ್ಯಾ]]
| ಸಣ್ಣ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಾಹನಗಳು
|-
| ಮುಟುಗಮಾ, [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]
| ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರುಗಳು
|-
| [[ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್]], ಯು‌ಎಸ್‌ಎ
| ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಕಾರುಗಳು
|-
| rowspan=&quot;11&quot; | '''ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರ'''
| [[ಜೈಪುರ]], ಭಾರತ
ಜಹೀರಾಬಾದ್, (ಹೈದರಾಬಾದ್) ಭಾರತ, ಮುಂಬೈ, ಭಾರತ [[ಮೊಹಾಲಿ]], ಭಾರತ [[ನಾಗಪುರ|ನಾಗ್ಪುರ]], ಭಾರತ ರುದ್ರಪುರ, ಭಾರತ [[ವಡೋದರಾ]], ಭಾರತ ಮಜ್ರಿ, ಜಿಲ್ಲೆ ಕುರಲಿ
|
|-
| [[ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌|ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]
|
|-
| [[ಹೂಸ್ಟನ್]], [[ಟೆಕ್ಸಸ್|ಟೆಕ್ಸಾಸ್]], ಯುಎಸ್&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
ಆಲಿವ್ಹರ್ಸ್ಟ್, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]], ಯುಎಸ್ ಬ್ಲೂಮ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ, ಯುಎಸ್
|
|-
| [[ಅಲ್ಜೀರಿಯ|ಅಲ್ಜೀರಿಯಾ]]
|
|-
| [[ಬೆನಿನ್]]
|
|-
| [[ಗ್ಯಾಂಬಿಯ|ಗ್ಯಾಂಬಿಯಾ]]
|
|-
| [[ಘಾನಾ]]
|
|-
| [[ನೈಜೀರಿಯ|ನೈಜೀರಿಯಾ]]
|
|-
| [[ಚಾಡ್]]
|
|-
| [[ಮಾಲಿ]]
|
|-
| [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]]
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | '''ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳು ಮಾತ್ರ'''
| ಪಿತಾಂಪುರ್ ( [[ಇಂದೋರ್|ಇಂಧೋರ್]] ), ಭಾರತ
|
|-
| [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್|ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]]
|
|-
| ಜಿನಾನ್, [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನಾ]]
|
|-
| ಮ್ಯಾಂಡ್ಯೂರ್, [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]]
|
|-
|}

== ವಾಹನಗಳ ನಾಮಕರಣ ==
ಕಂಪನಿಯು ತಯಾರಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಾಹನಗಳು [[ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೋ|ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೋ]], ವೆರಿಟೊ ಮತ್ತು  ನಲ್ಲಿರುವಂತೆ 'O' ನೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ನಿಯಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. 2013 ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪವನ್ ಗೋಯೆಂಕಾ ಅವರು ಬೊಲೆರೊ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೊ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಇದು ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು, ಕಂಪನಿಯು ವಾಹನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ 'ಓ' [[ಅದೃಷ್ಟ]] ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/why-auto-cos-mahindra-mahindra-and-honda-name-their-products-to-ride-on-luck/articleshow/19099442.cms|title=Why auto cos Mahindra &amp; Mahindra and Honda name their products to ride on luck|date=21 March 2013|website=Economic Times|access-date=18 June 2020}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು ==

* ೨೦೦೬–೦೭ ರ ಬಾಂಬೆ ಚೇಂಬರ್ ಗುಡ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಿಟಿಜನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/news/business/mahindra-wins-bombay-chamber-good-corporate-citizen-award_304755.html|title=Mahindra wins Bombay Chamber Good Corporate Citizen Award|date=25 September 2007|publisher=MoneyControl.com|access-date=2 February 2014}}&lt;/ref&gt;
* ಬಿಸಿನೆಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಎಫ್‌ಐಸಿಸಿಐ-ಎಸ್‌ಇಡಿಎಫ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೦೭. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-business/fm-tells-corporates-to-embrace-pms-social-charter/article1260042.ece|title=FM tells corporates to embrace PM's social charter|date=17 May 2008|work=The Hindu|access-date=2 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140204014243/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-business/fm-tells-corporates-to-embrace-pms-social-charter/article1260042.ece|archive-date=4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ficci-sedf.org/sedf-csr-award-2007.pdf|title=FICCI – SEDF CSR Award 2007|date=16 May 2008|publisher=FICCI-SEDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20130902163342/http://ficci-sedf.org/sedf-csr-award-2007.pdf|archive-date=2 September 2013|access-date=2 February 2014}}&lt;/ref&gt;
* ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ವರದಿಯು ತನ್ನ ಇಂಡಿಯಾ ಸ್ಟಡಿ ೨೦೧೪ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಮ್‌&amp;ಎಮ್ ಅನ್ನು ಭಾರತದ ೧೦ನೇ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿದೆ (೨೦,೦೦೦ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ). &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/samsung-is-india-s-most-trusted-brand-followed-by-sony-tata-114012901162_1.html|title=Samsung is India's most trusted brand followed by Sony, Tata|date=29 January 2014|work=Business Standard|access-date=2 February 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/money/report-samsung-beats-nokia-to-become-india-s-most-trusted-brand-of-2014-1958354|title=Samsung beats Nokia to become India's most trusted brand of 2014|date=30 January 2014|work=DNA India|access-date=2 February 2014}}&lt;/ref&gt;
* ಫಾರ್ಮ್ ಸಲಕರಣೆ ವಿಭಾಗವು ೨೦೦೩ ಡೆಮಿಂಗ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.
* ಫಾರ್ಮ್ ಸಲಕರಣೆ ವಿಭಾಗವು ೨೦೦೭ &lt;ref&gt;[http://machinist.in/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=544&amp;Itemid=2 The Machinist on M&amp;M winning the Japan Quality Medal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090608083930/http://machinist.in/index.php?option=com_content |date=8 ಜೂನ್ 2009 }}, additional text.&lt;/ref&gt; ಜಪಾನ್ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.
* ಯುಎಸ್ ಮೂಲದ ರೆಪ್ಯುಟೇಶನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ತನ್ನ 'ಗ್ಲೋಬಲ್ ೨೦೦: ದ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ರೆಪ್ಯೂಟೇಶನ್ಸ್' ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೨೦೦೮ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/2008/06/04/reputation-institute-report-lead-cx_mk_0604lovehate_table.html|title=Reputation Institute Global 200|date=4 June 2008|work=Forbes|access-date=2 February 2014}}&lt;/ref&gt; ಅಗ್ರ ಹತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಎಮ್‌&amp;ಎಮ್ ಅನ್ನು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿದೆ.
* ಬ್ಲೂಬೈಟ್ಸ್ ನ್ಯೂಸ್ ಎಮ್‌&amp;ಎಮ್ ಅನ್ನು ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಆಟೋ (ಕಾರ್ಸ್) ಸೆಕ್ಟರ್‌ಗಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕಾರ್ ಕಂಪನಿ (ಅವರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ರೆಪ್ಯೂಟೇಶನ್ ಬೆಂಚ್‌ಮಾರ್ಕ್ ಸ್ಟಡಿ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ) ಎಂದು ರೇಟ್ ಮಾಡಿದೆ.  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bluebytes.info/|title=Blue Bytes|publisher=Bluebytes.info|access-date=20 October 2018|archive-date=1 ಆಗಸ್ಟ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180801073109/http://www.bluebytes.info/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autonewspress.com/mahindra-wins-top-corporate-governance-csr-awards-asiamoney-awards-2016/|title=Mahindra wins top Corporate Governance and CSR awards at Asiamoney Awards 2016|date=11 January 2017|work=Auto News Press|access-date=1 June 2021|archive-date=2 ಜೂನ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215356/https://www.autonewspress.com/mahindra-wins-top-corporate-governance-csr-awards-asiamoney-awards-2016/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಉನ್ನತ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸಿಎಸ್‌ಆರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.
* ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಟೈಮ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಿಂದ ಮಹೀಂದ್ರಾವನ್ನು 'ವರ್ಷದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಇನ್ನೋವೇಟರ್' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://time.com/4652074/time-india-awards-2017-winners/|title=Here Are the Winners of the 2017 TIME India Awards|date=27 January 2017|work=Time|access-date=1 June 2021|archive-date=10 ಮೇ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510231344/https://time.com/4652074/time-india-awards-2017-winners/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಕಂಪನಿಯು ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಬನ್ ನ್ಯೂಟ್ರಲ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಸೌಲಭ್ಯವಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autocarpro.in/news-national/mahindra-igatpuri-plant-becomes-india-first-carbonneutral-facility-41459|title=Mahindra's Igatpuri plant becomes India's first carbon-neutral facility|date=30 November 2018|work=Autocar|access-date=28 May 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/auto/car-news/mahindras-igatpuri-plant-indias-first-carbon-neutral-facility-heres-what-it-means/1403159/|title=Mahindra's Igatpuri plant India's first Carbon Neutral Facility: Here's what it means|date=4 December 2018|work=Financial Express|access-date=1 June 2021}}&lt;/ref&gt;
* ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಮಹೀಂದ್ರಾ ಮತ್ತು ಮಹೀಂದ್ರಾ (ಎಮ್‌&amp;ಎಮ್) ನ ಏಳು ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಜಪಾನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಮೆಂಟೆನೆನ್ಸ್ (ಜಿಐಪಿಎಮ್) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.autocarpro.in/news-national/seven-mahindra-mahindra-plants-bag-jipm-awards-28726|title=Seven Mahindra &amp; Mahindra plants bag JIPM awards|date=22 March 2018|work=Autocar|access-date=1 June 2021}}&lt;/ref&gt;
* ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್‌ಬ್ರಾಂಡ್‌ನಿಂದ ಮಹೀಂದ್ರಾ ಭಾರತದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.interbrand.com/newsroom/interbrand-unveils-2019-best-indian-brands-celebrates-brave-growth-amidst-change/|title=Interbrand unveils 2019 Best Indian Brands: Celebrates Brave Growth amidst Change|date=|work=Interbrand|access-date=1 June 2021}}&lt;/ref&gt;
* ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ೨೦೦೦ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ೨೦೦೦ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹೀಂದ್ರಾ &amp; ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸೇರಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/ril-hdfc-among-57-indian-companies-on-forbes-global-2000-list/articleshow/69774000.cms?from=mdr#:~:text=While%20TCS%2C%20ICICI%20Bank%2C%20L%26T,Hindalco%2C%20HCL%20Tech%2C%20M%26M%2C|title=RIL, HDFC among 57 Indian companies on Forbes Global 2000 list|date=13 June 2019|work=Economic Times|access-date=1 June 2021}}&lt;/ref&gt;
* ಫಾರ್ಚೂನ್‌ನ ಜಾಗತಿಕ 'ಚೇಂಜ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್' ಪಟ್ಟಿ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ೨೩ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://fortune.com/2019/08/19/change-the-world-2019-companies-to-watch/|title=Fortune's 2019 Change the World List: Companies to Watch|date=19 August 2019|work=Fortune|access-date=1 June 2021}}&lt;/ref&gt;
* ಮಹೀಂದ್ರಾ ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಅನ್ನು ಟೀಮ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ಮೆನ್ ಮತ್ತು ಸಿಎನ್‌ಬಿ‌ಸಿ ಟಿವಿ೧೮ ನಿಂದ 'ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ೨೦೨೧' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cnbctv18.com/business/most-trusted-brands-of-india-2021-8791541.htm|title=Most Trusted Brands Of India 2021|date=12 April 2021|work=CNBCTV18|access-date=1 June 2021}}&lt;/ref&gt;

== ಸಹ ನೋಡಿ ==

* ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ವಾಹನ]] [[ಉದ್ಯಮ]]
* [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಭಾರತದ]] ಕಂಪನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ಮಹೀಂದ್ರಾ ಲೈಫ್‌ಸ್ಪೇಸಸ್
* ಮಹೀಂದ್ರ ರೇಸಿಂಗ್
* ಮಹೀಂದ್ರ ಸಸ್ಟೆನ್
* [[ಮಹೀಂದ್ರಾ ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯೋ|ಮಹೀಂದ್ರ]] ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳು
* ಮಹೀಂದ್ರಾ &amp; ಮಹೀಂದ್ರಾ ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಸರ್ವೀಸಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್
* ಮಹೀಂದ್ರಾ ಟ್ರಕ್ ಮತ್ತು ಬಸ್ ವಿಭಾಗ

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{Official website|auto.mahindra.com}}
==ಉಲೇಖಗಳು==

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>ogm37crntr8wonw2dbo38ignnvqketc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಮಹತೋ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144577</id>
    <revision>
      <id>1430983</id>
      <parentid>1353656</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:27:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23787" sha1="qikdulz0q50ucavkkf5f7v31wxv5e2v" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name = ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಮಹತೋ
| image = Purnima mahato with deepika kumari at world cup final,istanbul.jpg
| image_size = &lt;!--Only for images narrower than 220 pixels.--&gt;
| caption = Deepika (left) with Purnima Mahato at world cup final, Istanbul.
| birth_name = 
| full_name = 
| nickname = 
| nationality = ಭಾರತೀಯ
| birth_date = &lt;!-- Not sourced in article: {{birth date and age|df=yes|1976|08|15}} !--&gt;
| birth_place = ಜೆಮ್‌ಶೆಡ್‌ಪುರ
| death_date = 
| death_place = 
| residence = ಜೆಮ್‌ಶೆಡ್‌ಪುರ, [[ಝಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಭಾರತ]]
| height = &lt;!-- Not sourced in article:{{convert|1.68|m|ftin|abbr=on}} (2011)!--&gt;
| weight = &lt;!-- Not sourced in article: {{convert|67|kg|lb|abbr=on}} (2011)!--&gt;
| website = 
| country = [[ಭಾರತ]]
| sport = ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆ
| event = 
| collegeteam = 
| club = Tata Archery Academy
| team = Indian Archery Team Coach
| turnedpro = ೧೯೯೩
| coach = 
| retired = 
| coaching = 
| worlds = 
| regionals = 
| nationals = 
| olympics = 
| paralympics = 
| highestranking = National Champions
| pb = 
| medaltemplates = {{MedalSport|Women's [[Target archery|archery]]}}
{{MedalCountry | {{IND}} }}
}}
'''ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಮಹತೋ''' ಅವರು ಭಾರತದ [[ಜಮ್ಶೆಡ್‌ಪುರ|ಜೆಮ್‌ಶೆಡ್‌ಪುರದ]] ಭಾರತೀಯ ಬಿಲ್ಲುಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;coaches&quot;&gt;{{Cite web|url=http://news.oneindia.in/2008/07/30/purnima-mahato-selected-as-indian-archery-team-coach-1217435634.html|title=Purnima Mahato selected as Indian Archery team coach|last=Social Post|date=30 July 2008|publisher=One India|access-date=22 July 2012|archive-date=16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016061003/http://news.oneindia.in/2008/07/30/purnima-mahato-selected-as-indian-archery-team-coach-1217435634.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ೧೯೯೮ ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[೨೦೦೮ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|೨೦೦೮ ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು [[೨೦೧೨ರ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|೨೦೧೨ ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ತಂಡಕ್ಕೆ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಅವರು ೨೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೩ ರಂದು ೨೦೧೩ ರ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಂದ]] [[ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಪಡೆದರು.&lt;ref name=&quot;five nominated for droncharya award&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/five-nominated-for-dronacharya-awards/article5003454.ece|title=hindu – Five nominated for Dronacharya Awards|date=8 August 2013|publisher=Hindu|access-date=8 August 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Purnima Mahato, Narendra Saini recommended for Dronacharya&quot;&gt;{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/sports/others/purnima-mahato-narendra-saini-recommended-for-dronacharya_766705.html|title=zee news – Purnima Mahato, Narendra Saini recommended for Dronacharya|date=8 August 2013|publisher=Zee news|access-date=8 August 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Purnima Mahato, Narendra Saini recommended for Dronacharya Award&quot;&gt;{{Cite web|url=http://sports.ndtv.com/othersports/othersports/212089-purnima-mahato-narendra-saini-recommended-for-dronacharya-award|title=NDTV – Purnima Mahato, Narendra Saini recommended for Dronacharya Award|date=8 August 2013|publisher=NDTV|access-date=8 August 2013|archive-date=10 ಆಗಸ್ಟ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130810174810/http://sports.ndtv.com/othersports/othersports/212089-purnima-mahato-narendra-saini-recommended-for-dronacharya-award|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ms. Purnima Mahato, Tata Steel Employee and Senior Coach at Tata Archery Academy has been bestowed with the prestigious Dronacharya Award&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.tatasteelindia.com/UserNewsRoom/usershowcontent.asp?id=984&amp;type=PressRelease&amp;REFERER=|title=TATA STEEL – Ms. Purnima Mahato, Tata Steel Employee and Senior Coach at Tata Archery Academy has been bestowed with the prestigious Dronacharya Award|date=31 August 2013|publisher=TATA STEEL|access-date=31 August 2013}}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿ ==
ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮಹತೋ ಜಮ್ಶೆಡ್‌ಪುರದ ಬಿರ್ಸಾನಗರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;nationalchmp&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1041228/asp/jharkhand/story_4184416.asp|title=Calcutta : Jharkhand|date=28 December 2004|publisher=The Telegraph (India)|access-date=22 July 2012}}&lt;/ref&gt; ಬಿರ್ಸಾನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದಾಗ ಜೆಮ್‌ಶೆಡ್‌ಪುರದ ಬರ್ಮಾಮೈನ್ಸ್‌ನ ಶ್ರೇಣಿಗೆ ತೆರಳುವ ಮೊದಲು ಅವಳು ಅಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಳು.&lt;ref name=&quot;nationalchmp&quot; /&gt; ಅವರು ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಲು [[ನವ ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಗೆ]] ತೆರಳಿದರು.&lt;ref name=&quot;nationalchmp&quot; /&gt;

ಬಿಲ್ಲುಗಾರನಾಗಿ, ಮಹತೋ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;comgwealhgames&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.tatasteel.com/UserNewsRoom/usershowcontent.asp?id=99&amp;type=WhatNew&amp;REFERER=http%3A%2F%2Fwww.tatasteel.com%2Fwhatnewdetails.asp%3FWhatNewId%3D99|title=What's New|date=|publisher=Tata Steel|access-date=22 July 2012|archive-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304032540/http://www.tatasteel.com/UserNewsRoom/usershowcontent.asp?id=99&amp;type=WhatNew&amp;REFERER=http%3A%2F%2Fwww.tatasteel.com%2Fwhatnewdetails.asp%3FWhatNewId%3D99|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;nationalchmp&quot;/&gt; ೧೯೯೩ ರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಂಡದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;coaches&quot;/&gt; ೧೯೯೪ ಪುಣೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಯಲ್ಲಿ ಆರು ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;nationalchmp&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;pune1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.punekhel.com/pune_records.html|title=Pune Khel|date=|publisher=Pune Khel|archive-url=https://web.archive.org/web/20130421063853/http://www.punekhel.com/pune_records.html|archive-date=21 April 2013|access-date=22 July 2012}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ೧೯೯೪ ರ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು ಆದರೆ ಪದಕವನ್ನು ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;nationalchmp&quot; /&gt; ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅವರು ಎರಡು ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;1997records&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/revents/03/19970399.htm|title=Sport Events in 1997|date=|publisher=Hindu.com|access-date=22 July 2012|archive-date=4 ಆಗಸ್ಟ್ 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20030804085555/http://hindu.com/revents/03/19970399.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅವರು  ೧೯೯೮ರ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;nationalchmp&quot; /&gt; ೧೯೯೯ ರ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ, [[ಡೋಲಾ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ]] ಅವರು ೩೦ ಮೀಟರ್ ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಹತೋ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿದರು.&lt;ref name=&quot;thisrecord&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.expressindia.com/ie/daily/19990218/isp18057.html|title=Millet wins three more gold medals, State shooters excel|date=18 February 1999|publisher=Express India|access-date=22 July 2012}}&lt;/ref&gt;

=== ತರಬೇತಿ ===
ಮಹತೋ ಆರ್ಚರಿ ಕೋಚ್. ೧೯೯೪ ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಅವರು ಟಾಟಾ ಆರ್ಚರಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರು ೨೦೧೨ ರವರೆಗೆ ಈ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;coaches&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;comgwealhgames&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tatasteel&quot;&gt;{{Cite web|url=http://tatasteelindia.com/UserNewsRoom/usershowcontent.asp?id=769&amp;type=PressRelease&amp;REFERER=|title=Tata Steel Newsroom – Press Releases|date=21 October 2011|publisher=Tata Steel Newsroom|access-date=22 July 2012}}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಅವರು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ ಬಿಲ್ಲುಗಾರರಲ್ಲಿ ೨೦೧೨ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಯನ್ [[ದೀಪಿಕಾ ಕುಮಾರಿ]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;deepika&quot;&gt;{{Cite web|url=http://news.oneindia.in/2012/07/09/london-olympics-2012-who-is-deepika-kumari-1032041.html|title=London Olympics 2012: Who is Deepika Kumari?|last=Aprameya|date=9 July 2012|publisher=One India|access-date=22 July 2012|archive-date=16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016060604/http://news.oneindia.in/2012/07/09/london-olympics-2012-who-is-deepika-kumari-1032041.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;deepika2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/sports-news/OtherSports/The-powerpuff-girls/Article1-882915.aspx|title=The powerpuff girls|date=4 July 2012|publisher=Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20120705230757/http://www.hindustantimes.com/sports-news/OtherSports/The-powerpuff-girls/Article1-882915.aspx|archive-date=5 July 2012|access-date=22 July 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;3source&quot;&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/london-olympics-2012/news/Deepika-Kumari-leads-Indian-archers-Olympic-dream-in-London/articleshow/14686960.cms|title=Deepika Kumari leads Indian archers' Olympic dream in London|date=5 July 2012|website=The Times of India|access-date=22 July 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mahghto&quot;&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/london-olympics-2012/news/Ace-archer-Deepika-Kumari-will-shoot-for-Olympic-glory/articleshow/15010262.cms|title=Ace archer Deepika Kumari will shoot for Olympic glory|date=17 July 2012|website=The Times of India|access-date=22 July 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;copaching&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/baby-deepika-set-to-take-the-big-step/691668/0|title=Baby Deepika set to take the big step|date=3 October 2010|publisher=Indian Express|access-date=22 July 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;stuffsource&quot;&gt;{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/sports/exclusive/winning-an-olympic-medal-is-my-only-goal-deepika-kumari_745072.html|title=Winning an Olympic medal is my only goal: Deepika Kumari|date=5 July 2012|publisher=India News|access-date=22 July 2012}}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ಮಹತೋ ಅವರು ಸ್ಪೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೨೦೦೫ ರ ಸೀನಿಯರ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಔಟ್‌ಡೋರ್ ಆರ್ಚರಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ &lt;ref name=&quot;coaches&quot;/&gt; ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡಗಳಿಗೆ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂಡವು ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;coaches&quot; /&gt; ಅವರು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ೨೦೦೭ ರ ಸೀನಿಯರ್ ಏಷ್ಯನ್ ಆರ್ಚರಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು,&lt;ref name=&quot;coaches&quot; /&gt; ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ ಪುರುಷರ ತಂಡವು ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ ಮಹಿಳಾ ತಂಡವು ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;coaches&quot; /&gt; ಅವರು [[೨೦೦೮ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|2008 ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಭಾರತದ ಸಹಾಯಕ ಕೋಚ್ ಆಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;2008olympics&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1080801/jsp/jharkhand/story_9628702.jsp|title=Purnima raring to go|last=Jayesh Thaker|date=1 August 2008|publisher=The Telegraph (India)|access-date=22 July 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;assistantcoach&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1080811/jsp/sports/story_9676161.jsp|title=Dola &amp; Co. bow out in quarter finals|date=11 August 2008|publisher=The Telegraph (India)|access-date=22 July 2012}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಕ್ರೊಯೇಷಿಯಾದಲ್ಲಿ ೨೦೦೮ ರ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ತಂಡಕ್ಕೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು,&lt;ref name=&quot;coaches&quot; /&gt; ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ಬಿಲ್ಲುಗಾರರು ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ಮತ್ತು ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;coaches&quot; /&gt; ಅವರು ೨೦೦೯ ರ ವಿಶ್ವ ಯೂತ್ ಆರ್ಚರಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;2009wroldyouth&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2009/07/12/stories/2009071256641400.htm|title=Sport / Archery : Indian squad leaves|date=12 July 2009|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090716230844/http://www.hindu.com/2009/07/12/stories/2009071256641400.htm|archive-date=16 July 2009|access-date=22 July 2012}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ೨೦೧೦ ರ ಆರ್ಚರಿ ವಿಶ್ವಕಪ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಭಾರತೀಯ ಬಿಲ್ಲುಗಾರರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;threarchers&quot;&gt;{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-13/others/28235889_1_bombayla-devi-indian-archers-tarundeep-rai|title=Indian archers confident before Archery World Cup Grand Final|last=PTI|date=13 September 2010|website=[[The Times of India]]|archive-url=https://archive.today/20130103125158/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-13/others/28235889_1_bombayla-devi-indian-archers-tarundeep-rai|archive-date=3 January 2013|access-date=22 July 2012}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ೨೦೧೦ ರ ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ಬಿಲ್ಲುಗಾರರು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಂಚಿನ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;more2008&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2010/11/23/stories/2010112353111900.htm|title=Sport : Indian archers take bronze|date=23 November 2010|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20101127141003/http://www.hindu.com/2010/11/23/stories/2010112353111900.htm|archive-date=27 November 2010|access-date=22 July 2012}}&lt;/ref&gt; ಅವರು [[ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್|2010 ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ]] ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರ ಬಿಲ್ಲುಗಾರರು ಮೂರು ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕಂಚಿನ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;comgwealhgames&quot;/&gt; ಜಾಗತಿಕ ಕ್ರೀಡಾ ಶೃಂಗಸಭೆ ಟಿಯುಆರ್ ೨೦೧೧ ನಲ್ಲಿ, ಆಕೆಯನ್ನು ವರ್ಷದ ತರಬೇತುದಾರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;tatasteel&quot;/&gt; [http://www.ficci.com/sector/37/Add_docs/sports_newsletter_2012.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120627055442/http://ficci.com/sector/37/Add_docs/sports_newsletter_2012.pdf |date=2012-06-27 }}. ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೧೨ರಂದು [[ರಾಂಚಿ|ರಾಂಚಿಯಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ದಿನದ ಓಟದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೋಚ್‌ಗಾಗಿ ರಾಮ್ ದಯಾಳ್ ಮುಂಡಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref name=&quot;moreawards&quot;&gt;{{Cite web|url=http://epaper.prabhatkhabar.com/epapermain.aspx?pppp=20&amp;queryed=9&amp;eddate=6/24/2012%2012:00:00%20AM|title=Sports Personnel Received Awards|date=24 June 2012|publisher=The [[Prabhat Khabar]]|access-date=25 July 2012|archive-date=6 ಮಾರ್ಚ್ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230306112857/https://epaper.prabhatkhabar.com/epapermain.aspx?pppp=20&amp;queryed=9&amp;eddate=6/24/2012%2012:00:00%20AM|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [http://epaper.prabhatkhabar.com/epaperpdf//2462012//2462012-md-hr-20.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221206143205/http://epaper.prabhatkhabar.com/epaperpdf//2462012//2462012-md-hr-20.pdf |date=2022-12-06 }}

ಮಹತೋ ಅವರು [[೨೦೧೨ರ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|೨೦೧೨ ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡದ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.&lt;ref name=&quot;coaches&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;londobound&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3640194.ece|title=Sport / Other Sports : Warm send-off for Indian archery squad|last=Special Correspondent|date=15 July 2012|website=The Hindu|access-date=22 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120718014921/http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3640194.ece|archive-date=18 ಜುಲೈ 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;2012more&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.punemirror.in/index.aspx?page=article&amp;sectid=7&amp;contentid=20120716201207160937312962fd7a4ab|title=Pune Mirror – Pune Mirror|date=16 July 2012|publisher=Punemirror.in|archive-url=https://archive.today/20130217223742/http://www.punemirror.in/index.aspx?page=article&amp;sectid=7&amp;contentid=20120716201207160937312962fd7a4ab|archive-date=17 February 2013|access-date=22 July 2012}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:Purnima_Mahato_is_receiving_Donacharya_Award_from_President.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/54/Purnima_Mahato_is_receiving_Donacharya_Award_from_President.jpg/220px-Purnima_Mahato_is_receiving_Donacharya_Award_from_President.jpg|thumb| ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಮಹತೋ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಂದ ಡೊನಾಚಾರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ]]
೨೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೩ ರಂದು ೨೦೧೩ ರ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಂದ]] ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಮಹತೋ ಅವರಿಗೆ [[ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;five nominated for droncharya award&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Purnima Mahato, Narendra Saini recommended for Dronacharya&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Purnima Mahato, Narendra Saini recommended for Dronacharya Award&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ms. Purnima Mahato, Tata Steel Employee and Senior Coach at Tata Archery Academy has been bestowed with the prestigious Dronacharya Award&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Purnima bags Dronacharya with ace pupils in quiver&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1130824/jsp/jharkhand/story_17264662.jsp#.UluR3NJ8n4s|title=Telegraph – Purnima bags Dronacharya with ace pupils in quiver|date=24 August 2013|publisher=Telegraph|access-date=24 August 2013}}&lt;/ref&gt; ಪೂರ್ಣಿಮಾ ಮಹತೋ ಅವರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ [[ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಪಡೆದ [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ]] ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Ms. Purnima Mahato, Tata Steel Employee and Senior Coach at Tata Archery Academy has been bestowed with the prestigious Dronacharya Award&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;A great honour for me: Purnima Mahato&quot;&gt;{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-09-01/others/41661815_1_dronacharya-award-medal-honour|title=Times Of India – A great honour for me: Purnima Mahato|date=1 September 2013|website=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016085534/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-09-01/others/41661815_1_dronacharya-award-medal-honour|archive-date=16 October 2013|access-date=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:Pages using Infobox sportsperson with unknown parameters|residencePurnima Mahato]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>qikdulz0q50ucavkkf5f7v31wxv5e2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144665</id>
    <revision>
      <id>1431096</id>
      <parentid>1361396</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:16:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73827" sha1="c3ncuiyh4nxzas27h97qgi5aamst1hh" xml:space="preserve">'''ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ''' (ಭಾರತದ [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್‌ಗೆ]] ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ]]. ಇದು ಸುಮಾರು ೨೪ ಕಿ.ಮೀ ) ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಶಂಶಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿದೆ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ. ಹೈದರಾಬಾದ್‌ಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಏಕೈಕ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾದ ಬೇಗಂಪೇಟೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಇದನ್ನು ೨೩ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೮ ರಂದು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಇದು [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ]] [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ|ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿಯವರ]] ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೫೪೯೫ ಎಕರೆ ಗಳಸ್ಟು ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://panethos.wordpress.com/2012/12/22/indias-largest-international-airports-by-acreage/|title=India's Largest Airports by Acreage|date=23 December 2012|access-date=18 March 2022}}&lt;/ref&gt; ಏರ್‌ಹೆಲ್ಪ್‌ನ ವಿಶ್ವದ ಅಗ್ರ ೧೦ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.livemint.com/news/india/india-has-one-of-the-world-s-top-10-airports-1557377294734.html|title=India has one of the world's top 10 airports|date=9 May 2019|work=[[Mint (newspaper)|Mint]]|access-date=3 December 2019}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದಟ್ಟಣೆಯಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ, ಇದು ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೧ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೨ ನಡುವೆ ೧೨.೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ೧೪೦೦೭೫ ಟನ್ ರಷ್ಟು ಸರಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ.

ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಒಂದು ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಟರ್ಮಿನಲ್, ಒಂದು ಕಾರ್ಗೋ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಮತ್ತು ಎರಡು ರನ್ವೇಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಾಯುಯಾನ ತರಬೇತಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಇಂಧನ ಫಾರ್ಮ್, ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಎರಡು ಎಮ್‌ಆರ್‌ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೂ ಇವೆ. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಅಲಯನ್ಸ್ ಏರ್ (ಇಂಡಿಯಾ), ಬ್ಲೂ ಡಾರ್ಟ್ ಏವಿಯೇಷನ್, [[ಸ್ಪೈಸ್ ಜೆಟ್]], ಲುಫ್ಥಾನ್ಸಾ ಕಾರ್ಗೋ, ಕ್ವಿಕ್ಜೆಟ್ ಕಾರ್ಗೋ, ಟ್ರೂಜೆಟ್ ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಗೋ ವಿಮಾನಯಾನ|ಇಂಡಿಗೋಗಳಿಗೆ]] ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾದ]] ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ನಗರವಾಗಿದೆ.

== ಇತಿಹಾಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:Hyderabad_International_Airport_2018_stampsheet_of_India.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Hyderabad_International_Airport_2018_stampsheet_of_India.jpg/220px-Hyderabad_International_Airport_2018_stampsheet_of_India.jpg|left|thumb| ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ೧೦ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ೨೦೧೮ ರ ಅಂಚೆಚೀಟಿ]]

=== ಯೋಜನೆ (೧೯೯೧–೨೦೦೪) ===
ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾದ ಬೇಗಂಪೇಟೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದಟ್ಟಣೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಗಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಎನ್ ಚಂದ್ರಬಾಬು ನಾಯ್ಡು|ಎನ್. ಚಂದ್ರಬಾಬು ನಾಯ್ಡು]] ನೇತೃತ್ವದ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಕೀಂಪೇಟ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಅನ್ನು ನಾಗರಿಕ ಬಳಕೆಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಪರಿಗಣಿಸಿತು; ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಸೇನೆ|ವಾಯುಪಡೆ]] ನಿರಾಕರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/specials/iaf-grounds-hyderabad-international-airport-plan-197051201049_1.html|title=Iaf Grounds Hyderabad International Airport Plan|last=Ahmed|first=M.|date=12 May 1997|work=[[Business Today (business magazine)|Business Today]]|access-date=11 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422002735/http://www.business-standard.com/article/specials/iaf-grounds-hyderabad-international-airport-plan-197051201049_1.html|archive-date=22 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; ರಾಜ್ಯವು ವಾಯುಪಡೆಗಾಗಿ ಹೊಸ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದಾಗ, [[ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯವು]] ಬೇಗಂಪೇಟೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;reddy05&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/work-on-hyd-intl-airport-to-start-on-march-16-105031501031_1.html|title=Work on Hyd intl airport to start on March 16|last=Reddy|first=B. Dasarath|date=15 March 2005|work=[[Business Today (business magazine)|Business Today]]|access-date=11 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೮ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಹೊಸ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯವು ಮೂರು ಸಂಭವನೀಯ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸಿತು: [[ಬೊಂಗಳೂರು|ಬೊಂಗ್ಲೂರ್]], ನಾದರ್ಗುಲ್ ಮತ್ತು ಶಂಶಾಬಾದ್.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.rediff.com/business/1998/oct/23hydair.htm|title=Three sites shortlisted for international airport project in Hyderabad|date=23 October 1998|work=[[Rediff.com]]|access-date=11 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20081006164537/http://www.rediff.com/business/1998/oct/23hydair.htm|archive-date=6 October 2008}}&lt;/ref&gt; ಎರಡು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು (ಎನ್‌ಎಚ್ ೪೪ ಮತ್ತು ಎನ್‌ಎಚ್ ೭೬೫) ಮತ್ತು ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಅನುಕೂಲಕರ ಸ್ಥಳದಿಂದಾಗಿ,&lt;ref name=&quot;reddy05&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://expressindia.indianexpress.com/fe/daily/19981202/33655484.html|title=Executive Briefing|date=2 December 1998|work=[[The Financial Express (India)|The Financial Express]]|access-date=11 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422002846/http://expressindia.indianexpress.com/fe/daily/19981202/33655484.html|archive-date=22 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಅನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಹೈದರಾಬಾದ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಎಚ್‌ಐಎ‌ಎಲ್), ನಂತರ ಜಿಎಂಆರ್ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಜಿಎಚ್‌ಐಎ‌ಎಲ್) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಉದ್ದೇಶದ ಘಟಕವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ, ಎ‌ಎ‌ಐ ಮತ್ತು ಜಿಎಂಆರ್-ಎಂಎ‌ಏಚ್‌ಬಿ ತಮ್ಮ ಪಾಲನ್ನು ಇರಿಸಿದವು.&lt;ref name=&quot;reddy05&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-logistics/new-hyderabad-airport-to-be-named-after-rajiv-gandhi/article2171621.ece|title=New Hyderabad airport to be named after Rajiv Gandhi|date=14 March 2005|work=[[The Hindu]]|access-date=14 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422005630/http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-logistics/new-hyderabad-airport-to-be-named-after-rajiv-gandhi/article2171621.ece|archive-date=22 April 2016}}&lt;/ref&gt;

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಎಚ್‌ಐಎ‌ಎಲ್ ನ ಸದಸ್ಯರು ಷೇರುದಾರರ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು, ಹಾಗೆಯೇ ೪ ಶತಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜ್ಯ ಸಹಾಯಧನದ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.&lt;ref name=&quot;reddy05&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-10-01/news/27556335_1_malaysia-airports-holdings-berhad-first-phase-developer|title=Hyderabad airport pact inked|date=1 October 2003|work=[[The Economic Times]]|access-date=11 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922073953/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-10-01/news/27556335_1_malaysia-airports-holdings-berhad-first-phase-developer|archive-date=22 September 2013}}&lt;/ref&gt; ಜಿಎಚ್‌ಐಎ‌ಎಲ್ ಮತ್ತು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ]] ನಡುವಿನ ರಿಯಾಯಿತಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಡಿಸೆಂಬರ್  ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು, ೧೫೦ ಕಿ.ಮೀ ಒಳಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಷರತ್ತು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಆರ್‌ಜಿಐಎ ತ್ರಿಜ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;concession&quot;&gt;{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-07-10/news/51301049_1_new-airports-telangana-rashtra-samithi-telangana-government|title=GMR considers legal ways to stall Telangana government's airport plans near Hyderabad|last=Sukumar|first=C. R.|date=10 July 2014|work=[[The Economic Times]]|access-date=13 April 2016|archive-date=24 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424075600/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-07-10/news/51301049_1_new-airports-telangana-rashtra-samithi-telangana-government|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಹೀಗಾಗಿ ಬೇಗಂಪೇಟೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಎದುರಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/centre-confirms-closure-of-begumpet-airport/article1218250.ece|title=Centre confirms closure of Begumpet airport|date=12 March 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=13 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422005909/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/centre-confirms-closure-of-begumpet-airport/article1218250.ece|archive-date=22 April 2016}}&lt;/ref&gt;

=== ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಘಾಟನೆ ( ೨೦೦೫–೨೦೦೮ ) ===
[[ಚಿತ್ರ:RGIA_Airport_departure_(15877163797).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/RGIA_Airport_departure_%2815877163797%29.jpg/220px-RGIA_Airport_departure_%2815877163797%29.jpg|thumb| ಟರ್ಮಿನಲ್‌ನ ಚೆಕ್-ಇನ್ ಪ್ರದೇಶ]]
[[ಚಿತ್ರ:RGIA_departures_area_(2938006353).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/RGIA_departures_area_%282938006353%29.jpg/220px-RGIA_departures_area_%282938006353%29.jpg|thumb| ನಿರ್ಗಮನ ಪ್ರದೇಶ]]
[[ವೈ. ಎಸ್. ರಾಜಶೇಖರ ರೆಡ್ಡಿ|ವೈಎಸ್ ರಾಜಶೇಖರ ರೆಡ್ಡಿ]] ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೫ ರಂದು [[ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ|ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಯವರು]] [[ಅಡಿಗಲ್ಲು|ಅಡಿಪಾಯ]] ಹಾಕಿದಾಗ ಜಿಎಮ್‌ಆರ್ ನಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/sonia-lays-foundation-for-rajiv-gandhi-airport-navi-mumbai-pune-ludhiana-to-get-international-airports/article2171855.ece|title=Sonia lays foundation for Rajiv Gandhi airport Navi Mumbai, Pune, Ludhiana to get international airports|date=16 March 2005|work=[[The Hindu Business Line]]|access-date=11 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422010019/http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/sonia-lays-foundation-for-rajiv-gandhi-airport-navi-mumbai-pune-ludhiana-to-get-international-airports/article2171855.ece|archive-date=22 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಎರಡು ದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ, ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೈಲಟ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ]] &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-logistics/new-hyderabad-airport-to-be-named-after-rajiv-gandhi/article2171621.ece|title=New Hyderabad airport to be named after Rajiv Gandhi|date=14 March 2005|work=[[The Hindu Business Line]]|access-date=11 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422005630/http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-logistics/new-hyderabad-airport-to-be-named-after-rajiv-gandhi/article2171621.ece|archive-date=22 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಸಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;outlook&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/newswire/story/new-international-airport-at-hyderabad-inaugurated/553791|title=New international airport at Hyderabad inaugurated|date=14 March 2008|work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=11 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422010209/http://www.outlookindia.com/newswire/story/new-international-airport-at-hyderabad-inaugurated/553791|archive-date=22 April 2016}}&lt;/ref&gt; ನಾಮಕರಣವು ತೆಲುಗು ದೇಶಂ ಪಕ್ಷದಿಂದ (ಟಿಡಿಪಿ) ವಿರೋಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಬೇಗಂಪೇಟ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗೆ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ದೇಶೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗೆ ಟಿಡಿಪಿ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಎನ್‌ಟಿ ರಾಮರಾವ್]] ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ; ಹೊಸ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಈ ನಾಮಕರಣ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಟಿಡಿಪಿ ಬಯಸಿದೆ. ಆದಾಗಿಯೂ, ಹೊಸ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2005/03/16/stories/2005031609190400.htm|title=Shamshabad airport issue precedes Sonia visit|date=15 March 2005|work=[[The Hindu]]|access-date=11 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422010301/http://www.thehindu.com/2005/03/16/stories/2005031609190400.htm|archive-date=22 April 2016}}&lt;/ref&gt;

ಶಂಕುಸ್ಥಾಪನೆ ಸಮಾರಂಭದ ಸರಿಸುಮಾರು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ನಡುವೆ ೧೪ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೮ ರಂದು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ಟಿಡಿಪಿ ದೇಶೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗೆ ಹೆಸರಿಡಲು ತನ್ನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;outlook&quot;/&gt; ಜೊತೆಗೆ, ಮಾರ್ಚ್ ೧೨ ಮತ್ತು ೧೩ ರಂದು, ೨೦೦೦೦ ಎಎಐ ನೌಕರರು ಬೇಗಂಪೇಟೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಎಚ್‌ಎಎಲ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಮುಷ್ಕರ ನಡೆಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://gulfnews.com/news/asia/india/slow-take-off-for-airport-stir-1.91196|title=Slow take-off for airport stir|date=13 March 2008|work=[[Gulf News]]|access-date=30 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304105007/http://gulfnews.com/news/asia/india/slow-take-off-for-airport-stir-1.91196|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.oneindia.com/2008/03/13/hyderabad-greenfield-airport-ready-inauguration-aai-employees-protest-1205402880.html|title=New Hyderabad greenfield airport ready for inauguration despite AAI employees protest|date=13 March 2008|work=[[Oneindia]]|access-date=11 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422010434/http://www.oneindia.com/2008/03/13/hyderabad-greenfield-airport-ready-inauguration-aai-employees-protest-1205402880.html|archive-date=22 April 2016}}&lt;/ref&gt;

ಆರ್‌ಜಿಐಎ ಮೂಲತಃ ೧೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೮ ರಂದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಆದಾಗಿಯೂ, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೆಲದ ನಿರ್ವಹಣೆ ದರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಿಂದಾಗಿ ದಿನಾಂಕ ವಿಳಂಬವಾಯಿತು. ದರಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಬಿಡುಗಡೆ ದಿನಾಂಕವನ್ನು &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/hyderabad-airport-will-open-on-march-23-ground-handling-rates-cut/article1619620.ece|title=Hyderabad airport will open on March 23; ground handling rates cut|date=20 March 2008|work=[[The Hindu Business Line]]|access-date=11 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422010518/http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/hyderabad-airport-will-open-on-march-23-ground-handling-rates-cut/article1619620.ece|archive-date=22 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೮ ಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. [[ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್|ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್‌ನಿಂದ]] [[ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ]] ಫ್ಲೈಟ್ ೭೫೨ ಆರ್‌ಜಿಐಎ ನಲ್ಲಿ ಇಳಿಯುವ ಮೊದಲ ವಿಮಾನ ಎಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಎರಡು [[ಸ್ಪೈಸ್ ಜೆಟ್|ಸ್ಪೈಸ್‌ಜೆಟ್]] ವಿಮಾನಗಳು ಮೊದಲೇ ಇಳಿದವು.&lt;ref name=&quot;outlook2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/newswire/story/new-hyd-airport-opening-takes-off-with-spicejet-flights/556120|title=New Hyd airport opening takes off with SpiceJet flights|date=23 March 2008|work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=11 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422010649/http://www.outlookindia.com/newswire/story/new-hyd-airport-opening-takes-off-with-spicejet-flights/556120|archive-date=22 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗಿಯೂ, ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ವಿಮಾನವು ೧೨:೩೫ ಎ‌ಎಮ್ ಆಗಮನದ ನಂತರ ಯೋಜಿತ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸ್ವಾಗತವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref name=&quot;outlook2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.rediff.com/money/2008/mar/23airport.htm|title=New Hyderabad airport takes off|last=Jafri|first=Syed Amin|date=23 March 2008|work=Rediff|access-date=11 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422010649/http://www.outlookindia.com/newswire/story/new-hyd-airport-opening-takes-off-with-spicejet-flights/556120|archive-date=22 April 2016}}&lt;/ref&gt;

=== ನಂತರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ( ೨೦೦೯–ಇಂದಿನವರೆಗೆ ) ===
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, [[ಸ್ಪೈಸ್ ಜೆಟ್]] ತನ್ನ ಹೊಸ ಬೊಂಬಾರ್ಡಿಯರ್ ಕ್ವೀವ್ ೪೦೦ ವಿಮಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಆರ್‌ಜಿಐಎ ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite press release|date=15 September 2011|title=SpiceJet now connects Hyderabad with 12 destinations with its Q400s. Commercial operations commence 21st September 2011 with flights to Tirupati. Announces Trivandrum as the 29th domestic destination with daily flights to Hyderabad and Chennai|url=http://spicejet.com/newspage.aspx?strNews=Q400_HYD_Operations|location=Hyderabad|publisher=[[SpiceJet]]|accessdate=17 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426012414/http://spicejet.com/newspage.aspx?strNews=Q400_HYD_Operations|archivedate=26 April 2016}}&lt;/ref&gt; ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಅನ್ನು ದೇಶದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನದ ಕಾರಣದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ,&lt;ref&gt;{{Cite press release|date=8 April 2011|title=Hyderabad's RGIA to be a key base for SpiceJet's Q-400 operations|url=http://spicejet.com/newspage.aspx?strNews=RGIA_KeyBaseForSJ_Q_400_Operation|location=Hyderabad|publisher=[[SpiceJet]]|accessdate=17 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160425235111/http://spicejet.com/newspage.aspx?strNews=RGIA_KeyBaseForSJ_Q_400_Operation|archivedate=25 April 2016}}&lt;/ref&gt; ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಹಲವಾರು ಶ್ರೇಣಿ-೨ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಣಿ-೩ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹಾರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/money/report-spicejet-plans-game-changer-q400-flights-1587595|title=SpiceJet plans 'game changer' Q400 flights|last=Ramana|first=K. V.|date=16 September 2011|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=17 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ ಟ್ರೂಜೆಟ್ ಕೂಡ ಜುಲೈ ೨೦೧೫ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/trujet-announces-operations-starting-with-rajahmundry-and-tirupati-115071000791_1.html|title=TruJet announces operations starting with Rajahmundry and Tirupati|date=10 July 2015|work=[[Business Standard]]|access-date=17 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160403153245/http://www.business-standard.com/article/companies/trujet-announces-operations-starting-with-rajahmundry-and-tirupati-115071000791_1.html|archive-date=3 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ ಆರ್‌ಜಿಐಎ ನಲ್ಲಿ ಹಬ್ ಅನ್ನು ತೆರೆಯಿತು.

ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ [[ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|, ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಚಿವಾಲಯವು]] ಆರ್‌ಜಿಐಎಯ ದೇಶೀಯ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗೆ [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಎನ್‌ಟಿ ರಾಮರಾವ್]] ಹೆಸರಿಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯಸಭಾ]] ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ನಡೆದವು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/row-over-renaming-hyderabad-airport-rocks-rajya-sabha/1/403795.html|title=Row over renaming Hyderabad airport rocks Rajya Sabha|date=26 November 2014|work=[[India Today]]|access-date=19 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160508071938/http://indiatoday.intoday.in/story/row-over-renaming-hyderabad-airport-rocks-rajya-sabha/1/403795.html|archive-date=8 May 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/newswire/story/cong-protests-renaming-of-hyderabad-airport-in-rs/869666|title=Cong Protests Renaming of Hyderabad Airport in RS|date=26 November 2014|work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]|access-date=19 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160513071008/http://www.outlookindia.com/newswire/story/cong-protests-renaming-of-hyderabad-airport-in-rs/869666|archive-date=13 May 2016}}&lt;/ref&gt; ನಾಮಕರಣ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಖಚಿತವಾಗಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/141121/nation-current-affairs/article/change-name-puts-hyderabad-international-airport-staff-piquant|title=Change of name puts Hyderabad International airport staff in a piquant situation|date=21 November 2014|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=19 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304050711/http://www.deccanchronicle.com/141121/nation-current-affairs/article/change-name-puts-hyderabad-international-airport-staff-piquant|archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;

== ಮಾಲೀಕತ್ವ ==
ಆರ್‌ಜಿಐಎ ಅನ್ನು ಜಿಎಂಆರ್ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಜಿಎಚ್‌ಐಎ‌ಎಲ್) ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಘಟಕಗಳ [[ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ|ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಅಥಾರಿಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] (೧೩%) ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣ ಸರ್ಕಾರ (೧೩%), ಹಾಗೆಯೇ ಜಿಎಂಆರ್ ಗ್ರೂಪ್ (೬೩%) ಮತ್ತು ಮಲೇಷ್ಯಾ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಬರ್ಹಾದ್ (೧೧%) ನಡುವಿನ ಖಾಸಗಿ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2016-03-21/news/71705385_1_user-development-hyderabad-airport-airport-operator|title=Hyderabad Airport may seek hike in tariffs|last=Chowdhury|first=Anirban|date=21 March 2016|work=[[The Economic Times]]|access-date=14 April 2016|archive-date=24 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424160324/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2016-03-21/news/71705385_1_user-development-hyderabad-airport-airport-operator|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಜಿಎಚ್‌ಐಎ‌ಎಲ್ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವಿನ ರಿಯಾಯಿತಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ, ಜಿಎಚ್‌ಐಎ‌ಎಲ್ ೩೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇನ್ನೂ ೩೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.archive.india.gov.in/sectors/transport/index.php?id=8|title=Regulatory Authorities and Airports|website=National Portal of India: Archive|archive-url=https://web.archive.org/web/20151020114622/http://www.archive.india.gov.in/sectors/transport/index.php?id=8|archive-date=20 October 2015|access-date=14 April 2016}}&lt;/ref&gt;

== ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ==

=== ರಚನೆ ===
ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ೫೪೯೫ ಎಕರೆಯಷ್ಟು ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ೨೦೦೦ ಎಕರೆಯೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ೧೭೦೦ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಏರ್‌ಸೈಡ್ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ೩೦೦ ಎಕರೆ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉಳಿದ ೩೪೯೫ ಎಕರೆಯೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ಭೂಮಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ೫೪೯೫ ಎಕರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/hyderabads-rgia-airport-expand-plan-gets-environmental-clearance-centre-63628|title=Hyderabad's RGIA airport to expand, plan gets environmental clearance from Centre|date=14 June 2017|work=The News Minute|access-date=23 March 2020}}&lt;/ref&gt;

=== ರನ್ವೇಗಳು ===
ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಎರಡು ರನ್‌ವೇಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:&lt;ref&gt;{{Cite report|date=15 May 2014|access-date=2 June 2016|archivedate=2 June 2016}}&lt;/ref&gt;

* ರನ್ವೇ ೦೯ಎಲ್/೨೭ಆರ್: ೩,೭೦೭ ಭಾಗಿಸು ೪೫ ಮೀಟರ್ (೧೨,೧೬೨ ಅಡಿ * ೧೪೮ ಅಡಿ)
* ರನ್‌ವೇ ೦೯ಆರ್/೨೭ಎಲ್:೪,೨೬೦ ಭಾಗಿಸು ೬೦ ಮೀಟರ್ (೧೩,೯೮೦ ಅಡಿ * ೨೦೦ ಅಡಿ), ಐಎಲ್‌ಎಸ್ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದೆ.

ರನ್‌ವೇ ೦೯ಆರ್/೨೭ಎಲ್, ಮೂಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ರನ್‌ವೇ, ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಿಮಾನವಾದ ಏರ್‌ಬಸ್ ಎ೩೮೦ ಅನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;atech&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.airport-technology.com/projects/hypderbadindia/|title=Rajiv Gandhi (Hyderabad) International Airport, Andhra Pradesh, India|website=Airport Technology|archive-url=https://web.archive.org/web/20160414155822/http://www.airport-technology.com/projects/hypderbadindia|archive-date=14 April 2016|access-date=12 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಮೂಲತಃ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿವೇ, ರನ್‌ವೇ ೦೯ಎಲ್/೨೭ಆರ್ ಅನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಉದ್ದವು ಮುಖ್ಯ ರನ್‌ವೇಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಏರ್‌ಬಸ್ ಎ೩೪೦ ಮತ್ತು ಬೋಯಿಂಗ್ ೭೪೭ ನಂತಹ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ರನ್‌ವೇ ೦೯ಆರ್/೨೭ಎಲ್  ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ವಾಯು ಸಂಚಾರ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/second-runway-opened-at-rgia/article2877281.ece|title=Second runway opened at RGIA|date=10 February 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=2 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160602234730/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/second-runway-opened-at-rgia/article2877281.ece|archive-date=2 June 2016}}&lt;/ref&gt; ಈ ಓಡುದಾರಿಗಳ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಮೂರು ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಅಪ್ರಾನ್‌ಗಳಿವೆ : ಕಾರ್ಗೋ, ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಮತ್ತು ಎಮ್‌ಆರ್‌ಒ ಅಪ್ರಾನ್‌ಗಳು. ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಏಪ್ರನ್ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ನ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

=== ಟರ್ಮಿನಲ್ ===
ಆರ್‌ಜಿಐಎ ಒಂದೇ ಇಂಟಿಗ್ರೇಟೆಡ್ ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ೧೦೫,೩೦೦ ಚದರ ಮೀಟರ್ (೧,೧೩೩,೦೦೦ ಚದರ ಅಡಿ) ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೧೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;rediffslide&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.rediff.com/money/2008/aug/25slid3.htm|title=India's 10 longest runways|date=25 August 2008|work=[[Rediff.com]]|access-date=11 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20111227175813/http://www.rediff.com/money/2008/aug/25slid3.htm|archive-date=27 December 2011}}&lt;/ref&gt; ಟರ್ಮಿನಲ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ದೇಶೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;wakeup&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/wake-up-to-a-sleek-and-snazzy-airport/article1224797.ece|title=Wake up to a sleek and snazzy airport|last=Reddy|first=K.|date=22 March 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=2 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160602234835/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/wake-up-to-a-sleek-and-snazzy-airport/article1224797.ece|archive-date=2 June 2016}}&lt;/ref&gt; ಸ್ವಯಂ ಚೆಕ್-ಇನ್‌ಗಾಗಿ ೧೯ ಕಿಯೋಸ್ಕ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೬ ಇಮಿಗ್ರೇಷನ್ ಕೌಂಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ೯೬ ಚೆಕ್-ಇನ್ ಡೆಸ್ಕ್‌ಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hyderabad.aero/airport-facilitie.aspx|title=Airport facilities: Terminal facilities|website=Hyderabad Rajiv Gandhi International Airport|archive-url=https://web.archive.org/web/20160415111322/http://www.hyderabad.aero/airport-facilitie.aspx|archive-date=15 April 2016|access-date=13 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಒಟ್ಟು ಒಂಬತ್ತು ದ್ವಾರಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಏಳು ಟರ್ಮಿನಲ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಎರಡು ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ. ವೈಡ್‌ಬಾಡಿ ವಿಮಾನದ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಲು ಮೂರು ಗೇಟ್‌ಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಎರಡು ಜೆಟ್‌ವೇಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಟರ್ಮಿನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಲಾಂಜ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪ್ಲಾಜಾ ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಲೌಂಜ್‌ನಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಲಾಂಜ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ; ವಿಐಪಿಗಳಿಗೆ ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಾಂಜ್‌ಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hyderabad.aero/business-vip-facilities.aspx|title=Business &amp; VIP facilities|website=Hyderabad Rajiv Gandhi International Airport|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418181459/http://www.hyderabad.aero/business-vip-facilities.aspx|archive-date=18 April 2016|access-date=12 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಪೂರ್ವ-ಸುರಕ್ಷತಾ &quot;ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಗ್ರಾಮ&quot; ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಪಿಕ್-ಅಪ್ ಮಾಡಲು ಮೀಟಿಂಗ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಆಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;wakeup&quot; /&gt;

ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ೫೭ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಬೇಗಳು ೪೭ ರಿಮೋಟ್ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಬೇಗಳು ಮತ್ತು ೧೦  ಏರೋ ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜನವರಿ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಜಿಎಚ್‌ಎಐಎಲ್ ಮತ್ತೊಂದು ೨೬ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಬೇಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು, ಇದು ಒಟ್ಟು ೮೩ ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಬೇಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hyderabad.aero/gmr-hyderabad-airport-commissions-26-new-aircraft-parking-stands.aspx|title=Rajiv Gandhi International Airport - News &amp; Events|website=www.hyderabad.aero|access-date=23 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== ಜಿಎಮ್‌ಆರ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ==
ಜಿಎಮ್‌ಆರ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಪಾರ್ಕ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ವಾಯುಯಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವಾರು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/money/report-gmr-subsidiary-to-set-up-250-acre-aerospace-park-in-hyderabad-1253776|title=GMR subsidiary to set up 250-acre aerospace park in Hyderabad|date=7 May 2009|work=[[Daily News &amp; Analysis]]|access-date=16 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422012048/http://www.dnaindia.com/money/report-gmr-subsidiary-to-set-up-250-acre-aerospace-park-in-hyderabad-1253776|archive-date=22 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಇದು ೧೦೦-ಹೆಕ್ಟೇರ್ (೨೫೦-ಎಕರೆ) [[ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ|ವಿಶೇಷ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ೧.೮ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ( ೨೦ ಎಕರೆ ) ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಉಗ್ರಾಣ ವಲಯ, ಹಾಗೆಯೇ ದೇಶೀಯ ಸುಂಕ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gmraerospacepark.in/faq.html|title=GMR Aerospace Parks: FAQs|website=[[GMR Group|GMR]] Aerospace Park|archive-url=https://web.archive.org/web/20151201083142/http://gmraerospacepark.in/faq.html|archive-date=1 December 2015|access-date=16 April 2016}}&lt;/ref&gt;

=== ವಾಯುಯಾನ ತರಬೇತಿ ===
ಜಿಎಂರ್ ವಿಯೇಷನ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ|ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್]] ( ಐಎಟಿ ಎ ), [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸಿವಿಲ್ ಏವಿಯೇಷನ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್]] (ಐಸಿಎಒ ), ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ( ಎಸಿಐ ) ಮತ್ತು ಡೈರೆಕ್ಟರೇಟ್ ಜನರಲ್ ಆಫ್ ಸಿವಿಲ್ ಏವಿಯೇಷನ್ ( ಡಿಜಿಸಿಎ ) ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕಾಡೆಮಿಯು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇವು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/gmr-aviation-academy-chosen-as-regional-training-centre/article7098316.ece|title=GMR Aviation Academy chosen as regional training centre|date=13 April 2015|work=[[The Hindu Business Line]]|access-date=13 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/gmr-aviation-academy-courses-to-begin-from-dec-112111500149_1.html|title=GMR Aviation Academy courses to begin from Dec|last=Samal|first=Itishree|date=15 November 2012|work=[[Business Standard]]|access-date=13 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405132121/http://www.business-standard.com/article/companies/gmr-aviation-academy-courses-to-begin-from-dec-112111500149_1.html|archive-date=5 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಉದ್ಯಾನವನವು ಏಷ್ಯಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಫ್ಲೈಟ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ ( ಎಪಿಎಫಟಿ ) ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಜಿಎಂರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಫ್ಲೈಟ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್‌ನ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಇದು ಪೈಲಟ್ ತರಬೇತಿ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/gmr-launches-flight-training-academy/article4840500.ece|title=GMR launches flight training academy|last=Kumar|first=V. Rishi|date=22 June 2013|work=[[The Hindu Business Line]]|access-date=16 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/GMR-launches-flight-training-academy/articleshow/20716552.cms|title=GMR launches flight training academy|last=Pinto|first=Stanley|date=22 June 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=16 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160625085822/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/GMR-launches-flight-training-academy/articleshow/20716552.cms|archive-date=25 June 2016}}&lt;/ref&gt;

=== ಜಿಎಂಆರ್ ಏರೋ ಟೆಕ್ನಿಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂಆರ್‌ಒ ===
ಜಿಎಂಆರ್ ಏರೋ ಟೆಕ್ನಿಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಎಂಆರ್‌ಒ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿರುವ ಇಬ್ಬರು ಎಂಆರ್‌ಒ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. (ಯುಎಸ್$೭೭.೭ ದಶಲಕ್ಷ) ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೊಂಡಿತು,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/first-aircraft-mro-unit-inaugurated/article2993060.ece|title=First aircraft MRO unit inaugurated|date=14 March 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=13 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಸೌಲಭ್ಯವು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಐದು ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಬಲ್ಲದು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.livemint.com/Companies/TarroVU5YZ4TUPNT0WDYaL/GMR-puts-aircraft-maintenance-unit-on-sale.html|title=GMR puts aircraft maintenance unit on sale|last=Sanjai|first=P. R.|date=31 March 2014|work=[[Mint (newspaper)|Livemint]]|access-date=13 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160425061345/http://www.livemint.com/Companies/TarroVU5YZ4TUPNT0WDYaL/GMR-puts-aircraft-maintenance-unit-on-sale.html|archive-date=25 April 2016|last2=Joshi|first2=Malvika}}&lt;/ref&gt; ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಎಂಆರ್‌ಒ ಜಿಎಂಆರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಮತ್ತು ಮಲೇಷಿಯನ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (ಎಂಏಇ), ಮಲೇಷ್ಯಾ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವಿನ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಲೇಷ್ಯಾ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್ ಫ್ಲೈಟ್ ೩೭೦ ಘಟನೆಯ ನಂತರ ಅದರ ಪೋಷಕರ ಕಳಪೆ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ನಡುವೆ, ನಷ್ಟವನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಎಂಆರ್‌ಒ ಗೆ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಲು ಎಂಏಇ ಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-08-05/news/52470890_1_gmr-aerospace-engineering-co-mro-facility-mro-unit|title=GMR gets conditional nod to buy Malaysian Aerospace Engineering's stake in MRO unit|date=5 August 2014|work=[[The Economic Times]]|access-date=13 April 2016|archive-date=24 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424063633/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-08-05/news/52470890_1_gmr-aerospace-engineering-co-mro-facility-mro-unit|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಜಿಎಂಆರ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಎಂಏಇ ಯ ಪಾಲನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು.{{Fact|date=June 2022}}

ಜಿಎಂಆರ್ ಏರೋ ಟೆಕ್ನಿಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿನ]] ಖಾಸಗಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಏರ್‌ಬಸ್ ಎ೩೨೦ ಕುಟುಂಬದ ವಿಮಾನಗಳು, ಬೋಯಿಂಗ್ ೭೩೭ ಮತ್ತು ಬೊಂಬಾರ್ಡಿಯರ್ ಡಿಹೆಚ್‌ಸಿ ಕ್ವು೪೦೦ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವ್ಯಾಪಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ  ಆಗಿದೆ.  ಜಿಎಂಆರ್ ಏರೋ ಟೆಕ್ನಿಕ್ ವಿಶ್ವ ದರ್ಜೆಯ ವಿಮಾನ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇಎಸ್‌ಎ ಮತ್ತು ಡೈರೆಕ್ಟರೇಟ್ ಜನರಲ್ ಆಫ್ ಸಿವಿಲ್ ಏವಿಯೇಷನ್ (ಭಾರತ) ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅನುಮೋದಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎ‌ಎಸ್೯೧೧೦ ಮಾನದಂಡಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿದ ಕೆಲವು ಎಂಆರ್‌ಒ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/gmr-arm-buys-malaysian-cos-stake-in-mas-gmr-aerospace/article6686234.ece|title=GMR unit buys out Malaysia Aerospace stake in Hyderabad repair, overhaul unit|date=12 December 2014|work=[[The Hindu Business Line]]|access-date=13 April 2016}}&lt;/ref&gt;

== ಇತರೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ==

=== ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಂಆರ್‌ಒ ===
ಇತರ ಎಂಆರ್‌ಒ ಅನ್ನು ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಎಐಇ‌ಎಸ್‌ಎಲ್) ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಏರ್ ಇಂಡಿಯಾದ]] ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ೨ ಹೇಕ್ಟರ್ (೫ ಎಕರೆ) ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ, ಈ ಸೌಲಭ್ಯದ ವೆಚ್ಚ {{INRConvert|790|m}}  ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಮೇ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Air-India-MRO-at-Hyd-airport-takes-off/articleshow/47477684.cms|title=Air India MRO at Hyd airport takes off|date=30 May 2015|work=[[The Times of India]]|access-date=13 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160317201645/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Air-India-MRO-at-Hyd-airport-takes-off/articleshow/47477684.cms|archive-date=17 March 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.flightglobal.com/news/articles/air-india-opens-hyderabad-mro-facility-412971/|title=Air India opens Hyderabad MRO facility|last=Chong|first=Aaron|date=2 June 2015|work=[[Flightglobal]]|access-date=13 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160426003236/https://www.flightglobal.com/news/articles/air-india-opens-hyderabad-mro-facility-412971/|archive-date=26 April 2016}}&lt;/ref&gt;

=== ಕಾರ್ಗೋ ಟರ್ಮಿನಲ್ ===
[[ಚಿತ್ರ:HYD-CARGO-RAMP-IMG_1510-Edit_(22301372810).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/HYD-CARGO-RAMP-IMG_1510-Edit_%2822301372810%29.jpg/220px-HYD-CARGO-RAMP-IMG_1510-Edit_%2822301372810%29.jpg|thumb| ಕಾರ್ಗೋ ಟರ್ಮಿನಲ್, ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಕಾರ್ಗೋ [[ಬೋಯಿಂಗ್‌ 777|ಬೋಯಿಂಗ್ 777F]] ಅನ್ನು ಇಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ]]
ಕಾರ್ಗೋ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಇದೆ. ಇದು ೧೪,೩೩೦ ಚದರಮೀಟರ್ (೧೫೪,೨೦೦ ಚದರ‌ಅಡಿ) ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ೧೫೦,೦೦೦ ಟನ್‌ಗಳು (೧೭೦,೦೦೦ ಸಣ್ಣಟನ್) ಸರಕುಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಬಲ್ಲದು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/south/hyderabad-airport-aims-at-being-indias-first-cargo-hub-476464|title=Hyderabad airport aims at being India's first cargo hub|date=13 April 2012|work=[[NDTV]]|access-date=13 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160427105901/http://www.ndtv.com/south/hyderabad-airport-aims-at-being-indias-first-cargo-hub-476464|archive-date=27 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ಜಿಹೆಚ್‌ಐಎ‌ಎಲ್ (೫೧%) ಮತ್ತು ಮೆನ್ಜೀಸ್ ಏವಿಯೇಷನ್ (೪೯%) ನಡುವಿನ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವಾದ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮೆಂಜೀಸ್ ಏರ್ ಕಾರ್ಗೋ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;hindupharma&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/dedicated-pharma-cargo-zone-opened-at-hyderabad-airport/article928429.ece|title=Dedicated pharma cargo zone opened at Hyderabad airport|date=3 December 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=13 April 2016}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಟರ್ಮಿನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಫಾರ್ಮಾ ಝೋನ್ ಇದೆ, ಇದು [[ಔಷಧ|ಔಷಧೀಯ]] ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ತಾಪಮಾನ-ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಮೊದಲ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಆರ್‌ಜಿಐಎ ಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ೭೦% ರಫ್ತು ಮಾಡುವ ಔಷಧಗಳು.&lt;ref name=&quot;hindupharma&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/pharma-zone-at-hyderabad-airport-launched-110120300046_1.html|title=Pharma zone at Hyderabad airport launched|date=3 December 2010|work=[[Business Standard]]|access-date=13 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405083523/http://www.business-standard.com/article/companies/pharma-zone-at-hyderabad-airport-launched-110120300046_1.html|archive-date=5 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಮೇ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ ಕಾರ್ಗೋ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಫಾರ್ಮಾ ಹಬ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/business/lufthansa-cargo-to-use-gmr-hyderabad-airport-as-pharmaceuticals-hub/article2048636.ece|title=Lufthansa Cargo to use GMR Hyderabad airport as pharmaceuticals hub|date=26 May 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=16 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231041739/http://www.thehindu.com/business/lufthansa-cargo-to-use-gmr-hyderabad-airport-as-pharmaceuticals-hub/article2048636.ece|archive-date=31 December 2013}}&lt;/ref&gt;

=== ಇಂಧನ ಫಾರ್ಮ್ ===
ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಮೂರು ಶೇಖರಣಾ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಇಂಧನ ಫಾರ್ಮ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಒಟ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ೧೩,೫೦೦ ಕಿಲೋಲೀಟರ್(೪೮೦,೦೦೦ ಘನ ಅಡಿ) ಜೆಟ್ ಇಂಧನ ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಭೂಗತ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಏಪ್ರನ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;atech&quot;/&gt; ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಫಾರ್ಮ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಯಾವುದೇ ತೈಲ ಕಂಪನಿಯು ಮುಕ್ತ-ಪ್ರವೇಶ ಮಾದರಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-business/ril-gets-gmrs-fuel-farm-contract/article3057518.ece|title=RIL gets GMR's fuel farm contract|date=7 October 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=13 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422012608/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-business/ril-gets-gmrs-fuel-farm-contract/article3057518.ece|archive-date=22 April 2016}}&lt;/ref&gt;

=== ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ ===
ಜನವರಿ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಜಿಹೆಚ್‌ಐಎ‌ಎಲ್ ಆರ್‌ಜಿಐಎ ಬಳಿ ೫ ಎಮ್‌ಡಬ್ಯುವ್ ಸೌರ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿತು, ಇದನ್ನು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಶಕ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು {{INRConvert|300|m}}  ) ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ೯.೭ ಹೇಕ್ಟರ್ (೨೪ ಎಕರೆ) ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/hyderabad-news/hyderabad-international-airport-begins-switch-to-green-energy-1265056|title=Hyderabad International Airport Begins Switch To Green Energy|last=Sudhir|first=Uma|date=12 January 2016|work=[[NDTV]]|access-date=14 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160428065521/http://www.ndtv.com/hyderabad-news/hyderabad-international-airport-begins-switch-to-green-energy-1265056|archive-date=28 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಮುಂದಿನ ಎರಡರಿಂದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಾವರದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ೩೦ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗುವುದು, ಆರ್‌ಜಿಐಎ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಚಾಲಿತವಾಗಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/gmr-hyderabad-airport-commissions-5-mw-solar-plant/article8097116.ece|title=GMR commissions 5 MW solar unit at Hyderabad airport|date=12 January 2016|work=[[The Hindu Business Line]]|access-date=14 April 2016}}&lt;/ref&gt;

=== ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಹೋಟೆಲ್ ===
[[ಚಿತ್ರ:Novotel_Hyderabad_Airport_Exterior.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Novotel_Hyderabad_Airport_Exterior.jpg/220px-Novotel_Hyderabad_Airport_Exterior.jpg|thumb| ಹೈದರಾಬಾದ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ನೊವೊಟೆಲ್ ಹೋಟೆಲ್]]
ನೊವೊಟೆಲ್ ಹೈದರಾಬಾದ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ೩.೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (೨.೨ ಮೀ) ಆರ್‌ಜಿಐಎ ನಿಂದ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಹೋಟೆಲ್ ೩೦೫ ಕೊಠಡಿಗಳು, ಎರಡು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಏರ್‌ಕ್ರೂಗಾಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಕೋಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/novotel-hyderabad-airport-opens/article1349812.ece|title=Novotel Hyderabad Airport opens|date=2 October 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=13 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422012806/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/novotel-hyderabad-airport-opens/article1349812.ece|archive-date=22 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಜಿಎಮ್‌ಆರ್ ಹೊಟೇಲ್ ಮತ್ತು ರೆಸಾರ್ಟ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಮೊದಲು ಇದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಿಹೆಚ್‌ಐಎ‌ಎಲ್ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ. ಕಡಿಮೆ ಆಕ್ಯುಪೆನ್ಸಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಷ್ಟದ ಕಾರಣ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/GMRs-proposal-to-sell-Novotel-hits-roadblock/articleshow/46995261.cms|title=GMR's proposal to sell Novotel hits roadblock|last=Mahesh|first=Koride|date=21 April 2015|work=[[The Times of India]]|access-date=13 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170103200235/http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/GMRs-proposal-to-sell-Novotel-hits-roadblock/articleshow/46995261.cms|archive-date=3 January 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/gmr-group-plans-to-sell-hyderabad-airport-hotel/article7579351.ece|title=GMR Group plans to sell Hyderabad airport hotel|last=Kumar|first=V. Rishi|date=25 August 2015|work=[[The Hindu Business Line]]|access-date=13 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಹೋಟೆಲ್‌ನ ಖರೀದಿದಾರರನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.

== ಸಂಪರ್ಕ ==
[[ಚಿತ್ರ:HYD_Radio_taxis.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/HYD_Radio_taxis.jpg/220px-HYD_Radio_taxis.jpg|thumb| ಟರ್ಮಿನಲ್ ಹೊರಗೆ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್]]

=== ರಸ್ತೆ ===
ಆರ್‌ಜಿಐಎ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಗರಕ್ಕೆ ರಾಹೆ ೪೪, ರಾಹೆ ೭೬೫ ಮತ್ತು ಹೊರ ವರ್ತುಲ ರಸ್ತೆಯಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಪಿವಿ ನರಸಿಂಹ ರಾವ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ ಮೆಹದಿಪಟ್ಟಣಂ ಮತ್ತು ಅರಾಮ್‌ಘರ್ ನಡುವೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅದು ರಾಹೆ ೪೪ ಅನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ೧೩ ರ ಈ ಉದ್ದದ ಮೇಲ್ಸೇತುವೆ. ೧೨ ಕಿಮೀ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ನಗರದ ನಡುವಿನ ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯವನ್ನು ೩೦-೪೦ ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನ ಬಿಂದುಗಳನ್ನು ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ibnlive.com/news/india/biggest-flyover-from-ians-326962.html|title=Hyderabad throws open India's longest flyover|date=19 October 2009|work=[[News18]]|access-date=13 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422013050/http://www.news18.com/news/india/biggest-flyover-from-ians-326962.html|archive-date=22 April 2016}}&lt;/ref&gt;

ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ &quot;ಪುಷ್ಪಕ್ - ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಲೈನರ್&quot; ಸೇವೆಯು ನಗರದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಬಸ್ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/pushpak-flagged-off-at-shamshabad-airport/article4203079.ece|title=Pushpak flagged off at Shamshabad Airport|date=15 December 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=13 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140710113717/http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/pushpak-flagged-off-at-shamshabad-airport/article4203079.ece|archive-date=10 July 2014}}&lt;/ref&gt; ಜಿಎಮ್‍ಆರ್ ನ ಏರೋ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಇದನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Pushpak-fails-to-take-off-for-Andhra-Pradesh-State-Road-Transport-Corporation/articleshow/20284950.cms|title='Pushpak' fails to take off for Andhra Pradesh State Road Transport Corporation|last=Vudali|first=Srinath|date=27 May 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=13 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170104021908/http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Pushpak-fails-to-take-off-for-Andhra-Pradesh-State-Road-Transport-Corporation/articleshow/20284950.cms|archive-date=4 January 2017}}&lt;/ref&gt;

=== ರೈಲು ===
[[ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮೆಟ್ರೊ ರೈಲು|ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು]] ಯೋಜನೆಯ ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ೩೧-ಕೀಮೀಟರ್ (೧೯ ಮೀ) ರಾಯದುರ್ಗ / ಗಚಿಬೌಲಿ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಜಿಐಎ ನಡುವೆ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವುದು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/metro-line-to-rgia-under-study/article22531377.ece|title=Metro line to RGIA under study|last=Geetanath|first=V.|date=27 January 2018|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೫ ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಹಂತದ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/states/telangana/Metro-Rail-Services-From-Nagole-Miyapur-Early-Next-Year/2015/12/19/article3185295.ece1|title=Metro Rail Services From Nagole, Miyapur Early Next Year|date=19 December 2015|work=[[The New Indian Express]]|access-date=13 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424110029/http://www.newindianexpress.com/states/telangana/Metro-Rail-Services-From-Nagole-Miyapur-Early-Next-Year/2015/12/19/article3185295.ece1|archive-date=24 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/telangana-government-plans-to-expand-metro-rail-by-83-km/1/550599.html|title=Telangana government plans to expand Metro rail project by 83&amp;nbsp;km|last=Dass|first=Aastha|date=18 December 2015|work=[[India Today]]|access-date=13 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160426185950/http://indiatoday.intoday.in/story/telangana-government-plans-to-expand-metro-rail-by-83-km/1/550599.html|archive-date=26 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, [[ಕೆ.ಟಿ.ರಾಮರಾವ್|ಕೆಟಿ ರಾಮರಾವ್]] ಅವರು ರಾಯದುರ್ಗದಿಂದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮೆಟ್ರೋ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಲಿಂಕ್ ಅನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/metro-link-work-on-it-hub-to-hyderabad-airport-will-begin-soon-says-kt-rama-rao/article29092498.ece|title=Metro link work on IT Hub to Hyderabad airport will begin soon, says KT Rama Rao|last=Kumar|first=V. Rishi|website=@businessline}}&lt;/ref&gt;

ಹತ್ತಿರದ [[ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ]] ನಿಲ್ದಾಣವೆಂದರೆ ಉಮ್ದನಗರ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/national/dattatreya-seeks-rail-connectivity-to-hyderabad-airport/article7194162.ece|title=Dattatreya seeks rail connectivity to Hyderabad airport – Business Line|date=11 May 2015|publisher=Thehindubusinessline.com|access-date=16 June 2018}}&lt;/ref&gt;

== ಭವಿಷ್ಯದ ಯೋಜನೆಗಳು ==
೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ನಿರೀಕ್ಷಿತಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದಟ್ಟಣೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಎರಡನೇ ಹಂತವನ್ನು ಮುಂದೂಡಲು ಜಿಹೆಚ್‌ಐಎ‌ಎಲ್ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://centreforaviation.com/analysis/hyderabad-airport-defers-second-phase-expansion-due-to-poor-traffic-performance-6401|title=Hyderabad Airport defers second phase expansion due to poor traffic performance|date=2 April 2009|work=CAPA – Centre for Aviation|access-date=12 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160427014802/http://centreforaviation.com/analysis/hyderabad-airport-defers-second-phase-expansion-due-to-poor-traffic-performance-6401|archive-date=27 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.constructionweekonline.in/flying-in-formation/|title=Flying in formation|last=Shah|first=Mitali|date=26 April 2009|work=ConstructionWeekIndia|access-date=12 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422011500/http://www.constructionweekonline.in/flying-in-formation/|archive-date=22 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಈ ಹಂತವು ೨೦೧೫ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಂಡಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ೨೦೧೬ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/gmr-gears-up-to-expand-hyderabad-airport-passenger-capacity/article7949536.ece|title=GMR gears up to expand Hyderabad airport passenger capacity|last=Kumar|first=V. Rishi|date=4 December 2015|work=[[The Hindu Business Line]]|access-date=12 April 2016}}&lt;/ref&gt; ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತಲುಪುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಈ ಹಂತದ ಮೊದಲ ಹಂತವು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ೧೮ ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಹಂತವು ಅದನ್ನು ೨೦ ಮಿಲಿಯನ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;regulatorynod&quot;&gt;{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2016-04-27/news/72644879_1_second-phase-greenfield-airport-passengers|title=Hyderabad airport eyes Aera nod for expansion in a few months|date=27 April 2016|work=[[The Economic Times]]|access-date=26 May 2016|agency=[[Press Trust of India]]|archive-date=2 ಮೇ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160502211459/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2016-04-27/news/72644879_1_second-phase-greenfield-airport-passengers|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಭದ್ರತಾ ಲೇನ್‌ಗಳು, ಚೆಕ್-ಇನ್ ಕೌಂಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಛಾವಣಿಯ ಮೇಲೆ ಸೌರ ಫಲಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/GMR-Has-Big-Plans-to-Expand-Hyd-Airport/2016/01/13/article3225867.ece|title=GMR Has Big Plans to Expand Hyd Airport|date=13 January 2016|work=[[The New Indian Express]]|access-date=2 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160529073329/http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/GMR-Has-Big-Plans-to-Expand-Hyd-Airport/2016/01/13/article3225867.ece|archive-date=29 May 2016}}&lt;/ref&gt; ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಜಿಹೆಚ್‌ಐಎ‌ಎಲ್ ಸಿ‌ಇಒ ಎಸ್‌ಜಿಕೆ ಕಿಶೋರ್ ಅವರು ಜನವರಿ ೨೦೧೮ ರೊಳಗೆ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ೨೦೧೯ ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೊರೊನಾ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದಾಗಿ ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ಗಳು, ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ಫ್ಯೂಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ೨೦೨೧ ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈಗ ಅದು ೨೦೨೨ ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ೪೮ ಏರೋಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ಗಳು, ವೇಗವಾಗಿ ಚೆಕ್ ಔಟ್ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಚೆಕ್-ಇನ್ ಡೆಸ್ಕ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಆಗಮನದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುವುದು.{{Fact|date=June 2022}}

೨೫ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಮಧ್ಯೆ, ೫೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಪಿಪಿಎ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಅನುದಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/logistics/gmr-plans-to-infuse-8500-cr-to-double-hyderabad-airport-capacity/article28732378.ece|title=GMR plans to infuse ₹ 8,500 cr to double Hyderabad airport capacity}}&lt;/ref&gt;

ಅಂತಿಮ ಹಂತದ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಟರ್ಮಿನಲ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ೮೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;regulatorynod&quot;/&gt;

== ಸಹ ನೋಡಿ ==

* [[ಭಾರತದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಜನನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ತೆಲಂಗಾಣದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{Official website|https://hyderabad.aero}}
{{Hyderabad topics}}
&lt;nowiki&gt;
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]&lt;/nowiki&gt;

[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>c3ncuiyh4nxzas27h97qgi5aamst1hh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿವೇಕಾನಂದರ್ ಇಲ್ಲಮ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144865</id>
    <revision>
      <id>1431136</id>
      <parentid>1363957</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5387" sha1="as0uo5ph9xyny1janx04rn08je31615" xml:space="preserve">
[[ಚಿತ್ರ:Vivekanandar Illam.jpg|thumb]]

'''ವಿವೇಕಾನಂದರ್ ಇಲ್ಲಮ್''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದ [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿರುವ]] ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 1842 ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಟ್ಯೂಡರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಭಾರತೀಯ ಸಂತ [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ|ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು]] 1897 ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದನ್ನು ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದನ್ನು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿವೇಕಾನಂದರ ಜೀವನದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

== ಇತಿಹಾಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:Swami_Vivekananda_Chennai_1897.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d6/Swami_Vivekananda_Chennai_1897.jpg/220px-Swami_Vivekananda_Chennai_1897.jpg|left|thumb| 1897 ರಲ್ಲಿ ಐಸ್ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು (ಕುರ್ಚಿಯ ಮೇಲೆ, ಎಡದಿಂದ ಮೂರನೆಯವರು) ಮತ್ತು ಬಿಳಿಗಿರಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ (ನೆಲದ ಮೇಲೆ, ಎಡದಿಂದ ಎರಡನೆಯವರು)]]
1842 ರಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಟ್ಯೂಡರ್ ಅವರು ಐಸನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿ [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ|ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಗೆ]] ಎದುರಾಗಿ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. 1880 ರಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯವಹಾರ ಕುಸಿಯಿತು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದ ಬಿಳಿಗಿರಿ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್‌ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಯ್ಯಂಗಾರ್ ಅವರು ಮನೆಗೆ ಹೊಸರೂಪ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಕರ್ನನ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/01/02/stories/2003010200820300.htm|title=Ice House through the years|last=Nair|first=Sashi|work=[[The Hindu]]|access-date=25 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20040728222352/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/01/02/stories/2003010200820300.htm|archive-date=28 July 2004|year=2003}}&lt;/ref&gt; [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ|ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು]] 1897 ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಅವರು 6 ಮತ್ತು 14 ಫೆಬ್ರವರಿ 1897 ರ ನಡುವೆ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದರು. ನಂತರ, ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠವು 1897 ರಿಂದ 1906 ರವರೆಗೆ ಕಟ್ಟಡದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. 

1963 ರಲ್ಲಿ, [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ|ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ]] ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದಂದು, [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ|ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು]] ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು 'ವಿವೇಕಾನಂದರ ಇಲ್ಲಂ' ಅಂದರೆ [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ]] 'ವಿವೇಕಾನಂದ ಮನೆ' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿತು. 1997 ರಲ್ಲಿ, ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠಕ್ಕೆ ಬಾಡಿಗೆಗೆ ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇದು ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಜೀವನದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-downtown/article3221488.ece|title=India's first 3D stereoscopic movie on Vivekananda|last=Swaminathan|first=Atul|date=25 March 2012|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [http://www.vivekanandahouse.org vivekanandahouse.org, Vivekananda House, Chennai]
* [http://www.lonelyplanet.com/india/tamil-nadu/chennai-madras/sights/architectural-cultural/vivekananda-house Lonely Planet Review on Vivekananda House]
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡು]]
[[ವರ್ಗ:ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು]]</text>
      <sha1>as0uo5ph9xyny1janx04rn08je31615</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಟಾಟಾ ಪವರ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144950</id>
    <revision>
      <id>1430891</id>
      <parentid>1348599</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:27:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45950" sha1="7hg8mnsedk7g7vrljf4hvh66ah2wo8z" xml:space="preserve">{{Use Indian English|date=August 2021}}
{{Infobox company
| name = ಟಾಟಾ ಪವರ್ ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್
| logo = Tata Power Logo.png
| image = Tata power cable work 3.JPG
| type = ಪಬ್ಲಿಕ್
| traded_as = {{ubl|{{NSE|TATAPOWER}}|{{BSE|500400}}}}
| foundation = ೧೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೧೯;೧೦೨ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ
| founder = ದೊರಾಬ್ಜಿ ಟಾಟಾ
| location = ಬಾಂಬೆ ಹೌಸ್, ೨೪ ಹೋಮಿ ಮೋಡಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, [[ಮುಂಬೈ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], ಭಾರತ
| key_people = ಪ್ರವೀರ್ ಸಿನ್ಹಾ &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://economictimes.indiatimes.com/tata-power-company-ltd/infocompanymanagement/companyid-12918.cms |title=Tata Power Company Ltd. – Company Info – Management |work=Economic Times|access-date=1 September 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt; {{small| (ಎಮ್‌ಡಿ &amp; ಸಿ‌ಇಒ)}}
| industry = ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಯುಕ್ತತೆ
| products = ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ
| services = ವಿತರಣೆ, ಪರಿಶೋಧನೆ, ಉತ್ಪಾದನೆ, [[ಸಾರಿಗೆ]] ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ
| revenue = {{increase}} {{INRConvert|42576|c}}&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.tatapower.com/investor-relations/tata-power-2022/index.html | title=Tata Power Integrated Annual Report 2021-22 | access-date=28 ಆಗಸ್ಟ್ 2022 | archive-date=8 ಜುಲೈ 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220708085616/https://www.tatapower.com/investor-relations/tata-power-2022/index.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| revenue_year = FY2022
| operating_income = {{INRConvert|8191|c}}
| income_year = FY2022
| net_income = {{increase}}{{INRConvert|2156|c}}
| net_income_year = FY2022
| assets = {{increase}}{{INRConvert|112884|c}}
| assets_year = ೨೦೨೨
| equity = {{gain}} {{INRConvert|22441|c}}
| equity_year = ೨೦೨೨
| parent = ಟಾಟಾ ಗ್ರೂಪ್
| num_employees = ೮,೬೧೩ (೨೦೨೧) 
}}
 
'''ಟಾಟಾ ಪವರ್ ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್''' ಇದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ [[ಮುಂಬಯಿ|ಮುಂಬೈ]] ಮೂಲದ [[ಭಾರತೀಯ]] ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಯುಟಿಲಿಟಿ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಟಾಟಾ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.tatapower.com/contact.aspx Contact Us | Largest Power Producers India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170606132034/http://www.tatapower.com/contact.aspx |date=6 ಜೂನ್ 2017 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tatapower.com/aboutus/profile.aspx|title=About Us – Profile|publisher=Tata Power|access-date=1 September 2013|archive-date=15 ಜೂನ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170615124034/http://www.tatapower.com/aboutus/profile.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಕಂಪನಿಯ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯವಹಾರವೆಂದರೆ [[ವಿದ್ಯುತ್]] ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು, ರವಾನಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವಿತರಿಸುವುದು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tatapower.com/investor-relations/fact-sheet.aspx|title=Fact sheet – General Background|publisher=Tata Power|access-date=1 September 2013|archive-date=17 ಆಗಸ್ಟ್ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817075524/https://www.tatapower.com/investor-relations/fact-sheet.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೧೦,೫೭೭ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ  ಸ್ಥಾಪಿತ ವಿದ್ಯುತ್ [[ಉತ್ಪಾದನೆ|ಉತ್ಪಾದನಾ]] ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಮಗ್ರ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/power/tata-power-enhances-generation-capacity-by-9-per-cent/articleshow/53844769.cms|title=Tata Power enhances generation capacity by 9 per cent|last=Sengupta, Debjoy|date=24 August 2016|website=The Economic Times|access-date=24 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tatapower.com/aboutus/profile.aspx|title=Tata Power-Profile|website=www.tatapower.com|access-date=27 May 2016|archive-date=15 ಜೂನ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170615124034/http://www.tatapower.com/aboutus/profile.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-04-04/news/48866632_1_power-generation-capacity-power-sector-adani-power|title=Adani Power becomes India's largest private power producer|last=Thakkar, Mitul|date=4 April 2014|work=[[The Economic Times]]|access-date=8 September 2014|archive-date=7 ಏಪ್ರಿಲ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407064138/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-04-04/news/48866632_1_power-generation-capacity-power-sector-adani-power|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/tata-power-eyes-stronger-overseas-presence-113062300220_1.html|title=Tata Power eyes stronger overseas presence|date=23 June 2013|work=Business Standard|access-date=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tata.com/article.aspx?artid=wufCjvCOgp0=|title=Market capitalisation of Tata companies as on August 29, 2013|date=30 August 2013|publisher=Tata Group|access-date=1 September 2013|archive-date=21 ಆಗಸ್ಟ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821051215/http://www.tata.com/article.aspx?artid=wufCjvCOgp0=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಐಐಎಂ ಉದಯಪುರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ೨೦೧೭ ರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ವ್ಯಾಪಾರ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;[http://www.livemint.com/Companies/On9CQsdu0JbpqmVaQ1zUBM/Are-businesses-becoming-more-responsible.html Are businesses becoming more responsible?]&lt;/ref&gt; ಟಾಟಾ ಪವರ್ ೩ ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಟಾಟಾ ಪವರ್ ೧ ಜಿಡಬ್ಲ್ಯೂ ಸೌರ ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳನ್ನು ರವಾನಿಸಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/content/b2b-manufacturing-industry/tata-power-becomes-first-indian-firm-to-ship-out-1-gw-solar-modules-117020700252_1.html|title=Tata Power Solar becomes first Indian firm to ship out 1 GW solar modules|last=Bureau|first=BS B2B|date=7 February 2017|work=Business Standard India|access-date=9 March 2017}}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ == 
[[ಚಿತ್ರ:Tata_Power_2016_stamp_of_India.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3d/Tata_Power_2016_stamp_of_India.jpg/220px-Tata_Power_2016_stamp_of_India.jpg|left|thumb| ಟಾಟಾ ಪವರ್‌ನ ೧೦೦ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ೨೦೧೬ ರ ಅಂಚೆಚೀಟಿ]]
ಸಂಸ್ಥೆಯು ೧೯೧೦ ರಲ್ಲಿ ಟಾಟಾ ಹೈಡ್ರೋಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಪವರ್ ಸಪ್ಲೈ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;Kale, Sunila (2014).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/stock/tata-power-company-ltd_tatapower/reports|title=Tata Power Company Ltd.|publisher=NDTV.com|access-date=1 September 2013|archive-date=23 ಆಗಸ್ಟ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823100900/http://profit.ndtv.com/stock/tata-power-company-ltd_tatapower/reports|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Tyson, Kirk (1996).&lt;/ref&gt; ಇದು ೧೯೧೬ ರಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ವ್ಯಾಲಿ ಪವರ್ ಸಪ್ಲೈ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಭಾರತದ ಎರಡನೇ [[ಜಲವಿದ್ಯುತ್]] ಯೋಜನೆಯನ್ನು ೧೯೧೫ ರಲ್ಲಿ ಖೋಪೋಲಿಯಲ್ಲಿ ೭೨ ಕ್ಕೆ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ನಿಯೋಜಿಸಿತು. ನಂತರ ಭಿವ್ಪುರಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/tata-power-eyes-stronger-overseas-presence-113062300220_1.html|title=Tata Power eyes stronger overseas presence|date=23 June 2013|work=Business Standard|access-date=1 September 2013}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.business-standard.com/article/companies/tata-power-eyes-stronger-overseas-presence-113062300220_1.html &quot;Tata Power eyes stronger overseas presence&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tatapower.com/sustainability/legacy.aspx|title=History: Our Legacy|publisher=Tata Power|access-date=1 September 2013|archive-date=7 ಫೆಬ್ರವರಿ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150207081431/http://www.tatapower.com/sustainability/legacy.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/press-releases/tata-power-sn-power-announce-their-partnership-to-set-up-hydro-power-projects-in-india-nepal-109103000113_1.html|title=Tata Power, SN Power announce their partnership to set up hydro power projects in India &amp; Nepal|date=30 October 2009|work=Business Standard|access-date=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;

== ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ==
ಟಾಟಾ ಪವರ್ [[ಭಾರತ]], [[ಸಿಂಗಾಪುರ]], [[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]] ಮತ್ತು ಭೂತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tatapower.com/investor-relations/pdf/business-responsibility-report-fy13.pdf|title=Business Responsibility Report for FY 2012–13|publisher=Tata Power|access-date=1 September 2013|archive-date=13 ಜನವರಿ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113181632/http://www.tatapower.com/investor-relations/pdf/business-responsibility-report-fy13.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಟಾಟಾ ಪವರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೩೫ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಂಪನಿಯ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನ]] ಟ್ರಾಂಬೆ, [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತ್‌ನ]] ಮುಂದ್ರಾ, [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ]] ಜೊಜೊಬೆರಾ ಮತ್ತು ಮೈಥಾನ್, [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾದ]] ಕಳಿಂಗನಗರ, [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ]] ಹಲ್ಡಿಯಾ ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] [[ಬೆಳಗಾವಿ|ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿವೆ]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tatapower.com/services/power-projects.aspx|title=Power Projects|publisher=Tata Power|access-date=1 September 2013|archive-date=31 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111031060912/http://www.tatapower.com/services/power-projects.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು [[ಅಹ್ಮದ್ ನಗರ|ಅಹಮದ್‌ನಗರ]], ಸುಪಾ, ಖಂಕೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇಲ್, [[ಗದಗ]], ಸಮನಾ ಮತ್ತು ವಿಸಾಪುರದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳಿವೆ. ಕಂಪನಿಯು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ೫೦೦ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಟ್ರಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಘಟಕ, ಮೊದಲ ೧೫೦ ಭಿರಾದಲ್ಲಿ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಪಂಪ್ ಮಾಡಿದ ಶೇಖರಣಾ ಘಟಕ ಮತ್ತು ಟ್ರಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ [[ಮಾಲಿನ್ಯ|ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ]] ಫ್ಲೂ ಗ್ಯಾಸ್ ಡಿಸಲ್ಫರೈಸೇಶನ್ ಘಟಕ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/news/business/trombay-plants-500mw-unit-modernisation-by-15-tata-power_795846.html|title=Trombay plant's 500MW unit modernisation by '15: Tata Power|date=16 December 2012|publisher=moneycontrol.com|access-date=1 September 2013}}&lt;/ref&gt; ಇದು [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] ವಿತರಣಾ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉತ್ತರ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ೫೧೦ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ಲೋಡ್ ಸುಮಾರು ೧೧೫೦ ಆಗಿದೆ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tata.com/company/profile.aspx?sectid=OZCcVOb7N4Q=|title=Profile – Tata Power Delhi Distribution|publisher=Tata Group|access-date=1 September 2013|archive-date=3 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131003114251/http://www.tata.com/company/profile.aspx?sectid=OZCcVOb7N4Q=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಟಾಟಾ ಪವರ್ ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೧೨ ರಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ೫೨೫ ರ ಎರಡನೇ ಘಟಕವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಧನ್‌ಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೈಥಾನ್ ಮೆಗಾ ಥರ್ಮಲ್ ಯೋಜನೆಯ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೊದಲ ಘಟಕವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೧ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/business/companies/article3679111.ece|title=Tata Power's second unit of Maithon project on stream|date=25 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927224236/http://www.thehindu.com/business/companies/article3679111.ece|archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013|access-date=28 ಆಗಸ್ಟ್ 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.

=== ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು ===

* ಮುಂದ್ರಾ ಅಲ್ಟ್ರಾ ಮೆಗಾ ಪವರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಒಂದು ೪೦೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ (೫×೮೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ) [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತಿನ]] [[ಕಚ್|ಕಚ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಮುಂದ್ರಾದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಆಧಾರಿತ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ. ಈ ಸಸ್ಯವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
* ಟ್ರಾಂಬೆ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಸ್ಟೇಷನ್. ಎ ೧೫೮೦ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]] ಬಳಿಯ ಟ್ರಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ. ಈ ಸಸ್ಯವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
* ಮೈಥಾನ್ ಪವರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್. ಎ ೧೦೫೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ (೨×೫೨೫ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ) ಮೈಥಾನ್, ಧನ್ಬಾದ್, ಧನ್ಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್ನಲ್ಲಿ]] ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಆಧಾರಿತ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ. ಈ ಸಸ್ಯವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವು ಟಾಟಾ ಪವರ್ ಮತ್ತು ದಾಮೋದರ್ ವ್ಯಾಲಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ನಡುವಿನ ೭೪:೨೬ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮದ ಮೈಥಾನ್ ಪವರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ.
* ಜೊಜೊಬೆರಾ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ. ಎ ೪೨೭.೫ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ (೬೭.೫ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಮತ್ತು ೩×೧೨೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ) [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ]] ಪೂರ್ವ ಸಿಂಗ್‌ಭೂಮ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಜಮ್ಶೆಡ್‌ಪುರ|ಜಮ್‌ಶೆಡ್‌ಪುರದ]] ಜೊಜೊಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಆಧಾರಿತ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ. ಈ ಸಸ್ಯವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

=== ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ===
ಕಂಪನಿಯು [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ|ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] ಮತ್ತು [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ|ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]] ದುಬೈನಲ್ಲಿನ ಜೆಬೆಲ್ ಅಲಿ 'ಜಿ' ಸ್ಟೇಷನ್ (೪×೧೦೦ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ + ಡಸಲಿನೇಷನ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ), ಅಲ್-ಖೋಬರ್ ೨ (೫×೧೫೦ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ + ಡಸಲೀಕರಣ ಘಟಕ) ಮತ್ತು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಜೆಡ್ಡಾ ೩ (೪×೬೪ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ + ಡಸಲೀಕರಣ ಘಟಕ), ಕುವೈತ್‌ನಲ್ಲಿ ಶುವೈಖ್ (೫×೫೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ), [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಅರಬ್ ಎಮಿರೇಟ್ಸ್|ಯು‌ಎಇ]] ಮತ್ತು ಅಲ್ಜೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಇಎಚ್‌ವಿ ಸಬ್‌ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇರಾನ್ ಮತ್ತು ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದಲ್ಲಿ [[ವಿದ್ಯುತ್]] ಸ್ಥಾವರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-02-07/news/27719269_1_private-power-tata-power-infrastructure-space|title=Tata Power has mega core plans|date=7 February 2008|work=Economic Times|access-date=1 September 2013|archive-date=16 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160916091530/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-02-07/news/27719269_1_private-power-tata-power-infrastructure-space|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-29/india-business/32923111_1_mw-capacity-mw-from-renewable-energy-largest-private-sector-power|title=Tired of delays, Tata Power turns to overseas for expansion|date=29 July 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=1 September 2013|archive-url=https://archive.today/20130901005604/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-29/india-business/32923111_1_mw-capacity-mw-from-renewable-energy-largest-private-sector-power|archive-date=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tatapower.com/sustainability/pdf/sustainability_report-2.pdf|title=Sustainability Report 2008-09 – Tata Power|publisher=Tata Power|access-date=1 September 2013|archive-date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225095733/http://www.tatapower.com/sustainability/pdf/sustainability_report-2.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಟಾಟಾ ಪವರ್ ರಷ್ಯಾದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ, ಫಾರ್ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಸಿ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಅದು ಕಂಚಟ್ಕಾ ಕ್ರೈನಲ್ಲಿ [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು]] ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/metals-mining/tata-power-arm-wins-coal-mine-in-russia/articleshow/62211276.cms|title=Tata Power arm wins coal mine in Russia|date=22 December 2017|work=[[The Economic Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180804195748/https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/metals-mining/tata-power-arm-wins-coal-mine-in-russia/articleshow/62211276.cms|archive-date=4 August 2018|quote=Tata Power today said its Russian subsidiary Far Eastern Natural Resources LLC has bagged the mining licence for a thermal coal mine in Kamchatka province in far east Russia.}}&lt;/ref&gt;

=== ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜಿಕ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗ ===
ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜಿಕ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗ (ಎಸ್‌ಇಡಿ) ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಿಂದ [[ರಕ್ಷಣೆ|ರಕ್ಷಣಾ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ದೇಶದ ರಕ್ಷಣಾ ಅಗತ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಎಮ್‌ಒ‌ಡಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tatapower.com/businesses/other-businesses.aspx|title=Strategic Engineering Division (SED)|publisher=Tata Power|access-date=1 September 2013|archive-date=9 ಜುಲೈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170709063430/http://www.tatapower.com/businesses/other-businesses.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tatapowersed.com/about-us/centre-for-excellence.html|title=Centre for Excellence in Strategic Electronic|publisher=Tata Power SED|access-date=1 September 2013|archive-date=2 ಆಗಸ್ಟ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140802085305/http://www.tatapowersed.com/about-us/centre-for-excellence.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಇದು ಈಗಾಗಲೇ ಮೊದಲ [[ಎರಡು]] ಪಿನಾಕಾ ಲಾಂಚರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕಮಾಂಡ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಜಂಟಿ ರಸೀದಿ ತಪಾಸಣೆಯನ್ನು (ಜೆಆರ್‌ಐ) ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದೆ; ಮೂರನೇ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ಲಾಟ್‌ಗಳು ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಸ್ವೀಕಾರ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಒಳಗಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tatapower.com/media-corner/presslease/pdf/fy11-q2-financial-results-12nov-10.pdf|title=Tata Power announces standalone and consolidated Q2 FY 2010–11 results|date=12 November 2010|access-date=1 September 2013|archive-date=28 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110428120215/http://www.tatapower.com/media-corner/presslease/pdf/fy11-q2-financial-results-12nov-10.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಟಾಟಾ ಪವರ್‌ನ ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜಿಕ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ವಿಭಾಗವು ೩೦ ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ ಏರ್‌ಬೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸುವ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧.೦೦೦-ಕೋಟಿ ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-04-17/news/30154804_1_defence-equipment-defence-budget-defence-procurement-policy|title=Multi-million-dollar defence contracts get brighter for India Inc|date=17 April 2011|work=Economic Times|access-date=1 September 2013|archive-date=5 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305034101/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-04-17/news/30154804_1_defence-equipment-defence-budget-defence-procurement-policy|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[ನವೆಂಬರ್]] ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಟಾಟಾ ಪವರ್ಸ್ ಟಾಟಾ ಸನ್ಸ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಟಾಟಾ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ಗೆ ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜಿಕ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಭಾಗ (ಎಸ್‌ಇಡಿ) ಮಾರಾಟವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/tata-power-completes-sale-of-its-defence-business-to-tata-advanced-systems/articleshow/78994672.cms|title=Tata Power completes sale of its defence business to Tata Advanced Systems|date=2 November 2020|website=The Economic Times|access-date=15 February 2022}}&lt;/ref&gt;

== ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ==
ಈ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಊಹಿಸಿದಂತೆ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ  ಬೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಬೆಲೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದಾಗಿ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಮುಂಡ್ರಾ ಸ್ಥಾವರವು ದೊಡ್ಡ ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;Asthana, Shishir (20 January 2013) [http://www.business-standard.com/article/markets/analysis-tata-power-s-umpp-woes-112053000140_1.html Analysis: Tata Power's UMPP woes | Business Standard News].&lt;/ref&gt; ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸತತ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಷ್ಟದ ನಂತರ, ಕಂಪನಿಗೆ ನಗದು ಹರಿವು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಜನವರಿ]] ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯು ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು [[ಕಂಪನಿ (ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ)|ಕಂಪನಿ]] ಪಿ‌ಟಿ ಅರುಟ್ಮಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ೩೦ ಪ್ರತಿಶತ ಪಾಲನ್ನು $೫೦೦ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿತು. ಜುಲೈ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಇಂಡೋನೇಷಿಯಾದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಕಂಪನಿ ಕಲ್ಟಿಮ್ ಪ್ರಿಮಾ ಕೋಲ್‌ನಲ್ಲಿ ೫ ಪ್ರತಿಶತ ಪಾಲನ್ನು $೨೫೦ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.indiagazette.com/index.php/sid/223524989/scat/701ee96610c884a6/ht/Loss-making-Tata-Power-to-sell-5pc-stake-in-Indonesian-coal-mine|title=CLoss making Tata Power to sell 5pc stake in Indonesian coal mine|access-date=5 July 2014|publisher=India Gazette|archive-date=14 ಜುಲೈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714172438/http://www.indiagazette.com/index.php/sid/223524989/scat/701ee96610c884a6/ht/Loss-making-Tata-Power-to-sell-5pc-stake-in-Indonesian-coal-mine|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಭವಿಷ್ಯದ ಯೋಜನೆಗಳು ==
ಟಾಟಾ ಪವರ್ {{Convert|1200|km|mi|abbr=on}} ಕ್ಕೆ ಪವರ್ ಗ್ರಿಡ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ೫೧:೪೯ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಟಾಟಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಷನ್ ಯೋಜನೆ, [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ]]-ಖಾಸಗಿ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಹಣಕಾಸಿನೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ರಸರಣ ಯೋಜನೆ.

ಟಾಟಾ [[ಪವರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪವರ್]] ದೇಶದ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಅಲ್ಟ್ರಾ ಮೆಗಾ ಪವರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ೪,೦೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಮುಂದ್ರಾ ಸ್ಥಾವರದ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ೫೬೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ.

ಕಂಪನಿಯು ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಧನ್‌ಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೈಥೋನ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೦೫೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು]] ಆಧಾರಿತ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಕ್ಕಾಗಿ ದಾಮೋದರ್ ವ್ಯಾಲಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ೭೪:೨೬ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೈಥಾನ್ ಪವರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಎರಡೂ ಘಟಕಗಳನ್ನು ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೧೨ ರಂದು ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಎನರ್ಜಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಟಾಟಾ ಸ್ಟೀಲ್‌ನ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಇದು ಟಾಟಾ ಸ್ಟೀಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ೭೪:೨೬ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಟಾಟಾ ಪವರ್ ಲಿಕ್ವಿಡ್ ಸೋಲಾರ್ ಅರೇ ಆಧಾರಿತ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ತೇಲುವ ಸೌರ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ]] ಸುನೆಂಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/tata-power-inks-deal-with-australian-co-for-floating-solar-units/article1561374.ece|title=Tata Power inks deal with Australian co for floating solar units|date=22 March 2011|work=The Hindu|access-date=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tata.com/article.aspx?artid=lhFNkZyG9Wo=|title=Media releases – Sunengy, Australia, partners with Tata Power to build the first floating solar plant in India|date=22 March 2011|publisher=Tata Group|access-date=1 September 2013|archive-date=28 ಜುಲೈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130728040012/http://www.tata.com/article.aspx?artid=lhFNkZyG9Wo=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.moneycontrol.com/news/business/tata-power-to-build-indias-first-floating-solar-plant_531185.html|title=Tata Power to build India's first floating solar plant|date=22 March 2011|publisher=moneycontrol.com|access-date=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಟಾಟಾ ಪವರ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ [[ಇಂಧನ]] ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು.  ಅದರ ಸ್ವಾಧೀನದ ಮೂಲಕ ವೆಲ್‌ಸ್ಪನ್ ರಿನ್ಯೂವಬಲ್ಸ್, ದಾಖಲೆಯ ಬೆಲೆಗೆ $೧.೩ [[ಬಿಲಿಯನ್]], ಇದು ಭಾರತೀಯ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸ್ವಾಧೀನವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.thehindubusinessline.com/companies/tata-power-arm-completes-acquisition-of-welspun/article9108020.ece tata power arm completes acquisition of welspun].&lt;/ref&gt;

ಟಾಟಾ ಪವರ್ [[ಒಡಿಶಾ|ಒಡಿಶಾದ]] ಐದು ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ [[ವಿದ್ಯುತ್]] ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಚಿಲ್ಲರೆ ಪೂರೈಕೆಗಾಗಿ ೨೫ ವರ್ಷಗಳ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.  ಒಡಿಶಾದ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ಯುಟಿಲಿಟಿ (ಸಿ‌ಇಎಸ್‌ಯು) ಅನ್ನು ಸುಮಾರು ೧೭೫ ಕೋಟಿ ರೂ. ಗೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/power/tata-power-to-own-licence-for-distribution-retail-supply-of-electricity-in-odisha/articleshow/72934759.cms|title=Tata Power bags 25-yearr Odisha discom licence for Rs 175 crore|last=Singh|first=Sarita C.|date=2019-12-23|work=The Economic Times|access-date=2020-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.businesstoday.in/current/corporate/tata-power-to-own-licence-for-distribution-retail-supply-of-electricity-in-odisha/story/392482.html|title=Tata Power to own licence for distribution, retail supply of electricity in Odisha|date=23 December 2019|website=www.businesstoday.in|access-date=2020-06-08}}&lt;/ref&gt;

== ಷೇರುದಾರರು==
೧೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ ರಂತೆ, ಟಾಟಾ ಗ್ರೂಪ್ ಟಾಟಾ ಪವರ್‌ನಲ್ಲಿ ೩೨.೪೭% ಷೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು ೨೧೦,೦೦೦ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಷೇರುದಾರರು ಸುಮಾರು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ಶೇರುಗಳ ೧೪%. [[ಭಾರತೀಯ ಜೀವವಿಮಾ ನಿಗಮ|ಲೈಫ್ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ೧೨.೯೦% ಷೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರವರ್ತಕರಲ್ಲದ ಷೇರುದಾರ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tatapower.com/investor-relations/pdf/94Annual-report-2012-13.pdf|title=Annual Report 2012-13|publisher=Tata Power|access-date=1 September 2013|archive-date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225092407/http://www.tatapower.com/investor-relations/pdf/94Annual-report-2012-13.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tatapower.com/investor-relations/sharehold-pattern.aspx|title=Shareholding Pattern as on 31st March 2013|publisher=Tata Power|access-date=1 September 2013|archive-date=2 ಆಗಸ್ಟ್ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230802020044/https://www.tatapower.com/investor-relations/sharehold-pattern.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ಷೇರುದಾರರು
! data-sort-type=&quot;numeric&quot; | ಷೇರುದಾರಿಕೆ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tatapower.com/investor-relations/pdf/94Annual-report-2012-13.pdf|title=Annual Report 2012-13|publisher=Tata Power|access-date=1 September 2013|archive-date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225092407/http://www.tatapower.com/investor-relations/pdf/94Annual-report-2012-13.pdf|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.tatapower.com/investor-relations/pdf/94Annual-report-2012-13.pdf &quot;Annual Report 2012-13&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225092407/http://www.tatapower.com/investor-relations/pdf/94Annual-report-2012-13.pdf |date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016 }} &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
|-
| ಪ್ರವರ್ತಕರು: ಟಾಟಾ ಗ್ರೂಪ್ ಕಂಪನಿಗಳು
| style=&quot;text-align:right;&quot; | ೩೨.೪೭%
|-
| ವಿದೇಶಿ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು
| style=&quot;text-align:right;&quot; | ೨೪.೫೩%
|-
| ವಿಮಾ ಕಂಪೆನಿಗಳು
| style=&quot;text-align:right;&quot; | ೨೧.೫೯%
|-
| ವೈಯಕ್ತಿಕ ಷೇರುದಾರರು
| style=&quot;text-align:right;&quot; | ೧೪.೦೮%
|-
| ಜಿ‌ಡಿಆರ್‌ಗಳು
| style=&quot;text-align:right;&quot; | ೩.೨೨%
|-
| ಇತರರು
| style=&quot;text-align:right;&quot; | ೪.೧೧%
|}
ಟಾಟಾ ಪವರ್‌ನ ಈಕ್ವಿಟಿ ಷೇರುಗಳನ್ನು [[ಮುಂಬೈ ಷೇರುಪೇಟೆ|ಬಾಂಬೆ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bseindia.com/stock-share-price/tata-power-coltd/tata-power/500400/|title=Tata Power Co. Ltd.|publisher=BSEindia.com|access-date=1 September 2013|archive-date=11 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130911041135/http://www.bseindia.com/stock-share-price/tata-power-coltd/tata-power/500400/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಬಿಎಸ್‌ಇ ಸೆನ್ಸೆಕ್ಸ್ ಸೂಚ್ಯಂಕ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bseindia.com/indices/IndicesWatch_Weight.aspx?iname=BSE30&amp;index_Code=16|title=Scripwise Weightages in S&amp;P BSE SENSEX|publisher=BSE India|access-date=31 August 2013|archive-date=1 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151201094728/http://www.bseindia.com/indices/IndicesWatch_Weight.aspx?iname=BSE30&amp;index_Code=16|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nseindia.com/live_market/dynaContent/live_watch/get_quote/GetQuote.jsp?symbol=TATAPOWER|title=Tata Power Company Limited|publisher=NSE India|access-date=1 September 2013|archive-date=21 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021073335/http://www.nseindia.com/live_market/dynaContent/live_watch/get_quote/GetQuote.jsp?symbol=TATAPOWER|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅಲ್ಲಿ ಅದು ನಿಫ್ಟಿಯ ೫೦ರ  ಘಟಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nseindia.com/content/indices/ind_niftylist.csv|title=Download List of CNX Nifty stocks (.csv)|publisher=NSE India|access-date=31 August 2013|archive-date=13 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013143407/http://www.nseindia.com/content/indices/ind_niftylist.csv|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದರ ಜಾಗತಿಕ ಠೇವಣಿ ರಸೀದಿಗಳು (ಜಿ‌ಡಿಆರ್‌ಎಸ್) [[ಲಂಡನ್]] ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-markets/stocks/summary/company-summary.html?fourWayKey=US8765664078USUSDIOBU|title=TPCL Tata Power Company Limited GDR (each representing 1 ordinary share)|date=27 July 2009|publisher=London Stock Exchange|access-date=31 August 2013}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಲಕ್ಸೆಂಬರ್ಗ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bourse.lu/instrument/equity/summary?cdVal=153435&amp;cdTypeVal=ACT|title=TataPower GDS 09 ne|date=28 July 2009|publisher=Luxembourg Stock Exchange|access-date=1 September 2013|archive-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304193418/https://www.bourse.lu/instrument/equity/summary?cdVal=153435&amp;cdTypeVal=ACT|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-07-23/news/27635403_1_gdr-issue-tata-power-luxembourg-stock-exchange|title=Tata Power raises $335 mn through GDRs|date=23 July 2009|work=Times of India|access-date=1 September 2013|archive-date=5 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305054014/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-07-23/news/27635403_1_gdr-issue-tata-power-luxembourg-stock-exchange|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tatapower.com/investor-relations/share-trading.aspx|title=Share Trading|publisher=Tata Power|access-date=1 September 2013|archive-date=15 ಆಗಸ್ಟ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130815175011/http://www.tatapower.com/investor-relations/share-trading.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ ==

* ಟಾಟಾ ಪವರ್‌ನ [[ಸಿಂಗಾಪುರ]] ಮೂಲದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಎನರ್ಜಿ ರಿಸೋರ್ಸಸ್‌ಗೆ ಸಿಂಗಾಪುರ ಸರ್ಕಾರವು 'ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮ್ಯಾರಿಟೈಮ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ೨೦೧೩' ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ. ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಕಂಪನಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕಗಳ ಜೊತೆಗೆ [[ಹಡಗು]] ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/award-for-tata-power-arm/article4623985.ece|title=Award for Tata Power arm|date=16 April 2013|work=The Hindu|access-date=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;
* ಟಾಟಾ ಪವರ್ ಪವರ್ ಲೈನ್ ಅವಾರ್ಡ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು: ಅದರ ದೆಹಲಿ ವಿತರಣಾ ಅಂಗವಾದ ಟಾಟಾ ಪವರ್ ದೆಹಲಿ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ಗಾಗಿ [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಾಸಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ]] ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಖಾಸಗಿ ಡಿಸ್ಕಾಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು 'ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಕಂಪನಿ'ಗಾಗಿ ರನ್ನರ್ಸ್ ಅಪ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tatapower.com/aboutus/achievements-awards.aspx|title=Achievements and Awards|publisher=Tata Power|access-date=1 September 2013|archive-date=15 ಆಗಸ್ಟ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130815134301/http://www.tatapower.com/aboutus/achievements-awards.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಟ್ರಾಂಬೆ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಸುರಕ್ಷತಾ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಚಿನ್ನದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಸೆಕ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ) ಗ್ರೀನ್‌ಟೆಕ್ ಸೇಫ್ಟಿ ಅವಾರ್ಡ್ ೨೦೧೧ ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tatapower.com/sustainability/awards.aspx|title=Sustainability Awards|publisher=Tata Power|access-date=1 September 2013|archive-date=15 ಆಗಸ್ಟ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130815150128/http://www.tatapower.com/sustainability/awards.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/1529516/report-tata-power-gets-green-award|title=Tata Power gets green award|date=8 April 2011|work=DNA|access-date=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;
* ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಟಾಟಾ ಪವರ್ ೨೦೧೧ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗಾಗಿ ಬಿ‌ಎಮ್‌ಎಲ್ ಮುಂಜಾಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಟಾಟಾ ಪವರ್ [[ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಗೆದ್ದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/Tata-Power-India-s-largest-integrated-private-power-company-has-been-conferred-the-prestigious-BML-Munjal-award-for-excellence-in-learning-and-development-for-the-year-2011-Tata-Power-won-the-award-in-private-sector-category--Mr-Anil-Sardana-managing-director-Tata-Power-said--We-are-glad-to-receive-this-prestigious-award-and-it-is-our-endeavour-to-have-best-in-class-learning-and-development-practices-This-award-will-further-motivate-us-in-our-efforts-towards-being-a-world-class-organization-/articleshow/8118334.cms|title=BML Munjal award for excellence|date=29 April 2011|work=Times of India|access-date=1 September 2013}}&lt;/ref&gt;

== ಸಹ ನೋಡಿ ==

* [[ಕುಂಡಲಿ]] [[ನದಿ]] - ಕುಂಡಲಿ ಪಂಪ್ಡ್ ಶೇಖರಣಾ [[ಯೋಜನೆ]]
* ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸೌರಶಕ್ತಿ
* [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] [[ವಿದ್ಯುತ್]] ನಿಯಂತ್ರಣ ಆಯೋಗ
* ಟಾಟಾ ಪವರ್ [[ದೆಹಲಿ]] ವಿತರಣೆ

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{Official website|http://www.tatapower.com/}}
* [http://www.sourcewatch.org/index.php/Tata_Power ಟಾಟಾ ಪವರ್] ಸೋರ್ಸ್‌ವಾಚ್‌ನಲ್ಲಿ

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>7hg8mnsedk7g7vrljf4hvh66ah2wo8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿ. ಆದಿಮೂತಿ೯</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145023</id>
    <revision>
      <id>1431128</id>
      <parentid>1363377</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:36:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9548" sha1="bdw6686c9m0ljyf2f80ekt6jf1fn3uo" xml:space="preserve">
{{Infobox scientist
|name = ವಿ.ಆದಿಮೂರ್ತಿ
|image = 
|caption = 
|birth_date = ೫ ಮೇ ೧೯೪೬
|birth_place = ರಾಜಮಂಡ್ರಿ, [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಭಾರತ]]
|parents = 
|spouse = ಸಂಧ್ಯಾಮೂರ್ತಿ ವಿಪ್ಪರ್ತಿ
|death_date =
|death_place =
|residence =
|nationality =[[ಭಾರತ]]
|field = ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್&lt;br /&gt; ಹೈಪರ್ಸಾನಿಕ್ ವೇಗ
|work_institution = [[ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ]]
|alma_mater =ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಕಾನ್ಪುರ್
|known_for  = ಚಂದ್ರಯಾನ I, [[ಚಂದ್ರಯಾನ-2]], [[ಮಂಗಳಯಾನ]], ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ
|religion =
|footnotes =ಮಿಷನ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ಡಿಸೈನರ್&lt;br /&gt; ಚಂದ್ರಯಾನ I, [[ಚಂದ್ರಯಾನ-2]] ಮತ್ತು [[ಮಂಗಳಯಾನ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/52504/he-has-orbited-earth-thrice.html|title=He has orbited the earth thrice|date=13 February 2010|website=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;deccanchronicle.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.deccanchronicle.com/131105/news-current-affairs/article/state-stamp-mission |title=State Stamp Mission |access-date=19 September 2014 |archive-date=8 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108000340/http://deccanchronicle.com/131105/news-current-affairs/article/state-stamp-mission |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
}}
'''ವಿಪ್ಪರ್ತಿ ಆದಿಮೂರ್ತಿ''' (ಜನನ ೫ ಮೇ ೧೯೪೬) ಇವರು ಇಸ್ರೋದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಪ್ರೊಫೆಸರ್.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://iisc.ac.in/events/prof-roddam-narasimha-endowment-lecture-by-dr-v-adimurthy-4-pm-in-faculty-hall/|title=Indian Institute of Science}}&lt;/ref&gt; ಇವರು ಭಾರತೀಯ [[ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ]] [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಸತೀಶ್ ಧವನ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಡೀನ್ ಆಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;hindu_jan11&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article1034843.ece|title=ISRO to implement regional navigation satellite system|date=5 January 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=30 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20110107122730/http://www.thehindu.com/news/national/article1034843.ece|archive-date=7 ಜನವರಿ 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಆದಿಮೂರ್ತಿ ಅವರು ಐಐಎಸ್‍ಟಿಗೆ ಸೇರುವ ಮೊದಲು [[ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ|ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ]] ಪ್ರಮುಖ ಸೌಲಭ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾದ, [[ವಿಕ್ರಮ್ ಸಾರಾಭಾಯ್]] ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ನಿ೯ವಹಿಸುತ್ತಿದರು.&lt;ref name=&quot;nie_jan12&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/laurels-after-a-unique-sabarimala-pilgrimage-440762.html|title=Laurels after a unique Sabarimala pilgrimage|date=26 January 2012|work=News18}}&lt;/ref&gt; [[ರಾಕೆಟ್]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗೆ ಇವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;iaf&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.iafastro.com/index.html?title=V._Adimurthy|title=Dr V. Adimurthy|publisher=[[International Astronautical Federation]]|access-date=30 January 2012}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು]] ಇವರಿಗೆ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು  ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;toi_jan12&quot;&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-25/kochi/30662606_1_space-missions-space-debris-space-vehicles|title=Adimurthy: Cycling through space|date=25 January 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=30 January 2012|archive-url=https://archive.today/20130103094706/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-25/kochi/30662606_1_space-missions-space-debris-space-vehicles|archive-date=3 January 2013}}&lt;/ref&gt; 

== ವೃತ್ತಿ ==

ಆದಿಮೂರ್ತಿಯವರು ಭಾರತದ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] ರಾಜಮಂಡ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;nie_jan12&quot;/&gt; ಇವರು ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಕಾನ್ಪುರದಿಂದ ಅಪರೂಪದ ಹೈಪರ್ಸಾನಿಕ್‍ಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಿ ಹೆಚ್ ಡಿ ಪಡೆದರು. ನಂತರ, ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ|ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ]] ಸೇರಿದರು. ಅವರು [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿರುವ]] [[ವಿಕ್ರಮ್ ಸಾರಾಭಾಯ್]] [[ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ]] ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ [[ವಿಜ್ಞಾನಿ]]ಯಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಮತ್ತು ವಿಎಸ್‍ಎಸ್‍ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದರು. &lt;ref name=&quot;iaf&quot;/&gt; ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಇವರು ವಿಎಸ್‍ಎಸ್‍ಸಿಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. ನಂತರ ಅವರು ಭಾರತೀಯ [[ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ]] [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸತೀಶ್ ಧವನ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.

== ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
ಏರೋನಾಟಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಸಹವತಿ೯  ಆಗಿರುವ ಆದಿಮೂರ್ತಿ ಅವರು [[ಆಕಾಶ ಬಾಣ (ರಾಕೆಟ್ )|ರಾಕೆಟ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ]] ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ, ೧೯೯೭ ರ ಆಸ್ಟ್ರೋನಾಮಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ವಾನ್ ಹಂಬೋಲ್ಟ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಫೆಲೋ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ೧೯೭೯-೮೦ ಮತ್ತು ೧೯೯೯-೨೦೦೦ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಸ್ಟಟ್‌ಗಾರ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದರು.‌‍&lt;ref name=&quot;iaf&quot;/&gt; ೨೦೨-೨೦೦೩ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇವರು ಇಂಟರ್-ಏಜೆನ್ಸಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಶಿಲಾಖಂಡರಾಶಿಗಳ ಸಮನ್ವಯ ಸಮಿತಿಯ [[ಅಧ್ಯಕ್ಷ]]ರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;nie_jan12&quot;/&gt; ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಆದಿಮೂರ್ತಿ ಅವರು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ]] [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪಡೆದರು.&lt;ref name=&quot;toi_jan12&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dos.gov.in/sites/default/files/flipping_book/Space%20India%20Jan-June%202012/files/assets/basic-html/page-16.html#|title=Space India Jan-jun 2012|website=www.dos.gov.in|access-date=2020-03-23}}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಚಂದ್ರನ ಅನ್ವೇಷಕ [[ಚಂದ್ರಯಾನ-೧|ಚಂದ್ರಯಾನ-1]] ರೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ತಂಡದ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಧನೆ [[ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಲಾರೆಲ್ ಅನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iitbbs.ac.in/national-science-day-2022/chief-guest.php|title=Chief Guest of Nationsal Science Day &amp; 12th Research Scholar Day {{!}} Indian Institute of Technology Bhubaneswar|website=www.iitbbs.ac.in|access-date=2022-06-03}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
* {{Official website|http://www.iist.ac.in/administration/dean-rd/bio-data}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]]</text>
      <sha1>bdw6686c9m0ljyf2f80ekt6jf1fn3uo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕ್ಯಾಸನೂರು ಅಡಿಕೆ ತಳಿ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>145086</id>
    <revision>
      <id>1431058</id>
      <parentid>1187487</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T04:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Malnad Capture</username>
        <id>102072</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಕ್ಯಾಸನೂರು ಅಡಿಕೆ ತಳಿ */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ</comment>
      <origin>1431058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2652" sha1="7lox7taouuk7qm71tp9bzcvtpqnnmzw" xml:space="preserve">== ಕ್ಯಾಸನೂರು ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಟಿ ಅಡಿಕೆ ತಳಿ ==

ಕ್ಯಾಸನೂರು ಅಡಿಕೆ ತಳಿ ಒಂದು ಸಧೃಡವಾದ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಅಡಿಕೆ ತಳಿ. ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಯುವ ಕಡಿಮೆ ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಇಳುವರಿ ನೀಡುವ ಹೆಸರಾಂತ ನಾಟಿ ಅಡಿಕೆ ತೋಟ. [[ಸದಸ್ಯ:Maha Journo|Maha Journo]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Maha Journo|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೦, ೯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

== ಕ್ಯಾಸನೂರು ಅಡಿಕೆ ==

ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅಧಿಕ ಇಳುವರಿ ಕಡಿಮೆ ರೋಗ ಭಾದೆ ಇರುವ ಏಕೈಕ ಅಡಿಕೆ ಕ್ಯಾಸನೂರು ಸ್ಥಳೀಯ ತಳಿ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೊರಬ ತಾಲೂಕಿನ ಕ್ಯಾಸನೂರು ಸೀಮೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ತಳಿಯ ಅಡಕೆ ಸಸಿಗಳನ್ನು ದೇಶದ ನಾನಾ ಮೂಲೆಗಳಗೆ ಆಸಕ್ತರು ಓಯ್ದು ಬೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯೂ ಒಗ್ಗಿಕೊಳ್ಳುವ ಏಕೈಕ ತಳಿ ಎಂದರೆ ಕ್ಯಾಸನೂರು ಅಡಿಕೆ ಮಾತ್ರ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/2401:4900:631D:7F15:BA49:C985:C7AE:4F81|2401:4900:631D:7F15:BA49:C985:C7AE:4F81]] ೦೮:೧೩, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

== ಕ್ಯಾಸನೂರು ಅಡಿಕೆ ತಳಿ ==
&lt;mark&gt;ಕ್ಯಾಸನೂರು ಅಡಿಕೆ ತಳಿಯು&lt;/mark&gt; ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಗರ ಹಾಗೂ ಸೊರಬ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಒಂದು '''ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಹಾಗೂ ಸಧೃಡವಾದ ನಾಟಿ ಅಡಿಕೆ ತಳಿಯಾಗಿದೆ'''. ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕ್ಯಾಸನೂರು ತಳಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಡಿಕೆ ಹೊಂದಿರುವ ತಳಿ ಯಾಗಿದೆ  [[ಸದಸ್ಯ:Malnad Capture|Malnad Capture]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Malnad Capture|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೦೫, ೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>7lox7taouuk7qm71tp9bzcvtpqnnmzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವೇಣುಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145400</id>
    <revision>
      <id>1431156</id>
      <parentid>1364307</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:56:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17173" sha1="p1q6vsbcq7fgjtrmmeopjdb4a3s5t2i" xml:space="preserve">{{short description|Hindu temple near Krishna Raja Sagara, Karnataka, India}}
{{Infobox Hindu temple
| name               = ವೇಣುಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ
| image              = Venugopalaswamy temple Entrance.jpg
| alt          = 
| caption            = ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ
| map_type           = India Karnataka
| map_caption        = Location within Karnataka
| coordinates        = {{coord|12|26|40|N|76|34|04|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}
| native_name        = 
| country            = [[ಭಾರತ]]
| state              = [[ಕರ್ನಾಟಕ]]
| district           = [[ಮಂಡ್ಯ]]
|Status              = [[Closed due to Corona pandemic]]
| locale             = [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ|ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರದ]] ಸಮೀಪದ ಹೊಸ ಕನ್ನಂಬಾಡಿ 
| elevation_m        = 
| deity      = [[ಕೃಷ್ಣ]]
| festivals= 
| architecture       = [[ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]
| temple_quantity  = 
| monument_quantity= 
| inscriptions       = 
| year_completed         = ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನ (ಮೂಲತಃ). 
ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಾಂತರವು 2002 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.
| creator            = 
| website            = 
}}
'''ವೇಣುಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು''' ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ|ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರದ]] ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಕನ್ನಂಬಾಡಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ]] [[ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ]] ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸೋಮನಾಥಪುರದಲ್ಲಿರುವ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.  
[[ಚಿತ್ರ:Venugopala_map.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Venugopala_map.png/220px-Venugopala_map.png|left|thumb| ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಮೂಲ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ನಕ್ಷೆ]]

== ಮೂಲ ಸ್ಥಳ ==
೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ [[ಮೋಕ್ಷಗುಂಡಂ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ|ಸರ್.ಎಂ.ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯನವರು]] [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ| ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು]] ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸುವ ಮೊದಲು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕನ್ನಂಬಾಡಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿತ್ತು. ಕೆಆರ್‌ಎಸ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಕನ್ನಂಬಾಡಿ ಹಾಗೂ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಬಡಾವಣೆಗಳು ಮುಳುಗಡೆಯಾಗುವ ಸಂಭವವಿತ್ತು. ಆ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅಂದಿನ ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜ [[ನಾಲ್ವಡಿ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರು]] ಕನ್ನಂಬಾಡಿ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಕನ್ನಂಬಾಡಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mysore.ind.in/venugopalaswamy-temple|title=Venugopalaswamy Temple}}&lt;/ref&gt;

ಆದಾಗ್ಯೂ, ವೇಣುಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಕೆನ್ನೇಶ್ವರ (ಈಶ್ವರ) ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಕಾಳಮ್ಮ (ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವತೆ) ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡಬೇಕಾಯಿತು. ೧೯೩೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಮೊದಲ ಹಂತವು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ದೇವಾಲಯಗಳು ಮುಳುಗಿದ್ದವು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mysoresamachar.com/venu_temple.htm|title=Relocation of Krishnarajasagar Venugopalaswamy Temple|publisher=MysoreSamachar.com|access-date=2022-09-24|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622115218/http://www.mysoresamachar.com/venu_temple.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿಗ್ರಹವಾದ, ದನ-ಕರುವಾಗಿ ಕೊಳಲು ನುಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಮುಳುಗಡೆಗೆ ಮುನ್ನ ಪುನರ್ವಸತಿ ಗ್ರಾಮದ ಹೊಸ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.oneindia.in/2007/03/04/submerge-temple-reincarnation-almost-complete.html|title=Submerged temple's reincarnation almost complete|publisher=One India News}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ==
[[ಚಿತ್ರ:Venugopalaswamy_temple_(Side).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f2/Venugopalaswamy_temple_%28Side%29.jpg/220px-Venugopalaswamy_temple_%28Side%29.jpg|right|thumb| ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ]]
ಮೂಲ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿದೆ, ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು ೫೦ ಎಕರೆ (೨೦ ಹೆ) ೧೦೦ ರಿಂದ ೬೦ ಗಜಗಳು (೯೧ ಮೀ × ೫೫ ಮೀ). &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.oneindia.in/2007/03/04/submerge-temple-reincarnation-almost-complete.html|title=Submerged temple's reincarnation almost complete|publisher=One India News}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://news.oneindia.in/2007/03/04/submerge-temple-reincarnation-almost-complete.html &quot;Submerged temple's reincarnation almost complete&quot;]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. One India News.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

ಸಂಕೀರ್ಣವು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಸಮ್ಮಿತೀಯ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮಹಾದ್ವಾರದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಗುಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಹಾಗೂ ಯಾಗಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಅಡುಗೆಮನೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿತ್ತು. ಇದು ಎರಡನೇ ಮಹಾದ್ವಾರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ ಮತ್ತು ಸೋಮನಾಥಪುರ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ.

ದೇವಾಲಯವು [[ಗರ್ಭಗೃಹ]], ಮುಖಮಂಟಪ, ಮಧ್ಯದ ಸಭಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಮಂಟಪ ( ಮುಖ್ಯ ಸಭಾಂಗಣ ) ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ಎದುರಿನ ಕೋಶವು ಕೇಶವನ ( [[ಕೃಷ್ಣ|ಕೃಷ್ಣ ಪರಮಾತ್ಮನ]] ) ಆಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ ಆಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದಕ್ಷಿಣ ಕೋಶವನ್ನು ನಂತರ ಸೇರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.oneindia.in/2007/03/04/submerge-temple-reincarnation-almost-complete.html|title=Submerged temple's reincarnation almost complete|publisher=One India News}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://news.oneindia.in/2007/03/04/submerge-temple-reincarnation-almost-complete.html &quot;Submerged temple's reincarnation almost complete&quot;]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. One India News.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ಮುಳುಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ==
೧೯೦೯ ರಲ್ಲಿ [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ|ಕೆಆರ್‌ಎಸ್]] ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣವಾದಾಗ, ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಳುಗಡೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ೧೯೩೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಹಿಂದಿನ ಕನ್ನಂಬಾಡಿ ಗ್ರಾಮವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೀರಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿಯಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವು ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬರಗಾಲದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ೨೦೦೦ ನೇ ಇಸವಿಯ ಸುಮಾರಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/may042004/d19.asp|title=Sri Venugopalaswamy Temple reconstruction in progress near KRS|publisher=DHNS Mysore|access-date=2022-09-24|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305023304/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/may042004/d19.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

೭೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ದೇವಾಲಯವು ನೀರಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಲೋಕೋಪಕಾರಿ ಶ್ರೀ ಹರಿ ಖೋಡೆ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಖೋಡೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಮತ್ತು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು [[ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರಿನ]] ಮಧುವನ ಪಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಹೊಸ ಕನ್ನಂಬಾಡಿ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಿಂದಾಗಿ ಪುನರ್ವಸತಿ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿಯ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಯೋಜನೆಯ ವೆಚ್ಚ ಸುಮಾರು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೨.೫ ಕೋಟಿ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ourkarnataka.com/Articles/khoday.htm|title=Liquor baron Khoday Kick-starts KRS temple shifting|publisher=OurKarnataka.Com|access-date=2022-09-24|archive-date=2012-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20120903072249/http://www.ourkarnataka.com/Articles/khoday.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಹೊಸ ನಿವೇಶನವು ಮೂಲ ನಿವೇಶನದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಕೆಆರ್‌ಎಸ್‌ನ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ೧೨೪.೮೦ ಅಡಿ ( ಅದರ ಗರಿಷ್ಠ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ) ತಲುಪಿದರೆ ಹಿನ್ನೀರು ದೇವಾಲಯದ ಹೊರ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;MysoreSamachar.com&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mysoresamachar.com/venu_temple.htm|title=Relocation of Krishnarajasagar Venugopalaswamy Temple|publisher=MysoreSamachar.com|access-date=2022-09-24|archive-date=2017-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622115218/http://www.mysoresamachar.com/venu_temple.htm|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.mysoresamachar.com/venu_temple.htm &quot;Relocation of Krishnarajasagar Venugopalaswamy Temple&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170622115218/http://www.mysoresamachar.com/venu_temple.htm |date=2017-06-22 }}. MysoreSamachar.com.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ಇದು [[ಬೃಂದಾವನ ಉದ್ಯಾನ|ಬೃಂದಾವನ ಉದ್ಯಾನವನದಿಂದ]]  ರಸ್ತೆಯ ಮೂಲಕ ೯ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. 

ಆಂತರಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮೂಲ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ವೀಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದರು, ೧೬೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಮೂಲ ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಪ್ಪಡಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2004/02/12/stories/2004021208600300.htm|title=Restoration of Gopalakrishna Temple under way|date=2004-02-12|website=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20040311103858/http://www.hindu.com/2004/02/12/stories/2004021208600300.htm|archive-date=2004-03-11}}&lt;/ref&gt; ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಕನ್ನಂಬಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೇವಾಲಯದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಅರ್ಧ ಡಜನ್ ತಜ್ಞರು ಸಹ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. &lt;ref name=&quot;MysoreSamachar.com&quot;/&gt;

ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೧ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ದೇವಾಲಯದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ, ಆದರೆ ಅಧಿಕೃತ ಉದ್ಘಾಟನೆಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ಮುಳುಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಾಂತರದ ಕಥೆಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-districtplus/article2702440.ece|title=For the offbeat traveller|publisher=The Hindu}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ಛಾಯಾಂಕಣ ==
&lt;gallery caption=&quot;ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಛಾಯಾಂಕಣ&quot;&gt;
ಚಿತ್ರ:Venugopalaswamy temple inscription.jpg|ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ [[ಹಳೆಗನ್ನಡ|ಹಳೆಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ]] ಬರೆದಿರುವ ಶಾಸನ
ಚಿತ್ರ:Outer wall of the Venugopalaswamy temple.jpg|ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಹೊರಗೋಡೆ
ಚಿತ್ರ:Venugopalaswamy temple East.jpg|ಪೂರ್ವದಿಂದ ಸಂಕೀರ್ಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ
ಚಿತ್ರ:Venugopalaswamy temple East side.jpg|ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಿಂದ ಕೆಆರ್‌ಎಸ್ ಜಲಾಶಯದ ನೋಟ
ಚಿತ್ರ:Deepa Sthambha.jpg|ರಾತ್ರಿ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವನ್ನು ಬೆಳಗಲು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ದೀಪಸ್ತಂಭ (ದೀಪ ಕಂಬ)
ಚಿತ್ರ:Structure of the Venugopalaswamy temple.jpg|ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ
ಚಿತ್ರ:Venugopalaswamy temple Gopura.jpg|ವೇಣುಗೋಪಾಲಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗೋಪುರ
ಚಿತ್ರ:Venu Gopala Swamy Temple.jpg|ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ವೇಣುಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ
ಚಿತ್ರ:Venugopala swamy temple front.jpg|ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ವೇಣುಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ
ಚಿತ್ರ:Sunset overlooking KRS.jpg|ವೇಣುಗೋಪಾಲ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ನೋಡಿದರೆ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರದ ಮೇಲಿರುವ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>p1q6vsbcq7fgjtrmmeopjdb4a3s5t2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ (ಸಂಯೋಜಕ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145402</id>
    <revision>
      <id>1431134</id>
      <parentid>1363711</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16423" sha1="3jg7xky0tshodc440449ttrcezmvuhw" xml:space="preserve">
{{Infobox ಸಂಗೀತಕಾರ
| name             = ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್
| image            = VidyaSagar.jpg
| birth_name       = ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ರಾಮಚಂದ್ರರಾವ್
| caption          = 
| birth_date       = {{Birth date and age|df=y|1963|03|02}}
| birth_place      = ವಿಜಯನಗರ, [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], ಭಾರತ
| genre            = ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ
| occupations      = ಗಾಯಕ, ಸಂಯೋಜಕ, ಸಾಹಿತಿ
| instrument       = ಸಂತೂರ್, ವೈಬ್ರಾಫೋನ್, ಕೀಬೋರ್ಡ್, ಪಿಯಾನೋ, ಗಿಟಾರ್, ವೋಕಲ್, ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ.
| years_active     = ೧೯೮೯–ಪ್ರಸ್ತುತ
| label            = 
| associated_acts  = 
| website          = 
}}

'''ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್''' (ಜನನ ೨ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೬೩) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಸಂಯೋಜಕ, ಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ಗಾಯಕ ಅವರು [[ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾ|ತಮಿಳು]], ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಲವಾರು ಸಂಯೋಜಕರೊಂದಿಗೆ ಸಹಾಯಕ ಮತ್ತು ಕಂಡಕ್ಟರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಅವರು ೧೯೮೯ ರ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಪೂ ಮನಂ'' ನಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಮೆಲೋಡಿ ಕಿಂಗ್ ಎಂದು ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಪಡೆದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/vidya-sagar-felicitated/article3178958.ece|title=Vidya Sagar felicitated|website=The Hindu|access-date=2022-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223042219/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/vidya-sagar-felicitated/article3178958.ece|archive-date=2015-12-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/gallery/events/22528.html|title=Events – Vidyasagar: Music Matters|date=25 June 2010|website=IndiaGlitz.com|access-date=2013-07-10|archive-date=2010-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20100620231004/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/gallery/events/22528.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;ಇವರು ೨೨೫ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]]  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/vidya-sagar-felicitated/article3178958.ece|title=Vidya Sagar felicitated|website=The Hindu|access-date=2022-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223042219/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/vidya-sagar-felicitated/article3178958.ece|archive-date=2015-12-23|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಐದು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

== ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ==
ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಅವರು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] ವಿಜಯನಗರದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಗಾರ ರಾಮಚಂದ್ರ ರಾವ್ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಕಾಂತಂ ದಂಪತಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Vidyasagar|title=Vidyasagar: Movies, Photos, Videos, News, Biography &amp; Birthday {{!}} eTimes|website=timesofindia.indiatimes.com|publisher=Times of India}}&lt;/ref&gt; ಅವರಿಗೆ ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ [[ಈಶ್ವರ ಚಂದ್ರ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ|ಈಶ್ವರ ಚಂದ್ರ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್]] ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಯಿತು. ಅವರು ಬೊಬ್ಬಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು . ಮೊದಲು ಇವರು [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಕ]] ಗಾಯನ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು  ನಂತರ [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಎಆರ್ ರೆಹಮಾನ್]] ಮತ್ತು ಪಿಯಾನೋ ಜೊತೆಗೆ ಮಾಸ್ಟರ್ ಧನರಾಜ್ ಅವರಿಂದ ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಿಟಾರ್ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.

ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ೧೯೮೯ ರ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಪೂಮನಂ'' ನಲ್ಲಿ ''ಎನ್ ಅನ್ಬೆ'' ಹಾಡಿನೊಂದಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಯೋಜಕರಾದರು. ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್  ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ನಂತರದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮಿಳು ಸಂಗೀತ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು.

೧೯೯೪-೯೫ ರಲ್ಲಿ  ತಮಿಳು ನಟ-ನಿರ್ದೇಶಕ ಅರ್ಜುನ್ ಅವರು ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಅವರನ್ನುಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರು. ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಇವರೊಂದಿಗೆ  ನಟ-ನಿರ್ದೇಶಕ ಅರ್ಜುನ್ ಅವರು ''ಜೈ ಹಿಂದ್'', ''ಕರ್ಣ'' ಮತ್ತು ''ಸುಭಾಷ್‌ನಂತಹ'' ಅನೇಕ ಸಂಗೀತ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಸಂಯೋಜನೆಯು ''ಮಲರೆ'' ಮತ್ತು ''ಪಡು'' ಪಡುಗಳಂತಹ ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಸುಮಧುರ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

೧೯೯೬ ರಿಂದ ೨೦೦೧ ರವರೆಗೆ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=13222367&amp;cid=2406|title=Welcome to Sify.com|website=sify.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150211091313/http://www.sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=13222367&amp;cid=2406|archive-date=2015-02-11}}&lt;/ref&gt; ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಅವರು ''ನಿಲಾವೇ ವಾ'' ಮತ್ತು ''ಉಯಿರೋಡು ಉಯಿರಾಗದಂತಹ'' ಕೆಲವು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದರು. ಇವರು ಮೂರು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅವಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಅವರು &quot;ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ದೇವರು ನನಗೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾನೆಂದು ನಾನು ನಂಬುತ್ತೇನೆ&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.

೨೦೦೨ ರಿಂದ ಅವರು ''ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ದಿಲ್'', ''ರನ್'', ''ಧೂಲ್'', ''ಘಿಲ್ಲಿ'' ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ''ಸಮ್ಮರ್ ಇನ್ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್'', ''ಮೀಶಾ ಮಾಧವನ್'', ''ಕಿಲಿಚುಂದನ್ ಮಂಪಜಮ್'', ''ಪಟ್ಟಾಳಂ'', ''ಸಿಐಡಿ ಮೂಸಾ'' ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಗೆ ಧ್ವನಿಪಥಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಅವರು [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ಸಾಹಸೋದ್ಯಮ ''ಹುಲ್ಚುಲ್'' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಆಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಹಾಡುಗಳು ಕೇವಲ ನಾಮಮಾತ್ರದ ಹಿಟ್ ಆದವು, ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ತರಲಿಲ್ಲ.ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜೀವ್ ಆಂಚಲ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಕಡಿಮೆ-ಬಜೆಟ್ ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ಬಿಯಾಂಡ್ ದಿ ಸೋಲ್ ಎಂಬ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು.

ಅವರು ೨೦೦೪-೦೫ ರಲ್ಲಿ ''ಅಂಬೆ ಶಿವಂ'', ''ಮಾಧುರೇ'', ''ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜವು'', ''ಜಿ'' ಮತ್ತು ''ಚಂದ್ರೋಲ್ಸವಂ'' ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಗಮನಾರ್ಹ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಕೆ. ವಿಶ್ವನಾಥ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಸ್ವರಾಭಿಷೇಕಂನಲ್ಲಿ'' ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು]] ಪಡೆದರು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಸಂಗೀತವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕದ್ದಾಗಿತ್ತು.  ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ''ಚಂದ್ರಮುಖಿ'' ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು.

೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಅವರು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ ಮತ್ತು [[ಜ್ಯೋತಿಕಾ (ನಟಿ)|ಜ್ಯೋತಿಕಾ]] ಅಭಿನಯದ ''ಮೋಜಿ'' ನಿರ್ಮಾಣದ ಉದ್ಯಮಕ್ಕಾಗಿ [[ಪ್ರಕಾಶ್ ರೈ|ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್]] ಅವರಿಂದ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ರಾಧಾ ಮೋಹನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದ ''ಕತ್ರಿನ್ ಮೊಝಿಯೆ'' ಮತ್ತು ''ಸೆವ್ವನಂ'' ಮುಂತಾದ ಮಧುರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ''ಮೋಜಿಯ'' ಹಾಡುಗಳು ಯುಗಳಗೀತೆಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರಗುಳಿದಿವೆ. ಕತ್ರಿನ್ ಮೋಜಿಯಲ್ಲಿ ಸುಜಾತಾ ಮೋಹನ್ ಅವರದ್ದು ಮಾತ್ರ ಹೆಣ್ಣಿನ ಧ್ವನಿ. ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಅವರ ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಬಿಡುಗಡೆಗಳೆಂದರೆ ವಿಜಯ್ ಅವರ ''ಕುರುವಿ'' ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಮೇರೆ ಬಾಪ್ ಪೆಹ್ಲೆ ಆಪ್''.

ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮಂದ ಹಂತದ ನಂತರ, ಅವರು ಲಾಲ್ ಜೋಸ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ನೀಲತಾಮರದ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪುಟಿದೇಳಿದರು, ಇದನ್ನು ದಂತಕಥೆ ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್, ಅನುರಾಗ ವಿಲೋಚನನಾಯಿ ಗೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಾಧನಾ ಮೆಚ್ಚಿನವು.  ಅವರು ಅಪೂರ್ವ ರಾಗಂ ಮತ್ತು ಮೇಕಪ್ ಮ್ಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾರ್ತಿ ಅವರ ಸಿರುತೈ ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಅವರ ಹಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ [[ಮಲಯಾಳಂ|ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ]] ''ಡೈಮಂಡ್ ನೆಕ್ಲೇಸ್'', ಥಪ್ಪನಾ ಮತ್ತು ''ಆರ್ಡಿನರಿಯೊಂದಿಗೆ'' ಮೂರು ಬಿಡುಗಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.

೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರನ್ನು [[ಮಲಯಾಳಂ|ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ]] [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್‌|ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ''ಗೀತಾಂಜಲಿ'' ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಮಾಡಿದರು. ಲಾಲ್ ಜೋಸ್ ಅವರ ''ಪುಲ್ಲಿಪುಲಿಕಲುಮ್ ಆಟ್ಟಿನ್‌ಕುಟ್ಟಿಯುಮ್'' ಮತ್ತು ''ಆರ್ಡಿನರಿಯ'' ತಮಿಳು ರಿಮೇಕ್ ಜನ್ನಾಲ್ ''ಓರಂ'' ಅವರ ವರ್ಷದ ಇತರ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು. ಸಂಯೋಜಕ [[ಇಳಯರಾಜಾ|ಇಳಯರಾಜ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹಿರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡ್ ಅವರ ೧೦-ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಸಹಯೋಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ''ಒರು ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರಣಯಕಥಾ'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಕಂಡರು. ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕಾಡ್ ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಅವರ ಮುಂದಿನ ೨ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ಎನ್ನಮ್ ''ಎಪ್ಪೋಝುಮ್'' (೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ) ಮತ್ತು ''ಜೋಮೊಂಟೆ ಸುವಿಶೇಷಂಗಲ್'' &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/master-of-melodies-vidyasagar-is-back/article29390302.ece|title=Master of melodies Vidyasagar is back|last=Kumar|first=P. k Ajith|date=2019-09-11|work=The Hindu|access-date=2019-09-16|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; (೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ) ಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು.

== ಸಂದರ್ಶನ ==

* ''[https://m.youtube.com/watch?v=j9k_L9xEFIE-eg ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಸಂದರ್ಶನ]'' (ಬಿಹೈಂಡ್‌ವುಡ್ಸ್‌ಟಿವಿ, ಜನವರಿ ೨೦೨೦)
* ''[https://m.youtube.com/watch?v=9OjFGTUeztA-eg ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ ಸಂಗೀತದ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ]'' ( ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬ್ರಾಡ್ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಫಾರ್ ತಮಿಳಿನ, ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೦)

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}


{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>3jg7xky0tshodc440449ttrcezmvuhw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಂಬನ್ ಸೇತುವೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145430</id>
    <revision>
      <id>1430969</id>
      <parentid>1352672</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25464" sha1="1xkuckvc0x87b0oi8rls9zqkbq9pj9j" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Pamban_Road_and_Rail_Bridge.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/Pamban_Road_and_Rail_Bridge.jpg/220px-Pamban_Road_and_Rail_Bridge.jpg|thumb| ಪಂಬನ್ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಸೇತುವೆ]]
'''ಪಂಬನ್ ಸೇತುವೆಯು''' ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಡಪಂ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಪಂಬನ್ ದ್ವೀಪ ಮತ್ತು [[ರಾಮೇಶ್ವರಮ್|ರಾಮೇಶ್ವರಂನೊಂದಿಗೆ]] ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ. ೨೪ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೧೪ ರಂದು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.unisteelsengg.com/application-duplex-steel-pamban-bridge.html|title=Pamban Bridge, Application Pamban Bridge|work=My Rameswaram|access-date=2019-12-30|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸಮುದ್ರ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ [[ಬಾಂದ್ರಾ-ವರ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಸಂಪರ್ಕ|ಬಾಂದ್ರಾ-ವರ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು]] ತೆರೆಯುವವರೆಗೂ ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಸಮುದ್ರ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ. ರೈಲು ಸೇತುವೆಯು ಬಹುಪಾಲು, ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಪಿಯರ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಎರಡು-ಎಲೆಯ ಬಾಸ್ಕುಲ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು ಹಡಗುಗಳು ಮತ್ತು ನಾಡದೋಣಿಗಳು ಹಾದು ಹೋಗಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದು. ೧೯೮೮ ರವರೆಗೆ, ಪಂಬನ್ ಸೇತುವೆಯು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರಾಮೇಶ್ವರಂ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಏಕೈಕ ಮೇಲ್ಮೈ ಸಾರಿಗೆಯಾಗಿತ್ತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಈ ಸೇತುವೆಯ ಬಾಸ್ಕಲ್ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿತ್ತು, ಇದು ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲಿನ ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ೩ ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿತು.೨೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೯ ರಂದು ಮತ್ತೆ ರೈಲು ಸಂಚಾರವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ, ರೈಲು ಸೇತುವೆಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಅಣ್ಣೈ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಣ್ಣೈ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು (NH ೪೯) ರಾಮೇಶ್ವರಂ ದ್ವೀಪದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಾಕ್ ಜಲಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಂಡಪಮ್ (ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದ ಸ್ಥಳ) ಮತ್ತು ಪಂಬನ್ (ರಾಮೇಶ್ವರಂ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ) ತೀರಗಳ ನಡುವೆ ನಿಂತಿದೆ. ಇದನ್ನು ೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೮  ಅಂದಿನ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿಯವರು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://myrameswaram.com/pamban-road-bridge|title=Pamban Road Bridge: Annai Indira Gandhi Bridge|year=2017|access-date=2022-09-24|archive-date=2022-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924092717/http://myrameswaram.com/pamban-road-bridge|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ೨.೩೪೫&amp;nbsp;ಕಿಮೀ ಉದ್ದದ ಸೇತುವೆಯು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲು ಸುಮಾರು ೧೪ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.

== ಇತಿಹಾಸ ==
ರಾಮೇಶ್ವರಂ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಈ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ೧೯೧೪ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/infrastructure/pamban-bridge-10-awesome-facts-about-indias-first-sea-bridge/will-turn-100-in-february-2014/slideshow/25683811.cms|title=Pamban bridge: 10 awesome facts about India's first sea bridge - Pamban bridge: India's first sea bridge}}&lt;/ref&gt;

== ಸ್ಥಳ ==
ಪಂಬನ್ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆಯು ೨.೦೬ಕಿಮೀ ಅನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://myrameswaram.com/pamban-railway-bridge|title=Pamban Bridge, Pamban Railway Bridge|work=My Rameswaram|access-date=2018-08-19|language=en-US|archive-date=2019-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627083903/http://www.myrameswaram.com/pamban-railway-bridge|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗ ಮತ್ತು ರಾಮೇಶ್ವರಂ ದ್ವೀಪದ ನಡುವಿನ ಅಗಲವಾದ ಜಲಸಂಧಿ. ಸೇತುವೆಯ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗವು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ{{Coord|9|16|56.70|N|79|11|20.12|E|type:landmark_region:IN|display=inline}} ಸೇತುವೆಯು ನಾಶಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿದೆ, ಅದರ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಸವಾಲಿನ ಕೆಲಸವಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಚಂಡಮಾರುತ ಪೀಡಿತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಾಳಿಯ ವೇಗ ವಲಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.in/2003/11/21/stories/2003112101991700.htm|title=Pamban Bridge to be pulled down for gauge conversion|last=T.E.|first=Raja Simhan|date=21 November 2003|work=|access-date=7 May 2015}}&lt;/ref&gt;

== ವಿನ್ಯಾಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:A_closeup_shot_of_Pamban_Bridge.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/A_closeup_shot_of_Pamban_Bridge.jpg/220px-A_closeup_shot_of_Pamban_Bridge.jpg|thumb| ಲಿಫ್ಟಿಂಗ್ ಸ್ಪ್ಯಾನ್‌ಗಳು ಸಣ್ಣ ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಹಾದುಹೋಗಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ]]
ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆಯು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೨.೫ ಮೀ(೪೧ ಅಡಿ)ಅಗಲ ಮತ್ತು ೬,೬೭೬ ಅಡಿ(೨,೦೬೫ ಮೀ) ಉದ್ದವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;hindu1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.in/2003/11/21/stories/2003112101991700.htm|title=Pamban Bridge to be pulled down for gauge conversion|last=T.E.|first=Raja Simhan|date=21 November 2003|work=|access-date=7 May 2015}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFT.E.2003&quot;&gt;T.E., Raja Simhan (21 November 2003). [http://www.thehindubusinessline.in/2003/11/21/stories/2003112101991700.htm &quot;Pamban Bridge to be pulled down for gauge conversion&quot;]. ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ|The Hindu]]''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;7 May&lt;/span&gt; 2015&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ಸೇತುವೆಯು ೧೪೩ ಪಿಯರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಶೆರ್ಜರ್ ರೋಲಿಂಗ್ ಟೈಪ್ ಲಿಫ್ಟ್ ಸ್ಪ್ಯಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಡಬಲ್-ಲೀಫ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕ್ಯೂಲ್ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು ಹಡಗುಗಳು ಹಾದುಹೋಗಲು ಏರಿಸಬಹುದು. ಎತ್ತುವ ಅವಧಿಯ ಪ್ರತಿ ಅರ್ಧವು ೪೧೫ ಟನ್(೪೫೭ ಟನ್) ತೂಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/bridge-of-memories-and-to-rameswaram-reopens/article1-241808.aspx|title=Bridge of memories – and to Rameswaram – reopens|last=Sri Raman|first=Papri|date=11 August 2007|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227080842/http://www.hindustantimes.com/india-news/bridge-of-memories-and-to-rameswaram-reopens/article1-241808.aspx|archive-date=27 December 2013}}&lt;/ref&gt; ಸೇತುವೆಯ ಎರಡು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಲಿವರ್ ಬಳಸಿ ಕೈಯಾರೆ ತೆರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

== ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ==
ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತವು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಸಿಲೋನ್‌ನೊಂದಿಗೆ]] ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿದ್ದರಿಂದ ೧೮೭೦&lt;ref name=&quot;My Rameswaram&quot;&gt;{{Cite news|url=http://myrameswaram.com/pamban-railway-bridge|title=Pamban Bridge, Pamban Railway Bridge|work=My Rameswaram|access-date=2018-08-19|language=en-US|archive-date=2019-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627083903/http://www.myrameswaram.com/pamban-railway-bridge|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://myrameswaram.com/pamban-railway-bridge &quot;Pamban Bridge, Pamban Railway Bridge&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190627083903/http://www.myrameswaram.com/pamban-railway-bridge |date=2019-06-27 }}. ''My Rameswaram''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;19 August&lt;/span&gt; 2018&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಸೇತುವೆಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/slideshows/infrastructure/pamban-bridge-10-awesome-facts-about-indias-first-sea-bridge/commissioned-on-february-24-1914/slideshow/25683764.cms|title=Pamban bridge: 10 awesome facts about India's first sea bridge|work=}}&lt;/ref&gt; ನಿರ್ಮಾಣವು ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೧೧ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ೨೪ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೧೪ರಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Making of India: The Untold Story of British Enterprise|last=Lalvani|first=Kartar|publisher=Bloomsbury Publishing|year=2016|isbn=978-1-4729-2483-4}}&lt;/ref&gt; ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಪಕ್ಕದ ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;etimes&quot; /&gt; ೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಂತೆ, ಸೇತುವೆಯಲ್ಲಿ ಬಿರುಕು ಉಂಟಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಕೆಲಸ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://press108.online/india/train-services-from-rameswaram-to-mandapam-suspended-due-to-crack-in-pamban-bridge/|title=Train Services from Rameswaram to Mandapam Suspended due to Crack in Pamban Bridge|date=2018-12-18|website=Press108|language=en-US|access-date=2019-03-01|archive-date=2019-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301140242/https://press108.online/india/train-services-from-rameswaram-to-mandapam-suspended-due-to-crack-in-pamban-bridge/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಹಳೆ ಪಂಬನ್ ಸೇತುವೆ ಬಳಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೨೫೦ ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವ [[ಪೀಯುಷ್ ಗೋಯಲ್|ಪಿಯೂಷ್ ಗೋಯಲ್]] ಘೋಷಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://press108.online/india/ministry-of-railways-confirms-new-bridge-in-pamban/|title=Ministry of Railways confirms New Bridge in Pamban|date=2018-12-25|website=Press108|language=en-US|access-date=2019-03-01|archive-date=2019-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190301140327/https://press108.online/india/ministry-of-railways-confirms-new-bridge-in-pamban/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಹೊಸ ಡ್ಯುಯಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಮೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಎರಡು ಹಡಗುಗಳು ಈ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

== ನಿರ್ವಹಣೆ ==
೧೯೬೪ ರ ರಾಮೇಶ್ವರಂ ಚಂಡಮಾರುತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇತುವೆಯು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು ಮತ್ತು ದುರಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯದ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Story of The Deities and The Temples in Southern Indian Peninsula|publisher=Trilochan Dash|page=178}}&lt;/ref&gt; ಗೂಡ್ಸ್ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ [[ಇ. ಶ್ರೀಧರನ್|ಇ.ಶ್ರೀಧರನ್]] ಅವರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಲಪಡಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/global/2009/0511/026-india-delhi-subway-builder.html|title=Delhi's Subway Builder|date=1 May 2009|work=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/article519853.ece|title=Strengthening of Pamban Railway Bridge|date=17 July 2010|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20130217101612/http://www.thehindu.com/todays-paper/article519853.ece|archive-date=17 ಫೆಬ್ರವರಿ 2013|access-date=24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೧೩ರಂದು, ನೌಕಾಪಡೆಯ ಬಾರ್ಜ್‌ನಿಂದ ಸಣ್ಣ ಹಾನಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ನಂತರ ಸೇತುವೆಯ ಪಿಯರ್‌ಗಳಿಗೆ ದುರಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/barge-collides-into-century-old-rail-bridge-near-tamil-nadu-coast-316687|title=Ship collides into century-old rail bridge|date=13 January 2013|work=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/repair-work-on-pamban-bridge-fast-progressing/article4310384.ece|title=Repair work on Pamban bridge fast progressing|date=16 January 2013|work=}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ [[ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|, ರೈಲ್ವೆ ಸಚಿವಾಲಯವು]] {{INRConvert|25|c}}  ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿತು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ೬೫.೨೩ ಮೀ(೨೧೪.೦ ಅಡಿ) ಉದ್ದವಾದ ರೋಲಿಂಗ್ ಪ್ರಕಾರದ ಸ್ಪ್ಯಾನ್ ಜೊತೆಗೆ ೬೬ ಮೀ(೨೧೭ ಅಡಿ) ಉದ್ದವಾದ ಸಿಂಗಲ್ ಟ್ರಸ್ ಸ್ಪ್ಯಾನ್ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ತೆರೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/principal-chief-engineer-inspects-pamban-rail-bridge/article8283545.ece|title=Principal Chief Engineer inspects Pamban rail bridge|date=26 February 2016|work=}}&lt;/ref&gt; ೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಂದು ಬಿರುಕು ಕಂಡುಬಂದಾಗ ೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ರೈಲು ಸಂಚಾರವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/trains-to-rameswaram-cancelled-due-to-repair-work-on-pamban-bridge/articleshow/66956514.cms|title=Trains to Rameswaram cancelled due to repair work on Pamban|date=5 December 2018|work=}}&lt;/ref&gt;

ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲಿನ ರೈಲು ಸಂಚಾರವನ್ನು ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯ ರಂತೆ ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

== ರೈಲ್ವೆ ==
ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆಯು ಮೀಟರ್ ಗೇಜ್ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮಂಡಪದಿಂದ ಪಂಬನ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. [[ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ|ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೇ]] ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕೆಲಸವು ೧೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೭ &lt;ref name=&quot;etimes&quot;&gt;{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/slideshows/infrastructure/pamban-bridge-10-awesome-facts-about-indias-first-sea-bridge/commissioned-on-february-24-1914/slideshow/25683764.cms|title=Pamban bridge: 10 awesome facts about India's first sea bridge|work=}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://economictimes.indiatimes.com/slideshows/infrastructure/pamban-bridge-10-awesome-facts-about-indias-first-sea-bridge/commissioned-on-february-24-1914/slideshow/25683764.cms &quot;Pamban bridge: 10 awesome facts about India's first sea bridge&quot;]. ''[[ದಿ ಎಕನಾಮಿಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್|The Economic Times]]''.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಪಂಬನ್‌ನಿಂದ, ರೈಲು ಮಾರ್ಗವು ಇಬ್ಭಾಗವಾಯಿತು, ರಾಮೇಶ್ವರಂ ಕಡೆಗೆ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವು ಸುಮಾರು ೬.೨೫ ಮೈಲಿಗಳು(೧೦.೦೬ ಕಿ.ಮೀ) ಮೇಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ೧೫ ಮೈಲಿಗಳು(೨೪ ಕಿ.ಮೀ) [[ಧನುಷ್ಕೋಡಿ|ಧನುಷ್ಕೋಡಿಯಲ್ಲಿ]] ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Shree Kutch Gurjar Kshatriya Samaj: A brief History &amp; Glory of our fore-fathers|last=Jethwa|first=Raja Pawan|year=2007|pages=63–70|chapter=Section II: Mileage wise available Details of Railway lines laid}}&lt;/ref&gt; ಬೋಟ್ ಮೇಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಚೆನ್ನೈ ಎಗ್ಮೋರ್‌ನಿಂದ ರಾಮೇಶ್ವರಂಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ೧೯೬೪ ರ ಧನುಷ್ಕೋಡಿ ಚಂಡಮಾರುತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಂಬನ್‌ನಿಂದ ಧನುಷ್ಕೋಡಿವರೆಗಿನ ಮೀಟರ್-ಗೇಜ್ ಶಾಖೆಯ ಮಾರ್ಗವು ನಾಶವಾದಾಗ ೧೯೬೪ ರವರೆಗೆ ರೈಲು ಧನುಷ್ಕೋಡಿಯವರೆಗೆ ಓಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2006/07/17/stories/2006071705960300.htm|title=Their sentiment to metre gauge train is unfathomable|last=Jaishankar|first=C|date=17 July 2006|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20071027141816/http://www.hindu.com/2006/07/17/stories/2006071705960300.htm|archive-date=27 October 2007}}&lt;/ref&gt;

== ರಸ್ತೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:Pamban_Bridge_connecting_Rameshwaram_Island.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Pamban_Bridge_connecting_Rameshwaram_Island.jpg/220px-Pamban_Bridge_connecting_Rameshwaram_Island.jpg|thumb| ಅಣ್ಣೈ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆ]]
ಅಣ್ಣೈಇಂದಿರಾಗಾಂಧಿ ರಸ್ತೆ ಸೇತುವೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಮಗಾರಿಯನ್ನು ೧೮೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೧೯೭೪ ರಂದು ಭಾರತೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಇಲಾಖೆಯು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು M/S ನೀಲಕಂದನ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಎಂಗ್ಸ್, ಮದ್ರಾಸ್‌ಗೆ ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ೧೯೭೮ ರ ಚಂಡಮಾರುತದ ನಂತರ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ನ್ಯೂ ಗ್ಯಾಮನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಸರ್ಕಾರ ೧೯೮೬ರ ವೇಳೆಗೆ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧೬.೬೫೧೪ ಕೋಟಿ ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿತು. ಕೆಲಸವು ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;pamban roadbridge&quot;&gt;{{Cite news|url=http://myrameswaram.com/pamban-road-bridge|title=Pamban Road Bridge: Annai Indira Gandhi Bridge|year=2017|access-date=2022-09-24|archive-date=2022-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924092717/http://myrameswaram.com/pamban-road-bridge|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://myrameswaram.com/pamban-road-bridge &quot;Pamban Road Bridge: Annai Indira Gandhi Bridge&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220924092717/http://myrameswaram.com/pamban-road-bridge |date=2022-09-24 }}. 2017.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ಅಪಘಾತಗಳು ==
೨೩ ಡಿಸೆಂಬರ ೧೯೬೪ ರಂದು, ಅಂದಾಜು ೭.೬ ಮೀ(೨೫ ಅಡಿ) ಚಂಡಮಾರುತದ ಉಲ್ಬಣವು ದ್ವೀಪವನ್ನು ಅಪ್ಪಳಿಸಿತು, ಪಂಬನ್-ಧನುಷ್ಕೋಡಿ ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ ರೈಲನ್ನು ಪಲ್ಟಿ ಹೊಡೆದು ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ೨೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2005/12/24/stories/2005122405580500.htm|title=Memory of the disaster still lingers|last=Jaishankar|first=C.|date=24 December 2005|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20070105131113/http://www.hindu.com/2005/12/24/stories/2005122405580500.htm|archive-date=5 January 2007}}&lt;/ref&gt; ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೧೩ ರಂದು, ನೌಕಾಪಡೆಯ ಬಾರ್ಜ್ ಅದರೊಳಗೆ ಮುಳುಗಿದಾಗ ಸೇತುವೆಯು ಸಣ್ಣ ಹಾನಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;NDTV&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/barge-collides-into-century-old-rail-bridge-near-tamil-nadu-coast-316687|title=Ship collides into century-old rail bridge|date=13 January 2013|work=}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.ndtv.com/article/south/barge-collides-into-century-old-rail-bridge-near-tamil-nadu-coast-316687 &quot;Ship collides into century-old rail bridge&quot;]. 13 January 2013.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಕನ್ನತಿಲ್ ಮುತ್ತಮಿತ್ತಲ್'' (೨೦೦೨) ಅನ್ನು ಪಂಬನ್ ಸೇತುವೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Make My Trip&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.makemytrip.com/travel-guide/rameswaram/annai-indira-gandhi-bridge-landmarks.html|title=Annai Indira Gandhi Bridge in Rameswaram|publisher=Make My Trip}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಚೆನ್ನೈ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್]]'' (೨೦೧೩) ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪಂಬನ್ ಸೇತುವೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Make My Trip&quot; /&gt;

== ಸಹ ನೋಡಿ ==

* ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಸೇತು
* ವಿಖ್ರೋಲಿ ಕೋಪರ್ಖೈರನೆ ಲಿಂಕ್ ರಸ್ತೆ
* [[ಬಾಂದ್ರಾ-ವರ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಸಂಪರ್ಕ]]
* ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಸೇತುವೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಮೇಲಿನ ಉದ್ದದ ಸೇತುವೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [https://ramanathapuram.nic.in/tourist-place/pamban-bridge/ ಪಂಬನ್ ಸೇತುವೆ, ರಾಮನಾಥಪುರಂ, ಅಧಿಕೃತ ತಾಣ]
* [http://www.pambanbridge.com/ ಪಂಬನ್ ಸೇತುವೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220924092716/http://www.pambanbridge.com/ |date=2022-09-24 }}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸಮುದ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>1xkuckvc0x87b0oi8rls9zqkbq9pj9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವರ್ಷಾ ಬೊಳ್ಳಮ್ಮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145506</id>
    <revision>
      <id>1431123</id>
      <parentid>1363125</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17865" sha1="8wihc60ksohatc0a4altkem7dfrud3v" xml:space="preserve">{{short description|Indian actress}}
{{Use dmy dates|date=February 2016}}
{{Use Indian English|date=February 2016}}
{{Infobox person
| name               =ವರ್ಷಾ ಬೊಳ್ಳಮ್ಮ
|  image              = Varsha_Bollamma_sla.jpg	
| caption            = 
| birth_date         = 
| birth_place        = [[ಕೊಡಗು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಭಾರತ
| years_active       = ೨೦೧೫–ಪ್ರಸ್ತುತ
| occupation         =ನಟಿ
| alma_mater         = ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಾಲೇಜು, ಬೆಂಗಳೂರು
| children           = 
| spouse             = 
| website            = 
}}

'''ವರ್ಷಾ ಬೊಳ್ಳಮ್ಮ''' [[ತಮಿಳು]], [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗು]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ. ಅವರು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಸತುರಾನ್'' (೨೦೧೫) ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾನುಮ್ ಥೀಯವನ್ (೨೦೧೭), ಕಲ್ಯಾಣಂ (೨೦೧೮), ಸೀಮತುರೈ (೨೦೧೮) ಮತ್ತು ಬಿಗಿಲ್ (೨೦೧೯) ಸೇರಿವೆ.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
ವರ್ಷಾ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] [[ಕೊಡಗು|ಕೂರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ಬೆಳೆದದ್ದು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]]  ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ [[ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನ|ಮೈಕ್ರೋಬಯಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ]] ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಅವರು [[ಕನ್ನಡ]], [[ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ|ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ]] ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗು]] ಮಾತನಾಡಲು ಕಲಿತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/varsha-bollamma-talks-about-her-new-telugu-film/article33124017.ece|title=Varsha Bollamma: I feel incomplete if I don't dub|date=2020-11-18|work=The Hindu|access-date=2020-12-30|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ವರ್ಷಾ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ''ರಾಜಾ ರಾಣಿಯಲ್ಲಿ'' ನಜ್ರಿಯಾ ನಾಜಿಮ್ ಅವರ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಡಬ್ಸ್ಮ್ಯಾಶ್ ವೀಡಿಯೊಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/120318/shes-here-to-stay.html|title=Varsha Bollamma is here to stay|website=Deccan Chronicle|archive-url=https://web.archive.org/web/20180404173816/https://www.deccanchronicle.com/amp/entertainment/mollywood/120318/shes-here-to-stay.html|archive-date=4 April 2018|access-date=24 November 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/150816/entertainment-kollywood/article/dubsmash-helped-varsha-bollamma-get-her-dream-debut|title=Dubsmash helped Varsha Bollamma get her dream debut|date=16 August 2015|website=Deccan Chronicle|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115105222/http://www.deccanchronicle.com/150816/entertainment-kollywood/article/dubsmash-helped-varsha-bollamma-get-her-dream-debut|archive-date=15 November 2017|access-date=16 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/When-a-fun-Dubsmash-video-fetched-a-project/articleshow/54445150.cms|title=When a fun Dubsmash video fetched a project! - Times of India|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20170520090342/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/When-a-fun-Dubsmash-video-fetched-a-project/articleshow/54445150.cms|archive-date=20 May 2017|access-date=24 March 2020}}&lt;/ref&gt; ವರ್ಷಾ ಅವರು ''ಸತುರನ್'' (೨೦೧೫) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/celebs/varsha-bollamma/biography.html|title=Exclusive biography of #VarshaBollamma and on her life}}&lt;/ref&gt; ವರ್ಷಾ ಅವರು ''ವೆಟ್ರಿವೆಲ್'' (೨೦೧೬) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಂ. ಶಶಿಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭುವಿನ ಮಗಳಾಗಿ [[ಪ್ರಭು (ನಟ)|ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ]]. ''ಇವನ್ ಯಾರೆಂದ್ರು ತೇರಿಕಿರತ'' (೨೦೧೭) ಮತ್ತು ''ಯಾನುಂ ತೀಯವನ್'' (೨೦೧೭) ಅವರ ಇತರ ಚಿತ್ರಗಳು. ವರ್ಷಾ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ''ಕಲ್ಯಾಣಂ'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಮಲಯಾಳಂಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಸಿಫ್ ಅಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಮಂಧರಂನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.''  ಅವರು ೯೬ ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಸೇತುಪತಿ ಮತ್ತು [[ತ್ರಿಶಾ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ''ಸೀಮತುರೈನಲ್ಲಿಯೂ ನಟಿಸಿದರು''.ಅವರು ಸಮುದ್ರಕನಿ ಅಭಿನಯದ ''ಪೆಟ್ಟಿಕಾಡೈ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಗೋಕುಲ್ ಸುರೇಶ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ''ಸೂತ್ರಕಾರನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ''.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nettv4u.com/celebrity/tamil/movie-actress/varsha-bollamma|title=Kollywood Movie Actress Varsha Bollamma Biography, News, Photos, Videos}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಮೂರನೇ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.
ಅವರು ಅಟ್ಲೀ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಬಿಗಿಲ್'' (೨೦೧೯) ನಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/actress-varsha-bollamma-has-this-to-say-about-master-actors-vijay-and-vijay-sethupathi/articleshow/75007641.cms|title=Actress Varsha Bollamma has THIS to say about 'Master' actors Vijay and Vijay Sethupathi - Times of India|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ಚಿತ್ರಕಥೆ ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot;| ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot;| ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! scope=&quot;col&quot;| ಪಾತ್ರ(ಗಳು)
! scope=&quot;col&quot;| ಭಾಷೆ(ಗಳು)
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | ಟಿಪ್ಪಣೆಗಳು
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | {{Tooltip|Ref.|References}}
|-
| ೨೦೧೫ || ''ಸತುರಾನ್'' || ಜನನಿ
| Tamil language|ತಮಿಳು
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/sathuran/movie-review/49296930.cms|title=Sathuran Movie Review {2/5}: Critic Review of Sathuran by Times of India|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೧೬ || ''ವೆಟ್ರಿವೆಲ್'' || ಸುಭಾ
|ತಮಿಳು
|| ||&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/vetrivel-it-takes-a-village/article8510230.ece|title=Vetrivel: It takes a village...|first=Baradwaj|last=Rangan|date=23 April 2016|work=The Hindu|access-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20160423014125/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/vetrivel-it-takes-a-village/article8510230.ece|archive-date=23 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| ೨೦೧೭ || ''ಇವನ್ ಯಾರೆಂದ್ರು ತೇರಿಕಿರಾತ'' || ಸಾವಿತ್ರಿ
|ತಮಿಳು||
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/Who-am-I/article15476276.ece|title=Who am I?|date=October 9, 2016|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''ಯಾನುಂ ತೀಯವನ್'' || ಸೌಮ್ಯಾ
|ತಮಿಳು|| || &lt;ref name=&quot;thehindu&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/yaanum-theeyavan-review-film-suffers-due-to-generic-writing/article19185026.ece|title='Yaanum Theeyavan' review: suffers due to generic writing|newspaper=The Hindu|access-date=30 October 2018|date=30 June 2017|last1=Menon|first1=Vishal}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot;| ೨೦೧೮ || ''ಕಲ್ಯಾಣಂ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಲ್ಯಾಣಂ'' || ಶಾರಿ ||[[ಮಲಯಾಳಂ]]
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/varsha-bollammas-cuteness-radiated-in-the-audio-launch-of-kalyanam-at-thiruvanthapuram/articleshow/62820035.cms|title=Varsha Bollamma looks cute as a button at the audio launch of Kalyanam at Thiruvanthapuram|website=The Times of India|date=7 February 2018|access-date=3 February 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ಮಂಧರಂ'' || ಚಾರು
|ಮಲಯಾಳಂ
|| ||&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/debutant-director-vijesh-vijays-mandharam-which-releases-on-october-5-has-asif-ali-in-five-looks/article25067931.ece|title=Vijesh Vijay's 'Mandharam' will see Asif Ali in five looks|website=The Hindu|date=28 September 2018|access-date=3 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203180454/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/debutant-director-vijesh-vijays-mandharam-which-releases-on-october-5-has-asif-ali-in-five-looks/article25067931.ece|archive-date=3 February 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''96 (film)|'೯೬'' ||ಪ್ರಭಾವತಿ || ತಮಿಳು
| 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/varsha-bollamma-on-working-with-vijay-sethupathi-in-96.html|title=Varsha Bollamma on working with Vijay Sethupathi in 96|website=Behindwoods|date=27 July 2017|access-date=3 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203175636/https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/varsha-bollamma-on-working-with-vijay-sethupathi-in-96.html|archive-date=3 February 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ಸೀಮತುರೈ'' || ಪೂರಣಿ
|ತಮಿಳು
|| ||&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/041117/varsha-bollamma-bags-a-meaty-role.html|title=Varsha Bollamma bags a meaty role|website=Deccan Chronicle|date=4 November 2017|access-date=3 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20191118010837/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/041117/varsha-bollamma-bags-a-meaty-role.html|archive-date=18 November 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ೨೦೧೯ ||''ಪೆಟ್ಟಿಕಾಡೈ'' || ತಂಗಂ
|ತಮಿಳು|| ||&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/121218/petti-kadai-is-part-of-cultural-identity-bharathiraja.html|title=Petti Kadai is part of cultural identity: Bharathiraja|website=Deccan Chronicle|date=12 December 2018|access-date=3 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203175631/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/121218/petti-kadai-is-part-of-cultural-identity-bharathiraja.html|archive-date=3 February 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ಸೂತ್ರಕ್ಕರನ್'' || ಅಶ್ವತಿ || ಮಲಯಾಳಂ || ||&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malayalam.news18.com/news/film/movies-first-look-poster-of-malayalam-movie-soothrakkaran-starring-gokul-suresh-niranj-maniyanpillai-raju-and-varsha-bollamma-released-76723.html|title=സൂത്രക്കാരൻ ഫസ്റ്റ് ലുക് പോസ്റ്റർ പുറത്തിറങ്ങി|website=CNN-News18|date=14 January 2019|access-date=3 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203175633/https://malayalam.news18.com/news/film/movies-first-look-poster-of-malayalam-movie-soothrakkaran-starring-gokul-suresh-niranj-maniyanpillai-raju-and-varsha-bollamma-released-76723.html|archive-date=3 February 2020|url-status=live}}(in [[Malayalam]])&lt;/ref&gt;
|-
| ''ಬಿಗಿಲ್'' || ಗಾಯತ್ರಿ ಸುದರ್ಶನ್ || ತಮಿಳು
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/south-gossip/article/thalapathy-vijays-bigil-cast-and-crew-atlee-kathir-varsha-bollamma-attend-a-special-screening-photos/508471|title=Thalapathy Vijay's Bigil cast and crew, Atlee, Kathir, Varsha Bollamma attend a special screening|website=Times Now|date=27 October 2019|access-date=3 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203175633/https://www.timesnownews.com/entertainment/south-gossip/article/thalapathy-vijays-bigil-cast-and-crew-atlee-kathir-varsha-bollamma-attend-a-special-screening-photos/508471|archive-date=3 February 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot;| ೨೦೨೦ || ''ಚೂಸಿ ಚೂಡಂಗಾನೇ'' || ಶ್ರುತಿ ||[[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] || ||&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/choosi-choodangaane-is-a-triangle-love-story-that-has-many-layers-underneath-varsha-bollamma/articleshow/73767243.cms|title=Choosi Choodangaane is a triangle love story that has many layers underneath: Varsha Bollamma|website=The Times of India|date=30 January 2020|access-date=3 February 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Jaanu (2020 film)|ಜಾನು''|| ಪ್ರಭಾ 
|ತೆಲುಗು| ||&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/watch-jaanu-teaser-suggests-its-faithful-remake-96-115791|title=Watch: 'Jaanu' teaser suggests that it's faithful remake of '96'|website=The News Minute|date=9 January 2020|access-date=3 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200203175631/https://www.thenewsminute.com/article/watch-jaanu-teaser-suggests-its-faithful-remake-96-115791|archive-date=3 February 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮೆಲೋಡೀಸ್'' || ಸಂಧ್ಯಾ
|ತೆಲುಗು|| ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು||&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/anand-deverakonda-shares-varsha-bollammas-first-look-as-sandhya-from-middle-class-melodies/articleshow/77258657.cms|title=Anand Deverakonda shares Varsha Bollamma's first-look as Sandhya from Middle Class Melodies - Times of India|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ಮನೆ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೩'' ||rowspan=2| ನ್ಯಾನ್ಸಿ || [[ಕನ್ನಡ]] 
| rowspan=&quot;2&quot;  |ದ್ವಿಭಾಷಾ ಚಿತ್ರ; ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು|| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/oct/09/bheema-sena-nala-maharaja-and-manne-number-13-to-premiere-on-amazon-prime-video-20703.html|title=Bheema Sena Nala Maharaja and Manne Number 13 to premiere on Amazon Prime Video|website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ಮನ್ನೆ ಸಂಖ್ಯೆ 13|೧೩ಎಎಂ ಸಂಖ್ಯೆ ವೀಡು'' ||ತಮಿಳು
|-
||೨೦೨೧ || ''ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನಂ'' || ಸುಂದರನ ಭಾವೀ ವಧು || ತೆಲುಗು || ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ || &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/pushpaka-vimanam-review-telugu-movie-23098|title=Pushpaka Vimanam Review|date=12 November 2021|work=Indiaglitz|access-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|archive-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220925084949/https://www.indiaglitz.com/pushpaka-vimanam-review-telugu-movie-23098|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |೨೦೨೨||''Selfie (2022 film)|ಸೆಲ್ಫಿ'' || ಮಾಧವಿ|| ತಮಿಳು || || &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/tamil/features/2022/feb/15/location-diaries-street-tales--varsha-bollamma-for-selfie-29748.html|title=Location Diaries: Street Tales- Varsha Bollamma for Selfie|work=Cinema Express|date=15 February 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ಅಕ್ಕ ಕುರುವಿ''|| ಹಿರಿಯ ಸಾರಾ || ತಮಿಳು || ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ || &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ottplay.com/news/ilaiyaraaja-akka-kuruvi-will-have-the-same-essence-which-children-of-heaven-boasted-about/99dea985a0523|title=Ilaiyaraaja: Akka Kuruvi will have the same essence which Children of Heaven boasted about|work=Ottplay|date=5 May 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ಅಪ್ ರಾಹುಲ್''|| ಶ್ರೇಯಾ ರಾವ್|| ತೆಲುಗು ||||&lt;ref&gt;{{cite web |title=‘Stand Up Rahul’ movie review: Let down by bland humour |url=https://www.thehindu.com/entertainment/reviews/stand-up-rahul-movie-review-let-down-by-bland-humour/article65237147.ece |publisher=[[The Hindu]] |access-date=18 Mar 2022}}&lt;/ref&gt;
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>8wihc60ksohatc0a4altkem7dfrud3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಭಾರತದ ಸಂಗೀತ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145735</id>
    <revision>
      <id>1431023</id>
      <parentid>1428702</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T01:39:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187116" sha1="oeclwa1ex45ktubbhry3n26a8m7sjf0" xml:space="preserve">ಭಾರತದ ಅಗಾಧತೆ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತವು [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]], ಜಾನಪದ, ರಾಕ್ ಮತ್ತು ಪಾಪ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಬಹು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಹಲವಾರು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತವು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಜೀವನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.

== ಇತಿಹಾಸ ==
 
[[ಚಿತ್ರ:Dancing_girl.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Dancing_girl.jpg/220px-Dancing_girl.jpg|thumb| [[ಸಿಂಧೂತಟದ ನಾಗರೀಕತೆ|ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆಯ ನಾಗರೀಕತೆಯಿಂದ]] ''ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಹುಡುಗಿಯ'' ಶಿಲ್ಪ (ಸುಮಾರು ೪,೫೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ)]]

=== ಪೂರ್ವ ಇತಿಹಾಸ ===

==== ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗ ====
೩೦,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗ ಮತ್ತು [[ನವಶಿಲಾಯುಗ|ನವಶಿಲಾಯುಗದ]] ಗುಹೆ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣದಲ್ಲಿ]] ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ [[ಭೀಮ್‌ಬೇಟ್ಕಾದ ಶಿಲಾಶ್ರಯಗಳು|ಭೀಮ್ಬೆಟ್ಕಾ ರಾಕ್ ಶೆಲ್ಟರ್ಸ್ನಲ್ಲಿ]] ನೃತ್ಯದ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=58fUibaZdGYC|title=Dance in Indian Painting|last=Kapila Vatsyayan|publisher=Abhinav Publications|year=1982|isbn=978-81-7017-153-9|pages=12–19}}&lt;/ref&gt; [[ಭೀಮ್‌ಬೇಟ್ಕಾದ ಶಿಲಾಶ್ರಯಗಳು|ಭೀಮೇಟ್ಕಾದ]] ಮೆಸೊಲಿಥಿಕ್ ಮತ್ತು ಚಾಲ್ಕೊಲಿಥಿಕ್ ಗುಹೆ ಕಲೆಯು [[ಜಾಗಟೆ|ಗಾಂಗ್ಸ್]], ಬೌಡ್ ಲೈರ್, ಡಾಫ್ ಮುಂತಾದ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SyxOHOCVcVkC&amp;q=Varadpande|title=History of Indian Theatre|last=Varadpande|first=Manohar Laxman|date=1987|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-8170172215|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SyxOHOCVcVkC&amp;q=Varadpande|title=History of Indian Theatre|last=Varadpande|first=Manohar Laxman|date=1987|publisher=Abhinav Publications|isbn=9788170172215|pages=55, illustration no 10|language=en}}&lt;/ref&gt;

==== ನವಶಿಲಾಯುಗದ ====
ಚಾಲ್ಕೋಲಿಥಿಕ್ ಯುಗ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.೪೦೦೦ ನಂತರ) ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಹಿಂದಿನ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳಂತಹ ಕಿರಿದಾದ ಬಾರ್ ಆಕಾರದ ನಯಗೊಳಿಸಿದ ಕಲ್ಲಿನ ಸೆಲ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾದ]] [[ಅಂಗುಲ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಕರ್‌ಜಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಪುರಾವೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ ಅಂದರೆ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳು, ಕಂಠಗಿರಿಯ ರಾಣಿಗುಂಫಾ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಭುವನೇಶ್ವರ|ಭುವನೇಶ್ವರದ]] ಉದಯಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ಯೆಯರ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಭಂಗಿಗಳು.

==== ಸಿಂಧೂ ನದಿ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆ ====
ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಗರ್ಲ್ ಶಿಲ್ಪ (ಕ್ರಿ.ಪೂ೨೫೦೦) [[ಸಿಂಧೂತಟದ ನಾಗರೀಕತೆ|ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯ]] ಸೈಟ್‌ನಿಂದ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. &lt;ref name=&quot;national&quot;&gt;{{Cite web|url=http://nationalmuseumindia.gov.in/prodCollections.asp?pid=44&amp;id=1&amp;lk=dp1|title=Collections:Pre-History &amp; Archaeology|publisher=National Museum, New Delhi|access-date=3 February 2014|archive-date=6 ಜನವರಿ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106145719/http://nationalmuseumindia.gov.in/prodCollections.asp?pid=44&amp;id=1&amp;lk=dp1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=e--vDQAAQBAJ&amp;q=aesthetics+of+the+dancing+girl+mohenjodaro&amp;pg=PA34|title=Origin of Indians and their Spacetime|last=Nalapat|first=Dr Suvarna|date=2013|publisher=D C Books|isbn=978-9381699188|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;singh&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&amp;q=dancing+girl+harappa&amp;pg=PA162|title=A History of Ancient and Early Medieval India : from the Stone Age to the 12th century|last=Singh|first=Upinder|date=2008|publisher=Pearson Education|isbn=978-8131711200|location=New Delhi|page=162|access-date=15 November 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;jane&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1AJO2A-CbccC&amp;q=dancing+girl|title=The Ancient Indus Valley : New Perspectives|last=McIntosh|first=Jane R.|date=2008|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1576079072|location=Santa Barbara, CA|pages=281, 407|access-date=15 November 2014}}&lt;/ref&gt; ಕುಂಬಾರಿಕೆಯ ಮೇಲೆವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿವೆ ಅವನ ಕುತ್ತಿಗೆಯಿಂದ ನೇತಾಡುವ ಧೋಲ್ ಹೊಂದಿರುವ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಎಡಗೈಯ ಕೆಳಗೆ ಡ್ರಮ್ ಹಿಡಿದಿರುವ ಮಹಿಳೆ. &lt;ref name=&quot;shodh1&quot;&gt;[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/13634/8/08_chapter%202.pdf origin of Indian music and arts]. Shodhganga.&lt;/ref&gt;

=== ವೈದಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಯುಗ ===
[[ವೇದ|ವೇದಗಳು]] (೧೫೦೦– ಕ್ರಿ.ಪೂ೮೦೦ [[ವೈದಿಕ ಯುಗ|ವೈದಿಕ ಅವಧಿ]] )&lt;ref&gt;Sanujit Ghose (2011). &quot;[https://www.worldhistory.org/article/230/ Religious Developments in Ancient India]&quot; in ''Ancient History Encyclopedia''.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/introductiontohi0000floo|title=An Introduction to Hinduism|last=Gavin D. Flood|publisher=Cambridge University Press|year=1996|isbn=978-0-521-43878-0|pages=[https://archive.org/details/introductiontohi0000floo/page/37 37]–39|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಟಕದೊಂದಿಗೆ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] (೮೦೦–ಕ್ರಿ.ಪೂ೭೦೦) ಇಬ್ಬರು ನಟರ ನಡುವಿನ ನಾಟಕದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಅಧ್ಯಾಯ ೧೩.೨ರಲ್ಲಿ [[ಶ್ಲೋಕ|ಪದ್ಯಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ.  ''ತಾಳ'' ಅಥವಾ ''ತಾಲ್'' ಎಂಬುದು [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ]] [[ವೇದ|ವೈದಿಕ]] ಯುಗದ ಪಠ್ಯಗಳಾದ ''[[ಸಾಮವೇದ]]'' ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಡುವ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಪುರಾತನ ಸಂಗೀತ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ.  &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UzUMCAAAQBAJ&amp;pg=PT63|title=Sonic Liturgy: Ritual and Music in Hindu Tradition|last=Guy L. Beck|publisher=University of South Carolina Press|year=2012|isbn=978-1-61117-108-2|pages=63–64}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6fkJAAAAQBAJ&amp;pg=PA266|title=Music of the Peoples of the World|last=William Alves|publisher=Cengage Learning|year=2013|isbn=978-1-133-71230-5|page=266}}&lt;/ref&gt; [[ಸ್ಮೃತಿ]] (ಕ್ರಿ.ಪೂ೫೦೦ ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಪೂ೧೦೦ ) ವೇದ-ನಂತರದ [[ಹಿಂದೂ ಪಠ್ಯಗಳು]]    [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ|ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ]] [[ರಾಮಾಯಣ]] (ಕ್ರಿ.ಪೂ೫೦೦ ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಪೂ೧೦೦) ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ (ನೃತ್ಯ). [[ಅಪ್ಸರೆಯರು|ಅಪ್ಸರೆಯರಾದ]] [[ಉರ್ವಶಿ|ಊರ್ವಶಿ]], ರಂಭ, ಮೇನಕಾ, ತಿಲೋತ್ತಮ ಪಂಚಾಪ್ಸರರು, ಮತ್ತು [[ರಾವಣ|ರಾವಣನ]] ಹೆಂಡತಿಯರು ''ನೃತ್ಯಗೀತೆ'' ಅಥವಾ &quot;ಹಾಡು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ&quot; ಮತ್ತು ''ನೃತ್ಯವಾದಿತ್ರ'' ಅಥವಾ &quot;ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವುದು&quot;), ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು [[ಗಂಧರ್ವ|ಗಂಧರ್ವರಿಂದ]] ಗಾಯನ ( [[ವೀಣೆ|ವಿಣು]] [[ತಂತಿವಾದ್ಯ|ವಾದ್ಯಗಳು]] [[ಸಂತೂರ್|)]], ಬಿನ್, ವಿಪಂಚಿ ಮತ್ತು [[ರುದ್ರ ವೀಣೆ|ವಲ್ಲಕಿ]] ''ವೀಣೆಯಂತೆಯೇ'' ), ಗಾಳಿ ವಾದ್ಯಗಳು ( [[ಶಂಖ]], ವೇಣು ಮತ್ತು ''ವೇಣುಗಾನ'' - ಬಹುಶಃ ಹಲವಾರು ಕೊಳಲುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ''ಜೋಡಿಸಿ'' ಮಾಡಿದ ಮೌತ್ ಆರ್ಗನ್ ), [[ರಾಗ]] ( ''ರಾಗ್ ಕೌಶಿಕ'' ಧ್ವನಿ ಮುಂತಾದ ''ಕೌಶಿಕ'' ಸೇರಿದಂತೆ), ಗಾಯನ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ಗಳು ''('' ಏಳು ''ಸ್ವರ'' ಅಥವಾ, ''ಅನಾ'' ಅಥವಾ ''[[ಶ್ರುತಿ (ಸಂಗೀತ)|ಏಕಶೂರ್ತಿ]]'' ಡ್ರ್ಯಾಗ್ ನೋಟ್, ''ಮೂರ್ಛನ ಮಾತ್ರಾದಲ್ಲಿ'' ''ನಿಯಂತ್ರಿತ'' ಧ್ವನಿಯ ''ಏರಿಳಿತ'' ಮತ್ತು ''ತ್ರಿಪ್ರಮಾಣ'' ಮೂರು ಪಟ್ಟು ತೀನ್ ತಾಳ ''ಲಯ'' ಉದಾಹರಣೆಗೆ ''ದೃಟ್'' ಅಥವಾ ಕ್ವಿಕ್, ಮಧ್ಯ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಮ, ಮತ್ತು ''ವಿಲಂಬಿಟ್'' ಅಥವಾ ನಿಧಾನ), ಬಾಲ ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ''ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ'' ಕವನ [[ರಾಮಾಯಣ|ವಾಚನ]] ''ಮಾರ್ಗ'' ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ [[ಲವ|ಲುವ್]] ಮತ್ತು [[ಕುಶ|ಕುಶಾ]] ಅವರಿಂದ [[ರಾಮಾಯಣ|ಕಂದ]] . &lt;ref name=&quot;rama1&quot;&gt;Ananda W. P. Guruge, 1991, [[iarchive:trent_0116402264364/page/180| The Society of the Ramayana]], pp. 180–200.&lt;/ref&gt;

ಥೋಲ್ಕಪ್ಪಿಯಂ (ಕ್ರಿ.ಪೂ೫೦೦) ನಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಗಮ್ ಮತ್ತು ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ''ಪನ್ನರ'' ಹಲವಾರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ, ''ಮಥುರೈಕ್ಕಂಚಿ'' ಹೆರಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಕರುಣೆಯನ್ನು ''ಕೋರಲು ಸೆವ್ವಾಜಿ ಪನ್'' ಅನ್ನು ಹಾಡುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ''ತೋಲ್ಕಾಪ್ಪಿಯಂನಲ್ಲಿ'', ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಐದು ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸಂಬಂಧಿತ ''ಪನ್ನನ್ನು'' ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಆ ಭೂದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಾಡಿನ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಪುರಾತನ ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ''ಪ್ಯಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ'', ಕೊಳಲಿನ ಮೇಲೆ ನುಡಿಸಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ''ಅಂಬಲ್ ಪನ್'', ''ಯಾಜ್'' (ಲೂಟ್) ನಲ್ಲಿ ''ಸೆವ್ವಾಝಿ ಪನ್'', ''ನೋಟ್ಟಿರಂ'' ಮತ್ತು ''ಸೆವ್ವಾಝಿ'' ಪಾಥೋಸ್ ಅನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು, ಆಕರ್ಷಿಸುವ ''ಕುರಿಂಜಿ'' ಪಾನ್ ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯದಾಯಕ ''ಮುರುಡಪ್ಪನ್'' . ಪನ್  ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ತಮಿಳು ಜನರು ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಸುಮಧುರ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಚೀನ ''ಪ್ಯಾನ್‌ಗಳು'' ಮೊದಲು ಪೆಂಟಾಟೋನಿಕ್ ಮಾಪಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಏಳು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಗಮ್ ಆಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡವು. ಆದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ, ತಮಿಳು ಸಂಗೀತವು ಹೆಪ್ಟಾಟೋನಿಕ್ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಎಜಿಸೈ (ಏಳಿಸೈ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 

[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಸಂತ-ಕವಿ [[ಜಯದೇವ]] ಅವರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮೇಷ್ಟ್ರು, ''ಓದ್ರಾ-ಮಾಗಧಿ'' ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು. &lt;ref name=&quot;bare_url_a&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;orissatourism&quot;/&gt;

ಶಾರ್ಂಗದೇವ ಅವರು [[ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾಕರ|ಸಂಗೀತ-ರತ್ನಾಕರವನ್ನು]] ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಸಂಗೀತ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, &lt;ref name=&quot;Bod2013p116&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=321oAgAAQBAJ&amp;pg=PA116|title=A New History of the Humanities: The Search for Principles and Patterns from Antiquity to the Present|last=Rens Bod|publisher=Oxford University Press|year=2013|isbn=978-0-19-164294-4|page=116}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Nijenhuis1977p12&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HkUIAQAAIAAJ|title=Musicological literature, Volume 6, Part 1|last=Emmie te Nijenhuis|publisher=Harrassowitz|year=1977|isbn=978-3-447-01831-9|pages=12, 33–34}}, Quote: &quot;The largest work that has for a long time been the most important source of information on the ancient period, is the famous Samgitaratnakara written by Sarngadeva in the first half of the thirteenth century.&quot;&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]] ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಠ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=321oAgAAQBAJ&amp;pg=PA116|title=A New History of the Humanities: The Search for Principles and Patterns from Antiquity to the Present|last=Rens Bod|publisher=Oxford University Press|year=2013|isbn=978-0-19-164294-4|page=116}}&lt;/ref&gt;

ಅಸ್ಸಾಮಿ ಕವಿ ಮಾಧವ ಕಂದಲಿ, ಸಪ್ತಕಾಂಡ ರಾಮಾಯಣದ ಲೇಖಕ, ತನ್ನ ''&quot;ರಾಮಾಯಣ&quot;'' ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮರ್ದಲ, ಖುಮುಚಿ, ಭೇಮಚಿ, [[ಕಾಲ್ಗೆಜ್ಜೆ|ದಗರ್]], [[ತಬಲಾ|ಗ್ರಟಲ್]], ರಾಮತಾಲ್, ತಬಲ್, ಝಜರ್, ಜಿಂಜಿರಿ, ಭೇರಿ ಮಹಾರಿ, ಟೋಕರಿ, ಕೆಂಡರ ದೋಸರಿ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ದೋತಾರ, [[ವೀಣೆ|ವಿನಾ]], [[ರುದ್ರ ವೀಣೆ|ರುದ್ರ-ವಿಪಂಚಿ]], ಇತ್ಯಾದಿ (ಅಂದರೆ ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಅವರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಈ ವಾದ್ಯಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ). &lt;ref name=&quot;mus1&quot;&gt;Suresh Kant Sharma and Usha Sharma, 2005, [https://books.google.com/books?id=ffe4dMu4p_gC&amp;pg=PA288&amp;dq=ramayana+mentions+musical+instruments&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi3sLTkgbHYAhXLOI8KHV6EBFkQ6AEIMjAC#v=onepage&amp;q=ramayana%20mentions%20musical%20instruments&amp;f=false Discovery of North-East India], p. 288.&lt;/ref&gt; ಭಾರತೀಯ ಸಂಕೇತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಾಯಶಃ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Madhya Kalin Bharatiya Sanskriti|last=Ojha|first=Gaurishankar Hirachand}} pp. 193–194.&lt;/ref&gt;

=== ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗ ===
೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಖಿಲ್ಜಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಗಾರರ ನಡುವೆ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ನಡೆದವು.
೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಸಂಗೀತದ ಮೇಲೆ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥಗಳು &lt;ref name=&quot;bare_url_a&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;orissatourism&quot;/&gt; ಸಂಗೀತಮವ ಚಂದ್ರಿಕಾ, ಗೀತಾ ಪ್ರಕಾಶ, ಸಂಗೀತ ಕಲಾಲತ ಮತ್ತು ನಾಟ್ಯ ಮನೋರಮಾ .

=== ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನ ===
೧೯೬೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಕೋಲ್ಟ್ರೇನ್ ಮತ್ತು [[ಜಾರ್ಜ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್]] ಅವರಂತಹ [[ಜಾಝ್ ಸಂಗೀತ|ಜಾಝ್]] ಪ್ರವರ್ತಕರು ಭಾರತೀಯ ವಾದ್ಯಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಸಿತಾರ್|ಸಿತಾರ್‌ನಂತಹ]] ಭಾರತೀಯ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ರಾಕ್ ಮತ್ತು ರೋಲ್ ಸಮ್ಮಿಳನಗಳು [[ಯುರೋಪ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಾದ್ಯಂತ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ-ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು ಏಷ್ಯನ್ ಭೂಗತ ಮಾಡಲು ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಬೆಸೆದರು. ಹೊಸ ಸಹಸ್ರಮಾನದಲ್ಲಿ, ಅಮೇರಿಕನ್ [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತ|ಹಿಪ್-ಹಾಪ್]] ಭಾರತೀಯ ಫಿಲ್ಮಿ ಮತ್ತು ಭಾಂಗ್ರಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[wiktionary:mainstream|ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ]] [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತ|ಹಿಪ್-ಹಾಪ್]] ಕಲಾವಿದರು [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ]] ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು [[ಟಿಂಬಲೆಂಡ್‌|ಟಿಂಬಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ]] &quot;ಇಂಡಿಯನ್ ಕೊಳಲು&quot; ನಂತಹ ಭಾರತೀಯ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಲಾರಾ ಮಾರ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಮ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಸನ್ಸ್ ಧರೋಹರ್ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;dharo1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/rqzb|title=A triumphant experiment that feels surprisingly authentic|last=Irwin|first=Colin|date=2010-09-03|publisher=BBC review}}&lt;/ref&gt;

== ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ==
 
ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೆಂದರೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]], ಇದನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ]] . ಈ ಸಂಗೀತದ ಮೂಲ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಶ್ರುತಿ (ಸಂಗೀತ)|ಶ್ರುತಿ]]'' (ಮೈಕ್ರೋಟೋನ್‌ಗಳು), ''ಸ್ವರಗಳು'' (ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು), ಅಲಂಕಾರ (ಅಲಂಕಾರಗಳು), ''[[ರಾಗ]]'' (ಮೂಲ ವ್ಯಾಕರಣಗಳಿಂದ ಸುಧಾರಿತ ''ಮಧುರಗಳು'' ), ಮತ್ತು ''ತಾಳ'' (ತಾಳವಾದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಲಯಬದ್ಧ ಮಾದರಿಗಳು) ಸೇರಿವೆ. ಅದರ ನಾದದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಆಕ್ಟೇವ್ ಅನ್ನು ಶ್ರುತಿಸ್ ಎಂದು ೨೨ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಸಮಾನವಾಗಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಧ್ವನಿಯ ಕಾಲು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವು ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಏಳು ಸ್ವರಗಳ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಈ ಏಳು ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಸಪ್ತ ಸ್ವರ ಅಥವಾ ಸಪ್ತ ಸುರ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಏಳು ಸ್ವರಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ, ರೇ, ಗ, ಮ, ಪ, ಧ ಮತ್ತು ನಿ. ಈ ಸಪ್ತ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಸ, ರೇ, ಗ, ಮ, ಪ, ಧ ಮತ್ತು ನಿ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇವು ಷಡ್ಜ , ಋಷಭ , ಗಾಂಧಾರ, ಮಧ್ಯಮ , ಪಂಚಮ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಧೈವತ  ಮತ್ತು ನಿಷಾದ . &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://brainly.in/question/4916824|title=What is the full form of SA,RA,GA,MA,PA,DHA,NI,SA - Brainly.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728090947/https://brainly.in/question/4916824|archive-date=28 July 2020}}&lt;/ref&gt; ಇವುಗಳು ಡು, ರೆ, ಮಿ, ಫ, ಸೋ, ಲ, ತಿಗಳಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿವೆ. ಈ ಏಳು ಸ್ವರಗಳು ಮಾತ್ರ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. ಈ ಏಳು ಸ್ವರಗಳು [[ರಾಗ|ರಾಗದ]] ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಏಳು ಸ್ವರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಶುದ್ಧ ಸ್ವರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ವರಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಅವರು ಕೊಮಲ ಆಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಸ್ವರಗಳು. ಸಡ್ಜ(ಸ) ಮತ್ತು ಪಂಚಮ (ಪ) ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಸ್ವರಗಳು ಕೋಮಲ ಆಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ತೀವ್ರ ಸ್ವರಗಳು ಆದರೆ ಸ ಮತ್ತು ಪ ಯಾವಾಗಲೂ ಶುದ್ದ ಸ್ವರಗಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ ಮತ್ತು ಪ '''ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಅಚಲ್ ಸ್ವರ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸ್ವರಗಳು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸ್ವರಗಳು ರ, ಗ, ಮ, ಧ, '''ನಿಗಳನ್ನು ಚಲ್ ಸ್ವರಗಳು''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸ್ವರಗಳು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ.

'''ಸ, ರೇ, ಗ, ಮ, ಪ, ಧ, ನಿ - ಶುದ್ದ''' '''ಸ್ವರಗಳು'''
   
'''ರೆ, ಗ, ಧ, ನಿ - ಕೋಮಲ್ ಸ್ವರಗಳು''' 
  
'''ಮಾ - ತೀವ್ರ''' '''ಸ್ವರಗಳು'''
[[ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ಎಂಟು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ಭರತನಾಟ್ಯ]], [[ಕಥಕ್]], [[ಕೂಚಿಪೂಡಿ|ಕೂಚಿಪುಡಿ]], [[ಒಡಿಸ್ಸಿ]], [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]], [[ಸತ್ರಿಯಾ]], [[ಮಣಿಪುರಿ ನೃತ್ಯ|ಮಣಿಪುರಿ]] ಮತ್ತು ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ . &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uNaGAwAAQBAJ&amp;pg=PA216|title=Engendering Performance: Indian Women Performers in Search of an Identity|last=Bishnupriya Dutt|last2=Urmimala Sarkar Munsi|publisher=Sage Publications|year=2010|isbn=978-81-321-0612-8|page=216}}&lt;/ref&gt; ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ತನ್ನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಛೌ ಅನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

=== ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ===
ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಪುರಂದರದಾಸ|ಪುರಂದರ ದಾಸರು]] ರಚಿಸಿದ ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದಂತೆ, ಇದು ಸುಧಾರಿತ ಬದಲಾವಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಮಧುರವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ''[[ಆಲಾಪನೆ|ರಾಗ ಆಲಾಪನ]]'', ''ಕಲ್ಪನಾಸ್ವರಂ'', ''ನೆರವಲ್'' ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮುಂದುವರಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಗಂ ಥಾನಂ ಪಲ್ಲವಿ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ತುಣುಕಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಸುಧಾರಿತ ಅಲಂಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಲು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಿದಾಗಲೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ( ''ಗಾಯಕಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಮುಖ್ಯ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಸುಮಾರು ೩೦೦ [[ರಾಗ|ರಾಗಗಳು]] ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. [[ಅನ್ನಮಾಚಾರ್ಯ|ಅನ್ನಮಯ್ಯ]] ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ. ಅವರನ್ನು ಆಂಧ್ರ ಪದ ಕವಿತಾ ಪಿತಾಮಹ (ತೆಲುಗಿನ ಹಾಡು-ಬರಹದ ಗಾಡ್‌ಫಾದರ್) ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಪುರಂದರದಾಸ|ಪುರಂದರ ದಾಸರನ್ನು]] ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ನಂತರದ ಸಂಗೀತಗಾರರಾದ [[ತ್ಯಾಗರಾಜ]], [[ಶ್ಯಾಮಾ ಶಾಸ್ತ್ರಿ|ಶ್ಯಾಮ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] ಮತ್ತು [[ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತ|ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರನ್ನು]] ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದರೆಂದರೆ ಟೈಗರ್ ವರದಾಚಾರಿಯರ್, ಎಂಡಿ ರಾಮನಾಥನ್, [[ಅರಿಯಕುಡಿ ರಾಮಾನುಜಾ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್|ಅರಿಕುಡಿ ರಾಮಾನುಜ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]] (ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯ ಪಿತಾಮಹ), ಪಾಲ್ಘಾಟ್ ಮಣಿ ಅಯ್ಯರ್, [[ಮಧುರೈ ಮಣಿ ಅಯ್ಯರ್]], [[ಸೆಮ್ಮಂಗುಡಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಅಯ್ಯರ್]], [[ನೆದುನೂರಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ|ನೆಡುನೂರಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ]] [[ಆಲತ್ತೂರು ಸಹೋದರರು|ಆಲತ್ತೂರ್ ಬ್ರದರ್ಸ್]], ಎಂ ಎಸ್ ಸುಬ್ಬುಲಕ್ಷ್ಮಿ, [[ಎಂ. ಬಾಲಮುರಳಿ ಕೃಷ್ಣ|ಬಾಲಗುಡಿ]] [[ಲಾಲ್ಗುಡಿ ಜಯರಾಮನ್|ಜಯರಾಮನ್]], ಎಲ್. ಟಿ.ಎನ್.ಶೇಷಗೋಪಾಲನ್, [[ಕೆ.ಜೆ.ಜೇಸುದಾಸ್|ಕೆ.ಜೆ.ಯೇಸುದಾಸ್]], ಎನ್.ರಮಣಿ, ಉಮಯಲ್ಪುರಂ ಕೆ.ಶಿವರಾಮನ್, ಸಂಜಯ್ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ್, [[ಟಿ. ಎಂ. ಕೃಷ್ಣ|ಟಿ.ಎಂ.ಕೃಷ್ಣ]], ಬಾಂಬೆ ಜಯಶ್ರೀ, ಟಿ.ಎಸ್.ನಂದಕುಮಾರ್, [[ಅರುಣ ಸಾಯಿರಾಮ್|ಅರುಣಾ ಸಾಯಿರಾಂ]], ಮೈಸೂರು ಮಂಜುನಾಥ್ ,

ಪ್ರತಿ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ [[ಚೆನ್ನೈ]] ನಗರವು ತನ್ನ ಎಂಟು ವಾರಗಳ ಅವಧಿಯ ಸಂಗೀತ ಋತುವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತವು ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ, ಉತ್ಸವ ಸಂಗೀತ ಸೇರಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕಳೆದ ೧೦೦-೧೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತಕ್ಕೂ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

=== ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ===
ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ವೈದಿಕ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥವಾದ ಸಾಮ ವೇದದಲ್ಲಿನ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಸಾಮಗಾನವಾಗಿ ಹಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪಠಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದಾಗಿ ಸುಮಾರು ೧೩ನೇ-೧೪ನೇ ಶತಮಾನ ದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಬೇರೆಯಾಯಿತು. ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಬಲವಾದ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಾ, ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆದರೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತವು ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮ|ವೈದಿಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾರತೀಯ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ ಆದರೆ [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲರ]] ಪರ್ಷಿಯನ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರಕಾರಗಳೆಂದರೆ [[ಧ್ರುಪದ್]], ಧಮರ್, [[ಖ್ಯಾಲ್]], ತರನಾ ಮತ್ತು ಸದ್ರಾ, ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಅರೆ-ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರೂಪಗಳೂ ಇವೆ.

ಅರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲವು ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಕರ್ಣಂ ಎಂದರೆ ಕಿವಿ ಮತ್ತು ಆಟಕಂ ಎಂದರೆ ಮಧುರವಾದದ್ದು. 

=== ಲಘು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ===
ಲೈಟ್ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಅಥವಾ ಸೆಮಿ-ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ವರ್ಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಸಂಗೀತಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ರೂಪಗಳೆಂದರೆ [[ಠುಮ್ರಿ]], ದಾದ್ರಾ, [[ಭಜನೆ|ಭಜನ್]], [[ಗಝಲ್|ಗಜಲ್]], ಚೈತಿ, ಕಜ್ರಿ, ತಪ್ಪಾ, ನಾಟ್ಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕವ್ವಾಲಿ . ಈ ರೂಪಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರೂಪಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹುಡುಕುವುದಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತವೆ.

== ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ==
[[ಚಿತ್ರ:Hira_Devi_Waiba.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Hira_Devi_Waiba.jpg/220px-Hira_Devi_Waiba.jpg|alt=|thumb| [[ಹಿರಾ ದೇವಿ ವೈಬಾ|ಹೀರಾ ದೇವಿ ವೈಬಾ]], ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೇಪಾಳಿ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಪ್ರವರ್ತಕ]]
 

=== ತಮಾಂಗ್ ಸೆಲೋ ===
 
[[ಚಿತ್ರ:Navneet-Aditya-Waiba-Live.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Navneet-Aditya-Waiba-Live.jpg/220px-Navneet-Aditya-Waiba-Live.jpg|thumb| ನವನೀತ್ ಆದಿತ್ಯ ವೈಬಾ- ಜಾನಪದ ಗಾಯಕ]]
ಇದು ತಮಾಂಗ್ ಜನರ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ನೇಪಾಳಿ ಮಾತನಾಡುವ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ತಮಾಂಗ್ ವಾದ್ಯಗಳು, ಮದಲ್, ದಂಪು ಮತ್ತು ತುಂಗ್ನಾ, ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಆಧುನಿಕ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ತಮಾಂಗ್ ಸೆಲೋ ಆಕರ್ಷಕ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಅಥವಾ ನಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸುಮಧುರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದುಃಖ, ಪ್ರೀತಿ, ಸಂತೋಷ ಅಥವಾ ದಿನನಿತ್ಯದ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.accu.or.jp/ich/en/arts/A_NPL12.html|title=Asia-Pacific Database on Intangible Cultural Heritage (ICH)|last=(ACCU)|first=Asia⁄Pacific Cultural Centre for UNESCO|website=www.accu.or.jp|access-date=2018-07-21}}&lt;/ref&gt;

[[ಹಿರಾ ದೇವಿ ವೈಬಾ|ಹೀರಾ ದೇವಿ ವೈಬಾ]] ನೇಪಾಳಿ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ತಮಾಂಗ್ ಸೆಲೋಗಳ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಆಕೆಯ ಹಾಡು ' ಚುರಾ ತ ಹೋಯಿನಾ ಅಸ್ತೂರ 'ಇದುವರೆಗೆ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ತಮಾಂಗ್ ಸೆಲೋ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ೪೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು ೩೦೦ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/states/west-bengal/hira-devi-dies-of-burn-injuries/cid/445656|title=Hira Devi dies of burn injuries|date=20 January 2011|work=The Telegraph|access-date=31 January 2020|location=Calcutta (Kolkata)}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tamangonline.com/news/13540|title=चुरा त होइन अस्तुरा – पहिलो तामाङ सेलो गीत ? – Tamang Online|date=2016-12-07|work=Tamang Online|access-date=2018-07-21|language=en-US|archive-date=2018-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304212229/http://www.tamangonline.com/news/13540|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ವೈಬಾ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರ ಮಗ ಸತ್ಯ ಆದಿತ್ಯ ವೈಬಾ (ನಿರ್ಮಾಪಕ/ನಿರ್ವಾಹಕ) ಮತ್ತು ನವನೀತ್ ಆದಿತ್ಯ ವೈಬಾ (ಗಾಯಕ) ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮರು-ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ''ಅಮಾ ಲೈ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ'' (ಆಮಾಲೈ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ) ಎಂಬ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/1170126/jsp/siliguri/story_132419.jsp|title=Daughter revives mother's songs|work=The Telegraph|access-date=2018-07-21}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/entertainment/music/songs-of-tribute-navneet-aditya-waiba-and-satya-aditya-waiba/|title=Songs of Tribute|date=2017-01-10|work=The Himalayan Times|access-date=2018-07-21|language=en-US|archive-date=2018-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216030532/https://thehimalayantimes.com/entertainment/music/songs-of-tribute-navneet-aditya-waiba-and-satya-aditya-waiba/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.kantipurdaily.com/literature/2017/11/04/20171104075616.html|title=छोराछोरीले दिए हीरादेवीलाई श्रद्धाञ्जली|access-date=2018-07-21|language=ne}}&lt;/ref&gt; ಇವರಿಬ್ಬರು ನೇಪಾಳಿ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಲಬೆರಕೆ ಅಥವಾ ಆಧುನೀಕರಣವಿಲ್ಲದೆ ಅಧಿಕೃತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೇಪಾಳಿ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://musickhabar.com/2016/12/29/16166/|title=Music Khabar हिरादेवी वाइवाका गीतलाई पुनर्जीवन - Music Khabar|date=2018-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180610202829/http://musickhabar.com/2016/12/29/16166/|archive-date=2018-06-10|access-date=2020-06-28}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1170126/jsp/siliguri/story_132419.jsp|title=Daughter revives Mother's songs|date=26 January 2017|website=The Telegraph|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202035251/https://www.telegraphindia.com/1170126/jsp/siliguri/story_132419.jsp|archive-date=2 February 2017}}&lt;/ref&gt;

=== ಭಾಂಗ್ರಾ ಮತ್ತು ಗಿದ್ಧ ===
 
ಭಾಂಗ್ರಾ  ಪಂಜಾಬ್‌ನ [[ನೃತ್ಯ]] -ಆಧಾರಿತ [[ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ|ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದ]] ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಗೀತ
[[ಚಿತ್ರ:Tamak_and_Tumdak_01.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Tamak_and_Tumdak_01.jpg/220px-Tamak_and_Tumdak_01.jpg|thumb| ತಮಕ್' (ಆರ್.) ಮತ್ತು ತುಮ್ಡಕ್' (ಎಲ್.) - ಸಂತಾಲ್ ಜನರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಡ್ರಮ್ಸ್, [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ]] ದಿನಾಜ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.]]
ಶೈಲಿಯು ಅದೇ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಪಂಜಾಬ್|ಪಂಜಾಬ್‌ನ]] ರಿಫ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಲ್ಲದ ಸಂಗೀತದ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ತ್ರೀ ನೃತ್ಯವನ್ನು [[ಗಿದ್ದಾ|ಗಿದ್ಧ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

=== ಬಿಹು ಮತ್ತು ಬೋರ್ಗೀತ್ ===
 
[[ಚಿತ್ರ:Bihu_dance_of_Assam.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Bihu_dance_of_Assam.jpg/220px-Bihu_dance_of_Assam.jpg|thumb| [[ಬಿಹು ನೃತ್ಯ|ಬಿಹುವನ್ನು]] ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಸ್ಸಾಮಿ ಯುವಕರು .]]
[[ಬಿಹು]] ಏಪ್ರಿಲ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ [[ಅಸ್ಸಾಂ|ಅಸ್ಸಾಂನ]] ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದು, ಮೊದಲ ದಿನ ಹಸು ಮತ್ತು ಎಮ್ಮೆಗಳಿಗೆ. ಹಬ್ಬದ ಎರಡನೇ ದಿನ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಡ್ರಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಿಹು ನೃತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳು ಈ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಬಿಹು ಹಾಡುಗಳು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬದ ವಸಂತವನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಬೀಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ. ಅಸ್ಸಾಮಿ ಡ್ರಮ್ಸ್ (ಧೋಲ್), ಪೆಪಾ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಮ್ಮೆ ಕೊಂಬಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಗೊಗೊನಾ ಪ್ರಮುಖ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/celebrating-spring-bihu/|title=Bihu Dance|date=2013-07-15}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mythicalindia.com/features-page/bihu-dance-and-other-popular-folk-dance-forms-of-assam/|title=Bihu- Most prominent amongst folk dance forms of Assam|date=2016-05-07}}&lt;/ref&gt;

ನಿರ್ದಿಷ್ಟ [[ರಾಗ|ರಾಗಗಳಿಗೆ]] ಹೊಂದಿಸಲಾದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಾಡುಗಳು ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ತಾಳಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ೧೫-೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಶಂಕರದೇವ|ಶ್ರೀಮಂತ ಶಂಕರದೇವ]] ಮತ್ತು ಮಾಧವದೇವರಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉದಾ. ಸತ್ರ ಮತ್ತು ನಾಮಘರ್ ಏಕಸರಣ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಮತ್ತು ಅವರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂದರ್ಭದ ಹೊರಗೆ ಅಸ್ಸಾಂನ ಸಂಗೀತದ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಅವು ವಿಭಿನ್ನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಕವಿಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಸಾಹಿತ್ಯದ ತಳಿಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಏಕಸರಣ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ.
[[ಚಿತ್ರ:Jodhpur_RIFF.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Jodhpur_RIFF.jpg/220px-Jodhpur_RIFF.jpg|right|thumb| ಭಾರತದ [[ಜೋಧಪುರ್|ಜೋಧ್‌ಪುರದ]] ಮೆಹ್ರಾನ್‌ಗಡ್ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಧರೋಹರ್ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಗುಂಪು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದೆ]]
ಬೋರ್ಗೀಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ವಾದ್ಯಗಳೆಂದರೆ &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Early history of the Vaisnava faith and movement in Assam|last=Neog|first=Maheswar|publisher=Motilal Banarsidass|year=1980|isbn=81-208-0007-9|location=Delhi}}&lt;/ref&gt; '','' ತಾಲ್, ಖೋಲ್ಸ್ ಇತ್ಯಾದಿ.

=== ದಾಂಡಿಯಾ ===
 
[[ದಾಂಡಿಯಾ]] ಅಥವಾ ರಾಸ್ ಗುಜರಾತಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೃತ್ಯದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಕೋಲುಗಳಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಯು ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತದ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. [[ಗರ್ಭಾ(ನೃತ್ಯ)|ಗರ್ಬಾ]] ಎಂಬ ದಾಂಡಿಯಾ/ರಾಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಕಾರದ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವೂ ಇದೆ.

=== ಗಾನ ===
 
ಗಾನ ರಾಪ್ ತರಹದ &quot;ಚೆನ್ನೈನ [[ದಲಿತ|ದಲಿತರಿಗೆ]] ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಲಯಗಳು, ಬಡಿತಗಳು ಮತ್ತು ಸಂವೇದನೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ.&quot; &lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/1134074309|title=Keywords for India : A Conceptual Lexicon for the 21st Century.|last=Valan|first=Antony Arul|publisher=Bloomsbury Publishing Plc|year=2020|isbn=978-1-350-03927-8|location=London|pages=83–84|chapter=Gana (Gānā)|oclc=1134074309}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/gaana-ulaganathan-bags-3-more-film-offers/article3141626.ece|title='Gaana' Ulaganathan bags 3 more film offers|date=2006-04-02|work=The Hindu|access-date=2019-10-23|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಕಳೆದ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳಕಂ, ತಮಿಳು ಸೂಫಿ ಸಂತರು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನವರ ''ಸಿದ್ಧರ''  ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; ಮದುವೆಗಳು, ವೇದಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ರ್ಯಾಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಾನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರದರ್ಶಕರು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಗಾನದ ಸಾರವು ಜೀವನದ ಹೋರಾಟಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ &quot;ತಲ್ಲಣ ಮತ್ತು ವಿಷಣ್ಣತೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಕಾರವು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. &lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/a-struggle-to-elevate-the-subaltern-chennai-gana/article3817592.ece|title=A struggle to elevate the subaltern Chennai Gana|last=Srivathsan|first=A.|date=2012-08-25|work=The Hindu|access-date=2021-03-27|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ದಿ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಲೆಸ್ ಕಲೆಕ್ಟಿವ್‌ನಂತಹ ಸಮಕಾಲೀನ ಗಾನ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಈ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಹೊಸ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ತರುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ. &lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

=== ಹರ್ಯಾನ್ವಿ ===
 
[[ಚಿತ್ರ:Indian_Been_Music_at_Surajkund_Craft_Fair.webm|thumb|277x277px|Video of Dhol, string instrument (Ektara) and [[ಪುಂಗಿ|Been]] musicians at [[ಸೂರಜ್‍ಕುಂಡ್|Surajkund International Crafts Mela]] (c. 12 Feb 2012).]]
ಹರಿಯಾಣದ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತವು ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಹರಿಯಾಣದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣದ ದೇಸಿ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ. &lt;ref name=&quot;harmu1&quot;&gt;S. C. Bhatt and Gopal K. Bhargava, 2006, [https://books.google.com/books?isbn=8178353652 Land and People of Indian States and Union Territories: 21 Arts and Crafts of Haryana].&lt;/ref&gt; ಅವರು ಲಾವಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಅಗಲಿಕೆಯ ನೋವು, ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯ, ಸುಗ್ಗಿ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದ ರೂಪವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. &lt;ref name=&quot;harmu3&quot;&gt;Manorma Sharma, 2007, [https://books.google.com/books?isbn=8131300463 Musical Heritage of India], p. 65.&lt;/ref&gt; ಹರಿಯಾಣವು ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ [[ರಾಗ|ರಾಗಗಳ]] ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚಾರ್ಖಿ ದಾದ್ರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಂದ್ಯಂ, ಸಾರಂಗ್‌ಪುರ, ಬಿಲವಾಲ, ಬೃಂದಾಬಾನ, ತೋಡಿ, ಅಸಾವೇರಿ, ಜೈಶ್ರೀ, ಮಲಕೋಷ್ಣ, ಹಿಂದೋಲಾ, ಭೈರ್ವಿ ಮತ್ತು ಗೋಪಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಎಂಬ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮಗಳಿವೆ. &lt;ref name=&quot;harmu1&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;harmu2&quot;&gt;S. Gajrani, 2004, [https://books.google.com/books?isbn=818205060X History, Religion and Culture of India], Volume 1, p. 96.&lt;/ref&gt;

=== ಹಿಮಾಚಲಿ ===
ಹಿಮಾಚಲದ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತವು  ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಶೈಲಿಯೆಂದರೆ ''ನಾಟಿ ಸಂಗೀತ,'' ಅಲ್ಲಿ ''ನಾಟಿ'' ಎಂಬುದು ಹಾಡಿನ ಮೇಲೆ ಮಾಡುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಾಟಿ ಸಂಗೀತವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಚರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಾತ್ರೆಗಳು ಅಥವಾ ಮದುವೆಗಳಂತಹ ಇತರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

=== ಜುಮೈರ್ ಮತ್ತು ಡೊಮ್ಕಾಚ್ ===
ಜುಮೈರ್ ಮತ್ತು ಡೊಮ್ಕಾಚ್ ನಾಗ್ಪುರಿ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ. ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳೆಂದರೆ ಧೋಲ್, ಮಂದಾರ, ಬಂಸಿ, ನಾಗರಾ, ಢಕ್, ಶೆಹನಾಯಿ, ಖರ್ತಾಲ್, ನರಸಿಂಗ ಇತ್ಯಾದಿ. [[ಶೆಹನಾಯಿ|[]] [[ಬ್ಞಾಸುರಿ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://democraticworld.in/component/k2/item/603-out-of-the-dark|title=Out of the Dark|website=democratic world.in|access-date=2022-10-08|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328042927/http://democraticworld.in/component/k2/item/603-out-of-the-dark|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref &gt;{{Cite news|url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/talk-on-nagpuri-folk-music-at-ignca.html|title=talk on nagpuri folk music at ignca|work=daily Pioneer.com|access-date=2022-10-08|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328042823/https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/talk-on-nagpuri-folk-music-at-ignca.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ಲಾವಣಿ ===
 
[[ಲಾವಣಿ]] ''ಲಾವಣ್ಯ'' ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಇದರರ್ಥ &quot;ಸೌಂದರ್ಯ&quot;. ಇದು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ]] ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಇದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಅಗತ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮಹಿಳಾ ಕಲಾವಿದರು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಪುರುಷ ಕಲಾವಿದರು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ [[ಲಾವಣಿ|ಲಾವನಿಸ್]] ಅನ್ನು ಹಾಡಬಹುದು. [[ಲಾವಣಿ|ಲಾವಣಿಯೊಂದಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನೃತ್ಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು [[ತಮಾಷಾ|ತಮಾಶಾ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಾವಣಿಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಡ್ರಮ್-ತರಹದ ವಾದ್ಯವಾದ 'ಢೋಲಾಕಿ'ಯ ಮೋಡಿಮಾಡುವ ಬೀಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂಬತ್ತು ಗಜದ ಸೀರೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಆಕರ್ಷಕ ಮಹಿಳೆಯರು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಶುಷ್ಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಲಾವಣಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.

=== ಮಣಿಪುರಿ ===
[[ಚಿತ್ರ:Apsara_Gandharva_Dancer_Pedestal_Tra_Kieu.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Apsara_Gandharva_Dancer_Pedestal_Tra_Kieu.jpg/220px-Apsara_Gandharva_Dancer_Pedestal_Tra_Kieu.jpg|thumb| ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ, ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ, ಸೈಬೀರಿಯಾ, ಮೈಕ್ರೊನೇಷಿಯಾ, ಪಾಲಿನೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನರ್ತಕರಾಗಿ ಗಂಧರ್ವರನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಮೈಟೀಸ್ ಅವರು ಗಂಧರ್ವರು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ]]
ಮಣಿಪುರದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು [[ಮಣಿಪುರಿ ನೃತ್ಯ]] [[ಮಣಿಪುರಿ ಜನರು|ಮಣಿಪುರಿ ಜನರ]] ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತವನ್ನು ಬರ್ಮಾಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿನ ಮಣಿಪುರಿ ಜನರ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು [[ವೇದ|ವೈದಿಕ]] ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವರು,  ಮತ್ತು ಮಣಿಪುರಿ ಜನರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಠ್ಯಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ''ಗಂಧರ್ವ-ದೇಶ'' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತವೆ.  ವೈದಿಕ ''ಉಷಾ'', ಮುಂಜಾನೆಯ ದೇವತೆ, ಮಣಿಪುರಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ನೃತ್ಯದ ಕಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿ ಕಲಿಸಿದವರು ''ಉಷಾ'' . &lt;ref name=&quot;reginald1&quot; /&gt; ಮಹಿಳಾ ನೃತ್ಯದ ಈ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮಣಿಪುರಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ''ಚಿಂಗ್ಖೈರೋಲ್'' ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;reginald1&quot; /&gt;

ಮಹಾಭಾರತ ಮಹಾಕಾವ್ಯದಂತಹ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗ್ರಂಥಗಳು [[ಮಣಿಪುರ|ಮಣಿಪುರವನ್ನು]] ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ಚಿತ್ರಾಂಗದೆವನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ. &lt;ref name=&quot;raginidevi1&quot;&gt;Ragini Devi, 1990, Dance Dialects of India, Motilal Banarsidass publishers, {{ISBN|978-81-208-0674-0}}, p. 176.&lt;/ref&gt; ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಟಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ''ಜಾಗೋಯ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ ಸುದೀರ್ಘ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಲೈ ಹರೋಬಾ ನೃತ್ಯವು ಪ್ರಾಚೀನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ನಟರಾಜ ಮತ್ತು ಅವರ ಪೌರಾಣಿಕ ಶಿಷ್ಯರಾದ ''ತಂಡು'' ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ತಂಗ್ಖು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ನೃತ್ಯ ಭಂಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;reginald1&quot;&gt;2004, Reginald Massey, India's Dances: Their History, Technique, and Repertoire, Publications, {{ISBN|978-81-7017-434-9}}, pp. 178–181.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;raginidevi1&quot; /&gt; ಅದೇ ರೀತಿ, ಮಣಿಪುರಿ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ''ಮೊಯಿರಾಂಗ್'' ಪರ್ಬಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಖಂಬಾ-ತೊಯ್ಬಿಯ ಪೌರಾಣಿಕ ದುರಂತ ಪ್ರೇಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಪಾನ್-ಇಂಡಿಯನ್ ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ''ಖಂಬಾ'' ಮತ್ತು ರಾಜಕುಮಾರಿ ''ತೊಯ್ಬಿಗೆ'' ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನೃತ್ಯದಂತೆ.   &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zLOiaGDLYOAC|title=The Sterling Book of Indian Classical Dance|last=Shovana Narayan|publisher=Sterling Publishers|year=2011|isbn=978-81-207-9078-0|page=54}}&lt;/ref&gt;

=== ಮಾರ್ಫಾ ಸಂಗೀತ ===
 
ಹದ್ರಾನಿ ಮಾರ್ಫಾ ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ ಮಾರ್ಫಾ ಸಂಗೀತ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕನ್ [[ಸಿದ್ದಿ ಜನಾಂಗ|ಸಿದ್ದಿ ಸಮುದಾಯದಿಂದ]] [[ಯೆಮೆನ್|ಯೆಮೆನ್‌ನ]] ಹದ್ರಾಮಾತ್‌ನ ಆಫ್ರೋ-ಅರಬ್ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಹೈದರಾಬಾದಿ ಮುಸ್ಲಿಮರಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ ಲಯಬದ್ಧ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಫಾ ವಾದ್ಯ, ದಫ್, ಧೋಲ್, ಕೋಲುಗಳು, &lt;ref name=&quot;TheHindu1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/article2216021.ece#|title='Marfa' band of the Siddis 'losing' its beat|date=10 July 2011|work=The Hindu|access-date=16 August 2011|location=Hyderabad, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20160108233620/http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/article2216021.ece|archive-date=8 ಜನವರಿ 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;An_African_Indian_community_in_Hyderabad&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DigPvwHTqJ4C&amp;q=marfa+hyderabad+history&amp;pg=PA210|title=An African Indian community in Hyderabad: Siddi identity, its maintenance and Change|last=Ababu Minda Yimene|publisher=Greenwood|year=2004|isbn=3-86537-206-6|pages=209–211}}&lt;/ref&gt; ಉಕ್ಕಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ''ಥಾಪಿ'' ಎಂಬ ಮರದ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು. &lt;ref name=&quot;TheHindu3&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2008/10/23/stories/2008102358610200.htm|title=It's &quot;teen maar&quot; for marriages, festivals|date=23 October 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=16 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20081026124808/http://www.hindu.com/2008/10/23/stories/2008102358610200.htm|archive-date=26 October 2008|location=Hyderabad, India}}&lt;/ref&gt;

=== ಮಿಜೋ ===
 
೧೩೦೦ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೪೦೦ ನಡುವೆ ಬರ್ಮಾದಲ್ಲಿ ಥಾಂಟ್ಲಾಂಗ್ ವಸಾಹತು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದಾಗ ಮಿಜೋ ಸಂಗೀತವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು ದರ್ ಹ್ಲಾ. ಬಾವ್ ಹ್ಲಾ (ಯುದ್ಧದ ಪಠಣಗಳು), ಹ್ಲಾಡೋ (ಬೇಟೆಯ ಪಠಣಗಳು); ನೌವಿಹ್ ಹ್ಲಾ (ತೊಟ್ಟಿಲು ಹಾಡುಗಳು) ೧೫ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ  ನಡುವೆ ಅಂದಾಜಿಸಲಾದ ಬರ್ಮಾದ ಲೆಂಟ್‌ಲಾಂಗ್ ವಸಾಹತುದಿಂದ ಹಾಡುಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. &lt;ref&gt;B. Thangliana, Mizo Literature, 1993, p. 76&lt;/ref&gt; ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ ಮಿಜೋ ಈಗಿನ ಮಿಜೋರಾಂ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲ, ಅಂದರೆ ೧೮ ರಿಂದ ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಮಿಜೋ ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಯುಗ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು, ಮಿಜೋ ಈಗಿನ ಮಿಜೋರಾಂ ಅನ್ನು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ತಂಟ್ಲಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಲೆಂಟ್ಲಾಂಗ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಈ ಅವಧಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಅದರ ಸಂಖ್ಯೆ, ರೂಪ ಮತ್ತು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದವು. ಭಾಷೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಹೊಳಪು ಮತ್ತು ಹರಿವುಗಳು ಉತ್ತಮವಾಗಿವೆ. ಈ ಕಾಲದ ಬಹುತೇಕ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಂಯೋಜಕರ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.

=== ಒಡಿಸ್ಸಿ ===
೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂತ-ಕವಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾಸ್ಟರ್ [[ಜಯದೇವ]] ಅವರು ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ '''ಓದ್ರಾ-ಮಾಗಧಿ''' ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರಾಗಗಳನ್ನು ಅವರು ಹಾಡಲು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಸಂಗೀತದ ರೂಪುರೇಷೆಯಲ್ಲಿ ಸರಳವಾದ '''ಛಂದದ''' ಸಂಪ್ರದಾಯವಿತ್ತು. ೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ, ಸಂಗೀತದ ಕುರಿತಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು &lt;ref name=&quot;bare_url_a&quot;&gt;{{Cite web|url=http://orissaculture.gov.in/dance.asp|title=Culture Department|publisher=Orissaculture.gov.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20120403151246/http://www.orissaculture.gov.in/dance.asp|archive-date=3 April 2012|access-date=2012-05-26}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;orissatourism&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.orissatourism.net/dance-music.html|title=Orissa Dance &amp; Music|publisher=Orissatourism.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520225020/http://www.orissatourism.net/dance-music.html|archive-date=20 May 2012|access-date=2012-05-26}}&lt;/ref&gt; '''ಸಂಗೀತಮವ ಚಂದ್ರಿಕಾ''', '''ಗೀತಾ ಪ್ರಕಾಶ''', '''ಸಂಗೀತ ಕಲಾಲತ''' ಮತ್ತು '''ನಾಟ್ಯ ಮನೋರಮಾ''' . ''ಸಂಗೀತ ಸಾರಣಿ'' ಮತ್ತು ''ಸಂಗಿ ನಾರಾಯಣ'' ಎಂಬ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಸಹ ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭಿಕ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.

ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತವು ನಾಲ್ಕು ಸಂಗೀತ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು'''ಧ್ರುವಪದ''', '''ಚಿತ್ರಪದ''', '''ಚಿತ್ರಕಲಾ''' ಮತ್ತು '''ಪಾಂಚಲ್ ಎಂದು''' ಪ್ರಾಚೀನ ಒರಿಯಾ ಸಂಗೀತ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಒಡಿಸ್ಸಿ ''ಮತ್ತು '''ಶೋಕಬರಡಿ''' .'' ''ಒಡಿಸ್ಸಿ '''ಸಂಗೀತ''' (ಸಂಗೀತ) ಸಂಗೀತದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಗಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಾಗಿದೆ ಅಂದರೆ'' '''''ಧ್ರುವಪದ''', '''ಚಿತ್ರಪದ''', '''ಚಿತ್ರಕಲಾ''' ಮತ್ತು ಪಾಂಚಾಲ್ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.''

ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಪಡೆದ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ  ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ದಿವಂಗತ &lt;ref name=&quot;bare_url_a&quot;/&gt; ಶ್ಯಾಮಸುಂದರ ಕರ್, ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಮಹಾಪಾತ್ರ, ಕಾಶಿನಾಥ &lt;ref name=&quot;orissatourism&quot;/&gt;, ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ದಾಸ್, ಗೋಪಾಲ್ ಚಂದ್ರ ಪಾಂಡ, ರಾಮಹರಿ ದಾಸ್, ಭುವನೇಶ್ವರಿ ಮಿಶ್ರಾ, ಶ್ಯಾಮಮಣಿ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಸುನಂದಾ ಪಟ್ನಾಯಕ್ .

=== ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ (ಬಂಗಾಳದ ಸಂಗೀತ) ===
[[ಚಿತ್ರ:Rabindranath_Tagore_Ra-Tha_seal_initials.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Rabindranath_Tagore_Ra-Tha_seal_initials.jpg/170px-Rabindranath_Tagore_Ra-Tha_seal_initials.jpg|right|thumb| ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರ ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯ ಮೊದಲಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಈ &quot;ರೋ-ಥೋ&quot; ಮರದ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹೈಡಾ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಟ್ಯಾಗೋರ್ ತಮ್ಮ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಅಂತಹ ಕಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದರು.]]
[[ಚಿತ್ರ:Dance_with_Rabindra_Sangeet_-_Kolkata_2011-11-05_6669.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Dance_with_Rabindra_Sangeet_-_Kolkata_2011-11-05_6669.JPG/220px-Dance_with_Rabindra_Sangeet_-_Kolkata_2011-11-05_6669.JPG|thumb| ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ನೃತ್ಯ]]
ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ(ಬಂಗಾಲಿ ರಾಬಿಂದ್ರೋ ಶೋಂಗಿಟ್, ಬೆಂಗಾಲಿ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ), ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಹಾಡುಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇವು [[ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್|ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್]] ಬರೆದ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಹಾಡುಗಳಾಗಿವೆ. ಭಾರತ ಮತ್ತು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ]] ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಬಂಗಾಳದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. &quot;ಸಂಗೀತ&quot; ಎಂದರೆ ಸಂಗೀತ, &quot;ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ&quot; ಎಂದರೆ ರವೀಂದ್ರರ ಸಂಗೀತ .
[[ಚಿತ್ರ:T_S_Nandakumar,N_Rajam_And_N_Ramani.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/T_S_Nandakumar%2CN_Rajam_And_N_Ramani.jpg/220px-T_S_Nandakumar%2CN_Rajam_And_N_Ramani.jpg|thumb| ಟಿ.ಎಸ್.ನಂದಕುಮಾರ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಎನ್.ರಮಣಿ ಮತ್ತು ಎನ್.ರಾಜಂ]]
ಟಾಗೋರ್ ಅವರು [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿ]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨,೨೩೦ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಇದನ್ನು ಈಗ ''ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]] ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಮೂಲಗಳಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. &lt;ref name=&quot;Britannica-wb&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Huke|first=Robert E.|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|title=West Bengal|year=2009|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/640088/West-Bengal|accessdate=2009-10-06}}&lt;/ref&gt; 

ಟಾಗೋರ್ ಅವರು ಭಾರತ ಮತ್ತು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ]] ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಗಳನ್ನು ಬರೆದರು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಅವರು  [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಶ್ರೀಲಂಕಾದ]] ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು.

=== ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ===
 
[[ರಾಜಸ್ಥಾನ|ರಾಜಸ್ಥಾನವು]] ಲಂಗಾಸ್, ಸಪೇರಾ, ಭೋಪಾ, ಜೋಗಿ ಮತ್ತು ಮಂಗನಿಯಾರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂಗೀತಗಾರರ [[ಜಾತಿ|ಜಾತಿಗಳ]] ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ''ರಾಜಸ್ಥಾನ ಡೈರಿಯು'' ಸಾಮರಸ್ಯದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಭಾವಪೂರ್ಣ, ಪೂರ್ಣ-ಕಂಠದ ಸಂಗೀತ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮಧುರಗಳು ವಿವಿಧ ವಾದ್ಯಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ. ತಂತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು [[ಸಾರಂಗಿ]], [[ರಾವಣಹಸ್ತ|ರಾವಣಹತ]], ಕಾಮಯಾಚ, ಮೋರ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಏಕತಾರಾಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ತಾಳವಾದ್ಯಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಆಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಗಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ನಾಗರಗಳು ಮತ್ತು ಡೋಲ್‌ಗಳಿಂದ ಸಣ್ಣ ಡಮ್ರಸ್‌ವರೆಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ದಫ್ ಮತ್ತು ಚಾಂಗ್ [[ಹೋಳಿ]] ಹಬ್ಬ ರಮಣೀಯರ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ. ಕೊಳಲುಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಗ್‌ಪೈಪರ್‌ಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸುವಾಸನೆಗಳಾದ ಶೆಹನಾಯಿ, ಪೂಂಗಿ, ಅಲ್ಗೋಜಾ, ತಾರ್ಪಿ, ಬೀನ್ ಮತ್ತು ಬಂಕಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ.

ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತವು ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್ ವಾದ್ಯಗಳು, ತಾಳವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ವಾದ್ಯಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಜನಪದ ಗಾಯಕರ ನಿರೂಪಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಬಾಲಿವುಡ್ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

=== ಸೂಫಿ ಜಾನಪದ ರಾಕ್ / ಸೂಫಿ ರಾಕ್ ===
ಸೂಫಿ ಜಾನಪದ ರಾಕ್ ಆಧುನಿಕ ಹಾರ್ಡ್ ರಾಕ್ ಮತ್ತು ಸೂಫಿ ಕಾವ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಜುನೂನ್‌ನಂತಹ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಿಂದ ಪ್ರವರ್ತಕವಾಗಿದ್ದಾಗ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ರಬ್ಬಿ ಶೆರ್ಗಿಲ್ &quot;ಬುಲ್ಲಾ ಕಿ ಜಾನಾ&quot; ಎಂಬ ಸೂಫಿ ರಾಕ್ ಹಾಡನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಟ್-ಟಾಪ್ ಆಗಿತ್ತು. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ೨೦೧೬ ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಏ ದಿಲ್ ಹೈ ಮುಷ್ಕಿಲ್‌ನ'' ಸೂಫಿ ಜಾನಪದ ರಾಕ್ ಹಾಡು &quot;ಬುಳ್ಳೆಯಾ&quot; ದೊಡ್ಡ ಹಿಟ್ ಆಯಿತು.

=== ಉತ್ತರಾಖಂಡಿ ===
ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯಗಳೆಂದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ, ವಿವಿಧ ಋತುಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು, ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜರ ಶೌರ್ಯ. [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ|ಉತ್ತರಾಖಂಡದ]] ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುವ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ|ಉತ್ತರಾಖಂಡದ]] ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳೆಂದರೆ ಧೋಲ್, ದಮೌನ್, ಹುಡ್ಕಾ, ತುರ್ರಿ, ರಾಂಸಿಂಗ, ಢೋಲ್ಕಿ, ದೌರ್, ಥಾಲಿ, ಭಂಕೋರಾ ಮತ್ತು ಮಸಕ್ಭಾಜಾ. [[ತಬಲಾ]] ಮತ್ತು ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಅನ್ನು ಸಹ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಿಂದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ. ಮೋಹನ್ ಉಪ್ರೇತಿ, ನರೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ನೇಗಿ, ಗೋಪಾಲ್ ಬಾಬು ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ರಾಹಿಯಂತಹ ಗಾಯಕರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಜನಪ್ರಿಯ ಜನಪದಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತ ==

=== ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತ ===
 
ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ''&quot; [[ಡಿಸ್ಕ್ ಜಾಕಿ|ಡಿಜೆ]] ಸಂಗೀತ&quot;'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾತ್ರಿಕ್ಲಬ್‌ಗಳು, ಪಾರ್ಟಿಗಳು, ಮದುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಇವೆರಡೂ ಆಧುನಿಕ ವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಎರವಲು ಮತ್ತು ಆಧುನೀಕರಿಸಲು ಒಲವು ತೋರುತ್ತವೆ.

=== ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ ===
 
ಭಾರತೀಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ದೊಡ್ಡ ರೂಪವೆಂದರೆ ಫಿಲ್ಮಿ ಅಥವಾ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಹಾಡುಗಳು, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಸಂಗೀತ ಮಾರಾಟದ೭೨% ರಷ್ಟಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8405891.stm|title=Plans to start India music awards|last=Pinglay|first=Prachi|date=10 December 2009|work=BBC News|access-date=19 May 2010}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಾದ್ಯವೃಂದವನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಗೌರವದಿಂದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು. ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರು, [[ಆರ್‌.ಡಿ.ಬರ್ಮನ್|ಆರ್‌ಡಿ ಬರ್ಮನ್]], ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್, [[ಸಚಿನ್ ದೇವ್‌ ಬರ್ಮನ್‌‌|ಎಸ್‌ಡಿ ಬರ್ಮನ್]], [[ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್ ಪ್ಯಾರೇಲಾಲ್|ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೇಲಾಲ್]], ಮದನ್ ಮೋಹನ್, [[ಭೂಪೇನ್ ಹಝಾರಿಕಾ|ಭೂಪೇನ್ ಹಜಾರಿಕಾ]], ನೌಶಾದ್ ಅಲಿ, [[ಓ. ಪಿ. ನಯ್ಯರ್|ಒಪಿ ನಯ್ಯರ್]], ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್, ಸಿ . ರಾಮಚಂದ್ರ, [[ಸಲಿಲ್ ಚೌಧುರಿ|ಸಲೀಲ್ ಚೌಧುರಿ]], ಕಲ್ಯಾಣ್‌ಜಿ ಆನಂದ್‌ಜಿ [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|,]] [[ಇಳಯರಾಜಾ|ಇಲಯ್ಯಾರ್‌ಮಾನ್‌ರಾಜ್]], ಅನು ಮಲಿಕ್, ನದೀಮ್-ಶ್ರವಣ್, ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಜಯರಾಜ್, ಹಿಮೇಶ್ ರೇಶಮ್ಮಿಯಾ, [[ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ (ಸಂಯೋಜಕ)|ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್]], [[ಶಂಕರ್-ಎಹಸಾನ್-ಲಾಯ್|ಶಂಕರ್ - ಎಹಸಾನ್ - ಲಾಯ್]], ಸಲೀಂ - ಸುಲೈಮಾನ್, ಪ್ರೀತಮ್, ಎಂ ಎಸ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್, ಕೆ ವಿ ಮಹದೇವನ್, [[ಘಂಟಸಾಲ]] ಮತ್ತು ಎಸ್ ಡಿ ಬಾತೀಶ್ ಅವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದರು. ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಡೊಮೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಂತ ಹೆಸರುಗಳಾದ [[ಪಂಡಿತ್ ರವಿಶಂಕರ್|ರವಿಶಂಕರ್]], [[ವಿಲಾಯತ್ ಖಾನ್]], [[ಅಲಿ ಅಕ್ಬರ್ ಖಾನ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಮ ನಾರಾಯಣ|ರಾಮ್ ನಾರಾಯಣ್]] ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನಟರು ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅವುಗಳನ್ನು ವೃತ್ತಿಪರ [[ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು]] ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ, ಸುಮಧುರ ಮತ್ತು ಭಾವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನಟರು ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಲಿಪ್ಸಿಂಚ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದೆ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಗಾಯಕರು ಮಾತ್ರ ಧ್ವನಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ [[ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಕೆ.ಜೆ.ಜೇಸುದಾಸ್|ಕೆ ಜೆ ಯೇಸುದಾಸ್]], [[ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ರಫಿ|ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ]], [[ಮುಕೇಶ್ (ಗಾಯಕ)|ಮುಖೇಶ್]], [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್ ಪಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]], [[ಟಿ.ಎಮ್.ಸೌಂದರ್‍ರಾಜನ್|ಟಿ ಎಂ ಸೌಂದರರಾಜನ್]] [[ಶಂಶಾದ್ ಬೇಗಂ|,]] ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್, [[ಮನ್ನಾ ಡೆ|ಮನ್ನಾ ಡೇ]], [[ಪಿ. ಸುಶೀಲ|ಪಿ ಸುಶೀಲಾ]], [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]], [[ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ]], [[ಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ|ಕೆ ಎಸ್ ಚಿತ್ರಾ]], ಗೀತಾ [[ಎಸ್. ಜಾನಕಿ|ಜಾನಕಿ]] [[ಗೀತಾ ದತ್|ದತ್]], ಎಸ್ . ನೂರ್ಜಹಾನ್ ಮತ್ತು ಸುಮನ್ ಕಲ್ಯಾಣಪುರ . ಇತ್ತೀಚಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರಲ್ಲಿ [[ಉದಿತ್ ನಾರಾಯಣ್]], ಕುಮಾರ್ ಸಾನು, [[ಕೈಲಾಶ್ ಖೇರ್]], ಅಲಿಶಾ ಚಿನಾಯ್, [[ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್ ಕುನ್ನತ್|ಕೆಕೆ]], [[ಶಾನ್]], ಎಸ್‌ಪಿಬಿ ಚರಣ್, ಮಧುಶ್ರೀ, [[ಶ್ರೇಯಾ ಘೋಷಾಲ್]], ನಿಹಿರಾ ಜೋಶಿ, [[ಕವಿತಾ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ|ಕವಿತಾ]] ಸಿಂಗ್, [[ಹರಿಹರನ್|ಹರಿಹರನ್ (ಗಾಯಕಿ)]], [[ಇಳಯರಾಜಾ]], [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಸುವಿನ್]] [[ಸೋನು ನಿಗಮ್|ನಿಜಗಮ್]] ಕುನಾಲ್ ಗಾಂಜಾವಾಲಾ, ಅನು ಮಲಿಕ್, ಸುನಿಧಿ ಚೌಹಾಣ್, ಅನುಷ್ಕಾ ಮಂಚಂದ, ರಾಜಾ ಹಸನ್, [[ಅರಿಜೀತ್ ಸಿಂಗ್|ಅರಿಜಿತ್ ಸಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಕಾ ಯಾಗ್ನಿಕ್]] . ಇಂಡಸ್ ಕ್ರೀಡ್, ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ, ಸಿಲ್ಕ್ ರೂಟ್ ಮತ್ತು ಯುಫೋರಿಯಾದಂತಹ ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಕೇಬಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ.

=== ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತ ===
 
ಭಾರತೀಯ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವು ಭಾರತೀಯ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಬೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ೧೯೬೬ ರಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕ ಅಹ್ಮದ್ ರಶ್ದಿಯವರ ' ''ಕೊ ಕೊ ಕೊರಿನಾ'' ' ಹಾಡಿನೊಂದಿಗೆ [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ನಂತರ ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್]] ಅವರಿಂದ. &lt;ref name=&quot;CITEREFSocPolHistory&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.chowk.com/articles/8459|title=Socio-political History of Modern Pop Music in Pakistan|publisher=[[Chowk.com|Chowk]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100618091924/http://www.chowk.com/articles/8459|archive-date=2010-06-18|access-date=2008-06-27}}&lt;/ref&gt;

ಅದರ ನಂತರ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವು [[ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಿಂದ]] ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದವರೆಗೆ, ಉಷಾ ಉತ್ತುಪ್, ಶರೋನ್ ಪ್ರಭಾಕರ್ ಮತ್ತು ಪೀನಾಜ್ ಮಸಾನಿ ಅವರಂತಹ ಕೆಲವು ಗಾಯಕರು ಅದರ ಹೊರಗೆ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅಂದಿನಿಂದ, ನಂತರದ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಪಾಪ್ ಗಾಯಕರು ದಲೇರ್ ಮೆಹಂದಿ, [[ಬಾಬಾ ಸೆಹಗಲ್]], ಅಲಿಶಾ ಚಿನೈ, [[ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್ ಕುನ್ನತ್|ಕೆಕೆ]], [[ಶಾನ್|ಶಾಂತನು ಮುಖರ್ಜಿ]] ಅಕಾ. ಶಾನ್, ಸಾಗರಿಕಾ, ಕಲೋನಿಯಲ್ ಕಸಿನ್ಸ್  [[ಹರಿಹರನ್]], ಲೆಸ್ಲೆ ಲೆವಿಸ್ , ಲಕ್ಕಿ ಅಲಿ ಮತ್ತು [[ಸೋನು ನಿಗಮ್]] ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರು ಜಿಲಾ ಖಾನ್ ಅಥವಾ ಜವಾಹರ್ ವಾಟಾಲ್  ಇವರು ದಲೇರ್ ಮೆಹಂದಿ, ಶುಭಾ ಮುದ್ಗಲ್, [[ಬಾಬಾ ಸೆಹಗಲ್]], ಶ್ವೇತಾ ಮತ್ತು ಶ್ವೇತಾರಾಜ್ ಹನ್ಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಆಲ್ಬಂಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.  . &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/12/09/stories/2002120900620200.htm|title=Music man with a golden touch|date=9 December 2002|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20030704210135/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/12/09/stories/2002120900620200.htm|archive-date=4 July 2003}}&lt;/ref&gt;

ಮೇಲೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದವರಲ್ಲದೆ, ಜನಪ್ರಿಯ ಇಂಡಿ-ಪಾಪ್ ಗಾಯಕರೆಂದರೆ ಸನಮ್ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/ivideos/creating-new-memories-with-old-songs-sanam-the-band-that-redefined-the-meaning-of-renditions-1801793.html|title=Creating New Memories With Old Songs: Sanam, The Band That Redefined The Meaning of Renditions|access-date=22 October 2018|agency=News 18}}&lt;/ref&gt; (ಬ್ಯಾಂಡ್), ಗುರುದಾಸ್ ಮಾನ್, ಸುಖ್ವಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್, ಪಾಪೋನ್, ಜುಬೀನ್ ಗಾರ್ಗ್, ರಾಘವ್ ಸಾಚಾರ್ ರಾಗೇಶ್ವರಿ, ವಂದನಾ ವಿಶ್ವಾಸ್, ದೇವಿಕಾ ಚಾವ್ಲಾ, ಬಾಂಬೆ ವೈಕಿಂಗ್ಸ್, [[ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ|ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆ]], ಸುನಿಧಿ ಚೌಕಾನ್, ಅನ್ಧಿ ಮಂಚಂದ, ಬಾಂಬೆ ರಾಕರ್ಸ್, ಅನು ಮಲಿಕ್, ಜಾಝಿ ಬಿ, ಮಲ್ಕಿತ್ ಸಿಂಗ್, ರಾಘವ್, ಜೇ ಸೀನ್, ಜಗ್ಗಿ ಡಿ, ರಿಷಿ ರಿಚ್, ಉದಿತ್ ಸ್ವರಾಜ್, ಶೀಲಾ ಚಂದ್ರ, ಬ್ಯಾಲಿ ಸಾಗೂ, ಪಂಜಾಬಿ ಎಮ್ ಸಿ, ಬೆನೋ, ಭಾಂಗ್ರಾ ನೈಟ್ಸ್, ಮೆಹನಾಜ್ ಸಮಂತ್ ಮತ್ತು ವೈಶ್ .

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಪಾಪ್ ಹಿಂದಿನ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಹಾಡುಗಳ &quot; ರೀಮಿಕ್ಸ್ &quot; ನೊಂದಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ತಿರುವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಬೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

=== ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಸಂಗೀತ ===
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲಾಗಿದೆ.  [[ಬಂಕಿಮ ಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ|ಬಂಕಿಮ್ ಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ]] ಅವರ [[ವಂದೇ ಮಾತರಮ್|ವಂದೇ ಮಾತರಂ]] ಅನ್ನು ಮತ್ತು [[ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್|ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್]] ಅವರ ಭಾರತದ [[ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ]]  [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ|ಜನ ಗಣ ಮನ]] ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಕ ಭಾರತವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದೆ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/photos/india-news/rabindranath-tagore-77-death-anniversary-rare-photos-gurudev-mahatma-gandhi-5295604/|title=Rabindranath Tagore's 77th death anniversary: Rare photos of 'Gurudev' with Mahatma Gandhi|date=2018-08-07|work=The Indian Express|access-date=2018-09-05|language=en-US}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/ivideos/independence-day-2018-the-unheard-full-version-of-jana-gana-mana-1845167.html|title=Independence Day 2018 : The Unheard Full Version Of Jana Gana Mana|work=News18|access-date=2018-09-05}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀತೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ''ಅಸ್ಸಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಸ್ವೊ ಬಿಜೋಯಿ ನೋ ಜುವಾನ್‌ನಂತಹ'' ಅನೇಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಗೀತೆಗಳಾದ ಏ ಮೇರೆ ವತನ್ ಕೆ ಲೋಗೋ, ಮಿಲೆ ಸುರ್ ಮೇರಾ ತುಮ್ಹಾರಾ, ಅಬ್ ತುಮ್ಹಾರೆ ಹವಾಲೆ ವತನ್ ಸಾಥಿಯೋ, [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಎಆರ್ ರೆಹಮಾನ್]] ಅವರ ಮಾ ತುಜೆ ಸಲಾಮ್ ಗೀತೆಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ವಿವಿಧತೆಯಲ್ಲಿ ಏಕತೆಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.

=== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಅಳವಡಿಕೆ ===
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫ್ಯೂಷನ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.

==== ಗೋವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ====
 
ಗೋವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಗೋವ|ಗೋವಾದಲ್ಲಿ]] ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿ, &lt;ref name=&quot;allmusic guide&quot;&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/allmusicguidetoe00vlad|title=All Music Guide to Electronica: The Definitive Guide to Electronic Music|last=Bogdanov, Vladimir|publisher=Backbeat Books|year=2001|isbn=978-0879306281|edition=4th|pages=xi|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ೨೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಸೈಟ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಟೆಕ್ನೋ ಮಿನಿಮಲಿಸಂನಂತೆಯೇ ಮೋಜಿನ, ಡ್ರೋನ್ ತರಹದ ಬಾಸ್‌ಲೈನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗೋವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸೈಕೆಡೆಲಿಕ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;PsyBook2010&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=o_ctCgAAQBAJ&amp;q=in+psytrance+similar+observations+full-on&amp;pg=PA116|title=The Local Scenes and Global Culture of Psytrance|last=Graham St John|year=2010|isbn=978-1136944345}}&lt;/ref&gt; ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಗೋವಾ ಹಿಪ್ಪಿ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು, ಇದು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಗೋವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ವಿಕಸನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಗೀತ, ಹೊಸ ಬೀಟ್ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಬಾಡಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ (ಇಬಿ‍ಎಮ್) ನ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮಗಳು|ಭಾರತದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು]] ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿತು., ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಗೋವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref name=&quot;allmusic guide&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.moodbook.com/music/trance.html#goa-trance|title=Goa Trance|last=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|website=moodbook.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080319084451/http://www.moodbook.com/music/trance.html#goa-trance|archive-date=19 March 2008|access-date=23 August 2016}}&lt;/ref&gt;

==== ಜಾಝ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್ ====
 
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾಝ್ ಅನ್ನು ೧೯೨೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತಾ]] ಮತ್ತು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಬಾಂಬೆ]] ಮಹಾನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mybangalore.com/article/0809/jazz-music-and-india-by-madhav-chari-.html|title=Jazz Music and India, By Madhav Chari|last=Sahar Adil|date=2009-08-10|publisher=Mybangalore.com|access-date=2012-07-17|archive-date=2020-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128041813/http://www.mybangalore.com/article/0809/jazz-music-and-india-by-madhav-chari-.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=American Popular Music in Britain's Raj|last=Shope|first=Bradley|publisher=University of Rochester Press|year=2016|isbn=978-1580465489|location=Rochester, NY|pages=63}}&lt;/ref&gt; ೧೯೩೦ ರಿಂದ ೧೯೫೦ ರವರೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾಝ್‌ನ ಸುವರ್ಣಯುಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಜಾಝ್ ಸಂಗೀತಗಾರರಾದ ಲಿಯಾನ್ ಅಬ್ಬೆ, ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಮಿತ್, ಕ್ರೈಟನ್ ಥಾಂಪ್ಸನ್, ಕೆನ್ ಮ್ಯಾಕ್, ರಾಯ್ ಬಟ್ಲರ್, ಟೆಡ್ಡಿ ವೆದರ್‌ಫೋರ್ಡ್ ( ಲೂಯಿಸ್ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದವರು) ಮತ್ತು ರೂಡಿ ಜಾಕ್ಸನ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನಾಂಗೀಯ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದರು.  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.afropop.org/wp/8489/hip-deep-interview-naresh-fernandes-on-bombays-jazz-age/|title=HIP DEEP INTERVIEW: Naresh Fernandes on Bombay's Jazz Age • Hip Deep • Afropop Worldwide|archive-url=https://web.archive.org/web/20130708094023/http://www.afropop.org/wp/8489/hip-deep-interview-naresh-fernandes-on-bombays-jazz-age/|archive-date=2013-07-08|access-date=2013-08-09}}&lt;/ref&gt; ೧೯೩೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, [[ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ಹೋಟೆಲ್, ಮುಂಬಯಿ|ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ಹೋಟೆಲ್]] ಬಾಲ್ ರೂಂನಂತಹ ಬಾಂಬೆಯ ನೈಟ್‌ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಝ್ ಸಂಗೀತಗಾರರು ನುಡಿಸಿದರು, ಈ ಸಂಗೀತಗಾರರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು [[ಗೋವ|ಗೋವಾದವರು]] , ಅವರು ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಜಾಝ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಿಂಗ್‌ನಂತಹ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದರು. ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.frontlineonnet.com/fl2906/stories/20120406290607300.htm|title=The Indian jazz age|date=2012-04-06|publisher=Frontlineonnet.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120411020314/http://www.frontlineonnet.com/fl2906/stories/20120406290607300.htm|archive-date=2012-04-11|access-date=2012-07-17}}&lt;/ref&gt;

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯು ಜಾಝ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಜಾಝ್‌ಗಿಂತ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಲೂಸ್ ಪೂರ್ವಜರ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿದೆ.  

==== ರಾಕ್ ಮತ್ತು ಮೆಟಲ್ ಸಂಗೀತ ====

===== ಭಾರತೀಯ ಬಂಡೆ =====
[[ಚಿತ್ರ:Nicotine_Metal_Band_Indore.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Nicotine_Metal_Band_Indore.jpg/220px-Nicotine_Metal_Band_Indore.jpg|thumb| ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಇಂದೋರ್‌ನ ಟಿಡಿ‍ಎಸ್, 'ಪೆಡಲ್ ಟು ದಿ ಮೆಟಲ್' ನಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟಿನ್ ಪ್ಲೇ ಆಗುತ್ತಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಡ್ ಮಧ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.]]
ಫಿಲ್ಮಿ ಅಥವಾ ಫ್ಯೂಷನ್ ಸಂಗೀತದ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ ಸಂಗೀತದ ದೃಶ್ಯವು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ ಸಂಗೀತವು ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ದಿ ಬೀಟಲ್ಸ್|ಬೀಟಲ್ಸ್‌ನಂತಹ]] ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾರೆಗಳು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ತಂದಾಗ ಅದರ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರಾದ [[ಪಂಡಿತ್ ರವಿಶಂಕರ್|ರವಿಶಂಕರ್]] ಮತ್ತು [[ಜಾಕಿರ್ ಹುಸೇನ್ (ಸಂಗೀತಗಾರ)|ಜಾಕಿರ್ ಹುಸೇನ್]] ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಈ ಕಲಾವಿದರ ಸಹಯೋಗವು ರಾಗ ರಾಕ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ದಿ ವಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ, ಬಿಬಿಸಿ, ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ ಸಿಲೋನ್‌ನಂತಹ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾರ್ಟ್‌ವೇವ್ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪಾಪ್, ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ರಾಕ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದವು.

ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಡಸ್ ಕ್ರೀಡ್ ಹಿಂದೆ ದಿ ರಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ''ರಾಕ್ ಎನ್ ರೋಲ್ ರೆನೆಗೇಡ್'' ನಂತಹ ಹಿಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ಇತರ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಿದವು. ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಎಮ್‍ಟಿವಿ ಯ ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ, ಭಾರತೀಯರು ಗ್ರಂಜ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪೀಡ್ ಮೆಟಲ್‌ನಂತಹ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಬಂಡೆಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೃಶ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ನಗರಗಳು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗುವಾಹಟಿ ಮತ್ತು [[ಶಿಲ್ಲಾಂಗ್]], [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ]], [[ದೆಹಲಿ]], [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಲೋಹದ ಉತ್ಸಾಹಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕರಗುವ ಮಡಕೆಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಲೋಹದ ಚಲನೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟಿನ್, ವೂಡೂ ಚೈಲ್ಡ್, ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ, ಕ್ರಿಪ್ಟೋಸ್, ಥರ್ಮಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ವಾರ್ಟರ್, ಡೆಮೊನಿಕ್ ರಿಸರ್ರೆಕ್ಷನ್, ಮದರ್‌ಜೇನ್, ಅವಿಯಲ್, ಬ್ಲಡಿವುಡ್ ಮತ್ತು ಪರಿಕ್ರಮ ಸೇರಿವೆ. ಡಾಗ್ಮಾಟೋನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಫೇರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನಂತಹ ರಾಕ್-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಲೇಬಲ್‌ಗಳು ಭಾರತೀಯ ರಾಕ್ ಆಕ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ.

ಮಧ್ಯ ಭಾರತದಿಂದ ನಿಕೋಟಿನ್, ಇಂದೋರ್ ಮೂಲದ ಮೆಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಡ್  ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೆಟಲ್ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dnasyndication.com/dna/article/DNIND3926|title=Does Indore have the mettle for metal?|website=dnasyndication.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506213402/http://dnasyndication.com/dna/article/DNIND3926|archive-date=6 May 2016|access-date=18 August 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.educationinsider.net/detail_news.php?id=731|title=Metal mania|website=educationinsider.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315111040/http://www.educationinsider.net/detail_news.php?id=731|archive-date=15 March 2015|access-date=18 August 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://epaper.dnaindia.com/story.aspx?id=42518&amp;boxid=63886&amp;ed_date=2014-01-06&amp;ed_code=820076&amp;ed_page=1|title=Indore has a bandtastic time!|website=dnaindia.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021734/http://epaper.dnaindia.com/story.aspx?id=42518&amp;boxid=63886&amp;ed_date=2014-01-06&amp;ed_code=820076&amp;ed_page=1|archive-date=5 March 2016|access-date=18 August 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sinlung.com/2011/01/10-famous-rock-bands-of-india.html|title=The 10 Famous Rock Bands of India|website=sinlung.com|access-date=18 August 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiaonline.in/About/Culture/Best-Rock-Bands-In-India.html|title=Best Rock Bands in India|website=indiaonline.in|access-date=18 August 2015|archive-date=21 ಆಗಸ್ಟ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150821072411/http://www.indiaonline.in/About/Culture/Best-Rock-Bands-In-India.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.walkthroughindia.com/hot-trends/the-10-famous-rock-bands-of-india/|title=The 10 Famous Rock Bands of India|website=walkthroughindia.com|access-date=18 August 2015|archive-date=12 ಆಗಸ್ಟ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150812093543/http://www.walkthroughindia.com/hot-trends/the-10-famous-rock-bands-of-india|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.witty9.com/list-of-top-10-famous-rock-bands-who-gave-a-new-defination-to-the-music/|title=# 12 Prominent Indian Rock Bands Who Gave a New Definition to the Music.|website=Witty9|archive-url=https://web.archive.org/web/20150913222425/http://www.witty9.com/list-of-top-10-famous-rock-bands-who-gave-a-new-defination-to-the-music/|archive-date=13 September 2015|access-date=18 August 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://travel.india.com/articles/12-cities-home-awesome-bands-probably-dint-know/|title=12 Cities That are Home to Awesome Bands and You Probably Din't Know It!|date=2015-06-13|website=Travel India|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041806/http://travel.india.com/articles/12-cities-home-awesome-bands-probably-dint-know/|archive-date=4 March 2016|access-date=18 August 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.toplisthub.com/top-10-rock-bands-in-india/|title=Top 10 Rock Bands in India|last=Neelima K|date=23 May 2014|website=Top List Hub|access-date=18 August 2015|archive-date=2 ಜೂನ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602202542/http://www.toplisthub.com/top-10-rock-bands-in-india/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://epaper.dnaindia.com/epapermain.aspx?pgNo=4&amp;edcode=820076&amp;eddate=2013-6-26|title=DNA E-Paper|website=dnaindia.com|location=Mumbai|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319152138/http://epaper.dnaindia.com/epapermain.aspx?pgNo=4&amp;edcode=820076&amp;eddate=2013-6-26|archive-date=19 March 2016|access-date=18 August 2015}}&lt;/ref&gt; 

===== ರಾಗ ಶಿಲೆ =====
ರಾಗ ರಾಕ್ ರಾಕ್ ಅಥವಾ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ನಿರ್ಮಾಣ, ಅದರ ಟಿಂಬ್ರೆ ಅಥವಾ ಸಿತಾರ್ ಮತ್ತು ತಬಲಾಗಳಂತಹ ವಾದ್ಯಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಗ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದ ಇತರ ಪ್ರಕಾರಗಳು ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಕ್ ಗುಂಪುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು; ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ [[ದಿ ಬೀಟಲ್ಸ್|ಬೀಟಲ್ಸ್]] . &quot;ರಾಗಾ ರಾಕ್&quot; ನ ಮೊದಲ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನ ತಿಂಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕಿಂಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯಾರ್ಡ್‌ಬರ್ಡ್ಸ್‌ನ &quot; ಸೀ ಮೈ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್ &quot; &quot; ಹಾರ್ಟ್ ಫುಲ್ ಆಫ್ ಸೋಲ್ &quot; ನಂತಹ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಬಹುದು, ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ ಜೆಫ್ ಬೆಕ್ ಅವರ ಸಿತಾರ್ ತರಹದ ರಿಫ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Kinks are the Village Green Preservation Society (33⅓ series)|last=Miller, Andy.|publisher=Continuum International Publishing Group|year=2003|isbn=978-0-8264-1498-4|page=3}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;bellman&quot;&gt;{{Cite book|title=The Exotic in Western Music|last=Bellman, Jonathan.|publisher=Northeastern|year=1997|isbn=978-1-55553-319-9|page=297}}&lt;/ref&gt; ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ೧೯೬೫ ರ ಆಲ್ಬಂ ರಬ್ಬರ್ ಸೋಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಬೀಟಲ್ಸ್ ಹಾಡು &quot; ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ವುಡ್ (ದಿಸ್ ಬರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಸ್ ಫ್ಲೋನ್) &quot;, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸಿತಾರ್ ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಮೊದಲ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪಾಪ್ ಹಾಡು (ಪ್ರಮುಖ ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ [[ಜಾರ್ಜ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್]] ನುಡಿಸಿದರು). &lt;ref name=&quot;bellman&quot; /&gt; ಬೈರ್ಡ್ಸ್ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೬೬ ರ ಏಕಗೀತೆ &quot; ಎಂಟು ಮೈಲ್ಸ್ ಹೈ &quot; ಮತ್ತು ಅದರ ಬಿ-ಸೈಡ್ &quot; ವೈ &quot; ಸಹ ಸಂಗೀತದ ಉಪಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, &quot;ರಾಗ ರಾಕ್&quot; ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ದಿ ಬೈರ್ಡ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಚಾರಕರು ಏಕಗೀತೆಗಾಗಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಪತ್ರಕರ್ತೆ ಸ್ಯಾಲಿ ಕೆಂಪ್ಟನ್ ಅವರು ದಿ ವಿಲೇಜ್ ವಾಯ್ಸ್‌ಗಾಗಿ &quot;ಎಯ್ಟ್ ಮೈಲ್ಸ್ ಹೈ&quot; ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Exotic in Western Music|last=Bellman, Jonathan.|publisher=Northeastern Publishing|year=1997|isbn=978-1-55553-319-9|page=351}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=So You Want To Be A Rock 'n' Roll Star: The Byrds Day-By-Day (1965–1973)|last=Hjort, Christopher.|publisher=Jawbone Press|year=2008|isbn=978-1-906002-15-2|page=88}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯು ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ &quot; ಲವ್ ಯೂ ಟು &quot;, &quot; ಟುಮಾರೊ ನೆವರ್ ನೋಸ್ &quot;  ಲೆನ್ನನ್-ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಾರ್ಟ್ನಿ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ, &quot; ವಿಥಿನ್ ಯು ವಿಥೌಟ್ ಯು &quot; ಮತ್ತು &quot; ದ ಇನ್ನರ್ ಲೈಟ್ &quot; ನಂತಹ ಹಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು. . &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Dawn of Indian music in the West|last=Lavezzoli, Peter.|publisher=Continuum International Publishing Group|year=2007|isbn=978-0-8264-2819-6|page=293}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Dawn of Indian music in the West|last=Lavezzoli, Peter.|publisher=Continuum International Publishing Group|year=2007|isbn=978-0-8264-2819-6|page=175}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Songwriting Secrets of the Beatles|last=Pedler|first=Dominic|publisher=Omnibus Press|year=2003|isbn=978-0-7119-8167-6|location=London|page=524}}&lt;/ref&gt; ಅರವತ್ತರ ದಶಕದ ರಾಕ್ ಆಕ್ಟ್‌ಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಗುಂಪುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಶಿಲೆಯ ನಂತರದ ರೂಪವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು.

==== ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ====
ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವು ಎಂದಿಗೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಎಂ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರಿ (ಆಸ್ಕರ್ ವಿಜೇತ ಸಂಯೋಜಕ [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಎಆರ್ ರೆಹಮಾನ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ), ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್, ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಫೇರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫೌಂಡೇಶನ್, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://gnews.com/outstanding-results-for-eastern-fare-in-trinity-guildhall-exam-01200923114518/|title=Outstanding Results for Eastern Fare in Trinity Guildhall Exam|date=18 November 2009|work=G News|access-date=2 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20101124001117/http://gnews.com/outstanding-results-for-eastern-fare-in-trinity-guildhall-exam-01200923114518/|archive-date=24 November 2010}}&lt;/ref&gt; ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ, ಮೆಹ್ಲಿ ಮೆಹ್ತಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಣವು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಬಾಂಬೆ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://interlude.hk/symphony-orchestra-bombay/|title=A Symphony Orchestra in Bombay : Interlude|date=13 May 2017}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಮಗ [[ಜುಬಿನ್ ಮೆಹ್ತಾ]] ಸುದೀರ್ಘ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆನಂದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಂಬೆ ಚೇಂಬರ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bcoindia.co.in/|title=The Bombay Chamber Orchestra – orchestra in Mumbai|website=www.bcoindia.co.in}}&lt;/ref&gt; (ಬಿಸಿಓ) ಅನ್ನು ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ದೆಹಲಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್, ದೆಹಲಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಗಿಟಾರ್ಮಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಇತರರು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ.  ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾವನ್ನು ಮುಂಬೈನ ಎನ್‍ಸಿಪಿಎನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಇಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಏಕೈಕ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ-ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ವಾದಕರೊಂದಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಕನ್ಸರ್ಟ್ ಸೀಸನ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

== ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದ ಜಾಗತೀಕರಣ ==
 
ಯುಎನ್ ಪ್ರಕಾರ, [[ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ|ಭಾರತೀಯ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ]] ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ೧೭.೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ ಆಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;bharatmig1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/diaspora/at-17-5-million-indian-diaspora-largest-in-world-says-un-report/834498.html|title=At 17.5 million, Indian diaspora largest in world, says UN report|website=The Tribune (India)|access-date=2022-10-08|archive-date=2019-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205115251/https://www.tribuneindia.com/news/diaspora/at-17-5-million-indian-diaspora-largest-in-world-says-un-report/834498.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಭಾರತದ ಜಾಗತಿಕ ಮೃದು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹರಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. &lt;ref name=&quot;diasind1&quot;&gt;{{Cite book|title=A history of India|last=Kulke|first=Hermann|date=2004|publisher=Routledge|others=Rothermund, Dietmar|isbn=0203391268|edition=4th|location=New York|oclc=57054139}}&lt;/ref&gt;

=== ಇತರ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ===

==== ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರಭಾವ ====
 
[[ಚಿತ್ರ:Indian_cultural_zone.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Indian_cultural_zone.svg/300px-Indian_cultural_zone.svg.png|right|thumb|300x300px| ಗ್ರೇಟರ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಇಂಡೋಸ್ಫಿಯರ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವ ವಲಯವು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು, ಜನರ ಹೆಸರಿಸುವುದು, ಸ್ಥಳಗಳ ಹೆಸರಿಸುವುದು, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯಗಳು ಮತ್ತು [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]], [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ]], [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]], [[ಭಾರತೀಯ ಸಮರ ಕಲೆಗಳು|ಸಮರ ಕಲೆಗಳ]] ಅಳವಡಿಕೆಯಂತಹ ಭಾರತೀಯ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಸರಣಕ್ಕಾಗಿ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾರತೀಯ ಉಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳು, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು [[ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ|ಭಾರತೀಯ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾಗಳ]] ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಕೂಡ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=A history of India|last=Kulke|first=Hermann|date=2004|publisher=Routledge|others=Rothermund, Dietmar, 1933–|isbn=0203391268|edition=4th|location=New York|oclc=57054139}}&lt;/ref&gt;]]
ಗ್ರೇಟರ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಇಂಡೋಸ್ಪಿಯರ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವದ ವಿಸ್ತರಣೆಯೊಂದಿಗೆ&lt;ref name=&quot;Hal1985&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ncqGAAAAIAAJ|title=Maritime Trade and State Development in Early Southeast Asia|last=Kenneth R. Hal|publisher=University of Hawaii Press|year=1985|isbn=978-0-8248-0843-3|page=63}}&lt;/ref&gt; ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಸರಣದ ಮೂಲಕ &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vO_-AgAAQBAJ&amp;pg=PA11|title=Lost Kingdoms: Hindu-Buddhist Sculpture of Early Southeast Asia, Metropolitan museum, New York: exhibition catalogues|last=Guy, John|publisher=Metropolitan Museum of Art|year=2014|isbn=978-1588395245}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|title=The spread of Hinduism in Southeast Asia and the Pacific|encyclopedia=Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/The-spread-of-Hinduism-in-Southeast-Asia-and-the-Pacific}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9ic4BjWFmNIC&amp;pg=PA465|title=History of Ancient India (portraits of a Nation), 1/e|last=Kapur|last2=Kamlesh|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd|year=2010|isbn=978-81-207-4910-8|page=465}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಸಿಲ್ಕ್ ರೋಡ್ ಪ್ರಸರಣ &lt;ref name=&quot;college&quot;&gt;{{Cite journal|last=Fussman|first=Gérard|title=History of India and Greater India|journal=La Lettre du Collège de France|issue=4|pages=24–25|year=2008–2009|url=https://lettre-cdf.revues.org/756|accessdate=20 December 2016|doi=10.4000/lettre-cdf.756}}&lt;/ref&gt;  ರಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಭಾರತೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಭಾರತೀಯರಲ್ಲದ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳ &lt;ref&gt;{{Citation|first=Pierre-Yves|last=Manguin|chapter=From Funan to Sriwijaya: Cultural continuities and discontinuities in the Early Historical maritime states of Southeast Asia|title=25 tahun kerjasama Pusat Penelitian Arkeologi dan Ecole française d'Extrême-Orient|place=Jakarta|publisher=Pusat Penelitian Arkeologi / EFEO|year=2002|pages=59–82|chapter-url=https://books.google.com/books?id=NJBwAAAAMAAJ}}&lt;/ref&gt; ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯ &lt;ref name=&quot;academia edu&quot;&gt;{{Citation|last=Lavy|first=Paul|title=As in Heaven, So on Earth: The Politics of Visnu Siva and Harihara Images in Preangkorian Khmer Civilisation|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=34|pages=21–39|number=1|year=2003|url=https://www.academia.edu/2635407|access-date=23 December 2015|doi=10.1017/S002246340300002X}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಅಂಶಗಳು &lt;ref&gt;{{Cite book|title=A history of India|last=Kulke|first=Hermann|date=2004|publisher=Routledge|others=Rothermund, Dietmar|isbn=0203391268|edition=4th|location=New York|oclc=57054139}}&lt;/ref&gt; ಗೌರವಾರ್ಥ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು, ಜನರ ಹೆಸರಿಸುವಿಕೆ, ಸ್ಥಳಗಳ ಹೆಸರಿಸುವಿಕೆ , ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ದತ್ತು [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ]], [[ಭಾರತೀಯ ಸಮರ ಕಲೆಗಳು|ಸಮರ ಕಲೆಗಳು]], ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾರತೀಯ ಉಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳು, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು [[ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ|ಭಾರತೀಯ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ]] ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಕೂಡ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. &lt;ref name=&quot;diasind1&quot;/&gt;

===== ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್ ಮತ್ತು ಮಲಯ ಸಂಗೀತ =====
ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್ ಮತ್ತು ಮಲೇಷಿಯನ್ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ, ಡ್ಯಾಂಗ್‌ಡಟ್ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರವನ್ನು [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ]] ಸಂಗೀತದಿಂದ ಭಾಗಶಃ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬೆಸೆಯಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಧುರವಾದ ವಾದ್ಯ ಮತ್ತು ಗಾಯನದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಡ್ಯಾಂಗ್‌ಡಟ್ [[ತಬಲಾ]] ಮತ್ತು ಗೆಂಡಾಂಗ್ ಬೀಟ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. &lt;ref name=&quot;billboard1998&quot;&gt;{{Citation|last=Campbell|first=Debe|date=18 April 1998|journal=Billboard|title=Dangdut thrives in SE Asia – music rules Indonesia|volume=110|page=1}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;billboard1998B&quot;&gt;{{Citation|last=Nuvich|first=Alexandra|date=18 April 1998|journal=Billboard|title=Dangdut thrives in SE Asia – Malaysia embraces genre|volume=110|page=1}}&lt;/ref&gt; ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್ನರು  ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಡ್ಯಾಂಗ್‌ಡಟ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳುವಾಗ [[ಘೂಮರ್|ಘೂಮರ್‌ನಂತೆಯೇ]] ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿಧಾನವಾದ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. .

===== ಥಾಯ್ ಸಂಗೀತ =====
ಥಾಯ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕವು ಭಾರತೀಯ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣ|ಹಿಂದೂ ದಂತಕಥೆಗಳಿಂದ]] ಉತ್ತಮ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. [[ರಾಮಾಯಣ|ರಾಮಾಯಣದ]] ಮಹಾಕಾವ್ಯವು ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಮಕಿಯನ್‌ನಷ್ಟೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಎರಡು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಥಾಯ್ ನೃತ್ಯಗಳಾದ ಖೋನ್, ಉಗ್ರ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಪುರುಷರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಲಖೋನ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ರಾಮಕಿಯನ್‌ನಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ತಾಳವಾದ್ಯ ವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪಿಫಾಟ್, ಒಂದು ರೀತಿಯ ಮರದ ಗಾಳಿಯು ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;indthai&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Historical-Ties-India-and-Thailand-1.aspx|title=Historical Ties India and Thailand}}&lt;/ref&gt; [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] ಬೊಮ್ಮಲಟ್ಟಂನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಥಾಯ್ ನೆರಳಿನ ನಾಟಕವಾದ ನಂಗ್ ತಾಲುಂಗ್, ಹಸು ಅಥವಾ ನೀರ್ ಎಮ್ಮೆ ಚರ್ಮದಿಂದ ಮಾಡಿದ ನೆರಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಚಲಿಸಬಲ್ಲ ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಾನವ ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ವೀಕ್ಷಕರ ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಎಸೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

===== ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್ =====

* ಫಿಲಿಪಿನೋ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ [[ಹಿಂದೂ]] ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಾದ [[ರಾಮಾಯಣ]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದಿಂದ]] ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಪಠಣಗಳು.
** [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನ]] ಲುಜಾನ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ಡಿಲ್ಲೆರಾ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಇಫುಗಾವೊ ಜನರ ಅಲಿಮ್ ಮತ್ತು ಹುದುದ್ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮೌಖಿಕ ಮತ್ತು ಅಮೂರ್ತ ಪರಂಪರೆಯ ೧೧ ಮೇರುಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಯುನೆಸ್ಕೊ ಅಮೂರ್ತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹುದುದ್ - ಇಫುಗಾವೊ ಮಹಾಕಾವ್ಯವನ್ನೂ ನೋಡಿ.
** ಬಿಯಾಗ್ ನಿ ಲ್ಯಾಮ್-ಆಂಗ್ಇಲೋಕೋಸ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇಲೋಕಾನೊ ಜನರ ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾಗಿದೆ .
** ಆಗ್ನೇಯ ಲುಜಾನ್‌ನ ಬಿಕೋಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇಬಾಲಾಂಗ್ ಮಹಾಕಾವ್ಯ.
** ''&quot;ಅಗಿನಿಡ್, ಬಯೋಕ್ ಸಾ ಅಟೋಂಗ್ ತವಾರಿಕ್&quot;'', ಸೆಬುವಿನ ಬಿಸಾಯನ್ ಮಹಾಕಾವ್ಯ.
** ಬಯೋಕ್, ವಾಯುವ್ಯ ಮಿಂಡನಾವೊದ ಮರಾನೊ ಜನರ ಮಹಾಕಾವ್ಯ.
* ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯ
** ಕುಡ್ಯಾಪಿ, ಮರನಾವೋ, ಮನೋಬೋ ಮತ್ತು ಮಗಿಂದನಾವೋ ಜನರ ಸ್ಥಳೀಯ ಫಿಲಿಪಿನೋ ಗಿಟಾರ್, ಮಧುರ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣದ [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]] ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ.

==== ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮಿಳನ ====
ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಭಾರತದ ಸಂಗೀತವು ಇತರ ದೇಶಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದೆಹಲಿ೨ ಡಬ್ಲಿನ್, ಕೆನಡಾ ಮೂಲದ ಬ್ಯಾಂಡ್, ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬೆಸೆಯಲು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾಂಗ್ರಾಟನ್ ರೆಗ್ಗೀಟನ್ ಜೊತೆಗೆ ಭಾಂಗ್ರಾ ಸಂಗೀತದ ಸಮ್ಮಿಳನವಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;bang1&quot;&gt;[http://www.reggaetonline.net/luny-tunes-04262006_inside-reggaeton reggaetonline.net]&lt;/ref&gt;

==== ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಸಂಗೀತ ====

===== ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ =====
ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಯೋಜಕ [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಎಆರ್ ರೆಹಮಾನ್]] ಅವರು ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಲಾಯ್ಡ್ ವೆಬ್ಬರ್ ಅವರ ''ಬಾಂಬೆ ಡ್ರೀಮ್ಸ್‌ಗೆ'' ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ''[[ಹಮ್ ಆಪ್ಕೆ ಹೇ ಕೌನ್..! (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹಮ್ ಆಪ್ಕೆ ಹೈ ಕೌನ್‌ನ]]'' ಸಂಗೀತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಲಂಡನ್‌ನ ವೆಸ್ಟ್ ಎಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಬಾಲಿವುಡ್ ಕ್ರೀಡಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಲಗಾನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲಗಾನ್]]'' (೨೦೦೧) ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಇತರ ಎರಡು ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು (೨೦೦೨ ರ ''[[ದೇವ್‍ದಾಸ್|ದೇವದಾಸ್]]'' ಮತ್ತು ೨೦೦೬ ರ ''[[ರಂಗ್ ದೇ ಬಸಂತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಂಗ್ ದೇ ಬಸಂತಿ]]'' ) ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬಿಎ‍ಎಫ್‍ಟಿಎ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡವು.

[[ಡ್ಯಾನಿ ಬೋಯ್ಲೆ|ಡ್ಯಾನಿ ಬೋಯ್ಲ್]] ಅವರ ''[[ಸ್ಲಮ್‌ಡಾಗ್ ಮಿಲಿಯನೇರ್]]'' (೨೦೦೮) ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;Kumar&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.vanityfair.com/online/oscars/2008/12/slumdog-millionaires-bollywood-ancestors.html|title=Slumdog Millionaire's Bollywood Ancestors|last=Amitava Kumar|date=23 December 2008|website=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|access-date=4 January 2008|archive-date=29 ಮೇ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529011746/http://www.vanityfair.com/online/oscars/2008/12/slumdog-millionaires-bollywood-ancestors|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Age&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.theage.com.au/world/slumdog-draws-crowds-but-not-all-like-what-they-see-20090124-7p33.html|title=Slumdog draws crowds, but not all like what they see|date=25 January 2009|work=[[The Age]]|access-date=24 January 2008|location=Melbourne}}&lt;/ref&gt;

===== ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಮತ್ತು ರೆಗ್ಗೀ =====
ಭಾಂಗ್ರಾಟನ್ ರೆಗ್ಗೀಟನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಭಾಂಗ್ರಾ ಸಂಗೀತದ ಸಮ್ಮಿಳನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ವತಃ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್, ರೆಗ್ಗೀ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಂಗೀತದ ಸಮ್ಮಿಲನವಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;bang1&quot;/&gt;

===== ಜಾಝ್ =====
 
೧೯೬೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಕೋಲ್ಟ್ರೇನ್ ಅವರಂತಹ [[ಜಾಝ್ ಸಂಗೀತ|ಜಾಝ್]] ಪ್ರವರ್ತಕರು - ನವೆಂಬರ್ ೧೯೬೧ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ''ಲೈವ್ ಅಟ್ ದಿ ವಿಲೇಜ್ ವ್ಯಾನ್‌ಗಾರ್ಡ್'' ( ಕಾಲ್ಟ್ರೇನ್‌ನ ಆಲ್ಬಮ್ ''ಇಂಪ್ರೆಶನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ೧೯೬೩ ರವರೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ) ಗಾಗಿ 'ಇಂಡಿಯಾ' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು. ಸಮ್ಮಿಳನ. [[ಜಾರ್ಜ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್]] ( [[ದಿ ಬೀಟಲ್ಸ್|ಬೀಟಲ್ಸ್‌ನ]] ) ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ &quot; ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ವುಡ್ (ದಿಸ್ ಬರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಸ್ ಫ್ಲೋನ್) &quot; ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ [[ಸಿತಾರ್]] ನುಡಿಸಿದರು. ಇದು ಶಂಕರ್ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು, ನಂತರ ಅವರು ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್ ಆಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. [[ಜಾಝ್ ಸಂಗೀತ|ಜಾಝ್]] ನವೋದ್ಯಮಿ ಮೈಲ್ಸ್ ಡೇವಿಸ್ ಅವರು ೧೯೬೮ ರ ನಂತರದ ಅವರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಖಲೀಲ್ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ, ಬಿಹಾರಿ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಬಾದಲ್ ರಾಯ್ ಅವರಂತಹ ಸಂಗೀತಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ವರ್ಚುಸೊ ಜಾಝ್ ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ ಜಾನ್ ಮೆಕ್ಲಾಫ್ಲಿನ್ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಕಳೆದರು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅವರ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಗ್ರೇಟ್‌ಫುಲ್ ಡೆಡ್, ಇನ್‌ಕ್ರೆಡಿಬಲ್ ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಂಡ್, ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್, ಮೂವ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ನಂತಹ ಇತರ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಕಲಾವಿದರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರದರ್ಶಕರನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರು. ಲೆಜೆಂಡರಿ ಗ್ರೇಟ್‌ಫುಲ್ ಡೆಡ್ ಫ್ರಂಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಜೆರ್ರಿ ಗಾರ್ಸಿಯಾ ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ ಸಂಜಯ್ ಮಿಶ್ರಾ ಅವರ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಸಿಡಿ &quot;ಬ್ಲೂ ಇಂಕ್ಯಾಂಟೇಶನ್&quot; (೧೯೯೫) ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಮಿಶ್ರಾ ಅವರು ಫ್ರೆಂಚ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎರಿಕ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಪೋರ್ಟ್ ಡಿಜೆಮಾ'' (೧೯೯೬) ಗಾಗಿ ಮೂಲ ಸ್ಕೋರ್ ಅನ್ನು ಬರೆದರು, ಇದು ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಬರ್ಲಿನ್|ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಬೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಕೋರ್ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಡ್ರಮ್ಮರ್ ಡೆನ್ನಿಸ್ ಚೇಂಬರ್ಸ್ ( ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಸಾಂಟಾನಾ, ಜಾನ್ ಮೆಕ್‌ಲಾಫ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು) ಮತ್ತು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಗಳಾದ ಡಿಜೆ ಲಾಜಿಕ್ ಮತ್ತು ಕೆಲ್ಲರ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ (ಗಿಟಾರ್ ಮತ್ತು ಬಾಸ್) ರೊಂದಿಗೆ ''ಚಟೌ'' ಬನಾರಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು.

===== ಸಂಗೀತ ಚಿತ್ರ =====
೨೦೦೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ, ಬಾಲಿವುಡ್ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಂಗೀತ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಬಾಜ್ ಲುಹ್ರ್ಮನ್ ಅವರ ಸಂಗೀತದ ಚಿತ್ರ, ''ಮೌಲಿನ್ ರೂಜ್!'' (೨೦೦೧), ಬಾಲಿವುಡ್ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://movies.about.com/library/weekly/aa030902a.htm|title=Baz Luhrmann Talks Awards and 'Moulin Rouge'|access-date=2022-10-08|archive-date=2012-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20120502074825/http://movies.about.com/library/weekly/aa030902a.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಚಲನಚಿತ್ರವು ''ಚೈನಾ ಗೇಟ್'' ಚಿತ್ರದ ಹಾಡಿನೊಂದಿಗೆ ಬಾಲಿವುಡ್ ಶೈಲಿಯ ನೃತ್ಯದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿತು. ''ಮೌಲಿನ್ ರೂಜ್ ಅವರ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸು'' ''ಚಿಕಾಗೋ'', ''ರೆಂಟ್'' ಮತ್ತು ''ಡ್ರೀಮ್‌ಗರ್ಲ್ಸ್‌ನಂತಹ'' ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://movies.about.com/library/weekly/aatpmusicals.htm|title=Guide Picks – Top Movie Musicals on Video/DVD|publisher=[[About.com]]|access-date=15 May 2009|archive-date=24 ಜನವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090124220433/http://movies.about.com/library/weekly/aatpmusicals.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===== ಸೈಕೆಡೆಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಸಂಗೀತ =====
ಗೋವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸೈಕೆಡೆಲಿಕ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;PsyBook2010&quot;/&gt;

===== ಹಾಡುತ್ತ ಕುಣಿ =====
೧೯೭೦ ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ರಾಕ್ ಮತ್ತು ರೋಲ್ ಸಮ್ಮಿಳನಗಳು [[ಯುರೋಪ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಾದ್ಯಂತ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. [[ಅಲಿ ಅಕ್ಬರ್ ಖಾನ್]] ಅವರ ೧೯೫೫ ರ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ಪ್ರದರ್ಶನವು ಬಹುಶಃ ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ. ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ, ಅಶ್ವಿನ್ ಬಟಿಶ್ ಅವರಿಂದ ಸಿತಾರ್ ಪವರ್ ಎಂಬ ಬೀಟ್-ಆಧಾರಿತ, ರಾಗ ರಾಕ್ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಿತಾರ್ ಅನ್ನು ಮರುಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಸಿತಾರ್ ಪವರ್ ಹಲವಾರು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಲೇಬಲ್‌ಗಳ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಶಾನಾಚಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಿಂದ ತಮ್ಮ ವರ್ಲ್ಡ್ ಬೀಟ್ ಎಥ್ನೋ ಪಾಪ್ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.

===== ಟೆಕ್ನೋಪಾಪ್ =====
ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ''ಫಿಲ್ಮಿಯ'' ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಟೆಕ್ನೋಪಾಪ್ ಪ್ರವರ್ತಕರಾದ ಹರುವೊಮಿ ಹೊಸೊನೊ ಮತ್ತು ಯೆಲ್ಲೊ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದ ರ್ಯುಚಿ ಸಕಾಮೊಟೊ ಅವರು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಬಾಲಿವುಡ್-ಪ್ರೇರಿತ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ [[ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿ|ಸಮ್ಮಿಳನವನ್ನು]] ಆಧರಿಸಿ ೧೯೭೮ ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಆಲ್ಬಂ ''ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಮೂನ್'' ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pitchfork.com/reviews/albums/4016-cochin-moon/|title=Hosono &amp; Yokoo: Cochin Moon|last=Dominique Leone|date=19 July 2005|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|access-date=26 May 2011}}&lt;/ref&gt; ಟ್ರೂತ್ ಹರ್ಟ್ಸ್‌ನ ೨೦೦೨ ರ ಹಾಡು &quot; ಅಡಿಕ್ಟಿವ್ &quot; ಅನ್ನು ಡಿಜೆ ಕ್ವಿಕ್ ಮತ್ತು ಡಾ. ಡ್ರೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದನ್ನು ''ಜ್ಯೋತಿ'' (೧೯೮೧) ನಲ್ಲಿ [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]] ಅವರ &quot;ಥೋಡಾ ರೇಶಮ್ ಲಗ್ತಾ ಹೈ&quot; ನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;VH1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.vh1.com/artists/news/1457672/09192002/truth_hurts.jhtml|title=Truth Hurts|date=19 September 2002|publisher=[[VH1]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413172839/http://www.vh1.com/artists/news/1457672/09192002/truth_hurts.jhtml|archive-date=13 April 2009|access-date=18 May 2009}}&lt;/ref&gt; ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಐಡ್ ಪೀಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ೨೦೦೫ ರ ಹಾಡು &quot; ಡೋಂಟ್ ಫಂಕ್ ವಿತ್ ಮೈ ಹಾರ್ಟ್ &quot; ಎರಡು ೧೯೭೦ ರ ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಾಡುಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ: ''ಡಾನ್'' (೧೯೭೮ ನಿಂದ &quot;ಯೇ ಮೇರಾ ದಿಲ್ ಯಾರ್ ಕಾ ದಿವಾನಾ&quot; ಮತ್ತು ಅಪ್ರದ್ ನಿಂದ &quot;ಏ ''ನುಜಾವಾನ್'' ಹೈ ಸಬ್&quot; ( ೧೯೭೨).  ಎರಡೂ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣ್‌ಜಿ ಆನಂದ್‌ಜಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ]] ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನರ್ತಕಿ [[ಹೆಲೆನ್]] ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. &lt;ref name=&quot;Denselow&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2008/may/02/worldmusic1|title=Kalyanji Anandji, The Bollywood Brothers|last=Robin Denselow|date=2 May 2008|work=The Guardian|access-date=1 March 2009|location=London}}&lt;/ref&gt;

===== ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ =====
ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ [[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ]] ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯರು:

* ಆಂಡ್ರೆ ಡಿ ಕ್ವಾಡ್ರೋಸ್ - ಕಂಡಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಕ,
* [[ಜುಬಿನ್ ಮೆಹ್ತಾ]], ಕಂಡಕ್ಟರ್
* ಮೆಹ್ಲಿ ಮೆಹ್ತಾ, ಜುಬಿನ್ ಅವರ ತಂದೆ, ಪಿಟೀಲು ವಾದಕ ಮತ್ತು ಬಾಂಬೆ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಕಂಡಕ್ಟರ್
* ಅನಿಲ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್, ಪಿಯಾನೋ ವಾದಕ
* [[ಇಳಯರಾಜಾ|ಇಳಯರಾಜ]], ಲಂಡನ್‌ನ ವಾಲ್ತಮ್‌ಸ್ಟೋ ಟೌನ್ ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಫಿಲ್ಹಾರ್ಮೋನಿಕ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಮೇಳವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ
* ನರೇಶ್ ಸೋಹಲ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯ ಸಂಯೋಜಕ
* ಪರಮವೀರ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯ ಸಂಯೋಜಕ
* ಬೆನೊ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಯೋಜಕ

=== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ದೃಶ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ===
ಬಾಲಿವುಡ್ ಭಾರತಕ್ಕೆ [[ಮೃದು ಶಕ್ತಿ|ಮೃದು ಶಕ್ತಿಯ]] ಗಮನಾರ್ಹ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/entertainment/baahubali-2-the-conclusion-bahubali-2-dangals-overseas-box-office-success-is-a-testimony-to-indian-film-industrys-soft-power-3500555.html|title=Baahubali 2, Dangal's overseas box office success is a testimony to Indian film industry's soft power|date=31 May 2017|work=[[Firstpost]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;indianexpress&quot;&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/books/a-window-to-india-rising-soft-power-bollywood-4611855/|title=A window to India's rising soft power – Bollywood|date=13 April 2017|work=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt; ಲೇಖಕಿ ರೂಪಾ ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, &quot;ಬಾಲಿವುಡ್ ಸಿನಿಮಾ ಹೊಸ ಭಾರತದ ಪ್ರಬಲ ಜಾಗತಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಯಭಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&quot; &lt;ref name=&quot;indianexpress&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zDfCDgAAQBAJ|title=Bollywood Boom: India's Rise as a Soft Power|last=Swaminathan|first=Roopa|date=2017|publisher=Random House Publishers|isbn=978-9386495143}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತದ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅದರ ಪಾತ್ರವು ಅಮೇರಿಕನ್ ಪ್ರಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಹಾಲಿವುಡ್‌ನ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದು. &lt;ref name=&quot;desiblitz&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.desiblitz.com/content/impact-bollywood-indian-culture|title=Impact of Bollywood on Indian Culture|date=15 January 2014|work=DESIblitz}}&lt;/ref&gt;

==== ಆಫ್ರಿಕಾ ====
[[ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್]] [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಸೊಮಾಲಿಯ|ಸೊಮಾಲಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;Baru&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rXE3cEqRcDoC|title=Strategic Consequences of India's Economic Performance|last=Baru|first=Sanjaya|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-134-70973-1|page=442}}&lt;/ref&gt;

ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮೂಲತಃ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಲೆಬನಾನಿನ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ವಿತರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ''ಮದರ್ ಇಂಡಿಯಾ'' (೧೯೫೭) ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ದಶಕಗಳ ನಂತರ [[ನೈಜೀರಿಯ|ನೈಜೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು. ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಹೌಸಾ ಉಡುಪುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೌಸಾ ಗಾಯಕರು ಆವರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳು ನೈಜೀರಿಯನ್ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ. ನೈಜೀರಿಯಾದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ತಾರೆಗಳ ಸ್ಟಿಕ್ಕರ್‌ಗಳು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಸ್‌ಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳು ಟೈಲರಿಂಗ್ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್‌ಗಳ ಗ್ಯಾರೇಜ್‌ಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ನೇತಾಡುತ್ತವೆ. &lt;ref name=&quot;samar&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.samarmagazine.org/archive/article.php?id=21|title=Bollywood Comes To Nigeria|last=Larkin|first=Brian|date=31 August 2002|publisher=Samarmagazine.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20100731164710/http://www.samarmagazine.org/archive/article.php?id=21|archive-date=31 July 2010|access-date=12 November 2010}}&lt;/ref&gt;

[[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ]], ಭಾರತದಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಆಮದುಗಳನ್ನು ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;Rajinder&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4Wz4AAAAQBAJ&amp;pg=PA65|title=The Bollywood Reader|last=Rajinder|first=Dudrah|last2=Jigna|first2=Desai|date=2008|publisher=[[McGraw-Hill Education]]|isbn=9780335222124|page=65}}&lt;/ref&gt; ಹಲವಾರು ಬಾಲಿವುಡ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಆಫ್-ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ''ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಲಾಲೂ ಪ್ರಸಾದ್ ಯಾದವ್'' (೨೦೦೫) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2004/09/26/stories/2004092600682000.htm|title=Lalu Prasad, at home|last=Balchand, K.|date=26 September 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=9 December 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20041116044729/http://www.hindu.com/2004/09/26/stories/2004092600682000.htm|archive-date=16 November 2004|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; ''ದಿಲ್ ಜೋ ಭೀ ಕಹೇ...'' (೨೦೦೫) ಕೂಡ ಬಹುತೇಕ [[ಮಾರಿಷಸ್|ಮಾರಿಷಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ಜನಾಂಗೀಯ-ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೭೦ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಈಜಿಪ್ಟ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರು, &quot;ನಿಮಗೆ ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್ ಗೊತ್ತಾ?&quot; &lt;ref name=&quot;bollywoodlife&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/aamir-khan-in-china-shah-rukh-khan-in-germany-7-bollywood-stars-who-have-massive-fan-following-in-other-countries/|title=Aamir Khan in China, Shah Rukh Khan in Germany - 7 Bollywood stars who have massive fan following in other countries|last=Sudhakaran|first=Sreeju|date=10 June 2017|work=Bollywood Life}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/0/127435/Arts--Culture/0/Living-the-spectacle-Why-Egyptians-worship-Bollywo.aspx|title=Living the spectacle: Why Egyptians worship Bollywood|website=Ahram Online english.ahram.org.eg|access-date=2015-12-02}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blogs.wsj.com/middleeast/2013/09/30/bollywood-rides-back-to-egypt-on-chennai-express/|title=Bollywood Rides Back to Egypt on Chennai Express|last=Bradley|first=Matt|date=2013-09-30|website=WSJ Blogs - Middle East Real Time|access-date=2015-12-02|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208071607/http://blogs.wsj.com/middleeast/2013/09/30/bollywood-rides-back-to-egypt-on-chennai-express/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್]] ಅವರು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Egypts-Amitabh-Bachchan-mania/articleshow/1315446.cms|title=Egypt's Amitabh Bachchan mania|date=2 December 2005|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; 

==== ಅಮೆರಿಕಗಳು ====

===== ಕೆರಿಬಿಯನ್ =====
ಕೆರಿಬಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಇಂಡೋ-ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಜನರ ಇಂಡೋ - ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಸಂಗೀತವು [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ|ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬಾಗೋ]], [[ಗಯಾನ|ಗಯಾನಾ]], [[ಜಮೈಕ|ಜಮೈಕಾ]] ಮತ್ತು [[ಸುರಿನಾಮ್|ಸುರಿನಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅವರ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ವಾದ್ಯಗಳೆಂದರೆ ದಂತಲ್, ಲೋಹದ ರಾಡ್, ಚಪ್ಪಾಳೆ, ಧೋಲಕ್, ಎರಡು ತಲೆಯ ಬ್ಯಾರೆಲ್ ಡ್ರಮ್ . ಮಹಿಳೆಯರು ವಿವಿಧ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನ ಘಟನೆಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, [[ಹೋಳಿ|ಫಗ್ವಾ]] ಮತ್ತು [[ಹೋಳಿ]] ಮುಂತಾದ ಹಬ್ಬಗಳ ಮೇಲೆ ಭೋಜ್‌ಪುರದ ಸಂಗೀತದಿಂದ [[ಹಿಂದೂ]] [[ಭಜನೆ|ಭಜನ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಇಂಡೋ-ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಇಂಡೋ-ಟ್ರಿನಿಡಾಡಿಯನ್ ''ಚಟ್ನಿ ಸಂಗೀತ'' ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಚಟ್ನಿಯು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಬೈಠಕ್ ಗಣವು [[ಸುರಿನಾಮ್|ಸುರಿನಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Garland Encyclopedia of World Music|last=Manuel|first=Peter|publisher=Garland Publishing|year=2001|isbn=0-8240-6040-7|location=New York and London|pages=813–818|chapter=Indo-Caribbean Music}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Peter Manuel, East Indian Music in the West Indies: Tan-singing, Chutney, and the Making of Indo-Caribbean Culture. Temple University Press, 2000.&lt;/ref&gt;

===== ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕ =====
[[ಸುರಿನಾಮ್]] ಮತ್ತು [[ಗಯಾನ|ಗಯಾನಾ]]ನಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾರತೀಯ ವಲಸೆ ಸಮುದಾಯಗಳಿವೆ  ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. &lt;ref&gt;Global Bollywood – Anandam P. Kavoori, Aswin Punathambekar&lt;/ref&gt;೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ''ಧೂಮ್೨'' [[ರಿಯೋ ಡಿ ಜನೈರೊ|ರಿಯೊ ಡಿ ಜನೈರೊದಲ್ಲಿ]] ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2006/sep/15sfa.htm|title=Will Hrithik's Dhoom 2 prove lucky for Brazil?|last=Firdaus Ashraf, Syed|date=15 September 2006|website=[[Rediff.com]]|access-date=5 March 2008}}&lt;/ref&gt;

===== ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ =====
ಹೊಸ ಸಹಸ್ರಮಾನದಲ್ಲಿ, ಅಮೇರಿಕನ್ [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತ|ಹಿಪ್-ಹಾಪ್]] ಭಾರತೀಯ ಫಿಲ್ಮಿ ಮತ್ತು ಭಾಂಗ್ರಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. [[wiktionary:mainstream|ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ]] [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತ|ಹಿಪ್-ಹಾಪ್]] ಕಲಾವಿದರು [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ]] ಮಾದರಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಟಿಂಬಲೆಂಡ್‌|ಟಿಂಬಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ]] &quot;ಇಂಡಿಯನ್ ಕೊಳಲು&quot;, ಎರಿಕ್ ಸೆರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ರೆಡ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ನ &quot;ರಿಯಾಕ್ಟ್&quot;, ಸ್ಲಂ ವಿಲೇಜ್‌ನ &quot;ಡಿಸ್ಕೋ&quot;, ಮತ್ತು ಟ್ರುತ್ ಹರ್ಟ್ಸ್‌ನ ಹಿಟ್ ಹಾಡು &quot;ವ್ಯಸನಕಾರಿ&quot;, ಇದು [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]] ಹಾಡನ್ನು ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ಮಾಡಿತು, ಮತ್ತು ದಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಐಡ್ ಪೀಸ್ [[ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ|ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆಯವರ]] ಹಾಡು &quot;ಯೇ ಮೇರಾ ದಿಲ್&quot; ಅವರ ಹಿಟ್ ಸಿಂಗಲ್ &quot; ಡೋಂಟ್ ಫಂಕ್ ವಿತ್ ಮೈ ಹಾರ್ಟ್ &quot; ನಲ್ಲಿ. ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಕಾರ್ನರ್‌ಶಾಪ್ ತಮ್ಮ ''ಬ್ರಿಮ್‌ಫುಲ್ ಆಫ್ ಆಶಾ'' ಗೀತೆಯೊಂದಿಗೆ [[ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ]] ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಅದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿಟ್ ಆಯಿತು. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಬ್ರಿಟಿಷ್]] -ಸಂಜಾತ ಭಾರತೀಯ ಕಲಾವಿದ ಪಂಜಾಬಿ ಎಂಸಿ ಅವರು ರಾಪರ್ ಜೇ-ಝಡ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ &quot;ಮುಂಡಿಯನ್ ತೋ ಬಾಚ್ ಕೆ&quot; ನೊಂದಿಗೆ ಯುಎಸ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾಂಗ್ರಾ ಹಿಟ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಏಷ್ಯನ್ ಡಬ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ದೊಡ್ಡ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ತಾರೆಗಳಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವರ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಿದ [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತ|ರಾಪ್]] ಮತ್ತು ಪಂಕ್ ರಾಕ್ ಪ್ರಭಾವಿತ ಧ್ವನಿಯು ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಹು-ಜನಾಂಗೀಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾರೆ ಸ್ನೂಪ್ ಡಾಗ್ ಸಿಂಗ್ ಈಸ್ ಕಿಂಗ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮ್ಯಾಡ್ಲಿಬ್ ಬೀಟ್ ಕೊಂಡಕ್ಟಾ ಸಂಪುಟ ೩-೪ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೀಟ್ ಕೊಂಡಕ್ಟಾ  ಭಾರತದ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದ ಆಲ್ಬಮ್.

==== ಏಷ್ಯಾ ====

===== ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ =====
ಹಂಚಿಕೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವ [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ನೇಪಾಳ|ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ]] ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಸಹ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. &lt;ref name=&quot;Pakistan&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEE20051004061008&amp;Page=E&amp;Title=Startrek&amp;Topic=0|title=Despite official ban, Hindi movies are a craze in Pakistan|archive-url=https://web.archive.org/web/20080224205938/http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEE20051004061008&amp;Page=E&amp;Title=Startrek&amp;Topic=0|archive-date=24 February 2008|access-date=5 February 2008}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thehindubusinessline.com/2005/05/09/stories/2005050900561400.htm |title=The Hindu Business Line: It's Bollywood all the way in Afghanistan |access-date=8 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |archive-date=16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091016053105/http://www.thehindubusinessline.com/2005/05/09/stories/2005050900561400.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

===== ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ =====
ಈಗಾಗಲೇ  ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

===== ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ =====
ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾವು ದೊಡ್ಡ ಭಾರತೀಯ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತವೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಕತಾರ್‌ನ ೮೫% ಮತ್ತು ಯುಎಇಯ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೭೫% ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜೆಗಳು. &lt;ref name=&quot;bq magazine&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.bqdoha.com/2013/12/population-qatar|title=Qatar's population by nationality|date=18 December 2013|publisher=bqdoha.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131222095738/http://www.bqdoha.com/2013/12/population-qatar|archive-date=22 December 2013|access-date=19 November 2014}}&lt;/ref&gt; ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವು ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/ahmedabad-times/bollywood-films-gaining-popularity-in-gulf-countries/articleshow/2121632.cms|title=Bollywood films gaining popularity in Gulf countries|date=8 October 2006|work=[[The Times of India]]|access-date=21 November 2008|agency=Press Trust of India}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಆಮದು ಮಾಡಿದ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗ ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ೨೦೦೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ [[ಇಸ್ರೇಲ್|ಇಸ್ರೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಬಾಲಿವುಡ್ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿದೆ, ಕೇಬಲ್ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2004/20041116/world.htm|title=Indian films swamp Israel|date=16 November 2004|work=The Tribune|access-date=21 November 2008|agency=Press Trust of India}}&lt;/ref&gt;

==== ಯುರೋಪ್ ====

===== ಜರ್ಮನಿ =====
[[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ]] ಭಾರತೀಯ ಸ್ಟೀರಿಯೊಟೈಪ್‌ಗಳು, ಎತ್ತಿನ ಗಾಡಿಗಳು, ಭಿಕ್ಷುಕರು, ಪವಿತ್ರ ಹಸುಗಳು, ಭ್ರಷ್ಟ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ಬಾಲಿವುಡ್ ಮತ್ತು ಐಟಿ ಉದ್ಯಮವು ಭಾರತದ ಜಾಗತಿಕ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೊದಲು ದುರಂತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. &lt;ref name=&quot;dnaindia&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-shah-rukh-khan-as-popular-as-pope-german-media-1150157|title=Shah Rukh Khan as popular as Pope: German media|date=10 February 2008|work=[[Daily News and Analysis]]}}&lt;/ref&gt;

===== ಯುಕೆ =====
೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ-ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು ಏಷ್ಯನ್ ಭೂಗತ ಮಾಡಲು ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಬೆಸೆದರು. ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದಿಂದ ಕೆನಡಾ ಮೂಲದ ಸಂಗೀತಗಾರ ನಾಡಕ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ಅವರು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ]] ಅಕೌಸ್ಟಿಕ್ ಸಮ್ಮಿಳನವಾದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಭಕ್ತಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಭಾರತೀಯೇತರ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿದ ಅಂತಹ ಒಬ್ಬ ಗಾಯಕ ಕೃಷ್ಣ ದಾಸ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಗೀತ [[ಸಾಧನ|ಸಾಧನಾ]] ಸಂಗೀತದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಇಂಡೋ-ಕೆನಡಿಯನ್ ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ ವಂದನಾ ವಿಶ್ವಾಸ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ೨೦೧೩ ರ ಆಲ್ಬಂ ''ಮೊನೊಲಾಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾರತೀಯ-ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮ್ಮಿಳನದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಮ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಸನ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಲಾರಾ ಮಾರ್ಲಿಂಗ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಧರೋಹರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಹಾಡುಗಳ ಇಪಿ ಯಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;dharo1&quot;/&gt; ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಬಾಂಬೆ ಬೈಸಿಕಲ್ ಕ್ಲಬ್  ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೇಲಾಲ್  ಅವರ ಏಕಗೀತೆ &quot; ಫೀಲ್ &quot; ಗಾಗಿ &quot; ಮನ್ ಡೋಲೆ ಮೇರಾ ತಾನ್ ಡೋಲ್ &quot; ಹಾಡನ್ನು ಸಹ ಮಾದರಿ ಮಾಡಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|title=A Little This, A Little That|last=Pundir|first=Pallavi|date=15 March 2013|work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; 

==== ಓಷಿಯಾನಿಯಾ ====
ಭಾರತೀಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾರಣ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು [[ಫಿಜಿ|ಫಿಜಿಯಲ್ಲಿ]] ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಂಡೋ-ಫಿಜಿಯನ್ನರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. &lt;ref name=&quot;Oceania&quot;&gt;{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/News/News_By_Industry/ET_Cetera/Bollywood_clubs_popular_among_Australians/articleshow/2372640.cms|title=Bollywood clubs popular among Australians|date=15 September 2007|work=[[The Times of India]]|access-date=12 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080212095151/http://economictimes.indiatimes.com/News/News_By_Industry/ET_Cetera/Bollywood_clubs_popular_among_Australians/articleshow/2372640.cms|archive-date=12 February 2008|agency=Indo-Asian News Service}}&lt;/ref&gt;

[[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ಗಳು]] ೨ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ದೊಡ್ಡ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ವಲಸೆಗಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.  ಬಾಲಿವುಡ್ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯನ್ನರಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ.

== ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ==
[[ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ|ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯು]] ೧೯೫೨ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಅಕಾಡೆಮಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಭಾರತೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಅಧಿಕೃತ ಮನ್ನಣೆಯಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ನೀಡಿತು. ಇಂಫಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sangeetnatak.org/sna/inst.htm|title=Institutions of the Sangeet Natak Akademi|publisher=SNA|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727234331/http://sangeetnatak.org/sna/inst.htm|archive-date=27 July 2011|access-date=8 November 2010}}&lt;/ref&gt; ರವೀಂದ್ರ ರಂಗಶಾಲಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sangeetnatak.org/sna/centres.htm|title=Centres of the Akademi|publisher=SNA|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727235028/http://sangeetnatak.org/sna/centres.htm|archive-date=27 July 2011|access-date=8 November 2010}}&lt;/ref&gt; ಸತ್ರಿಯಾ ಕೇಂದ್ರ, [[ನವ ದೆಹಲಿ|ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಕಥಕ್ ಕೇಂದ್ರ  [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರಂನಲ್ಲಿ]] ಕುಟಿಯಾಟ್ಟಂ ಕೇಂದ್ರ, [[ಜಮ್ಶೆಡ್‌ಪುರ|ಜಮ್ಶೆಡ್‌ಪುರದ]] ಬರಿಪಾದದಲ್ಲಿರುವ ಚೌ ಸೆಂಟರ್, ಬನಾರಸ್ ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿ, [[ವಾರಾಣಸಿ|ವಾರಣಾಸಿ]], ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಕೇಂದ್ರ. ಇದು ಮಣಿಪುರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.

== ಸಹ ನೋಡಿ ==
== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ ==
* {{Cite journal|last=Day|last2=Joshi, O. P.|year=1982|title=The changing social structure of music in India|journal=International Social Science Journal|volume=34|issue=94|page=625}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/stream/musicmusicalinst00dayc#page/n7/mode/2up|title=The Music and Musical instruments of Southern India and the Deccan|last=Day|first=Charles Russell|publisher=Adam Charles Black, London|year=1891}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/stream/cu31924018413900#page/n5/mode/2up.|title=Introduction to the Study of Indian Music|last=Clements|first=Sir Ernest|publisher=Longmans, Green &amp; Co., London|year=1913}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/stream/musicofhindostan00foxs#page/n7/mode/2up|title=The Music of Hindostan|last=Strangways|first=A.H. Fox|publisher=Oxford at The Clarendon Press, London|year=1914}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/stream/musicofhindostan00foxs#page/n7/mode/2up|title=The Music of Hindostan|last=Strangways|first=A.H. Fox|publisher=Oxford at The Clarendon Press, London|year=1914}}
* {{Cite book|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Music_of_India&amp;action=edit&amp;section=28|title=The Music of India|last=Popley|first=Herbert Arthur|publisher=Association Press, Calcutta|year=1921}}
* {{Cite book|title=Ritual Music and Hindu Rituals of Kerala. New Delhi: B.R. Rhythms, 2006.|last=Killius, Rolf}}
* {{Cite book|title=Hindustāni Gata-s Compilation: Instrumental themes in north Indian classical music|last=Moutal, Patrick|publisher=Patrick Moutal Publisher|year=2012|isbn=978-2-9541244-1-4|location=Rouen}}
* {{Cite book|title=A Comparative Study of Selected Hindustāni Rāga-s|last=Moutal, Patrick|publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt Ltd|year=1991|isbn=978-81-215-0526-0|location=New Delhi}}
* {{Cite book|title=Hindustāni Rāga-s Index|last=Moutal, Patrick|publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt Ltd|year=1991|location=New Delhi}}
* {{Cite book|title=Thumri in Historical and Stylistic Perspectives. New Delhi: Motilal Banarsidass, 1989.|last=Manuel, Peter}}
* {{Cite book|url=https://archive.org/details/cassetteculturep00manu|title=Cassette Culture: Popular Music and Technology in North India. University of Chicago Press, 1993|last=Manuel, Peter|date=May 1993|isbn=978-0-226-50401-8|url-access=registration}}
* Wade, Bonnie C. (1987). ''Music in India: the Classical Traditions''. New Dehi, India: Manohar, 1987, t.p.&amp;nbsp;1994. xix, [1], 252 p., amply ill., including with examples in musical notation.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/81-85054-25-8|81-85054-25-8]]
* Maycock, Robert and Hunt, Ken. &quot;How to Listen - a Routemap of India&quot;. 2000.  In Broughton, Simon and Ellingham, Mark with McConnachie, James and Duane, Orla (Ed.), ''World Music, Vol. 2: Latin &amp; North America, Caribbean, India, Asia and Pacific'', pp.&amp;nbsp;63–69. Rough Guides Ltd, Penguin Books.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/1-85828-636-0|1-85828-636-0]]
* Hunt, Ken. &quot;Ragas and Riches&quot;. 2000.  In Broughton, Simon and Ellingham, Mark with McConnachie, James and Duane, Orla (Ed.), ''World Music, Vol. 2: Latin &amp; North America, Caribbean, India, Asia and Pacific'', pp.&amp;nbsp;70–78. Rough Guides Ltd, Penguin Books.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/1-85828-636-0|1-85828-636-0]].
* &quot;Hindu music.&quot; (2011). Columbia Electronic Encyclopedia, 6th Edition, 1.
* Emmie te Nijenhuis (1977), [https://books.google.com/books?id=kFkVJDlg-4IC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''A History of Indian Literature: Musicological Literature''], Otto Harrassowitz Verlag,  ,  
* [https://archive.org/stream/NatyaShastra/natya_shastra_translation_volume_2_-_bharat_muni#page/n7/mode/2up Natya Sastra] ''Ancient Indian Theory and Practice of Music'' (translated by M. Ghosh)

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xm48 ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೪೫ ನಿಮಿಷಗಳು): ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಿಜಾಮುದ್ದೀನ್ ದೇಗುಲ.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xm4c ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೪೫ ನಿಮಿಷಗಳು): ಕರಾಚಿಯಲ್ಲಿ ಮಹ್ಫಿಲ್ ಸೂಫಿ ಸಭೆ.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xjq8 ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೬೦ ನಿಮಿಷಗಳು): ಮಿಶ್ರಾ ಸಹೋದರರು ವೇದ ಪಠಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xjqc ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೬೦ ನಿಮಿಷಗಳು): ರಿಖಿ ರಾಮ್ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು, ನಿಜಾಮಿ ಸಹೋದರರು.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xjqk ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೬೦ ನಿಮಿಷಗಳು): ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಬಾಂಬೆ ಮತ್ತು ತ್ರಿಲೋಕ್ ಗುರ್ತು.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xl8n ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೪೫ ನಿಮಿಷಗಳು): ಗುಜರಾತ್ - ಪ್ರಫುಲ್ ಡೇವ್.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xl8s ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೪೫ ನಿಮಿಷಗಳು): ಸೌಜನ್ಯದ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಬೌಲ್ಸ್ ಸಂಗೀತ.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xm4k ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೬೦ ನಿಮಿಷಗಳು): ಅಮೃತಸರದ ಗೋಲ್ಡನ್ ಟೆಂಪಲ್‌ನಿಂದ ಸಂಗೀತ.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ.
* [http://www.moutal.eu/indian-music.html ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ರಾಗ್ ಸಂಗೀತ ಆನ್‌ಲೈನ್ - ೧೯೦೨ ರಿಂದ ೮೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಡಿಯೋ ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋ ಆರ್ಕೈವ್‌ಗಳ ಅಪರೂಪದ ಸಂಗ್ರಹ]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;References /&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಂಗೀತಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>oeclwa1ex45ktubbhry3n26a8m7sjf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನಳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>145776</id>
    <revision>
      <id>1430939</id>
      <parentid>1351451</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:42:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17011" sha1="rqytrhdrdfcqz887ywm47rbpo7ee4g1" xml:space="preserve">{{Short description|Character in the Mahabharata}}
{{Other uses}}
{{Refimprove|date=May 2020}}
{{Use dmy dates|date=January 2016}}
{{Use Indian English|date=January 2016}}
{{Infobox character
| name = ನಳ
| info-hdr = ಮಾಹಿತಿ
| gender =ಪುರುಷ
| image = Raja Ravi Varma - Mahabharata - NalaDamayanti.jpg
| alt = 
| caption = ನಳ-ದಮಯಂತಿಯ ಚಿತ್ರ: ರಾಜ ರವಿವರ್ಮ
| family = ಪುಷ್ಕರ (ಸಹೋದರ)
| nationality = ನಿಷಾದ
| spouse = [[ದಮಯಂತಿ]]
| affiliation = [[Mahabharata king]]
| children = ಇಂದ್ರಸೇನ(ಮಗ)&lt;br&gt;ಇಂದ್ರಸೇನಾ (ಮಗಳು)
| color = #FFC569
}}
'''ನಳ''' ( [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] : नल) ''[[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದ]]'' ''[[ವನ ಪರ್ವ]]'' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2QG_ZgsM13IC|title=The Mahabharata, Volume 2|last=J. A. B. van Buitenen|publisher=University of Chicago Press|year=1981|isbn=978-0-226-84664-4|pages=318–322}}&lt;/ref&gt; ಅವನು ನಿಷಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ ಮತ್ತು ವೀರಸೇನನ ಮಗ. ನಳನು ಕುದುರೆಗಳ ಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಪಾಕಶಾಲೆಯ ಪರಿಣತಿಗಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಅವರು [[ವಿದರ್ಭ ರಾಜ್ಯ|ವಿದರ್ಭ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ರಾಜಕುಮಾರಿ [[ದಮಯಂತಿ|ದಮಯಂತಿಯನ್ನು]] ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರು ಕಾಳಿ ದೇವಿಯ ಆಶೀರ್ವಾದ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಉತ್ತಮ ಅಡುಗೆಯವರೂ ಆಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕ ಪಾಕದರ್ಪಣಂ (ಸಂಸ್ಕೃತ: पाकदर्पण) ಬರೆದರು.

== ಕಥೆ ==
 
ನಳನ ಕಥೆಯನ್ನು ಮಹಾಭಾರತದ ವನ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ವಿವಿಧ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದ ಪಠ್ಯ ನಿಷಾದ ಚರಿತಾ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನಿಯಮದಲ್ಲಿ ಐದು ''[[ಮಹಾಕಾವ್ಯ|ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]]'' (ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು) ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ncL8Ve9FqNwC&amp;pg=PA5079&amp;dq=Naishadha&amp;q=Naishadha|title=The Indian Encyclopaedia|publisher=Genesis Publishing|page=5079}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kunhan&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.scribd.com/doc/223739875/Survey-of-Sanskrit-Literature-C-Kunhan-Raja|title=Survey of Sanskrit Literature|last=C.Kunhan Raja|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan|pages=136, 146–148}}&lt;/ref&gt; ನಿಷಾದ ರಾಜನಾದ ನಳನು ಒಂದು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಹಂಸವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡನು. ಹಂಸವು ಅವನಿಗೆ [[ದಮಯಂತಿ|ದಮಯಂತಿಯ]] ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದಳು. ಪ್ರಭಾವಿತನಾದ ನಳನು ಹಂಸನಿಗೆ ದಮಯಂತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲು ಹೇಳಿದನು. ನಂತರ ''ಸ್ವಯಂವರದಲ್ಲಿ ದಮಯಂತಿಯು'' ಆತನನ್ನು ಪತಿಯಾಗಿ ಆರಿಸಿದಳು. ವಧು ತನ್ನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಬಂದ ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಆಹ್ವಾನಿತರ ನಡುವೆ ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತಾಳೆ.

ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ನಳನ ಗುಣಗಳನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾ ದಂಪತಿಯನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಟರು. ಆದರೆ [[ಕಲಿ|ಕಲಿ ಪುರುಷನು]] ಹಿಂದಿರುಗಿದ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೇಳಿ ಕೋಪಗೊಂಡು ದಮಯಂತಿಯು ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಅವಳ ಜೀವನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು. ಅವರು ನಳನನ್ನು [[ಧರ್ಮ (ಭಾರತೀಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ)|ಧರ್ಮದ]] ಮಾರ್ಗದಿಂದ (ಸದಾಚಾರ ಮತ್ತು ಸದ್ಗುಣದ ಮಾರ್ಗ) ತಿರುಗಿಸಲು ಮತ್ತು ನಳ ಮತ್ತು ದಮಯಂತಿಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದರು. ನಳನ ಪರಿಶುದ್ಧತೆ ಎಷ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ, ಕಲಿಗೆ ಅವನಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ದೋಷವನ್ನು ಕಂಡು ಅವನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಮೋಹಿಸಲು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳು ಬೇಕಾಯಿತು. ದುಷ್ಟರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾದ ನಂತರ ನಳನು ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಪುಷ್ಕರನೊಂದಿಗೆ ಪಗಡೆಯ ಆಟವನ್ನು ಆಡಿದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅವನಿಗೆ [[ಜೂಜು|ಜೂಜಾಡಿದ]]. ಹೊರಡುವ ಮೊದಲು ದಮಯಂತಿ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಾರಥಿಯೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದಳು. ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿ ತೋರುವ ಯಾವುದೇ ನಾಗರಿಕರು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಪುಷ್ಕರ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದರು. ದಮಯಂತಿ ಮಲಗಿರುವಾಗ ನಳನು ಕಲಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ತೊರೆದು ಹೋದನು.

ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಕರ್ಕೋಟಕ|ಕಾರ್ಕೋಟಕ ನಾಗನನ್ನು]] (ಹಾವಿನ ವ್ಯಕ್ತಿ) ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ಕಾರ್ಕೋಟಕ ನಾಗನು ವಿಷವನ್ನು ಬಳಸಿ ನಳನನ್ನು ಬಾಹುಕ ಎಂಬ ಕೊಳಕು ಕುಬ್ಜನನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಜ ಋತುಪರ್ಣನ ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದನು. ಅವನು ನಳನಿಗೆ ಮಾಂತ್ರಿಕ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ನೀಡಿದನು, ಅದು ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ನಳನು ರಾಜ ಋತುಪರ್ಣನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನಿಗೆ ಸಾರಥಿ ಮತ್ತು ಅಡುಗೆಯವನಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ದಮಯಂತಿ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಕಾಣದೆ ಅಳುತ್ತಾ ಅವನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಮುಂದೆ ಹೋದಳು. ತನ್ನ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಅವಳು ನಿಷಾದ ಎಂಬ ಹಾವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದಳು. ಅವಳನ್ನು ಸಾಂತ್ವನ ಮಾಡಿದ ತಪಸ್ವಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಳು. ವ್ಯಾಪಾರಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಳು. ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಚೇದಿಯ ರಾಣಿ ಭಾನುಮತಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಳು ಮತ್ತು ಕೊನೆಗೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತಲುಪುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದಳು. ತನ್ನ ಪತಿಯ ಅಡಗುತಾಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದವರಿಗೆ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದಳು. ಅವಳ ಒಬ್ಬ ಸೈನಿಕ ಹಿಂತಿರುಗಿ ಅವಳಿಗೆ ದೂರದ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಸಾರಥಿ ಬಾಹುಕನ  ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದನು.

ನಳನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲು ದಮಯಂತಿ ಋತುಪರ್ಣನಿಗೆ ಒಗಟನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದಳು. ದಮಯಂತಿಯು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪತಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲಿದ್ದಾಳೆಂದು ಕೇಳಿದ ಬಾಹುಕನು ಋತುಪರ್ಣನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ರಥವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಓಡಿಸಿದನು. ಅವರು ಅಯೋಧ್ಯೆಯಿಂದ ವಿದರ್ಭಕ್ಕೆ ಹೊರಟರು. ಪ್ರಯಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಲಿ ತನ್ನ ದೇಹದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಶಾಪಕ್ಕೆ ಹೆದರಿ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಿದನು. ನಳನು ಅವನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಭೀಮನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿದನು. ತನ್ನ ಸೇವಕನ ಸಹಾಯದಿಂದ ದಮಯಂತಿಯು ಬಾಹುಕನೆಂಬ ಆ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಳು. ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಅರಮನೆಗೆ ಕರೆದಳು. ಇಬ್ಬರೂ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಗುರುತಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಳ ತನ್ನ ಮೂಲ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದನು.

ದಾಳ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಋತುಪರ್ಣನ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದ ನಳನು ದಾಳದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಸಾರಥಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಅವನು ತನ್ನ ಸಹೋದರನಿಂದ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಹೊರಟನು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿದ ಅವರು ಪುಷ್ಕರರನ್ನು ದಾಳ ಅಥವಾ ಏಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದರು. ನಳನು ತನ್ನ ಮಾವ, ತನ್ನ ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನಂತರದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪಣತೊಟ್ಟನು.

ಸುಂದರವಾದ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಬಯಕೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪುಷ್ಕರನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಯಶಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಖಚಿತವಾಗಿ ಪಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಮರುಪಂದ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು, ಅದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಸೋತನು ಮತ್ತು ಗುಲಾಮನಾದನು. ಆದರೆ ನಳನು ಅವನು ಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿದನು ಮತ್ತು  ಅವನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದನು. ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಷ್ಟದ ನಂತರ ನಳನು ಎಂದಿಗೂ ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಿಂದ ವಿಚಲಿತನಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಕಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಗೆದ್ದನು ಮತ್ತು ಮರುಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದನು. ನಳ ಮತ್ತು ದಮಯಂತಿ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಬದುಕಿದರು.

ಕಲಿಯು ನಳನನ್ನು ತೊರೆದಾಗ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ನಳನು ತನ್ನ ಕಥೆಯನ್ನು ಓದುವವನು ಕಲಿಯ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ಬಾಧಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವರವನ್ನು ಕೋರಿದನು.

ನಳ ಮತ್ತು ದಮಯಂತಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು: ಇಂದ್ರಸೇನ ಎಂಬ ಹುಡುಗ, ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಸೇನಾ ಎಂಬ ಹುಡುಗಿ. ಮಗಳು [[ಪಾಂಚಾಲ]] ರಾಜನಾದ [[ಮುದ್ಗಲ|ಮುದ್ಗಲನನ್ನು]] ಮದುವೆಯಾದಳು&lt;gallery widths=&quot;145px&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
ಚಿತ್ರ:Damayanti Choosing a Husband by Warwick Goble.jpg|thumb|alt=|ದಮಯಂತಿ ತನ್ನ ಗಂಡನನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ
ಚಿತ್ರ:The maiden was loth to hearken to Nala,s message.jpg|alt=|ನಳನು ದಮಯಂತಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾನೆ
ಚಿತ್ರ:Reunion of Nala and Damayanthi.jpg|ನಳ ದಮಯಂತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ
&lt;/gallery&gt;

== ಅನುವಾದಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ==

* ನಾರ್ಮನ್ ಮೊಸ್ಲಿ ಪೆಂಜರ್ ೧೯೨೬ &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=S. M. E.|title=''Nala and Damayanti'' by Norman M. Penzer|journal=The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|date=April 1927|issue=2|pages=363–364|jstor=25221149}}&lt;/ref&gt; ನಳ ಮತ್ತು ದಮಯಂತಿ ಕಥೆಯನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿದರು.
* ನಳ ಮತ್ತು ದಮಯಂತಿಯ ಕಥೆಯು ಕನಿಷ್ಠ ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು, ಫ್ರಾಂಜ್ ಬಾಪ್ ಅವರು [[iarchive:bub gb CG0MD5aDzKoC|ನಲುಸ್, ಕಾರ್ಮೆನ್ ಸಂಸ್ಕ್ರತಮ್ ಇ ಮಹಾಭಾರತದ ಸಂಪಾದನೆ, ಲ್ಯಾಟಿನ್ ವರ್ಟಿಟ್, ಎಟ್ ಅಡ್ನೋಟೇಶನ್ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರವಿಟ್, ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕಸ್ ಬಾಪ್]] (೧೮೧೯) ಎಂಬ ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
* ನಂತರ, ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವಾಂಸ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ರಾಕ್ವೆಲ್ ಲ್ಯಾನ್ಮನ್ ತನ್ನ ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ (೧೮೮೩) ನಲ್ಲಿ ನಳ ಮತ್ತು ದಮಯಂತಿ ಕಥೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಪಠ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಿದರು.

== ಸಹ ನೋಡಿ ==

* ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸೂಫಿಸಂ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ನಲ್ ಮತ್ತು ದಮಯಂತಿಯ ಕಥೆ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ ==

* {{Cite book|url=https://archive.org/details/dictionaryofhind0000dall|title=Dictionary of Hindu Lore and Legend|last=Dallapiccola|first=Anna Libera|publisher=Thames &amp; Hudson|year=2002|isbn=978-0-500-51088-9|url-access=registration}}
* ''Jours d'amour et d'épreuve, l'histoire du roi Nala'', pièce de Kathakali (''Nalacaritam'') de Unnâyi Vâriyar, (XVIIè-XVIIIè siècle), traduction du malayâlam, introduction et notes par Dominique Vitalyos, Gallimard, Connaissance de l'Orient, 1995.

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/the-naishadha-charita-of-shriharsha ನೈಷಧ-ಚರಿತ (ನಳ ಮತ್ತು ದಮಯಂತಿ ಕಥೆ)] ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಅನುವಾದ ಕೆ.ಕೆ. ಹ್ಯಾಂಡಿಕಿ [ರುಜುವಾತು] (ಪದಕೋಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ)
* [https://web.archive.org/web/20221130115004/https://www.ajabgjab.com/2014/11/nal-damyanti-katha-ek-amar-prem-kahani.html ajabgjab.com ನಲ್ಲಿ ನಲ್ ದಮಯಂತಿಯ ಹಿಂದಿ ಕಥೆ]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಮಹಾಭಾರತದ ಪಾತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>rqytrhdrdfcqz887ywm47rbpo7ee4g1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ ದಾಳಿ- ೨೦೦೧</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146008</id>
    <revision>
      <id>1431028</id>
      <parentid>1357219</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36937" sha1="kna4coy60a6n7d4y350b48lr5155vk0" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:The Vice President, Shri Bhairon Singh Shekhawat paying floral tributes to the Martyrs, on the occasion of the 4th Anniversary of the Parliament attack, in New Delhi on December 13, 2005.jpg|400px|right]]
'''೨೦೦೧ ರ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ ದಾಳಿಯು'''   ೨೦೦೧   ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೩ ರಂದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ನವ ದೆಹಲಿ|ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] [[ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು|ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನ]] ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿಯಾಗಿದೆ. ದುಷ್ಕರ್ಮಿಗಳು ಲಷ್ಕರ್-ಎ-ತೈಬಾ (ಎಲ್‌ಇಟಿ) ಮತ್ತು [[ಜೈಷ್–ಎ–ಮೊಹಮದ್|ಜೈಶ್-ಎ-ಮೊಹಮ್ಮದ್]] (ಜೆಇಎಂ) - ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಎರಡು ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು.&lt;ref name=&quot;indianembassy.org&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.indianembassy.org/new/parliament_dec_13_01.htm|title=Terrorist Attack on the Parliament of India|date=2001-12-18|publisher=Embassy of India – Washington DC|archive-url=https://web.archive.org/web/20100611152203/http://www.indianembassy.org/new/parliament_dec_13_01.htm|archive-date=2010-06-11|access-date=2018-12-12}}&lt;/ref&gt; ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಆರು [[ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸ್‌|ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸ್]] ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಇಬ್ಬರು ಸಂಸತ್ ಭದ್ರತಾ ಸೇವಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ತೋಟಗಾರನ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು . ಇದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚಿದ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಸಂಸತ್ತಿನ ಹೊರಗೆ ಐವರು ಉಗ್ರರನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

== ದಾಳಿ ==
೧೩ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೧ ರಂದು, ಐವರು ಭಯೋತ್ಪಾದಕರು ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು [[ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು|ಸಂಸತ್ತಿನ]] ಲೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ ಭವನಕ್ಕೆ ನುಸುಳಿದರು.&lt;ref name=&quot;dec14rediff&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/news/2001/dec/13parl14.htm|title=The terrorists had the home ministry and special Parliament label|date=13 December 2001|website=Rediff.com India}}&lt;/ref&gt; ಘಟನೆಯ ೪೦  ನಿಮಿಷಗಳ ಮೊದಲು [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]] ಮತ್ತು [[ಲೋಕಸಭೆ]] ಎರಡನ್ನೂ ಮುಂದೂಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರು (ಸಂಸದರು) ಮತ್ತು ಗೃಹ ಸಚಿವ [[ಎಲ್. ಕೆ. ಅಡ್ವಾಣಿ|ಎಲ್‌ಕೆ ಅಡ್ವಾಣಿ]] ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಖಾತೆ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ ಹರಿನ್ ಪಾಠಕ್ ಅವರಂತಹ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಸರ್ಕಾರಿ]] ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ದಾಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿದ್ದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;rediff1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/news/2001/dec/13parl1.htm|title=Terrorists attack Parliament; five intruders, six cops killed|date=13 December 2001|website=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; ಈ ವೇಳೆ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ೧೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ ಸಂಸತ್ ಭವನದೊಳಗೆ ಇದ್ದರು. ಬಂದೂಕುಧಾರಿಗಳು ತಾವು ಓಡಿಸಿದ ಕಾರಿನ ಮೇಲೆ ನಕಲಿ ಗುರುತಿನ ಸ್ಟಿಕ್ಕರ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಸುತ್ತಲೂ ನಿಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉಗ್ರರು [[ಎಕೆ - ೪೭|ಎಕೆ-೪೭]] ರೈಫಲ್‌ಗಳು, ಗ್ರೆನೇಡ್ ಲಾಂಚರ್‌ಗಳು, [[ಪಿಸ್ತೂಲು|ಪಿಸ್ತೂಲ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು ಗ್ರೆನೇಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ದಿದ್ದಾರೆ.

ಬಂದೂಕುಧಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ವಾಹನವನ್ನು [[ಭಾರತದ ಉಪ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಭಾರತದ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] [[ಕೃಷ್ಣ ಕಾಂತ್|ಕ್ರಿಶನ್ ಕಾಂತ್]] (ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿದ್ದ) ಅವರ ಕಾರಿಗೆ ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅನಂತರ ಹೊರಬಂದು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಗಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರ ಮೇಲೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದರು. ನಂತರ ಆವರಣದ ಗೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಶ್ರೀನಗರದ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಮೇಲೆ ಇದೇ ರೀತಿಯ ದಾಳಿಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.ಅಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರು ೩೮ ಜನರನ್ನು ಕೊಂದರು.

ಬಂದೂಕುಧಾರಿಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಇಂಟರ್-ಸರ್ವೀಸಸ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ (ಐಎಸ್ಐ) ಏಜೆನ್ಸಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪುಸ್ತಕ ''ದಿ ಎಕ್ಸೈಲ್‌ ದಲ್ಲಿ: ದಿ ಫ್ಲೈಟ್ ಆಫ್ ಒಸಾಮಾ ಬಿನ್ ಲಾಡೆನ್'', ಕ್ಯಾಥಿ ಸ್ಕಾಟ್-ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಆಡ್ರಿಯನ್ ಲೆವಿ ಅವರು ಆಗಿನ ಸಿಐಎ ಸ್ಟೇಷನ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ರಾಬರ್ಟ್ ಗ್ರೆನಿಯರ್ ಮತ್ತು ರಾಯಭಾರಿ ವೆಂಡಿ ಚೇಂಬರ್ಲಿನ್ ಅವರು ಐಎಸ್‌ಐ ದಾಳಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಶಂಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಡ್ಯುರಾಂಡ್ ರೇಖೆಯಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಅಲಿ ಜಾನ್ ಔರಕ್ಜೈನ ಆಜ್ಞೆಯು ಟೋರಾ ಬೋರಾ ಕದನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಒಸಾಮಾ ಬಿನ್ ಲಾಡೆನ್]] ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;LevyScott-Clark2017&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uHG9DAAAQBAJ|title=The Exile: The Flight of Osama bin Laden|last=Levy|first=Adrian|last2=Scott-Clark|first2=Catherine|date=23 May 2017}}&lt;/ref&gt;

== ಸಾವುನೋವುಗಳು ==
[[ಕೇಂದ್ರ ಮೀಸಲು ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆ|ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮೀಸಲು ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಯ]] ಕಾನ್‌ಸ್ಟೆಬಲ್ ಕಮಲೇಶ್ ಕುಮಾರಿ ಅವರು ಭಯೋತ್ಪಾದಕರನ್ನು ಮೊದಲು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಭಯೋತ್ಪಾದಕರು ಗುಂಡುಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿದರು. ಆಕೆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದಾಳೆ. ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದಾಗ ಒಬ್ಬ ಬಂದೂಕುಧಾರಿಯ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಉಡುಪು ಸ್ಫೋಟಿಸಿತು; ಇತರ ನಾಲ್ವರು ಬಂದೂಕುಧಾರಿಗಳು ಸಹ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಸಂಸದರು ಪ್ರಾಣಾಪಾಯದಿಂದ ಪಾರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಹತ್ಯೆಗೀಡಾದ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ ೯ ಮತ್ತು ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ೧೭ ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;remember&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/parliament-attack-victims-remembered/article2711970.ece|title=Parliament attack victims remembered|last=PTI|date=13 December 2011|work=The Hindu|access-date=23 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;suicide1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/december/13/newsid_3695000/3695057.stm|title=2001: Suicide attack on Indian parliament}}&lt;/ref&gt;

== ಅಪರಾಧಿಗಳು ==
ಐವರು ಭಯೋತ್ಪಾದಕರು ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರು ನೀಡಿದ ಹೆಸರುಗಳು: 
*ಜೈಶ್-ಎ-ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸದಸ್ಯರಾದ ಹಮ್ಜಾ 
*ಹೈದರ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ತುಫೈಲ್ 
*ರಾಣಾ 
*ರಣವಿಜಯ್ ಮತ್ತು 
*ಮೊಹಮ್ಮದ್ 
ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು ಎಂದು ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.india.com/news/india/pm-modi-pays-homage-to-the-2001-parliament-attack-martyrs-key-points-about-the-heinous-attack-1704511/|title=PM Modi pays homage to the 2001 Parliament attack martyrs: Key points about the heinous attack|date=16 December 2016|website=India.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vishnu&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2001/20011217/main1.htm|title=ISI supervised Parliament attack Main coordinator of Jaish, two others arrested|last=Vishnu|first=J T|date=17 December 2001|access-date=16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022|archive-date=3 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220136/http://www.tribuneindia.com/2001/20011217/main1.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ವಿಚಾರಣೆ ==
ದಾಳಿಯು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ತನಿಖೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿತು, ಇದು ನಾಲ್ವರು ಆರೋಪಿಗಳಾದ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಫ್ಜಲ್ ಗುರು, ಶೌಕತ್ ಹುಸೇನ್ ಗುರು (ಅಫ್ಜಲ್ ಗುರುವಿನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ) ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಎಆರ್ ಗೀಲಾನಿ (ಸೈಯದ್ ಅಬ್ದುಲ್ ರಹಮಾನ್ ಗೀಲಾನಿ) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/india/syed-abdul-rahman-geelani-ex-du-professor-acquitted-by-sc-in-2001-parliament-attack-case-dies-of-cardiac-arrest-in-delhi-7551861.html|title=Syed Abdul Rahman Geelani, ex-DU professor acquitted by SC in 2001 Parliament attack case, dies of cardiac arrest in Delhi|date=October 25, 2019}}&lt;/ref&gt; (&quot;ಗಿಲಾನಿ&quot; ಎಂದು ಸಹ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಶೌಕತ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಅಫ್ಸಾನ್ ಗುರು (ಮದುವೆಗೆ ಮೊದಲು ನವಜೋತ್ ಸಂಧು) ಕೂಡ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಇತರ ಕೆಲವು ಘೋಷಿತ ಅಪರಾಧಿಗಳು [[ಜೈಷ್–ಎ–ಮೊಹಮದ್|ಜೈಶ್-ಎ-ಮೊಹಮ್ಮದ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನಿಷೇಧಿತ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಸಂಘಟನೆಯ ನಾಯಕರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ತನಿಖೆಯ ಮುಕ್ತಾಯದ ನಂತರ, ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಪ್ರೊಸೀಜರ್ ಕೋಡ್, ೧೯೭೩ (ಭಾರತ) ಸೆಕ್ಷನ್ ೧೭೩ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವರು ಆರೋಪಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ೧೪ ಮೇ ೨೦೦೨ ರಂದು ವರದಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆ (ಐಪಿಸಿ), ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ತಡೆ ಕಾಯಿದೆ, ೨೦೦೨ (ಪಿಓಟಿಎ), ಮತ್ತು ನಿಯೋಜಿತ ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ಸ್ಫೋಟಕ ವಸ್ತುಗಳ ಕಾಯಿದೆಯ ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಎಸ್.ಎನ್.ಧಿಂಗ್ರಾ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಆರೋಪಿಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ಆರು ತಿಂಗಳ ದಾಖಲೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.  ಕಾನೂನು ಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ೮೦ ಸಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆರೋಪಿ ಎಸ್‌ಎಆರ್ ಗಿಲಾನಿ ಪರವಾಗಿ ೧೦ ಸಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ೩೦೦ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಅಫ್ಜಲ್ ಗುರು, ಶೌಕತ್ ಹುಸೇನ್ ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಎಆರ್ ಗೀಲಾನಿ ಅವರನ್ನು ಸೆಕ್ಷನ್ ೧೨೧, ೧೨೧ಎ, ೧೨೨, ಸೆಕ್ಷನ್ ೧೨೦ಬಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಐಪಿಸಿಯ ಸೆಕ್ಷನ್ ೧೨೦ಬಿ, ಉಪ-ವಿಭಾಗಗಳು (೨), (೩) ಮತ್ತು (೫) ಮತ್ತು (೫) ಮತ್ತು (೩) ಮತ್ತು (೫) ಮತ್ತು (೩) ಸೆಕ್ಷನ್ ೩೦೨ ಮತ್ತು ೩೦೭ ರೊಂದಿಗೆ ಓದಿ ಸೆಕ್ಷನ್ ೩ ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಷನ್ ೪(ಬಿ) ಪೋಟಾ ಮತ್ತು ಸೆಕ್ಷನ್ ೩ ಮತ್ತು ೪ ಸ್ಫೋಟಕ ವಸ್ತುಗಳ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಪರಾಧಗಳಿಗಾಗಿ ಗಿಲಾನಿ ಅವರನ್ನು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧ ಮತ್ತು ೨ ನೇ ಆರೋಪಿಗಳು ಪಿಓಟಿಎ ಸೆಕ್ಷನ್ ೩ (೪) ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದರು.&lt;ref name=&quot;State 2005&quot;&gt;{{Cite court|date=8 August 2005}}&lt;/ref&gt;

ಆರೋಪಿ ೪, ಅಂದರೆ ನವಜೋತ್ ಸಂಧು ಅಕಾ ಅಫ್ಸಾನ್, ಐಪಿಸಿ ಸೆಕ್ಷನ್ ೧೨೩ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆರೋಪವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಆರೋಪಗಳಿಂದ ಖುಲಾಸೆಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಠಿಣ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ದಂಡವನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿದೆ. ಐಪಿಸಿ ಸೆಕ್ಷನ್ ೧೨೦ಬಿ ಮತ್ತು ಪೋಟಾದ ಸೆಕ್ಷನ್ ೩ (೨) ನೊಂದಿಗೆ ಓದಲಾದ ಸೆಕ್ಷನ್ ೩೦೨ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಗಳಿಗಾಗಿ ಇತರ ಮೂವರು ಆರೋಪಿಗಳಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ವಿವಿಧ ಮೊತ್ತದ ದಂಡದ ಜೊತೆಗೆ ಐಪಿಸಿ, ಪೋಟಾ ಮತ್ತು ಸ್ಫೋಟಕ ವಸ್ತುಗಳ ಕಾಯಿದೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಎಂಟು ಆರೋಪಗಳ ಮೇಲೆ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಇಬ್ಬರು ಆರೋಪಿಗಳಾದ ಅಫ್ಜಲ್ ಗುರು ಮತ್ತು ಶೌಕತ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರ ವಶದಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಮಿಲಿಯನ್ ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಿಓಟಿಎ ಸೆಕ್ಷನ್ ೬ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;State 2005&quot;/&gt;

ಮೇಲ್ಮನವಿಯಲ್ಲಿ, ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತರುವಾಯ ಎಸ್‌.ಎ.ಆರ್ ಗೀಲಾನಿ ಮತ್ತು ಅಫ್ಸಾನ್ ಅವರನ್ನು ಖುಲಾಸೆಗೊಳಿಸಿತು, ಆದರೆ ಶೌಕತ್ ಮತ್ತು ಅಫ್ಜಲ್ ಅವರ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು. ಗೀಲಾನಿ ಅವರನ್ನು [[ರಾಮ್ ಜೇಠ್ಮಲಾನಿ]] ಅವರು ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/ram-jethmalani-a-look-at-his-most-famous-cases/story-oo0WbuIFPZ7kJtovkmoyRM.html|title=Ram Jethmalani: A look at his most famous cases|date=2019-09-08|work=Hindustan Times|access-date=2020-05-30}}&lt;/ref&gt; ಗೀಲಾನಿ ಅವರನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಬಹುತೇಕ ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಜೇಠ್ಮಲಾನಿ ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Defending-Geelani-almost-cost-me-my-political-career-Jethmalani/articleshow/10836788.cms|title=Defending Geelani almost cost me my political career: Jethmalani|last=Mahapatra|first=Dhananjay|date=23 November 2011}}&lt;/ref&gt; ಜಿಲಾನಿ ಅವರ ಖುಲಾಸೆಯು ಸಂಸತ್ತಿನ ದಾಳಿಯ ಪ್ರಾಸಿಕ್ಯೂಷನ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂತರವನ್ನು ಬೀಸಿತು.  ಆತನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ದಾಳಿಯ ಮಾಸ್ಟರ್ ಮೈಂಡ್ ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಯಿತು.  ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಯುವ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾದ ಗೀಲಾನಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಕ್ರೋಶಿತ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರಿಂದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆದರು.  ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಕೀಲೆ ನಂದಿತಾ ಹಕ್ಸರ್ ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. 

ಶೌಕತ್ ಹುಸೇನ್ ಅವರ &quot;ಉತ್ತಮ ನಡತೆ&quot;ಯಿಂದಾಗಿ ಅವರ ನಿಗದಿತ ಬಿಡುಗಡೆಯ ದಿನಾಂಕಕ್ಕೆ ಒಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳ ಮೊದಲು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.firstpost.com/india/all-you-need-to-know-about-the-2001-parliament-attack-619622.html|title=All you need to know about the 2001 Parliament attack|date=9 February 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2006/dec/15/india.kashmir|title=India's Shame|last=Roy|first=Arundhati|date=15 December 2006|work=[[The Guardian]]|access-date=12 October 2014}}&lt;/ref&gt;

ಇಬ್ಬರು ದೆಹಲಿ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಾದ ಎಸಿಪಿ ರಾಜ್ಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/Encounter-specialist-killed-by-his-own-gun/article15191479.ece|title=Encounter specialist killed by his own gun|date=2008-03-26|work=The Hindu|access-date=2018-12-12}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಮೋಹನ್ ಚಂದ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸಿಂಗ್ ನಂತರ ಆಸ್ತಿ ವ್ಯವಹಾರದ ಕುರಿತು ಸ್ನೇಹಿತನಿಂದ ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರೊಂದಿಗಿನ ಬಾಟ್ಲಾ ಹೌಸ್ ಎನ್‌ಕೌಂಟರ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶರ್ಮಾರವರು ಕೂಡ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು.&lt;ref&gt;{{Cite court|court=Delhi High Court|litigants=State vs Mohd. Afzal And Ors.|date=29 October 2003}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ==
 
ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಲಷ್ಕರ್-ಎ-ತೊಯ್ಬಾ ಮತ್ತು [[ಜೈಷ್–ಎ–ಮೊಹಮದ್|ಜೈಶ್-ಎ-ಮೊಹಮ್ಮದ್]] ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಲಷ್ಕರ್-ಎ-ತೊಯ್ಬಾ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;indianembassy.org&quot;/&gt; ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಜೆಎಂ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಬಂಧಿಸಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿದರು.  ಈ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವರೂ ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಕಂಡುಬಂದರೂ, ನಾಲ್ಕನೆಯವರು, ಶೌಕತ್ ಹುಸೇನ್ (ಆರೋಪಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು) ಅವರ ಪತ್ನಿ ಅಫ್ಸಾನ್/ನವಜೋತ್ ಸಂಧು ಅವರು ಪಿತೂರಿಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವ ಸಣ್ಣ ಆರೋಪದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2003/10/30/stories/2003103007840100.htm|title=Geelani, Afsan Guru acquitted in Parliament attack case|last=Mody|first=Anjali|date=30 October 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=5 January 2018|quote=Ms. Guru (formerly Ms. Navjot Sandhu) had been sentenced to five-years rigorous imprisonment on the lesser charge of concealing knowledge of the conspiracy.}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಈ ಘಟನೆಗಾಗಿ ಆರೋಪಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಅಫ್ಜಲ್ ಗುರುಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.

ಭಾರತದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ|ತಕ್ಷಣದ ನೆರೆಹೊರೆಯ]] ವಿಶ್ವ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ನಾಯಕರು ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದರು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೪ ರಂದು, ಆಡಳಿತಾರೂಢ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಒಕ್ಕೂಟ (ಎನ್‌ಡಿಎ) ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮೂಲದ ಲಷ್ಕರ್-ಎ-ತೈಬಾ ಮತ್ತು ಜೈಶ್-ಎ-ಮೊಹಮ್ಮದ್ ದಾಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಗೃಹ ಸಚಿವ ಎಲ್.ಕೆ. ಅಡ್ವಾಣಿ ಅವರು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮೂಲದ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, &quot; &lt;ref name=&quot;advanipakclues&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/news/2001/dec/14parl21.htm|title=Parliament attack: Advani points towards neighbouring country|date=14 December 2001|website=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; ಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಕೆಲವು ಸುಳಿವುಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ, ಇದು ನೆರೆಯ ದೇಶ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಅದರ ಹಿಂದೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.firstpost.com/politics/parl-attacks-proved-terrorism-biggest-threat-to-democracy-advani-154780.html|title=Parl attacks proved terrorism biggest threat to democracy: Advani|date=13 December 2011|website=Firstpost|access-date=5 January 2018|quote=Home Minister LK Advani made an indirect reference to Pakistan, saying that &quot;clues&quot; following the attack showed that &quot;a neighbouring country, and some terrorist organisations active there behind&quot; the attack.}}&lt;/ref&gt;

ಅದೇ ದಿನ, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಹೈಕಮಿಷನರ್ ಅಶ್ರಫ್ ಜಹಾಂಗೀರ್ ಖಾಜಿಗೆ ''ಮನವಿ'' ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಭಾರತ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಎಲ್ಇಟಿ ಮತ್ತು ಜೆಎಂನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು, ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಸಂಘಟನೆಗಳ ನಾಯಕರನ್ನು ಬಂಧಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನವು ಹಣಕಾಸಿನ ಆಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗುಂಪುಗಳ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು.  ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಅದೇ ದಿನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಹೈ ಅಲರ್ಟ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦ ರಂದು, ಭಾರತವು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬ್‌ಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ೧೯೭೧ ರ ಇಂಡೋ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.

ದಾಳಿಯ ನಂತರ, ಅನೇಕ ಶಂಕಿತರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವರು [[ಜೈಷ್–ಎ–ಮೊಹಮದ್|ಜೈಶ್-ಎ-ಮೊಹಮ್ಮದ್]] ಸದಸ್ಯರು ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದರು.&lt;ref name=&quot;4 convicted in attack&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2002/12/17/stories/2002121705260100.htm|title=4 convicted in attack|date=17 December 2002|work=[[The Hindu]]|access-date=8 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20030404232535/http://www.thehindu.com/2002/12/17/stories/2002121705260100.htm|archive-date=4 April 2003}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, [[ಗಡಿ ಭದ್ರತಾ ಪಡೆ]] (ಬಿಎಸ್‌ಎಫ಼್) ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ [[ಶ್ರೀನಗರ|ಶ್ರೀನಗರದ]] ನೂರ್ ಬಾಗ್ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿ ಜೈಶ್-ಎ-ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ನ ಕಮಾಂಡರ್-ಇನ್-ಚೀಫ್ ಮತ್ತು ದಾಳಿಯ ಮಾಸ್ಟರ್‌ಮೈಂಡ್ ಘಾಜಿ ಬಾಬಾನನ್ನು ಕೊಂದಿತು.

ಅಫ್ಜಲ್ ಗುರು, ಭಾರತೀಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೨೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೬ ರಂದು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಗುವುದು, ಅವನ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಕ್ಷಮಾದಾನ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] [[ಎ.ಪಿ.ಜೆ.ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ|ಡಾ. ಎಪಿಜೆ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ]] ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಕ್ಕಾಂ ಹೂಡಿತ್ತು. ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಡಿದ [[ಕೇಂದ್ರ ಮೀಸಲು ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆ|ಸಿಆರ್‌ಪಿಎಫ್]] ಜವಾನ ಕಮಲೇಶ್ ಕುಮಾರಿ ಜಾತವ್ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಮನವಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ [[ಅಶೋಕ ಚಕ್ರ (ಪ್ರಶಸ್ತಿ)|ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವನ್ನು]] ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದರು ಮತ್ತು ೧೩ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೬ ರಂದು ಮೃತರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಪದಕಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸುತ್ತವೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೭ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅಂದಿನ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಎಪಿಜೆ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ ಅವರು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2007/04/30/stories/2007043005720100.htm|title=Kalam: law will take its course in Afzal case|last=Vinay|first=Kumar|date=30 April 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=3 March 2009}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Prime_Minister_Narendra_Modi_pays_homage_to_the_martyrs_who_lost_their_lives_during_the_2001_Indian_Parliament_attack.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Prime_Minister_Narendra_Modi_pays_homage_to_the_martyrs_who_lost_their_lives_during_the_2001_Indian_Parliament_attack.jpg/220px-Prime_Minister_Narendra_Modi_pays_homage_to_the_martyrs_who_lost_their_lives_during_the_2001_Indian_Parliament_attack.jpg|thumb| 2001ರ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ ದಾಳಿಯ ವೇಳೆ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡವರಿಗೆ ಪ್ರಧಾನಿ [[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ]] ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ]]
ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ೨೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೬ ರಂದು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅಫ್ಜಲ್‌ಗೆ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ತಡೆ ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮರಣದಂಡನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲಾಯಿತು. ೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೩ ರಂದು, ಅವರ ಕ್ಷಮಾದಾನ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಅಂದಿನ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಭಾರತದ]] [[ಪ್ರಣಬ್ ಮುಖೆರ್ಜೀ|ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪ್ರಣಬ್ ಮುಖರ್ಜಿ]] ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/the-role-of-pranab-mukherjee-in-afzal-gurus-hanging/article4397765.ece|title=The role of Pranab Mukherjee in Afzal Guru's hanging|last=Gupta|first=Smita|date=13 February 2016|work=The Hindu|access-date=5 January 2018|quote=Though Afzal Guru’s mercy petition file came to Rashtrapati Bhavan on August 4, 2011 (when Ms. Patil was in office), Mr. Mukherjee, after taking charge, sent the file back on November 15, 2012 to the Home Ministry for a fresh look. The Home Ministry returned the file to the President on January 23 this year, and he sent it back, rejecting the petition, on February 3, paving the way for Saturday’s execution.}}&lt;/ref&gt; ಅವರನ್ನು ೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೩ ರಂದು ೮:೦೦ ಪೂರ್ವಾಹ್ನ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424127887324590904578292910964921342|title=Indian Parliament Attack Planner Hanged|last=Roy|first=Rajesh}}&lt;/ref&gt; ಕ್ಕೆ ದೆಹಲಿಯ ತಿಹಾರ್ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತಿಹಾರ್ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/in-tihar-officials-feel-tinge-of-sorrow/article4400897.ece|title=In Tihar, officials feel 'tinge of sorrow'|last=Gaurav Vivek Bhatnagar|date=13 June 2016|work=The Hindu|access-date=5 January 2018|quote=Thereafter Afzal’s body was taken down from the gallows and buried with full religious rites near Jail No. 3, right next to the grave of Kashmiri separatist Maqbool Butt who too was hanged in Tihar.}}&lt;/ref&gt;

== ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ==
ವಿಶೇಷ ಓಪಿಎಸ್ : ೨೦೨೦ ರ ಭಾರತೀಯ ಆಕ್ಷನ್ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ವೆಬ್ ಸರಣಿಯು ಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪೆಷಲ್ಸ್‌ನಿಂದ ನೀರಜ್ ಪಾಂಡೆ ಅವರು ರಚಿಸಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕೇ ಕೇ ಮೆನನ್  ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಅಟ್ಯಾಕ್ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು: ಭಾಗ 1 ಸಹ ಭಾಗಶಃ ದಾಳಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.

== ಸಹ ನೋಡಿ ==
 * ಇಸ್ಲಾಮಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ದಾಳಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಘಟನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ಶಾಸಕಾಂಗಗಳ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ
* ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ
* ವಿಶೇಷ ಓಪಿಎಸ್
* ೨೦೦೧ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಕಾರ್ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ
* ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ
* ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಹಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಗಳು, ಕೆನಡಾದ ಒಟ್ಟಾವಾದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಇದೇ ರೀತಿಯ ದಾಳಿ
* ೨೦೧೭ ರ ಟೆಹ್ರಾನ್ ದಾಳಿಗಳು, ಇದು ಬಂದೂಕುಧಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಬಾಂಬರ್‌ಗಳಿಂದ ಇರಾನ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.
* ೨೦೨೧ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ನ ಬಿರುಗಾಳಿ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{YouTube|Vt3G71Ce0cM|2001 Indian Parliament attack video}}
* [http://www.indianexpress.com/news/parliament-attack-why-didnt-the-bomb-explode--afzal-guru-wonders/848307/ Parliament attack: Why didn't the bomb explode? Afzal Guru wonders]
* [http://www.dnaindia.com/lifestyle/1827942/report-book-review-the-strange-case-of-the-attack-on-the-indian-parliament Book review: The Strange Case of the Attack on the Indian Parliament]
* [http://www.thehindu.com/news/national/unanswered-questions-are-the-remains-of-the-day/article4397789.ece Unanswered questions are the remains of the day]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತ]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>kna4coy60a6n7d4y350b48lr5155vk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ದೀಪಾಲಿ ದೇಶಪಾಂಡೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146024</id>
    <revision>
      <id>1430917</id>
      <parentid>1350616</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6509" sha1="8x2w1l88i2k0ckvdcmscl9zy5v0l16h" xml:space="preserve">
{{Infobox sportsperson
| name = ದೀಪಾಲಿ ದೇಶಪಾಂಡೆ
| image = 
| image_size = 
| caption = 
| headercolor = #d09df2
| full_name = ದೀಪಾಲಿ ದೇಶಪಾಂಡೆ
| nickname = 
| nationality = ಭಾರತ
| birth_date = {{birth date and age|೧೯೬೯|೮|೩|df=yes}}
| birth_place = ಮುಂಬೈ, ಭಾರತ
| death_date = 
| death_place = 
| residence = 
| height = ೧.೫೯ಮೀ
| weight = ೫೪ ಕೆಜಿ
| website = 
| country = 
| sport = ಶೂಟಿಂಗ್
| event = ೧೦ ಮೀ ಏರ್ ರೈಫಲ್ (ಎಆರ್‌‍೪೦)&lt;br&gt;೫೦ ಮೀ ರೈಫಲ್ ೩ಸ್ಥಾನಗಳು (ಎಸ್‌ಟಿಆರ್೩X೨೦)
| club = 
| coach = Laszlo Szucsak&lt;ref name=issf/&gt;
| medaltemplates = {{MedalSport | ಮಹಿಳಾ ಶೂಟಿಂಗ್}} 
 
{{MedalCompetition | ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್ }} 
{{MedalSilver | ೨೦೦೨ ಬುಸಾನ್ | ೨೦೦೨ ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಶೂಟಿಂಗ್ – ಮಹಿಳೆಯರ ೧೦ ಮೀಟರ್ ಏರ್ ರೈಫಲ್ ತಂಡ|೧೦ ಮೀ ಏರ್ ರೈಫಲ್ ತಂಡ }}
| show-medals = yes
}}

'''ದೀಪಾಲಿ ದೇಶಪಾಂಡೆ''' (ಜನನ ೩ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೬೯ [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] ) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ಶೂಟರ್.  [[ಕೌಲಾಲಂಪುರ್|ಮಲೇಷ್ಯಾದ ಕೌಲಾಲಂಪುರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ೨೦೦೪ ರ ಏಷ್ಯನ್ ಶೂಟಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ರೈಫಲ್ ಶೂಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ೨೦೦೪ ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ|ಭಾರತಕ್ಕಾಗಿ]] ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ರೈಫಲ್ ಮೂರು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. &lt;ref name=&quot;issf&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.issf-sports.org/shooters/shooter.ashx?personissfid=SHINDW0308196901|title=ISSF Profile – Deepali Deshpande|publisher=ISSF|access-date=18 October 2014|archive-date=22 ಜುಲೈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722064610/http://www.issf-sports.org/shooters/shooter.ashx?personissfid=SHINDW0308196901|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2004/02/14/stories/2004021408442000.htm|title=Suma equals world record, books Olympic berth|date=14 February 2004|work=The Hindu|access-date=19 July 2015}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ದೇಶಪಾಂಡೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕ್ರೀಡಾ ವೃತ್ತಿಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಭಾರತೀಯ ಶೂಟಿಂಗ್ ಫೆಡರೇಶನ್‌ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ತಮ್ಮ ತರಬೇತುದಾರರಾದ ಲಾಸ್ಲೋ ಸ್ಜುಕ್ಸಾಕ್ ಮತ್ತು ಸನ್ನಿ ಥಾಮಸ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;issf&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/Mansher-Deepali-Gagan-head-for-Athens/articleshow/493681.cms?|title=Mansher, Deepali, Gagan head for Athens|last=Kumar|first=Pradeep|date=13 February 2004|work=The Times of India|access-date=19 July 2015}}&lt;/ref&gt;

ದೇಶಪಾಂಡೆ ಅವರು [[ಅಥೆನ್ಸ್|ಅಥೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ೨೦೦೪ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ೫೦ ಮೀ ರೈಫಲ್ ೩ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದೇಶಬಾಂಧವರಾದ [[ಅಂಜಲಿ ಭಾಗವತ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಅರ್ಹತಾ ಸ್ಕೋರ್ ೫೭೧ ಅನ್ನು ಶೂಟ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಏಳನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ತಂಡಕ್ಕೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಒಲಂಪಿಕ್‌ಗೆ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದರು. [[ಕೌಲಾಲಂಪುರ್|ಮಲೇಷ್ಯಾದ ಕೌಲಾಲಂಪುರದಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಏಷ್ಯನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಿಂದ. &lt;ref name=&quot;deshpande-athens&quot;&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/Mansher-Deepali-Gagan-head-for-Athens/articleshow/493681.cms?|title=Mansher, Deepali, Gagan head for Athens|last=Kumar|first=Pradeep|date=13 February 2004|work=The Times of India|access-date=19 July 2015}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFKumar2004&quot;&gt;Kumar, Pradeep (13 February 2004). [http://timesofindia.indiatimes.com/Mansher-Deepali-Gagan-head-for-Athens/articleshow/493681.cms? &quot;Mansher, Deepali, Gagan head for Athens&quot;]. ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|The Times of India]]''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;19 July&lt;/span&gt; 2015&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ೫೭೨ ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳ ಒಟ್ಟು ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲು ಅವಳು ಪೀಡಿತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ೧೯೪ ಮತ್ತು ನಿಂತಿರುವ ಮತ್ತು ಮೊಣಕಾಲು ಎರಡರಲ್ಲೂ ತಲಾ ೧೮೯ ಬಾರಿಸಿದಳು. ಮೂವತ್ತೆರಡು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಶೂಟರ್‌ಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದಳು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics_2004/shooting/results/3532212.stm|title=Shooting: Women's 50m Rifle 3 Positions Prelims|date=15 August 2004|website=Athens 2004|publisher=BBC Sport|access-date=31 January 2013}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2004/08/21/stories/2004082106462000.htm|title=Anjali, Deepali disappoint|date=20 August 2004|work=The Hindu|access-date=19 July 2015}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>8x2w1l88i2k0ckvdcmscl9zy5v0l16h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಂಗಳ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146199</id>
    <revision>
      <id>1431031</id>
      <parentid>1357541</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:37:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7654" sha1="2wvck7xia0dbzvfrxlj0zl6x7du0a9n" xml:space="preserve">'''ಮಂಗಳಾ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ''' ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರು ನಗರದ]] ಹೃದಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ, ಇದನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಯುವ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಇಲಾಖೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ''ಮಂಗಳಾ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ'' ಎಂಬ ಪದವು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಕ್ರೀಡಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಈಜುಕೊಳ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ನಾಷಿಯಂ ಸೇರಿವೆ. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಖಾಲಿ ಮೈದಾನವಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ವಿವಿಧ ಕ್ರೀಡಾ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆಯೇತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮೇಳಗಳು, ಕಾರ್ನೀವಲ್‌ಗಳು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2011ರಲ್ಲಿ  ಆರಂಭವಾಹಿತು. [[ಮಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]] ಇದರ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದಿದೆ.
[[ಚಿತ್ರ:Near the entrance of Mangala Stadium in Mangalore.jpg|right|thumb|200x200px]]

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಕನಿಷ್ಠ 30 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ.{{Fact|date=January 2012}} ಮತ್ತು ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದು ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.

== ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ==
ಪ್ರಮುಖ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಈವೆಂಟ್‌ಗಳಾದ ರನ್ನಿಂಗ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್, ಲಾಂಗ್ ಜಂಪ್, ಶಾಟ್‌ಪುಟ್, ಜಾವೆಲಿನ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಮರ್-ಥ್ರೋ ಕೇಜ್‌ನಂತಹ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿವೆ. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಐದು ಪಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈಜುಕೊಳವಿದೆ.

ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಿಂಥೆಟಿಕ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಹೊಂದಲು ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ, [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತವು ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ನ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/article2773967.ece|title=Cities / Mangalore : Mangala Stadium is all set to get full-fledged synthetic turf|last=Special Correspondent|date=2012-01-04|publisher=The Hindu|access-date=2012-01-17}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ರೂ. ಟೆಂಡರ್ ಮೂಲಕ ನೀಡಲಾದ 3.15-ಕೋಟಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ದೆಹಲಿ ಮೂಲದ ಕ್ರೀಡಾ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕಂಪನಿ ಸಿನ್ಕಾಟ್ಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಂಪನಿಯು ಜನವರಿ 7 ರಂದು ಕೆಲಸ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.  ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಿಂಡರ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ಸಿಂಥೆಟಿಕ್ ಆಗಿ ನವೀಕರಿಸಲು ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲಾವಕಾಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಪೋಲ್ ವಾಲ್ಟ್, ಜಾವೆಲಿನ್ ಥ್ರೋ, ಹ್ಯಾಮರ್ ಥ್ರೋ, ಡಿಸ್ಕಸ್ ಥ್ರೋ ಮತ್ತು ಶಾಟ್ ಪುಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಪಲ್ ಚೇಸ್ ಈವೆಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳ ಕಾಲಾವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಡಿ ಏರಿಯಾ. ಈ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು 18 ಮಾರ್ಚ್ 2013 ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ cm ಮೂಲಕ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/article2773967.ece|title=Cities / Mangalore : Mangala Stadium is all set to get full-fledged synthetic turf|last=Special Correspondent|date=2012-01-04|publisher=The Hindu|access-date=2012-01-17}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ==
ಮಂಗಳಾ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸುಮಾರು 40,000 ಆಸನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

== ಇತರೆ ಉಪಯೋಗಗಳು ==
ನೆಹರು ಯುವ ಕೇಂದ್ರ ಸಂಘಟನೆ (NYKS) ಮತ್ತು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇವಾ ಯೋಜನೆ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇವಾ ಯೋಜನೆ (NSS]] ) ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ [[ಯುವ ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಯುವ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯದ]] ಯುವ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆಯು ಆಯೋಜಿಸಿದ 17 ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯುವ ಉತ್ಸವ (ಭಾರತ) ಆಯೋಜಿಸಲು ಈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇವಾ ಯೋಜನೆ|)]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-10/mangalore/30610935_1_media-centre-dais-delegates|title=Mangala Stadium awaits Youth Fest 2012 delegates|date=2012-01-10|website=[[The Times of India]]|archive-url=https://archive.today/20120707190625/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-01-10/mangalore/30610935_1_media-centre-dais-delegates|archive-date=2012-07-07|access-date=2012-01-17}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nyf2012.in/nyf/index.php/schedule/date-wise/14-sample-data-articles/129|title=FAQ|date=2012-01-12|publisher=Nyf2012.in|archive-url=https://archive.today/20120906060143/http://www.nyf2012.in/nyf/index.php/schedule/date-wise/14-sample-data-articles/129|archive-date=6 September 2012|access-date=2012-01-17}}&lt;/ref&gt;

== ಸಹ ನೋಡಿ ==

* [[ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಕ್ರೀಡೆಗಳು|ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡೆ]]
* ಯುಎಸ್ ಮಲ್ಯ ಒಳಾಂಗಣ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

*
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>2wvck7xia0dbzvfrxlj0zl6x7du0a9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146300</id>
    <revision>
      <id>1431108</id>
      <parentid>1361917</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45704" sha1="pasga7bf276ac3fbsyajez5n824tsye" xml:space="preserve">{{Short description|Infrastructure development company based in Mumbai, India}}
{{Use Indian English|date=August 2021}}
{{Use dmy dates|date=April 2022}}
{{Infobox company
| name = Reliance Infrastructure Limited
| type = ಪಬ್ಲಿಕ್
| traded_as = {{BSE|500390}}&lt;br /&gt;{{NSE|RELINFRA}}
| image = Reliance former HQ.png
| logo = Reliance Infrastructure.svg
| foundation = {{start date and age|1 October 1929}}
| location = ಧೀರೂಭಾಯಿ ಅಂಬಾನಿ ನಾಲೆಡ್ಜ್ ಸಿಟಿ, ನವಿ ಮುಂಬೈ, ಭಾರತ.
| key_people = ಅನಿಲ್ ಅಂಬಾನಿ &lt;br&gt; {{small|(ಅಧ್ಯಕ್ಷ)}} &lt;br&gt; ಸತೀಶ್ ಸೇಠ್ &lt;br&gt; {{small|(ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು)}} &lt;br&gt; ಪುನಿತ್ ನರೇಂದ್ರ ಗಾರ್ಗ್ &lt;br&gt; {{small|(ಸಿ‌ಇಒ)}} &lt;br&gt; ಪಿಂಕೇಶ್ ರೋಹಿತ್ ಶಾ &lt;br&gt; {{small|(ಸಿ‌ಎಫ್‌ಒ)}} &lt;br&gt; ಪರೇಶ್ ರಾಥೋಡ್ &lt;br&gt; {{small|(ಕಂಪನಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ)}}
| revenue = {{decrease}} {{INRConvert|20284.12|c}} (2021)&lt;ref&gt;{{cite web|title=ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿ ೨೦೧೯-೨೦೨೦
|url=https://www.rinfra.com/documents/1142822/1189698/RINFRA-Annual_Report_2019-20.pdf}}&lt;/ref&gt;
| operating_income = {{down}} {{INRConvert|2415.31|c}} (2021)
| net_income = {{down}} {{INRConvert|-532.30|c}} (2021)
| assets = {{decrease}} {{INRConvert|61994.14|c}} (2021)
| equity = {{decrease}} {{INRConvert|11385.07|c}} (2021)
| industry = ನಿರ್ಮಾಣ&lt;br /&gt;ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್&lt;br /&gt;ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆ ([[ಶಕ್ತಿ]])
| products = ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ, ರಕ್ಷಣೆ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಸಾರಿಗೆ
| services = ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್ ಪರಿಶೋಧನೆ, ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆ, [[ಸಾರಿಗೆ]], ರಕ್ಷಣಾ ಉದ್ಯಮ
| num_employees = ೫,೪೦೦+ (2021)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Google Finance Reliance Infrastructure|url=https://www.google.com/finance/quote/RELINFRA:NSE}}&lt;/ref&gt;
| parent = ರಿಲಯನ್ಸ್ ಅನಿಲ್ ಧೀರೂಭಾಯಿ ಅಂಬಾನಿ ಗ್ರೂಪ್
| homepage = {{URL|http://www.rinfra.com}}
}}
 

'''ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್''' (ಆರ್-ಇನ್ಫ್ರಾ), ಹಿಂದೆ '''ರಿಲಯನ್ಸ್ ಎನರ್ಜಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್''' (ಆರ್‌ಇಎಲ್) ಮತ್ತು '''ಬಾಂಬೆ ಸಬರ್ಬನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಸಪ್ಲೈ''' (ಬಿಎಸ್‌ಇ‌ಎಸ್), ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rinfra.com/web/rinfra/company-profile|title=Company Profile}}&lt;/ref&gt; ಇದು ರಿಲಯನ್ಸ್ ಅನಿಲ್ ಧೀರೂಭಾಯಿ ಅಂಬಾನಿ ಸಮೂಹದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕಂಪನಿಯು ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[ಅನಿಲ್ ಅಂಬಾನಿ]] ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಪುನಿತ್ ನರೇಂದ್ರ ಗಾರ್ಗ್ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದೆ (೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೯ ರಿಂದ). ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯು [[ನವೀ ಮುಂಬಯಿ|ನವಿ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿದೆ]] . &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rel.co.in/Rel/aboutus/relatglance.jsp|title=Reliance Energy|publisher=Rel.co.in|access-date=2 September 2010}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇನ್‌ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್‌ನ ಆಸಕ್ತಿಗಳು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು, ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು, ಸೇತುವೆಗಳು, ಟೋಲ್ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಇದು ಇತರ ಗುಂಪಿನ ಕಂಪನಿಯಾದ [[ರಿಲಯನ್ಸ್ ಪವರ್]] ಮತ್ತು ರಿಲಯನ್ಸ್ ನೇವಲ್ ಮತ್ತು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಷೇರುದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

೨೦೧೯ ರ ಫಾರ್ಚೂನ್ ಇಂಡಿಯಾ ೫೦೦ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ 'ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ' ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಶ್ರೇಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೫೧ ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಿಗಮವಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೮ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ೫೬ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ೮ ಸಹವರ್ತಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ೨ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಇಪಿಸಿ ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಭಾಗವು ₹ ೭,೦೦೦ ಕೋಟಿ ವರ್ಸೋವಾ-ಬಾಂದ್ರಾ ಸೀ ಲಿಂಕ್ ಯೋಜನೆ, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/construction/reliance-infra-bags-rs-1881-crore-worth-orders-from-nhai/articleshow/62823146.cms|title=Reliance Infrastructure bags Rs 1,881 crore worth orders from NHAI|last=Prasad|first=Rachita|work=The Economic Times}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/versova-bandra-sea-link-project-msrdc-signs-pact-with-reliance-astaldi-5340176/|title=Versova-Bandra Sea Link project: MSRDC signs pact with Reliance Infrastructure|date=5 September 2018}}&lt;/ref&gt; ₹ ೩,೬೪೭ ಕೋಟಿ ಉಪ್ಪೂರ್ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್, ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಎನ್‌ಎಚ್‌ಎ‌ಐ ನಿಂದ ₹ ೧,೮೮೧ ಕೋಟಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/construction/reliance-infra-bags-rs-1881-crore-worth-orders-from-nhai/articleshow/62823146.cms|title=Reliance Infrastructure bags Rs 1,881 crore worth orders from NHAI|last=Prasad|first=Rachita|work=The Economic Times}}&lt;/ref&gt; ₹೧,೫೮೫ ಕೋಟಿ ಮುಂಬೈ ಮೆಟ್ರೋ ಲೈನ್-೪ ಯೋಜನೆ, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/reliance-infra-bags-three-packages-of-mumbai-metro-line-4-118041300390_1.html|title=Reliance Infrastructure bags three packages of Mumbai Metro Line 4|date=13 April 2018|work=Business Standard India}}&lt;/ref&gt; ₹೧,೦೮೧ ಕೋಟಿ ಕೂಡಂಕುಳಂ ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ ಯೋಜನೆ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/business-news/reliance-infra-wins-rs-1-081-cr-kudankulam-nuclear-power-project-contract/story-RLyEJd4AEuL3uXpxy2upgL.html|title=Reliance Infra wins Rs 1,081-cr Kudankulam Nuclear Power project contract|date=9 April 2018}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇತರೆ.

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಹಿಂದಿನ ಕಂಪನಿ, ರಿಲಯನ್ಸ್ ಎನರ್ಜಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ೨೦೦೨ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/wealthmakers-the-ambanis/anil-dhirubhai-ambani-enterprises/reliance-energy/its-official-bsess-now-called-reliance-energy/articleshow/933888.cms|title=It's official: BSES's now called Reliance Energy – The Economic Times|date=2019-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20191009134332/https://economictimes.indiatimes.com/wealthmakers-the-ambanis/anil-dhirubhai-ambani-enterprises/reliance-energy/its-official-bsess-now-called-reliance-energy/articleshow/933888.cms|archive-date=2019-10-09|access-date=2020-11-03}}&lt;/ref&gt; ಬಾಂಬೆ ಸಬರ್ಬನ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಸಪ್ಲೈ (ಬಿಎಸ್‌ಇಎಸ್) ೮೩-ವರ್ಷ-ಹಳೆಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಬಿಎಸ್‌ಇಎಸ್ ಅನ್ನು ಮೂಲತಃ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೨೯ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.

ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ರಿಲಯನ್ಸ್ ಎನರ್ಜಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/idUSBOM20049320080428|title=India Reliance Energy is now Reliance Infrastructure|last=Chandran|first=Rina|date=28 April 2008|work=Reuters|access-date=2 September 2010}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://reliance-energy-news.newslib.com/|title=Reliance Energy News|publisher=Reliance-energy-news.newslib.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714174233/http://reliance-energy-news.newslib.com/|archive-date=14 July 2011|access-date=2 September 2010}}&lt;/ref&gt; ಕಂಪನಿಯು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಎರಡು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ]] ಯೋಜನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ( ನಾಮಕ್ಕಲ್ - [[ಕರೂರ್]] ಮತ್ತು ದಿಂಡಿಗಲ್ - ಸಮಯನಲ್ಲೂರು ) ರಸ್ತೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೪೪ ರ ಎರಡೂ ವಿಭಾಗಗಳು (ಹಿಂದೆ ಎನ್‌ಎಚ್ ೭). &lt;ref name=&quot;reljoinshands&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.financialexpress.com/news/reliance-energy-nhai-join-hands-to-pave-way-for-highway-development/115199/0|title=Reliance Energy, NHAI join hands to pave way for highway development|date=31 January 2006|work=The Financial Express|access-date=14 April 2012|location=New Delhi}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ಅದನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ರಸ್ತೆ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪರವಾನಗಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref name=&quot;troubledroads&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/india/news/r-infra-looks-for-business-in-troubled-road-projects/446061/|title=R-Infra looks for business in troubled road projects|last=Naidu|first=Katya|date=17 August 2011|work=Business Standard|access-date=15 April 2012|location=Mumbai}}&lt;/ref&gt;

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆರ್-ಇನ್ಫ್ರಾ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಸರಣ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಅದಾನಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಸಿಟಿ ಮುಂಬೈ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ಗೆ {{INRConvert|18800|c|year=2018}} (    &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Companies/sWMDafjrtyOdjCkqsiOBhM/RInfra-completes-sale-of-Mumbai-power-assets-to-Adani.html|title=RInfra sells Mumbai power utility to Adani}}&lt;/ref&gt;

== ಬಿಎಸ್‌ಇಎಸ್ ದೆಹಲಿ ==
೨೦೦೨ ರವರೆಗೆ, ದೆಹಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಂಡಳಿಯು (ಡಿವಿಬಿ) [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯ ಎನ್‌ಸಿಟಿ]] ಗೆ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿತ್ತು.  ಲುಟ್ಯೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಂಟೋನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ನವ ದೆಹಲಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ (ಎನ್‌ಡಿಎಮ್‌ಸಿ) ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಸೇವೆಗಳು (ಎಮ್‌ಇಎಸ್) ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅದೇ ವರ್ಷ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ, ಡಿವಿಬಿ ಅನ್ನು ಬಿಚ್ಚಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೩ ವಿತರಣಾ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಬಿಎಸ್‌ಇಎಸ್ ರಾಜಧಾನಿ ಪವರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಬಿಆರ್‌ಪಿಎಲ್), ಬಿಎಸ್‌ಇಎಸ್ ಯಮುನಾ ಪವರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಬಿ‌ವೈಪಿಎಲ್) ಮತ್ತು ಟಾಟಾ ಪವರ್ [[ದೆಹಲಿ]] ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬ್ಯೂಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಟಿಪಿ‍ಡಿಡಿಎಲ್). ಬಿಆರ್‌ಪಿಎಲ್ ಮತ್ತು ಬಿ‌ವೈಪಿಎಲ್ ಎರಡೂ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇನ್‌ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವಿನ ೫೧:೪೯% ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂದಿನಿಂದ, ಬಿಆರ್‌ಪಿಎಲ್ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ದೆಹಲಿಗೆ ೭೫೦ ಚದರ ಮೀಟರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ಕಿ.ಮೀ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಬಿ‌ವೈಪಿಎಲ್ ಸುಮಾರು ೨೦೦ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ದೆಹಲಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಕಿಮೀ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;

== ಸಾರಿಗೆ ==

=== ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ===
ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ತನ್ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಆರ್‌ಎಡಿಎಲ್) ಜೊತೆಗೆ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ವಿವಿಧ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಸಣ್ಣ ಬ್ರೌನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.  ಅಂದರೆ,  ನಾಂದೇಡ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಲಾತೂರ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಬಾರಾಮತಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಯವತ್ಮಾಲ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಉಸ್ಮಾನಾಬಾದ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ . ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿಧಾನಗತಿಯ ಪ್ರಗತಿಯಿಂದಾಗಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯಲು ನೋಡುತ್ತಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/companies/maharashtra-to-take-back-five-airports-from-anil-ambani-firm-115100601074_1.html|title=Maharashtra to take back five airports from Anil Ambani firm|last=Reporter|first=B. S.|date=6 October 2015|work=Business Standard India|access-date=7 May 2022}}&lt;/ref&gt;

ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು [[ಗುಜರಾತ್]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್‌ಕೋಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿರಾಸರ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜ್‌ಕೋಟ್ ಗ್ರೀನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೬೪೮ ಕೋಟಿ ( [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಡಾಲರ್|ಯುಎಸ್‌ಡಿ]] ೯೨ ಮಿಲಿಯನ್) ಮೌಲ್ಯದ [[ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ|ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದಿಂದ]] (ಎಎಐ) ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/rinfra-wins-rs-648-cr-contract-from-aai-to-build-new-airport-at-rajkot-gujarat/articleshow/68268190.cms|title=Reliance Infra wins Rs 648 cr contract from AAI to build new airport at Rajkot, Gujarat - Times of India|last=Mar 5|first=PTI / Updated|work=The Times of India|access-date=7 May 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ಮೆಟ್ರೋ ಯೋಜನೆಗಳು ===

* ಮುಂಬೈ ಮೆಟ್ರೋದ ಹಂತ-೧ ರ ಲೈನ್-೧ : ಈ ಹಂತದ ಮೂರು ಮೆಟ್ರೋ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಆರ್-ಇನ್ಫ್ರಾ ನೇತೃತ್ವದ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇನ್ನೆರಡು ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಇತರೆ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಮುಂಬೈ ಮೆಟ್ರೋ ಒನ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಇದು ಆರ್-ಇನ್ಫ್ರಾ, ವೆಯೋಲಿಯಾ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಮುಂಬೈ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ (ಎಂಎಂಆರ್ಡಿಎ) ಒಕ್ಕೂಟವು {{INRConvert|23.56|b}}  ) ಗೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ವರ್ಸೋವಾ - ಅಂಧೇರಿ - [[ಘಾಟ್ಕೋಪರ್]] ವಿಭಾಗ. ಮುಂಬೈ ಮೆಟ್ರೋ ೧ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report_mumbais-first-metro-may-chug-in-march-2013_1685026|title=&quot;Mumbai's first metro may chug in 2013&quot;. DNA India|access-date=8 May 2012}}&lt;/ref&gt; ಯೋಜನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ-ನಿರ್ವಹಿಸಿ-ವರ್ಗಾವಣೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾಗುವುದು.  ಅಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟವು ೩೫ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಆದಾಯವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/interview_metro-worli-haji-ali-sea-link-work-on-schedule_1424454-all|title='Metro, Worli-Haji Ali sea link work on schedule' – Mumbai – DNA|date=17 August 2010|website=Daily News and Analysis|access-date=2 September 2010}}&lt;/ref&gt;
* ಮುಂಬೈ ಮೆಟ್ರೋದ ೨ ನೇ ಹಂತದ ೪ ನೇ ಸಾಲಿನ : ಮೂರು &quot;ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ಗಳ&quot; (೧೮ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು) ಗುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಆರ್-ಇನ್‌ಫ್ರಾ ನೇತೃತ್ವದ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.  ಆದರೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ, ಒಪ್ಪಂದವು ಯಾವುದೇ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾಕುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಲೈನ್-೪ ರ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ ೩೨.೩೨ ಕಿಮೀ (೨೦.೦೮ ಮೀ) ೩೨ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮತ್ತು ಈ ಮಾರ್ಗವು ವಡಾಲಾವನ್ನು [[ಘಾಟ್ಕೋಪರ್]] ಮತ್ತು ಮುಲುಂಡ್ ಮೂಲಕ ಕಾಸರ್ವಾಡಾವಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೂರು &quot;ಪ್ಯಾಕೇಜ್&quot; (೧೮ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು) ನಿರ್ಮಿಸುವ ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು &quot;ರಿಲಯನ್ಸ್- ಅಸ್ಟಾಲ್ಡಿ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮ&quot; ಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ನಿರ್ಮಾಣವು ಜೂನ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ೨೦೨೧ ರ ವೇಳೆಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.
* ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ (ಆರೆಂಜ್ ಲೈನ್) : ದೆಹಲಿ ಮೆಟ್ರೋದ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಮಾರ್ಗವು ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮೂಲಕ ನವದೆಹಲಿ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ದ್ವಾರಕಾ ಸೆಕ್ಟರ್-೨೧ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ೨೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೧ ರಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಇದು ೨೨.೭ ಉದ್ದದ ೬ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಕಿ.ಮೀ. ಆರೆಂಜ್ ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಆರು ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಸಿಟಿ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳು (ಸಿಎಟಿ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

=== ಟೋಲ್ ರಸ್ತೆಗಳು ===
ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ (ಎನ್‌ಎಚ್‌ಎಐ) ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಿಯಾಯಿತಿದಾರರಾಗಿದ್ದು.  ಎನ್‌ಎಚ್‌ಡಿಪಿ ಹಂತ-ವಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಹನ್ನೊಂದು ಗುತ್ತಿಗೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ಹನ್ನೊಂದು ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಸುಮಾರು ೧,೦೦೦ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ {{INRConvert|120|b}} ಮೌಲ್ಯದ ಹೆದ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ ಯೋಜನೆಗಳ ಕಿಮೀ  ಎಲ್ಲಾ ಯೋಜನೆಗಳು ಬಿಲ್ಡ್-ಆಪರೇಟ್-ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫರ್ ಸ್ಕೀಮ್ ಆಫ್ ಫಂಡಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿವೆ.  ಅಲ್ಲಿ ಆರ್-ಇನ್‌ಫ್ರಾ ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಟೋಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂರು ಯೋಜನೆಗಳು (ಎಲ್ಲವೂ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ]] ) ಈಗಾಗಲೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vision-media.co.in/construction-news.html|title=Vision Media Group publisher of Power Insight bi-monthly magazine .|publisher=Vision-media.co.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20100903135703/http://www.vision-media.co.in/construction-news.html|archive-date=3 September 2010|access-date=25 October 2010}}&lt;/ref&gt; ಹನ್ನೊಂದು ಯೋಜನೆಗಳು:
[[ಚಿತ್ರ:Reliance-NKTRPL-Toll-Plaza-2.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Reliance-NKTRPL-Toll-Plaza-2.JPG/300px-Reliance-NKTRPL-Toll-Plaza-2.JPG|right|thumb|300x300px| ಎನ್‌ಕೆ ಟೋಲ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಟೋಲ್ ಪ್ಲಾಜಾ]]

* ಡಿಎ ಟೋಲ್ ರಸ್ತೆ (೧೮೦ [[ಹರಿಯಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ|ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ]] ಎನ್‌ಎಚ್-೨ ನಲ್ಲಿ [[ದೆಹಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಆಗ್ರಾ]] ನಡುವಿನ ಕಿಮೀ ಆರು ಪಥ ). &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nbmcw.com/reports/market-research/construction-infra-industry/18617-highways-sector-on-overdrive.html|title=Highways Sector on Overdrive – NBM Media|publisher=Nbmcw.com|access-date=25 October 2010|archive-date=25 ನವೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101125233215/http://nbmcw.com/reports/market-research/construction-infra-industry/18617-highways-sector-on-overdrive.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಪಿಎಸ್ ಟೋಲ್ ರಸ್ತೆ (೧೪೦ ಕಿಮೀ ಆರು ಪಥದ ರಸ್ತೆ ಎನ್‌ಎಚ್-೪ ನಲ್ಲಿ [[ಪುಣೆ]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] [[ಸತಾರ|ಸತಾರಾವನ್ನು]] ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ).
* ಎಚ್‌ಕೆ ಟೋಲ್ ರಸ್ತೆ (೬೦ ಕಿಮೀ ಆರು-ಪಥದ [[ಹೊಸೂರು]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಕೃಷ್ಣಗಿರಿಯನ್ನು ಎನ್‌ಎಚ್-೭ ನಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ).
* ಡಿಎಸ್ ಟೋಲ್ ರಸ್ತೆ (೫೩ಕಿಮೀ ಚತುರ್ಪಥವು ದಿಂಡಿಗಲ್ ಅನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸಮಯನಲ್ಲೂರ್‌ನಿಂದ ಎನ್‌ಎಚ್-೭ ನಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ).
* ಎನ್‌ಕೆ ಟೋಲ್ ರಸ್ತೆ (೪೩ ಕಿಮೀ ಚತುರ್ಪಥವು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ನಾಮಕ್ಕಲ್ ಮತ್ತು [[ಕರೂರ್]] ಅನ್ನು ಎನ್‌ಎಚ್-೭ ನಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ).
* ಕೆ‌ಎಮ್ ಟೋಲ್ ರಸ್ತೆ (೭೧ ಎನ್‌ಎಚ್-೮ಎ ನಲ್ಲಿ [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತ್‌ನ]] [[ಕಾಂಡ್ಲಾ]] ಮತ್ತು ಮುಂದ್ರಾ ಬಂದರುಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಕಿಮೀ ನಾಲ್ಕು/ ಆರು-ಪಥ).
* ಜೆಆರ್ ಟೋಲ್ ರಸ್ತೆ (೫೨ ಕಿಮೀ ನಾಲ್ಕು/ ಆರು-ಪಥವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ-೧೧ ರಲ್ಲಿ [[ಜೈಪುರ]] ಮತ್ತು [[ರಾಜಸ್ಥಾನ|ರಾಜಸ್ಥಾನದ]] ರೀಂಗಸ್ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ).
* ಟಿಡಿ ಟೋಲ್ ರಸ್ತೆ (೮೭ ಕಿಮೀ ಚತುರ್ಪಥ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ-೪೫ ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ತಿರುಚ್ಚಿರಾಪಳ್ಳಿ|ತಿರುಚ್ಚಿ]] ಮತ್ತು ದಿಂಡಿಗಲ್ ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ).
* ಟಿಕೆ ಟೋಲ್ ರಸ್ತೆ (೮೨ ಕಿಮೀ ಚತುರ್ಪಥವು [[ತಿರುಚ್ಚಿರಾಪಳ್ಳಿ|ತಿರುಚ್ಚಿ]] ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ಕರೂರ್]] ಅನ್ನು ಎನ್‌ಎಚ್-೬೭ ನಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ).
* ಎಸ್‌ಯು ಟೋಲ್ ರಸ್ತೆ (೧೩೬ ಕಿಮೀ ಚತುಷ್ಪಥ ರಸ್ತೆಯು [[ಸೇಲಂ‌, ತಮಿಳುನಾಡು|ಸೇಲಂ]] ಅನ್ನು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಉಲುಂದೂರ್‌ಪೇಟೆಯಿಂದ ಎನ್‌ಎಚ್-೬೮ ನಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ).  &lt;ref name=&quot;sutrpl&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article3715310.ece|title=RInfra announces commencement of Salem-Ulundurpet four- lane stretch|date=2 August 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=21 August 2012|location=Salem}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ಜಿಎಫ್ ಟೋಲ್ ರಸ್ತೆ ( [[ಗುರಗಾಂವ್|ಗುರ್ಗಾಂವ್]] - [[ಫರಿದಾಬಾದ್‌|ಫರಿದಾಬಾದ್]] ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ನಾಲ್ಕು-ಪಥ (೩೩.೧ ಕಿಮೀ) ಮತ್ತು ಬಲ್ಲಬ್ಗಢ್ - ಸೋಹ್ನಾ (೩೩.೯ ಕಿಮೀ) [[ಹರಿಯಾಣ|ಹರಿಯಾಣದ]] ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಾಗಿ).

=== ಸೇತುವೆಗಳು ===
ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಹುಂಡೈ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಫ್ರೀವೇ ಭಾಗವಾದ ವರ್ಲಿ-ಹಾಜಿ ಅಲಿ ಸೀ ಲಿಂಕ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ರಚಿಸಿದವು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiainfoline.com/Markets/News/Reliance-Infrastructure-to-develop-8-lane-Worli-to-Haji-Ali-Sea-Link/4870299588|title=Reliance Infrastructure to develop Worli to Haji Ali Sea Link|date=29 June 2010|publisher=Indiainfoline.com|access-date=2 September 2010}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/articleshow/6103458.cms|title=Reliance Infrastructure to raise Rs 2,600 cr for Worli sea link project|date=29 June 2010|website=The Economic Times|access-date=2 September 2010}}&lt;/ref&gt; ಒಕ್ಕೂಟವು [[ಬಾಂದ್ರಾ-ವರ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಸಂಪರ್ಕ|ಬಾಂದ್ರಾ ವರ್ಲಿ ಸೀ ಲಿಂಕ್‌ಗೆ]] ೪೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಸುಂಕ ವಿಧಿಸಬೇಕಿತ್ತು. &lt;ref name=&quot;toll40&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report_msrdc-mulls-options-for-sea-link-to-haji-ali_1692004|title=MSRDC mulls options for sea link to Haji Ali|date=22 May 2012|access-date=22 July 2012|agency=[[DNA (newspaper)|DNA]]|location=Mumbai}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೨ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಬೃಹನ್ಮುಂಬಯಿ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ (ಬಿಎಂಸಿ)|, ಗ್ರೇಟರ್ ಮುಂಬೈನ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]] ೩೫ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿತು.  [[ನಾರಿಮನ್ ಪಾಯಿಂಟ್, ಮುಂಬಯಿ|ನಾರಿಮನ್ ಪಾಯಿಂಟ್]] ಮತ್ತು ಕಾಂದಿವಲಿ ನಡುವಿನ ಕಿಮೀ. ಕರಾವಳಿ ರಸ್ತೆ. &lt;ref name=&quot;bmcmoot&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report_bmc-panel-moots-35-6km-coastal-road_1638964|title=BMC panel moots 35.6&amp;nbsp;km coastal road|date=18 January 2012|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=19 May 2012|location=Mumbai}}&lt;/ref&gt;

ಇದರಿಂದ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ರಿಲಯನ್ಸ್ ಈ ಯೋಜನೆ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report_maharashtra-takes-steps-to-bridge-sea-link-differences_1634429|title=Maharashtra takes steps to bridge sea link differences|last=Siddhaye|first=Ninad|date=7 January 2012|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=19 May 2012|location=Mumbai}}&lt;/ref&gt; ತರುವಾಯ, [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಸರ್ಕಾರವು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಸಮಿತಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report_maharashtra-appoints-committee-to-decide-on-sea-link-project_1686993|title=Maharashtra appoints committee to decide on sea link project|date=10 May 2012|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=19 May 2012|location=Mumbai}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ, ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ರಿಲಯನ್ಸ್ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸದ ಕಾರಣ ಎಮ್‌ಎಸ್‌ಆರ್‌ಡಿಸಿ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;scraplikely&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/Mumbai/MSRDC-board-likely-to-scrap-R-Infra-s-contract-for-Worli-Haji-Ali-sea-link/Article1-872615.aspx|title=MSRDC board likely to scrap R Infra's contract for Worli-Haji Ali sea link|last=Shaikh|first=Zeeshan|date=15 June 2012|work=[[Hindustan Times]]|access-date=22 July 2012|archive-url=https://archive.today/20130125085048/http://www.hindustantimes.com/India-news/Mumbai/MSRDC-board-likely-to-scrap-R-Infra-s-contract-for-Worli-Haji-Ali-sea-link/Article1-872615.aspx|archive-date=25 January 2013|location=Mumbai}}&lt;/ref&gt; ಬಳಿಕ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರಿಂದ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-25/mumbai/32407878_1_bandra-worli-sea-link-worli-haji-ali|title=It's final: Sea link extension junked, coastal road likely|last=Tembhekar|first=Chittaranjan|date=25 June 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=22 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616015924/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-25/mumbai/32407878_1_bandra-worli-sea-link-worli-haji-ali|archive-date=16 June 2013|location=Mumbai}}&lt;/ref&gt;

== ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳು ==

=== ಇಪಿಸಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ===
ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇನ್‌ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ಗೆ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್-ಪ್ರೊಕ್ಯೂರ್‌ಮೆಂಟ್-ಕನ್ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ (ಇಪಿಸಿ) ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾದ ಯೋಜನೆಗಳು:

* ೩,೯೬೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಸಾಸನ್ ಅಲ್ಟ್ರಾ ಮೆಗಾ ಪವರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ : (೬×೬೬೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ) [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ]] ಸಿಂಗ್ರೌಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಸನ್ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ. ಇದನ್ನು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು]] ಯುಎಮ್‌ಪಿ‌ಪಿ ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದೆ.
* ೨,೪೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಸಮಲ್ಕೋಟ್ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್: (೩×೮೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ) [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಮಲ್ಕೋಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನಿಲ ಆಧಾರಿತ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ.
* ೧,೨೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ರೋಸಾ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ : (೪×೩೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ) ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಆಧಾರಿತ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ ರೋಸಾ ಹಳ್ಳಿ, ಷಹಜಹಾನ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]] . ಸಸ್ಯವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
* ೧,೨೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ರಘುನಾಥಪುರ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ : (೨×೬೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ) [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ]] ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ. ಸ್ಥಾವರವು ದಾಮೋದರ್ ವ್ಯಾಲಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ.
* ೧,೨೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ : (೨×೬೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ) [[ಹರಿಯಾಣ|ಹರಿಯಾಣದ]] ಹಿಸಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬರ್ವಾಲಾ ಬಳಿ ಇದೆ. ಈ ಸ್ಥಾವರವು [[ಹರಿಯಾಣ]] ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ನಿಗಮದ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ.
* ೬೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ದೀನಬಂಧು ಛೋಟು ರಾಮ್ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ : (೨×೩೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ) [[ಹರಿಯಾಣ|ಹರಿಯಾಣದ]] ಯಮುನಾನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ.  ಈ ಸ್ಥಾವರವು ಹರಿಯಾಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ನಿಗಮದ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ.
* ೬೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಬುಟಿಬೊರಿ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ : (೨×೩೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ), [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] [[ನಾಗಪುರ|ನಾಗ್ಪುರ]] ಬಳಿಯ ಬುಟಿಬೋರಿಯಲ್ಲಿ . ಸಸ್ಯವು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿಲ್ಲ.
* ೫೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ದಹಾನು ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ : (೨×೨೫೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ) ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಆಧಾರಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ಪಾಲ್ಘರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕರಾವಳಿ ದಹಾನು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ.

=== ಬಿಒಪಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ===
ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ಗೆ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ (ಬಿಒಪಿ) ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾದ ಯೋಜನೆಗಳು:

* ಪರಿಚ್ಛಾ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ನ ಘಟಕ (೫ ಮತ್ತು ೬) : [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ|ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ]] [[ಝಾನ್ಸಿ]] ಬಳಿಯ ಪರಿಚ್ಚಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.  ಈ ಸ್ಥಾವರವು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ನಿಗಮದ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ.
* ಪಾಣಿಪತ್ ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ನ ಘಟಕ (೭ ಮತ್ತು ೮) - ೨ : (೨×೨೫೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ) [[ಪಾಣಿಪತ್|ಪಾಣಿಪತ್‌ನಲ್ಲಿದೆ]] . ಸ್ಥಾವರವು ಹರಿಯಾಣ ಪವರ್ ಜನರೇಷನ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಎಚ್‌ಪಿಜಿ‌ಸಿಎಲ್) ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ.

== ರಕ್ಷಣಾ ==

* '''ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇನ್‌ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್‌ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ೨೮ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೫ ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್''' (ಆರ್‌ಡಿಎಲ್), ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯದ ಸ್ಥಾಪಿತ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ೧೧ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆರ್‌ಡಿಎಲ್ ರಚನೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಣೆ, [[ಸಾಗರ]] ಮತ್ತು ಭೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಗುರಿಯಿಡುವ ಮತ್ತು ಭೂ-ಆಧಾರಿತ ಆಯುಧ ವೇದಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಕಡೆಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವಿಧಾನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದೆ.  ವಾಯು ಯುದ್ಧ ವಾಹನಗಳು, ವಿಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ಏವಿಯಾನಿಕ್ಸ್, ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು, ಮಾನವರಹಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಿ೪೧ಎಸ್‌ಆರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಮೇಲ್ಮೈ ಮತ್ತು ಉಪ-ಮೇಲ್ಮೈ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ. ಆರ್-ಇನ್ಫ್ರಾ ಈಗಾಗಲೇ  ಅನ್ನು [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
* '''ಧೀರೂಭಾಯಿ ಅಂಬಾನಿ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಪಾರ್ಕ್''' [[ನಾಗಪುರ|ನಾ]]&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2022)&quot;&gt;ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt;[[ನಾಗಪುರ|ಗ್ಪುರದ]] ಮಿಹಾನ್ನಲ್ಲಿ ೪೦೦ ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ, ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಘಟಕಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ [[ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಏಕೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಸರ-ರಚನೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಪಾರ್ಕ್, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ತಯಾರಕರ ಸಮೂಹವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಉದ್ಯಮದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನ ಘಟಕಗಳು, ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಏವಿಯಾನಿಕ್ಸ್ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ.

== ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳು ==
ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇನ್ಫ್ರಾಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್, ಡಸಾಲ್ಟ್ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್, ಬಿಎಸ್‌ಇಎಸ್ [[ರಾಜಧಾನಿ]] ಪವರ್, ಬಿಎಸ್‌ಇಎಸ್ ಯಮುನಾ ಪವರ್, ಬಿಎಸ್‌ಇಎಸ್ [[ಕೇರಳ]] ಪವರ್, ರಿಲಯನ್ಸ್ ನೇವಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್, ರಿಲಯನ್ಸ್ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್, ರಿಲಯನ್ಸ್ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಡೆವಲಪರ್ಸ್, ಮುಂಬೈ ಮೆಟ್ರೋ ಒನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ೫೮ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rinfra.com/annual-report|title=Reliance Infrastructure Annual Report}}&lt;/ref&gt; ಹೊಂದಿದೆ. ದೆಹಲಿ ಏರ್ಪೋರ್ಟ್ [[ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು|ಮೆಟ್ರೋ]] ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್, [[ರಿಲಯನ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್|ರಿಲಯನ್ಸ್]] ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟೀಸ್, ಥೇಲ್ಸ್ ರಿಲಯನ್ಸ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್, ರಿಲಯನ್ಸ್ ಪವರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಮಿಷನ್, ರಿಲಯನ್ಸ್ ಏರೋಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ ಮತ್ತು ರಿಲಯನ್ಸ್ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು.

== ಸಹ ನೋಡಿ ==

* ರಿಲಯನ್ಸ್ ನೇವಲ್ ಮತ್ತು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್
* ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಸೌರ ಶಕ್ತಿ|ಸೌರಶಕ್ತಿ]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{Official website|http://www.rinfra.com/}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>pasga7bf276ac3fbsyajez5n824tsye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಲ್ಲೆ ರಾಮರಾವ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146431</id>
    <revision>
      <id>1430971</id>
      <parentid>1353033</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:30:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17196" sha1="8bik0215taxf2j58910cjjrnxy04js6" xml:space="preserve">{{BLP sources|date=June 2012}}
{{Infobox scientist
| name =ಪಲ್ಲೆ ರಾಮರಾವ್
| image =
| image_size = 
| alt = 
| caption = 
| birth_date = ೧೯೩೭
| birth_place = 
| death_date =
| death_place = 
| residence = [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್]], ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ
| citizenship = 
| nationality = [[ಭಾರತ]]
| fields = ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಯಾಂತ್ರಿಕ [[ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರ]]
| workplaces = 
| alma_mater = ಐಐಎಸ್‍ಸಿ, ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, [[ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] (ಈಗಿನ ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ವಾರಣಸಿ)
| thesis_title =
| thesis_url =  
| thesis_year = 
| doctoral_advisor = 
| academic_advisors = 
| doctoral_students = 
| notable_students = 
| known_for = 
| author_abbrev_bot = 
| author_abbrev_zoo = 
| influences = 
| influenced = 
| awards = 
| signature = &lt;!-- (filename only) --&gt;
| signature_alt = 
| website = &lt;!-- {{URL|www.example.com}} --&gt;
| spouse = 
}}
'''ಪಲ್ಲೆ ರಾಮರಾವ್''' ಅವರು ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಯಾಂತ್ರಿಕ [[ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರ]] ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು ವಿದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಘಗಳಿಗೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಂದ [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ|ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;padma&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article1592289.ece|title=Padma Awards presented to 64|date=2 April 2011|access-date=4 June 2012|agency=[[The Hindu]]|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20140325045246/http://www.thehindu.com/news/national/article1592289.ece|archive-date=25 ಮಾರ್ಚ್ 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಗವರ್ನಿಂಗ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಪೌಡರ್ ಮೆಟಲರ್ಜಿ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್ (ಎ.ಆರ್.ಸಿ.ಐ), ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

== ಶಿಕ್ಷಣ ==
ಪಲ್ಲೆ ರಾಮರಾವ್ ಅವರು [[ಮದ್ರಾಸ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ]] ತಮ್ಮ ಎಂಎ (ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ), ಆಂಧ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಎಂಎಸ್ಸಿ ( [[ಬೈಜಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಪರಮಾಣು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] ) ಮಾಡಿದರು. ಮತ್ತು ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ [[ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ಪಿಎಚ್‍ಡಿ (ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರ) ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ೧೯೯೬-೬೭ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್‌ಡಾಕ್ಟರಲ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಹವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ೧೯೬೦ ರಲ್ಲಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] [[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್]]  ಮೆಟಲರ್ಜಿ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸೇರಿದರು, ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ (ಬಿಎಚ್‍ಯು) ವಾರಣಾಸಿಗೆ ಉಪನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ತೆರಳಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಭೌತಿಕ ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ (೧೯೭೫-೮೨) ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಅವರನ್ನು ರಕ್ಷಣಾ ಲೋಹ ವಿಜ್ಞಾನದ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಾಗರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಅಣುಶಕ್ತಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. 

== ಕೆಲಸ ==
ಆದಾದ ಬಳಿಕ, ಅವರು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾ ಆಸಕ್ತಿಗಳು ಲೋಹೀಯ ನಡವಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಮಿಶ್ರಲೋಹ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು.

=== ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಧನೆಗಳು ===
ರಾಮರಾವ್ ರಚನಾತ್ಮಕ ಅಪೂರ್ಣತೆಗಳ ಎಕ್ಸ್-ರೇ ವಿವರ್ತನೆ ಅಧ್ಯಯನದೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನಾ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಎಕ್ಸ್-ರೇ ಲೈನ್-ವಿಸ್ತರಣೆಯ  ಹೊಸ ವಿಧಾನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಷಡ್ಭುಜಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ದೋಷ ಸಂರಚನೆಗಳ ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆ&amp;nbsp;- ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿದ ಹರಳುಗಳು. ನಂತರ ಅವರು ಲೋಹೀಯ ವಸ್ತುಗಳ (ಕರ್ಷಕ, ಕ್ರೀಪ್ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು) ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನದ ಯಾಂತ್ರಿಕ ವರ್ತನೆಗೆ ತಿರುಗಿದರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕೈಗೊಂಡವು. ಅವರು ಹೈದರಾಬಾದ್ ರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಆಧಾರಿತ ಮಿಶ್ರಲೋಹ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದದ್ದು ಅಲ್ಟ್ರಾಹೈ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುರಿತದ ಗಟ್ಟಿತನದ ಕಡಿಮೆ ಮಿಶ್ರಲೋಹದ ಉಕ್ಕಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್‌ನ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಬಿಸಿ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ದ್ರಾವಣಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಶೋಧನಾ ಆಸಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಏಕ ಹಂತದ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಮಿಶ್ರಲೋಹಗಳಲ್ಲಿ ಮುರಿತದ ಗಟ್ಟಿತನದ ಮೂಲಭೂತ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಿದೆ. &lt;ref name=&quot;ias&quot; /&gt; ಅವರು ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಜರ್ನಲ್ ಪೇಪರ್‌ಗಳು, ೩೦ ಸಂಪಾದಿತ ಸಂಪುಟಗಳು ಮತ್ತು ಸಮ್ಮೇಳನದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ೫೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;ias&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ias.ac.in/academy/ramarao_pop.html|title=Indian Academy of Sciences&amp;nbsp;– Prof. P. Rama Rao|publisher=IAS|access-date=4 June 2012}}&lt;/ref&gt;

=== ಇತರ ಕೊಡುಗೆಗಳು ===
ರಾಮರಾವ್ ಅವರು [[ತಿರುಚ್ಚಿರಾಪಳ್ಳಿ|ತಿರುಚ್ಚಿರಾಪಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ]] ಮಿಶ್ರಲೋಹ ಪೆನೆಟ್ರೇಟರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ &amp; ಡಿ, ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಪೌಡರ್ ಮೆಟಲರ್ಜಿ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್ ಹೈದರಾಬಾದ್, ನಾನ್-ಫೆರಸ್ ಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬರಲು ಮೊದಲ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ಡಿನೆನ್ಸ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರು ''ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಟಲ್ಸ್'' ಮತ್ತು ''ಬುಲೆಟಿನ್ ಆಫ್ ಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್ ಸೈನ್ಸ್‌ನ'' ವಹಿವಾಟುಗಳ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ''ಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್ ಸೈನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್''  ನಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಐಎನ್‍ಎಸ್‍ಎ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

== ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ==
ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ರಾಮರಾವ್ ಅವರಿಗೆ ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ [[ಶಾಂತಿ ಸ್ವರೂಪ್ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ಅನ್ವಯಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ [[ಹೋಮಿ ಜಹಂಗೀರ್ ಭಾಬಾ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೮೬), [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] (೧೯೮೯), ಐಎನ್‍ಎಸ್‍ಎ (೧೯೮೯), ಟಾಟಾ ಗೋಲ್ಡ್ ಮೆಡಲ್ (೧೯೯೨) ಇವರಿಂದ ಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್ ಸೈನ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಟಲ್ಸ್, ಪ್ಲಾಟಿನಂ ಪದಕ (೧೯೯೪), ಕೇಂದ್ರ ಉಕ್ಕು ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೆಟಲರ್ಜಿಸ್ಟ್ (೧೯೯೯), ಇಂಡಿಯನ್ ಸೈನ್ಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ನಿಂದ ಜವಾಹರಲಾಲ್ ಜನ್ಮ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೯೯), [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] (೨೦೦೧), &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=July 21, 2015|archive-date=15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಸಿಸಿರ್ ಕುಮಾರ್ ಮಿತ್ರ ಸ್ಮಾರಕ ಉಪನ್ಯಾಸ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೧), [[ಮೇಘನಾದ್ ಸಹಾ]] ಪದಕ (೨೦೦೪), ''ಲೈಫ್ ಟೈಮ್ ಅಚೀವ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'' ಉಕ್ಕಿನ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ, ಅಶುತೋಷ್ ಮುಖರ್ಜಿ ಸ್ಮಾರಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೯), ೨೦೧೧ ರ ನವೀನ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಜಿ.ಎಂ. ಮೋದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://readit.in/technology-news/biotechnology/2011/09/professor-palle-rama-rao-and-professor-asis-datta-receive-g-m-modi-award-for-innovative-science-technology/|title=Professor Palle Rama Rao And Professor ASIS DATTA Receive 'G. M. Modi Award For Innovative Science &amp; Technology'|last=akanksha|date=6 September 2011|access-date=4 June 2012|agency=Readit India|archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927081719/http://readit.in/technology-news/biotechnology/2011/09/professor-palle-rama-rao-and-professor-asis-datta-receive-g-m-modi-award-for-innovative-science-technology/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ]], ೨೦೧೧. ಅವರು ರಾಯಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.raeng.org.uk/about-us/people-council-committees/the-fellowship/list-of-fellows|title=List of Fellows|access-date=30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022|archive-date=8 ಜೂನ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160608094405/http://www.raeng.org.uk/about-us/people-council-committees/the-fellowship/list-of-fellows|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; (ಯುಕೆ), ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಡೆವಲಪಿಂಗ್ ವರ್ಲ್ಡ್, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್, [[ಕೀವ್]], ಇಂಡಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್, [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (ಯುಕೆ) ನ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸಹ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಇಂಡಿಯಾ [[ಪ್ರಯಾಗ್ ರಾಜ್|ಅಲಹಾಬಾದ್]] ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್. ಅವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗ, ಇಂಡಿಯನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್, ಬೆಂಗಳೂರು (೧೯೯೫-೯೮), ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (೨೦೦೧- ೦೨), ಐಐಎಂ (೧೯೯೦-೯೧), ಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (೧೯೯೨-೯೪), ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಸೊಸೈಟಿ (೨೦೦೮-೦೯), ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು, ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೊಸೈಟಿ (೨೦೦೨-೦೩). ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್ ಅವರಿಗೆ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.iisc.ernet.in/centenary-conf/pr.html|title=Prof. P Ramarao|publisher=[[IISc]]|access-date=4 June 2012|archive-date=24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191024002344/http://www.iisc.ernet.in/centenary-conf/pr.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೀವನ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ನೀಡಿತು.

== ಸಹ ನೋಡಿ ==
ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಇಲಾಖೆ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ

== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>8bik0215taxf2j58910cjjrnxy04js6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ವಿಕಿ ಪರ್ಯಟನೆ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>146914</id>
    <revision>
      <id>1431066</id>
      <parentid>1302840</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T05:39:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <origin>1431066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21461" sha1="9ec1m0jyd5npkmeko8i9gopmeypl7ma" xml:space="preserve">{|
|-
|[[Image:Map karnataka flag.JPG|50px]]
|width=&quot;50%&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;|'''[[:ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[:ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]''' &lt;br /&gt;
[[:ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಲೂಕುಗಳು|ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು|ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ|ಇತಿಹಾಸ]] • [[:ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು|ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು|ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರು]] •   [[:ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ|ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ]] • [[:ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು|ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು]] 
|[[Image:Nuvola_filesystems_www.png|50px]]
|width=&quot;50%&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;|[[:ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ|'''ಭೂಗೋಳ''']]&lt;br /&gt;
[[:ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ|ಭೂಗೋಳ]] • [[:ವರ್ಗ:ಖಂಡಗಳು|ಖಂಡಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ದೇಶಗಳು|ದೇಶಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ನಗರಗಳು|ನಗರಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಜಲಸಮೂಹಗಳು|ಜಲಸಮೂಹಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳು|ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಮರುಭೂಮಿಗಳು|ಮರುಭೂಮಿಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] • [[:ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲ]] • [[:ವರ್ಗ:ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ]]
|-
|[[Image:Nuvola apps kcoloredit.png|50px]]
|width=&quot;50%&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;|'''[[:ವರ್ಗ:ಕಲೆ|ಕಲೆ]] ಮತ್ತು [[:ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]''' &lt;br /&gt;
[[:ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] • [[:ವರ್ಗ:ಭಾಷೆಗಳು|ಭಾಷೆಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಾಹಿತ್ಯ]] • [[:ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು|ಸಾಹಿತಿಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ|ಸಂಗೀತ]] • [[:ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತಗಾರರು|ಸಂಗೀತಗಾರರು]] • [[:ವರ್ಗ:ಧರ್ಮ|ಧರ್ಮ]] • [[:ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ|ಜಾನಪದ]] • [[:ವರ್ಗ:ಹಬ್ಬಗಳು|ಹಬ್ಬಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡೆ|ಕ್ರೀಡೆ]] • [[:ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] • [[:ವರ್ಗ:ರಂಗಭೂಮಿ|ರಂಗಭೂಮಿ]] • [[:ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರರಂಗ|ಚಿತ್ರರಂಗ]] • [[:ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಚ್ಯ ಸಂಶೋಧಕರು|ಪ್ರಾಚ್ಯ ಸಂಶೋಧಕರು]]
|[[Image:Nuvola apps kdmconfig.png|50px]]
|width=&quot;50%&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;|[[:ವರ್ಗ:ಜನ|'''ಜನ''']] - [[:ವರ್ಗ:ಜೀವನ|'''ಜೀವನ''']]&lt;br /&gt;
[[:ವರ್ಗ:ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು|ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] • [[:ವರ್ಗ:ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು|ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] • [[:ವರ್ಗ:ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು]] • [[:ವರ್ಗ:ಭಾರತ ರತ್ನ ಪುರಸ್ಕೃತರು|ಭಾರತ ರತ್ನ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] • [[:ವರ್ಗ:ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು|ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] • [[:ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮಿಗಳು|ಉದ್ಯಮಿಗಳು]] [[:ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ|ಉದ್ಯಮಗಳು]]
|-
|[[Image:Nuvola apps kworldclock.png|50px]]
|width=&quot;50%&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;|'''[[:ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ|ಇತಿಹಾಸ]]''' &lt;br /&gt;
[[:ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ|ಇತಿಹಾಸ]] • [[:ವರ್ಗ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು|ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು]]-[[:ವರ್ಗ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸ್ಮಾರಕಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು|ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ|ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ]] • [[:ವರ್ಗ:ಕಾಲ|ಕಾಲ]]
|[[Image:Nuvola apps kalzium.png|50px]]
|width=&quot;50%&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;|[[:ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ|'''ವಿಜ್ಞಾನ''']] '''ಮತ್ತು''' [[:ವರ್ಗ:ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|'''ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ''']]&lt;br /&gt;
[[:ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ|ವಿಜ್ಞಾನ]] • [[:ವರ್ಗ:ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] • [[:ವರ್ಗ:ತಂತ್ರಜ್ಞರು|ತಂತ್ರಜ್ಞರು]] • [[:ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು|ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ]]• [[:ವರ್ಗ:ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ|ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]] • [[:ವರ್ಗ:ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ|ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] • [[:ವರ್ಗ:ಭೂಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೂಶಾಸ್ತ್ರ]] •
[[:ವರ್ಗ:ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] • [[:ವರ್ಗ:ಗಣಿತ|ಗಣಿತ]]
|- 
|[[Image:ReligiousSymbolsIndian.PNG|50px]]
|width=&quot;50%&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;|'''[[:ವರ್ಗ:ಧರ್ಮ|ಧರ್ಮ]] ಮತ್ತು [[:ವರ್ಗ:ಆಧ್ಯಾತ್ಮ|ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ]]''' &lt;br /&gt;
[[:ವರ್ಗ:ಧರ್ಮ|ಧರ್ಮ]] • [[:ವರ್ಗ:ಆಧ್ಯಾತ್ಮ|ಆಧ್ಯಾತ್ಮ]] • [[:ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] • [[:ವರ್ಗ:ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ ಧರ್ಮ]] •  [[:ವರ್ಗ:ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]] • [[:ವರ್ಗ:ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ]] • [[:ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]] • [[:ವರ್ಗ:ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ]] • [[:ವರ್ಗ:ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ|ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ]] • [[:ವರ್ಗ:ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳು|ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಪುರಾಣ|ಪುರಾಣ]]
|[[Image:Nuvola filesystems folder home.png|50px]]
|width=&quot;50%&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;|[[:ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ|'''ಸಮಾಜ''']] '''ಮತ್ತು''' [[:ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ|'''ರಾಜಕೀಯ''']]&lt;br /&gt;
[[:ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ|ಸಮಾಜ]] • [[:ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ|ರಾಜಕೀಯ]] • [[:ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ|ಶಿಕ್ಷಣ]] • [[:ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು|ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು|ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಸಮಾಜಸೇವಕರು|ಸಮಾಜಸೇವಕರು]] • [[:ವರ್ಗ:ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ|ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ]]
|-
|[[Image:Exquisite-xine.png|50px]]
|width=&quot;50%&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;|'''[[:ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ|ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ]]''' &lt;br /&gt;
[[:ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು|ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು|ನಿರ್ದೇಶಕರು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರು|ನಟರು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು|ನಟಿಯರು]] •  [[:ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು|ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ|ಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ]] • [[:ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರಸಾಹಿತಿಗಳು|ಚಿತ್ರಸಾಹಿತಿಗಳು]]
|[[Image:Applications-games.svg|50px]]
|width=&quot;50%&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;|[[:ವರ್ಗ:ಮನೋರಂಜನೆ|'''ಮನೋರಂಜನೆ''']] '''ಮತ್ತು''' [[:ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡೆ|'''ಕ್ರೀಡೆ''']]&lt;br /&gt;
[[:ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡೆ|ಕ್ರೀಡೆ]] • [[:ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು|ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಕ್ರಿಕೆಟ್]] • [[:ವರ್ಗ:ಟೆನ್ನಿಸ್|ಟೆನ್ನಿಸ್]] • [[:ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸ|ಪ್ರವಾಸ]] • [[:ವರ್ಗ:ದೂರದರ್ಶನ|ದೂರದರ್ಶನ]] 
|-
|}
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;margin: 0; margin-top: 5px; padding: 0.3em 0.3em 0em 0.3em; border: 2px solid #4a4a4a;text-align: center;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;font-weight: bold; text-align: center;&quot;&gt;'''ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಹುಡುಕಿ:'''&lt;/div&gt;
{| cellspacing=0 cellpadding=0 style=&quot;margin: 0 auto; border: 2px solid #3a3a3a; border-collapse: collapse; table-layout: fixed; font-size: 120%; text-align: center;&quot;
|+
| colspan=3 style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle;&quot; | [[Special:Categories|ವರ್ಗಗಳು]]
| colspan=2 style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle;&quot; | [[Special:Allpages/೦|೦-೯]]
|-
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಅ|ಅ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಆ|ಆ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಇ|ಇ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಈ|ಈ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಉ|ಉ]]
|-
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಊ|ಊ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಋ|ಋ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಎ|ಎ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಏ|ಏ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಐ|ಐ]]
|-
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಒ|ಒ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಓ|ಓ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಔ|ಔ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಅಂ|ಅಂ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಅಃ|ಅಃ]]
|-
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಕ|ಕ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಖ|ಖ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಗ|ಗ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಘ|ಘ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಙ|ಙ]]
|-
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಚ|ಚ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಛ|ಛ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಜ|ಜ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಝ|ಝ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಞ|ಞ]]
|-
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಟ|ಟ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಠ|ಠ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಡ|ಡ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಢ|ಢ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಣ|ಣ]]
|-
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ತ|ತ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಥ|ಥ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ದ|ದ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಧ|ಧ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ನ|ನ]]
|-
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಪ|ಪ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಫ|ಫ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಬ|ಬ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಭ|ಭ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಮ|ಮ]]
|-
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಯ|ಯ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ರ|ರ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಲ|ಲ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ವ|ವ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಶ|ಶ]]
|-
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಷ|ಷ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಸ|ಸ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಹ|ಹ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಳ|ಳ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | &amp;nbsp;
|}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
[[ವರ್ಗ:ಮುಖ್ಯ ಪುಟದ ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳು]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9ec1m0jyd5npkmeko8i9gopmeypl7ma</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431067</id>
      <parentid>1431066</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T05:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <origin>1431067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21333" sha1="1z9dqzp1d74j9dz0cxdhn2ho45khf21" xml:space="preserve">{|
|-
|[[Image:Map karnataka flag.JPG|50px]]
|width=&quot;50%&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;|'''[[:ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[:ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ]]''' &lt;br /&gt;
[[:ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಲೂಕುಗಳು|ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು|ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ|ಇತಿಹಾಸ]] • [[:ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು|ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು|ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರು]] •   [[:ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ|ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ]] • [[:ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು|ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು]] 
|[[Image:Nuvola_filesystems_www.png|50px]]
|width=&quot;50%&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;|[[:ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ|'''ಭೂಗೋಳ''']]&lt;br /&gt;
[[:ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ|ಭೂಗೋಳ]] • [[:ವರ್ಗ:ಖಂಡಗಳು|ಖಂಡಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ದೇಶಗಳು|ದೇಶಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ನಗರಗಳು|ನಗರಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಜಲಸಮೂಹಗಳು|ಜಲಸಮೂಹಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳು|ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಮರುಭೂಮಿಗಳು|ಮರುಭೂಮಿಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೂಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]] • [[:ವರ್ಗ:ಸೌರಮಂಡಲ|ಸೌರಮಂಡಲ]] • [[:ವರ್ಗ:ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ]]
|-
|[[Image:Nuvola apps kcoloredit.png|50px]]
|width=&quot;50%&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;|'''[[:ವರ್ಗ:ಕಲೆ|ಕಲೆ]] ಮತ್ತು [[:ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]''' &lt;br /&gt;
[[:ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] • [[:ವರ್ಗ:ಭಾಷೆಗಳು|ಭಾಷೆಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಾಹಿತ್ಯ]] • [[:ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು|ಸಾಹಿತಿಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ|ಸಂಗೀತ]] • [[:ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತಗಾರರು|ಸಂಗೀತಗಾರರು]] • [[:ವರ್ಗ:ಧರ್ಮ|ಧರ್ಮ]] • [[:ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ|ಜಾನಪದ]] • [[:ವರ್ಗ:ಹಬ್ಬಗಳು|ಹಬ್ಬಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡೆ|ಕ್ರೀಡೆ]] • [[:ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] • [[:ವರ್ಗ:ರಂಗಭೂಮಿ|ರಂಗಭೂಮಿ]] • [[:ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರರಂಗ|ಚಿತ್ರರಂಗ]] • [[:ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಚ್ಯ ಸಂಶೋಧಕರು|ಪ್ರಾಚ್ಯ ಸಂಶೋಧಕರು]]
|[[Image:Nuvola apps kdmconfig.png|50px]]
|width=&quot;50%&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;|[[:ವರ್ಗ:ಜನ|'''ಜನ''']] - [[:ವರ್ಗ:ಜೀವನ|'''ಜೀವನ''']]&lt;br /&gt;
[[:ವರ್ಗ:ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು|ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] • [[:ವರ್ಗ:ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು|ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] • [[:ವರ್ಗ:ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು]] • [[:ವರ್ಗ:ಭಾರತ ರತ್ನ ಪುರಸ್ಕೃತರು|ಭಾರತ ರತ್ನ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] • [[:ವರ್ಗ:ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು|ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] • [[:ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮಿಗಳು|ಉದ್ಯಮಿಗಳು]] [[:ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮ|ಉದ್ಯಮಗಳು]]
|-
|[[Image:Nuvola apps kworldclock.png|50px]]
|width=&quot;50%&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;|'''[[:ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ|ಇತಿಹಾಸ]]''' &lt;br /&gt;
[[:ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ|ಇತಿಹಾಸ]] • [[:ವರ್ಗ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು|ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು]]-[[:ವರ್ಗ:ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು|ಸ್ಮಾರಕಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು|ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ|ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ]] • [[:ವರ್ಗ:ಕಾಲ|ಕಾಲ]]
|[[Image:Nuvola apps kalzium.png|50px]]
|width=&quot;50%&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;|[[:ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ|'''ವಿಜ್ಞಾನ''']] '''ಮತ್ತು''' [[:ವರ್ಗ:ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|'''ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ''']]&lt;br /&gt;
[[:ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನ|ವಿಜ್ಞಾನ]] • [[:ವರ್ಗ:ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] • [[:ವರ್ಗ:ತಂತ್ರಜ್ಞರು|ತಂತ್ರಜ್ಞರು]] • [[:ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು|ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ]]• [[:ವರ್ಗ:ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ|ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]] • [[:ವರ್ಗ:ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ|ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] • [[:ವರ್ಗ:ಭೂಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೂಶಾಸ್ತ್ರ]] •
[[:ವರ್ಗ:ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] • [[:ವರ್ಗ:ಗಣಿತ|ಗಣಿತ]]
|- 
|[[Image:ReligiousSymbolsIndian.PNG|50px]]
|width=&quot;50%&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;|'''[[:ವರ್ಗ:ಧರ್ಮ|ಧರ್ಮ]] ಮತ್ತು [[:ವರ್ಗ:ಆಧ್ಯಾತ್ಮ|ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ]]''' &lt;br /&gt;
[[:ವರ್ಗ:ಧರ್ಮ|ಧರ್ಮ]] • [[:ವರ್ಗ:ಆಧ್ಯಾತ್ಮ|ಆಧ್ಯಾತ್ಮ]] • [[:ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] • [[:ವರ್ಗ:ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ ಧರ್ಮ]] •  [[:ವರ್ಗ:ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]] • [[:ವರ್ಗ:ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ]] • [[:ವರ್ಗ:ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]] • [[:ವರ್ಗ:ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ]] • [[:ವರ್ಗ:ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ|ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ]] • [[:ವರ್ಗ:ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳು|ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಪುರಾಣ|ಪುರಾಣ]]
|[[Image:Nuvola filesystems folder home.png|50px]]
|width=&quot;50%&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;|[[:ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ|'''ಸಮಾಜ''']] '''ಮತ್ತು''' [[:ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ|'''ರಾಜಕೀಯ''']]&lt;br /&gt;
[[:ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ|ಸಮಾಜ]] • [[:ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ|ರಾಜಕೀಯ]] • [[:ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ|ಶಿಕ್ಷಣ]] • [[:ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು|ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು|ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಸಮಾಜಸೇವಕರು|ಸಮಾಜಸೇವಕರು]] • [[:ವರ್ಗ:ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ|ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ]]
|-
|[[Image:Exquisite-xine.png|50px]]
|width=&quot;50%&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;|'''[[:ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ|ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ]]''' &lt;br /&gt;
[[:ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು|ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು|ನಿರ್ದೇಶಕರು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರು|ನಟರು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು|ನಟಿಯರು]] •  [[:ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು|ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ|ಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ]] • [[:ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರಸಾಹಿತಿಗಳು|ಚಿತ್ರಸಾಹಿತಿಗಳು]]
|[[Image:Applications-games.svg|50px]]
|width=&quot;50%&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;|[[:ವರ್ಗ:ಮನೋರಂಜನೆ|'''ಮನೋರಂಜನೆ''']] '''ಮತ್ತು''' [[:ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡೆ|'''ಕ್ರೀಡೆ''']]&lt;br /&gt;
[[:ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡೆ|ಕ್ರೀಡೆ]] • [[:ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು|ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] • [[:ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಕ್ರಿಕೆಟ್]] • [[:ವರ್ಗ:ಟೆನ್ನಿಸ್|ಟೆನ್ನಿಸ್]] • [[:ವರ್ಗ:ಪ್ರವಾಸ|ಪ್ರವಾಸ]] • [[:ವರ್ಗ:ದೂರದರ್ಶನ|ದೂರದರ್ಶನ]] 
|-
|}
&lt;div style=&quot;overflow-x: auto;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight: bold; text-align: center;&quot;&gt;'''ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಹುಡುಕಿ:'''&lt;/div&gt;
{| cellspacing=0 cellpadding=0 style=&quot;margin: 0 auto; border: 2px solid #3a3a3a; border-collapse: collapse; table-layout: fixed; font-size: 120%; text-align: center;&quot;
|+
| colspan=3 style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle;&quot; | [[Special:Categories|ವರ್ಗಗಳು]]
| colspan=2 style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle;&quot; | [[Special:Allpages/೦|೦-೯]]
|-
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಅ|ಅ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಆ|ಆ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಇ|ಇ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಈ|ಈ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಉ|ಉ]]
|-
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಊ|ಊ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಋ|ಋ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಎ|ಎ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಏ|ಏ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಐ|ಐ]]
|-
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಒ|ಒ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಓ|ಓ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಔ|ಔ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಅಂ|ಅಂ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2em;&quot; | [[Special:Allpages/ಅಃ|ಅಃ]]
|-
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಕ|ಕ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಖ|ಖ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಗ|ಗ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಘ|ಘ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಙ|ಙ]]
|-
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಚ|ಚ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಛ|ಛ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಜ|ಜ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಝ|ಝ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಞ|ಞ]]
|-
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಟ|ಟ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಠ|ಠ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಡ|ಡ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಢ|ಢ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಣ|ಣ]]
|-
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ತ|ತ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಥ|ಥ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ದ|ದ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಧ|ಧ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ನ|ನ]]
|-
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಪ|ಪ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಫ|ಫ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಬ|ಬ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಭ|ಭ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಮ|ಮ]]
|-
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಯ|ಯ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ರ|ರ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಲ|ಲ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ವ|ವ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಶ|ಶ]]
|-
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಷ|ಷ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಸ|ಸ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಹ|ಹ]]
| style=&quot;background: #242424; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | [[Special:Allpages/ಳ|ಳ]]
| style=&quot;background: #2a2a2a; line-height: 120%; padding: 0px 5px 0px 5px; border: 1px solid #3a3a3a; color: #c8c8c8; text-align: center; vertical-align: middle; width: 2.4em;&quot; | &amp;nbsp;
|}
&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
[[ವರ್ಗ:ಮುಖ್ಯ ಪುಟದ ಟೆಂಪ್ಲೇಟುಗಳು]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1z9dqzp1d74j9dz0cxdhn2ho45khf21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮರುದು ಪಾಂಡ್ಯರು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147005</id>
    <revision>
      <id>1431043</id>
      <parentid>1358212</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T03:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10579" sha1="19prlyosus0apmdlnhx12yx3kyw2qdc" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ಮರುದು ಪಾಂಡ್ಯರು |image=Maruthu pandiyar.jpg|birth_place=[[ಮುಕ್ಕುಳಂ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]]}}
'''ಮರುದು ಪಾಂಡ್ಯರು''' &lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.academia.edu/40072636|title=Linking the ancient with the modern: Rāma-Lakṣmaṇa and the Marutu Brothers analogy|last=Rajarajan|first=R.K.K.|journal=The Quarterly Journal of the Mythic Society|year=2019|pages=110.2: 41-49. ISSN 0047-8555}}&lt;/ref&gt; (ಪೆರಿಯ ಮರುದು ಮತ್ತು ಚಿನ್ನ ಮರುದು) 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತದ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಶಿವಗಂಗೈನ  ರಾಜರು. ಅವರು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ|ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ]] ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Z3QIAAAAQAAJ|title=Mahradū, an Indian story, with some observations on the present state of the British empire|last=Gourlay|first=J.|year=1813|page=17}}&lt;/ref&gt; ಅವರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅವರನ್ನು  ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿತು. '''&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/militaryreminisc01wels/page/n19/mode/2up|title=Military Reminiscences: Extracted from a journal of nearly forty years' active service in the East Indies, Volume 1|last=Welsh|first=James|date=1930|publisher=Smith, Elder &amp; Co., Cornhill|edition=Second|location=London|access-date=24 January 2022}}&lt;/ref&gt;'''

== ಬಾಲ್ಯ ==
ಮೂಕಯ್ಯ ಪಳನಿಯಪ್ಪನ್ ಸರ್ವೈ ಅವರ ಪುತ್ರರಾದ ಪೆರಿಯ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನ ಮರುದು &lt;ref name=&quot;hindu2004&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2004/10/25/stories/2004102511960300.htm|title=Stamp on Marudhu Pandiar brothers released|date=25 October 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=2016-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20050211134142/http://www.hindu.com/2004/10/25/stories/2004102511960300.htm|archive-date=11 February 2005|location=Madurai, India}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಅರುಪ್ಪುಕೊಟ್ಟೈನಿಂದ 18 ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ನರಿಕುಡಿ ಬಳಿಯ ಮುಕ್ಕುಳಂನವರು. ಅವರ ತಾಯಿ ಆನಂದಯ್ಯ ಅಲಿಯಾಸ್ ಪೊನ್ನತಾಳ್ ಅವರು ಶಿವಗಂಗೈ ಬಳಿಯ ಪುದುಪಟ್ಟಿಯವರು. ಇಬ್ಬರೂ ಸಹೋದರರು ಕ್ರಮವಾಗಿ 1748 ಮತ್ತು 1753 ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ಕುಳಂನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಮೊದಲ ಮಗನಿಗೆ ವೆಳ್ಳೈ ಮರುದು ಅಲಿಯಾಸ್ ಪೆರಿಯ ಮರುದು ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಮಗನಿಗೆ ಚಿನ್ನ ಮರುದು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.

== ಬಂಡಾಯ ==
1772 ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯು ಮುತುವಡುಗನಾಥ ತೇವರ್ ಅವರು ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅವರನ್ನು ಕೊಂದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sivagangaiexpress.com/2020/07/muthuvaduganathar.html|title=சிவகங்கை மன்னர் முத்துவடுகநாதர் வரலாறு|website=Sivagangai Express|access-date=2022-05-31}}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ ಮರುದು ಪಾಂಡಿಯಾರ್ ಮತ್ತು ರಾಣಿ ವೇಲುನಾಚಿಯಾರ್ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು, 8 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿರುಪಟ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಪಾಲ ನಾಯಕನೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರು. ಈ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಪಾಂಡಿಯಾರ್ ನೇತೃತ್ವದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವು ಶಿವಗಂಗೈ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ 1789 ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಮಾರುತು ಪಾಂಡಿಯಾರ್ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://scroll.in/magazine/851114/remembering-the-maruthu-pandiyar-brothers-the-leaders-of-the-south-indian-rebellion-of-1801|title=Remembering the Maruthu Pandiyar brothers, the leaders of the South Indian Rebellion of 1801|last=Govindarajan|first=Vinita|website=Scroll.in|language=en-US|access-date=2019-08-31}}&lt;/ref&gt;

ಅವರು ವಾಯುಬಲವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲತೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು [[ಬೂಮ್‍ರಾಂಗ್|ಬೂಮರಾಂಗ್‌ನ]] ರೂಪಾಂತರವಾದ ವಲರಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

== ಸಾವು ==
ಮರುದು ಪಾಂಡ್ಯರು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ|ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ]] ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸಿದರು. ಯುದ್ಧದ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಊಮೈತುರೈ ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಗೆ ಅವರು ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ಯುದ್ಧ ನಾಯಕ ಶಿವಗಂಗೈ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಚೋಳಪುರಂನಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟರು ಮತ್ತು ತಿರುಪ್ಪತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ಅವರನ್ನು 24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1801 &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://southindianstates.com/tamilnadu_districts/sivagangai/sivagangai-marudhu-brothers.html |title=Southindian states website |access-date=21 ನವೆಂಬರ್ 2022 |archive-date=4 ಜೂನ್ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210604150051/http://southindianstates.com/tamilnadu_districts/sivagangai/sivagangai-marudhu-brothers.html |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಶಿವಗಂಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಿರುಪ್ಪುತ್ತೂರ್ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಶಿವಗಂಗೈಯಲ್ಲಿ ಮರುತು ಪಾಂಡಿಯರ ಸಮಾಧಿ ಇದೆ.

== ಗೌರವ ==
ಮಾರುತು ಸಹೋದರರು ವಾಯುಬಲವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮರು ಮತ್ತು ಈಟಿಗಳು ಮತ್ತು ವಲರಿಯ ಹಲವು ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.youngbites.com/newsdet.aspx?q=212272|title=Children of midnight! Maruthu Pandiyar: Two brothers on one mission! - YoungBites|website=www.youngbites.com|access-date=2020-10-17|archive-date=2020-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018195533/http://www.youngbites.com/newsdet.aspx?q=212272|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2004 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. &lt;ref name=&quot;hindu2004&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiapost.gov.in/netscape/Stamps2004.html|title=Stamps 2004|publisher=Indian Postal department|access-date=4 January 2012|archive-date=5 ಜನವರಿ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120105024630/http://www.indiapost.gov.in/Netscape/Stamps2004.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಜನರು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಳಯರ್‌ಕೋವಿಲ್ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮರುತು ಪಾಂಡಿಯರ್ಸ್ ಗುರು ಪೂಜೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Madurai/article854734.ece|title=Thousands pay homage to Marudhu Brothers|date=28 October 2010|work=The Hindu|location=Madurai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102193009/http://www.thehindu.com/news/cities/Madurai/article854734.ece|archive-date=2 ನವೆಂಬರ್ 2013|access-date=21 ನವೆಂಬರ್ 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಸ್ಥಳೀಯ ತಮಿಳಿಗರು ಸಹ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಮಲೇಷ್ಯಾದ ಕೇಡಾದ ಸುಂಗೈ ಪೆಟಾನಿಯ ಬಟು ದುವಾ ಮಾರಿಯಮ್ಮನ್ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯವಿದೆ.

1959 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು: ಶಿವಗಂಗೈ ಸೀಮಾಯಿ .

== ಸಹ ನೋಡಿ ==

* ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ
* ಆಗಮುದಯಾರ್
* ಮಾಮನ್ನಾರ್ಗಲ್ .ಮರುತುಪಾಂಡಿಯರ್ಗಲ್
* ಕಲೈಯರ್ ಕೋವಿಲ್
* ಮರುತುಪಾಂಡಿಯಾರ್ ವರಲರು ತಮಿಳು
* ಮಾವೀರನ್ ಊಮೈತುರೈ ನಾಯಕರ್
* [[ವೇಲು ನಾಚಿಯಾರ್|ರಾಣಿ ವೇಲು ನಾಚಿಯಾರ್]]
* [[ವೀರಪಾಂಡ್ಯ ಕಟ್ಟಬೊಮ್ಮನ್|ಮಾವೀರನ್ ವೀರಪಾಂಡಿಯ ಕಟ್ಟಬೊಮ್ಮ ನಾಯ್ಕರ್]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ]]</text>
      <sha1>19prlyosus0apmdlnhx12yx3kyw2qdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪೈ (ಉಪನಾಮ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147044</id>
    <revision>
      <id>1430985</id>
      <parentid>1353764</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9138" sha1="gmw0lfzksows06ljixs493tc0jiw5qc" xml:space="preserve">'''ಪೈ''' ಎಂಬುದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೆನರಾ|ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಕೇರಳ]] ಮತ್ತು [[ಗೋವ|ಗೋವಾದಿಂದ]] ಬಂದ ಉಪನಾಮವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು|ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಸಮುದಾಯದ [[ಹಿಂದೂ|ಹಿಂದೂಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಮಾಧ್ವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು|ಮಾಧ್ವ ವಿಭಾಗದವರು]] ಕಾಶಿ ಮಠ ಅಥವಾ [[ಗೋಕರ್ಣ ಮಠ|ಗೋಕರ್ಣ ಮಠವನ್ನು]] ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Pai Family History&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ancestry.com/name-origin?surname=pai|title=Pai Family History|website=Oxford University Press|publisher=Dictionary of American Family Names ©2013, Oxford University Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GSB Surname&quot;&gt;{{Cite web|url=http://gsbkonkanis.coffeecup.com/html5/surname.html|title=GSB Surname|publisher=Copyright © 2013. GSBKONKANI|access-date=25 August 2016|archive-date=21 ಫೆಬ್ರವರಿ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170221085809/http://gsbkonkanis.coffeecup.com/html5/surname.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pai&quot;&gt;{{Cite book|title=The quarterly journal of the Mythic society (Bangalore)., Volume 83|last=Mythic Society (Bangalore, India)|publisher=The Society|year=1992|pages=103}}&lt;/ref&gt;

[[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಕೇರಳ]] ಮತ್ತು [[ಗೋವ|ಗೋವಾದ]] [[ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು|ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ]] ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಕೆಲವು [[ಕೊಂಕಣಿ| ಕೊಂಕಣಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕರ]]ಲ್ಲೂ ಈ ಹೆಸರು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Machado&quot;&gt;''Sarasvati's Children: A History of the Mangalorean Christians'', Alan Machado Prabhu, I.J.A. Publications, 1999, p. 137&lt;/ref&gt;

== ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ==
ಕೊನೆಯ ಹೆಸರಿನ '''ಪೈ''' ಹೊಂದಿರುವ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ.

* ಅಜಿತ್ ಪೈ, ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ, ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಮಾಜಿ ಎಫ್‌ಸಿಸಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಗಬಾರದು
* ಅಜಿತ್ ವರದರಾಜ್ ಪೈ, ಅಮೇರಿಕನ್ ವಕೀಲ; ಫೆಡರಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್ ಕಮಿಷನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ (2017-2021)
* [[ಅಮ್ಮೆಂಬಳ ಸುಬ್ಬರಾವ್ ಪೈ]], ವಕೀಲರು ಮತ್ತು [[ಕೆನರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು
* [[ಅನಂತ್ ಪೈ]] (1937–2011), ಹೆಸರಾಂತ ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಕಾಮಿಕ್ಸ್‌ನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ (ಅಂಕಲ್ ಪೈ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ)
* ಜಿ. ವಸಂತ ಪೈ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://lawandotherthings.blogspot.in/2009/02/g-vasantha-pai-unsung-pioneer-of.html|title=G. Vasantha Pai -- Unsung Pioneer of Judicial Accountability in India|website=lawandotherthings.blogspot.in|access-date=2016-12-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/vasantha-pai-an-advocates-advocate/article356016.ece|title=Vasantha Pai, an advocate's advocate|date=2009-02-16|work=The Hindu|access-date=2016-12-05|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20161221014015/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/vasantha-pai-an-advocates-advocate/article356016.ece|archive-date=2016-12-21|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indiankanoon.org/doc/1159245/|title=G. Vasantha Pai vs Sri S. Ramachandra Iyer Now... on 20 March, 1967|website=indiankanoon.org|access-date=2018-06-09}}&lt;/ref&gt; (1921-2009), ಹಿರಿಯ ವಕೀಲ - ಮದ್ರಾಸ್ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತೀಯ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್]], ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ ಸದಸ್ಯ (MLC), ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ
* ಕುಲದೀಪ್ ಎಂ ಪೈ, ಸಂಗೀತಗಾರ, ಸಂಗೀತ ಗುರು, [[ಅವಧಾನಕಲೆ|ಅಷ್ಟಾವಧಾನಿ]]
* ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ ಪೈ (1926–2021), ಕಲಾವಿದ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಪದ್ಮಶ್ರೀ, ಪದ್ಮಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು.
* [[ಗೋವಿಂದ ಪೈ|ಎಂ. ಗೋವಿಂದ ಪೈ]] (1883–1963), ಕವಿ
* ಮುಕುಂದರಾವ್ ಪೈ (1883 – 1948), ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ, 1911 ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯ
* ಪಿ. ಅನಂತ್ ಪೈ, ಮೊದಲ ಬ್ಯಾಚ್ 1947 [[ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸೇವೆಗಳು|IAS]], GM [[ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ|ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೇಸ್]], ಜನನ ಪಾಣೆಮಂಗಳೂರು 1923-1990
* ಎಂ. ಕೇಶವ ಪೈ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://sharadanayak.com/?p=59|title=Looking Inwards : An X-Ray {{!}} Sharada Nayak – Reflections|website=sharadanayak.com|language=en-US|access-date=2018-06-09|archive-date=2018-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612135901/http://sharadanayak.com/?p=59|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.madrasmusings.com/vol-26-no-4/when-the-raj-had-an-agent-in-ceylon/|title=When the Raj had an Agent in Ceylon « Madras Musings {{!}} We Care for Madras that is Chennai|date=3 June 2016|website=www.madrasmusings.com|access-date=2018-06-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sgssabhachennai.com/history.html|title=History of Samyukta Gowda Saraswata Sabha}}&lt;/ref&gt; (1879-1965), ವೈದ್ಯರು, ರಾವ್ ಬಹದ್ದೂರ್, OBE (1932 ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಪೈರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ)
* M. ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೈ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://apsrtc.gov.in/photo%20gallery.aspx|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20161215212118/http://apsrtc.gov.in/photo%20gallery.aspx|archive-date=15 December 2016|access-date=7 December 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/dated-August-2-1957-New-Governor-of-Andhra/article14807923.ece|title=dated August 2, 1957: New Governor of Andhra|date=2007-08-02|work=The Hindu|access-date=2018-06-09|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; (1906-1991), ICS, [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, SCCL ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ- ಲಾರ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಟೂಬ್ರೊ, APSRTC ಅಧ್ಯಕ್ಷ
* [[ಟಿ.ಎಮ್.ಎ.ಪೈ|ಟಿಎಂಎ ಪೈ]] (1898–1978), ಬ್ಯಾಂಕರ್ ಮತ್ತು ಲೋಕೋಪಕಾರಿ
* ತೋನ್ಸೆ ರಮೇಶ್ ಉಪೇಂದ್ರ ಪೈ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಅಪೆಕ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ
* ಟಿಎ ಪೈ (1922–1981), ಬ್ಯಾಂಕರ್ ಮತ್ತು ಟಿಎ ಪೈ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ, [[ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್|ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ]] ಸ್ಥಾಪಕ
* ಟಿ.ವಿ.ಮೋಹನ್‌ದಾಸ್ ಪೈ, [[ಮಣಿಪಾಲ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್|ಮಣಿಪಾಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷ
* ರಾಮದಾಸ್ ಮಾಧವ್ ಪೈ, [[ಮಣಿಪಾಲ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್|ಮಣಿಪಾಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ]] ಕುಲಪತಿ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [http://www.kamat.com/kalranga/kar/writers/govind_pai.htm ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಎಂ.ಗೋವಿಂದ ಪೈ]
* [http://www.kamat.com/kalranga/people/seniors/16472.htm ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ದೇವಣ್ಣ ಪೈ]
* [http://mangalorean.com/browsearticles.php?arttype=mom&amp;momid=58&amp;PHPSESSID=4ab036beae27a25456ce67a99ecaefa0 ಪದ್ಮಿನಿ ಪೈ ಡಾ]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಉಪನಾಮಗಳು]]</text>
      <sha1>gmw0lfzksows06ljixs493tc0jiw5qc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಟೈಗರ್ ಶ್ರಾಫ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147182</id>
    <revision>
      <id>1430895</id>
      <parentid>1348827</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64534" sha1="041woinh2heazmo1g09aobjsmq7qxjj" xml:space="preserve">{{Infobox person|image=Tiger Shroff in 2019.jpg|caption=Tiger Shroff in 2019}}
'''ಜೈ ಹೇಮಂತ್''' &quot; '''ಟೈಗರ್''' &quot; '''ಶ್ರಾಫ್''' (ಜನನ ೨ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೦ ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟ ಮತ್ತು ಸಮರ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಟ [[ಜಾಕಿ ಶ್ರಾಫ್]] ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕಿ ಆಯೇಷಾ ದತ್ ಅವರ ಪುತ್ರ, ಅವರು ೨೦೧೪ ರ ಸಾಹಸ ಪ್ರಣಯ ಚಿತ್ರ ''ಹೀರೋಪಂತಿ'' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/tiger-shroffs-debut-film-heropanti-to-release-next-year/1175552|title=Tiger Shroff's debut film 'Heropanti' to release next year – Indian Express|website=Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20131223234142/http://www.indianexpress.com/news/tiger-shroffs-debut-film-heropanti-to-release-next-year/1175552|archive-date=23 December 2013|access-date=17 May 2019}}&lt;/ref&gt; ಯೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಸ್ಟಾರ್‌ಡಸ್ಟ್ವ  ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಆಫ್ ಟುಮಾರೊ – ಪುರುಷ ಮತ್ತು IIFA ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು. ವರ್ಷದ ಚೊಚ್ಚಲ - ಪುರುಷ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/tiger-shroffs-zeropanti-postponed/|title=Tiger Shroff's Heropanti postponed|last=Hungama|first=Bollywood|date=7 October 2013|language=en|access-date=17 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/kriti-sanon-finalized-opposite-tiger-in-heropanti/|title=Kriti Sanon finalized opposite Tiger in Heropanti|date=21 January 2013|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104248/http://www.bollywoodhungama.com/news/1691531/Kriti-Sanon-finalized-opposite-Tiger-in-Heropanti|archive-date=4 March 2016|access-date=22 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://boxofficeindia.co.in/tiger-shroff-youngest-action-star/|title=Youngest Action Superstar|date=7 October 2019|website=box-office india|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020055804/https://boxofficeindia.co.in/tiger-shroff-youngest-action-star/|archive-date=20 October 2021|access-date=20 October 2021}}&lt;/ref&gt;

ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಾಘಿ ಆಕ್ಷನ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್, ''ಹೀರೋಪಂತಿ'' (೨೦೧೪) ಮತ್ತು ''[[ವಾರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಾರ್]]'' ( ೨೦೧೯ ) ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/photos/entertainment-gallery/250246/baaghi-box-office-collection-tiger-shroff-shraddha-kapoor-starrers-opening-week-collection-at-rs-59-72-crore/|title='Baaghi' box office collection: Tiger Shroff-Shraddha Kapoor starrer's opening week collection at Rs 59.72 crore|date=7 May 2016|website=The Financial Express|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517150917/https://www.financialexpress.com/photos/entertainment-gallery/250246/baaghi-box-office-collection-tiger-shroff-shraddha-kapoor-starrers-opening-week-collection-at-rs-59-72-crore/|archive-date=17 May 2019|access-date=17 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/baaghi-2-box-office-collection-tiger-shroffs-film-crosses-150-crore-mark-1838366|title=Baaghi 2 Box Office Collection: Tiger Shroff's Film 'Crosses 150 Crore Mark'|website=NDTV.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517150914/https://www.ndtv.com/entertainment/baaghi-2-box-office-collection-tiger-shroffs-film-crosses-150-crore-mark-1838366|archive-date=17 May 2019|access-date=17 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-worldwide-collections-day-wise-break-baaghi-2/|title=Box Office: Worldwide collections and day wise break up of Baaghi 2 – Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|date=31 March 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190517101149/https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-worldwide-collections-day-wise-break-baaghi-2/|archive-date=17 May 2019|access-date=17 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sacnilk.com/articles/entertainment/box_office/Baaghi_3_Box_Office_Collection_Day_Wise_Worldwide?hl=en/|title=Baaghi 3 Collect 137cr in just 10 day collection affected by corona virus|date=20 March 2020|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020063405/https://www.sacnilk.com/articles/entertainment/box_office/Baaghi_3_Box_Office_Collection_Day_Wise_Worldwide?hl=en%2F|archive-date=20 October 2021|access-date=19 March 2020}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ೨೦೧೮ ರಿಂದ ' ಇಂಡಿಯಾದ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ೧೦೦ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.  ''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.forbesindia.com/lists/2018-celebrity-100/1735/all|title=2018 Celebrity 100 – Forbes India Magazine|website=Forbes India|archive-url=https://web.archive.org/web/20191210225537/https://www.forbesindia.com/lists/2018-celebrity-100/1735/all|archive-date=10 December 2019|access-date=9 August 2020}}&lt;/ref&gt;''

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ಜೈ ಹೇಮಂತ್ ಶ್ರಾಫ್ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ [[ಜಾಕಿ ಶ್ರಾಫ್]] ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಆಯೇಶಾ ಶ್ರಾಫ್ (ನೀ ದತ್) ಗೆ ೨ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೯೦ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Rediff&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.rediff.com/movies/report/slide-show-1-8-facts-you-didnt-know-about-tiger-shroff/20140422.htm|title=8 facts you didn't know about Tiger Shroff|date=22 April 2014|work=Rediff|access-date=24 February 2022|language=en}}&lt;/ref&gt; ಅವರಿಗೆ ಕೃಷ್ಣ ಶ್ರಾಫ್ ಎಂಬ ತಂಗಿ ಇದ್ದಾಳೆ.&lt;ref name=&quot;Rediff&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Krishna&quot;&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Jackies-daughter-to-assist-Aamir/articleshow/25740308.cms|title=Jackie's daughter to assist Aamir|last=Dubey|first=Bharati (14 November 2013)|website=Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808012434/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Jackies-daughter-to-assist-Aamir/articleshow/25740308.cms|archive-date=8 August 2017|access-date=3 March 2014}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ತಂದೆಯ ಕಡೆಯಿಂದ, ಅವರು ಗುಜರಾತಿ ಮತ್ತು ತುರ್ಕ್‌ಮೆನ್ ಮೂಲದವರು &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/I-am-reckless-Jackie-Shroff/articleshow/34292726.cms?|title=I am reckless: Jackie Shroff|work=[[The Times of India]]|access-date=21 May 2019|language=en}}&lt;/ref&gt;  ಆದರೆ ಅವರ ತಾಯಿಯ ಕಡೆಯಿಂದ, ಅವರು ಬಂಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ಮೂಲದವರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.mid-day.com/entertainment/2010/feb/260210-Ayesha-Shroff-Air-Vice-Marshall-Ranjan-Dutt.htm|title=Ayesha Shroff sets up a memorial in her dad's name|last=Joshi|first=Tushar|date=26 February 2010|website=Mid-Day|archive-url=https://web.archive.org/web/20190705125952/http://archive.mid-day.com/entertainment/2010/feb/260210-Ayesha-Shroff-Air-Vice-Marshall-Ranjan-Dutt.htm|archive-date=5 July 2019|access-date=3 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/india-in-1980-major-events-and-happenings/1/192358.html|title=1980: Tumult and tragedy|date=26 December 2005|website=India Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826090038/http://indiatoday.intoday.in/story/india-in-1980-major-events-and-happenings/1/192358.html|archive-date=26 August 2016|access-date=3 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/IAF/Personnel/Tributes/1072-Ranjan-Dutt.html|title=Air Vice Marshal Ranjan Dutt (1594) GD(P)|last=Nair|first=K S|website=Bharat Rakshak|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827060917/http://bharat-rakshak.com/IAF/Personnel/Tributes/1072-Ranjan-Dutt.html|archive-date=27 August 2016|access-date=3 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Ayesha-Shroff-loses-her-mother/articleshow/7008810.cms?referral=PM|title=Ayesha Shroff loses her mother|last=Lalwani|first=Vickey|date=29 November 2010|website=Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112161031/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Ayesha-Shroff-loses-her-mother/articleshow/7008810.cms?referral=PM|archive-date=12 November 2017|access-date=3 March 2014}}&lt;/ref&gt;

ಶ್ರಾಫ್ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ನಿಷ್ಠಾವಂತ [[ಹಿಂದೂ]] [[ಶೈವ ಪಂಥ|ಭಕ್ತ]] ಮತ್ತು ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು [[ಶಿವ|ಶಿವನಿಗೆ]] ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರತಿ ಸೋಮವಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ [[ಮಹಾ ಶಿವರಾತ್ರಿ|ಮಹಾಶಿವರಾತ್ರಿ]] ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://businessofcinema.com/bollywood_news/5-reasons-tiger-shroff-loved/195784|title=5 Reasons Why Tiger Shroff Is Loved|last=BOC Network|date=2 March 105|website=Business of Cinema|archive-url=https://web.archive.org/web/20190611004845/https://businessofcinema.com/bollywood_news/5-reasons-tiger-shroff-loved/195784|archive-date=11 June 2019|access-date=18 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Tiger-Shroff-jokes-Tiger-Shroff-Jackie-Shroffs-son-Tiger-Shroff-in-Heropanti-Shiv-bhakt-Tiger-Shroff-gets-Varanasi-included-in-his-city-tours/articleshow/34838225.cms/ Reliable Religious Source]{{Dead link|date=February 2022|bot=InternetArchiveBot}} – Information Religious Views {{Dead link|date=February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-this-is-when-tiger-shroff-had-his-own-shivaay-moment-2258852|title=This is when Tiger Shroff had his own 'Shivaay' moment!|last=DNA|date=26 September 2016|website=DNA India|archive-url=https://web.archive.org/web/20190518062439/https://www.dnaindia.com/entertainment/report-this-is-when-tiger-shroff-had-his-own-shivaay-moment-2258852|archive-date=18 May 2019|access-date=18 May 2019}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಅಮೇರಿಕನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-when-tiger-shroff-returned-to-school-2081075|title=When Tiger Shroff returned to school|date=27 April 2015|website=DNA India|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190705125952/https://www.dnaindia.com/entertainment/report-when-tiger-shroff-returned-to-school-2081075|archive-date=5 July 2019|access-date=10 June 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3503/|title=Aamir trains with Tiger for Dhoom 3|last=Jha|first=Subhash K (5 June 2012)|website=[[Bollywood Hungama]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061932/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/3503/|archive-date=4 March 2016|access-date=3 March 2014}}&lt;/ref&gt;

ಮಾರ್ಷಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅನುಭವದಿಂದಾಗಿ, ಅವರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಇತರ ನಟರಿಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/tiger-shroffs-heropanti-mints-rs-36-cr-in-first-week/475509-8-66.html|title=Tiger's 'Heropanti' mints Rs 36 cr in first week|publisher=CNN IBN|archive-url=https://web.archive.org/web/20140601100517/http://ibnlive.in.com/news/tiger-shroffs-heropanti-mints-rs-36-cr-in-first-week/475509-8-66.html|archive-date=1 June 2014|access-date=6 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Tiger-Shroff-meets-audience-during-Heropanti-screening-in-Mumbai/articleshow/35616275.cms|title=Tiger meets audience during Heropanti screening in Mahboobnagar|last=ANI|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20140530084807/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Tiger-Shroff-meets-audience-during-Heropanti-screening-in-Mumbai/articleshow/35616275.cms|archive-date=30 May 2014|access-date=6 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/tiger-shroff-to-clash-with-dad-jackie-shroff-at-box-office/|title=Tiger Shroff to clash with father at Box Office|last=Priya Gupta|date=12 May 2014|publisher=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715160544/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/tiger-shroff-to-clash-with-dad-jackie-shroff-at-box-office/|archive-date=15 July 2014|access-date=6 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Kat-is-Turquotte-not-Kaif-Ayesha-Shroff/articleshow/4905115.cms|title=Kat is Turquotte, not Kaif: Ayesha Shroff|last=Lalwani|first=Vickey (18 August 2009)|website=Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20170928144457/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Kat-is-Turquotte-not-Kaif-Ayesha-Shroff/articleshow/4905115.cms|archive-date=28 September 2017|access-date=3 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://downloads.movies.indiatimes.com/site/july2002/sp8.html|title=60 minutes with Jackie Shroff|last=Joshi|first=Meera (July 2002)|website=Indiatimes|archive-url=https://web.archive.org/web/20070510020224/http://downloads.movies.indiatimes.com/site/july2002/sp8.html|archive-date=10 May 2007|access-date=3 March 2014}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರಿಗೆ [[ಟೇಕ್ವಾಂಡೋ|ಟೇಕ್ವಾಂಡೋದಲ್ಲಿ]] ಗೌರವ ಐದನೇ ಪದವಿ ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/tiger-shroff-felicitated-with-5th-degree-black-belt-114073101215_1.html|title=Tiger Shroff felicitated with 5th degree black belt|last=ANI|date=31 July 2014|work=Business Standard India|access-date=23 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401181835/https://www.business-standard.com/article/news-ani/tiger-shroff-felicitated-with-5th-degree-black-belt-114073101215_1.html|archive-date=1 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/tiger-shroff-gets-fifth-degree-black-belt-705272.html|title=Tiger Shroff gets fifth degree black belt|date=31 July 2014|work=[[News18|CNN-News18]]|access-date=20 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿ ==

=== ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನ (೨೦೧೨–೨೦೧೭ ===
[[ಚಿತ್ರ:TigerShroff.jpg|alt=|left|thumb| ''ಎ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಜಾಟ್'' (೨೦೧೬) ಗಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಶ್ರಾಫ್]]
ಜೂನ್ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಸಬ್ಬೀರ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಆಕ್ಷನ್ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕಾಮಿಡಿ ''ಹೀರೋಪಂತಿಯಲ್ಲಿ'' ತನ್ನ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಲು ನಿರ್ಮಾಪಕ ಸಾಜಿದ್ ನಾಡಿಯಾಡ್ವಾಲಾ ಅವರು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/1451443/Sajid-Nadiadwala-to-launch-Tiger-Shroff|title=Sajid Nadiadwala to launch Tiger Shroff|date=11 June 2012|website=[[Bollywood Hungama]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924144548/http://www.bollywoodhungama.com/news/1451443/Sajid-Nadiadwala-to-launch-Tiger-Shroff|archive-date=24 September 2015|access-date=3 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/i-ve-no-idea-how-to-react-jackie-shroff/article1-869415.aspx|title=I've no idea how to react: Jackie Shroff|last=Singh|first=Prashant (12 June 2012)|website=[[Bollywood Hungama]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141011161342/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/i-ve-no-idea-how-to-react-jackie-shroff/article1-869415.aspx|archive-date=11 October 2014|access-date=3 March 2014}}&lt;/ref&gt; ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಾಗಲು, ಅವರು ಜಿಲೆ ಮಾವಾಯಿ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref name=&quot;rediff8fact&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.rediff.com/movies/report/slide-show-1-8-facts-you-didnt-know-about-tiger-shroff/20140422.htm|title=8 facts you didn't know about Tiger Shroff|date=22 April 2014|access-date=22 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160616215545/http://www.rediff.com/movies/report/slide-show-1-8-facts-you-didnt-know-about-tiger-shroff/20140422.htm|archive-date=16 June 2016|publisher=Rediff}}&lt;/ref&gt; ೨೩ ಮೇ ೨೦೧೪ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ೨೫೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಅಂತಿಮ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ''ಹೀರೋಪಂತಿ'' {{INRConvert|780|m}}  ) ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತದೊಂದಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ಹಿಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-heropanti-the-ultimate-hero-at-the-box-office-1992412|title=Heropanti: The ultimate hero at the box office|last=Aastha Nandrajog|date=30 May 2014|publisher=DNA India|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924152853/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-heropanti-the-ultimate-hero-at-the-box-office-1992412|archive-date=24 September 2015|access-date=4 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-heropanti-hit-2-states-highest-grosser-film-2014-601248|title=Box Office Collection: 'Heropanti' HIT; '2 States' Highest Grossing Film 2014|last=Ankita Mehta|date=29 May 2014|work=International Business Times|access-date=4 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305082043/http://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-heropanti-hit-2-states-highest-grosser-film-2014-601248|archive-date=5 March 2016}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ತಮ್ಮ ನೃತ್ಯ ಕೌಶಲ್ಯ, ಆಕ್ಷನ್ ಸೀಕ್ವೆನ್ಸ್, ಕಠಿಣ ಮೈಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಭಾರವಾದ ಸಾಹಸಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅವರ ನಟನೆ, ನೋಟ ಮತ್ತು ಸಂಭಾಷಣೆ ವಿತರಣೆಗಾಗಿ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/heropanti-all-hail-bollywoods-new-action-hero-tiger-shroff/473937-8-66.html|title='Heropanti': All hail Bollywood's new action hero Tiger Shroff|last=Akshay Kaushal|date=23 May 2014|publisher=IBN Live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140524074147/http://ibnlive.in.com/news/heropanti-all-hail-bollywoods-new-action-hero-tiger-shroff/473937-8-66.html|archive-date=24 May 2014|access-date=4 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/tiger-shroffs-heropanti-tweet-review/473781-47-77.html|title=Tiger Shroff's 'Heropanti': Tweet review|last=Akshay Kaushal|date=23 May 2014|access-date=4 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140524023644/http://ibnlive.in.com/news/tiger-shroffs-heropanti-tweet-review/473781-47-77.html|archive-date=24 May 2014|publisher=IBN Live}}&lt;/ref&gt; ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಂಗಾಮಾದ ತರಣ್ ಆದರ್ಶ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು, &quot;ಟೈಗರ್ ಹಲವಾರು ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ&quot; ಮತ್ತು ಅವರು &quot;ಆಕ್ಷನ್ ಮತ್ತು ಸಾಹಸಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರೌನಿ ಪಾಯಿಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆದರ್ಶ್ ಅವರು &quot;ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಅವರು ಅತ್ಯುನ್ನತ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ಸೇರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/563936|title=Heropanti (2014)|last=Taran Adarsh|date=23 May 2014|publisher=[[Bollywood Hungama]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140607004206/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/563936|archive-date=7 June 2014|access-date=4 June 2014}}&lt;/ref&gt; ಸುಭಾಷ್ ಕೆ. ಝಾ ಅವರ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು, &quot;ಅವನು ಭಾವೋದ್ರಿಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಹೌದು, ಅವನು ಹೋರಾಡಬಲ್ಲನು&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://movies.ndtv.com/movie-reviews/heropanti-movie-review-971|title=Heropanti Movie Review|last=Subhash K. Jha|date=23 May 2014|publisher=NDTV Movies|archive-url=https://web.archive.org/web/20160623171429/http://movies.ndtv.com/movie-reviews/heropanti-movie-review-971|archive-date=23 June 2016|access-date=4 June 2014}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ''[[ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನ]]'' ಶ್ವೇತಾ ಕೌಶಲ್ ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ, ಅವರ &quot;ಡೈಲಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ&quot; ಕರೆದರು ಮತ್ತು &quot;ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಏನನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು &quot;ಸ್ವಲ್ಪ ಮನವೊಲಿಸುವಂತಿಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದರೂ, ಕೌಶಲ್ ಅವರ ಆಕ್ಷನ್ ಸೀಕ್ವೆನ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು &quot;ಶ್ಲಾಘನೀಯ&quot; ಎಂದು ಕರೆದರು ಮತ್ತು ಅವರು &quot;ಶ್ರೇಷ್ಠ ನೃತ್ಯಗಾರ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/reviews/movie-review-heropanti-is-like-a-salman-khan-entertainer-but-with-a-lot-of-decency/article1-1222226.aspx|title=Movie review: Heropanti is like a Salman Khan entertainer but with a lot of decency|last=Sweta Kaushal|date=23 May 2014|work=Hindustan Times|access-date=4 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141011163830/http://www.hindustantimes.com/entertainment/reviews/movie-review-heropanti-is-like-a-salman-khan-entertainer-but-with-a-lot-of-decency/article1-1222226.aspx|archive-date=11 October 2014}}&lt;/ref&gt; ಇದಲ್ಲದೆ, ಅನುಪಮಾ ಚೋಪ್ರಾ, ಅವರು ನಕ್ಷತ್ರದಂತಹ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು &quot;ಅತ್ಯಂತ ಘನ ಪರದೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿ&quot; ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರೂ, ಅವರ ಡೈಲಾಗ್ ಡೆಲಿವರಿಯನ್ನು &quot;ಆಫ್&quot; ಎಂದು ಕರೆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://anupamachopra.com/review/379/2014/May/Heropanti|title=Heropanti Review|last=Anupama Chopra|date=23 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140605201444/http://anupamachopra.com/review/379/2014/May/Heropanti|archive-date=5 June 2014|access-date=4 June 2014}}&lt;/ref&gt;  &lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5D;&lt;/sup&gt; ಶ್ರಾಫ್ ಅವರ ಚಿತ್ರಣವು ಅವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ೬೦ ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನದ ಜೊತೆಗೆ ವರ್ಷದ ಸ್ಟಾರ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್‌ಗಾಗಿ IIFA ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.

೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಟೈಗರ್ ಶ್ರಾಫ್ ಅವರ ಆಲ್ಬಂ &quot;ಜಿಂದಗಿ ಆ ರಹಾ ಹೂನ್ ಮೈನ್&quot; ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆ ಆಲ್ಬಂ ದೊಡ್ಡ ಹಿಟ್ ಆಗಿತ್ತು. ಇದು ಅತೀಫ್ ಅಸ್ಲಾಮ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಹ್ಮದ್ ಖಾನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಟೈಗರ್ ಶ್ರಾಫ್ ಆಲ್ಬಂನಲ್ಲಿನ ಅವರ ನೃತ್ಯ ಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.

೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಶ್ರಾಫ್ ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ಶಾಲೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ''ಬಾಘಿ'' (೨೦೧೬) ನಲ್ಲಿ ನಾಡಿಯಾಡ್ವಾಲಾ ಮತ್ತು ಸಬ್ಬಿರ್ ಜೊತೆಗೆ [[ಶ್ರದ್ಧಾ ಕಪೂರ್]] ಮತ್ತು ಸುಧೀರ್ ಬಾಬು ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರು. {{INRConvert|1.27|b}}  ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ, ''ಬಾಘಿ'' ಅವರ ಮೊದಲ ದೊಡ್ಡ ಹಿಟ್ ಆಗಿತ್ತು. ಟೈಗರ್ ಶ್ರಾಫ್ ಅವರ ಆಕ್ಷನ್‌ಗಳು, ಸ್ಟಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮೈಕಟ್ಟುಗಾಗಿ ಹೊಗಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.koimoi.com/box-office/box-office-baaghi-touches-100-cr-mark-globally/|title=Box Office: Baaghi Touches 100 Cr Mark Globally|last=Koimoi.com Team|date=28 June 2016|website=Koimoi.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160610113136/http://www.koimoi.com/box-office/box-office-baaghi-touches-100-cr-mark-globally/|archive-date=10 June 2016|access-date=4 July 2016}}&lt;/ref&gt; ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಂಗಾಮಾ ಅವರ ಆಕ್ಷನ್ ಸೀಕ್ವೆನ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದೆ: &quot;ಡಬಲ್ ದೇಹವನ್ನು ಬಳಸದೆ ಮಾಡಿದ ಆಕ್ಷನ್ ಟೈಗರ್ ನೋಡಲು ಸಂತೋಷವಾಗಿದೆ.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movie/baaghi-3/critic-review/|title=Baaghi Reviews|last=Bollywood Hungama|authorlink=Bollywood Hungama|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223215705/http://www.bollywoodhungama.com/movie/baaghi-3/critic-review/|archive-date=23 December 2017|access-date=23 October 2016}}&lt;/ref&gt; ಆ ವರ್ಷ ಅವರು ಜಾಕ್ವೆಲಿನ್ ಫರ್ನಾಂಡೀಸ್ ಜೊತೆಗೆ ರೆಮೋ ಡಿಸೋಜಾ ಅವರ ಸೂಪರ್‌ಹೀರೋ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಎ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಜಾಟ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಸೂಪರ್ ಪವರ್‌ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.india.com/showbiz/a-flying-jatt-movie-review-tiger-shroff-jacqueline-fernandez-starrer-is-yawn-inducing-preachy-documentary-on-global-warming-1432774/|title=A Flying Jatt movie review|last=Desk|first=India com Entertainment|date=25 August 2016|website=India.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190428171411/https://www.india.com/showbiz/a-flying-jatt-movie-review-tiger-shroff-jacqueline-fernandez-starrer-is-yawn-inducing-preachy-documentary-on-global-warming-1432774/|archive-date=28 April 2019|access-date=17 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=3366] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220524053225/https://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=3366 |date=24 ಮೇ 2022 }} Box Office India | A Flying Jatt&lt;/ref&gt; 2017 ರಲ್ಲಿ, ಶ್ರಾಫ್ ಮೂರನೇ ಬಾರಿಗೆ ಸಬ್ಬಿರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಧಿ ಅಗರ್ವಾಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ''ಮುನ್ನಾ ಮೈಕೆಲ್'' ನೃತ್ಯ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://m.indiatoday.in/story/munna-michael-tiger-shroff-nidhhi-agerwal-nawazuddin-siddiqui/1/884186.html|title=Munna Michael: Tiger Shroff looks rapchik in new still from his next film|date=16 February 2017|work=India Today|access-date=14 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031063010/http://m.indiatoday.in/story/munna-michael-tiger-shroff-nidhhi-agerwal-nawazuddin-siddiqui/1/884186.html|archive-date=31 October 2017}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ''ಎ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಜಾಟ್'' ಮತ್ತು ''ಮುನ್ನಾ ಮೈಕೆಲ್'' ಎರಡೂ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದವು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/munna-michael-tiger-shroff-jackie-shroff-dhing-dhang-4528003/|title=Munna Michael: Tiger Shroff to pay tribute to daddy Jackie Shroff in 'Ding Dang' song?|date=16 February 2017|work=The Indian Express|access-date=14 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910203849/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/munna-michael-tiger-shroff-jackie-shroff-dhing-dhang-4528003/|archive-date=10 September 2017}}&lt;/ref&gt;

=== ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ (೨೦೧೮–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) ===
೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಶ್ರಾಫ್ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ತಿರುವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಹ್ಮದ್ ಖಾನ್ ಅವರ ''ಬಾಘಿ 2'', ಬಾಘಿಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉತ್ತರಭಾಗ ಮತ್ತು [[ದಿಶಾ ಪಟಾನಿ]] ಎದುರು ''ಬಾಘಿ'' ಚಲನಚಿತ್ರ ಸರಣಿಯ ಎರಡನೇ ಕಂತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/tiger-shroff-disha-patani-starrer-baaghi-2-release-march-30/|title=Tiger Shroff – Disha Patani starrer Baaghi 2 to release on 30 March|date=4 January 2018|publisher=Bollywood Hungama|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314203239/http://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/tiger-shroff-disha-patani-starrer-baaghi-2-release-march-30/|archive-date=14 March 2018|access-date=3 February 2018}}&lt;/ref&gt; ನಾಡಿಯಾಡ್ವಾಲಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ತನ್ನ ಮಾಜಿ ಗೆಳತಿಯ ಕಾಣೆಯಾದ ಮಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಡಾಯದ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆರಂಭಿಕ ಮುನ್ನೋಟಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಿ, ''ಬಾಘಿ ೨''  {{INRConvert|1.65|b}}  ಗಳಿಸಿತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯವಾಗಿ ನಿವ್ವಳ ಮತ್ತು {{INRConvert|2.58|b}}  ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3818|title=Baaghi 2 Has Extraordinary First Weekend|date=2 April 2018|publisher=Box Office India|archive-url=https://web.archive.org/web/20180403173540/https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3818|archive-date=3 April 2018|access-date=2 April 2018}}&lt;/ref&gt;

ಭಾಗಿ ೨ ರ ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ಟೈಗರ್ ಶ್ರಾಫ್ ಅವರ ಆಲ್ಬಂ &quot;ಗೆಟ್ ರೆಡಿ ಟು ಮೂವ್&quot;  ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಆಲ್ಬಮ್ ಕೂಡ ಹಿಟ್ ಆಗಿತ್ತು.

೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಶ್ರಾಫ್ ಪುನಿತ್ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ ಅವರ ಹದಿಹರೆಯದ ನಾಟಕ ''ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ ೨'' ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದು ಅವರ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಪ್ರಣಯ ನಾಟಕ. ಕರಣ್ ಜೋಹರ್ ಅವರ ಧರ್ಮ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ, ಇದು ''ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್‌ನ'' ಉತ್ತರಭಾಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಶಾಲಾ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ಶ್ರಾಫ್ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/entertainment/bollywood/student-of-the-year-2-tiger-shroff-goes-back-to-school-in-sequel-of-karan-johars-2012-smash-hit-4218581.html|title=Student Of The Year 2: Tiger Shroff goes back to school in sequel of Karan Johar's 2012 smash hit|work=Firstpost|access-date=25 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190510064930/https://www.firstpost.com/entertainment/bollywood/student-of-the-year-2-tiger-shroff-goes-back-to-school-in-sequel-of-karan-johars-2012-smash-hit-4218581.html|archive-date=10 May 2019}}&lt;/ref&gt; ನ್ಯೂಸ್ ೧೮ ರ ರಾಜೀವ್ ಮಸಂದ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು &quot;ಚಲನಚಿತ್ರದ ಏಕೈಕ ಶಕ್ತಿ&quot; ಎಂದು ಕರೆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/student-of-the-year-2-movie-review-it-is-not-unwatchable-it-is-just-unnecessary-2136605.html|title=Student of the Year 2 Movie Review: It Isn't Unwatchable, It's Just Unnecessary|date=11 May 2019|website=News18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190605032925/https://www.news18.com/news/movies/student-of-the-year-2-movie-review-it-is-not-unwatchable-it-is-just-unnecessary-2136605.html|archive-date=5 June 2019|access-date=11 June 2019}}&lt;/ref&gt; ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದಿಂದ ರೋನಕ್ ಕೊಟೆಚಾ ಅವರು &quot;ಟೈಗರ್ ಶ್ರಾಫ್ ಅವರ ಉತ್ತಮ ಸ್ವರದ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದಾರೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Citation|title=Student Of The Year 2 Review {3/5}: There is ample dosti, kabaddi and cool stuff to keep you going|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/student-of-the-year-2/movie-review/69259851.cms|access-date=11 June 2019}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದು, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ₹೯೮೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದವು ಆದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹಿಟ್ ಚಿತ್ರವಾಗಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ.

ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಶ್ರಾಫ್ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ್ ಆನಂದ್ ಅವರ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''[[ವಾರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಾರ್]]'' ನಲ್ಲಿ [[ಹೃತಿಕ್‌ ರೋಷನ್‌|ಹೃತಿಕ್ ರೋಷನ್]] ಜೊತೆಗೆ ನಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.yashrajfilms.com/movies/untitled|title=Siddharth Anand's Next|website=www.yashrajfilms.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613184138/https://www.yashrajfilms.com/movies/untitled|archive-date=13 June 2018|access-date=18 November 2018}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾಫ್ ಅವರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಟೈಗರ್ ಶ್ರಾಫ್ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಯುದ್ಧಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸಂಗ್ರಹವು ೪.೭೫ ಶತಕೋಟಿ ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿಗಳು (US$63 ಮಿಲಿಯನ್) ಮತ್ತು ೩.೧೮ ಶತಕೋಟಿ ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯವಾಗಿ ನಿವ್ವಳವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರವೊಂದು ೫೩.೩೫ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆರಂಭಿಕ ದಿನದ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ವಾರ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ದೊಡ್ಡ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು, ೨೦೧೯ ರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.[8] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/box-office-collections/worldwide/2019/|title=Bollywood 2019 Top Grossers Worldwide Bollywood Hungama|website=Bollywood Hungama|archive-url=https://web.archive.org/web/20190204174446/https://www.bollywoodhungama.com/box-office-collections/worldwide/2019/|archive-date=4 February 2019|access-date=6 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/box-office-collections/worldwide/all-time/page/1|title=Bollywood All Time Top Grossers Worldwide|website=Bollywood Hungama|archive-url=https://web.archive.org/web/20191013072341/https://www.bollywoodhungama.com/box-office-collections/worldwide/all-time/page/1/|archive-date=13 October 2019|access-date=13 October 2019}}&lt;/ref&gt;

ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಬಾಘಿ'' ಚಲನಚಿತ್ರ ಸರಣಿಯ ಮೂರನೇ ಕಂತಿನ ''ಭಾಗಿ 3'' ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಶ್ರದ್ಧಾ ಕಪೂರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾದರು. COVID-19 ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದಾಗಿ ಥಿಯೇಟರ್‌ಗಳು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಳು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದವು ಆದರೆ ಚಲನಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ {{INRConvert|1.37|b}}  ) ಸಂಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ ೨೦೨೦ ರ ಅತ್ಯಧಿಕ ಮೊದಲ ದಿನದ ಆರಂಭಿಕ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಮತ್ತು {{INRConvert|0.175|b}}  ) ಮೊದಲ ದಿನದ ಸಂಗ್ರಹದೊಂದಿಗೆ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=6027|title=Classifications First Quarter 2020 – Tanhaji Stands Alone|date=21 March 2020|work=Box Office India|access-date=28 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200323184110/https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=6027|archive-date=23 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/box-office-collections/worldwide/|title=Highest Grosser Bollywood Films Of 2020|date=21 March 2020|work=Bollywood Hungama|access-date=20 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200623035055/https://www.bollywoodhungama.com/box-office-collections/worldwide/|archive-date=23 June 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://blogtobollywood.com/highest-opening-day-collection-bollywood-2020/|title=Highest Bollywood Opening Of 2020|date=7 March 2020|access-date=20 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020065834/https://blogtobollywood.com/highest-opening-day-collection-bollywood-2020/|archive-date=20 October 2021}}&lt;/ref&gt;

ರಾಂಬೋ ''ಫ್ರಾಂಚೈಸ್‌ನ'' ಹಿಂದಿ ರೀಬೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಂಬೋವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಅವರು ಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ್ ಆನಂದ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಬೇಕಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://primemovies.pl/2022/07/28/aktorzy-ktorzy-mieli-zagrac-rambo/|title=Ten actors that almost portrayed John Rambo on screen|date=28 July 2022|website=Prime Movies|access-date=29 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20250813100253/https://primemovies.pl/2022/07/28/aktorzy-ktorzy-mieli-zagrac-rambo/|archive-date=13 ಆಗಸ್ಟ್ 2025|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಯೋಜನೆಯು ೨೦೧೭ ರಿಂದ ವಿಳಂಬವಾಗಿದೆ.

== ಇತರೆ ಕೆಲಸ ==
೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ೮K ಮೈಲ್ಸ್ ಮೀಡಿಯಾ ಗ್ರೂಪ್ ಒಡೆತನದ ಬೆಂಗಳೂರು ಟೈಗರ್ಸ್‌ನ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಮತ್ತು ಸಹ-ಮಾಲೀಕರಾಗಿ ಶ್ರಾಫ್ ಅವರನ್ನು ಕರೆತರಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://in.ign.com/india/160898/news/bollywood-tiger-shroff-india-free-fire-espl-2021|title=Bollywood's Tiger Shroff to Represent India's First Esports Franchise League for Free Fire|last=Doke|first=Shunal|date=16 June 2021|work=IGN India|access-date=19 November 2022|language=en-in}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಿಶ್ರ ಮಾರ್ಷಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ (MMA) ಲೀಗ್ ಸೂಪರ್ ಫೈಟ್ ಲೀಗ್‌ನ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಟೈಗರ್ಸ್ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ. ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಶ್ರಾಫ್ ಅವರನ್ನು ಪ್ರೋಲ್‌ನ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿಯೂ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/promoters-to-put-rs-200-crore-more-in-super-fight-league/articleshow/62110827.cms|title=Super Fight League promoters to invest Rs 200 crore over 3 years|last=Gaurav Laghate|date=18 December 2017|work=The Economic Times|access-date=18 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180222165304/https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/promoters-to-put-rs-200-crore-more-in-super-fight-league/articleshow/62110827.cms|archive-date=22 February 2018}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಪೆಪ್ಸಿ, ASICS ಇಂಡಿಯಾ, ಕ್ಯಾಸಿಯೊ ಇಂಡಿಯಾ, 8PM ಪ್ರೀಮಿಯಂ ಬ್ಲಾಕ್, ಮ್ಯಾಕೊ, ಗಾರ್ನಿಯರ್, ಫೋರ್ಕಾ, ಗ್ರೇಟ್ ವೈಟ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.exchange4media.com/advertising-news/pepsi-celebrates-spirit-of-friendship-in-new-campaign-with-tiger-shroff-disha-patani-109751.html|title=Tiger Shroff and Disha Patani For Pepsi New add|date=19 December 2020|access-date=20 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020074049/https://www.exchange4media.com/advertising-news/pepsi-celebrates-spirit-of-friendship-in-new-campaign-with-tiger-shroff-disha-patani-109751.html|archive-date=20 October 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.prnewswire.com/in/news-releases/tiger-shroff-now-the-face-and-brand-ambassador-for-greatwhite-global-pvt-ltd--860106118.html|title=Tiger Shroff Become Brand ambassador of great white electronicals|date=12 July 2021|access-date=20 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020074436/https://www.prnewswire.com/in/news-releases/tiger-shroff-now-the-face-and-brand-ambassador-for-greatwhite-global-pvt-ltd--860106118.html|archive-date=20 October 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://in.fashionnetwork.com/news/Asics-india-names-tiger-shroff-as-its-new-brand-ambassador,1137322.html|title=Asics India names Tiger Shroff as its new brand ambassador|date=16 September 2019|access-date=20 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020074049/https://in.fashionnetwork.com/news/Asics-india-names-tiger-shroff-as-its-new-brand-ambassador,1137322.html|archive-date=20 October 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/casio-india-announces-tiger-shroff-as-the-g-shock-india-brand-ambassador-119060700553_1.html|title=Casio India Announces Tiger Shroff as the G-Shock India Brand Ambassador|date=7 June 2019|access-date=20 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020074051/https://www.business-standard.com/article/pti-stories/casio-india-announces-tiger-shroff-as-the-g-shock-india-brand-ambassador-119060700553_1.html|archive-date=20 October 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sportskhabri.com/complete-list-of-tiger-shroffs-endorsements/|title=Complete List of Tiger Shroff's Endorsements|date=7 October 2019|access-date=20 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020074438/https://sportskhabri.com/complete-list-of-tiger-shroffs-endorsements/|archive-date=20 October 2021}}&lt;/ref&gt;

== ಚಿತ್ರಕಥೆ ==

=== ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ವರ್ಷ
! ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! ಪಾತ್ರ(ಗಳು)
! class=&quot;unsortable&quot; | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
! class=&quot;unsortable&quot; | 
|-
| 2014
| ''ಹೀರೋಪಂತಿ''
| ಬಬ್ಲೂ ಸಿಂಗ್
|
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/bollywood-celebs-shower-praises-on-tiger-shroff-for-heropanti-14483.html|title=Bollywood celebs shower praises on Tiger Shroff for 'Heropanti'|date=5 June 2017|access-date=7 July 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2016
| ''ಬಾಘಿ''
| ರಣವೀರ್ &quot;ರೋನಿ&quot; ಸಿಂಗ್
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/tiger-shroff-shraddha-kapoor-baaghi-wrap/lite/|title=Tiger Shroff, Shraddha Kapoor wrap up 'Baaghi'|date=22 February 2016|website=[[The Indian Express]]|access-date=February 22, 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''ಒಂದು ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಜಾಟ್''
| ಅಮನ್ ಧಿಲ್ಲೋನ್
|
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/why-tiger-shroffs-a-flying-jatt-is-not-just-a-superhero-film-1428595|title=Why Tiger Shroff's A Flying Jatt is 'Not Just a Superhero Film'|date=6 July 2016|access-date=18 August 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017
| ''ಮುನ್ನಾ ಮೈಕೆಲ್''
| ಮಾನವ್ &quot;ಮುನ್ನಾ&quot; ರಾಯ್
|
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/tiger-shroff-heralds-munna-michael-trailer-with-this-still-1707925|title=Tiger Shroff Heralds Munna Michael Trailer With This Still|last=Goyal|first=Divya|date=5 June 2017|work=NDTV|access-date=9 June 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2018
| ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ಗೆ ಸುಸ್ವಾಗತ''
| ಅವನೇ
| ವಿಶೇಷ ನೋಟ
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.latestly.com/entertainment/welcome-to-new-yorks-smiley-song-varun-dhawan-shahid-kapoor-taapsee-pannu-anil-and-arjun-kapoor-make-a-lot-of-funny-faces-37025.html/amp|title=Welcome To New York's Smiley Song: Varun Dhawan, Shahid Kapoor, Taapsee Pannu, Anil and Arjun Kapoor Make A Lot Of Funny Faces|website=latestly.com|access-date=February 19, 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''ಭಾಗಿ 2''
| ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಣವೀರ್ &quot;ರೋನಿ&quot; ಪ್ರತಾಪ್ ಸಿಂಗ್
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/baaghi-2-tiger-shroff-and-disha-patani-look-uber-hot-wrapping-up-schedule-4862514/lite/|title=Baaghi 2: Tiger Shroff and Disha Patani look uber-hot while wrapping up the film's first schedule|date=26 September 2017|website=theindianexpress|access-date=September 26, 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2019
| ''ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ 2''
| ರೋಹನ್ ಸಚ್ ದೇವ್
|
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/tiger-shroff-start-shooting-kashmir-student-year-2-may/|title=Tiger Shroff to start shooting in Kashmir for Student of the Year 2 in May|date=6 April 2017|work=Bollywood Hungama|access-date=3 June 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[ವಾರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಯುದ್ಧ]]''
| ಖಾಲಿದ್ ರಹಮಾನಿ / ಸೌರಭ್
| ದ್ವಿಪಾತ್ರ
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.freepressjournal.in/bollywood/hrithik-roshan-and-tiger-shroff-wrap-up-war-with-a-nostalgic-video|title=Hrithik Roshan and Tiger Shroff wrap up WAR with a nostalgic video|access-date=1 June 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2020
| ''ಭಾಗಿ 3''
| ರಣವೀರ್ &quot;ರೋನಿ&quot; ಚರಣ್ ಚತುರ್ವೇದಿ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/tiger-shroff-s-baaghi-3-wraps-up-shraddha-kapoor-calls-team-beautiful-loving-see-pic/story-tYkzvfldSVWuCRN73WOyII_amp.html|title=Tiger Shroff's Baaghi 3 wraps up, Shraddha Kapoor calls team 'beautiful &amp; loving'. See pic|date=30 January 2020|website=hindustantimes|access-date=January 30, 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2022
| ''ಹೀರೋಪಂತಿ 2''
| ಬಬ್ಲೂ ರಾನಾವತ್
|
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/tiger-shroff-wraps-heropanti-2-shoot-jiffy/|title=Tiger Shroff wraps up Heropanti 2 shoot in a jiffy|date=8 October 2021|work=[[Bollywood Hungama]]|access-date=9 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211009062551/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/tiger-shroff-wraps-heropanti-2-shoot-jiffy/|archive-date=9 October 2021|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2023
| ''ಗಣಪತ್''
| ಗಣಪತ್
| ಚಿತ್ರೀಕರಣ
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tiger-shroffs-next-is-post-pandemic-action-thriller-ganapath/article33037839.ece|title=Tiger Shroff's next is post-pandemic action thriller 'Ganapath'|date=6 November 2020|work=[[The Hindu]]|access-date=19 November 2022|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''ಜವಾನ್''
| ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
| ಚಿತ್ರೀಕರಣ
|-
| ''ಬಡೇ ಮಿಯಾನ್ ಚೋಟೆ ಮಿಯಾನ್''
| ಚೋಟೆ ಮಿಯಾನ್
| ಚಿತ್ರೀಕರಣ
|
|}

=== ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ವರ್ಷ
! ಹಾಡು
! ಗಾಯಕ(ರು)
! class=&quot;unsortable&quot; | 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2015
| &quot; ಜಿಂದಗಿ ಆ ರಹಾ ಹೂ ಮೈಂ &quot;
| ಅತೀಫ್ ಅಸ್ಲಾಂ
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=QoJsL5DQ0VI|title='Zindagi Aa Raha Hoon Main' Full Song with LYRICS – Atif Aslam, Tiger Shroff – T-Series|last=T-Series|date=22 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160831180657/https://www.youtube.com/watch?v=QoJsL5DQ0VI|archive-date=31 August 2016|access-date=17 May 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;ಚಲ್ ವಹಾನ್ ಜಾತೇ ಹೈ&quot;
| [[ಅರಿಜೀತ್ ಸಿಂಗ್|ಅರಿಜಿತ್ ಸಿಂಗ್]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=MVpAAJzPEds|title=Chal Wahan Jaate Hain Full Song with LYRICS – Arijit Singh – Tiger Shroff, Kriti Sanon – T-Series|last=T-Series|date=24 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20200319005329/https://www.youtube.com/watch?v=MVpAAJzPEds|archive-date=19 March 2020|access-date=17 May 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016
| &quot; ಬೆಫಿಕ್ರಾ &quot;
| ಬ್ರದರ್ಸ್, ಅದಿತಿ ಸಿಂಗ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=LN07AbMX_HU|title=Befikra FULL SONG with Lyrics – Tiger Shroff, Disha Patani – Meet Bros ADT – Sam Bombay|last=T-Series|date=11 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20190123062514/https://www.youtube.com/watch?v=LN07AbMX_HU|archive-date=23 January 2019|access-date=17 May 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2018
| &quot;ಚಲಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿ&quot;
| [[ಅರ್ಮಾನ್ ಮಲಿಕ್]]
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://boxofficeindia.co.in/ready-move-video-song-tiger-shroff%E2%80%99s-prowl-anthem-will-make-you-groove-watch-now|title=Ready To Move video song: Tiger Shroff's Prowl anthem will make you groove – watch now!|date=24 August 2018|website=Box Office India|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811063155/https://boxofficeindia.co.in/ready-move-video-song-tiger-shroff%E2%80%99s-prowl-anthem-will-make-you-groove-watch-now|archive-date=11 August 2021|access-date=11 August 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2019
| &quot;ನೀವು ಬರುವಿರಾ? ನೀನು ಬರುವೆಯಾ&quot;
| ಬೆನ್ನಿ ದಯಾಳ್
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=aHUpO7KExGs|title=Are U Coming – Tiger Shroff – Happy Productions – Latest New Song (Official Video)|last=8PM Premium Black Music Channel|date=1 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190514054309/https://www.youtube.com/watch?v=aHUpO7KExGs|archive-date=14 May 2019|access-date=17 May 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;ಹರ್ ಘೂಂಟ್ ಮೇ ಸ್ವಾಗ್&quot;
| ಬಾದಶಹ
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=I5cPOd9aCUc&amp;app=desktop|title=Har Ghoont Mein Swag – Tiger Shroff – Disha Patani – Badshah – Ahmed Khan – Bhushan Kumar|last=T-Series|date=7 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424170641/https://www.youtube.com/watch?v=I5cPOd9aCUc&amp;app=desktop|archive-date=24 April 2019|access-date=17 May 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2020
| &quot;ನಾನು ಡಿಸ್ಕೋ ಡ್ಯಾನ್ಸರ್ 2.0&quot;
| ಬೆನ್ನಿ ದಯಾಳ್
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/disco-dancer-2-0-tiger-shroff-recreates-mithun-chakraborty-and-bappi-lahiri-classic-1656861-2020-03-18|title=Disco Dancer 2.0: Tiger Shroff recreates Mithun Chakraborty and Bappi Lahiri classic|website=India Today|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811063127/https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/disco-dancer-2-0-tiger-shroff-recreates-mithun-chakraborty-and-bappi-lahiri-classic-1656861-2020-03-18|archive-date=11 August 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;ಮುಸ್ಕುರಾಯೀಗ ಭಾರತ&quot;
| ವಿಶಾಲ್ ಮಿಶ್ರಾ
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/music/phir-muskurayega-india-belongs-to-every-indian-vishal-mishra/story-X8BaoXyUBGQHLgn7gtJqDJ.html|title=Phir Muskurayega India belongs to every Indian: Vishal Mishra|date=26 April 2020|website=Hindustan Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127181625/https://www.hindustantimes.com/music/phir-muskurayega-india-belongs-to-every-indian-vishal-mishra/story-X8BaoXyUBGQHLgn7gtJqDJ.html|archive-date=27 January 2022|access-date=11 August 2021}}&lt;/ref&gt;
|}

== ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; | ಹಾಡು
! scope=&quot;col&quot; | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | 
|-
|-
| 2020
| &quot;ನಂಬಲಾಗದ&quot;
| ಗಾಯನ ಚೊಚ್ಚಲ
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/unbelievable-tiger-shroff-makes-his-singing-debut-with-romantic-number-takes-a-break-from-daredevil-stunts-watch/story-pVZxHQtBNPtPpb5Tm3AUXI.html|title=Unbelievable: Tiger Shroff makes his singing debut with romantic number, takes a break from daredevil stunts|date=22 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020080239/https://www.hindustantimes.com/bollywood/unbelievable-tiger-shroff-makes-his-singing-debut-with-romantic-number-takes-a-break-from-daredevil-stunts-watch/story-pVZxHQtBNPtPpb5Tm3AUXI.html|archive-date=20 October 2021|access-date=20 October 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2021
| &quot;ಕ್ಯಾಸನೋವಾ&quot;
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zeebiz.com/india/news-tiger-shroff-debuts-on-youtube-with-his-second-single-casanova-145871|title=Tiger Shroff debuts on YouTube with his second single Casanova|date=13 January 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020080240/https://www.zeebiz.com/india/news-tiger-shroff-debuts-on-youtube-with-his-second-single-casanova-145871|archive-date=20 October 2021|access-date=20 October 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;ವಂದೇ ಮಾತರಂ&quot;
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-tiger-shroff-jackky-bhagnani-release-heartwarming-version-of-vande-mataram-song-ahead-of-independence-day-watch-2905245|title=Tiger Shroff releases heartwarming version of 'Vande Mataram' song ahead of Independence Day – watch|website=DNA India|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210810145350/https://www.dnaindia.com/bollywood/report-tiger-shroff-jackky-bhagnani-release-heartwarming-version-of-vande-mataram-song-ahead-of-independence-day-watch-2905245|archive-date=10 August 2021|access-date=6 August 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2022
| &quot;ಪೂರಿ ಗಲ್ ಬಾತ್&quot;
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/music/kpop-fans-react-to-tiger-shroff-s-poori-gal-baat-says-it-sounds-similiar-to-kai-s-peaches-took-fanboying-too-seriously-101646115061174.html|title=Fans react to Tiger Shroff's Poori Gal Baat, says it 'sounds {{as written|simil|iar' [sic]}} to KAI's Peaches: 'Took fanboying too seriously'|date=1 March 2022|website=Hindustan Times|language=en|access-date=3 March 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| &quot;ಮಿಸ್ ಹೈರಾನ್&quot;
| ''ಹೀರೋಪಂತಿ 2'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ
| 
|-
|}

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ವರ್ಷ
! ಪ್ರಶಸ್ತಿ
! ವರ್ಗ
! ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! ಫಲಿತಾಂಶ
! class=&quot;unsortable&quot; | 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2014
| ಸ್ಟಾರ್ಡಸ್ಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ನಾಳೆಯ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ - ಪುರುಷ
| rowspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; | ''ಹೀರೋಪಂತಿ''| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7635|title=Winners of Stardust Awards 2014|date=15 December 2014|work=Bollywood Hungama News Network|access-date=25 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215100048/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7635|archive-date=15 December 2014|publisher=[[Bollywood Hungama]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಬಿಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಅತ್ಯಂತ ಮನರಂಜನೆಯ ಚೊಚ್ಚಲ ನಟ - ಪುರುಷ| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pinkvilla.com/entertainmenttags/abhishek-bachchan/big-star-entertainment-awards-2014-winners-list|title=BIG STAR Entertainment Awards 2014 Winners List|date=18 December 2014|access-date=25 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219104553/http://www.pinkvilla.com/entertainmenttags/abhishek-bachchan/big-star-entertainment-awards-2014-winners-list|archive-date=19 December 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಸ್ಟಾರ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಚೊಚ್ಚಲ| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pinkvilla.com/entertainmenttags/abhishek-bachchan/big-star-entertainment-awards-2014-winners-list|title=Star Guild Awards 2014 Winners List|date=18 December 2014|access-date=25 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219104553/http://www.pinkvilla.com/entertainmenttags/abhishek-bachchan/big-star-entertainment-awards-2014-winners-list|archive-date=19 December 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2015
| IIFA ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ವರ್ಷದ ಸ್ಟಾರ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್ - ಪುರುಷ| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.india.com/showbiz/iifa-awards-2015-winners-list-412685/|title=IIFA Awards 2015 winners list: Shahid Kapoor, Kangana Ranaut, Tiger Shroff, Deepika Padukone win big; Queen is Best Picture!|last=Shweta Parande|date=7 June 2015|website=India.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034215/http://www.india.com/showbiz/iifa-awards-2015-winners-list-412685/|archive-date=4 March 2016|access-date=13 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಅತ್ಯಂತ ಭರವಸೆಯ ಹೊಸಬ - ಪುರುಷ| {{won}}
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/21st-annual-life-ok-screen-awards-promising-newcomer-tiger-shroff-shows-heropanti-on-stage/|title=21st Annual Life OK Screen Awards: Promising newcomer Tiger Shroff shows 'Heropanti' on stage|last=Sarika Sharma|date=15 January 2015|website=Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806134820/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/21st-annual-life-ok-screen-awards-promising-newcomer-tiger-shroff-shows-heropanti-on-stage/|archive-date=6 August 2016|access-date=14 May 2016}}&lt;/ref&gt;
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{Imdb name|5899377}}
* Tiger Shroff at Bollywood Hungama

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:Articles with hCards]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೯೦ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಬಾಲಿವುಡ್]]
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>041woinh2heazmo1g09aobjsmq7qxjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147183</id>
    <revision>
      <id>1431157</id>
      <parentid>1373385</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T11:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100197" sha1="nopb0y47hxdqzm623snuhifh5u64phj" xml:space="preserve">{{short description|Indian multinational mining company}}
{{infobox company
| name = ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್
| logo = File:Vedanta Logo.svg
| logo_size = 250px
| logo_alt = ವೇದಾಂತದ ಲೋಗೋ
| type = ಪಬ್ಲಿಕ್
| traded_as = {{Unbulleted list|{{BSE|500295}}|{{NSE|VEDL}}}}
| industry = {{Unbulleted list|ಗಣಿಗಾರಿಕೆ|ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ|ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಯುಕ್ತತೆ}}
| founded = {{start date and age|1979}}
| predecessor = {{Unbulleted list|Sesa Goa|Sesa Sterlite}}
| location = ಮುಂಬೈ, ಭಾರತ
| key_people = ಅನಿಲ್ ಅಗರ್ವಾಲ್ (ಉದ್ಯಮಿ)&lt;br /&gt;(ಅಧ್ಯಕ್ಷರು)&lt;br /&gt;ಸುನೀಲ್ ದುಗ್ಗಲ್&lt;br /&gt;(ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ)
| products = {{Unbulleted list|ಸತು|ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ|[[ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು]]|[[ಉಕ್ಕು]]|[[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ]]|[[ತಾಮ್ರ]]|[[ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ]]}}
| revenue = {{INRConvert|135332|c}} (2022)&lt;ref name=&quot;Balance Sheet 2020&quot;&gt;[https://www.vedantalimited.com/Pages/FinancialReports.aspx &quot;Balance Sheet 31.03.2020&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220811055420/https://www.vedantalimited.com/Pages/FinancialReports.aspx |date=2022-08-11 }}.&lt;/ref&gt;
| operating_income = {{INRConvert|32964|c}} (೨೦೨೨)
| profit = {{INRConvert|23709|c}} (೨೦೨೨)
| assets = {{INRConvert|198600|c}} (೨೦೨೨)
| equity = {{INRConvert|65383|c}} (೨೦೨೨)
| parent = ವೇದಾಂತ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು
| subsid = {{ubl|ಭಾರತ್ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಕಂಪನಿ|ಲಂಜಿಗಢ ಅಲ್ಯುಮಿನಾ ರಿಫೈನರಿ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಜಿಂಕ್|ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಕಾಪರ್|ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್|ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಎನರ್ಜಿ|ಕೇರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಟೀಲ್ ಎರಕ}} &lt;ref&gt;{{Cite web|title=About Vedanta|url=https://ataglance.vedantaresources.com/our-business/about-vedanta|access-date=2020-08-11|website=ataglance.vedantaresources.com|language=en-gb|archive-date=2020-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804144012/https://ataglance.vedantaresources.com/our-business/about-vedanta|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| num_employees = ೧,೫೦,೦೦೦(೨೦೨೨) ನೇರ ಮತ್ತು ಪರೋಕ್ಷ &lt;ref&gt;https://www.bseindia.com/bseplus/AnnualReport/500295/5002950319.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230122113317/https://www.bseindia.com/bseplus/AnnualReport/500295/5002950319.pdf |date=2023-01-22 }} {{Bare URL PDF|date=March 2022}}&lt;/ref&gt;
| homepage = {{url|vedantalimited.com}}
}} 

'''ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಮುಂಬಯಿ|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, [[ಗೋವ|ಗೋವಾ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ಮತ್ತು [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ]] [[ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು]], [[ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ|ಚಿನ್ನ]] ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್|ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ]] ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/vedanta-s-sesa-iron-ore-to-make-all-mines-operational-in-goa-116062500508_1.html|title=Vedanta's Sesa Iron Ore to make all mines operational in Goa|date=25 June 2016|work=Business Standard|access-date=28 April 2017|agency=Press Trust of India}}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==

=== ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ===
'''ವೇದಾಂತ''' (ನಂತರ ಇದನ್ನು '''ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.) 1980 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.  ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಡಿಪಿಎಗರ್ವಾಲ್ ಅವರು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] '''ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ (ಇಂಡಿಯಾ) ಲಿಮಿಟೆಡ್''' ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರಾದ ನವೀನ್ ಅಗರ್ವಾಲ್ ಮತ್ತು ಸುನಿಲ್ ಅಗರ್ವಾಲ್ ಅವರನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡರು.  ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಗಣಿಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಹಿಡುವಳಿ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ನಸ್ಸೌ ( [[ಬಹಾಮಾಸ್]] ) ನಲ್ಲಿ ವೋಲ್ಕನ್ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Sixteen years of fraud?&quot; /&gt; ಡಿಪಿಎಗರ್ವಾಲ್ ಅವರು [[ಪಟ್ನಾ|ಪಾಟ್ನಾದಲ್ಲಿ]] ಸಣ್ಣ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಕಂಡಕ್ಟರ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರ ಮಗ ಅನಿಲ್ ಅಗರ್ವಾಲ್ ತಮ್ಮ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮುಂಬೈಗೆ ಬಂದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://vimocafe.com/breaking-local-news/nclt-approves-vedantas-resolution-plan-electrosteel-lead-12407.html|title=NCLT approves Vedanta's resolution plan for Electrosteel (Lead)|last=Kumar|first=Rohit|date=17 April 2018|access-date=17 October 2018|publisher=Vimocafe|archive-date=30 ಮಾರ್ಚ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220330025949/https://vimocafe.com/breaking-local-news/nclt-approves-vedantas-resolution-plan-electrosteel-lead-12407.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

೧೯೯೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅನಾರೋಗ್ಯದ (ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದ) ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಅವರಿಗೆ ಬಿಡ್ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಅವರು ಬಾಲ್ಕೊ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಜಿಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಿಡ್ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.  ಎರಡೂ ದಿವಾಳಿಯಾದ ಕಂಪನಿಗಳು ೪ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟವು. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಜನವರಿ ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ, ಡಿಪಿ ಅಗರ್ವಾಲ್ [[ಮಾರಿಷಸ್|ಮಾರಿಷಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಟ್ವಿನ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.  ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವೋಲ್ಕನ್ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ. ೨೬ ಮೇ ೨೦೦೨ ರಂದು, [[ಜಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ|ಜಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯವು]] ೧೯೯೩ ಮತ್ತು ೧೯೯೯ ರ ನಡುವಿನ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಮತ್ತು ದ್ವಾರಕಾ ಪ್ರಸಾದ್ ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನಂತಹ ವಿವಿಧ ಹೂಡಿಕೆ ಕಂಪನಿಗಳ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್‌ಗೆ ಶೋಕಾಸ್ ನೋಟಿಸ್ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ನವೀನ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಟ್ರೇಡಿಂಗ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಕಾಪರ್ ರೋಲಿಂಗ್ ಮಿಲ್ಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ - ಇದು [[ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]] (ಆರ್‌ಬಿಐ) ಯಿಂದ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಗುಂಪಿನ ಕಂಪನಿಯಾದ ಮದ್ರಾಸ್ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಎಮ್‌ಎ‌ಎಲ್‌ಸಿ‌ಒ) ನಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೯ ರಂದು, ಈ ಹೂಡಿಕೆ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ದಿವಾಳಿಯಾದವು ಮತ್ತು ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಷೇರುಗಳು ಟ್ವಿನ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಮರಳಿದವು. ಟ್ವಿನ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಈ ಹೂಡಿಕೆ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿನ ಶೇರುಗಳ ೧೦೦% ಮಾಲೀಕರಾದರು ಮತ್ತು ಆರ್‌ಬಿಐ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆ ಉತ್ತೇಜನಾ ಮಂಡಳಿ (ಎಫ್‌ಐ‌ಪಿ‌ಬಿ) ನಿಂದ ಸರ್ಕಾರದ ಅನುಮೋದನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref name=&quot;Sixteen years of fraud?&quot; /&gt;

೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೯೯ ರಂದು, ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನ]] ಧನರಾಜ್ ಮಹಲ್, ಅಪೊಲೊ ಬಂದರ್ ಮತ್ತು [[ನಾರಿಮನ್ ಪಾಯಿಂಟ್, ಮುಂಬಯಿ|ತುಳಸಿಯಾನಿ ಚೇಂಬರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್‌ನ ಕಚೇರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ದೇಶದ ವಿದೇಶಿ ವಿನಿಮಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರಿಂದ ಐಟಿ ಇಲಾಖೆ ನಂತರ ಇಡಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸೇವೆಯನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಈ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ ನಂತರ, ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಏಕೈಕ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಟ್ವಿನ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇಡಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ. ಅಗರ್ವಾಲ್‌ಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಹೂಡಿಕೆ ಕಂಪನಿಗಳ ಷೇರುಗಳನ್ನು ದಿವಾಳಿ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು, ೨೩೦ ಮೌಲ್ಯದ ಸಾಲವನ್ನು ಮನ್ನಾ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ ಆರೋಪಿಸಿದೆ. ಮಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಟ್ವಿನ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ಗೆ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೩೩೮ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲು ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ₹ ೭೨ ಮೌಲ್ಯದ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಷೇರುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಮಿಲಿಯನ್‌ ದಶಲಕ್ಷ. ೧೯೯೩ ಮತ್ತು ೧೯೯೯ ರ ನಡುವೆ, ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಹೂಡಿಕೆ ಕಂಪನಿಗಳು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೨.೦೮ ಅನ್ನು ತಂದಿವೆ. ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್‌ನ ಷೇರುಗಳಿಗೆ ಚಂದಾದಾರರಾಗಲು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಟ್ವಿನ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಮೂಲಕ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಿಲಿಯನ್.&lt;ref name=&quot;Sixteen years of fraud?&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.minesandcommunities.org/article.php?a=9685|title=Vedanta's Questionable Resources|last=thakurta|first=Prananjoy Guha|date=2 November 2009|access-date=17 October 2018|publisher=Current Weekly}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/economy-policy/chidambaram-faces-flak-on-vedanta-links-106080901010_1.html|title=Chidambaram faces flak on Vedanta links|date=26 February 2013|work=Business Standard|access-date=17 October 2018}}&lt;/ref&gt;

=== ಸೆಸಾ ಗೋವಾ – ಸ್ಕ್ಯಾಂಬಿ (೧೯೫೪–೧೯೬೩) ===
ಇಂದು ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ '''ಸ್ಕಾಂಬಿ ಎಕನಾಮಿಸಿ ಎಸ್ಎ ಗೋವಾ''' ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://profit.ndtv.com/Corporate/Company-History/100295/Sesa-Goa-Ltd-?microslug=livebudget2012|title=Business News, Market Updates, Economy, Finance, Stock, BSE, NSE, Nifty – NDTV Profit}}&lt;/ref&gt; ಅಂದಿನಿಂದ, ಇದು ಕ್ರಮೇಣ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿನ ಕಡಿಮೆ-ವೆಚ್ಚದ ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಲು ಬೆಳೆಯಿತು. ೧೯೯೧-೧೯೯೫ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಇದು ಹಂದಿ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು [[ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರ|ಮೆಟಲರ್ಜಿಕಲ್]] ಕೋಕ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸಿತು. ಅಲೆಸ್ಸಾಂಡ್ರೊ ವಸ್ಸಾಲೊ ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಬ್ಯಾರನ್ ಲುಡೋವಿಕ್ ಟೋಪ್ಲಿಟ್ಜ್ ಒಡೆತನದ ಸ್ಕ್ಯಾಂಬಿ ಎಕನಾಮಿಸಿ ಸೊಸೈಟಾ ಅನೋನಿಮಾ (ಎಸ್‌ಇ‌ಎಸ್‌ಎ), ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ ಗೋವಾದ ಸಿರ್ಸೈಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಒರಾಸ್ಸೊ ಡೊಂಗೋರ್ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ೧೯೫೫ ರಲ್ಲಿ ಗೆವರ್ಕ್‌ಶಾಫ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರೇಶನ್ ಇ ಬರ್ಗ್‌ಬೌ ಮತ್ತು ಫೆರೋಮಿನ್ ಎಸ್ಪಿ ಸಮಾನ ಷೇರುದಾರರೊಂದಿಗೆ ಖರೀದಿಸಿದರು. ಎ., ಫಿನ್ಸೈಡರ್ ಎಸ್ಪಿ ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಎ. ( ಐಆರ್‌ಐ ಗುಂಪಿನ ), ಇದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಅರ್ಧ ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

=== ಸೆಸಾ ಗೋವಾ (೧೯೬೩–೨೦೦೭) ===
ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅನ್ನು ೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಕಾಯಿದೆ, ೧೯೫೬ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ, ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.  ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅನ್ನು ಗೋವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.  ಮಿಂಗೋವಾ ಸೊಸೈಡೇಡ್ ಮಿನಿಯೆರಾ ಗೋಸಾ ಸರ್ಲ್ ೧೯೬೫ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಮಿಂಗೋವಾ ಕಂಪನಿಗಳ ಕಾಯಿದೆ, ೧೯೫೬ ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ವಿಲೀನವು ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹೊಸ, ಏಕೀಕೃತ ಕಂಪನಿಯನ್ನು 'ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಕಂಪನಿಯು ೧೯೮೧ ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.valuenotes.com/print-article.php?aid=MTQ5NzM2|title=Sesa Goa: Volume expansion to drive growth|archive-url=https://archive.today/lh5h?url=http://www.valuenotes.com/print-article.php?aid=MTQ5NzM2|archive-date=14 September 2012|access-date=5 June 2017}}&lt;/ref&gt; ೪೨,೦೦೦ ಭಾರತೀಯ ಷೇರುದಾರರೊಂದಿಗೆ, ಅದರ ೬೦% ಷೇರುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಉಳಿದ ೪೦% ಅನ್ನು ಫಿನ್‌ಸೈಡರ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೊಂದಿತ್ತು.  ಅದು ನಂತರ ಐ‌ಎಲ್‌ವಿಎ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಆಯಿತು. ಸೆಸಾ ಗೋವಾವು ಕಬ್ಬಿಣದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಆದರೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಉತ್ತರ ಗೋವಾದ ಬರ್ಡೆಜ್ [[ತಾಲ್ಲೂಕು|ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ]] ಸಿರ್ಸೈಮ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಜ್ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಬಾರ್ಜ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಘಟಕವನ್ನು ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.edelweiss.in/market/Information.aspx?co_code=502&amp;tb=CH|title=Edelweiss|archive-url=https://web.archive.org/web/20110808150821/http://www.edelweiss.in/market/Information.aspx?co_code=502&amp;tb=CH|archive-date=8 August 2011|access-date=22 March 2012}}&lt;/ref&gt;

೧೯೯೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, [[ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಮತ್ತು [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆ|ಐ‌ಎಮ್‌ಎಫ್]] ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ ಭಾರತದ ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆಯ ಒಳಹರಿವಿನ ನೆರವಿನಿಂದ ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ, ೧೫೦,೦೦೦ ಟನ್ ಹಂದಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸ್ಥಾವರದ ಮೊದಲ ಹಂತವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಸೆಸಾ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಡಿಮೆ- [[ರಂಜಕ|ಫಾಸ್ಫರಸ್]] ಫೌಂಡ್ರಿ ಗ್ರೇಡ್ ಪಿಗ್ ಐರನ್ ಅನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಪಿಗ್ ಐರನ್ ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕಗೊಳಿಸಿತು. ಹಂದಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಸ್ಥಾವರವು [[ಗೋವ|ಗೋವಾದ]] ಅಮೋನಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ೨೫೦,೦೦೦ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತೊಂಬತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇತರ ಮೈತ್ರಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು-ಜನವರಿ ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ, ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಶಿಪ್ಪರ್ ಎಮ್‌ವಿ ''ಒರಿಸ್ಸಾವನ್ನು'' ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಸೆಸಾ ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೮೪ ಹೊಸ ಕೋಕ್ ಓವನ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ಮಿಟ್ಸುಯಿ &amp; ಕಂ. ಫಿನ್‌ಸೈಡರ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಸೆಸಾ ಗೋದಲ್ಲಿ ೫೧% ಪಾಲನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ೧೯೯೭ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಸೆಸಾ ಕೆಂಬ್ಲಾ ಸೆಸಾ ಗೋವಾದ ೧೦೦% ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು.

೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ, ( [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ) [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ|ಚಿತ್ರದುರ್ಗದಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಎ ನರೈನ್ ಗಣಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲಾಯಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್]] ನಿರ್ದೇಶನವು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ, ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಬಾರ್ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.  ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಐದನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್]] ನಿಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವರು ಹಲ್ದಿಯಾ ಮತ್ತು ಪಾರಾದೀಪ್ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣಗಳಿಂದ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕಂಪನಿಯು ಎನ್‍ಸಿ‌ಎಮ್ ಸೆಸಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಇ‌ಎಸ್‌ಎ ಎಫ್‌ಎ ಎಂಬ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸೆಸಾ ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವನ್ನು ಸಹ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.

೯೦ ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಕಂಪನಿಯು ವಿಲೀನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧೀನಗಳ ಮೂಲಕ ಏಕೀಕರಣಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಮೆಟಲರ್ಜಿಕಲ್ ಕೋಕ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ರಚನೆಯನ್ನು ಸೆಸಾ ಕೆಂಬ್ಲಾ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಉಪ-ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.in/2004/02/04/stories/2004020401210200.htm|title=The Hindu Business Line : FFE Minerals ties up with Sesa Kembla for coke oven|date=4 February 2004|publisher=Thehindubusinessline.in|access-date=1 December 2016}}&lt;/ref&gt; ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/sesa-goa-ltd/chairmanspeech/companyid-13111.cms|title=Vedanta Chairman Speech &amp;#124; Vedanta Ltd Chairman Speech|date=5 December 2012|publisher=Economictimes.indiatimes.com|access-date=1 December 2016}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಸೇಸಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಇಕ್ವಿಟಿಯನ್ನು ೮೮.೨೫% ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು.  ಇದು ಷೇರುದಾರರ ಮಾದರಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು.

=== ವೇದಾಂತದಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು (೨೦೦೭) ===
೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ವೇದಾಂತ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಪಿಎಲ್ಸಿ, ಅನಿಲ್ ಅಗರ್ವಾಲ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಲೋಹಗಳು ಮತ್ತು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಗುಂಪು, ಮಿಟ್ಸುಯಿ &amp; ಕಂ. ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನಿಂದ ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೫೧% ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಾಲನ್ನು &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/04/25/stories/2007042505011800.htm|title=Archive News|date=25 April 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=1 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20070427031058/http://www.hindu.com/2007/04/25/stories/2007042505011800.htm|archive-date=27 April 2007}}&lt;/ref&gt; ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ವೇದಾಂತ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಲಂಡನ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಎಪ್‌ಟಿ‌ಎಸ್‌ಇ ೧೦೦ ಇಂಡೆಕ್ಸ್‌ನ ಒಂದು ಘಟಕವಾಗಿದೆ. ಒಪ್ಪಂದವು {{INRConvert|40.7|b}}, ಇದುವರೆಗಿನ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಎಮ್‌&amp;ಎ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/vedanta-bags-mitsuis-51-in-miner-sesa-goa/29228/|title=Vedanta bags Mitsui's 51% in miner Sesa Goa|date=25 April 2007|website=Indian Express|access-date=1 December 2016}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಗೋವಾ ಮೂಲದ ಡೆಂಪೊ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಡಲ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು {{INRConvert|17.5|b}}  ) ಗೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಎಲ್ಲಾ ನಗದು ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/india/news/sesa-goa-buys-dempos-mining/360847/|title=Sesa Goa buys Dempo's mining biz &amp;#124; Business Standard News|date=12 June 2009|work=Business Standard India|access-date=1 December 2016|publisher=Business-standard.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/7645/sesa-goa-buys-dempo-mining.html|title=Sesa Goa buys Dempo mining firm|last=Panaji, DHNS|date=12 June 2009|publisher=Deccanherald.com|access-date=1 December 2016}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಭಾರತದ ಕಬ್ಬಿಣದ-ಅದಿರು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.weeksupdate.com/2009/06/sesa-goa-acquires-dempo-mining.html|title=Sesa Goa acquires Dempo Mining « WeeksUpdate|date=21 June 2014|publisher=Weeksupdate.com|access-date=1 December 2016|archive-date=16 ಆಗಸ್ಟ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816172955/http://www.weeksupdate.com/2009/06/sesa-goa-acquires-dempo-mining.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಸ್ವಾಧೀನವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ಸೆಸಾ ಗೋವಾಗೆ ಡೆಂಪೊದ ೭೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಿಗೆ ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನೀಡಿತು. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಸೇಸಾ ಗೋವಾ ಲೈಬೀರಿಯಾದ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಕ್ಲಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ೫೧% ಪಾಲನ್ನು $೯೦ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಖರೀದಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.livemint.com/2011/08/06180728/Sesa-Goa-to-buy-51-stake-in-W.html|title=Sesa Goa to buy 51% stake in Western Cluster for $90 mn|last=PTI|date=6 August 2011|publisher=Livemint|access-date=1 December 2016}}&lt;/ref&gt; ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಲೈಬೀರಿಯಾ ಗೋಲಾ ಅರಣ್ಯ ಸಮುದಾಯದ ಜನರು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಬರುವುದರಿಂದ ತಮ್ಮ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.

೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಇದು ಲಂಡನ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ವೇದಾಂತ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಪಿಎಲ್‌ಸಿ ಯ ಬಹುಪಾಲು-ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು, ವೇದಾಂತವು &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/article2931666.ece|title=Vedanta to merge Sesa Goa, Sterlite Ind in all-share deal &amp;#124; Business Line|last=Our Bureau|date=25 February 2012|publisher=Thehindubusinessline.com|access-date=1 December 2016}}&lt;/ref&gt; &amp; ಕಂ., ಲಿ ನಿಂದ ೫೧% ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಜೂನ್ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಡೆಂಪೊ ಮೈನಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ (ಈಗ ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್) ಮತ್ತು ಗೋವಾ ಮ್ಯಾರಿಟೈಮ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೫೦% ಇಕ್ವಿಟಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಎಸ್ ಡೆಂಪೊ &amp; ಕಂ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ &lt;ref name=&quot;Sesa Goa buys Dempo&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/india/news/sesa-goa-buys-dempos-mining/360847/|title=Sesa Goa buys Dempo's mining biz &amp;#124; Business Standard News|date=12 June 2009|work=Business Standard India|access-date=1 December 2016|publisher=Business-standard.com}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.business-standard.com/india/news/sesa-goa-buys-dempos-mining/360847/ &quot;Sesa Goa buys Dempo's mining biz &amp;#x7C; Business Standard News&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ಈಗ ಸೆಸಾ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್) ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ವೇದಾಂತವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮೈನರ್ಸ್ ಆಂಗ್ಲೋ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪಿಎಲ್‌ಸಿಯ ಸತು ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.

೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಕಂಪನಿಯಾದ ಕೈರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ೫೮.೫% ನಿಯಂತ್ರಣ ಪಾಲನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Companies/DqB65NdNYvWa7oDTVcIVHJ/Vedanta8217s-Cairn-India-stake-buy-completed.html|title=Vedanta's Cairn India stake buy completed|last=Utpal Bhaskar|date=8 December 2011|publisher=Livemint|access-date=1 December 2016}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ತಮ್ಮ ವಿಲೀನವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೫ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2012-02-25/vedanta-to-merge-sterlite-industries-sesa-goa-in-all-share-transaction|title=Sesa Goa, Sterlite Combine to Reduce Debt of Parent Vedanta|website=[[Bloomberg News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160823005141/http://www.bloomberg.com/news/articles/2012-02-25/vedanta-to-merge-sterlite-industries-sesa-goa-in-all-share-transaction|archive-date=23 August 2016|access-date=5 June 2017}}&lt;/ref&gt; ಒಂದೇ ಘಟಕವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಂಡವು. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಸೆಸಾ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/business/Industry/sesa-sterlite-renamed-as-vedanta-ltd/article7130007.ece|title=Sesa Sterlite renamed as Vedanta Ltd|date=22 April 2015|work=The Hindu|access-date=1 December 2016}}&lt;/ref&gt; ೧೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೭ ರಂದು, ಕೇರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾವು ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು.  ಅದರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/vedanta-completes-cairn-merger/articleshow/58133946.cms|title=Cairn India merges with Vedanta|last=ET Bureau|date=12 April 2017|work=The Economic Times|access-date=5 June 2017}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಟೀಲ್ಸ್ ಸ್ಟೀಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/companies/vedanta-enters-steel-with-acquisition-of-electrosteel-steels-to-hold-90-118060401085_1.html|title=Vedanta enters steel with acquisition of Electrosteel Steels, to hold 90%|last=Mukul|first=Jyoti|date=5 June 2018|work=Business Standard India|access-date=16 July 2018|publisher=Business Standard, 5 June 2018}}&lt;/ref&gt; ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಟೀಲ್ ಸ್ಟೀಲ್ಸ್ ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಸಿಯಾಲ್‌ಜೋರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿತ ಉಕ್ಕಿನ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಮೇ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀ ಅನಿಲ್ ಅಗರ್ವಾಲ್ ಅವರ ಕಾಮೆಂಟ್ ಪ್ರಕಾರ ಕಂಪನಿಯು ಭಾರತೀಯ ಷೇರುಗಳಿಂದ ಡಿಲಿಸ್ಟ್ ಮಾಡಲಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/anil-agarwal-plans-to-delist-vedanta-from-indian-bourses-at-rs-87-a-share/articleshow/75701282.cms|title=Vedanta to be delisted from Indian bourses, says Anil Agarwal}}&lt;/ref&gt;

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ವೇದಾಂತ {{INRConvert|1.54|t}}  ) ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿ ಫಾಕ್ಸ್‌ಕಾನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿತು ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರೆವಾಹಕ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಸ್ಪ್ಲೇ ಮತ್ತು ಚಿಪ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಸಾಹಸೋದ್ಯಮ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ. ಹೂಡಿಕೆಯು ಆರಂಭಿಕ $೧೦ ಮೀರಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಭಾರತೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ ಸೆಮಿಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಶತಕೋಟಿ ಯೋಜನೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/india/vedanta-foxconn-sign-mou-with-modis-home-state-20-bln-chip-foray-2022-09-13/|title=Vedanta, Foxconn to invest $19.5 billion in India's Gujarat for chip, display project|last=Vengattil|first=Munsif|date=13 September 2022|work=[[Reuters]]|last2=Kalra|first2=Aditya}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-09-16/vedanta-drops-most-in-months-as-chip-factory-plan-unclear|title=Vedanta Drops Most in Months as Chip Factory Plan Unclear|last=Patil|first=Divya|date=16 September 2022|work=[[Bloomberg News]]|last2=Afonso|first2=Swansy|last3=Joshi|first3=Ashutosh}}&lt;/ref&gt;

== ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ==
ಕಂಪನಿಯು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಗೋವಾ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಕ್ರಮೇಣ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು [[ಒಡಿಶಾ]], [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಪಂಜಾಬ್]], [[ಗುಜರಾತ್]] ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vedantalimited.com/our-operations.aspx|title=Vedanta Limited|website=www.vedantalimited.com|access-date=5 June 2017|archive-date=10 ನವೆಂಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161110181322/http://www.vedantalimited.com/our-operations.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಘಟಕಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಗುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ:

* ಭಾರತ್ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಕಂಪನಿ : ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರಮುಖ ಹೂಡಿಕೆಯ ಡೀಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಬಾಲ್ಕೊದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ೫೧% ಪಾಲನ್ನು ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ಗೆ (ಈಗ ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್) ₹ ೫೫೧.೫ ಕೋಟಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಅನುಮೋದಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/2001/02/23/stories/06230009.htm|title=The Balco privatisation|date=23 February 2001|website=[[The Hindu]]|access-date=28 April 2017}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಉಳಿದ ೪೯.೦% ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾದ, ಬಿಎ‌ಎಲ್‌ಸಿ‌ಒ ಲಾಭ ಗಳಿಸುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಮನೆಯ ಪಾತ್ರೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳವರೆಗಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. ಬಾಲ್ಕೊವು [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]] ರಾಜ್ಯದ ಕೊರ್ಬಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಲಂಬವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿತ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಉತ್ಪಾದಕ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ಗಣಿಗಳು, ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಪವರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1806/18060240.htm|title=Battle over Balco|publisher=Frontline|access-date=28 April 2017}}&lt;/ref&gt;
* ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಝಿಂಕ್ : ಎಚ್‌ಝಡ್‌ಎಲ್ [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಉದಯಪುರ|ಉದಯಪುರದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎಚ್‌ಝಡ್‍ಎಲ್ ನ ಈಕ್ವಿಟಿ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಎನ್‌ಎಸ್‍ಇ ಮತ್ತು ಬಿ‌ಎಸ್‍ಇ ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೇದಾಂತ ಎಚ್‌ಝಡ್‌ಎಲ್ ನಲ್ಲಿ ೬೪.೯% ಷೇರು ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಉಳಿದ ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕರೆ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Money/doyLFuwB5gJVUzNY0UGt9K/Getting-hold-of-Hindustan-Zincs-cash-turning-an-expensive-a.html|title=Getting hold of Hindustan Zinc's cash turning an expensive affair for Vedanta|date=24 March 2017|publisher=Live mint|access-date=28 April 2017}}&lt;/ref&gt;
* ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ತಾಮ್ರ ( ಟುಟಿಕೋರಿನ್ ):&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://vedantalimited.com/our-operations.aspx|title=Our operations|website=www.vedantalimited.com|publisher=Vedanta limited|access-date=30 September 2018|archive-date=30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930154516/http://vedantalimited.com/our-operations.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ನೋಂದಾಯಿತ ಕಛೇರಿಯು ಭಾರತದ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಟುಟಿಕೋರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೮೮ ರಿಂದ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಇಕ್ವಿಟಿ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಎನ್‌ಎಸ್‍ಇ ಮತ್ತು ಬಿ‍ಎಸ್‌ಇ ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಡಿ‌ಎಸ್ ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಎನ್‌ವೈ‌ಎಸ್‌ಇ ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೇದಾಂತವು ೫೩.೯% ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪರಿಸರ ತೆರವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸದ ಟುಟಿಕೋರಿನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ತಮಿಳುನಾಡು ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ (ಟಿಎನ್‌ಪಿ‌ಸಿಬಿ) ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಾನಿಕಾರಕ ಅನಿಲವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದೆ. ೨೦೧೩ ರ ಮಾರ್ಚ್ ೨೩ ರ ರಾತ್ರಿ ಸಲ್ಫರ್-ಡೈ-ಆಕ್ಸೈಡ್ ಮಟ್ಟಗಳು ಚಾರ್ಟ್‌ಗಳಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದಿವೆ ಎಂದು ಅದು ಹೇಳಿದೆ. ಇದು ೨೯೩೯.೫೫ ರ ಓದುವಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ ೧೨೫೦ ನಿಗದಿತ ಮಿತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಎಮ್‌ಜಿ/ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಮೀಟರ್ ಎಮ್‌ಜಿ/ ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಮೀಟರ್ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಉಸಿರಾಟದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಆದರೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/322671/vedantas-copper-smelting-plant-ordered.html|title=Vedanta's copper smelting plant ordered to stop operations|date=30 March 2013|work=Deccan Herald|access-date=17 February 2014}}&lt;/ref&gt;
* ಟ್ವಿನ್ ಸ್ಟಾರ್ (ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ಗಣನೀಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಾರಿಷಸ್ ಮೂಲದ ಕಡಲಾಚೆಯ ಹಿಡುವಳಿ ಕಂಪನಿ) &lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://www.foilvedanta.org/wp-content/uploads/Vedantas-Billions-ebook-high-res.pdf|title=Vedanta's billions: regulatory failure, environment and human rights|date=1 September 2018|publisher=Foil Vedanta|location=Sussex|access-date=30 September 2018|archive-date=30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930193009/http://www.foilvedanta.org/wp-content/uploads/Vedantas-Billions-Regulatory-failure-environment-and-human-rights.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಕೈರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಕೈರ್ನ್ ಎನರ್ಜಿ ಇಂಡಿಯಾ ( ತೈಲ ಮತ್ತು ಕಡಲಾಚೆಯ ಪರಿಶೋಧನೆ )
* [[ಗೋವ|ಗೋವಾ]] (ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಫ್ರೀಜ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ) ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ]] (ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ) &lt;ref name=&quot;annual2018&quot;&gt;{{Cite book|url=http://ar2018.vedantalimited.com/Vedanta%20AR%202017-18_Final.pdf|title=Annual report 2017-2018|date=1 September 2018|publisher=Vedanta Limited|location=Mumbai|access-date=30 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930193028/http://ar2018.vedantalimited.com/Vedanta%20AR%202017-18_Final.pdf|archive-date=30 September 2018}}&lt;/ref&gt; [[ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು|ಗಣಿಗಳು]]
* ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಟೀಲ್ ಸ್ಟೀಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]] (ವೇದಾಂತ ಸ್ಟಾರ್ ಮೂಲಕ, ಹಿಡುವಳಿ ಕಂಪನಿ) &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/companies/vedanta-enters-steel-with-acquisition-of-electrosteel-steels-to-hold-90-118060401085_1.html|title=Vedanta enters steel with acquisition of Electrosteel Steels, to hold 90%|last=Mukul|first=Jyoti|date=5 June 2018|work=Business Standard India|access-date=16 October 2018|publisher=Business Standard, 5 June 2018}}&lt;/ref&gt;
* ತಲ್ವಾಂಡಿ ಸಾಬೋ ಪವರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ( ಪಂಜಾಬ್‌ನ [[ಬಟಿಂಡಾ]] ಬಳಿಯ ಮಾನ್ಸಾದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ )  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tsplindia.co/RFP-Cement-allied-product-unit.pdf|title=Invitation for EOI|website=Talwandi Sabo Power Limited website|publisher=Vedanta Limited|access-date=17 October 2018|archive-date=17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017123711/https://tsplindia.co/RFP-Cement-allied-product-unit.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ವೇದಾಂತ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ : ವೇದಾಂತ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯು [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾದ]] ಝಾರ್ಸುಗುಡದಲ್ಲಿದೆ. ವೇದಾಂತ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂನ ೭೦.೫% ಷೇರು ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ವೇದಾಂತ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ವೇದಾಂತ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂನ ಉಳಿದ ೨೯.೫% ಷೇರು ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಹೊಂದಿದೆ. ವೇದಾಂತ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಇಂಗುಗಳು, ಬಿಲ್ಲೆಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ತಂತಿ ರಾಡ್‌ಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ವೇದಾಂತ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ವಿಎ‌ಎಲ್) ಎಲ್ &amp; ಟಿ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ರಾಯ್ಕಲ್ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂನಲ್ಲಿ ೨೪.೫% ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಕೆಲವು ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ವೇದಾಂತ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ರಾಯ್ಕಲ್ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಅನ್ನು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/article3515627.ece|title=Vedanta Aluminium acquires 24.5% stake in L&amp;T subsidiary|date=11 June 2012}}&lt;/ref&gt; ವೇದಾಂತ ವಿಸ್ತರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಇದು ೨೦೧೬-೧೭ ರ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧.೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಅನ್ನು ತನ್ನ ಝಾರ್ಸುಗುಡಾ ಮತ್ತು ಕೊರ್ಬಾ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್‌ಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ.  ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಉತ್ಪಾದಕನಾಗಲಿದೆ. ಅದರ ಅಲ್ಯುಮಿನಾ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರವು ಲಾಂಜಿಗಢ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/vedanta-revives-second-stream-operations-at-lanjigarh-refinery-116080801047_1.html|title=Vedanta revives second stream operations at Lanjigarh refinery}}&lt;/ref&gt; ೧.೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಅಲ್ಯೂಮಿನಾವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಬಾಕ್ಸೈಟ್‌ನ ಲಭ್ಯತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮುಂದಿನ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/vedanta-to-produce-1-5-mn-tonnne-aluminium-in-fy17-116052001186_1.html|title=Vedanta to produce 1.5 mn tonnne aluminium in FY17|last=Dash|first=Jayajit|date=20 May 2016|work=Business Standard India|access-date=20 May 2016|publisher=Business Standard}}&lt;/ref&gt; ಎನ್‌ಜಿ‌ಒ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಲಾಂಜಿಗಢ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿ ನೋಡುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.orissadiary.com/ShowBussinessNews.asp?id=68725|title=Pro-Development Demonstration by Dongaria Tribals|website=Orissadiary|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804215020/http://www.orissadiary.com/ShowBussinessNews.asp?id=68725|archive-date=4 August 2016|access-date=3 August 2016}}&lt;/ref&gt;
** ಮದ್ರಾಸ್ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಕಂಪನಿ: ಎಮ್‌ಎ‌ಎಲ್‌ಸಿ‌ಒ ಭಾರತದ ಮೆಟ್ಟೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎಮ್‌ಎ‌ಎಲ್‌ಸಿ‌ಒ ನ ಈಕ್ವಿಟಿ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಎನ್‌ಎಸ್‌ಇ ಮತ್ತು ಬಿ‌ಎಸ್‍ಇ ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಎಮ್‌ಎ‌ಎಲ್‌ಸಿ‌ಒ ನ ಷೇರು ಬಂಡವಾಳದ ೯೩.೯% ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mettur.com/companys/malco.html|title=Madras Aluminium Company Limited|publisher=Mettur|access-date=28 April 2017}}&lt;/ref&gt;

== ಷೇರುದಾರರ ಮಾದರಿ ==
೩೦ ಜೂನ್ ೨೦೧೮ ರಂತೆ, ಕಂಪನಿಯು ೫೦% ರಷ್ಟು ಪ್ರವರ್ತಕರು (ಫಿನ್‌ಸೈಡರ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮತ್ತು ಟ್ವಿನ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅಗರ್ವಾಲ್ ಕುಟುಂಬದ ೧೨ ಸದಸ್ಯರ ಹೆಸರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಗಳು) ಮತ್ತು ೫೦% ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರವರ್ತಕರ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು (೫೧%) &quot;ಟ್ವಿನ್‌ಸ್ಟಾರ್ ಹೋಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್&quot; (೩೭%) ಮತ್ತು ಫಿನ್‌ಸೈಡರ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ (೧೧%) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ &quot;ವೆಸ್ಟ್‌ಗ್ಲೋಬ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್&quot; ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vedantalimited.com/InvestorRelationDoc/vedl_shareholding_pattern_q1_equity_shares.pdf|title=Vedanta limited shareholding pattern (September 2018) – Pages 4 and 5|website=Vedanta official website|publisher=Vedanta Limited|access-date=17 October 2018|archive-date=17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017082303/https://www.vedantalimited.com/InvestorRelationDoc/vedl_shareholding_pattern_q1_equity_shares.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಕಂಪನಿಯ ಉಳಿದ ೪೯% ಮ್ಯೂಚುವಲ್ ಫಂಡ್‌ಗಳು ( [[ಐಸಿಐಸಿಐ ಪ್ರುಡೆನ್ಶಿಯಲ್ ಮ್ಯೂಚುವಲ್ ಫಂಡ್|ಐಸಿಐಸಿಐ ಪ್ರುಡೆನ್ಶಿಯಲ್]] ), ವಿದೇಶಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆದಾರರು (೧೭%), ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (೭%), [[ಭಾರತೀಯ ಜೀವವಿಮಾ ನಿಗಮ|ಎಲ್ಐಸಿ ಇಂಡಿಯಾ]] (೬%), ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ (೪%), ವೈಯಕ್ತಿಕ ಚಿಲ್ಲರೆ ಷೇರುದಾರರು (೫%) ಮತ್ತು ಸಿಟಿಬ್ಯಾಂಕ್ ಎನ್‌ವೈ‌ಎ‌ಡಿ‌ಆರ್ (೪%).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vedantalimited.com/media/128025/vedl_shareholding_pattern_q1_equity_shares.pdf|title=Share holding pattern – Vedanta Limited, India|website=www.vedantalimited.com|publisher=Vedanta official / letter to SEBI|access-date=30 September 2018|archive-date=30 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180930154658/http://www.vedantalimited.com/media/128025/vedl_shareholding_pattern_q1_equity_shares.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಸೆಸಾ ಗೋವಾದೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ : ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಮೂಲತಃ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಒಡೆತನದ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಗಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಸೆಸಾ ಗೋವಾವನ್ನು ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಖರೀದಿಸಿತು (ನಂತರ ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://smartinvestor.business-standard.com/BSCMS/PDF/sesagoa_290212.pdf|title=Sterlite – Sesa Goa merger|date=28 February 2012|access-date=17 October 2018|publisher=IIFL / Business Standard|agency=Smart Investor}}&lt;/ref&gt;

ವೇದಾಂತ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಷೇರುದಾರರ ಅನುಮೋದನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್‌ಗಳಿಂದ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಡಿಲಿಸ್ಟ್ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆಯು ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moneycontrol.com/news/business/vedanta-board-approves-proposed-de-listing-from-bse-nse-5284511.html|title=Vedanta board approves proposed de-listing from BSE, NSE|website=Moneycontrol|access-date=2020-05-19}}&lt;/ref&gt;

ಕೇರ್ನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾರಿನ್ಸ್ ಎನರ್ಜಿ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧ: ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಕೇರ್ನ್ಸ್ [[ಇಂಡಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಕೇರ್ನ್ಸ್ ಎನರ್ಜಿಯನ್ನು ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಖರೀದಿಸಿತು. ಕೈರ್ನ್ಸ್ ಯುಎಸ್-ಮಾಲೀಕತ್ವದ ಕಂಪನಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೨ ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ.

== ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ==
'''[[ತಾಮ್ರ]]''' : ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತಾಮ್ರ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಟುಟಿಕೋರಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ಸುಮಾರು ೫೦% ಲಾಭಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ೨೦೧೬ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಪರಿಸರ ಮಾಲಿನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಂದಾಗಿ, ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿತು. ವೇದಾಂತವು ಈ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದೆ.  ಅದರ ಅನಿಲ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಮಾನದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ೧೧ ಇತರ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಉದ್ಯಮಗಳ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಹಿಂದಿನ (೨೦೧೩) ದೂರುಗಳ ನಂತರ ಸ್ಥಾವರ ಸಂರಚನೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾವರವು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನೀರನ್ನು ಪಂಪ್ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅದು ಹೇಳಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vedantalimited.com/MediaDocuments/FAQs_on_Sterlite_Copper_Updated_17thSept2018.pdf|title=FAQ on Sterlite Copper – updated 17th September 2018|website=www.vedantalimited.com|publisher=Vedanta Limited (Press release)|access-date=17 October 2018|archive-date=17 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017082359/https://www.vedantalimited.com/MediaDocuments/FAQs_on_Sterlite_Copper_Updated_17thSept2018.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

'''ಝಿಂಕ್-ಲೀಡ್-ಸಿಲ್ವರ್''' : ಝಿಂಕ್ ಇಂಡಿಯಾ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಜಿಂಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಎಚ್‍ಝಡ್‌ಎಲ್) ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಎಚ್‍ಝಡ್‌ಎಲ್ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಯೋಜಿತ ಜಿಂಕ್-ಲೀಡ್ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಎಚ್‍ಝಡ್‌ಎಲ್ ಪರಿಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಮಗ್ರ ಸತು-ಲೀಡ್ ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸೆಸಾ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಎಚ್‍ಝಡ್‌ಎಲ್ ನ ಷೇರು ಬಂಡವಾಳದ ೬೪.೯% ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಈಕ್ವಿಟಿ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ ಮತ್ತು ೨೯.೫% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎಚ್‍ಝಡ್‌ಎಲ್ ಭಾರತೀಯ ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ (ಎನ್‌ಎಸ್‌ಇ ಮತ್ತು ಬಿಎಸ್‌ಇ) ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಎಚ್‍ಝಡ್‌ಎಲ್ ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂಯೋಜಿತ ಸತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಸೀಸ-ಸತುವು ಗಣಿಗಳು, ಒಂದು ರಾಕ್ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಗಣಿ, ನಾಲ್ಕು ಹೈಡ್ರೋಮೆಟಲರ್ಜಿಕಲ್ ಸತು ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್‌ಗಳು, ಎರಡು ಸೀಸದ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್‌ಗಳು, ಒಂದು ಸೀಸ-ಸತುವು ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್, ನಾಲ್ಕು ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳು, ಒಂದು ಸಿಲ್ವರ್ ರಿಫೈನರಿ ಮತ್ತು ಆರು ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಪವರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳು ನಮ್ಮ ಚಂದೇರ್ಬಾದಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಝವಾರ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಹರಿದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಸತುವು ಮತ್ತು ಸತು, [[ಸೀಸ]] ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಉತ್ತರಾಖಂಡ [[ರಾಜ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ]] ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಂತನಗರದಲ್ಲಿ. ಎಫ್‌ವೈ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ೮೭೦,೦೦೦ ಟನ್ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಸತು-ಲೀಡ್ [[ಲೋಹ]]-ಇನ್-ಸಾಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಮತ್ತು ೮೦೨,೦೦೦ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಸತು ಮತ್ತು ಸೀಸವನ್ನು ವಿತರಿಸಿದವು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://static-news.moneycontrol.com/static-mcnews/2017/09/04-09-2017-50.pdf|title=Zinc day – production to grow after hiatus of 6 years|date=1 September 2017|access-date=17 October 2018|publisher=Money Control|agency=Motilal Oswal|archive-date=18 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170918171619/http://static-news.moneycontrol.com/static-mcnews/2017/09/04-09-2017-50.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

'''[[ತೈಲ]] ಮತ್ತು [[ಅನಿಲ]]''' : ಸೆಸಾ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್‌ನ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಭಾರತ, [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಕೇರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಕೈರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ೨೫% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸೇಸಾ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಕೇರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾದ 58.9% ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಏಷ್ಯನ್ ಇ&amp;ಪಿ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ (ಪ್ಲಾಟ್ಸ್ ೨೦೧೧) ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ೨೦ ಸ್ವತಂತ್ರ ಇ&amp;ಪಿ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕೇರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಕೈರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮೂಲವು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ - ಕಡಲತೀರದ ಆರ್‌ಜೆ-ಒಎನ್-೯೦/೧ (ರಾಜಸ್ಥಾನ) ಬ್ಲಾಕ್, ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು, ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು (ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಮತ್ತು ಒಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬ್ಲಾಕ್. ಕೇರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾದ ರಾಜಸ್ಥಾನ ಬ್ಲಾಕ್ ಕಳೆದ ೨೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಡಲತೀರದ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ದಿನಕ್ಕೆ ೩೦೦,೦೦೦ ಬ್ಯಾರೆಲ್‌ಗಳ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದನಾ ದರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಜಲಾನಯನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅಂದಾಜು ೭.೩ ಶತಕೋಟಿ ಬ್ಯಾರೆಲ್‌ಗಳಷ್ಟು ತೈಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೈರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾವು ಸುಮಾರು ೫೦% ಪರಿಶೋಧನೆಯ ಯಶಸ್ಸಿನ ಅನುಪಾತದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಶೋಧನೆಯ ಬಲವಾದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಬೀತಾಗಿರುವ [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ಬ್ಲಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅನ್ಲಾಕ್ ಮಾಡಲು ಇದು ಪರಿಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಕೈರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಫ್‌ವೈ ೨೦೧೬ ಮೂಲಕ ಯುಎಸ್$೩ ಬಿಲಿಯನ್ ನಿವ್ವಳ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಹೂಡಿಕೆಯ ಸುಮಾರು ೮೦% ರಾಜಸ್ಥಾನ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗೆ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ. ಕೈರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕರೆಂಟ್ ಹೊಂದಿದೆ  ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ {{Convert|178,000|oilbbl|m3|abbr=off|lk=on}}     ಕಾರ್ಯಾಚರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ತೈಲಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು {{Convert|200,000|oilbbl|m3|abbr=unit}} ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಫ್‌ವೈ ೨೦೧೩-೧೪ ನಿರ್ಗಮನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಿಸಲು ತೈಲ ಸಮಾನ ದಿನಕ್ಕೆ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಕಂಪನಿಯು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ರಾಜಸ್ಥಾನ ಬ್ಲಾಕ್‌ನಿಂದ ಗ್ಯಾಸ್ ಮಾರಾಟವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಸೆಸಾ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್‌ನ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು [[ಭಾರತ]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಕೇರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಕೈರ್ನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ.  ಇದು ಭಾರತದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ೨೫% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

'''[[ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು]]''' : ಸೆಸಾ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ರಫ್ತುದಾರ ಮತ್ತು [[ಲೈಬೀರಿಯ|ಲೈಬೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ದೊಡ್ಡ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದ [[ಗೋವಾ]] ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾವು ಹಂದಿ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಮೆಟಲರ್ಜಿಕಲ್ ಕೋಕ್ ಅನ್ನು ಸಹ ತಯಾರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಎಫ್‌ವೈ  ೨೦೧೩ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, [[ಗೋವ|ಗೋವಾ]] ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಭಾರತೀಯ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದವು. ಮಾನ್ಯ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೩ ರಂದು ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅನುಮತಿಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಣಿ ಪುನರಾರಂಭಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತು. ಎಲ್ಲಾ ಅನುಮೋದನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ಅವರು ೨೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೩ ರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಲೈಬೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮೂರು ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧ ಬಿಲಿಯನ್ ಮೀಸಲು ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ - ಬೋಮಿ ಹಿಲ್ಸ್, ಬೀ ಮೌಂಟೇನ್ ಮತ್ತು ಮಾನೋ ರಿವರ್, ಮೊನ್ರೋವಿಯಾ ಬಂದರಿನಿಂದ ೭೦-೧೪೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ನಮ್ಮ ಲೈಬೀರಿಯಾ ಸ್ವತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕೊರೆಯುವಿಕೆಯು ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಒಂದು ಬಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ನಿಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಹುಪಟ್ಟು ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿ ದೃಢಪಡಿಸಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಅವರು ಮೊದಲ ಹಂತದ ೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಹಂತದ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸೆಸಾ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ರಫ್ತುದಾರ. ಇದರ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ, ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಲೈಬೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಅವರ ತಾಮ್ರದ ವ್ಯವಹಾರವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಕಸ್ಟಮ್ ಕರಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ತೂತುಕುಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್, ರಿಫೈನರಿ, ಫಾಸ್ಪರಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಪ್ಲಾಂಟ್, ಸಲ್ಫ್ಯೂರಿಕ್ ಆಸಿಡ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಮತ್ತು ಕಾಪರ್ ರಾಡ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಸೇರಿವೆ. ಸೆಸಾ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಟ್ಯಾಸ್ಮೆನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮೌಂಟ್ ಲೈಲ್ ತಾಮ್ರದ ಗಣಿಯ ೧೦೦% ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ನಮ್ಮ ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರದ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಒಟ್ಟು ಅಗತ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಕಾಪರ್ ಇಂಡಿಯಾ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೋಡ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಎಫ್‌ವೈ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ೩೫೩ಕೆಟಿ ಆಗಿತ್ತು. ನಮ್ಮ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಎಫ್‌ವೈ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ೨೬ಕೆಟಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ಲೋಹವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದವು. ಸೆಸಾ ಸ್ಟರ್ಲೈಟ್ ತಾಮ್ರದ ವ್ಯಾಪಾರವು ಭಾರತದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಟ್ಯಾಸ್ಮೆನಿಯಾ ಪಿಟಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ಕಾಪರ್ ಮೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೦೦% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

'''[[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ]]''' : ಬಿಎ‌ಎಲ್‌ಸಿಒ ೩೪೫ ಕೆಟಿಪಿಎ ದ ಕರಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಜೊತೆಗೆ ಇಂಗುಗಳು, ತಂತಿ-ರಾಡ್‌ಗಳು, ಬಿಲ್ಲೆಟ್‌ಗಳು, ಬಸ್‌ಬಾರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರೋಲ್ಡ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಬಾಲ್ಕೊದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಳು, ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರಗಳು, ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತದ [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಪವರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಸೆಸಾ ಸ್ಟರ್ಲೈಟ್ ಬಾಲ್ಕೊದಲ್ಲಿ ೫೧% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಈಕ್ವಿಟಿ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ೪೯% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೊರ್ಬ-೨ ಬಾಲ್ಕೊ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್ ೨೪೫ ಕೆಟಿಪಿಎ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಫ್‍‌ವೈ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೊರ್ಬ-೩ ೩೨೫ ಕೆಟಿಪಿಎ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್‌ನ ಪ್ರಾರಂಭದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ೫೭೦ ಕೆಟಿಪಿಎ ಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಬಾಲ್ಕೊದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ೫೪೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರದಿಂದ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್ ಪವರ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಹೊಸ ೧,೨೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಈ ಕಂಪನಿಯು ಒಡಿಶಾದ ಝಾರ್ಸುಗುಡಾದಲ್ಲಿ ೧.೭೫ಎಮ್‌ಪಿ‌ಟಿಎ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ವೇದಾಂತದ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಎಫ್‌ವೈ೨೩ ರ ಎರಡನೇ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ೨% ೫೮೪,೦೦೦ ಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/companies/vedanta-s-aluminium-output-rises-2-to-584-000-tonnes-in-second-qtr-of-fy23-122100301194_1.html|title=Vedanta's aluminium output rises|first=Business Standard}}&lt;/ref&gt;

'''ಪವರ್''' : ಸೆಸಾ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೩,೯೦೦ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ೨,೪೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಜಾರ್ಸುಗುಡಾ ಪವರ್ ಪ್ಲಾಂಟ್, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದಲ್ಲಿ ೨೭೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಬಿಎ‌ಎಲ್‌ಸಿಒ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ, ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ೧೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಎಮ್‌ಎ‌ಎಲ್‌ಸಿಒ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ೨೭೪ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಎಚ್‌ಝಡ್‌ಎಲ್ ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ೧,೯೮೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ತಲ್ವಾಂಡಿ ಸಾಬೋ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ಸಹ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸೆಸಾ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್‌ನ ೧೦೦% ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ತಲ್ವಾಂಡಿ ಸಾಬೋ ಪವರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಪಂಜಾಬ್‌ನಲ್ಲಿ ೧,೯೮೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಿದೆ.  ಮೊದಲ ಘಟಕವು ಕ್ಯೂ೩ ಎಫ್‌ವೈ ೨೦೧೪ ರ ವೇಳೆಗೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಜಿಂಕ್ ೨೭೪ ಹೊಂದಿದೆ ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪವನ ಶಕ್ತಿಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಎಮ್‌ಎ‌ಎಲ್‌ಸಿಒ ೧೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

'''ಮೆಟಲರ್ಜಿಕಲ್ ಕೋಕ್''' : ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸರಿಸುಮಾರು ೬೫% ಅನ್ನು ಸೆಸಾ ಗುಂಪು ತನ್ನ ಹಂದಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೆಸಾ ಗೋವಾ ಉನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪೇಟೆಂಟ್ ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ಪೇಟೆಂಟ್ ಪಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಮೆಟಲರ್ಜಿಕಲ್ ಕೋಕ್ ಅನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಮತ್ತು ಎಕ್ಸಾಸ್ಟ್ ಫ್ಲೂ ಗ್ಯಾಸ್‌ನ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಶಾಖವನ್ನು ಸಹ-ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡು-ಉತ್ಪನ್ನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಖವನ್ನು ಶುದ್ಧ [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ|ವಿದ್ಯುತ್]] ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು. ಕಂಪನಿಯು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕವಲ್ಲದ, ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಅಮೋನಾದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾವರದಲ್ಲಿ, ಓವನ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ನಕಾರಾತ್ಮಕ [[ಒತ್ತಡ|ಒತ್ತಡವು]] ಯಾವುದೇ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಸೋರಿಕೆಯನ್ನು ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

'''ಪಿಗ್ ಐರನ್''' : ಈ ವ್ಯಾಪಾರವು ಭಾರತೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಉಕ್ಕಿನ ಗಿರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಫೌಂಡರಿಗಳಿಗೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತವನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. ವಿಭಾಗವು ಮೂಲ, ಫೌಂಡ್ರಿ ಮತ್ತು ನೋಡ್ಯುಲರ್ ದರ್ಜೆಯ ಹಂದಿ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಕಿಟ್ಟ|ಸ್ಲ್ಯಾಗ್]] ಅನ್ನು ಸಹ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೨೫೦,೦೦೦ ಟನ್‌ಗಳು.

== ಸಿಎಸ್ಆರ್ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರತೆ ==
ವೇದಾಂತವು ೨೦೧೫–೧೬ರಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಯುಎಸ್$೩೭ ಮಿಲಿಯನ್ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿತು, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ೨.೨೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ಲಾಭವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.financialexpress.com/industry/vedanta-resources-to-invest-30-million-in-rd-anil-agarwal/339751/|title=Vedanta Resources to invest $30 million in R&amp;D: Anil Agarwal|last=PTI Report|date=5 August 2016|website=www.financialexpress.com|access-date=5 June 2017}}&lt;/ref&gt; ಕಾನ್ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ (ಸಿಐಐ) ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಝಿಂಕ್ ಅನ್ನು ಭಾರತದ ಅಗ್ರ ಹತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/money/report-vedanta-among-top-10-sustainable-firms-in-india-cii-2190234|title=Vedanta among top 10 sustainable firms in India: CII|last=PTI Report|date=16 March 2016|website=www.dnaindia.com|access-date=5 June 2017}}&lt;/ref&gt; ಎಫ್‌ವೈ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ವೇದಾಂತವು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಹಾರುಬೂದಿಯ ೪೭% ಅನ್ನು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ೨೩% ನೀರನ್ನು ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/odisha/2017/mar/28/vedanta-launches-green-initiative-to-dispose-red-mud-in-odisha-1586762.html|title=Vedanta launches green initiative to dispose red mud in Odisha|last=Express News Service|date=28 March 2017|website=www.newindianexpress.com|access-date=5 June 2017}}&lt;/ref&gt;

ಕಂಪನಿಯು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಯೋಜನೆ ನಂದಘರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ]] [[ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ|ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯದೊಂದಿಗೆ]] ತನ್ನ ರೀತಿಯ, ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಖಾಸಗಿ-ಪಾಲುದಾರಿಕೆ (ಪಿಪಿಪಿ) ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಅಂಗನವಾಡಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸುವ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/govt-inks-mou-with-vedanta-to-build-4000-next-generation-anganwadis/article7674863.ece|title=Govt inks MoU with Vedanta to build 4,000 'next generation' Anganwadis|last=HBL Bureau|date=21 September 2015|website=www.thehindubusinessline.com|access-date=5 June 2017}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಗುರಿಯೊಂದಿಗೆ, ವೇದಾಂತವು ತನ್ನ ಸಿಎಸ್‌ಆರ್ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಂಪನಿಯ ಸಿ‌ಎಸ್‌ಆರ್ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ೩೨,೬೦೦ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧,೫೦೦ ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಸ್ಥಳಗಳಾದ್ಯಂತ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/business/in-other-news/080316/vedanta-aims-to-make-women-self-reliant-by-implementing-skill-development.html|title=Vedanta aims to make women self-reliant by implementing skill development|date=8 March 2016|website=www.deccanchronicle.com|access-date=5 June 2017}}&lt;/ref&gt;

== ವಿವಾದಗಳು ==

=== ೨೦೦೧ ಸೆಬಿ ಪ್ರಕರಣ ===
೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್, ಬಿಪಿಎಲ್ ಮತ್ತು [[ವಿಡಿಯೋಕಾನ್]] ಅನ್ನು ಸೆಕ್ಯುರಿಟೀಸ್ ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ( [[ಭಾರತೀಯ ಬಂ‍‍ಡವಾಳ ಪತ್ರಗಳು|ಸೆಬಿ]] ) ದಲ್ಲಾಳಿ ಹರ್ಷದ್ ಮೆಹ್ತಾ ಮತ್ತು ೧೭ ಬ್ರೋಕರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ( [[ಮುಂಬೈ ಷೇರುಪೇಟೆ|ಬಿಎಸ್‌ಇಯಿಂದ]] ೧೦ ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಷೇರು ವಿನಿಮಯ ಕೇಂದ್ರ|ಎನ್‌ಎಸ್‌ಇಯಿಂದ]] ೭) ಷೇರುಗಳು ಮತ್ತು ರಿಗ್ ಅನ್ನು ಮೂಲೆಗುಂಪು ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಷೇರುಗಳ ಬೆಲೆಗಳು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ೨ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬಂಡವಾಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಅನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sebi.gov.in/media/press-releases/apr-2001/action-against-harshad-mehta-videocon-bpl-and-sterlite_17608.html|title=Press release – Ref.No.PR 71/2001 (19 April 2001)|website=www.sebi.gov.in|publisher=SEBI|access-date=17 October 2018}}&lt;/ref&gt; ಇದರ ನಂತರ, ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ವೇದಾಂತ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು (ಯುಕೆ) ಲಂಡನ್ ಸ್ಟಾಕ್ ಎಕ್ಸ್ಚೇಂಜ್ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಯಿತು. ವೇದಾಂತ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಸ್ವತಃ ಹಿಡುವಳಿ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ನ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.minesandcommunities.org/article.php?a=9685|title=16 years of fraud?|website=www.minesandcommunities.org|publisher=Mines and communities|access-date=17 October 2018}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ಟುಟಿಕೋರಿನ್ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ===
೨೦೧೮ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಟುಟಿಕೋರಿನ್‌ನ ಸಾವಿರಾರು ನಿವಾಸಿಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಸ್ಥಾವರದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರೆಯಿತು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.  ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಾಲಿನ್ಯ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯರು ಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್‌ನ ಮ್ಯಾನೇಜರ್‌ಗಳು, ಅವುಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ನಾಲ್ಕು ಅಂತಹುದೇ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿವಾದಿಸಿದರು. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗಾಳಿಯ ನಿಜವಾದ ಅಳತೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಸ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರದ ಬಳಿ ಕಡಿಮೆ ಉಪಕರಣಗಳು ಇದ್ದವು. ಹರಡುತ್ತಿರುವ ವದಂತಿಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಅವರು ೧೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಾವರದಿಂದ ಯಾವುದೇ ನೀರನ್ನು ಪಂಪ್ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಟೆರ್ಲೈಟ್ ಪ್ರತಿವಾದಿಸಿದರು. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಆದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sterlitecopper.com/know-the-truth/|title=Sterlite copper – Know the truth|website=www.sterlitecopper.com|publisher=Sterlite Copper|access-date=17 October 2018}}&lt;/ref&gt; ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/tuticorin-anti-sterlite-protest-power-cut-for-vedanta-owned-sterlite-in-tuticorin-10-latest-facts-1857089|title=Power Cut for Vedanta-Owned Sterlite in Tuticorin: 10 Latest Facts}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/sterlite-s-pollution-problem-113041801267_1.html|title=Sterlite's pollution problem|last=Narasimhan|first=T. E.|date=18 April 2013|work=Business Standard India}}&lt;/ref&gt;

ಮೇ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ನಡುವೆ, ಒಂದು ದಿನ ವಿಷಯಗಳು ಒರಟಾದವು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸರು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೇಲೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dinamalar.com/news_detail.asp?id=2027846|title=தூத்துக்குடியில் இயல்பு நிலை திரும்பியது|date=25 May 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-44234715|title=India shuts Tamil Nadu smelting plant after deadly protests|date=24 May 2018|work=BBC News}}&lt;/ref&gt; ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ೧೩ ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರು ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದರು, ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ರಚನೆಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ತಾಮ್ರ ಸ್ಮೆಲ್ಟರ್ ಪರಿಸರ ಹಾನಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ನಿವಾಸಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯ ನಂತರ, ತಮಿಳುನಾಡು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಪಳನಿಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ಗುಂಡಿನ ದಾಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತನಿಖೆಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದರು ಆದರೆ ಪೊಲೀಸರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/india/sterlite-protest-live-updates-palaniswami-govt-appeals-against-madras-hc-order-to-preserve-bodies-of-thoothukudi-victims-4480617.html|title=Sterlite protest updates: 13 people killed, 102 others wounded, confirms new Thoothukudi district collector-India News, Firstpost|date=24 May 2018}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
ವೇದಾಂತ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಸತ್ಯ [[ಬ್ರಹ್ಮ]] ಐಕಾನಿಕ್ ೯ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಇಂಡಿಯಾ]] ಲೀಡರ್‌ಶಿಪ್ ಕಾನ್‌ನಲ್ಲಿ &quot;೨೦೧೮ ರ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಮೌಲ್ಯಯುತ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಂಪನಿ ೨೦೧೮&quot; ಮತ್ತು ಅದರ ಸಿಇಒ ಅಭಿಜಿತ್ ಪತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ೨೦೧೮.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://odishaaffairs.tv/vedanta-aluminium-abhijit-pati-honored-recognized-at-historic-india-leadership-conclave-awards-2018/|title=Vedanta Aluminium &amp; Abhijit Pati Honored &amp; recognized at historic India Leadership Conclave &amp; Awards 2018 – Odisha Affairs|website=odishaaffairs.tv|language=en-US|access-date=2018-07-25}}&lt;/ref&gt;

== ಕಛೇರಿಗಳು ==
ವೇದಾಂತ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ನೋಂದಾಯಿತ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕಚೇರಿಗಳು ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vedantalimited.com/reach-us.aspx|title=Vedanta Limited registered office|website=www.vedantalimited.com|access-date=5 June 2017|archive-date=5 ಜೂನ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170605160404/http://vedantalimited.com/reach-us.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಕಂಪನಿಯು ನವದೆಹಲಿ, ಎನ್‌ಸಿಆರ್ ಮತ್ತು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

== ಸಹ ನೋಡಿ ==

* ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ
* ಭಾರತದ ಗಣಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ 

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{Official website|http://www.vedantalimited.com/}}
* [http://www.vedantaresources.com// Group homepage]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>nopb0y47hxdqzm623snuhifh5u64phj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಯಾನೈಮಲೈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147191</id>
    <revision>
      <id>1431076</id>
      <parentid>1360663</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11806" sha1="7udp90xzc25mjoso8mxei3db2ojrtks" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Yanaimalai_from_samanar_hills.jpg|right|thumb|300x300px| ಯಾನೈಮಲೈ ಸಮನಾರ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲಿನಿಂದ  ಈ ರೀತಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.]]
[[ಚಿತ್ರ:Yanaimalai.JPG|right|thumb|250x250px| ಯಾನೈಮಲೈ (ಆನೆ ಬೆಟ್ಟ)]]
'''ಯಾನೈಮಲೈ''' (ಎಲಿಫೆಂಟ್ ಹಿಲ್) ಭಾರತದ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.ಇದು [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ]] ಶಿಲ್ಪಗಳು, [[ಶೈವ ಪಂಥ|ಶೈವ]] ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು [[ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥ|ವೈಷ್ಣವ]] ದೇವಾಲಯ ನರಸಿಂಗಂ ಯೋಗ ನರಸಿಂಹ ಪೆರುಮಾಳ್ ದೇವಾಲಯ  ಇದೆ.

== ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ==
ಬೆಟ್ಟದ ಹೆಸರು [[ತಮಿಳು]] ಪದ ''ಯಾನೈ'' ಅಂದರೆ ''ಆನೆ'' ಮತ್ತು ''ಮಲೈ'' ಅಂದರೆ ''ಬೆಟ್ಟ'' ದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟವು  ಆನೆಯು ಕುಳಿತ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-02/madurai/30466982_1_madurai-elephant-bench|title=Sculptor moves HC for setting up art city on Yanaimalai|date=2 December 2011|work=The Times of India|access-date=31 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202221339/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-02/madurai/30466982_1_madurai-elephant-bench|archive-date=2 February 2014}}&lt;/ref&gt; ಈ ಸ್ಥಳವು ೨೦೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

== ಸ್ಥಳ ==
ಯಾನೈಮಲೈ ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮಧುರೈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಮಧುರೈ ಮಟ್ಟುತಾವನಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ೧೦ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಬೆಟ್ಟವು ೩ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ೯೦ ಮೀ ಎತ್ತರ ಇದೆ. &lt;ref name=&quot;hindu1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2010/02/11/stories/2010021158600300.htm|title=Tamil Nadu / Madurai News : PIL against proposed alterations to Yanaimalai|date=11 February 2010|work=The Hindu|access-date=31 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20100215044359/http://www.hindu.com/2010/02/11/stories/2010021158600300.htm|archive-date=15 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;. ''ದಿ ಹಿಂದೂ''. 11 February 2010. Archived from [http://www.hindu.com/2010/02/11/stories/2010021158600300.htm the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100215044359/http://www.hindu.com/2010/02/11/stories/2010021158600300.htm |date=2010-02-15 }} on 15 February 2010&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;31 January&lt;/span&gt; 2014&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ಬಗ್ಗೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:YanamalaiJainsculptures_(8).jpg|thumb| ಜೈನ ಶಿಲ್ಪ]]
ಯಾನೈಮಲೈ ಅನ್ನು ತಮಿಳು ಜೈನರು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.jainheritagecentres.com/index.php/jainism-in-india/tamil-nadu/458-anaimalai|title=Anaimalai|publisher=Jainheritagecentres.com|access-date=31 January 2014|archive-date=2 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202122102/http://www.jainheritagecentres.com/index.php/jainism-in-india/tamil-nadu/458-anaimalai|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶ|ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶದ]] ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜೈನ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.  ಬೆಟ್ಟದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ [[ಮಹಾವೀರ]], [[ಬಾಹುಬಲಿ|ಗೋಮಟೇಶ್ವರ]] ಮತ್ತು ಜೈನ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಇತರ [[ತೀರ್ಥಂಕರ|ತೀರ್ಥಂಕರರ]] ಜೈನ ಬಾಸ್ ಉಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ವಿಶ್ರಾಂತಿಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಲ್ಲಿನ ಹಾಸಿಗೆಗಳೂ ಇವೆ. &lt;ref name=&quot;hindu2005&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2005/02/05/stories/2005020501130400.htm|title=Metro Plus Madurai / Travel : Monumental mount|date=5 February 2005|work=The Hindu|access-date=31 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20050523113909/http://www.hindu.com/mp/2005/02/05/stories/2005020501130400.htm|archive-date=23 May 2005}}&lt;/ref&gt; ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ತಮಿಳು-ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಮತ್ತು ವಟ್ಟೆಲೆಟ್ಟು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. &lt;ref name=&quot;hindu2005&quot; /&gt;
[[ಚಿತ್ರ:The_Rock_Cut_Temple._Ladan_Koil.jpg|right|thumb|200x200px| ಲಾಡನ್ ಗುಹೆ ದೇವಾಲಯ]]
ಎರಡು ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿವೆ ಒಂದು ಲಾಡನ್ ಗುಹೆ ದೇವಾಲಯ (ಲಡಾನ್ ಕೊಯಿಲ್), [[ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ|ಮುರುಗನಿಗೆ]] ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಶೈವ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಯೋಗ ನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯ, [[ವಿಷ್ಣು|ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ]] ಸಮರ್ಪಿತವಾದ [[ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥ|ವೈಷ್ಣವ]] ದೇವಾಲಯ. &lt;ref name=&quot;hindu3&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2008/05/03/stories/2008050350470400.htm|title=Metro Plus Madurai / Travel : Of caves and temples inside|date=3 May 2008|work=The Hindu|access-date=31 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20080506225843/http://www.hindu.com/mp/2008/05/03/stories/2008050350470400.htm|archive-date=6 ಮೇ 2008|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;. ''ದಿ ಹಿಂದೂ''. 3 May 2008. Archived from [http://www.hindu.com/mp/2008/05/03/stories/2008050350470400.htm the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080506225843/http://www.hindu.com/mp/2008/05/03/stories/2008050350470400.htm |date=2008-05-06 }} on 6 May 2008&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;31 January&lt;/span&gt; 2014&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ಇವೆರಡೂ ೮ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪಾಂಡ್ಯರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಂಡೆಯಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿದ ದೇವಾಲಯಗಳಾಗಿವೆ. ಉಗ್ರ ನರಸಿಂಹ ದೇವಾಲಯವಿರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನರಸಿಂಗಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;hindu2003&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/22/stories/2003082201690600.htm|title=The cave temple at Yanaimalai|date=22 August 2003|work=[[The Hindu]]|access-date=31 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20040117024550/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2003/08/22/stories/2003082201690600.htm|archive-date=17 January 2004}}&lt;/ref&gt; ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ತಮಿಳು-ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಮತ್ತು ವಟ್ಟೆಲೆಟ್ಟು ಶಾಸನಗಳು ಅವುಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. &lt;ref name=&quot;hindu3&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;hindu2003&quot; /&gt; ಜೈನ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://asi.nic.in/asi_protected_monu_tamil_nadu.asp|title=List of Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains of Arunachal Pradesh|publisher=Archaeological Survey of India|access-date=31 January 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tnarch.gov.in/cons/temple/temple29.htm|title=Monuments – Temples -Ladan Koil (Rock-Cut)- Anaimalai|publisher=Department of Archaeology, Government of Tamil Nadu|access-date=31 January 2014}}&lt;/ref&gt;

ಬೆಟ್ಟವು [[ಗ್ರಾನೈಟ್|ಗ್ರಾನೈಟ್‌ನಿಂದ]] ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ಕಲ್ಲುಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಹಾನಿಯಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/plea-to-keep-yanaimalai-intact/article2771391.ece|title=Plea to keep Yanaimalai intact|last=Karthikeyan, D|date=23 December 2011|work=The Hindu|access-date=31 January 2014}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರವು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಶಿಲ್ಪಕಲಾ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು ಆದರೆ ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಈ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ ನಂತರ ಈ ಕಾರ್ಯ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು. &lt;ref name=&quot;hindu2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2010/02/09/stories/2010020955950500.htm|title=Tamil Nadu / Madurai News : Proposed alterations to paanaialai irk activists|date=9 February 2010|work=The Hindಉ|access-date=31 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140204040319/http://www.hindu.com/2010/02/09/stories/2010020955950500.htm|archive-date=4 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;. ''ದಿ ಹಿಂದೂ''. 9 February 2010. Archived from [http://www.hindu.com/2010/02/09/stories/2010020955950500.htm the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140204040319/http://www.hindu.com/2010/02/09/stories/2010020955950500.htm |date=2014-02-04 }} on 4 February 2014&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;31 January&lt;/span&gt; 2014&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/no-order-issued-to-set-up-sculpture-park/article708676.ece|title=No order issued to set up sculpture park|date=12 February 2010|work=The Hindu|access-date=31 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140203234908/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/no-order-issued-to-set-up-sculpture-park/article708676.ece|archive-date=3 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/pil-to-establish-art-sculpture-city-in-yanaimalai-dismissed/article4579618.ece|title=PIL to establish 'Art Sculpture City' in Yanaimalai dismissed|date=4 April 2013|work=The Hindu|access-date=31 January 2014}}&lt;/ref&gt;

== ಗ್ಯಾಲರಿ ==
&lt;gallery&gt;
ಚಿತ್ರ:YanamalaiJainsculptures (2).jpg|ಜೈನ ಶಿಲ್ಪಗಳು
ಚಿತ್ರ:YanamalaiJainsculptures (3).jpg|ಜೈನ ಶಿಲ್ಪಗಳು
ಚಿತ್ರ:YanamalaiJainsculptures (4).jpg|ಜೈನ ಶಿಲ್ಪಗಳು
&lt;/gallery&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಬೆಟ್ಟಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶಗಳು]]</text>
      <sha1>7udp90xzc25mjoso8mxei3db2ojrtks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪೂಜಾ ವೈದ್ಯನಾಥ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147204</id>
    <revision>
      <id>1430982</id>
      <parentid>1353616</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10335" sha1="6bkxkjq2p0h18tmvjzqebkcxh1o9rh6" xml:space="preserve">{{short description|Indian Tamil playback singer (born 1988)}}
{{Use dmy dates|date=June 2019}}
{{Use Indian English|date=June 2019}}
{{Infobox musical artist
| name         = ಪೂಜಾ ವೈದ್ಯನಾಥ್
| image        =
| image_size   =
| birth_name   =
| alias        = ಎ. ವಿ. ಪೂಜಾ
| birth_date   = ೧೫ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೮೮
| birth_place  = [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ಭಾರತ]]
| death_date   =
| instrument   =
| genre        = ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ
| occupation   = ಗಾಯಕಿ
| years_active = ೨೦೧೩–ಪ್ರಸ್ತುತ
| website      = 
}}

'''ಪೂಜಾ ವೈದ್ಯನಾಥ್''' ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಭಾರತೀಯ [[ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ]]. ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ರಿಯಾಲಿಟಿ ಸಿಂಗಿಂಗ್ ಶೋಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ಅವರು ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಎಆರ್ ರೆಹಮಾನ್]], ಡಿ. ಇಮ್ಮಾನ್ ಮತ್ತು ಎಸ್. ಥಮನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂಗೀತಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;spicyonion&quot;&gt;{{Cite web|url=https://spicyonion.com/singer/pooja-vaidyanath-songs/|title=Complete List Of Pooja Vaidyanath Songs &amp;#124; Singer Pooja Vaidyanath Song Database|website=spicyonion.com|access-date=2017-11-09|archive-date=9 ನವೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109134609/https://spicyonion.com/singer/pooja-vaidyanath-songs/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿ ==
ವೈದ್ಯ ವೈದ್ಯನಾಥ್ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಉದ್ಯೋಗಿ ಗೀತಾ ದಂಪತಿಗೆ ಪೂಜಾ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ ಇವರು ನಂತರ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಗಾಯನ ಪ್ರತಿಭಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು.  ಮೊದಲು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಮಾ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]] ಅವರು ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟ ತೆಲುಗು ಶೋ ''ಪದಲಾನಿ ಉಂಡಿಯಲ್ಲಿ'' ಭಾಗವಹಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದರು.  ನಂತರ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ''ಜೀ ತೆಲಗು ಸಾ ರೆ ಗ ಮಾ ಪ ವಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಯೂತ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಇದರಲ್ಲಿ ರನ್ನರ್ ಅಪ್ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಪಡೆದರು. ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಚಾನೆಲ್ ಕಲೈಂಜರ್ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ವಾನಂಪಾಡಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಪೂಜಾ ''ಏರ್‌ಟೆಲ್ ಸೂಪರ್ ಸಿಂಗರ್ ೩'' ನಲ್ಲಿ ರನ್ನರ್ ಅಪ್ ಕೀರಿಟ ಪಡೆದರು. ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಿಂದ ಅವಕಾಶಗಳು ಅವರಿಗೆ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ತಂದಿತು. ಪೂಜಾ [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಎಆರ್ ರೆಹಮಾನ್]] ಅವರ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ರಾಂಝಣಾ|ರಾಂಝಾನಾದಲ್ಲಿ]]'' ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು &quot;ತುಮ್ ತಕ್&quot; ಹಾಡಿಗೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್‌ನ]] ವಿಮರ್ಶಕರು &quot;ವಿಜೇತ&quot; ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು. ರೆಹಮಾನ್ ನಂತರ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಹಾಡನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದ ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿಯಾದ ''ಅಂಬಿಕಾಪತಿಗಾಗಿ'' &quot;ಕಾನವೇ&quot; ರಾಗವನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;filmfare&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/reviews/music-review-raanjhanaa-3470.html|title=Music Review: Raanjhanaa|website=filmfare.com|access-date=2017-11-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indiatimes&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Tamil-singers-hot-in-Bollywood/etarticleshow/21084336.cms|title=Tamil singers hot in Bollywood|date=15 January 2017|work=The Times of India|access-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt;

ಪೂಜಾ ನಂತರ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದ್ದಾರೆ. ವರುತಪದತ ವಲಿಬರ್ ''ಸಂಗಮ್'' (೨೦೧೩) ನಿಂದ &quot; ''ಪರ್ಕಧೇ'' &quot;, ಜಿಲ್ಲಾ(೨೦೧೪) ನಿಂದ &quot;ಯೆಪ್ಪೋ ಮಾಮಾ ಟ್ರೀಟು&quot; ಮತ್ತು ಎಆರ್ ರೆಹಮಾನ್ ಅವರ ''ಮೆರ್ಸಲ್'' (೨೦೧೭) ನಿಂದ &quot;ಆಲಪೋರನ್ ತಮಿಝನ್&quot; ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;thehindu&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/audio-beat-varuthapadatha-vaalibar-sangam-songs-to-lift-your-mood/article4959791.ece|title=Audio Beat: Varuthapadatha Vaalibar Sangam - Songs to lift your mood|website=The Hindu|access-date=2017-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130901003545/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/audio-beat-varuthapadatha-vaalibar-sangam-songs-to-lift-your-mood/article4959791.ece|archive-date=1 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thehindu2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/audio-beat-jilla-big-stars-and-some-great-music/article5511967.ece|title=Audio beat: Jilla - Big stars and some great music|website=The Hindu|access-date=2017-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705035950/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/audio-beat-jilla-big-stars-and-some-great-music/article5511967.ece|archive-date=5 ಜುಲೈ 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thehindu3&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/Music-to-mitigate-pain/article14576106.ece|title=Music to mitigate pain|website=The Hindu|access-date=2017-11-09}}&lt;/ref&gt;

== ಗಮನಾರ್ಹ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;background:#f5f5f5;&quot;
!ವರ್ಷ
! ಹಾಡಿನ ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! ಚಲನಚಿತ್ರ
! ಭಾಷೆ
! ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ
! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| ೨೦೧೩
| &quot;ತಲೈವಾ&quot;
| ''ತಲೈವಾ''
| ತಮಿಳು
| ಜಿವಿ ಪ್ರಕಾಶ್ ಕುಮಾರ್
|
|-
|೨೦೧೩
| &quot;ತುಮ್ ತಕ್&quot;
| ''[[ರಾಂಝಣಾ|ರಾಂಜನಾ]]''
| ಹಿಂದಿ
| [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಎಆರ್ ರೆಹಮಾನ್]]
|
|-
|೨೦೧೩
| &quot;ಕಾನವೇ&quot; &quot;ಉನ್ನಾಲ್&quot;
| ''[[ರಾಂಝಣಾ|ಅಂಬಿಕಾಪತಿ]]'' (ಡಬ್ಡ್ ಆವೃತ್ತಿ)
| ತಮಿಳು
| ಎಆರ್ ರೆಹಮಾನ್
|
|-
|೨೦೧೩
| &quot;ಅಣ್ಣಾಮೆ&quot;&lt;br /&gt; &quot;ನರಿಂಗ ಉರಂಗ&quot;
| ''ಅನ್ನಕೊಡಿ''
| ತಮಿಳು
| ಜಿವಿ ಪ್ರಕಾಶ್ ಕುಮಾರ್
|
|-
|೨೦೧೩
| &quot;ಪರ್ಕಥೆ ಪಾರ್ಕಥೆ&quot;
| ''ವರೂತಪದತ ವಲಿಬರ್ ಸಂಗಮ''
| ತಮಿಳು
| ಡಿ. ಇಮ್ಮಾನ್
| ಮೆಚ್ಚಿನ ಗಾಯಕಿ ಮಹಿಳೆಗಾಗಿ ವಿಜಯ್ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
|-
| ೨೦೧೪
| &quot;ಯೆಪ್ಪೋ ಮಾಮಾ ಟ್ರೀಟು&quot;
| ''ಜಿಲ್ಲಾ''
| ತಮಿಳು
| ಡಿ. ಇಮ್ಮಾನ್
|
|-
|೨೦೧೪
| &quot;ಮೊಸಳೆ ಮೊಸಳೆ&quot;
| ''ಯೆನ್ನಮೋ ಯೆದೋ''
| ತಮಿಳು
| ಡಿ. ಇಮ್ಮಾನ್
|
|-
|೨೦೧೪
| &quot;ನೆಂಜಂಕುಝಿ&quot;
| ''ನವೀನ ಸರಸ್ವತಿ ಸಬಥಮ್''
| ತಮಿಳು
| ಪ್ರೇಮ್ ಕುಮಾರ್
|
|-
|೨೦೧೪
| &quot;ಮನಮೇ ಮನಮೇ&quot;
| ''ವನ್ಮಾಮ್''
| ತಮಿಳು
| ಎಸ್. ಥಮನ್
|
|-
|೨೦೧೪
| &quot;ಪೆಸದೆ&quot;
| ''ತಿರುಡಾನ್ ಪೊಲೀಸ್''
| ತಮಿಳು
| ಯುವನ್ ಶಂಕರ್ ರಾಜಾ
|
|-
|೨೦೧೪
| &quot;ಯೇನ್ ಇಂಗು ವಂದನ್&quot;
| ''ಮೇಘಮನ್''
| ತಮಿಳು
| ಎಸ್. ಥಮನ್
|
|-
| ೨೦೧೫
| &quot;ಜಿಂಗಿಲಿಯಾ ಜಿಂಗಿಲಿಯಾ&quot;
| ''ಪುಲಿ''
| ತಮಿಳು
| ದೇವಿ ಶ್ರೀ ಪ್ರಸಾದ್
|
|-
| ೨೦೧೬
| &quot;ಹಲೋ ಮಿಸ್ಟರ್&quot;
| ''[[ಕೋಟಿಗೊಬ್ಬ ೨|ಕೋಟಿಕೊಕ್ಕಾಡು]]''
| ತೆಲುಗು
| ಡಿ. ಇಮ್ಮಾನ್
|
|-
| ೨೦೧೬
| &quot;ಎಲಂತಾರಿ&quot; &quot;ಕನ್ನಡಿಕ್ಕಳ&quot;
| ''ಮಾವೀರನ್ ಕಿಟ್ಟು''
| ತಮಿಳು
| ಡಿ. ಇಮ್ಮಾನ್
|
|-
| ೨೦೧೭
| &quot;ಆಲಪೋರಾನ್ ತಮಿಳನ್ &quot;
| ''ಮೆರ್ಸಲ್''
| ತಮಿಳು
| ಎಆರ್ ರೆಹಮಾನ್
|
|-
| ೨೦೧೯
| &quot;ವೆರಾ ಲೆವೆಲ್ ಯು&quot;
| ''ಅಯೋಗ್ಯ''
| ತಮಿಳು
| ಎಸ್. ಥಮನ್
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>6bkxkjq2p0h18tmvjzqebkcxh1o9rh6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿನಿತಾ ಬಾಲಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147973</id>
    <revision>
      <id>1431135</id>
      <parentid>1363781</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14336" sha1="qd218a05bbflhq2o7d6802r0t7dmw2e" xml:space="preserve">{{short description|Indian businesswoman|bot=PearBOT 5}}
{{Use dmy dates|date=August 2018}}
{{Use Indian English|date=August 2018}}
{{Infobox person
| name        = ವಿನಿತಾ ಬಾಲಿ
| image       = Vinita Bali, Managing Director &amp; CEO Britannia Industries Ltd. (7295083942).jpg
| caption     = ವಿನಿತಾ ಬಾಲಿ, ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಮತ್ತು ಸಿಇಒ
| image_size  = 150px
| birth_date  = {{Birth date and age|1955|11|11|df=yes}}
| birth_place =
| nationality = ಭಾರತೀಯ
| occupation  = ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ
| alma_mater  = ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ&lt;br&gt;ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ (ಎಮ್‌ಬಿಎ)&lt;br&gt;ಮಿಚಿಗನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ
| yearsactive = ೧೯೮೦-ಪ್ರಸ್ತುತ
}}
 
{{Interwikineeded}}
[[Category:Articles with hCards]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]
1955 ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ '''ವಿನಿತಾ ಬಾಲಿ''' ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿದ್ದು. ಅವರು ಹಿಂದೆ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು. 

== [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ==
1975 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ದೆಹಲಿ]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಲೇಡಿ ಶ್ರೀ ರಾಮ್ ಕಾಲೇಜ್ ಫಾರ್ ವುಮೆನ್‌ನಿಂದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಅವರು ಜಮ್ನಾಲಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಸ್ಟಡೀಸ್‌ನಿಂದ  ಎಮ್‌ಬಿಎ ಗಳಿಸಿದರು. ಅವರು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ [[ಮಿಚಿಗನ್ ಸರೋವರ|ಮಿಚಿಗನ್]] ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನ್ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.britannia.co.in/bnf/aboutus.html|title=Management Team: Vinita Bali|publisher=Britannia Industries|access-date=6 March 2012}}&lt;/ref&gt;

== [[ವೃತ್ತಿ]] ==
ವಿನಿತಾ ಬಾಲಿ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ನಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದು, [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು ಸಾಗರೋತ್ತರ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಜೊತೆಗೆ ಯುಕೆ, [[ನೈಜೀರಿಯ|ನೈಜೀರಿಯಾ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]], ಲ್ಯಾಟಿನ್ [[ಅಮೇರಿಕಾ]] ಮತ್ತು ಯುಎಸ್‌ಎ ನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದಿ ಕೋಕಾ-ಕೋಲಾ ಕಂಪನಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಡ್ಬರಿ ಶ್ವೆಪ್ಪೆಸ್ ಪಿಎಲ್‌ಸಿ ಯಂತಹ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. 
ವಿನಿತಾ ಬಾಲಿಯವರು ತನ್ನ ಎಮ್‌ಬಿಎ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ ವೋಲ್ಟಾಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಟಾಟಾ ಕಂಪನಿ) ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಟ್ರೈನಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು. ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕ್ಯಾಡ್ಬರಿ ಇಂಡಿಯಾವನ್ನು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಆಗಿ ಸೇರಿದರು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ಕಿರಿಯ ಜನರಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಆಗಲು ವೇಗವಾಗಿ ಏರಿದರು. ಅವರು ಯುಕೆ, ನೈಜೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಡ್ಬರಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಡ್ಬರಿ ನೈಜೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಡ್ಬರಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಮಂಡಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಗ್ರಾಹಕರ ಮೇಲೆ ಅವಿರತ ಗಮನವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ವ್ಯವಹಾರದ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ೧೯೯೩-೯೪ ರಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು.  
ಅವರು ೧೪ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[ಕ್ಯಾಡ್‌ಬರಿ|ಕ್ಯಾಡ್ಬರಿಯ]] ಭಾರತೀಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.  [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ]] ಕಂಪನಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ೧೯೯೪  ರಲ್ಲಿ, [[ಕೋಕಾ-ಕೋಲಾ]] ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಡೈರೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಅಮೆರಿಕದ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಕೋಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬಾಲಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸ್ಟ್ರಾಟಜಿಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/money/2004/nov/08profile.htm|title=Meet Vinita Bali, Britannia CEO|date=8 November 2004|publisher=[[Rediff.com]] Money}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ ಕೋಕಾ-ಕೋಲಾವನ್ನು ತೊರೆದು ಝಿಮಾನ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಗುಂಪಿನ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, ಜಾರ್ಜಿಯಾ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]] ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲ್ ಮತ್ತು ಬಿಸಿನೆಸ್ ಸ್ಟ್ರಾಟಜಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.britannia.co.in/bnf/aboutus.html|title=Management Team: Vinita Bali|publisher=Britannia Industries|access-date=6 March 2012}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.britannia.co.in/bnf/aboutus.html &quot;Management Team: Vinita Bali&quot;]. Britannia Industries&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;6 March&lt;/span&gt; 2012&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

ಅವರು ಭಾರತೀಯ [[ಆಹಾರ]] ಕಂಪನಿ ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿ‌ಇಒ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ[[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, ಜಾರ್ಜಿಯಾ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]] ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲ್ ಮತ್ತು ಬಿಸಿನೆಸ್ ಸ್ಟ್ರಾಟಜಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತೊರೆದರು.  ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾದ ಆದಾಯವು $೮೪೧ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ೨೦೦೯ ರ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾಲಿ ಅವರಿಗೆ &quot;ವರ್ಷದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಹಿಳೆ&quot; ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;[http://economictimes.indiatimes.com/Top-10-of-India-Inc-show-guts-grace-under-pressure/articleshow/4931080.cms &quot;ET Awards 2009 winners&quot;] ''[[The Economic Times|Economic Times]]'', 25 August 2009.&lt;/ref&gt; ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬ್ರಿಟಾನಿಯಾ ನ್ಯೂಟ್ರಿಷನ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.  ಇದು ಭಾರತೀಯ ಶಾಲಾ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬಲವರ್ಧಿತ ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ|ಮಕ್ಕಳ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯನ್ನು]] ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ  ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-downtown/article947114.ece|title=Britannia Industries get CSR Award|date=12 December 2010|work=The Hindu|access-date=6 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120704084431/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-downtown/article947114.ece|archive-date=4 ಜುಲೈ 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ''[[ಫೋರ್ಬ್ಸ್]]'' ತನ್ನ &quot;ಏಷ್ಯಾದ ೫೦ ಪವರ್ ಉದ್ಯಮಿಗಳ&quot; ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.forbes.com/lists/2012/13/power-women-asia-12_Karen-Agustiawan_N2AR.html|title=Asia's 50 Power Businesswomen: Karen Agustiawan|date=March 2012|work=Forbes|access-date=6 March 2012}}&lt;/ref&gt; ವಿನಿತಾ ಅವರು ಗ್ಲೋಬಲ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಇಂಪ್ರೂವ್ಡ್ ನ್ಯೂಟ್ರಿಷನ್ (ಲಾಭ) ನ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಿನಿತಾ ಬಾಲಿಯವರ ಪ್ರಕಾರ ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ಬಲವಾದ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶವು ತನ್ನ ಜಿಡಿಪಿ ಯ ೨-೩% ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಉತ್ಪಾದಕತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಮತ್ತು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಇದು ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಕುಸಿತವಾಗಿದೆ.

[[ಕಾಗ್ನಿಜ಼ಂಟ್|ಕಾಗ್ನಿಜೆಂಟ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಸೊಲ್ಯೂಷನ್ಸ್]], ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯುಎಸ್ ಮೂಲದ ಐಟಿ ಕಂಪನಿ, ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೪, ೨೦೨೦ ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ವಿನಿತಾ ಬಾಲಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದೆ. &quot;ವಿನಿತಾ ಬಾಲಿ ಅವರು ಕಾಗ್ನಿಜೆಂಟ್ ಬೋರ್ಡ್‌ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿರುವುದು ನಮಗೆ ಸಂತೋಷ ತಂದಿದೆ&quot;.  ಎಂದು ಕಾಗ್ನಿಜೆಂಟ್‌ನ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮೈಕೆಲ್ ಪಾಟ್ಸಾಲೋಸ್-ಫಾಕ್ಸ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. &quot;ಭಾರತ ಮೂಲದ ಮತ್ತು ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿನಿತಾ ಅವರ ವ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಅನುಭವವು ಕಾಗ್ನಿಜೆಂಟ್‌ಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾವು ನಂಬುತ್ತೇವೆ.&quot;
[[ಚಿತ್ರ:Vinita_Bali_and_Dr_Bala_(5009411868).jpg|thumb|300x300px| ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿನಿತಾ ಬಾಲಿ ಮತ್ತು ಡಾ.ಬಾಲಾ]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{Cite news|url=http://www.business-standard.com/india/news/teabs-vinita-bali/450487/|title=Vinita Bali (Interview)|date=27 September 2011|work=[[Business Standard]]}}
* {{Cite web|url=http://www.ndtv.com/video/player/question-time/question-time-with-vinita-bali/57650|title=Vinita Bali Interview|publisher=[[New Delhi Television|NDTV]]}}</text>
      <sha1>qd218a05bbflhq2o7d6802r0t7dmw2e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಲ್ಲಿಮಲೈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147978</id>
    <revision>
      <id>1431124</id>
      <parentid>1363141</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:15:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7887" sha1="sj8lwxjx6ri3lurwhaux2g6faay7fny" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Jain_Sculptures,_Jain_Cave,_Vallimalai.jpg|thumb| ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ]] [[ತೀರ್ಥಂಕರ|ತೀರ್ಥಂಕರರು]]]]
[[File:Subramanya Temple.JPG|thumb|ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ]]
'''ವೆಲ್ಲೂರು ವಲ್ಲಿಮಲೈ''' ಭಾರತದ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] [[ವೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ವೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಕಟ್ಪಾಡಿ ತಾಲೂಕಿನ (ವೆಲ್ಲೂರು ಉತ್ತರ ತಾಲೂಕು) ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ. ಇದು  [[ವೆಲ್ಲೋರ್|ವೆಲ್ಲೂರ್]] ನಗರದಿಂದ ೩೦ ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಪೊನ್ನೈ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಸುಬ್ರಮಣಿಯರ್ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು [[ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ|ಮುರುಗನ್]] [[ಹಿಂದೂ]] ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://temple.dinamalar.com/en/New_en.php?id=178|title=Sri Subramanyaswami temple|publisher=[[Dinamalar]]|access-date=25 March 2014|archive-date=25 ಮಾರ್ಚ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140325083019/http://temple.dinamalar.com/en/New_en.php?id=178|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ವಾಳಿಮಲೈ ಎಂಬುದು ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಮಗಳು ವಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ (ದಂತಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಬೆವರ ಹನಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ,  ನಂತರ ಹೆಣ್ಣು ಜಿಂಕೆ ಅದನ್ನು ಸೇವಿಸಿತು, ನಂತರ ವಲ್ಲಿಯು ಜನಿಸಿದಳು.). ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಿಂದ ಬೆಳೆದ, ವಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಹುಡುಗಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಳು. ನಾರದ ಮುನಿಯು ಮುರುಗನಿಗೆ ವಾಳಿಯ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಿದ ನಂತರ ಮುರುಗನು ವಲ್ಲಿಯನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೋದನು. ಹಲವಾರು ವ್ಯರ್ಥ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಭಗವಾನ್ ಗಣೇಶನ ಸಹಾಯದಿಂದ, ವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುರುಗರು ಒಂದಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ವಾಳಿಮಲೈನಿಂದ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ತಣಿಗೈ (ತಿರುತ್ತಣಿ) ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾರೆ.

ವೆಲ್ಲಿಮಲೈ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳವಿದೆ, [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]] ಮತ್ತು ನಾಗರ್‌ಕೋಯಿಲ್‌ನ ಸಮೀಪ [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಅದೇ ಕಥೆಗೆ ಚಂದಾದಾರವಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ವಲ್ಲಿ [[ಪ್ರೇಮವಿವಾಹ|ಪ್ರೇಮ ವಿವಾಹದಲ್ಲಿ]] ಮುರುಗನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮದುವೆಯಾಗಲು ಜನಿಸಿದಳು.

ವಲ್ಲಿಮಲೈ ವಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹೀಗಾಗಿ ವಲಿ, ಮುರುಗನ್ ಮತ್ತು ದೆಯ್ವಾನೈ  ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಾಳಿಮಲೈ ಮೇಲೆ ತಿರುಪ್ಪುಗಜ್ ಆಶ್ರಮವಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ವಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪಲ್ಲವ ರಾಜವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸುಬ್ರಮಣಿಯಾರ್ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ಇದು ಮುರುಗನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಬಂಡೆಯ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ವಲ್ಲಿಯು ವಲ್ಲಿಮಲೈಗೆ ಹೇಗೆ ಬಂದಳು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ದಂತಕಥೆಯು [[ವಿಷ್ಣು|ವಿಷ್ಣುವನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ವಲ್ಲಿಮಲೈ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ [[ಮೂರ್ತಿ|ಥೇನ್ವೆಂಕಟಾಚಲಪತಿ]] ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೂರ್ತಿಯು ಸಂತನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಷ್ಣು ಆಳವಾದ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ]] ಜಿಂಕೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದಳು ಮತ್ತು ಅವಳು ಅವನ ಮುಂದೆ ಆಡುತ್ತಾಳೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಭಂಗ ಬಂದು ಆ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಅವನ ಪವಿತ್ರ ಮಹಿಮೆಯಿಂದಾಗಿ ಸುಂದರ ಮಗಳು ಜನಿಸಿದಳು. ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಭಕ್ತ ರಾಜನ ಸಲುವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮಗಳನ್ನು ತೊರೆದರು. ಅದರ ನಂತರ, ರಾಜನು ಈ ಶಿಶುವನ್ನು [[ಮರಗೆಣಸು|ವಾಲಕು]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಂಡನು, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳನ್ನು ವಲ್ಲಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;Sri Then Venkatachalapathy temple&lt;/ref&gt; ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ, [[ಮೂರ್ತಿ|ಸ್ವಯಂಬು]] ಮೂರ್ತಿಯ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಸಂತಾನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ.

== ವಲ್ಲಿಮಲೈ ಜೈನ ಗುಹೆಗಳು ==
 
[[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ರಾಜವಂಶದ]] ರಾಜ ರಾಜ ಮಲ್ಲನ್-I ತಮಿಳಕಂನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಧರ್ಮವನ್ನು]] ಹರಡಲು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ]] ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗಾಗಿ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/rockcut-beds-discovered-at-village-in-tiruvannamalai/article1883868.ece|title=Rock-cut beds discovered at village in Tiruvannamalai|date=2 August 2007|work=The Hindu|access-date=25 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140325164841/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/rockcut-beds-discovered-at-village-in-tiruvannamalai/article1883868.ece|archive-date=25 ಮಾರ್ಚ್ 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

{{Authority control}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>sj8lwxjx6ri3lurwhaux2g6faay7fny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪ್ರಜ್ಞಾ ಮೋಹನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148007</id>
    <revision>
      <id>1430990</id>
      <parentid>1353964</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T20:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37368" sha1="mlglgx6y0nv44r0j9abm24t7wibs4qm" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name = ಪ್ರಜ್ಞಾ ಮೋಹನ್
| image = South_Asian_Champion_2022_-_Indian_flag_-_edited.jpg
| image_size = 285px
| alt = 
| caption = Mohan at 2022 South Asian Triathlon Championship
| headercolor = 
| native_name = 
| native_name_lang = 
| birth_name = &lt;!-- if different than name --&gt;
| full_name = &lt;!-- if different than name/birth_name --&gt;
| nickname = 
| nationality = ಭಾರತೀಯ
| national_team = {{IND}}
| ethnicity = 
| citizenship = 
| birth_date = {{birth date and age|೧೯೯೪|10|19|df=y}}
| birth_place = ಅಂಕ್ಲೇಶ್ವರ್, [[ಗುಜರಾತ್]], ಭಾರತ
| education = Institute of Chartered Accountants of India
| alma_mater = 
| occupation = 
| years_active = 
| employer = 
| agent = 
| height = &lt;!-- X cm, X m, or X ft Y in (automatic conversion) plus optional year and reference --&gt;
| weight = &lt;!-- X kg, X lb, or X st Y lb (automatic conversion) plus optional year and reference --&gt;
| spouse = 
| life_partner = 
| other_interests = 
| website = &lt;!-- {{URL|www.example.com}} --&gt;
| country = {{IND}}
| sport = Triathlon
| position = 
| rank = 
| event = 
| coach = 
| retired = 
| coaching = 
| worlds = 
| regionals = 
| nationals = 
| olympics = 
| paralympics = 
| commonwealth = 
| highestranking = 
| pb = 
| medaltemplates = {{MedalSport | Women's [[triathlon]]}}
{{MedalCountry | {{IND}} }}
{{MedalCompetition|[[South Asian Games]]}}
{{MedalGold|[[2019 South Asian Games|2019 Pokhara]]|[[Triathlon at the 2019 South Asian Games|Mixed Relay]]}}
{{MedalBronze|[[2019 South Asian Games|2019 Pokhara]]|[[Triathlon at the 2019 South Asian Games|Individual]]}}
{{MedalCompetition|[[2019 in triathlon#Regional triathlon championships|South Asian Championship]]}}
{{MedalGold|2022 Pokhara|Individual}}
{{MedalGold|[[2019 in triathlon#Regional triathlon championships|2019 Pokhara]]|Individual}}
{{MedalSilver|[[2018 in triathlon#Regional triathlon championships|2018 Pokhara]]|Individual}}
{{MedalSilver|[[2014 in triathlon#Cross triathlon|2014 Pokhara]]|Individual}}
| module = &lt;!-- Sport --&gt;
| module2 = &lt;!-- Achievements and titles --&gt;
}}

'''ಪ್ರಜ್ಞಾ ಮೋಹನ್'''  (ಜನನ ೧೯ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೪) [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತ್‌ನ]] [[ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್|ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ನ]] ಭಾರತೀಯ ಟ್ರಯಥ್ಲೀಟ್. ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ]] ಭಾರತದ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಚೊಚ್ಚಲವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. ಅವರು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶ್ರೇಯಾಂಕದ ಟ್ರಯಥ್ಲೀಟ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ]] ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಚೊಚ್ಚಲ ಪಂದ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಭಾರತದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೆಟ್ ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ ಮೊದಲ ಟ್ರಯಥ್ಲೀಟ್ ಆದರು. ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು [[ಸೌತ್‌ ಏಷ್ಯನ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್]] ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.

೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಏಕಲವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಏಕಲವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಹಿರಿಯ)]], ಅತ್ಯುನ್ನತ ರಾಜ್ಯ ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದರು. ಅವರು ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದಿಂದ ಅರ್ಹ [[ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್]] ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

== ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
ಮೋಹನ್ ಅವರು [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತ್‌ನ]] [[ಅಂಕಲೇಶ್ವರ|ಅಂಕಲೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ]] ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೪ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. {{Sfn|Sivakumar|Ram|2021|p=238}} ಅವರು ಎರಡು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಈಜಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಅದನ್ನು ಮೋದಿಗಾರ್ಡ್ ಟೌನ್‌ಶಿಪ್‌ನ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಕಲಿತರು. {{Sfn|Sivakumar|Ram|2021|p=230}} ಆಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿದ ಆಕೆಯ ಪೋಷಕರು ಆಕೆಯನ್ನು ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ೪೫  ದಿನಗಳ ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಒಮ್ಮೆ ಅವರು ಈಜಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಮೂರನೇ ತರಗತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗಲೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ಶಾಲೆಯು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ದೂರದ ಈಜು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. {{Sfn|Sivakumar|Ram|2021|p=231}} ಅವರು ತಮ್ಮ ಎಂಟನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ [[ಅಳ್ವಾರ್|ಅಲ್ವಾರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ|CBSE ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ]] ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಈಜು|ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಈಜು]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. {{Sfn|Sivakumar|Ram|2021|p=232}} ೨೦೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಆಕೆಯ ಕುಟುಂಬವು ಗುಜರಾತ್‌ನ ಅತುಲ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ನಂತರ, ಅವರು ತರಬೇತುದಾರರಿಲ್ಲದೆ ಅತುಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ಟೌನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಮೋಹನ್ ಕಂಚಿನಿಂದ ಚಿನ್ನಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ರಾಜ್ಯ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿದರು. ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಈಜು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದರು. {{Sfn|Sivakumar|Ram|2021|p=233}}

೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್ ತನ್ನ ಶಾಲೆಯ {{Convert|5|km|mi}} ಮಿನಿ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ. ನಂತರ ಅವಳು ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಓಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು. {{Sfn|Sivakumar|Ram|2021|p=234}} ೨೦೦೭  ರಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬವು [[ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್|ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ಗೆ]] ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಕಮಲೇಶ್ ನಾನಾವತಿಯವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಬಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್ ವಂದಿತಾ ಧರಿಯಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಾನ ಪಟೇಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಎಪ್ಪತ್ತೈದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಜ್ಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. {{Sfn|Sivakumar|Ram|2021|p=235}} &lt;ref name=&quot;DB&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.divyabhaskar.co.in/rasdhar/novel/news/24-year-old-pragnya-mohan-won-the-national-championship-again-by-completing-a-triathlon-in-3-hours-and-6-minutes-1567400996.html|title=24 વર્ષીય પ્રજ્ઞા મોહન 3 કલાક 6 મિનિટમાં ટ્રાયથ્લોન પૂર્ણ કરી ફરીવાર નેશનલ ચેમ્પિયનશિપ જીતી|date=2 September 2019|work=Divya Bhaskar (in Gujarati)|access-date=5 January 2021}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಓಟದ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ, ಅವರು ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಸಬ್-ಜೂನಿಯರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕ್ವಾಥ್ಲಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು.

ಅವಳು ತನ್ನ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಳು. ಜನವರಿ, ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಉದ್ಘಾಟನಾ {{Convert|50|km|mi}} ಅಮದವಾಡ ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಆಯೋಜಿಸಿದ ಸೈಕಲ್ ರೇಸ್.&lt;ref&gt;''Divya Bhaskar (in Gujarati)''. 2 September 2019. Retrieved 5 January 2021&lt;/ref&gt; {{Sfn|Sivakumar|Ram|2021|p=241}} ಅವರು ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೧೨೭ ರಾಜ್ಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ೨೦೧೪ ರ ಹಿರಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯುವ ೨೪ ನೇ ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯ ಅಕ್ವಾಥ್ಲಾನ್‌ನ ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/surat/Pragnyas-golden-shine/articleshow/35884655.cms|title=Pragnya's golden shine|date=4 December 2013|work=The Times of India|access-date=5 January 2021}}&lt;/ref&gt;

== ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ವೃತ್ತಿ ==
[[ಚಿತ್ರ:Pragnya_Mohan_at_2021_National_Road_Cycling_Championship_at_Kurukshetra_-_Individual_Time_Trial.jpg|right|thumb|315x315px| ಮೋಹನ್ ೨೦೨೧ ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೋಡ್ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ]]
ಮೋಹನ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ [[ನಾಸಿಕ್|ನಾಸಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ೨೦೧೪ ರ ಸೀನಿಯರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/City-girl-Pragnya-wins-national-triathlon/articleshow/29172999.cms|title=City girl Pragnya wins national triathlon|last=Singh|first=Shweta|date=22 January 2014|work=The Times of India|access-date=5 January 2021}}&lt;/ref&gt; ತರುವಾಯ ನೇಪಾಳದ [[ಪೊಖರಾ|ಪೋಖರಾದಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ತನ್ನ ಚೊಚ್ಚಲ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೂಟ - ೨೦೧೪ ರ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯನ್ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕವನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Gujarat-girls-rule-South-Asian-Triathlon-Championship/articleshow/33304989.cms|title=Gujarat girls rule South Asian Triathlon Championship|last=Singh|first=Shweta|date=6 April 2014|work=The Times of India|access-date=5 January 2021}}&lt;/ref&gt;

ತನ್ನ ತವರು ರಾಜ್ಯ ಗುಜರಾತ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ೨೦೧೫ ರ ಜನವರಿ ೩೧ ರಿಂದ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kerala2015.com/news/gujarat-and-services-grab-triathlon-honours|title=Gujarat and Services grab triathlon honours|website=National Games Kerala 2015|access-date=5 January 2021|archive-date=5 ಜನವರಿ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105075508/https://kerala2015.com/news/gujarat-and-services-grab-triathlon-honours|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೫ ರವರೆಗೆ ಕೇರಳದ [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರಂನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ [[2014-15ರ-ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ]] ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ [[ಗುಜರಾತು ಸರ್ಕಾರ|, ಗುಜರಾತ್ ಸರ್ಕಾರವು]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್ ಅವರ ಅಸಾಧಾರಣ ಸಾಧನೆಯ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅತ್ಯುನ್ನತ ರಾಜ್ಯ ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ಏಕಲವ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು (ಹಿರಿಯ) ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://ahmedabadmirror.com/citys-sports-stars-felicitated-for-excellence/48531599.html|title=City's Sports stars felicitated for excellence|date=19 August 2015|work=Ahmedabad Mirror|access-date=5 January 2021}}&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Pragnya_Mohan_ASTC_Rayong.jpg|left|thumb|255x255px| ೨೦೧೯ ರ ರಾಯಾಂಗ್ ಏಷ್ಯನ್ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್]]
ಅವರು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ೨೦೧೮ ರ ಸೀನಿಯರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ   ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ  ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://ahmedabadmirror.com/pragnya-settles-for-silver-medal/63290171.html|title=Senior National Triathlon Championship: Pragnya Mohan settles for silver medal|date=14 March 2018|work=Ahmedabad Mirror|access-date=5 January 2021}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ನೇಪಾಳದ ಪೋಖರಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೨೦೧೮ ರ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ಗೆದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://epaper.timesgroup.com/olive/apa/timesofindia/SharedView.Article.aspx?href=TOIA%2F2018%2F05%2F04&amp;id=Ar01808&amp;sk=DF258DFD&amp;viewMode=image|title=City athlete wins silver at South Asian triathlon|date=4 May 2018|work=The Times of India|access-date=5 January 2021}}&lt;/ref&gt;

ಮೋಹನ್ ನೇಪಾಳದ ಪೋಖರಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೨೦೧೯ರ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಗೆಲ್ಲುವುದರೊಂದಿಗೆ ೨೦೧೯ ನೇ ವರ್ಷವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://sandeshepaper.in/edition/57854/ahmedabad/page/17/zoom|title=અમદાવાદની પ્રજ્ઞાએ સાઉથ એશિયન ટ્રાયથ્લોનમાં ગોલ્ડ મેળવ્યો|date=1 May 2019|work=Sandesh (in Gujarati)|access-date=5 January 2021}}&lt;/ref&gt; ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ೫ ಮೇ ೨೦೧೯ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/this-is-my-best-performance-at-an-international-event/articleshow/69185729.cms|title=This is my best performance at an international event: Pragnya Mohan|last=Das|first=Soumitra|date=5 May 2019|work=The Times of India|access-date=5 January 2021}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಪೇನ್‌ನ [[ಮಡ್ರಿಡ್|ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ 2019 ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ ಮೊದಲ ತ್ರಿವಳಿ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.triathlon.org/news/article/india_makes_its_debut_in_the_world_cup_circuit_with_pragnya_mohan|title=India makes its debut in the World Cup circuit with Pragnya Mohan|last=Cernuda|first=Olalla|date=14 May 2019|work=World Triathlon|access-date=5 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220061958/https://www.triathlon.org/news/article/india_makes_its_debut_in_the_world_cup_circuit_with_pragnya_mohan|archive-date=20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಕೇರಳದ ತಿರುವನಂತಪುರಂನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೨೦೧೯ ರ ಸೀನಿಯರ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಗೆಲ್ಲಲು ಹೋದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sandeshepaper.in/m/415381/5d7437de2148c|title=સિટીની ગર્લ ટ્રાયથ્લોનમાં નેશનલ ચેમ્પિયન બની|date=8 September 2019|work=Sandesh (in Gujarati)|access-date=5 January 2021}}&lt;/ref&gt;

ಅವರು ೧-೧೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ ರಿಂದ ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೨೦೧೯ ರ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಹೊಟ್ಟೆ ಸೆಳೆತದೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾ, ಅವರು &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://ahmedabadmirror.com/against-all-odds/72339152.html|title=Against All Odds|date=3 December 2019|work=Ahmedabad Mirror|access-date=5 January 2021}}&lt;/ref&gt; ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ ರಂದು ಮಹಿಳೆಯರ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಎರಡು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಮಿಶ್ರ ರಿಲೇ ತಂಡದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. ಮಹಿಳಾ ಟ್ರಯಥ್ಲೀಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಆಟಗಾರ್ತಿ ಎಂಬ ಅವರ ಬಲವಾದ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಭಾರತ ತಂಡವನ್ನು ಆರಾಮದಾಯಕವಾದ ಚಿನ್ನದ ಪದಕಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://ahmedabadmirror.com/no-pain-for-a-golden-gain/72373864.html|title=No pain for a golden gain|date=5 December 2020|work=Ahmedabad Mirror|access-date=5 January 2021}}&lt;/ref&gt;

ಜನವರಿ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್ ೨೦೦೨೨ ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದ್ರ ಈಜು ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ {{Convert|2000|m|mi}} ) ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಗುಜರಾತ್‌ನ ಪೋರಬಂದರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಓಟ.&lt;ref name=&quot;toi1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/pragnya-wins-gold-in-open-sea-swimming/articleshow/88820742.cms|title=Pragnya wins gold in open sea swimming|last=Cherian|first=Sabu|date=11 January 2022|work=The Times of India|access-date=24 March 2022}}&lt;/ref&gt; ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್ [[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಭಾರತೀಯ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ತಂಡದ ಆಯ್ಕೆ ಟ್ರಯಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ {{Convert|30|km|mi}} ) ದೂರ ಸವಾರಿ ಮಾಡಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ೪೫:೧೩.೧೬೧ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಟೈಮ್ ಟ್ರಯಲ್ ರೇಸ್‌ಗಾಗಿ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅವರು [[ತಜಿಕಿಸ್ತಾನ್|ತಜಕಿಸ್ತಾನದ]] [[ದುಶಾಂಬೆ|ದುಶಾನ್ಬೆಯಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ೨೦೨೨ ರ ಏಷ್ಯನ್ ರೋಡ್ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/citys-pragnya-qualifies-for-dushanbe-meet/articleshow/90039377.cms|title=City’s Pragnya qualifies for Dushanbe meet|date=7 March 2022|work=The Times of India|access-date=24 March 2022}}&lt;/ref&gt;

ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್ ನೇಪಾಳದ ಪೋಖರಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೨೦೨೨ ರ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯನ್ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಈವೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೭ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ೧೨ ಮಹಿಳೆಯರು ಭಾಗವಹಿಸುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಓಟದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾರತೀಯ ತಂಡವು ಭಾಗವಹಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/pragnya-mohan-defends-south-asian-champion-title-at-2022-asia-triathlon-cup-7853155/|title=Pragnya Mohan defends South Asian Champion title at 2022 Asia Triathlon Cup|date=5 April 2022|work=The Indian Express|access-date=12 April 2022}}&lt;/ref&gt;

ಅವರು ೨೦೨೨ ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ೨೬ ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/sport/commonwealth-games/62345649|title=Triathlon - Women's Individual Triathlon Results|website=BBC Sport|access-date=30 July 2022}}&lt;/ref&gt;

=== ಅಪಘಾತಗಳು ===
ಮೋಹನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಅಪಘಾತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಎಲ್ಲವೂ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ಮಾಡುವಾಗ. ಜನವರಿ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯ ಹಿಂದೆ ಡ್ರಾಫ್ಟಿಂಗ್ ಮಾಡುವಾಗ, ಅವಳು ಮುಂಭಾಗದ ಸವಾರರ ಹಿಂಬದಿಯ ಚಕ್ರವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಬಿದ್ದು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಎಳೆದಳು. ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಮತ್ತೆ ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರ್ದಾರ್ ಪಟೇಲ್ ರಿಂಗ್ ರೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಕೆಗೆ ಎಸ್‌ಯುವಿ ಡಿಕ್ಕಿಯಾಯಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಕೆಗೆ ಭಾಗಶಃ ವಿಸ್ಮೃತಿಯಾಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್ [[ಮೆಲ್ಬರ್ನ್|ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಕಡಿದಾದ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅವಳು ಗುಂಡಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ಬೈಕ್‌ನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಳು, ಅವಳ ಹೆಬ್ಬೆರಳು ಮುರಿತವಾಯಿತು. ಜೂನ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್ ಅವರು ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಲೀಡಾದಲ್ಲಿ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ಮಾಡುವಾಗ ಬೈಕ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು, ಬಿದ್ದು ಆಕೆಯ ಮಣಿಕಟ್ಟಿನ ಮೂಳೆ ಮುರಿತವಾಯಿತು. ನಂತರದ ಎರಡೂ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಅವಳು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಳು. {{Sfn|Sivakumar|Ram|2021|p=244-248}} ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, [[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ|ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೋಡ್ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳಾ ಎಲೈಟ್‌ನ {{Convert|80|km|mi}} ) ಪೋಡಿಯಂ ಫಿನಿಶ್‌ಗಾಗಿ ಮೋಹನ್ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು. ರೋಡ್ ರೇಸ್. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ೧೪ ಸವಾರರ ಗುಂಪೊಂದು ಅಂತಿಮ ಗೆರೆಗೆ ಕೇವಲ ೫೦೦ ಮೀಟರ್‌ಗಳ ಮೊದಲು ಬಿದ್ದಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವಳ ಪಾದಕ್ಕೆ ಗಂಭೀರ ಗಾಯವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;toi2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/i-will-try-my-level-best-to-qualify-for-the-2024-olympics-pragnya-mohan/articleshow/89645328.cms|title=I will try my level best to qualify for the 2024 Olympics: Pragnya Mohan|last=Das|first=Soumitra|date=17 February 2022|work=The Times of India|access-date=24 March 2022}}&lt;/ref&gt;

== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
[[ಚಿತ್ರ:Pragnya_Mohan_IIMB_TEDx.jpg|right|thumb|285x285px| ೨೦೧೯[[ಟೆಡ್ (ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್)|TEDx]] [[ಇಂಡಿಯನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಬೆಂಗಳೂರು|IIM ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಜ್ಞಾ ಮೋಹನ್ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ]]
ಮೋಹನ್, ೧೧ ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಲವ್ಯ ಶಾಲೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ [[ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ|ವಿಜ್ಞಾನ]] ವಿಭಾಗವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಲಾಭ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ ಅಧ್ಯಯನದ ಆಯ್ಕೆಯು ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವರು [[ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್|ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆನ್ಸಿ]] ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ತನ್ನ ಮಧ್ಯಂತರ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ತೇರ್ಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಅವಳು ಬಿಗ್ ಫೋರ್ ಅಕೌಂಟಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಅರ್ನ್ಸ್ಟ್|ಅರ್ನ್ಸ್ಟ್ &amp; ಯಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಒಂದು ವರ್ಷ ಇಂಟರ್‌ನಿಂಗ್‌ ಕಳೆದಳು. ಆದಾಗ್ಯೂ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಹೊರಠಾಣೆ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆಯಿಂದಾಗಿ, ಅವಳ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದವು. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೨೦೧೭ ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ICAI) ಯಿಂದ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್ (CA) ಆಗಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಲು ಅಂತಿಮ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದರು. ಅದರ ನಂತರ ಅವರು ಪೂರ್ಣ ಸಮಯ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ತರಬೇತಿಗೆ ಧುಮುಕಿದರು. ಆಕೆಯ ತವರೂರು ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಕೆ ತನ್ನ ತಂದೆ ಪ್ರತಾಪ್ ಮೋಹನ್ ಅವರಿಂದ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು, ಇವಾ ಲೆಡೆಸ್ಮಾ ಅವರಂತಹ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತರಬೇತುದಾರರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಲು ಅವರು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಪೇನ್|ಸ್ಪೇನ್‌ಗೆ]] ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. &lt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.divyabhaskar.co.in/news/MGUJ-AHM-HMU-MAT-pragya-mohan-wins-gold-in-bronze-mixed-team-event-at-women-in-south-asian-games-055134-6189305-NOR.html|title=પ્રજ્ઞા મોહને સાઉથ એશિયન ગેમ્સમાં વિમેન્સમાં બ્રોન્ઝ- મિક્સ્ડ ટીમ ઈવેન્ટમાં ગોલ્ડ જીત્યો|date=17 December 2019|work=Divya Bhaskar (in Gujarati)|access-date=5 January 2021}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|Sivakumar|Ram|2021|p=237, 240, 248}}

ಮೋಹನ್ ಅವರು ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ [[ಇಂಡಿಯನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಬೆಂಗಳೂರು|IIM ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] [[ಕವಿತಾ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ]], [[ತೇಜಸ್ವಿ ಸೂರ್ಯ]] ಮತ್ತು ಕೋಮಲ್ ನಹ್ತಾ ಮತ್ತು IIM ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ವೈರಲ್ ಆಚಾರ್ಯ, ಶಿವಶಂಕರ್ ಮೆನನ್ ಮತ್ತು [[ಮೇಧಾ ಪಾಟ್ಕರ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ [[ಟೆಡ್ (ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್)|TEDx]] ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಷಣಕಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ted.com/tedx/events/47643|title=TEDx IIM Ahmedabad 2021|website=TED|access-date=24 March 2022}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಐಸಿಎಐ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡೆಯ ಪಾಠಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. {{Sfn|Sivakumar|Ram|2021|p=241}} ಅವರು CA ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಪೇಪರ್ ಪ್ರೆಸೆಂಟರ್ ಆಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೇಪರ್ ಪ್ರೆಸೆಂಟರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದರು. ಕಾಮ್‌ಶೆತ್‌ನಿಂದ ಕ್ಲಬ್‌ ಪೈಲಟ್‌ ಕೋರ್ಸ್‌ ಮಾಡಿರುವ ಆಕೆ [[ಪ್ಯಾರಾಗ್ಲೈಡಿಂಗ್|ಪ್ಯಾರಾಗ್ಲೈಡಿಂಗ್‌]] ಪೈಲಟ್‌ ಆಗಿದ್ದಾಳೆ. {{Sfn|Sivakumar|Ram|2021|p=232}}

ಅವರು ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ [[ಮೆಲ್ಬರ್ನ್|ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌ಗೆ]] ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದ್ದರು. COVID-19 ಲಾಕ್‌ಡೌನ್‌ಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವಳು ಅಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡಳು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/melbournes-reimposed-lockdown-cant-come-back-now-pragnya-mohan/articleshow/76900906.cms|title=Melbourne's reimposed lockdown, can't come back now: Pragnya Mohan|last=Das|first=Soumitra|date=10 July 2020|work=The Times of India|access-date=5 January 2021}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವರು ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸಿದಂತೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ತರಬೇತಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಅವರು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮನೆಯಿಂದ ೧೯ ತಿಂಗಳುಗಳನ್ನು ಕಳೆದರು.

ಮಾರ್ಚ್೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ನವದೆಹಲಿಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಹೈ ಕಮಿಷನ್ ಮುಂಬರುವ ೨೦೨೨ ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್‌ಗೆ [[ನೀರಜ್ ಚೋಪ್ರಾ]], [[ಪಿ.ವಿ. ಸಿಂಧು|ಪಿವಿ ಸಿಂಧು]] ಮತ್ತು [[ಪುಲ್ಲೇಲ ಗೋಪಿಚಂದ್]] ಅವರನ್ನು ರೋಲ್ ಮಾಡೆಲ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟು ಎಂದು ಭಾರತದ ಏಳು ಗಣ್ಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/winning-the-south-asian-triathlon-championships-again-is-a-great-feeling-pragnya-mohan/articleshow/90720768.cms|title=Winning the South Asian Triathlon Championships again is a great feeling: Pragnya Mohan|last=Das|first=Soumitra|date=8 April 2022|work=The Times of India|access-date=12 April 2022}}&lt;/ref&gt;

ಮೋಹನ್ ಅವರನ್ನು ವಿಶ್ವ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅದರ ಭಾಗವಾಗಿ ಅವರು ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Jul21&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/staying-away-from-my-family-for-14-months-hasnt-been-easy-pragnya-mohan/articleshow/84062989.cms|title=Staying away from my family for 14 months hasn't been easy: Pragnya Mohan|last=Das|first=Soumitra|date=2 July 2021|work=The Times of India|access-date=16 July 2021}}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Pragnya Mohan Madrid World Cup 2019.jpg|300px|thumb|right]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ==
{{Cite book|title=Nightingales - 2.0: How Eleven Women showed Grit, Guts and Gumption|last=Sivakumar|first=R|last2=Ram|first2=V Pattabhi|date=February 2021|publisher=D Rangaswamy Academy for Fiscal Research|isbn=978-93-90740-08-6}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [https://www.pragnyamohan.com ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230107100348/https://pragnyamohan.com/ |date=2023-01-07 }}
* ವಿಶ್ವ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್‌ನಲ್ಲಿ [https://www.triathlon.org/athletes/profile/124441/pragnya_mohan ಪ್ರಜ್ಞ ಮೋಹನ್] ಅಥ್ಲೀಟ್

{{Authority control}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಗುಜರಾತ್]]
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>mlglgx6y0nv44r0j9abm24t7wibs4qm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಸಿಷ್ಠ ಎನ್.ಸಿಂಹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148199</id>
    <revision>
      <id>1431126</id>
      <parentid>1426795</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15388" sha1="lazxp5kh40xpeau03one0yo259gayi6" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ವಸಿಷ್ಠ ಎನ್.ಸಿಂಹ
| image              = Vasishta N. Simha (2).jpg
| imagesize          = 
| caption            = ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹ
| birth_name         = ವಸಿಷ್ಟ ನಿರಂಜನ ಸಿಂಹ
| birth_date         = 
| birth_place        =[[ರಾಮನಾಥಪುರ, ಹಾಸನ|ರಾಮನಾಥಪುರ]], ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ
| nationality        = ಭಾರತೀಯ
| othername          = ವಸಿಷ್ಠ ಸಿಂಹ, ವಶಿಷ್ಠ, ಚಿಟ್ಟೆ
| years_active       = ೨೦೧೩-ಇಂದಿನವರೆಗೆ
| spouse             = [[ಹರಿಪ್ರಿಯಾ]]
| height             = ೬’೧.೬೭(೧೮೭ ಸೆಂ.ಮೀ)
| homepage           = 
| occupation         = {{hlist|ನಟ|ಗಾಯಕ}}
}}

'''ವಸಿಷ್ಟ ನಿರಂಜನ್ ಸಿಂಹ''' ಭಾರತೀಯ ನಟ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ, ಇವರು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕೆಜಿಎಫ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಮಲ್ ಪಾತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಲನ್ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಅವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2014/11/24/Bracing-for-a-Curve-with-a-New-Role/article2537519.ece|title=Bracing for a Curve with a New Role|access-date=2023-01-21|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304082451/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2014/11/24/Bracing-for-a-Curve-with-a-New-Role/article2537519.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ಮೈಸೂರಿನ ವಸಿಷ್ಠ, ಶಾರದ ವಿಲಾಸ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಸದ್ವಿದ್ಯಾ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಿಯುಸಿಯನ್ನು ಶ್ರೀ ಸಾಯಿ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ ಪಿಯು ಕಾಲೇಜು ಬಾಣಸವಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು. ಸಂಗೀತದ ದಂತಕಥೆ [[ಹಂಸಲೇಖ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅವರ ಅಕಾಂಶೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ನೆಲೆಯನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬಸವನಗುಡಿಯ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.

== ವೃತ್ತಿ ==
೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ವಸಿಷ್ಟ ಅವರು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಕೆಲಸವನ್ನು ತೊರೆದರು ಮತ್ತು ನಟನಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಅವರ, ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ, ಆರ್ಯಸ್ ''ಲವ್'' (೨೦೧೩)  ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಮೊದಲು  ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಹುಡಗರು ಎಂಬ  ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು. ತಮಿಳಿನ ''ಸುಂದರಪಾಂಡಿಯನ್'' (೨೦೧೨) ಚಿತ್ರದ ರೀಮೇಕ್ ಆದ ''[[ರಾಜಾಹುಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಜಾ ಹುಲಿ]]'' (೨೦೧೩) ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಎದುರಾಳಿ ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ಅವರು ತರುವಾಯ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ''[[ರುದ್ರ ತಾಂಡವ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರುದ್ರ ತಾಂಡವ]]'' (೨೦೧೪) ದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಪಾಂಡಿಯ ನಾಡು'' (೨೦೧೩) ನ ರೀಮೇಕ್. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Techie-Vasishta-N-Simha-is-the-new-toast-of-Sandalwood/articleshow/29189134.cms|title=Techie Vasishta N Simha is the new toast of Sandalwood – Times of India|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

ವಸಿಷ್ಟ ನಂತರ [[ಅಲೋನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|JKS]] ನ ದ್ವಿಭಾಷಾ ಚಿತ್ರ ''[[ಅಲೋನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಲೋನ್]]'' ನಲ್ಲಿ ನಿಕೇಶಾ ಪಟೇಲ್ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪುರುಷ ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು ಮತ್ತು ನಟ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯವಾಗಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Stale-Script-Shoddy-Writing-Washes-Flick-on-to-Shores-of-Boredom/2016/01/02/article3206730.ece|title=Stale Script, Shoddy Writing Washes Flick on to Shores of Boredom}}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/tamil-cinema-tidbits/article7386634.ece|title=Etcetera|last=Raghavan|first=Nikhil|date=4 July 2015|work=The Hindu|via=www.thehindu.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121090138/https://www.thehindu.com/features/cinema/tamil-cinema-tidbits/article7386634.ece|archive-date=21 ಜನವರಿ 2023|access-date=21 ಜನವರಿ 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ''ನಾರಪ್ಪ'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ತೆಲುಗು ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಕೆಜಿಎಫ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ನಂತರ ವಸಿಷ್ಟ ಅವರ ಖ್ಯಾತಿ ಮತ್ತು ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಬಳಗವು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ವಸಿಷ್ಠ ಅವರು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಮೂಲದ ದರೋಡೆಕೋರ ಕಮಲ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು.

== ಚಿತ್ರಕಥೆ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ವರ್ಷ
! ಚಲನಚಿತ್ರ
! ಪಾತ್ರ
! ಭಾಷೆ
! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |೨೦೧೩
| ''ಆರ್ಯನ ಪ್ರೀತಿ''
| ಮನ್ನಣೆಯಿಲ್ಲದ
| [[ಕನ್ನಡ]]
|
|-
| ''[[ರಾಜಾಹುಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಜಾ ಹುಲಿ]]''
| ಜಗ್ಗಾ
| ಕನ್ನಡ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |೨೦೧೫
| ''[[ರುದ್ರ ತಾಂಡವ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರುದ್ರ ತಾಂಡವ]]''
| ಜಗ್ಗಾ
| ಕನ್ನಡ
|
|-
| ''[[ಅಲೋನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಏಕಾಂಗಿ]]''
| ಜಾನ್
| ಕನ್ನಡ
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |೨೦೧೬
| ''[[ಅಲೋನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕರೈ ಓರಂ]]''
| ಜಾನ್
| [[ತಮಿಳು]]
|
|-
| ''ನಾನ್ ಲವ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್''
| ರಾಜ್
| ಕನ್ನಡ
|
|-
| ''[[ಗೋಧಿ ಬಣ್ಣ ಸಾಧಾರಣ ಮೈಕಟ್ಟು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋಧಿ ಬಣ್ಣ ಸಾಧಾರಣ ಮೈಕಟ್ಟು]]''
| ರಂಗ
| ಕನ್ನಡ
|
|-
| ''ಸುಂದರಾಂಗ ಜಾಣ''
| ಅಜಯ್
| ಕನ್ನಡ
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |೨೦೧೭
| ''[[ಉಪೇಂದ್ರ ಮತ್ತೆ ಬಾ]]''
| ವಸಿಷ್ಠ
| ಕನ್ನಡ
|
|-
| ''[[ಮಫ್ತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮುಫ್ತಿ]]''
| ಕಾಶಿ
| ಕನ್ನಡ
|
|-
| ''[[ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ]]''
| ಪ್ರಾಕ್ಸಿ
| ಕನ್ನಡ
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |೨೦೧೮
| ''[[ಟಗರು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಟಗರು]]''
| ಚಿಟ್ಟೆ
| ಕನ್ನಡ
| ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ - SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ – ಪುರುಷ – ಕನ್ನಡ
|-
| ''ಯೋಗಿ ದುನಿಯಾ''
|
| ಕನ್ನಡ
|
|-
| ''[[ಕೆ.ಜಿ.ಎಫ್: ಚಾಪ್ಟರ್ ೧|ಕೆಜಿಎಫ್: ಅಧ್ಯಾಯ ೧]]''
| ಕಮಲ್
| ಕನ್ನಡ
|
|-
| ''8 ಎಂಎಂ ಬುಲೆಟ್''
| ಕಾರ್ತಿಕ್
| ಕನ್ನಡ
|
|-
|೨೦೧೯
| ''[[ಕವಚ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕವಚ]]''
| ವಾಸುದೇವ
| ಕನ್ನಡ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |೨೦೨೦
| ''[[ಇಂಡಿಯಾ v/s ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಭಾರತ vs ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]''
| ಕಾನಿಷ್ಕ
| ಕನ್ನಡ
|
|-
| ''[[ಮಾಯಾಬಜಾರ್ ೨೦೧೬ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಾಯಾಬಜಾರ್ ೨೦೧೬]]''
| ರಾಜಿ
| ಕನ್ನಡ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |೨೦೨೧
| ''ನಾರಪ್ಪ''
| ಸೀನ
| [[ತೆಲುಗು]]
| ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್ ವಿಡಿಯೋ ಚಿತ್ರ
|-
| ''ನಯೀಮ್ ಡೈರೀಸ್''
| ನಯೀಮ್
| ತೆಲುಗು
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |೨೦೨೨
| ''[[ಕೆ.ಜಿ.ಎಫ್: ಚಾಪ್ಟರ್ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೆಜಿಎಫ್: ಅಧ್ಯಾಯ ೨]]''
| ಕಮಲ್
| ಕನ್ನಡ
| ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|-
| ''[[ಡಿಯರ್ ವಿಕ್ರಮ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಆತ್ಮೀಯ ವಿಕ್ರಮ್]]''
| ಭಾರತ್
| ಕನ್ನಡ
|
|-
| ''ಒಡೆಲಾ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ''
| ತಿರುಪತಿ
| ತೆಲುಗು
|
|-
| ''[[ಹೆಡ್ ಬುಷ್ (೨೦೨೨ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹೆಡ್ ಬುಷ್]]''
| ಕೊತ್ವಾಲ್ ರಾಮಚಂದ್ರ
| ಕನ್ನಡ 
|
|-
|''ಕಾಲಚಕ್ರ''
|TBA 
| ಕನ್ನಡ
| ಪೋಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ 
|-
|''ಪಂಥಾ''
|TBA
| ಕನ್ನಡ
| ಚಿತ್ರೀಕರಣ
|-
|}

== ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರಾಗಿ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; | ಹಾಡು
! scope=&quot;col&quot; | ಚಲನಚಿತ್ರ
|-
|೨೦೧೬
| ನೀಚ ಸುಳ್ಳು ಸುತೋ ನಾಲಿಗೆ
| ''[[ಕಿರಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ]]''
|-
|೨೦೧೭
| ಮರೆತೆ ಹೋದೆನು (ಅನ್‌ಪ್ಲಗ್ಡ್)
| ''[[ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ]]''
|-
|೨೦೧೮
| ನೀಚಮೈನಾ
| ''ಕಿರಕ್ ಪಾರ್ಟಿ''
|-
|೨೦೧೮
| ೬ ನೇ ಮೈಲಿ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಟ್ರ್ಯಾಕ್
| ''೬ ನೇ ಮೈಲಿ''
|-
|೨೦೧೮
| ಧ್ವಜ
| ''[[ಧ್ವಜ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಧ್ವಜ]]''
|-
|೨೦೨೦
| ನಡುಗುತಿದೆ
| [[ಜಂಟಲ್‌ಮನ್‌ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|''ಸಂಭಾವಿತ'']]
|-
|೨೦೨೧
| ರಾಮಾರ್ಜುನರ ರಕ್ತಪಾತ
| [[ರಾಮಾರ್ಜುನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಮಾರ್ಜುನ]]
|-
|}

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ಕೆಲಸ
! ಪ್ರಶಸ್ತಿ
! ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ
! ಫಲಿತಾಂಶ
! Ref
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | ''[[ಗೋಧಿ ಬಣ್ಣ ಸಾಧಾರಣ ಮೈಕಟ್ಟು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋಧಿ ಬಣ್ಣ ಸಾಧಾರಣ ಮೈಕಟ್ಟು]]''
| ೨ ನೇ IIFA ಉತ್ಸವ
| rowspan=&quot;2&quot; | ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ
|ಗೆಲುವು
| &lt;ref name=&quot;bs1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/janatha-garage-kirik-party-bag-top-honours-at-iifa-utsavam-2017-117033000677_1.html|title='Janatha Garage', 'Kirik Party' bag top honours at IIFA Utsavam 2017|date=30 March 2017|work=Business Standard India|access-date=11 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170330122023/http://www.business-standard.com/article/news-ians/janatha-garage-kirik-party-bag-top-honours-at-iifa-utsavam-2017-117033000677_1.html|archive-date=30 March 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೬ ನೇ SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
|ಗೆಲುವು
|&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/winners-64th-jio-filmfare-awards-south/articleshow/59192157.cms Winners: 64th Jio Filmfare Awards 2017 (South)]&lt;/ref&gt;
|-
| ೬೪ ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್
| rowspan=&quot;2&quot; | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ 
|ಗೆಲುವು
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ''[[ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ]]''
| ೬೫ ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್
|ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-65th-jio-filmfare-awards-south-2018_-28652-1.html|title=Nominations for the 65th Jio Filmfare Awards South 2018|date=8 June 2015|website=filmfare|access-date=14 June 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೭ ನೇ SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| rowspan=&quot;3&quot; | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ
|ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/siima-awards-2018-telugu-kannada-nomination-list-out-date-place-7th-edition-revealed-777016|title=SIIMA Awards 2018 - Telugu, Kannada nomination list out|date=5 August 2018|website=International Business Times|access-date=19 January 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[ಟಗರು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಟಗರು]]''
| ೮ ನೇ SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
|ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/south-gossip/article/siima-2019-full-nominations-list-out-vijay-sethupathi-samantha-akkineni-and-others-bag-top-honours/455922|title=SIIMA 2019 FULL nominations list out!|date=18 July 2019|website=Times Now|access-date=19 January 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[ಮಾಯಾಬಜಾರ್ ೨೦೧೬ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಾಯಾಬಜಾರ್ ೨೦೧೬]]''
| ೧೦ ನೇ SIIMA ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
 |ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
|
|-
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

{{Authority control}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿ ನಟರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ನಟರು]]/
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>lazxp5kh40xpeau03one0yo259gayi6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮದ್ರಾಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಕಾಡೆಮಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148308</id>
    <revision>
      <id>1431038</id>
      <parentid>1357924</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T03:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19711" sha1="0y4dh273aupxafeb8rjiwf70dmdsngu" xml:space="preserve">{{Infobox organization|name=Madras Music Academy|image=Madras Music Academy.jpg|caption=Madras Music Academy in 1943|abbreviation=|motto=|formation=18 August 1928|founder=[[E. Krishna Iyer]], [[U. Rama Rao]].|purpose=Music, dance and arts education|headquarters=[[Alwarpet]], [[Chennai]] 600 018, [[India]]|coords=&lt;!-- Coordinates of location using a coordinates template --&gt;|leader_title=&lt;!-- position title for the leader of the org --&gt;|leader_name=&lt;!-- name of leader --&gt;|main_organ=&lt;!-- gral. assembly, board of directors, etc --&gt;|website=}}

'''ಮದ್ರಾಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯು''' [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ]] ಆರಂಭಿಕ ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು 1920 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮೊದಲು, ಇದನ್ನು ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿ ( ಈಗ ಕೂಡಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ)  '''ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿ''' ( Tamil    ) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.musicacademymadras.in/|title=The Music Academy|archive-url=https://web.archive.org/web/20090804035352/http://www.musicacademymadras.in/|archive-date=4 August 2009|access-date=27 December 2006}}&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]], ಭಾರತೀಯ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಮತ್ತು ಉತ್ತೇಜಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. 1930 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ  ಇದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಅರ್ಥದಿಂದ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರದ [[ಭರತನಾಟ್ಯ|ಭರತನಾಟ್ಯದ]] ಪುನರುಜ್ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite book|title=At home in the world: bharata natyam on the global stage|last=Janet O'Shea|publisher=Wesleyan University Press|year=2007|isbn=978-0-8195-6837-3|page=1975|chapter=Revival Era Dancers at Music Academy|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4CfA4uDwCKwC&amp;q=Kalanidhi+narayanan&amp;pg=PA175}}&lt;/ref&gt;

ಇವರು ಟೀಚರ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸಹ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ, ಅದರ ಅಧ್ಯಾಪಕರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸಂಗೀತಗಾರರಿದ್ದಾರೆ. [[ಟೈಗರ್ ವರದಾಚಾರ್ಯ|ಟೈಗರ್]] ವರದಾಚಾರಿಯರ್, [[Appa Iyer|ಅಪ್ಪಾ ಅಯ್ಯರ್]], [[Valadi Krishnaiyer|ವಾಲಾಡಿ ಕೃಷ್ಣಯ್ಯರ್]] ಮತ್ತು ಮುಡಿಕೊಂಡನ್ ವೆಂಕಟರಾಮ ಅಯ್ಯರ್ ಮುಂತಾದ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಶಿಕ್ಷಕರ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರ ಪೀಠವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-music-season/proud-preserver-of-the-arts/article28500561.ece.|title=The Music Academy|date=1 December 2001|work=The Hindu|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20210611064705/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-music-season/proud-preserver-of-the-arts/article28500561.ece|archive-date=11 ಜೂನ್ 2021|access-date=26 ಜನವರಿ 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
1927 ರಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಮದ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಂಗೀತ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಸಮ್ಮೇಳನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರಣ ಇ. ಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್ ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನೃತ್ಯ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾದ [[ಭರತನಾಟ್ಯ|ಭರತನಾಟ್ಯವನ್ನು]] ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು.

ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು 18 ಆಗಸ್ಟ್ 1928 ರಂದು CP ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯರ್ ಅವರು YMIA ಆಡಿಟೋರಿಯಂನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.

ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು, ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಜರ್ನಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಗೀತ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರಲು ಅವರು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಒಂದು ದಶಕದ ಕಾಲ ಇ.ಕೃಷ್ಣಯ್ಯರ್ ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್ ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿಯ [[ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ|ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ]] ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಉದ್ಘಾಟನೆಗೂ ಮುನ್ನ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1927 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ, ಪ್ರತಿ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಕುರಿತು ಹಲವಾರು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ಮದ್ರಾಸ್ ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಭಾಗವಾಯಿತು. ಇದು ನಂತರ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ''ಮಾರ್ಗಝಿ ಸೀಸನ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು .ಇದು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಮದರಾಸಿನ ಎಲ್ಲಾ ಸಭಾಗಳು ಈ  ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಹಲವಾರು ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು ರೂಢಿಯಾಯಿತು. ಟ್ರಿಪ್ಲಿಕೇನ್‌ನ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ಸ್ವಾಮಿ ಸಭಾದಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ರಚನೆಯ ಮೊದಲು  ಅಂದರೆ 1900 ಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಇದ್ದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮದ್ರಾಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತೋತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು.

ಡಾ.ಯು.ರಾಮರಾವ್ ಅವರು ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಬಶೀರ್ ಅಹಮದ್ ಸಯೀದ್ ಸ್ಥಾಪಕ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಎನ್.ಮುರಳಿ. ಆರು ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ರಾಮರಾವ್, ಕೆವಿ ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಅಯ್ಯರ್, ಟಿಎಲ್ ವೆಂಕಟರಾಮ ಅಯ್ಯರ್, ಟಿಎಸ್ ರಾಜಂ, ಕೆಆರ್ ಸುಂದರಂ ಅಯ್ಯರ್ ಮತ್ತು ಟಿಟಿ ವಾಸು. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://musicacademymadras.in/past-presidents/ |title=Past Presidents |access-date=2023-01-26 |archive-date=2019-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602025204/https://musicacademymadras.in/past-presidents/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು (ಟಿಟಿ ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರಿ ಆಡಿಟೋರಿಯಂ) ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೊದಲು, ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಗರದ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು.

== ಕಟ್ಟಡ ==
ಮೊದಲ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅಕಾಡೆಮಿ ತನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಜಾರ್ಜ್ ಟೌನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಮೈಲಾಪುರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. 1955 ರಲ್ಲಿ, [[ಪಂಡಿತ|ಪಂಡಿತ್]] [[ಜವಾಹರ‌ಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು]] ಅವರು ಇಂದು ಮೈಲಾಪುರದ ಟಿಟಿಕೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ [[ಅಸ್ತಿಭಾರ|ಅಡಿಪಾಯ]] ಹಾಕಿದರು. ಇದನ್ನು 20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1962 ರಂದು ಅಂದಿನ ಮದ್ರಾಸ್ [[ರಾಜ್ಯಪಾಲ|ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾದ]] ಮಹಾರಾಜ [[ಜಯಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್|ಜಯಚಾಮರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಬಹದ್ದೂರ್]] ಅವರು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.

ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿಗೆ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳಿವೆ:

# ಟಿಟಿ ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರಿ ಸಭಾಂಗಣ
# ಕಸ್ತೂರಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಸಭಾಂಗಣ

ಟಿಟಿ ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರಿ ಸಭಾಂಗಣವು 1955 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಇದು 1600 ಆಸನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಕಸ್ತೂರಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು 1982 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ [[ಸಭಾಂಗಣ]], ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಸಮಿತಿ ಕೊಠಡಿ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಟಿಎನ್ ರಾಜರತ್ನಂ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಟೇಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಿಯೊ ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಸ್ತೂರಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರ ಸೋದರಳಿಯ ಮಗ, [[ದಿ ಹಿಂದೂ]] ಜಂಟಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎನ್. ಮುರಳಿ ಅವರು ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಮನ್ನಣೆ ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆಗಳು ==

* ''ಸಂಗೀತ ಕಲಾನಿಧಿ'' : ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿಯು 1929 ರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ ಜನರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ''ಸಂಗೀತ ಕಲಾನಿಧಿ'' ಎಂಬ ಬಿರುದು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದೆ. 1968 ರಲ್ಲಿ, [[ಎಂ.ಎಸ್.ಸುಬ್ಬುಲಕ್ಷ್ಮಿ|ಎಂಎಸ್ ಸುಬ್ಬುಲಕ್ಷ್ಮಿ]] ಮದ್ರಾಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ಸಂಗೀತ ಕಲಾನಿಧಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ.
* ''[[Sangeetha Kala Acharya|ಸಂಗೀತ ಕಲಾ ಆಚಾರ್ಯ]]'' : ನಂತರ 1993 ರಲ್ಲಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ''ಸಂಗೀತ ಕಲಾ ಆಚಾರ್ಯ'' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 2 ಅಥವಾ 3 ಹಿರಿಯ ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ''ನಾಟ್ಯ ಕಲಾ ಆಚಾರ್ಯ'' : 2012 ರಿಂದ, ಅಕಾಡೆಮಿಯು ''ನಾಟ್ಯ ಕಲಾ ಆಚಾರ್ಯ'' ಬಿರುದಿನಿಂದ ನೃತ್ಯಗಾರರನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜನವರಿ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನೃತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಈಗ ''ನೃತ್ಯ ಕಲಾನಿಧಿ'' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
* ''ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''
* ''ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''
* ''ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಯುವ ಉತ್ಸವದ ಉತ್ಸಾಹ'' : ಪ್ರತಿ ವರ್ಷದ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 40 ಯುವ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಅವರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಗಾಗಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ.
* ''ವಿಶೇಷ ಟಿಟಿಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''
* ''ವಿಶೇಷ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'' : ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ 3 ಜನರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ:
** [[ಕುಮಾರಿ ಕಮಲಾ|ಕಮಲಾ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ]]
** [[ಲಾಲ್ಗುಡಿ ಜಯರಾಮನ್]]
** ಟಿಎಚ್ ವಿನಾಯಕ ರಾಮ್
* ''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾವಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''
* ''ಸಂಗೀತ ಕಲ್ಯಾಣ''
** ''ಆರ್‌.ಆರ್‌.ಪ್ರತಿಭಾ ಪುರಸ್ಕಾರ ಯೋಜನೆ'' : ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತರಬೇತಿ ಅವಧಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರು ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
** ಟೀಚರ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಎಂಬುದು ಅಕಾಡೆಮಿಯು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಶಾಲೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಮಾನವ ಧ್ವನಿ|ಗಾಯನ]], [[ಪಿಟೀಲು]] ಮತ್ತು [[ಮೃದಂಗ|ಮೃದಂಗದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ.
* ಪುಸ್ತಕಗಳು: ಅಕಾಡೆಮಿ ಸಂಗೀತದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಕೆಲವು ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು:
** ''ದಿ ರಾಗಸ್ ಆಫ್ ಸಂಗೀತ ಸಾರಾಮೃತ'', [[King Tulaja I|ರಾಜ ತುಳಜ I]] ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕ.
** ''ಲಕ್ಷಣ ಗೀತೆಗಳು''
** ''ರಾಗ ಲಕ್ಷಣಗಳು''

== ಗ್ರಂಥಾಲಯ ==
ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿಗೆ ದೇಣಿಗೆಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ಕೆ.ಆರ್.ಸುಂದರಂ ಅಯ್ಯರ್ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಎಸ್.ವಿಶ್ವನಾಥನ್ ಅವರಿಂದ 1,00,000 ರೂ. ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಈ ಗ್ರಂಥಾಲಯಕ್ಕೆ ಈಗ ಕೆಆರ್ ಸುಂದರಂ ಅಯ್ಯರ್ ಸ್ಮಾರಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಪರೂಪದ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಮತ್ತು ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಯ ಅಧಿವೇಶನಗಳ ನಡಾವಳಿಗಳ ಟೇಪ್ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಪಿ.ಸಾಂಬಮೂರ್ತಿ, ಸಂಗೀತಾ ವಿದ್ವಾನ್ ಕೆ.ಸಿ.ತ್ಯಾಗರಾಜನ್, ವಿ.ರಾಘವನ್, ವೆಂಕಟಕೃಷ್ಣನ್, ಎಸ್.ಆರ್.ಜಾನಕಿರಾಮನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕುಟುಂಬಗಳು ನೀಡಿದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯಗಳೆರಡರ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಈ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿವೆ.

== ಸಹ ನೋಡಿ ==
 

* ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಫೇರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫೌಂಡೇಶನ್
* ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [https://web.archive.org/web/20090804035352/http://www.musicacademymadras.in/ ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್]
* [http://www.indian-heritage.org/musicseason/ma.htm ಸಭಾಸ್ - ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181102142357/http://www.indian-heritage.org/musicseason/ma.htm |date=2018-11-02 }}
* [https://web.archive.org/web/20041210045828/http://chennaionline.com/musicseason2k/sabhas/musicacademy.asp ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿ]
* [https://web.archive.org/web/20070314090219/http://www.hindu.com/fr/2006/01/13/stories/2006011300290300.htm ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿ ಕಟ್ಟಡದ ಉದ್ಘಾಟನೆ - ದಿ ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಲೇಖನ]
* 75 years of dedication to Indian arts 
* [https://web.archive.org/web/20070128074028/http://www.carnatica.co.uk/ - ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿ]
{{Education in Tamil Nadu}}{{Chennai Topics}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]]
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>0y4dh273aupxafeb8rjiwf70dmdsngu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನವಗ್ರಹ ಜೈನ ದೇವಾಲಯ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148367</id>
    <revision>
      <id>1430940</id>
      <parentid>1351470</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11555" sha1="qb56krprdx8u89mj2c2u5u92ksvia9j" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| name                  = ನವಗ್ರಹ ಜೈನ ದೇವಾಲಯ
| native_name           = 
| religious_affiliation = [[ಜೈನ ಧರ್ಮ]]
| image                 = Jain-navagraha-temple.jpg
| image_size            = ೨೭೦
| caption               = ಕಾಯೋತ್ಸರ್ಗ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ೬೧ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ತೀರ್ಥಂಕರ ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥನ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರತಿಮೆ
| map_type              = India Karnataka
| map_size              = ೨೫೦
| map_caption           = Location within Karnataka
| coordinates           = {{coord|15|12|56.46|N|75|8|31.68|E|region:IN|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes = 
| location              = [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಕರ್ನಾಟಕ]], ಭಾರತ
| deity                 = [[ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ]]
| festivals             = [[ಮಹಾಮಸ್ತಕಾಭಿಷೇಕ]], [[ಮಹಾವೀರ ಜಯಂತಿ]]
| temple_quantity       = ೧
| creator               = ಶ್ರೀ ಗುಣಧರ ನಂದಿ ಮಹಾರಾಜರು
| established           = ೨೦೦೬
| website               = 
}}

'''ನವಗ್ರಹ ಜೈನ ದೇವಾಲಯ''' ಅಥವಾ ನವಗ್ರಹ ತೀರ್ಥ ಅಥವಾ ನವಗ್ರಹ ತೀರ್ಥವು [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ|ಕರ್ನಾಟಕದ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ]] ಸಮೀಪದ ವರೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ನವಗ್ರಹ ತೀರ್ಥವು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ]] ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯವು ೬೧ ಅಡಿ(೧೯ ಮೀ) ಶ್ರೀ ೧೦೦೮ ಭಗವಾನ್ [[ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ|ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥರ]] ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲೆಯ ವಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಇತರ ಎಂಟು ಜೈನ [[ತೀರ್ಥಂಕರ|ತೀರ್ಥಂಕರರ]] ಸಣ್ಣ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು. ಈ ಪ್ರತಿಮೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜೈನ ದೇವತೆ [[ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ|ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥನ]] ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ೧೮೫ ಟನ್ ತೂಕವಿದೆ. ಪ್ರತಿಮೆಯು ೪೮ ಅಡಿ(೧೫ ಮೀ) ಒಟ್ಟು ಪೀಠದ  ಎತ್ತರ ೧೦೯ ಅಡಿ(೩೩ ಮೀ).&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/hubli-gets-magnificent-jinalaya/article368643.ece Hubli gets magnificent ‘jinalaya’.] {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} The Hindu, 6 January 2009.&lt;/ref&gt;

== ಏಕಶಿಲೆಯ ಪ್ರತಿಮೆ ==
ನವಗ್ರಹ ತೀರ್ಥದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಜನವರಿ ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಏಕಶಿಲೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಕೆತ್ತನೆಯು ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಶ್ರೀ ಗುಣಧರ ನಂದಿ ಮಹಾರಾಜರು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಸೇನ ಭಟ್ಟಾರಕ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/all-set-for-mahamastakabhisheka-of-parshwanath-teerthankar/article1782549.ece All set for Mahamastakabhisheka of Parshwanath Teerthanka.] {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''The Hindu'', 14 January 2007&lt;/ref&gt;

ಕೇವಲ ೨೯ ಗ್ರಾಮವಾದ ವರೂರಿನಲ್ಲಿ ನವಗ್ರಹ ತೀರ್ಥವಿದೆ [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ]] - [[ಧಾರವಾಡ]] ನಗರದಿಂದ, ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ, ದೇಶದ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಿಂದ ಅಪಾರ ಜನಸಮೂಹವನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಪುಣೆ-ಬೆಂಗಳೂರು ರಸ್ತೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ೪೫ ಎಕರೆಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ನವಗ್ರಹ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಜೈನ ಸಮುದಾಯದವರು ಇತರ ಸಮುದಾಯದ ಜನರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಶ್ರೀ ಗುಣಧರ್ ನಂದಿ ಮಹಾರಾಜರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ೬೧ ಅಡಿ(೧೫ ಮೀ) ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಕಾಯೋತ್ಸರ್ಗ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ [[ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ|ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ]] ತೀರ್ಥಂಕರರ ೧೮೫-ಟನ್ ಏಕಶಿಲೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೀಠವು ಅದರ ಒಟ್ಟು ಎತ್ತರವನ್ನು ೧೦೯ ಅಡಿ(೩೩ ಮೀ) &lt;ref name=&quot;kstdc&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.karnatakatourism.org/tour-item/navagraha-jain-temple/|title=Navagraha Jain Temple|website=[[Karnataka State Tourism Development Corporation]]|access-date=22 August 2022|archive-date=21 ಆಗಸ್ಟ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220821185842/https://www.karnatakatourism.org/tour-item/navagraha-jain-temple/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಕೆಳಗಿನ ಒಂಬತ್ತು ತೀರ್ಥಂಕರರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಒಂಬತ್ತು ಗ್ರಹಗಳ ''ಗ್ರಹ [[ತ್ರಿದೋಷ|ದೋಷಗಳನ್ನು]] ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಬಹುದು'' ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ:&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Devotees-throng-Varur-for-Teertha/articleshow/1207309.cms|title=Devotees throng Varur for Teertha|date=15 January 2007|access-date=22 August 2022}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ಎಸ್. ನಂ.
! ತೀರ್ಥಂಕರ
! ಗ್ರಹ
|-
|೧
| [[ಪದ್ಮಪ್ರಭ|ಪದ್ಮಪ್ರಭು]]
| [[ಸೂರ್ಯ]]
|-
|೨
| [[ಚಂದ್ರಪ್ರಭ|ಚಂದ್ರಪ್ರಭು]]
| [[ಚಂದ್ರ]]
|-
|೩
| ಮಲ್ಲಿನಾಥ
| [[ಬುಧ|ಮರ್ಕ್ಯುರಿ]]
|-
|೪
| [[ಪುಷ್ಪದಂತ ಸ್ವಾಮಿ|ಪುಷ್ಪದಂತ]]
| [[ಶುಕ್ರ]]
|-
|೫
| ವಾಸುಪೂಜ್ಯ
| [[ಮಂಗಳ (ಗ್ರಹ)|ಮಂಗಳ]]
|-
|೬
| [[ಮಹಾವೀರ]]
| [[ಗುರು (ಗ್ರಹ)|ಗುರು]]
|-
|೭
| [[ಮುನಿಸುವ್ರತ]]
| [[ಶನಿ (ಗ್ರಹ)|ಶನಿಗ್ರಹ]]
|-
|೮
| ನೇಮಿನಾಥ
| [[ರಾಹು]]
|-
|೯
| [[ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ|ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ]]
| [[ಕೇತು]]
|-
|}
ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥನ ಏಕಶಿಲಾ ಪ್ರತಿಮೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ [[ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ|ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿರುವ]] [[ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಪ್ರತಿಮೆ|ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನ ಪ್ರತಿಮೆಗಿಂತ]] ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ನವಗ್ರಹ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿರುವ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು.ಪುಣೆ-ಬೆಂಗಳೂರು ರಸ್ತೆಯ ವರೂರಿನ ಬಳಿ ತಪೋವನ ಮೇಲ್ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಗಮನದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುವಾಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ೪ ಕಿ.ಮೀ(೨.೫ ಮೈ) ದೂರದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಕಾಣಬಹುದು. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಧಾರವಾಡ ನಗರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ನಗರದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಲು ಸುಲಭವಾಗಿದೆ.

== ವಸತಿ ==
ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಹರಿವಿನಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ೫ ಕೋಟಿ ರೂ.ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಿ ನಿವಾಸ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.karnatakatourism.org/tour-item/navagraha-jain-temple/|title=Navagraha Jain Temple|website=[[Karnataka State Tourism Development Corporation]]|access-date=22 August 2022|archive-date=21 ಆಗಸ್ಟ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220821185842/https://www.karnatakatourism.org/tour-item/navagraha-jain-temple/|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://www.karnatakatourism.org/tour-item/navagraha-jain-temple/ &quot;Navagraha Jain Temple&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220821185842/https://www.karnatakatourism.org/tour-item/navagraha-jain-temple/ |date=2022-08-21 }}. ''[[karnataka tourism places|Karnataka State Tourism Development Corporation]]''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;22 August&lt;/span&gt; 2022&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ಬೃಂದಾವನದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಸಂಗೀತ ಕಾರಂಜಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಯೋಜನೆಯೂ ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ವಸತಿ ಮತ್ತು ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯವು ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ತಂಗಲು ಸುಮಾರು ೫೦ ಕೊಠಡಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಉಪಹಾರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟವನ್ನೂ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಹಳೆಯ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ದೂರದ ಬಸ್ಸುಗಳು ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ನವಗ್ರಹ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ನಗರದಿಂದ ಆಟೋ-ರಿಕ್ಷಾಗಳು ಸಹ ಲಭ್ಯವಿವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ೧೫೦-೨೦೦ ರೂ. ಖರ್ಚು ಆಗುತ್ತದೆ.

== ಸಹ ನೋಡಿ ==

* ಅಹಿಂಸಾ ಪ್ರತಿಮೆ
* [[ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಪ್ರತಿಮೆ]]
* ಬಾವಂಗಜ
* ಭಾರತದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{Commons category-inline|Navagraha Jain Temple}}

{{Authority control}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ದೇವಾಲಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ದೇವಾಲಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>qb56krprdx8u89mj2c2u5u92ksvia9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148446</id>
    <revision>
      <id>1430948</id>
      <parentid>1351653</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55275" sha1="l1vo4n4dnae34v5f5d2rhaugq8brr3l" xml:space="preserve">{{Infobox dam|image=NagarjunaSagarDam.JPG|image_caption=|location=ನಲ್ಗೊಂಡ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಮತ್ತು ಪಲ್ನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆ, [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]|purpose=ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ|height=ಆಳವಾದ ನದಿ ತಳ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೧೨೪ ಮೀಟರ್ (೪೦೭ ಅಡಿ)|length=1,550 metres (5,085 ft)}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:Articles with short description]]
[[ವರ್ಗ:Short description is different from Wikidata]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:ತೆಲಂಗಾಣ]]
[[ವರ್ಗ:ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು]]
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
'''ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ''' [[ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ|ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ]] ಅಡ್ಡಲಾಗಿರುವ ಕಲ್ಲಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಇದು [[ತೆಲಂಗಾಣ|ತೆಲಂಗಾಣದ]] ನಲ್ಗೊಂಡ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] ಪಲ್ನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;lift-mint&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.livemint.com/news/india/ap-telangana-jointly-release-water-from-nagarjuna-sagar-dam-1565527726541.html|title=AP, Telangana jointly release water from Nagarjuna Sagar dam|last=Lasania|first=Yunus Y.|date=11 August 2019|access-date=16 September 2020}}&lt;/ref&gt; ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಲ್ಗೊಂಡ, ಸೂರ್ಯಪೇಟ್, ಕೃಷ್ಣ, ಎನ್‍ಟಿಆರ್, ಬಾಪಟ್ಲಾ, ಎಲೂರು, ಪಲ್ನಾಡು, ಖಮ್ಮಂ, ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ, [[ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಗುಂಟೂರು]] ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯೊಂದಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

೧೯೫೫ ಮತ್ತು ೧೯೬೭ ರ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅಣೆಕಟ್ಟು ೧೧.೪೨೭ ಬಿಲಿಯನ್ ಕ್ಯೂಬಿಕ್ ಮೀಟರ್‌ಗಳು (೪೦೫.೧×೧೦೯ ಕ್ಯೂ ಅಡಿ) ಒಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ [[ಜಲಾಶಯ|ನೀರಿನ ಜಲಾಶಯವನ್ನು]] ರಚಿಸಿತು., ಇದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ೬.೯೨ ಘನ ಕಿಮೀ ಅಥವಾ ೨೪೪.೪೧ ಟಿಎಂಸಿ ಅಡಿ. ಅಣೆಕಟ್ಟು ೪೯೦ ಅಡಿ (೧೫೦ ಮೀ) ಅದರ ಆಳವಾದ ಅಡಿಪಾಯದಿಂದ  ಮತ್ತು ೦.೯೯ ಮೈಲುಗಳು (೧.೬ ಕಿಮೀ)  ಉದ್ದದ ೨೬ ಪ್ರವಾಹ ಗೇಟ್‌ಗಳು ೪೨ ಅಡಿ (೧೩ ಮೀ) ಅಗಲ ಮತ್ತು ೪೫ ಅಡಿ (೧೪ ಮೀ) ಎತ್ತರ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tourisminap.com/nagarjunasagar.htm|title=Nagarjunasagar|archive-url=https://web.archive.org/web/20070124174958/http://www.tourisminap.com/nagarjunasagar.htm &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt;|archive-date=2007-01-24|access-date=2007-01-25}}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.&lt;ref name=&quot;lift-mint&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;lift-hindu&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/all-gates-of-nagarjunasagar-lifted/article29036673.ece|title=All gates of Nagarjunasagar lifted|last=Pradeep|first=B.|date=12 August 2019|work=[[The Hindu]]|access-date=16 September 2020}}&lt;/ref&gt;

ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ &quot;ಆಧುನಿಕ ದೇವಾಲಯಗಳು&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೊಡ್ಡ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದು. ಇದು ಭಾರತದ ಬಹುಪಯೋಗಿ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು [[ಜಲವಿದ್ಯುತ್]] ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಕಟ್ಟಿರುವ ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ೧೯೦೩ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಆರಂಭಿಸುವಂತೆ ನಿಜಾಮರು ಮಾಡಿದರು &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cabaltimes.com/2016/06/28/nizam/|title=The Secret History of Hyderabad State of the Nizam (South India; 1724–1948)|last=Subani|first=Hamad|date=28 June 2016|website=Cabal Times}}&lt;/ref&gt;

ಯೋಜನೆಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಜವಾಹರ‌ಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು]] ಅವರು ೧೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೫೫ ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ರಾಜಾ ವಾಸಿರೆಡ್ಡಿ ರಾಮಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಮಹೇಶ್ವರ ಪ್ರಸಾದ್, ದಿವಂಗತ ಮುಕ್ತ್ಯಾಳ ರಾಜ ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದರು, ಸಕ್ರಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಲಾಬಿಯ ಮೂಲಕ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೫೨ ರಲ್ಲಿ ನೂರ ಹತ್ತು ಮಿಲಿಯನ್ ಜಿಬಿಪಿ ಮತ್ತು ಐವತ್ತೈದು ಸಾವಿರ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2018-03-09/Jaggaiahpet-ex-MLA-dies/364945|title=Jaggaiahpet ex-MLA dies|last=India|first=The Hans|date=2018-03-10|website=www.thehansindia.com|language=en|access-date=2021-07-19}}&lt;/ref&gt; ಕಾನೂರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ರಾವ್ ಅವರ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ  ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ  ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ  ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕಲ್ಲಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಆಗಿತ್ತು.

೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೬೭ &lt;ref name=&quot;Tame&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/mag/2005/12/18/stories/2005121800150200.htm|title=Magazine / Focus : Taming the Krishna|date=18 December 2005|work=[[The Hindu]]}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ|ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು]] ಜಲಾಶಯದ ನೀರನ್ನು ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲದಂಡೆ ಕಾಲುವೆಗಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರದ ನಿರ್ಮಾಣವು ನಂತರ ೧೯೭೮ ಮತ್ತು ೧೯೮೫ ರ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಘಟಕಗಳು ಸೇವೆಗೆ ಬಂದಂತೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಯೋಜನೆಯ ಉದ್ಘಾಟನೆಯ ವಜ್ರ ಮಹೋತ್ಸವದ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು, ಅಣೆಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ap7am.com/lv-207199-special-focus-nagarjuna-sagar-dam-completes-60-years.html|title=Nagarjuna Sagar dam completed 60 years|access-date=11 December 2015|archive-date=12 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151212203047/http://www.ap7am.com/lv-207199-special-focus-nagarjuna-sagar-dam-completes-60-years.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ನಿರ್ಮಾಣವು ಪ್ರಾಚೀನ ಬೌದ್ಧ ನೆಲೆಯಾದ ನಾಗಾರ್ಜುನಕೊಂಡವನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿತು, ಇದು ೧ ನೇ ಮತ್ತು ೨ ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶ|ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ರಾಜವಂಶದ]] ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಡೆಕ್ಕನ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಶಾತವಾಹನರು|ಶಾತವಾಹನರ]] ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿನ ಉತ್ಖನನದಲ್ಲಿ ೩೦ ಬೌದ್ಧ ಮಠಗಳು ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. ಜಲಾಶಯದ ಪ್ರವಾಹದ ಮೊದಲು, ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಅಗೆದು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಲವನ್ನು ಈಗ ಜಲಾಶಯದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ದ್ವೀಪವಾಗಿರುವ ನಾಗಾರ್ಜುನಕೊಂಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಇನ್ನು ಕೆಲವನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದ ಗ್ರಾಮವಾದ ಅನುಪುಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.art-and-archaeology.com/india/nkonda/nk01.html|title=Nagarjunakonda|access-date=2007-01-25}}&lt;/ref&gt;

ಉಡಾನ್ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆಯ್ಕೆಯು ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಟರ್ ಏರೋಡ್ರೋಮ್ &lt;ref&gt;https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/150621/telangana-state-andhra-pradesh-to-have-water-aerodromes-soon.html&lt;/ref&gt; ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕರೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.

== ಡೇಟಾ ==
[[ಚಿತ್ರ:Nagarjuna_Sagar_Right_Earth_Dam.JPG|right|thumb|250x250px| ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ್ ಬಲ ಭೂಮಿಯ ಅಣೆಕಟ್ಟು]]

* ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಪ್ರದೇಶ : ೨೧೪,೧೮೫ ಕಿಮೀ (೮೨,೬೯೭ ಚ.ಮೈ)
* ಪೂರ್ಣ ಜಲಾಶಯ ಮಟ್ಟ (ಎಫ್‍ಆರ್‍ಎಲ್):೧೭೯.೮೩ ಮೀಟರ್ (೫೯೦ ಅಡಿ)ಎಂಎಸ್ಎಲ್
* ಎಫ್‍ಆರ್‍ಎಲ್ ನಲ್ಲಿ ನೀರು ಹರಡುವ ಪ್ರದೇಶ: ೨೮೫ ಕಿಮೀ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
* ಎಫ್‍ಆರ್‍ಎಲ್  ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: ೩೧೨ ಟಿಎಮ್‍ಸಿ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/180618/nagarjunasagar-dam-loses-25-per-cent-storage.html|title=Nagarjunasagar dam loses 25 per cent storage|date=2018-06-18|access-date=28 June 2018}}&lt;/ref&gt;
* ನದಿಯ ತೂಬುಗಳ ಎಮ್‍ಡಿ‍ಡಿ‍ಎಲ್: ೧೩೭.೩ ಮೀಟರ್ (೪೫೦ ಅಡಿ)ಎಂಎಸ್ಎಲ್
* ಕಲ್ಲಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟು
** ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಪಿಲ್ವೇ: ೪೭೧ ಮೀ
** ನಾನ್-ಓವರ್ ಫ್ಲೋ ಅಣೆಕಟ್ಟು: ೯೭೯ ಮೀ
** ಮ್ಯಾಸನ್ರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಉದ್ದ: ೧೪೫೦ ಮೀ
** ಗರಿಷ್ಠ ಎತ್ತರ: ೧೨೫ ಮೀ
* ಭೂಮಿಯ ಅಣೆಕಟ್ಟು
** ಭೂಮಿಯ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ: ೩೪೧೪ ಮೀ
** ಗರಿಷ್ಠ ಎತ್ತರ: ೧೨೮ ಮೀ
* ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆ
** ವಿದ್ಯುತ್ ಘಟಕಗಳು: ೧ ಸಂಖ್ಯೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ (೧೧೦ ಎಮ್‍ಡಬ್ಲೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ), ೭ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬಹುದಾದ (೧೦೦ ಎಮ್‍ಡಬ್ಲೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ)
* ಕಾಲುವೆ ಪವರ್ ಹೌಸ್
** ಬಲಭಾಗದ: ೩ ಘಟಕಗಳು ೩೦ ಎಮ್‍ಡಬ್ಲೂ (ಪ್ರತಿ)
** ಎಡಬದಿ: ೨ ಘಟಕಗಳು ೩೦ ಎಮ್‍ಡಬ್ಲೂ (ಪ್ರತಿ) &lt;ref name=&quot;nspro&quot;/&gt;

== ಬಳಕೆ ==

=== ನೀರಾವರಿ ===
ಬಲ ಕಾಲುವೆಯು ಗರಿಷ್ಠ  ೩೧೧.೫ ಕ್ಯುಮೆಕ್ಸ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ ೨೦೩ ಕಿಮೀ ಉದ್ದವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಗುಂಟೂರು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರುಣಿಸುತ್ತದೆ. ಎಡ ಕಾಲುವೆ(ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಕಾಲುವೆ) ಗರಿಷ್ಠ ೩೧೧.೫ ಕ್ಯುಮೆಕ್ಸ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದೊಂದಿಗೆ ೧೭೯ ಕಿಮೀ ಉದ್ದವಿದೆ  ಮತ್ತು ನಲಗೊಂಡ, ಸೂರ್ಯಪೇಟ್, ಕೃಷ್ಣ, ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಮತ್ತು ಕಮ್ಮಂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ೧.೦೦೮ ಮಿಲಿಯನ್ ಎಕರೆ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರುಣಿಸುತ್ತದೆ..&lt;ref name=&quot;nspro&quot;/&gt; ಈ ಯೋಜನೆಯು ಮೇಲಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ೫೪ ಗ್ರಾಮಗಳು (ನಲ್ಗೊಂಡದಲ್ಲಿ ೪೮ ಮತ್ತು ಗುಂಟೂರಿನಲ್ಲಿ ೬) ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದು, ೨೪೦೦೦ ಜನರು ತೊಂದರೆಗೀಡಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜನರ ಸ್ಥಳಾಂತರವು ೨೦೦೭ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.

ಅಲಿಮಿನೆಟಿ ಮಾಧವ ರೆಡ್ಡಿ ಲಿಫ್ಟ್ ನೀರಾವರಿ ಕಾಲುವೆ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ನೀರನ್ನು ೦.೩೭ ಮಿಲಿಯನ್ ಎಕರೆಗಳು (೧,೫೦೦ ಕಿಮೀ2) ನೀರಾವರಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ   ನಲ್ಗೊಂಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭೂಮಿ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.irrigation.telangana.gov.in/icad/projects|title=Aliminati Madhava Reddy Project (AMRP)|access-date=22 September 2015}}&lt;/ref&gt; ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಎಡದಂಡೆಯ ಪುಟ್ಟಗಂಡಿ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಇರುವ ಪಂಪ್ ಹೌಸ್ ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಲಿಫ್ಟ್ ಯೋಜನೆಯು [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್]] ನಗರದ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಸುಮಾರು ೨೦ ಟಿಎಂಸಿ ನೀರನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/telangana/expert-suggests-alternative-plan-for-dindi-project/article8401180.ece|title=Expert suggests for full use of Puttamgandi pump house for Dindi project|last=Reddy|first=T. Karnakar|date=2016-03-26|work=The Hindu|access-date=22 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Pumping-station-proposal-in-doldrums-over-funding-delay/articleshow/21752059.cms|title=Pumping station proposal in doldrums over funding delay|website=[[The Times of India]]|access-date=22 September 2015}}&lt;/ref&gt; ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೮೦% ರಷ್ಟು ಪುನರುತ್ಪಾದಿತ ನೀರು/ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಕೊಳಚೆ ನೀರಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಲ್ಗೊಂಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ಬಳಕೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಜಲಾಶಯದ ಎಡಭಾಗದ ತೀರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರವಾಹದ ಹರಿವಿನ ಕಾಲುವೆ ನೀರನ್ನು ನಲ್ಗೊಂಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನೀರಾವರಿಗೆ ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

=== ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ===
[[ಜಲವಿದ್ಯುತ್|ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವು]] ೮ ಘಟಕಗಳೊಂದಿಗೆ (೧x೧೧೦ ಎಮ್‍ಡಬ್ಲೂ+೭x೧೦೦.೮ ಎಮ್‍ಡಬ್ಲೂ) ೮೧೫.೬ ಎಮ್‍ಡಬ್ಲೂ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೊದಲ ಘಟಕವನ್ನು ೭ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೭೮ ರಂದು ಮತ್ತು ೮ ನೇ ಘಟಕವನ್ನು ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೮೫ ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಬಲ ಕಾಲುವೆ ಸ್ಥಾವರವು ತಲಾ ೩೦ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್‌ಗಳ (೪೦,೦೦೦ ಎಚ್‌ಪಿ) ೩ ಘಟಕಗಳೊಂದಿಗೆ ೯೦ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ (೧೨೦,೦೦೦ ಎಚ್‌ಪಿ) ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎಡ ಕಾಲುವೆ ಸ್ಥಾವರವು ೬೦ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ (೮೦,೦೦೦ ಎಚ್‍ಪಿ) ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತಲಾ ೩೦ ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್‌ನ ೨ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.apgenco.com/inner.asp?frm=our_pow_plants_hydel1 Andhra Pradesh Hydel Power plants]&lt;/ref&gt; ೭ x ೧೦೦.೮ ಎಮ್‍ಡಬ್ಲೂ ಯುನಿಟ್‌ಗಳ ಪಂಪ್ ಮಾಡಲಾದ ಶೇಖರಣಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಟೇಲ್ ಪಾಂಡ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮುಂದುವರಿದ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿಗೆ ಇದು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
[[ಚಿತ್ರ:Nagarjuna_sagar_dam....33.JPG|thumb|ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ]]
ನಾಗಾರ್ಜುನಸಾಗರ ಜಲಾಶಯವು ಅದರ ಸ್ಪಿಲ್‌ವೇಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವಾಗ ೧೫೦ ಎಮ್‍ಡಬ್ಲೂ ಕಾಲುವೆ ಆಧಾರಿತ ಘಟಕಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಸೂನ್ ಪ್ರವಾಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಲುವೆಗಳಿಂದ ನೀರಾವರಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ನೀರು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲುವೆಗಳಿಗೆ ನೀರನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರವಾಹದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಚಾಲನೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಕಾಲುವೆ ಆಧಾರಿತ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಘಟಕಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಪ್ರಮುಖ ಹೊಳೆ ದಾಟುವಾಗ ಬೇಡದ ಕಾಲುವೆ ನೀರನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹೊಳೆಗೆ ಬಿಡಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಕಾಲುವೆ ಆಧಾರಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಘಟಕಗಳ ಮೂಲಕ ನದಿಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗದೆ ಹೋಗುವ ನೀರಿನಿಂದ ರನ್ ಆಫ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು.

ನಾಗಾರ್ಜುನ್ ಸಾಗರ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವು ಈ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕನಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಶುಷ್ಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಲುವೆ ಆಧಾರಿತ ಘಟಕಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲು ಶ್ರೀಶೈಲಂ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

== ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ==
ನಾಗಾರ್ಜುನಸಾಗರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಿಂದ ವಾರಾಂತ್ಯದ ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್/ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಸುಮಾರಿಗೆ) ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಗೇಟ್‌ಗಳು ತೆರೆದಾಗ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ನಾಗಾರ್ಜುನಸಾಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ತೆಲಂಗಾಣ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಹೋಟೆಲ್ ವಿಜಯ್ ವಿಹಾರ್ ನಾಗಾರ್ಜುನಸಾಗರದಲ್ಲಿ ವಸತಿಗಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.trawell.in/telangana/nagarjuna-sagar|title=NAGARJUNA SAGAR – TRAVEL GUIDE|website=Trawell.in}}&lt;/ref&gt;

ನಾಗಾರ್ಜುನಸಾಗರದ ಸುತ್ತಲೂ ಹಲವಾರು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಿಂದ ಒಂದು ದಿನದ ಪ್ರವಾಸವಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದು.

* [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] ನಾಗಾರ್ಜುನಕೊಂಡ - ಟಿಎಸ್‍ಟಿಡಿ‍ಸಿ ಅಥವಾ ಎ‍ಪಿ‍ಟಿಡಿಸಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬೋಟಿಂಗ್ ಪಾಯಿಂಟ್‌ನಿಂದ ದೋಣಿಯ ಮೂಲಕ ತಲುಪಬೇಕು
* [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] ಅನುಪು
* [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] ಮಾಚೆರ್ಲಾ ಬಳಿಯ ಎಥಿಪೋತಲಾ ಜಲಪಾತ - ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ ಬಲದಂಡೆ ಕಾಲುವೆ, ಚಂದ್ರವಾಂಕ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯವಾಂಕ ಹೊಳೆಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನೀರು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಜಲಪಾತವನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಹರಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

== ಪರಿಸರದ ಅಂಶಗಳು ==
ಕೃತಕ ಲಿಫ್ಟ್ ನೀರಾವರಿ ಆಧಾರಿತ ನದಿಯನ್ನು ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಡೆಲ್ಟಾ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ನಲ್ಗೊಂಡ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ತಿರುಗಿಸುವುದು ನಲ್ಗೊಂಡದಲ್ಲಿ [[ಫ್ಲೂರೀನ್|ಫ್ಲೋರಿನ್]] -ಸಮೃದ್ಧ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಬಂಡೆಗಳ ಸವೆತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಅಂತರ್ಜಲ ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸಿತು. ಇದು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಡೆಲ್ಟಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ಅನಿಶ್ಚಿತ ಹರಿವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಸ್ಮಯ &quot;ಕೊಲ್ಲೇರು ಸರೋವರ&quot; ದ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/worries-grow-as-kolleru-shrinks/article8235423.ece|title=Worries grow as Kolleru shrinks|last=Srinivas|first=Rajulapudi|date=13 February 2016|work=The Hindu|agency=The Hindu}}&lt;/ref&gt; ಸವೆತ ನಿರೋಧಕ ಕಾಲುವೆಗಳ ಬಳಕೆಯು ಡೆಲ್ಟಾಗಳಿಗೆ ನದಿಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹೂಳು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಡೆಲ್ಟಾ ಭೂಮಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಸರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಹರಿವು ಭೂಮಿಯ ಲವಣಾಂಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಮತ್ತು ದಿವಿಸೀಮಾದಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿ ಭೂಮಿಯ ಸಮುದ್ರ ಅತಿಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ೨೦೦ಕ್ಕೆ ಕೃಷ್ಣಾ ನೀರಿನ ತಿರುವು&amp;nbsp;ಕಿಮೀ ಹೈದರಾಬಾದಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆ ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿತು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೃಷ್ಣಾ ಹರಿವಿನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಅನೇಕ ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಈಗ &quot;ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ&quot; ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಚರಗಳ ಪರಿಸರದ ಅದ್ಭುತ ಭೂಮಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಈಗ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಜನವಾಗಿದೆ. ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ ನಿರ್ಮಾಣದ ವರ್ಷದಿಂದ ನದಿಯು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ.

=== ಹೈದರಾಬಾದ್ ಜಲ ಭದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ===
ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಗರಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ಯೋಜನೆ ೧೯೨೦ ರಲ್ಲಿ ಮೂಸಿ ನದಿಯನ್ನು ೧೫ಎಂಜಿ‌ಡಿ ಗೆ ಟ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇದು ಎಸಿ (ಹಿಮಾಯತ್ ಸಾಗರ್ ೧೯೨೭ - ೧೧ ಎಮ್‌ಜಿಡಿ) ಮತ್ತು ಮಂಜಿರಾ (೧೯೬೫-೧೯೯೩ - ಮಜಿರಾ ಮತ್ತು ಸಿಂಗೂರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು) ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ೧೩೦ ಎಮ್‌ಜಿಡಿ ಗೆ ಟ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ೧೯೯೫-೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ನೀರಿನ ಯೋಜನೆ (ಹಂತ I - III) ಕಾರ್ಯಾರಂಭ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರದಿಂದ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ೧೯೦ ಎಮ್‌ಜಿಡಿ ಪೂರೈಸಲು ಇದು ಭಾರಿ ಜಿಗಿತವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/4070|title=Provisioning of Drinking water to Hyderabad|publisher=JNU University Press|pages=155}}&lt;/ref&gt; ಯೋಜನೆಯು ೬೪ ಎಮ್‌ಜಿಡಿ ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸೋರಿಕೆ ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ೧೯೯೫ ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಕೃಷ್ಣಾ ಡೆಲ್ಟಾಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಸುಮಾರು ೩೦% ನೀರನ್ನು ಈಗ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ಗೆ ತಿರುಗಿಸಲಾಗಿದೆ.

== ಭವಿಷ್ಯದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ==

=== ಡೆಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಟ್ಯಾಪ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ===
ಎರಡು ಮಿಲಿಯನ್ ಎಕರೆಗಳಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ನೀರನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲದಂಡೆ ಕಾಲುವೆಗಳ ಸಿಲ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ೪೯೦ ಅಡಿ (೧೪೯ ಮೀ) ಎಮ್‍ಎಸ್‍ಎಲ್ ನಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.. ಬಳಕೆಯಾಗದ ಶೇಖರಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಸುಮಾರು ೧೮೦ ಟಿಎಂಸಿ ಕಾಲುವೆಗಳ ಸಿಲ್/ಬೆಡ್ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;techdata&quot;&gt;{{Cite web|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d6/Nagarjunasagar_Dam.pdf|title=Technical data of Nagarjunasagar dam|access-date=22 September 2015}}&lt;/ref&gt; ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ ಜಲಾಶಯವು ಕೃಷ್ಣಾ ಡೆಲ್ಟಾ ನೀರಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ೮೦ ಟಿಎಂಸಿಯಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ನದಿಗೆ ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಿಡುವ ಮೂಲಕ ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೧.೩ ಮಿಲಿಯನ್ ಎಕರೆಗಳು (೫,೩೦೦ ಕಿಮೀ2)   ಕೃಷ್ಣಾ ಡೆಲ್ಟಾ ಕಾಲುವೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನದಿಯ ಪ್ರವಾಹದ ನೀರನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಕ್ಯಾರಿ ಓವರ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಆಗಿ ಬಳಸಲು ಈ ಐಡಲ್ ಡೆಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ೩೮೦ ಅಡಿ (೧೧೬ ಮೀ) ಎಮ್‍ಎಸ್‍ಎಲ್, ಹೂಳು ಇತ್ಯರ್ಥಕ್ಕೆ ೩೦ ಟಿಎಮ್‍ಸಿ ಬಿಟ್ಟು ಬಳಸಬಹುದು. ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ತಳದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಚಾಲಿತ ಪಂಪ್ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.scribd.com/document/58789354/Nagarjuna-Sagar-WPP-Units|title=Nagarjuna Sagar WPP Units &amp;#124; Hydroelectricity (2.0K views)|website=Scribd}}&lt;/ref&gt; (ಡಬ್ಲೂ‍ಪಿ‍ಪಿ) ಘಟಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದು ಸಾಧ್ಯ.

ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಹೈಡ್ರೋ ಟರ್ಬೈನ್‌ಗಳಿಂದ ಕೆಳ ತಲೆಯಿಂದ (೭೫ ರಿಂದ ೫೦ ಮೀಟರ್) ಟರ್ಬೈನ್‌ಗಳನ್ನು ದರದ ವೇಗಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cleantechnica.com/2018/07/04/variable-speed-is-key-to-worlds-biggest-pumped-hydro-energy-storage-project-chinas-fengning-plant/|title=Variable Speed Is Key To World's Biggest Pumped Hydro Energy Storage Project, China's Fengning Plant|date=4 July 2018|access-date=28 August 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.powertoday.in//News/Converting-to-Full-Power/103795#sthash.5xGWgcUC.dpbs|title=Converting to full – power|access-date=22 December 2016|archive-date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225213957/http://www.powertoday.in//News/Converting-to-Full-Power/103795#sthash.5xGWgcUC.dpbs|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜನರೇಟರ್‌ಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ರೇಟ್ ಮಾಡಲಾದ ವೇಗಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಚಾಲನೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಲದಂಡೆ ಕಾಲುವೆಯ ಶಕ್ತಿಕೇಂದ್ರದ (೩ x ೩೦ ಎಮ್‍ಡಬ್ಲೂ) ಸಿಲ್ ಮಟ್ಟವು ೪೭೯ ಅಡಿ (೧೪೬ ಮೀ) ಎಮ್‍ಎಸ್‍ಎಲ್ ಶಕ್ತಿಕೇಂದ್ರದ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪಂಪ್ ಹೌಸ್‌ಗೆ (೩ x ೧೫ MW) ನೀರನ್ನು ನೀಡಲು ಪೆನ್‌ಸ್ಟಾಕ್‌ಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ಟ್ಯಾಪ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಡೆಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್‌ನಿಂದ ನೀರನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಎನ್ಎಸ್ ಮುಖ್ಯ ಬಲದಂಡೆ ಕಾಲುವೆಗೆ ನೀರು ಹರಿಸಲು ಪಂಪ್ ಹೌಸ್ ಪ್ರತಿ ೫೦೦೦ ಕ್ಯೂಸೆಕ್ಸ್ ಹರಿವಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೂರು ಪಂಪ್ ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ೯೦ ಎಮ್‍ಡಬ್ಲೂ ಪವರ್‌ಹೌಸ್‌ನಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಅದರ ಘಟಕಗಳು ಜಲಾಶಯದ ಮಟ್ಟವು ೫೪೦ ಅಡಿ ಎಮ್‍ಎಸ್‍ಎಲ್ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುವಾಗ ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪಂಪಿಂಗ್ ಘಟಕಗಳು ಡೆಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್‌ನಿಂದ ನೀರನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ೫೦೮ ಅಡಿ ಎಮ್‍ಎಸ್‍ಎಲ್ ಗಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಬರಗಾಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೫೦ ಟಿಎಂಸಿ ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;nspro&quot;&gt;{{Cite web|url=http://irrigationap.cgg.gov.in/wrd/projects|title=Nagarjuna Sagar project|access-date=22 September 2015|archive-date=10 ನವೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151110060003/http://irrigationap.cgg.gov.in/wrd/projects|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಐದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವು ಅದರ ಕನಿಷ್ಠ ಡ್ರಾ ಡೌನ್ ಮಟ್ಟ ೫೪೦ ಅಡಿ (೧೬೫ ಮೀ) ಎಮ್‍ಎಸ್‍ಎಲ್ ಬರಗಾಲದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಪಂಪಿಂಗ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಗಿದೆ. ಡೌನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೇಲಿರುವ ೪೪ ಎಮ್‍ಡಬ್ಲೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮಿನಿ ಹೈಡಲ್ ಸ್ಥಾವರಗಳಿಂದ ವರ್ಧಿತ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ಸೇವಿಸಿದ ಪಂಪ್ ಪವರ್ ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸರಿದೂಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ನದಿಯ ಸ್ಲೂಸ್‌ಗಳ ಸಿಲ್ ಮಟ್ಟವು ೪೫೦ ಅಡಿ (೧೩೭ ಮೀ)  ಎಮ್‍ಎಸ್‍ಎಲ್ ಬರಗಾಲದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಡೆಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್‌ನಿಂದ ಸುಮಾರು ೯೦ ಟಿಎಂಸಿ ನೀರನ್ನು ನದಿಯ ಸ್ಲೂಯಿಸ್‌ಗಳಿಂದ ಕೆಳಭಾಗದ ನದಿ ಬಾಲ ಕೊಳಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಪಂಪ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಹೈಡ್ರೊಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಪವರ್ (ಪಿಎಸ್‌ಎಚ್‌ಪಿ) ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಕ್ಕದ ಬಲದಂಡೆ ಕಾಲುವೆಗೆ ಪಂಪ್ ಮಾಡಬಹುದು. ೧೫೦೦೦ ಕ್ಯೂಸೆಕ್‌ಗಳನ್ನು ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಬಲದಂಡೆ ಕಾಲುವೆಯ ಪವರ್‌ಹೌಸ್ (೩ x ೩೦ ಎಮ್‍ಡಬ್ಲೂ) ಅನ್ನು ಪಿ‍ಎಸ್‍ಎಚ್‍ಪಿ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗೋದಾವರಿ ನೀರನ್ನು ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಪಿ‍ಎಸ್‍ಎಚ್‍ಪಿ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ಎರಡೂ ಪಿಎಸ್‌ಎಚ್‌ಪಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ ಲೋಡ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಮೂಲಕ ದೈನಂದಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಶಕ್ತಿಯ ಶೇಖರಣಾ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು.

೧೨೫ ಮೀ ಎಮ್‍ಎಸ್‍ಎಲ್ ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ಜಲಾಶಯದ ಡೆಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ನೀರನ್ನು ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನದಿಯ ಹರಿವನ್ನು ತಿರುಗಿಸಲು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ತಿರುವು ಸುರಂಗದ ಮೂಲಕ ಕೆಳಗಿರುವ ನದಿ/ಬಾಲ ಕೊಳಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;nspro&quot;/&gt;

=== ಪಂಪ್ ಮಾಡಲಾದ ಶೇಖರಣಾ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ===
ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಜಲಾಶಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ ಜಲಾಶಯವು ಅದರ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨,೧೮,೦೦೦ ಎಮ್ಡಬ್ಲೂ ಎತ್ತರದ ಪಂಪ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 

=== ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಗರಕ್ಕೆ ನೀರು ಪೂರೈಕೆಯ ಭರವಸೆ ===
ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ್ (ಎನ್‌ಎಸ್) ಜಲಾಶಯದಿಂದ [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್]] ನಗರಕ್ಕೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಟಿಎಂಸಿಎಫ್‌ಟಿ ಅಥವಾ ದಿನಕ್ಕೆ ೨೫೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಗ್ಯಾಲನ್ ಅಥವಾ ೩೫೦ ಕ್ಯೂಸೆಕ್‌ಗಳನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/Water-to-be-Pumped-From-Dead-Storage-Level/2016/04/27/article3402248.ece|title=Water to be Pumped From Dead Storage Level|access-date=22 April 2016|archive-date=28 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160428134456/http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/Water-to-be-Pumped-From-Dead-Storage-Level/2016/04/27/article3402248.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನಗರದ ಒಟ್ಟು ನೀರಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಸುಮಾರು ೫೦% ನೀರು ಪೂರೈಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ನೀರು ಪಂಪ್ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯು ಅಲಿಮಿನೆಟಿ ಮಾಧವ ರೆಡ್ಡಿ ಲಿಫ್ಟ್ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸುಮಾರು ೨೪೦೦ ಕ್ಯೂಸೆಕ್ಸ್ ಪಂಪ್ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪುಟ್ಟಗಂಡಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಫೋರ್‌ಶೋರ್ ಪಂಪಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/alimineti-project-fourth-pump-commissioned-103031701117_1.html|title=Alimineti Project Fourth Pump Commissioned|last=Bureau|first=Our Regional|date=2003-03-16|work=Business Standard India|access-date=22 September 2015}}&lt;/ref&gt; [[ಹೈದರಾಬಾದ್‌, ತೆಲಂಗಾಣ|ಹೈದರಾಬಾದ್]] ನಗರಕ್ಕೆ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಅದರ ಒಟ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸುಮಾರು ೧೫% ಆಗಿದೆ. ಜಲಾಶಯದಿಂದ ಪುಟ್ಟಗಂಡಿ ಪಂಪ್ ಹೌಸ್ (ಪಿ‍ಎಚ್) ವರೆಗಿನ ಅಪ್ರೋಚ್ ಚಾನಲ್ ಇಲ್ಲಿ ಇದೆ{{Coord|16|34|31|N|79|07|51|E|name=Puttangadi PH approach channel}} ಅಲ್ಲಿ ಭೀಮನಪಲ್ಲಿ ವಾಗು ಉಪನದಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.india-wris.nrsc.gov.in/Publications/WatershedSubbasinAtlas/4.%20Krishna%20Middle.pdf|title=Krishna Middle Sub-Basin map|access-date=22 April 2016|archive-date=8 ಆಗಸ್ಟ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160808232905/http://www.india-wris.nrsc.gov.in/Publications/WatershedSubbasinAtlas/4.%20Krishna%20Middle.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಪಿ‍ಎಚ್ ನ ಕನಿಷ್ಠ ಡ್ರಾ ಡೌನ್ ಮಟ್ಟ (ಎಮ್‍ಡಿ‍ಡಿಎಲ್) ೫೦೨ ಅಡಿ (೧೫೩ ಮೀ) ಎಂಎಸ್ಎಲ್ ಕೆಳಗಿರುವ ನೀರನ್ನು ಎನ್ಎಸ್ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ಪಂಪ್ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/AP-Telangana-staring-at-severe-water-crisis/articleshow/52017608.cms|title=AP, Telangana staring at severe water crisis|website=[[The Times of India]]|access-date=29 April 2016}}&lt;/ref&gt; ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಎನ್‍ಎಸ್ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಒಳಹರಿವು ಮತ್ತು ಇತರ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಎನ್‍ಎಸ್ ಜಲಾಶಯದ ನೀರನ್ನು ೫೦೨ ಅಡಿ ಎಮ್‍ಎಸ್‍ಎಲ್ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಖಚಿತವಾದ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲು ಪಿ‍ಎಚ್ ನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ / ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿಲ್ಲ.. ಈ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ೫೦೨ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು ಎನ್‍ಎಸ್ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿಸದೆ ೧೦೦% ಖಚಿತವಾದ ನೀರಿನ ಮೂಲವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅಡಿ ಎಮ್‍ಎಸ್‍ಎಲ್.&lt;ref name=&quot;pra&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/water-level-in-prakasam-barrage-head-pond-dips-to-half/article8522310.ece|title=Water level in Prakasam Barrage head pond dips to half|last=Rao|first=G. Venkataramana|date=2016-04-25|work=The Hindu|access-date=29 April 2016}}&lt;/ref&gt;

ಭೀಮನಪಲ್ಲಿ ವಾಗು ಉಪನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಹೊಸ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನೊಂದಿಗೆ ಎನ್ಎಸ್ ಜಲಾಶಯದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಮತೋಲನ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದು ಸಾಧ್ಯ.{{Coord|16|34|33|N|79|06|53|E|name=Proposed dam location}} ಪುಟ್ಟಂಗಂಡಿ ಪಿ‍ಎಚ್  ಅಪ್ರೋಚ್ ಚಾನೆಲ್‌ನ ಅಪ್‌ಸ್ಟ್ರೀಮ್. ಈ ಹೊಸ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಎಫ್‍ಆರ್‍ಎಲ್ ೫೯೦ ಅಡಿ (೧೮೦ ಮೀ) ಎಮ್‍ಎಸ್‍ಎಲ್, ಎನ್‍ಎಸ್ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ಈಗಾಗಲೇ ಮುಳುಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮುಳುಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಭೀಮನಪಲ್ಲಿ ವಾಗು ಉಪನದಿಯಿಂದ ಎನ್‍ಎಸ್  ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ನೀರಿನ ಒಳಹರಿವುಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಹೊಸ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನವು ಕಂಡುಬಂದಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನಎನ್‍ಎಸ್  ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಹೊಸ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸಿಂಗ್ ಜಲಾಶಯದ ನೇರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ೫೦೨ ಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ೬  ಆಗಿದೆ&amp;nbsp;ಅಡಿ ಎಮ್‍ಡಿಡಿಎಲ್ ಇದು ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಆರು ತಿಂಗಳ ನೀರು ಪೂರೈಕೆಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ. ಭೀಮನಪಲ್ಲಿ ವಾಗು ಉಪನದಿಯಿಂದ ಒಳಹರಿವು ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಎನ್ಎಸ್ ಜಲಾಶಯದಲ್ಲಿ ನೀರು ಸಾಕಷ್ಟು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಈ ಜಲಾಶಯವು ಪುಟ್ಟಗಂಡಿ ಪಿಎಚ್ ನಿಂದ ನೀರನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಎನ್ಎಸ್ ಜಲಾಶಯದ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ೫೦೨ ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ&amp;nbsp;ಅಡಿ ಎಮ್‍ಎಸ್‍ಎಲ್, ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಗರದ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪಂಪ್ ಮಾಡಲು ಹೊಸ ಸಮತೋಲನ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ಪುಟ್ಟಂಗಂಡಿ ಪಿ‍ಎಚ್ ವಿಧಾನ ಚಾನಲ್‌ಗೆ ನೀರನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹೊಸ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಯೋಜನೆಯ ವೆಚ್ಚವು ಸುಮಾರು ೧.೫ ಶತಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಮಾನ್ಸೂನ್ ಅಲ್ಲದ ತಿಂಗಳುಗಳು ಮತ್ತು ಬರಗಾಲದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಎನ್‍ಎಸ್ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರದೆ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಗರಕ್ಕೆ ೧೦೦% ಭರವಸೆಯ ನೀರು ಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;pra&quot;/&gt;

ಸುಂಕಿಶಾಲ ಭೂಗತ ಪಂಪ್ ಹೌಸ್ ೪೬೨ ಅಡಿ (೧೪೧ಮೀ)) ವರೆಗೆ ನೀರು ಹರಿಸಲು ಅಂದಾಜು ೧೪೫೦ ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಡೆಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್‌ನಿಂದ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2021/mar/19/rs-725-crore-for-sunkishala-project-to-end-hyderabads-water-woes-2278540.html|title=Rs 725 crore for Sunkishala project to end Hyderabad’s water woes|access-date=22 April 2022}}&lt;/ref&gt;

=== ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ ಎಡ ಕಾಲುವೆ ಮೂಲಕ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ಗೋದಾವರಿ ನೀರು ವರ್ಗಾವಣೆ ===
[[ಚಿತ್ರ:NagarjunaSagarLeftCanal.JPG|right|thumb|267x267px| ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಸುರಂಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು ನಾಗಾರ್ಜುನ ಎಡ ಕಾಲುವೆ ಆಳವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ]]
ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ ಎಡ ಕಾಲುವೆಯು ತೆಲಂಗಾಣ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯಗಳ ನೀರಾವರಿ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಸುಮಾರು ೧೩೦ ಟಿಎಂಸಿ ನೀರನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನೀರಿನ ಹರಿವಿನ ದಿಕ್ಕಿನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕ್ರಮೇಣ ಕೆಳಮುಖ ಗ್ರೇಡಿಯಂಟ್ (≃ ೧:೧೦,೦೦೦) ಹೊಂದಿರುವ ಬಾಹ್ಯರೇಖೆ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಕಾಲುವೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾಲುವೆಯು ಸುಮಾರು ೮೦ ಟಿಎಂಸಿ [[ಗೋದಾವರಿ|ಗೋದಾವರಿ ನದಿ]] ನೀರನ್ನು ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು, ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಮಾಂಡ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಗೋದಾವರಿ ನೀರನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ರಾಜ್ಯದ ಕೃಷ್ಣಾ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೨೧೦ ಟಿಎಂಸಿ [[ಗೋದಾವರಿ]] ನೀರನ್ನು ಶ್ರೀಶೈಲಂ ಮತ್ತು ಜುರಾಲಾ ಜಲಾಶಯಗಳಿಂದ ೧೦೦% ನೀರಿನ ಅವಲಂಬನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಾ ಮುಖ್ಯ ನದಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾದ ಗೋದಾವರಿ ನೀರನ್ನು ತೆಲಂಗಾಣದ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಪಾಲಮುರು ಲಿಫ್ಟ್ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ನಕ್ಕಲಗಂಡಿ ಲಿಫ್ಟ್ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದು.{{Fact|date=June 2019}}

ಸ್ಥಳದಿಂದ (ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ) ಅದರ ನೀರಿನ ಹರಿವಿನ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಹಿಮ್ಮುಖಗೊಳಿಸಲು ಎಡ ಕಾಲುವೆಯ ಮರು-ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಇದು ಸಾಧ್ಯ{{Coord|17|22|13|N|80|21|43|E|type:landmark_region:AP}} ) ಗೋದಾವರಿ ನೀರನ್ನು ಈ ಕಾಲುವೆಗೆ ಪಂಪ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ ಜಲಾಶಯದ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯುವ ಹರಿವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು ಕಾಲುವೆ ಒಡ್ಡುಗಳನ್ನು ಎತ್ತರಿಸಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಪಾಲೇರು ಸಮತೋಲನ ಜಲಾಶಯ, ಪೆದ್ದ ದೇವುಲಪಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸಿಂಗ್ ಜಲಾಶಯ, ಎಡ ಕಾಲುವೆ ಹೆಡ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಟರ್ ಬಳಿ ಮಧ್ಯಂತರ ಪಂಪಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳನ್ನು (ಕಡಿಮೆ ತಲೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಹರಿವಿನ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ವಾಲ್ಯೂಟ್ ಪಂಪ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುವುದು. ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ಹಾಲಿಯ, ಮೂಸಿ ಮತ್ತು ಮುನ್ನೇರು ಉಪನದಿಗಳಾದ್ಯಂತ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಚರಗಳು. ಈ ಕಾಲುವೆ ಮರುವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಪಂಪ್ ಹೌಸ್‌ಗಳ ವೆಚ್ಚವು ಗೋದಾವರಿ ನದಿ ನೀರನ್ನು ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಅದರ ಎಫ್‍ಆರ್‍ಎಲ್ ೫೯೦ ಅಡಿ (೧೮೦ ಮೀ) ) ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಯ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕನಿಷ್ಠ ಸಂಭವನೀಯ ಒಟ್ಟು ಪಂಪಿಂಗ್ ಹೆಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಎಮ್‍ಎಸ್‍ಎಲ್.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.irrigation.telangana.gov.in/icad/static/projects/nstpp.html|title=Jyothi Rao Pule Dummugudem Nagarjunasagar Sujala Sravanthi Project|access-date=19 July 2015}}&lt;/ref&gt; ಕಾಲುವೆಯ ಮೇಲಿನ ಮರು-ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ವರ್ಗಾವಣೆಯ ಪೂರ್ವ ಮಾರ್ಗ ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲುವೆಯ ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ಹಿಮ್ಮುಖಗೊಳಿಸಲು ಮಾಡಿದ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nsbd.gov.cn/zx/english/erp.htm|title=Eastern Route project of South to North Water Transfer in China|archive-url=https://web.archive.org/web/20150628203217/http://www.nsbd.gov.cn/zx/english/erp.htm|archive-date=28 June 2015|access-date=19 July 2015}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}
&lt;nowiki&gt;
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]&lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>l1vo4n4dnae34v5f5d2rhaugq8brr3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148754</id>
    <revision>
      <id>1431077</id>
      <parentid>1429166</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:32:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76937" sha1="faxhgauh25ihqv66smnidboc0ia41j5" xml:space="preserve">{{cleanup|reason=formatting needed}}
{{Infobox person|name=ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್ ಧರ್|image=Yami Gautam Dhar during the screening of A Thursday enhanced.jpg|caption=ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್ ಧರ್ 2022 ರಲ್ಲಿ|birth_date={{birth date and age|df=yes|1988|11|28}}&lt;ref name=&quot;dob&quot;/&gt;|birth_place=[[ಬಿಲಾಸ್ಪುರ್, ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ]], [[ಭಾರತ]]&lt;ref name=&quot;indiatimes1&quot; /&gt;|occupation={{hlist|ನಟಿ}}|spouse={{marriage|[[ಆದಿತ್ಯ ಧರ್]]|4 June 2021}}|father=[[ಮುಖೇಶ್ ಗೌತಮ್]]|relatives=[[ಸುರಿಲಿ ಗೌತಮ್]] (ಸಹೋದರಿ)|years active=2008–ಪ್ರಸ್ತುತ}}
'''ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್ ಧರ್''' (ಜನನ ೨೮  ನವೆಂಬರ್ ೧೯೮೮) ಒಬ್ಬಳು ಭಾರತೀಯ ನಟಿ, ಅವರು [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ]] ನಟನೆಯಿ೦ದ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;dob&quot;&gt;{{Cite web|url=http://en-maktoob.news.yahoo.com/busy-birthday-yami-gautam-055616875.html|title=Busy Birthday for Yami|date=28 November 2012|others=Indo Asian News Service (IANS)|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812173014/http://en-maktoob.news.yahoo.com/busy-birthday-yami-gautam-055616875.html|archive-date=August 2014}}&lt;/ref&gt; ಗ್ಲೋ &amp;amp;amp; ಲವ್ಲಿಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅವರು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಟನಾ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಬಾಲಿವುಡ್‌ಗೆ]] ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;indiatimes1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/I-have-had-no-affair-in-my-life-so-far-Yaami-Gautam/articleshow/30049082.cms|title=I have had no affair in my life so far: Yaami Gautam|last=Gupta|first=Priya|date=9 February 2014|work=The Times of India|access-date=9 February 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/fashion/yami-gautam-looks-like-a-dream-at-kaabil-promotion-4459079/|title=Yami Gautam looks like a dream at Kaabil promotion|date=5 January 2017|website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;

ಗೌತಮ್ ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಯಶಸ್ಸು ''ಚಾಂದ್ ಕೆ ಪಾರ್ ಚಲೋ'' (2008-2009) ಮತ್ತು ''ಯೇ ಪ್ಯಾರ್ ನಾ ಹೋಗಾ ಕಾಮ್'' (೨೦೦೯-೨೦೧೦) ನಂತಹ ಟಿವಿ ಶೋಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು, ನಂತರ ಅವರು ಹಲವಾರು ಮಲಯಾಳಂ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಭಾಗವಾದರು. ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ರೊಮ್-ಕಾಮ್ ''ವಿಕ್ಕಿ ಡೋನರ್'' (2012) ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಚೊಚ್ಚಲ ಪಾತ್ರವು ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿದೆ, ಅದು ಅವರಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/vicky-donor-actress-yami-gautam-believes-in-breaking-the-mould-of-a-hindi-film-heroine-1420050-2018-12-31|title=Vicky Donor actress Yami Gautam believes in 'breaking the mould' of a Hindi film heroine|date=31 December 2018|website=India Today|others=Press Trust of India|access-date=14 February 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vicky Donor HIT&quot;&gt;[http://www.indicine.com/movies/bollywood/vicky-donor-is-a-hit/ &quot;Vicky Donor is a HIT&quot;] Indicine. 2012. Retrieved 26 January 2013&lt;/ref&gt;

ಕೆಲವು ಲಾಭದಾಯಕವಲ್ಲದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರೂ, ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''[[ಬದಲಾಪುರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬದ್ಲಾಪುರ್]]'' (೨೦೧೫) ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಗೌತಮ್ ತನ್ನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸೇಡು ನಾಟಕ ''ಕಾಬಿಲ್'' (೨೦೧೭), ಆಕ್ಷನ್ ವಾರ್ ಚಿತ್ರ ''[[ಉರಿ: ದ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉರಿ: ದಿ ಸರ್ಜಿಕಲ್]]'' ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ''[[ಉರಿ: ದ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ಟ್ರೈಕ್]]'' (2019) ಮತ್ತು ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಹಾಸ್ಯ ''ಬಾಲಾ'' (2019).

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್ ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದ ಬಿಲಾಸ್‌ಪುರದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ]] [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/total-siyapaa-ali-zafar-and-yami-gautam-at-screen-preview/1232197/|title=Total Siyapaa: Ali Zafar and Yami Gautam at Screen Preview|date=8 March 2014|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=29 August 2020}}&lt;/ref&gt; ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಚಂಡೀಗಡ|ಚಂಡೀಗಢದಲ್ಲಿ]] ಬೆಳೆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yami-gautam-to-promote-sanam-re-at-her-college-in-chandigarh/|title=Yami Gautam to promote 'Sanam Re' at her college in Chandigarh|date=23 January 2016|work=[[The Indian Express]]|access-date=21 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/yami-gautam-excited-to-revisit-her-chandigarh-college/articleshow/50704063.cms|title=Yami Gautam excited to revisit her Chandigarh college - Times of India|date=27 January 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=21 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt; ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಮುಖೇಶ್ ಗೌತಮ್ ಪಂಜಾಬಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2010/20101014/ttlife1.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India - The Tribune Lifestyle|last=Singh|first=Jasmine|date=14 October 2010|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune India]]|access-date=21 November 2022}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಪಿಟಿಸಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ವಿಪಿ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Punjab/Chandigarh/Family-and-friends-bid-adieu-to-comedy-king-Jaspal-Bhatti/SP-Article1-949756.aspx|title=Family and friends bid adieu to comedy king Jaspal Bhatti|website=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026235147/http://www.hindustantimes.com/Punjab/Chandigarh/Family-and-friends-bid-adieu-to-comedy-king-Jaspal-Bhatti/SP-Article1-949756.aspx|archive-date=26 October 2012|access-date=17 February 2013}}&lt;/ref&gt; ತಾಯಿ ಅಂಜಲಿ ಗೌತಮ್.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/mothers-day-special-meet-the-star-moms-of-bollywood/17209164|title=Mother day|date=8 May 2016|access-date=15 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023|archive-date=10 ಜೂನ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160610234457/http://www.mid-day.com/articles/mothers-day-special-meet-the-star-moms-of-bollywood/17209164|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅವರಿಗೆ ತಂಗಿ ಸುರಿಲಿ ಗೌತಮ್ ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಪಂಜಾಬಿ ಚಿತ್ರ ''ಪವರ್ ಕಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ'' ದೊಡ್ಡ ಪರದೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2012/oct/011012-Yami-Gautams-sister-to-make-her-debut.htm|title=Yami Gautam's sister to make her debut|date=1 October 2012|publisher=Mid-day.com|access-date=9 February 2014|archive-date=16 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416083308/https://www.mid-day.com/entertainment/2012/oct/011012-Yami-Gautams-sister-to-make-her-debut.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Yami-Gautams-sister-to-marry-Jaspal-Bhattis-son/articleshow/25830631.cms|title=Yami Gautam's sister to marry Jaspal Bhatti's son|date=25 October 2012|work=The Times of India|access-date=9 February 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-26/news-interviews/34749228_1_jaspal-bhatti-savita-bhatti-jasraj|title=Jaspal Bhatti died a day before son's debut film release|last=Subhash K Jha &amp; VICKEY LALWANI 26 October 2012, 10.05AM IST|date=26 October 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130630132441/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-26/news-interviews/34749228_1_jaspal-bhatti-savita-bhatti-jasraj|archive-date=30 June 2013}}&lt;/ref&gt; ಅವಳು ತನ್ನ ನಿಯಮಿತ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಾಡಿದಳು ಮತ್ತು ನಂತರ ಕಾನೂನು ಗೌರವಗಳಲ್ಲಿ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು. ಅವರು ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗಿಯಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ (IAS) ಸೇರಲು ಆಕಾಂಕ್ಷೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಆದರೆ ೨೦ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ನಟನಾ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/yami-gautam-dasvi-films-fashion-fitness-interview-7920474/|title='Never grew up with the thought of being in an industry where you are expected to be the centre of attention: Yami Gautam|last=Goyal|first=Shrinkhla|date=23 May 2022|work=[[The Indian Express]]|access-date=21 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/photo/Did-you-know-Yami-Gautam-wanted-to-become-an-IAS-officer-67323/1|title=Did you know Yami Gautam aspired to become an IAS officer?|date=7 November 2019|work=[[Mid-Day]]|access-date=21 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಕಾನೂನು ಗೌರವಗಳಲ್ಲಿ (ಕಾನೂನಿನ ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ಪಿಯು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ) ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅವರು ನಟನೆಗಾಗಿ ಪೂರ್ಣ ಸಮಯದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ತೊರೆದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಅವರು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] ಅರೆಕಾಲಿಕ ಪದವಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/yami-gautam-of-nuvvila-fame-turns-30-the-flawless-blend-of-beauty-amp-talent/photostory/66844386.cms|title=Yami Gautam of 'Nuvvila' fame turns 30: The Flawless Blend of Beauty &amp; Talent|date=28 November 2018|work=[[The Times of India]]|access-date=21 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sugermint.com/yami-gautam/|title=How shy Yami Gautam became the Romantic Queen of Bollywood? – Success Story|date=14 October 2021|work=Suger Mint|access-date=21 November 2022}}&lt;/ref&gt; ಅವಳು [[ಓದುವಿಕೆ|ಓದುವುದು]], ಒಳಾಂಗಣ ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾಳೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/yami-gautam-finds-hrithik-roshan-simple-and-inspiring/articleshow/56500057.cms|title=Yami Gautam finds Hrithik Roshan simple and inspiring - Times of India|date=12 January 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=21 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mensxp.com/gallery/actresses/22783-yami-gautam.html|title=Yami Gautam|date=23 May 2014|work=mensxp.com|access-date=21 November 2022|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್ ೪  ಜೂನ್ ೨೦೨೧ ರಂದು [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Aditya_Dhar ಆದಿತ್ಯ ಧರ್] ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yami-gautam-ties-the-knot-with-aditya-dhar-7344330/|title=Yami Gautam ties the knot with Aditya Dhar|date=4 June 2021|work=The Indian Express|access-date=4 June 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/yami-gautam-marries-uri-director-aditya-dhar-in-intimate-wedding-see-first-pic-1810952-2021-06-04|title=Yami Gautam marries Uri director Aditya Dhar in intimate wedding|last=Keshri|first=Shweta|date=4 June 2021|work=India Today|access-date=4 June 2021}}&lt;/ref&gt; ಮದುವೆಯ ನಂತರ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್ ಧರ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-has-changed-her-name-post-marriage-to-aditya-dhar-here-s-what-she-chose-101629211763797.html|title=Yami Gautam has changed her name post marriage to Aditya Dhar, here's what she chose|date=17 August 2021|website=Hindustan Times|access-date=18 August 2021}}&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿ ==

=== ದೂರದರ್ಶನ ವೃತ್ತಿ (೨೦೦೮–೨೦೧೦) ===
ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈಗೆ]] ತೆರಳಿದಾಗ ಗೌತಮ್ ಅವರಿಗೆ 20 ವರ್ಷ.&lt;ref name=&quot;Filmfare&quot;&gt;Vivek Bhatia (20 June 2012). [http://filmfare.com/interviews/yami-gautam-yummylicious-674.html Yummylicious]. ''Filmfare''.&lt;/ref&gt; ಅವರು ''ಚಾಂದ್ ಕೆ ಪಾರ್ ಚಲೋದಲ್ಲಿ'' ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/movies/yami-gautam-turns-into-makeup-artist-for-her-sister-shares-tutorial-watch-6674515.html|title=Yami Gautam Turns Into Makeup Artist for Her Sister, Shares Tutorial, Watch|date=22 December 2022|work=[[CNN-News18|News18]]|access-date=30 December 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-shares-pic-from-jaisalmer-where-she-shot-her-first-scene-11-years-ago-my-heart-brimmed-with-nostalgia-gratitude-101611026855896.html|title=Yami Gautam shares pic from Jaisalmer where she shot her first scene 11 years ago: 'My heart brimmed with nostalgia'|date=19 January 2021|work=[[Hindustan Times]]|access-date=30 December 2022|language=en}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ''ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಆರ್ಯನ್‌ನಲ್ಲಿ'' ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಅವರು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು, ''ಯೇ ಪ್ಯಾರ್ ನಾ ಹೋಗಾ ಕಾಮ್'',&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://inhome.rediff.com/movies/2008/sep/11look1.htm|title=First look: Chand Ke Paar Chalo|date=11 September 2008|work=[[Rediff.com]]|access-date=29 June 2010}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಕಲರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.screenindia.com/news/come-fall-in-love/577714/|title=Come, fall in love|date=12 February 2010|work=[[Screen (magazine)|Screen]]|access-date=29 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100213092842/http://www.screenindia.com/news/come-fall-in-love/577714/|archive-date=13 February 2010}}&lt;/ref&gt; ''ಮೀತಿ ಚೂರಿ ನಂ 1'' ಮತ್ತು ''ಕಿಚನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಸೀಸನ್ 1'' ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;YGTI&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/himachal/news-detail-852877|title=Govt ropes in Yami Gautam as brand ambassador for global investors' meet|last=Lohumi|first=Bhanu P|date=October 26, 2019|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=4 December 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ಚಲನಚಿತ್ರ ಚೊಚ್ಚಲ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಕೆಲಸ (೨೦೦೯–೨೦೧೮) ===
[[ಚಿತ್ರ:Yami_Gautam.jpg|thumb|ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಯಾಮಿ]]
೨೦೦೯ ರ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಉಲ್ಲಾಸ ಉತ್ಸಾಹ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉಲ್ಲಾಸ ಉತ್ಸಾಹದೊಂದಿಗೆ]]'' ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಗೌತಮ್ ಶೂಜಿತ್ ಸಿರ್ಕಾರ್ ಅವರ ಪ್ರಣಯ ಹಾಸ್ಯ ''ವಿಕ್ಕಿ ಡೋನರ್'' (೨೦೨೧) ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಾಲಿವುಡ್‌ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಚೊಚ್ಚಲ ನಟ [[ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಖುರ್ರಾನಾ|ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಖುರಾನಾ]], ಅಣ್ಣು ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ಡಾಲಿ ಅಹ್ಲುವಾಲಿಯಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹ-ನಟಿಸಿದ ಅವರು, ಅರೋರಾ ಕುಟುಂಬದ ಪಂಜಾಬಿ ಹುಡುಗ ಮತ್ತು ಮದುವೆಯ ನಂತರ ಅವರ ಗತಕಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ನಾಮಸೂಚಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಬೆಂಗಾಲಿ ಮಹಿಳೆ ಆಶಿಮಾ ರಾಯ್ ಅನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/yami-gautam-remembers-bagging-role-in-vicky-donor-i-knew-it-was-going-to-be-something-special/story-5DyF0ZHn5ayXFm3Er7sxLI.html|title=Yami Gautam remembers bagging role in Vicky Donor: 'I knew it was going to be something special'|date=21 April 2020|website=Hindustan Times|others=Indo Asian News Service|access-date=19 May 2020}}&lt;/ref&gt; ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟ [[ಜಾನ್ ಅಬ್ರಾಹಂ(ನಟ)|ಜಾನ್ ಅಬ್ರಹಾಂ]] ಅವರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೬೪೬ ಮಿಲಿಯನ್ (US$೩.೯ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.. ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ, ಗೌತಮ್ ಅವರು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು, ಜೊತೆಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಚೊಚ್ಚಲ (ಬರ್ಫಿಗಾಗಿ [[ಇಲಿಯಾನಾ ಡಿ ಕ್ರೂಸ್|ಇಲಿಯಾನಾ ಡಿ'ಕ್ರೂಜ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ''[[ಬರ್ಫಿ! (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಟೈ!]]'' ) ಟ್ರೋಫಿ ಜೀ ಸಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ೫೮ ನೇ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅದೇ ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತು. ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/93916|title=Bollywood News, Entertainment News, Movie Reviews, Ratings, Latest Videos, Box Office Collection - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|website=[[Bollywood Hungama]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304105734/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/93916|archive-date=March 4, 2016|access-date=4 December 2022}}&lt;/ref&gt;

ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯ ನಂತರ, ಗೌತಮ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬ೦ದರು. ಮತ್ತು ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಈಶ್ವರ್ ನಿವಾಸ್ ಅವರ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ ''ಟೋಟಲ್ ಸಿಯಪ್ಪ'', ಅಲಿ ಜಾಫರ್, [[ಅನುಪಮ್ ಖೇರ್]] ಮತ್ತು [[ಕಿರಣ್ ಖೇರ್|ಕಿರಣ್ ಖೇರ್ ಸಹ-]] ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವಳು ಜಾಫರ್ ಪಾತ್ರದ ಪ್ರೀತಿಯ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದಳು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/yami-gautam-relates-to-total-siyapaa-character-114022400520_1.html|title=Yami Gautam relates to 'Total Siyapaa' character|date=24 February 2014|work=Business Standard India|access-date=19 May 2020}}&lt;/ref&gt; ಆ ವರ್ಷ ಗೌತಮ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ಬಾಲಿವುಡ್ ಬಿಡುಗಡೆ [[ಪ್ರಭು ದೇವ|ಪ್ರಭುದೇವ]] ಅವರ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಆಕ್ಷನ್ ಜಾಕ್ಸನ್'', ಇದರಲ್ಲಿ [[ಅಜಯ್ ದೇವ್ ಗನ್|ಅಜಯ್ ದೇವಗನ್]] ದ್ವಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರು ಮತ್ತು [[ಸೊನಾಕ್ಷಿ ಸಿನ್ಹಾ|ಸೋನಾಕ್ಷಿ ಸಿನ್ಹಾ]] ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳ ಪ್ರೇಮ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು. ''ಟೋಟಲ್ ಸಿಯಪ್ಪ'' ಮತ್ತು ''ಆಕ್ಷನ್ ಜಾಕ್ಸನ್'' ಎರಡೂ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಳಪೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.cinestaan.com/movies/total-siyapaa-12358/box-office|title=Do you know how Total Siyapaa did at the Box Office?|website=Cinestaan|language=en-us|access-date=4 December 2022|archive-date=4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221204022358/https://www.cinestaan.com/movies/total-siyapaa-12358/box-office|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/ajay-devgn/box-office/#bh-micro-tab-content|title=Ajay Devgn Hit Movies List {{!}} Ajay Devgn Box Office Collection - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|website=[[Bollywood Hungama]]|language=en|access-date=4 December 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/ali-zafar/box-office/#bh-micro-tab-content|title=Ali Zafar Hit Movies List {{!}} Ali Zafar Box Office Collection - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|website=[[Bollywood Hungama]]|language=en|access-date=4 December 2022}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀರಾಮ್ ರಾಘವನ್ ಅವರ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''[[ಬದಲಾಪುರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬದ್ಲಾಪುರ್]]'' ನಲ್ಲಿ [[ವರುಣ್ ಧವನ್]] ಮತ್ತು ನವಾಜುದ್ದೀನ್ ಸಿದ್ದಿಕಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಗೌತಮ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/yami-gautams-top-7-performances-in-hindi-films-you-can-watch-online/cid/1900944|title=Yami Gautam's top 7 performances in Hindi films you can watch online|last=Chakraborty|first=Saikat|date=November 29, 2022|work=[[The Telegraph (India)|Telegraph India]]|access-date=4 December 2022}}&lt;/ref&gt; ೧೫ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪತ್ನಿ (ಮಿಶಾ, ಅವಳು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ) ಮತ್ತು ಮಗನ ಕೊಲೆಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ (ಧವನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಘು) ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೭೭೦ ಮಿಲಿಯನ್ (US$೧೧ ಮಿಲಿಯನ್), ಗೌತಮ್ ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಶಂಸೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yami-gautam-to-play-varun-dhawans-wife-in-badlapur/|title=Yami Gautam to play Varun Dhawan's wife in 'Badlapur'|date=18 June 2014|website=The Indian Express|others=[[Bollywood Hungama]]|access-date=19 May 2020}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಗೌತಮ್ [[ಪುಲ್ಕಿತ್ ಸಾಮ್ರಾಟ್|ಪುಲ್ಕಿತ್ ಸಾಮ್ರಾಟ್‌ನ]] ಎರಡು ಪ್ರೇಮಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು- ದಿವ್ಯಾ ಖೋಸ್ಲಾ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ''ಸನಮ್ ರೇ'' ಮತ್ತು ವಿವೇಕ್ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿ ಅವರ ''ಜುನೂನಿಯತ್''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Junooniyat-review-Rotten-wine-in-a-plastic-bottle/article14401729.ece|title='Junooniyat' review: Rotten wine in a plastic bottle|last=Ghosh|first=Sankhayan|date=25 June 2016|work=[[The Hindu]]|access-date=4 December 2022|language=en-IN|archive-url=https://web.archive.org/web/20171209204433/http://www.thehindu.com/features/cinema/Junooniyat-review-Rotten-wine-in-a-plastic-bottle/article14401729.ece|archive-date=9 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಹಿಂದಿನದರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಾಮ್ರಾಟ್‌ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಹುಡುಗಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಪಂಜಾಬಿ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.   ''ಸನಮ್ ರೇ'' ಮತ್ತು ''ಜುನೂನಿಯತ್'' ಎರಡೂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ವೈಫಲ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/yami-gautam-tells-why-junooniyat-is-not-sanam-re-2-144461.html|title=Yami Gautam tells why ''Junooniyat'' is not ''Sanam Re'' 2!|date=25 May 2016|website=The Statesman|others=IANS|access-date=19 May 2020|archive-date=13 ಜೂನ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200613141040/https://www.thestatesman.com/entertainment/yami-gautam-tells-why-junooniyat-is-not-sanam-re-2-144461.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಮುಂದಿನ ವರ್ಷ, ಗೌತಮ್ ಸಂಜಯ್ ಗುಪ್ತಾ ಅವರ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಕಾಬಿಲ್'' (೨೦೧೭) ನಲ್ಲಿ [[ಹೃತಿಕ್‌ ರೋಷನ್‌|ಹೃತಿಕ್ ರೋಷನ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದರು, ಇದು ತನ್ನ ಕುರುಡು ಹೆಂಡತಿಯ ಅತ್ಯಾಚಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕುರುಡನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಚಲನಚಿತ್ರವು ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಅಭಿನಯವು ಮಿಶ್ರ-ಧನಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರವು ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧.೯೬ ಬಿಲಿಯನ್ (US$೨೮ ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸಿತು. ನಂತರ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಗೌತಮ್ ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ವರ್ಮಾ ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಸರ್ಕಾರ್ ೩'' ನಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ವರ್ಮಾ ಅವರ ''ಸರ್ಕಾರ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್‌ನ'' ಮೂರನೇ ಕಂತು, [[ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್|ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್]], [[ಜಾಕಿ ಶ್ರಾಫ್]], ಮನೋಜ್ ಬಾಜ್‌ಪೇಯಿ ಮತ್ತು ಅಮಿತ್ ಸಾಧ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ. ''ಸರ್ಕಾರ್ ೩'' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ. ಗೌತಮ್ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ್ ಸಿಂಗ್ ನಿರ್ದೇಶನದ-ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಯ ನಾಟಕ ''ಬಟ್ಟಿ ಗುಲ್ ಮೀಟರ್ ಚಾಲು'' (೨೦೧೮), ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಶಾಹಿದ್ ಕಪೂರ್]], [[ಶ್ರದ್ಧಾ ಕಪೂರ್]] ಮತ್ತು ದಿವ್ಯೇಂದು ಶರ್ಮಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಕೀಲರಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/heres-how-yami-gautam-is-prepping-for-batti-gul-meter-chalu-1809930|title=Here's How Yami Gautam Is Prepping For Batti Gul Meter Chalu|last=Shiksha|first=Shruti|date=February 7, 2018|work=[[NDTV]]|access-date=4 December 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/yami-gautam-on-batti-gul-meter-chalu-her-favourite-legal-drama-and-bollywoods-metoo-moment-5220521.html|title=Yami Gautam on Batti Gul Meter Chalu, her favourite legal drama, and Bollywood's #MeToo moment-Entertainment News, Firstpost|last=Srivastava|first=Abhishek|date=20 September 2018|work=[[Firstpost]]|access-date=4 December 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://gulfnews.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-lawyers-up-for-batti-gul-meter-chalu-1.2278492|title=Yami Gautam lawyers up for 'Batti Gul Meter Chalu'|date=September 15, 2018|work=[[Gulf News]]|access-date=4 December 2022|others=IANS|language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸು (೨೦೧೯ಇಂದಿನವರೆಗೆ) ===
[[ಚಿತ್ರ:Yami_Gautam_launches_Max_Fashion’s_250th_store_(cropped).jpg|thumb|ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಯಾಮಿ]]
ವಿಕ್ಕಿ ಕೌಶಲ್, ಪರೇಶ್  ರಾವಲ್, ಮೋಹಿತ್ ರೈನಾ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿ ಕುಲ್ಹಾರಿ ಜೊತೆಗೆ ಆದಿತ್ಯ ಧಾರ್ ಅವರ ಮಿಲಿಟರಿ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಿತ್ರ ''[[ಉರಿ: ದ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉರಿ: ದಿ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್‌ನಲ್ಲಿ]]'' ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಗೌತಮ್ ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯಶಸ್ಸು ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://theprint.in/opinion/we-asked-a-pakistani-bollywood-buff-to-review-uri-she-has-a-request-for-indian-directors/176916/|title=We asked a Pakistani Bollywood buff to review Uri &amp; she has a request for Indian directors|last=Ajaz|first=Mahwash|date=12 January 2019|work=[[ThePrint]]|access-date=27 December 2022}}&lt;/ref&gt; [[ಉರಿಯಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರ ದಾಳಿ ೨೦೧೬|2016 ರ ಉರಿ ದಾಳಿಯ]] ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಗೌತಮ್ ಅವರು ಪಲ್ಲವಿ ಶರ್ಮಾ ಎಂಬ ನರ್ಸ್ ಆಗಿ ಬದಲಾಗಿರುವ ಗುಪ್ತಚರ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಚಿತ್ರವು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ಗೌತಮ್ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} 3.42 ಬಿಲಿಯನ್ (US$೪೪ ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ವರ್ಷದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/box-office-collections/worldwide/|title=Worldwide Highest Grossing Bollywood Movies on 2019 - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|language=en|access-date=18 July 2022}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ನಂತರ [[ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಖುರ್ರಾನಾ|ಖುರಾನಾ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಮರ್ ಕೌಶಿಕ್ ಅವರ ಹಾಸ್ಯ-ನಾಟಕ ''ಬಾಲಾ'', ದೈಹಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಮೇಲಿನ ವಿಡಂಬನೆ, ೭  ನವೆಂಬರ್ ೨೦ ೨೦೧೯ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಭೂಮಿ ಪೆಡ್ನೇಕರ್ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಚಿತ್ರವು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು, ಗೌತಮ್ ಅವರು ಪರಿ ಮಿಶ್ರಾ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು, ಟಿಕ್ ಟೋಕರ್ ಮತ್ತು [[ಲಕ್ನೋ|ಲಕ್ನೋದಿಂದ]] ಬಂದ ಅರೆಕಾಲಿಕ ರೂಪದರ್ಶಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಗಂಡನ ಬೋಳುತನದ ಬಗ್ಗೆ ಕಂಡು ಮೋಸಹೋದರು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ತೊರೆದರು..&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/opinion-entertainment/a-different-yami-gautam-in-bala-tik-tok-ayushmann-khurrana-6114585/|title=A different Yami Gautam in Bala|date=12 November 2019|website=The Indian Express|language=en|access-date=17 July 2022}}&lt;/ref&gt; ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕ ಸುಕನ್ಯಾ ವರ್ಮಾ ಅವರು ಗೌತಮ್‌ರನ್ನು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ &quot;ಒಂದು ಭಾಗ ಭ್ರಮೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ&quot; ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು ಮತ್ತು &quot;ಅವಳ ಬಲವಂತದ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಕೃತಕತೆಗೆ ಸೌಮ್ಯವಾದ ಗಾಳಿಯಿದೆ, ಅದು ಅವಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಕ ಮತ್ತು ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕವಾಗಿಸುತ್ತದೆ&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/review/the-bala-review/20191108.htm|title=The Bala Review|last=VERMA|first=SUKANYA|website=Rediff|language=en|access-date=17 July 2022}}&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ರೆಡಿಫ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದರು. ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/special/bollywoods-best-actresses-of-2019/20191224.htm|title=Bollywood's BEST ACTRESSES of 2019|last=VERMA|first=SUKANYA|website=Rediff|language=en|access-date=17 July 2022}}&lt;/ref&gt; ''ಬಾಲಾ'' ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} ೧.೭ ಬಿಲಿಯನ್ (US$೨೨  ಮಿಲಿಯನ್) ಗಳಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/bala/box-office/|title=Bala Box Office Collection {{!}} India {{!}} Day Wise {{!}} Box Office - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|language=en|access-date=18 July 2022}}&lt;/ref&gt;

೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಚೊಚ್ಚಲ ಪುನೀತ್ ಖನ್ನಾ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಮತ್ತು ವಿನೋದ್ ಬಚ್ಚನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಿಕ್ರಾಂತ್ ಮಾಸ್ಸಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ''ಗಿನ್ನಿ ವೆಡ್ಸ್ ಸನ್ನಿ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಿನ್ನಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. COVID-೧೯  ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಥಿಯೇಟ್ರಿಕಲ್ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಬದಲಿಗೆ ೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦ ರಂದು [[ನೆಟ್‍ಫ್ಲಿಕ್ಸ್|ನೆಟ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನೇರವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;IE:Netflix&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/ginny-weds-sunny-to-stream-on-netflix-from-october-9-6603451/|title=Netflix film Ginny Weds Sunny to premiere on October 9|last=Sharma|first=Priyanka|date=20 September 2020|website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, [[ಸೈಫ್ ಅಲಿ ಖಾನ್]], [[ಅರ್ಜುನ್ ಕಪೂರ್]] ಮತ್ತು ಜಾಕ್ವೆಲಿನ್ ಫರ್ನಾಂಡೀಸ್ ಸಹ-ನಟರಾದ ಪವನ್ ಕಿರ್ಪಲಾನಿಯ ಭಯಾನಕ ಹಾಸ್ಯ ''ಭೂತ್ ಪೊಲೀಸ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗೌತಮ್ ಮಾಯಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/yami-gautam-celebrates-wrap-up-of-bhoot-police-with-a-chocolate-cake/|title=Yami Gautam celebrates wrap up of Bhoot Police with a chocolate cake : Bollywood News – Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|date=28 January 2021|language=en|access-date=21 May 2021}}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅವಳು ಮುಂದೆ ''ಶವ ನಿ ಗಿರ್ಧಾರಿ ಲಾಲ್'' ನಲ್ಲಿ ಮನ್ನತ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದಳು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/shava_ni_girdhari_lal|title=Shava Ni Girdhari Lal|website=[[Rotten Tomatoes]]|language=en|access-date=4 December 2022}}&lt;/ref&gt;

೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ಗೌತಮ್ ಅವರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆ ಬೆಹ್ಜಾದ್ ಖಂಬಟಾ ಅವರ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಎ ಗುರುವಾರ'', ನೇಹಾ ಧೂಪಿಯಾ ಮತ್ತು [[ಅತುಲ್‌ ಕುಲಕರ್ಣಿ|ಅತುಲ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/a-thursday-yami-gautam-first-look-the-mastermind-7251435/|title=A Thursday: Yami Gautam shares first look as the 'mastermind'. See photo|date=30 March 2021|website=The Indian Express|language=en|access-date=21 May 2021}}&lt;/ref&gt; ೧೬  ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಒತ್ತೆಯಾಳಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ಲೇಸ್ಕೂಲ್ ಶಿಕ್ಷಕಿ ನೈನಾ ಜೈಸ್ವಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಗೌತಮ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಡಿಸ್ನಿ+ಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೨ ರಂದು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/yami-gautam-as-terrorist-in-a-thursday-will-hook-you-disney-hotstar-film-to-release-on-feb-17-1911117-2022-02-10|title=Yami Gautam as terrorist in A Thursday will hook you. Disney+ Hotstar film to release on Feb 17|last=Srivastava|first=Samriddhi|date=February 10, 2022|website=[[India Today]]|language=en|access-date=18 July 2022}}&lt;/ref&gt; ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ-ಧನಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು, ಗೌತಮ್ ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಧನಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. CNBC TV೧೮  ನ ಸ್ನೇಹಾ ಬೆಂಗಲ್ ಇದು ಅವರ &quot;ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ&quot; ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಗೌತಮ್ ನೈನಾ &quot;ಸಮಾನ ಭಾಗಗಳು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷದ&quot; ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cnbctv18.com/entertainment/a-thursday-movie-review-yami-gautam-delivers-her-best-performance-in-this-taut-thriller-12531332.htm|title=A Thursday movie review: Yami Gautam delivers her best performance in this taut thriller|last=Bengani|first=Sneha|date=17 February 2022|work=[[CNBC TV18]]|access-date=27 December 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

೨೦೨೨  ರಲ್ಲಿ ಗೌತಮ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ಬಿಡುಗಡೆ ತುಷಾರ್ ಜಲೋಟಾ ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಸ್ಯ ದಾಸ್ವಿ, [[ಅಭಿಷೇಕ್ ಬಚ್ಚನ್]] ಮತ್ತು ನಿಮ್ರತ್ ಕೌರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ. ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಗಂಗಾರಾಮ್ ಚೌಧರಿ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಐಪಿಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಜ್ಯೋತಿ ದೇಸ್ವಾಲ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಗೌತಮ್ ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು [[ನೆಟ್‍ಫ್ಲಿಕ್ಸ್|ನೆಟ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಜಿಯೋಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೨ ರಂದು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/dasvi-movie-review-abhishek-bachchan-is-a-but-film-struggles-for-a-passing-score-101649306949708.html|title=Dasvi movie review: Abhishek Bachchan is A+, but film struggles for a passing score|last=Kukreja|first=Monika Rawal|date=7 April 2022|work=[[Hindustan Times]]|access-date=4 December 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

'''ಮುಂಬರುವ ಯೋಜನೆಗಳು'''

ಅವರು ಅನಿರುದ್ಧ ರಾಯ್ ಚೌಧರಿಯವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಾಟಕ ಲಾಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ''OMG 2 ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ - ಓ ಮೈ ಗಾಡ್! 2''.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/yami-gautams-lost-to-release-directly-on-zee5/article66194867.ece|title=Yami Gautam’s ‘Lost’ to release directly on ZEE5|date=28 November 2022|work=[[The Hindu]]|access-date=31 December 2022|agency=[[Press Trust of India|PTI]]|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.womansera.com/yami-or-samantha-who-did-a-better-job-with-daring-green-gown/|title=Yami Or Samantha? Who Did A Better Job With Daring Green Gown?|date=23 March 2022|work=[[Woman's Era]]|access-date=4 December 2022|others=Vanshika|archive-date=4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221204012224/https://www.womansera.com/yami-or-samantha-who-did-a-better-job-with-daring-green-gown/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/akshay-kumar-yami-gautam-dance-their-hearts-out-in-new-ad-101667627278490.html|title=Akshay Kumar, Yami Gautam dance their hearts out in new ad ahead of OMG 2, fans say 'no logic but its fun'. Watch|date=5 November 2022|work=[[Hindustan Times]]|access-date=4 December 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಸಿನಿಮಾಗಳು ==
{{Pending films key}}

=== ಸಿನಿಮಾಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Year
!Title
!Role
!Language
! class=&quot;unsortable&quot; |Notes
! class=&quot;unsortable&quot; |{{Tooltip|Ref.|Reference(s)}}
|-
|2009
|''[[ಉಲ್ಲಾಸ ಉತ್ಸಾಹ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|Ullasa Utsaha]]''
|Mahalakshmi
|[[ಕನ್ನಡ|Kannada]]
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2019/mar/05/ullasa-utsaha-helped-me-blossom-into-a-full-fledged-heroine-yami-gautam-1946786.html|title='Ullasa Utsaha' helped me blossom into a full-fledged heroine: Yami Gautam|date=16 May 2012|work=[[The New Indian Express]]|access-date=21 November 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2011
|''Ek Noor''
|Rabiha
|[[ಪಂಜಾಬಿ|Punjabi]]
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/yami-gautam-prefers-bollywood-more-than-regional-cinema/938938/|title=Yami Gautam prefers Bollywood more than regional cinema - Indian Express|date=19 April 2012|work=[[The Indian Express]]|access-date=21 November 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ghaintpunjab.com/ghaintpunjab/Article/42052/yami-gautam-punjabi-film|title=Do You Know About Yami Gautam's Work In Punjabi Films?|last=Singh|first=Jasmine|date=10 April 2022|work=Ghaint Punjab|access-date=21 November 2022|archive-date=21 ನವೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221121080210/https://www.ghaintpunjab.com/ghaintpunjab/Article/42052/yami-gautam-punjabi-film|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Nuvvila''
|Archana
|[[ತೆಲುಗು|Telugu]]
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/bala-actress-yami-gautam-says-its-not-easy-to-be-self-made-in-the-film-industry-2132057|title=Bala Actress Yami Gautam Says 'It's Not Easy To Be Self-Made' In The Film Industry|last=Raghuvanshi|first=Aakanksha|date=13 November 2019|access-date=21 November 2022|publisher=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2012
|''Vicky Donor''
|Ashima Roy
|[[ಹಿಂದಿ|Hindi]]
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/happy-birthday-yami-gautam-yeh-pyaar-na-hoga-kam-vicky-donor-actress-transition-tv-films-952728|title=Happy Birthday Yami Gautam: Yeh Pyaar Na Hoga Kam to Vicky Donor, actress' transition from TV to films|last=Dutta|first=Sampriti|date=28 November 2021|work=[[Pinkvilla]]|access-date=21 November 2022|language=en|archive-date=21 ನವೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221121085640/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/happy-birthday-yami-gautam-yeh-pyaar-na-hoga-kam-vicky-donor-actress-transition-tv-films-952728|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/talvar-to-vicky-donor-low-budget-films-that-won-our-hearts/talvar-to-vicky-donor-low-budget-films-that-won-our-hearts/photostory/49320057.cms|title=Talvar to Vicky Donor: Low budget films that won our hearts|work=[[The Economic Times]]|access-date=21 November 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Hero''
|Gauri Menon
|[[ಮಲಯಾಳಂ|Malayalam]]
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/did-you-know-yami-gautam-was-a-part-of-the-malayalam-film-hero-starring-prithviraj-sukumaran/articleshow/83305734.cms|title=Did you know Yami Gautam was a part of the Malayalam film, 'Hero' starring Prithviraj Sukumaran? - Times of India|date=7 June 2021|work=[[The Times of India]]|access-date=22 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2013
|''Gouravam''
|Yazhini
|[[ತಮಿಳು|Tamil]]
|
|&lt;ref name=&quot;Gm&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/question-of-gouravam/article4588142.ece|title=Question of Gouravam|last=Rangarajan|first=Malathi|date=6 April 2013|work=[[The Hindu]]|access-date=22 November 2022|language=en-IN|archive-url=https://web.archive.org/web/20221122061450/https://www.thehindu.com/features/cinema/question-of-gouravam/article4588142.ece|archive-date=22 ನವೆಂಬರ್ 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Gouravam''
|Yamini
|Telugu
|
|&lt;ref name=&quot;Gm&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2014
|''Total Siyapaa''
|Asha
|Hindi
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/total-siyappa-lamest-indopak-match/article5764167.ece|title=Total Siyappa: Lamest Indo-Pak match|last=Kamath|first=Sudhish|date=8 March 2014|work=[[The Hindu]]|access-date=22 November 2022|language=en-IN|archive-url=https://web.archive.org/web/20221122062343/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/total-siyappa-lamest-indopak-match/article5764167.ece|archive-date=22 ನವೆಂಬರ್ 2022|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Yuddham''
|Madhumita
|Telugu
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/140107/entertainment-tollywood/article/tarun-yami%E2%80%99s-yuddham-release-jan-16|title=Tarun - Yami's Yuddham to release on Jan 16|last=Chronicle|first=Deccan|date=7 January 2014|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=22 November 2022|language=en|archive-date=15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415135507/https://www.deccanchronicle.com/140107/entertainment-tollywood/article/tarun-yami%E2%80%99s-yuddham-release-jan-16|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Action Jackson''
|Anusha
| rowspan=&quot;2&quot; |Hindi
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bbfc.co.uk/release/action-jackson-q29sbgvjdglvbjpwwc0zotc5mzy|title=Action Jackson|website=[[British Board of Film Classification]]|language=en|access-date=22 November 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2015
|''[[ಬದಲಾಪುರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|Badlapur]]''
|Misha Verma
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/badlapur-is-content-driven-and-entertaining-radhika-apte/|title='Badlapur' is content-driven and entertaining: Radhika Apte|date=18 February 2015|work=[[The Indian Express]]|access-date=22 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rediff.com/movies/review/review-badlapur-is-a-dark-unflinching-fantastic-film/20150220.htm|title=Review: Badlapur is a dark, unflinching, fantastic film|last=Sen|first=Raja|date=20 February 2015|work=Rediff|access-date=22 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Courier Boy Kalyan''
|Kavya
|Telugu
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2015-08-16/Nithiins-Courier-Boy-Kalyan-gets-its-release-date/170497|title=Nithiin's Courier Boy Kalyan gets its release date|last=India|first=The Hans|date=16 August 2015|work=[[The Hans India]]|access-date=22 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2016
|''Sanam Re''
|Shruti
| rowspan=&quot;2&quot; |Hindi
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/last-schedule-of-sanam-re-to-be-shot-in-calgary/|title=Last schedule of Yami Gautam's 'Sanam Re' to be shot in Calgary|date=10 August 2015|work=[[The Indian Express]]|access-date=22 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Junooniyat''
|Suhani Kapoor
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Junooniyat-Pulkit-Samrat-chooses-film-over-honeymoon/articleshow/45002223.cms|title=Junooniyat: Pulkit Samrat chooses film over honeymoon - Times of India|last=Fernandes|first=Kasmin|date=1 November 2014|work=[[The Times of India]]|access-date=22 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-pulkit-samrat-yami-gautam-and-junooniyat-crew-get-gheraoed-in-kashmir-2043432|title=Pulkit Samrat, Yami Gautam and 'Junooniyat' crew get gheraoed in Kashmir|last=Jha|first=Subhash K|date=13 December 2014|work=DNA India|access-date=22 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Tamilselvanum Thaniyar Anjalum''
|Kavya
|Tamil
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Yami-plays-a-salesperson-in-Jais-film/articleshow/33660340.cms|title=Yami plays a salesperson in Jai's film - Times of India|date=16 January 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=22 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/tamilselvanum-not-a-remake-of-premium-rush-clarifies-director/story-dvTmVuWiN3bYdy8sSysdpO.html|title=Tamilselvanum... not a remake of Premium Rush, clarifies director|date=2 August 2016|work=[[Hindustan Times]]|access-date=22 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2017
|''Kaabil''
|Supriya Bhatnagar
| rowspan=&quot;7&quot; |Hindi
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Girish-Kulkarni-shoots-for-Kaabil/articleshow/52256001.cms|title=Girish Kulkarni in Hrithik-Yami starrer Kaabil - Times of India|last=Bhanage|first=Mihir|date=13 January 2017|work=[[The Times of India]]|access-date=22 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/kaabil-movie-review-hrithik-roshan-yami-gautam-rakesh-roshan-star-rating-4489671/|title=Kaabil movie review: Hrithik Roshan's film revives rape-and-revenge cliches|last=Gupta|first=Shubhra|date=24 January 2017|work=[[The Indian Express]]|access-date=22 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Sarkar 3''
|Annu Karkare
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/sarkar-3-yami-gautam-never-looked-so-intense-see-pics-3087636/|title=Sarkar 3 first look: Yami Gautam has never looked so intense, see pics|date=17 October 2016|work=[[The Indian Express]]|access-date=22 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/mail-today/story/sarkaar-3-first-look-intense-yami-gautam-steals-the-show-347075-2016-10-17|title=Sarkaar 3 first look: Intense Yami Gautam steals the show|date=19 October 2016|work=[[India Today]]|access-date=22 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/content/634883/sarkar-3-opportunity-me-performer.html|title='Sarkar 3' was a great opportunity for me as a performer: Yami|last=Mumbai|first=Press Trust of India|date=25 September 2017|work=[[Deccan Herald]]|access-date=22 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|2018
|''Batti Gul Meter Chalu''
|Advocate Gulnaar Rizvi
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/batti-gul-meter-chalu-actor-yami-gautam-issue-based-films-5366289/|title=With Batti Gul Meter Chalu audience will realise the gravity of the issue: Yami Gautam|date=20 September 2018|work=[[The Indian Express]]|access-date=22 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-goes-to-court-for-batti-gul-meter-chalu/articleshow/64847708.cms|title=Yami Gautam goes to court for Batti Gul Meter Chalu|last=Iyer|first=Sanyukta|date=8 July 2018|work=[[Mumbai Mirror]]|access-date=22 November 2022|language=en|archive-date=22 ನವೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221122084204/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-goes-to-court-for-batti-gul-meter-chalu/articleshow/64847708.cms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/trending-how-yami-gautam-is-prepping-for-batti-gul-meter-chalu-her-film-with-shahid-kapoor-1860412|title=Trending: How Yami Gautam Is Prepping For Batti Gul Meter Chalu, Her Film With Shahid Kapoor|last=Shiksha|first=Shruti|date=31 May 2018|access-date=22 November 2022|publisher=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2019
|''[[ಉರಿ: ದ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|Uri: The Surgical Strike]]''
|Pallavi Sharma / Jasmine Almeida
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/yami-gautam-on-her-role-in-uri-the-surgical-strike-5532011/|title=Yami Gautam on her role in Uri: The whole idea was to keep it real|last=Sharma|first=Priyanka|date=10 January 2019|work=[[The Indian Express]]|access-date=22 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-says-aditya-dhar-gave-her-uri-when-she-was-typecast-by-bollywood-101658645968753.html|title=Yami Gautam says Aditya Dhar cast her in a 'different' role in Uri when she was being typecast by Bollywood|date=24 July 2022|work=[[Hindustan Times]]|access-date=22 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/yami-gautam-feels-proud-to-be-a-part-of-uri-the-surgical-strike-2084713|title=Yami Gautam Feels 'Proud' To Be A Part Of Uri: The Surgical Strike|last=Chaubey|first=Pranita|date=13 August 2019|access-date=22 November 2022|publisher=[[NDTV]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Bala''
|Pari Mishra
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/bala/cast/|title=Bala Cast List {{!}} Bala Movie Star Cast {{!}} Release Date {{!}} Movie Trailer {{!}} Review- Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|website=[[Bollywood Hungama]]|language=en|access-date=21 November 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
|2020
|''Ginny Weds Sunny''
|Simran 'Ginny' Juneja
|
|&lt;ref name=&quot;IE:Netflix&quot;/&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2021
|''Bhoot Police''
|Maya &quot;Mayu&quot; Kulbhushan
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/yami-gautam-celebrates-wrap-up-of-bhoot-police-with-a-chocolate-cake|title=Yami Gautam celebrates wrap up of Bhoot Police with a chocolate cake|date=28 January 2021|website=Bollywood Hungama|access-date=17 February 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Shava Ni Girdhari Lal''
|Mannat
|Punjabi
|Cameo appearance
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/shava-ni-girdhari-lal-launches-its-trailer-surprises-viewers-with-yami-gautam-in-a-punjabi-flick-after-10-years-345459|title='Shava Ni Girdhari Lal' launches its trailer; surprises viewers with Yami Gautam in a Punjabi flick after 10 years|date=2 December 2021|website=The Tribune|access-date=2 December 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2022
|''A Thursday''
|Naina Jaiswal
| rowspan=&quot;6&quot; |Hindi
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/a-thursday-yami-gautam-first-look-the-mastermind-7251435|title=A Thursday: Yami Gautam shares first look as the 'mastermind'|date=30 March 2021|website=The Indian Express|access-date=30 March 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/yami-gautam-announces-official-production-wrap-for-a-thursday20211123203208/|title=Yami Gautam announces official production wrap for 'A Thursday'|date=23 November 2021|website=ANI News|access-date=23 November 2021|archive-date=23 ನವೆಂಬರ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123174552/https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/yami-gautam-announces-official-production-wrap-for-a-thursday20211123203208/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Dasvi''
|IPS Jyoti Deswal
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/yami-gautam-wraps-up-filming-for-dasvi-says-goodbyes-on-certain-films-are-difficult-9452261.html|title=Yami Gautam wraps up filming for Dasvi, says 'goodbyes on certain films are difficult'|date=23 March 2021|website=Firstpost|access-date=23 March 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2023
|{{Pending film|[[Lost (2023 film)|Lost]]}} 
|Vidhi Sahani
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/yami-gautam-gets-emotional-as-she-finishes-shooting-for-lost/articleshow/85625366.cms|title=Yami Gautam gets emotional as she finishes shooting for 'Lost'|date=25 August 2021|website=The Times of India|access-date=25 August 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Pending film|[[OMG 2 – Oh My God! 2]]}} 
|Sanjana Tripathi
| rowspan=&quot;2&quot; |Completed
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/pankaj-tripathi-start-shooting-oh-god-2-today-akshay-kumar-back-lord-krishna/|title=Pankaj Tripathi to start shooting for Oh My God 2 from today; Akshay Kumar back as Lord Krishna|date=1 September 2021|website=Bollywood Hungama|access-date=1 September 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Pending film|Chor Nikal Ke Bhaga}} || {{TBA}} 
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/chor-nikal-ke-bhaga-teaser-out-gear-up-with-yami-gautam-and-sunny-kaushal-for-the-biggest-heist-1191936|title=Chor Nikal Ke Bhaga Teaser Out: Gear up with Yami Gautam and Sunny Kaushal for the biggest heist|date=24 September 2022|website=Pinkvilla|access-date=24 September 2022|archive-date=24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220924085710/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/chor-nikal-ke-bhaga-teaser-out-gear-up-with-yami-gautam-and-sunny-kaushal-for-the-biggest-heist-1191936|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ದೂರದರ್ಶನ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ವರ್ಷ
! ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! ಪಾತ್ರ
! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| 2008–2009
| ''ಚಾಂದ್ ಕೆ ಪಾರ್ ಚಲೋ''
| ಸನಾ
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rediff.com/movies/2008/sep/11look1.htm|title=First look: Chand Ke Paar Chalo|last=Hegde|first=Rajul|date=11 September 2008|work=[[Rediff.com]]|access-date=23 November 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2008
| ''ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಆರ್ಯನ್''
| ರಾಜಕುಮಾರಿ ಭೈರ್ವಿ
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/tv/news/yami-gautam-romanced-patiala-babes-fame-aniruddh-dave-in-this-tv-show-featuring-avika-gor/articleshow/83951628.cms|title=यामी गौतम ने अनिरुद्ध दवे संग किया था 'रोमांस', टीवी पर अविका गौर संग आई थीं नजर|last=Tomar|first=Sangeeta|date=29 June 2021|work=[[Navbharat Times]]|access-date=23 November 2022|language=hi}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2010
| ''ಸಿಐಡಿ''
| ಅನನ್ಯಾ
| ಸಂಚಿಕೆ 642: &quot;ಕಬರವಾಲಿ ಲಡ್ಕಿ&quot; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.prabhatkhabar.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-was-a-part-of-the-television-serial-cid-in-this-episode-actress-photos-viral-bud|title=यामी गौतम CID के इस एपिसोड में आ चुकी हैं नजर, क्या आपको याद है?|date=June 13, 2021|work=[[Prabhat Khabar]]|access-date=27 December 2022|language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.latestly.com/entertainment/bollywood/yami-gautam-birthday-special-cid-chand-ke-paar-chalo-5-tv-shows-the-actress-did-before-debuting-with-vicky-donor-2169837.html|title=Yami Gautam Birthday Special: CID, Chand Ke Paar Chalo - 5 TV Shows The Actress Did Before Debuting With Vicky Donor {{!}} 🎥 LatestLY|last=Bhattacharjee|first=Moumita|date=28 November 2020|work=LatestLY|access-date=27 December 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2009–2010
| ''ಯೇ ಪ್ಯಾರ್ ನಾ ಹೋಗಾ ಕಾಮ್''
| ಲೆಹರ್ ಮಾಥುರ್ ವಾಜಪೇಯಿ
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/happy-birthday-yami-gautam-yeh-pyaar-na-hoga-kam-vicky-donor-actress-transition-tv-films-952728|title=Happy Birthday Yami Gautam: Yeh Pyaar Na Hoga Kam to Vicky Donor, actress' transition from TV to films|last=Dutta|first=Sampriti|date=28 November 2021|work=[[Pinkvilla]]|access-date=23 November 2022|language=en|archive-date=21 ನವೆಂಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221121085646/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/happy-birthday-yami-gautam-yeh-pyaar-na-hoga-kam-vicky-donor-actress-transition-tv-films-952728|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2010
| ''ಮೀಥಿ ಚೂರಿ ನಂ 1''
| rowspan=&quot;2&quot; | ಸ್ಪರ್ಧಿ
| &lt;ref name=&quot;vgy&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.vogue.in/topics/yami-gautam/|title=Yami Gautam - News, Videos &amp; Yami Gautam Photos|work=[[Vogue (magazine)|Vogue India]]|access-date=23 November 2022|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''ಕಿಚನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್''
| ಸೀಸನ್ 1 &lt;ref name=&quot;vgy&quot; /&gt;
|}

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ವರ್ಷ
! ಪ್ರಶಸ್ತಿ
! ವರ್ಗ
! ಚಲನಚಿತ್ರ
! ಫಲಿತಾಂಶ
! class=&quot;unsortable&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2012
| 5ನೇ ಬೊರೊಪ್ಲಸ್ ಚಿನ್ನದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಟಿವಿಯಿಂದ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆಯರು
| rowspan=&quot;13&quot; | ''ವಿಕ್ಕಿ ಡೋನರ್''|| {{won}} 
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.glamsham.com/movies/scoops/12/aug/10-news-ayushmann-khurrana-yami-of-vicky-donor-bag-gold-awards-081210.asp|title=Ayushmann Khurrana, Yami of VICKY DONOR bag Gold Awards|access-date=26 January 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಭಾಸ್ಕರ್ ಬಾಲಿವುಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ವರ್ಷದ ಹೊಸ ಪ್ರವೇಶ|| {{nom}} 
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bhaskar.com/bollywood-awards/nominations/fresh-entry-of-the-year?msg=622282|title=Newcomers Nominations: Fresh Entry of the Year|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923220219/http://www.bhaskar.com/bollywood-awards/nominations/fresh-entry-of-the-year?msg=622282|archive-date=23 September 2015|access-date=26 January 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಪೀಪಲ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ
| ಮೆಚ್ಚಿನ ಚೊಚ್ಚಲ ನಟ (ಪುರುಷ/ಮಹಿಳೆ)|| {{nom}} 
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indialistnew.com/peoples-choice-awards-2012-nominees-list-for-movies-tv-music-and-sports|title=People's Choice Awards 2012 Nominees|last=Kumar|first=Ravi|archive-url=https://web.archive.org/web/20121130085546/http://indialistnew.com/peoples-choice-awards-2012-nominees-list-for-movies-tv-music-and-sports/|archive-date=30 November 2012|access-date=27 January 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಬಿಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಅತ್ಯಂತ ಮನರಂಜನಾ ನಟ (ಚಲನಚಿತ್ರ) ಚೊಚ್ಚಲ - ಸ್ತ್ರೀ|| {{won}} 
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pinkvilla.com/entertainmenttags/sridevi/3rd-annual-big-star-entertainment-awards-nominations|title=3rd Annual BIG Star Entertainment Awards Nominations|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915081459/https://www.pinkvilla.com/entertainmenttags/sridevi/3rd-annual-big-star-entertainment-awards-nominations|archive-date=15 September 2018|access-date=17 December 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;9&quot; | 2013
| ETC ಬಾಲಿವುಡ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭದಾಯಕ ಚೊಚ್ಚಲ (ಮಹಿಳೆ)|| {{nom}} 
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/etc-bollywood-business-awards-2012-2013-nominations/|title=ETC Bollywood Business Awards 2012 / 2013&amp;nbsp;– Nominations|access-date=26 January 2012|archive-date=6 ಜನವರಿ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130106030423/http://www.indicine.com/movies/bollywood/etc-bollywood-business-awards-2012-2013-nominations/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಥಮ|| {{nom}} 
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/93916|title=Yaami Gautam—Awards|publisher=Bollywood Hungama|access-date=14 October 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಅತ್ಯಂತ ಭರವಸೆಯ ಹೊಸಬ - ಸ್ತ್ರೀ|| {{nom}} 
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://screen.indianexpress.com/screenawards2013/nominations.php|title=Nominations for 19th Annual Colors Screen Awards|access-date=22 January 2012}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಜೀ ಸಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಥಮ|| {{won}} 
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/zee-cine-awards-2013-team-barfi--vidya-balan-salman-khan-bag-big-honours/316837-8-66.html|title=Zee Cine Awards 2013: Team 'Barfi!', Vidya Balan, Salman Khan bag big honours|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121023304/http://ibnlive.in.com/news/zee-cine-awards-2013-team-barfi--vidya-balan-salman-khan-bag-big-honours/316837-8-66.html|archive-date=21 January 2013|access-date=21 January 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ಸ್ಟಾರ್ಡಸ್ಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ|| {{nom}} 
| &lt;ref name=&quot;Stardust Awards&quot;&gt;[http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/4437 &quot;Nominations for Stardust Awards 2013&quot;] Retrieved 27 January 2013&lt;/ref&gt;
|-
| ನಾಳೆಯ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್ - ಸ್ತ್ರೀ|| {{nom}} 
| &lt;ref name=&quot;Stardust Awards&quot; /&gt;
|-
| ಸ್ಟಾರ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಥಮ|| {{nom}} 
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/celebrity/yami-gautam/awards/nominated/|title=Yami Gautam Dhar Awards &amp; Nominations - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|website=[[Bollywood Hungama]]|language=en|access-date=21 November 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಫಿಲ್ಮ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೊಚ್ಚಲ - ಸ್ತ್ರೀ|| {{nom}} 
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-07/news-interviews/36971358_1_wasseypur-barfi-vicky-donor|title=TOIFA 2013 nominations|date=7 February 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=30 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130429174448/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-07/news-interviews/36971358_1_wasseypur-barfi-vicky-donor|archive-date=29 April 2013}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ವರ್ಷದ ಸ್ಟಾರ್ ಡೆಬ್ಯೂಟ್ - ಸ್ತ್ರೀ|| {{won}} 
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/iifa-2013/iifa-awards-2013-the-winners-are-finally-here_138502.htm|title=IIFA Awards 2013: The winners are finally here!|access-date=7 July 2013|archive-date=7 ಜುಲೈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130707135510/http://zeenews.india.com/entertainment/iifa-2013/iifa-awards-2013-the-winners-are-finally-here_138502.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2020
| ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯನಟ
| rowspan=&quot;2&quot; | ''ಬಾಲ''|{{won}}
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/star-screen-awards-deepika-padukone-ananya-panday-add-glam-as-alia-bhatt-ranveer-singh-win-top-awards-read-complete-winners-list/story-wxcAy5E1LqYOcCwJkB6OtM.html|title=Star Screen Awards: Deepika Padukone, Ananya Panday add glam as Alia Bhatt, Ranveer Singh win top awards. Read complete winners list|date=9 December 2019|website=Hindustan Times|language=en|access-date=20 January 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ|{{Nom}}
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iifa.com/blog/Xl-zhxEAACIAaNIf/iifa-awards-2020-here-are-the-nominations|title=IIFA Awards 2020 nominations are out|website=[[International Indian Film Academy Awards]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504094638/https://www.iifa.com/blog/Xl-zhxEAACIAaNIf/iifa-awards-2020-here-are-the-nominations|archive-date=May 4, 2020|access-date=December 2, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/bollywood/iifa-2020-postponed-amid-fears-coronavirus-outbreak-1502863257.html|title=IIFA 2020 postponed amid fears over Coronavirus outbreak|date=6 March 2020|work=[[The Statesman (India)|The Statesman]]|access-date=4 December 2022|others=SNS}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2022
| ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ OTT ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ವೆಬ್ ಮೂಲ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಮಹಿಳೆ)
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwA2M&quot;&gt;ಒಂದು ಗುರುವಾರ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;| {{nom}}
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/news/hindi/filmfare-ott-awards-2022-complete-nominations-list/articleshow/96390952.cms|title=Danube Properties Filmfare OTT Awards 2022: Complete Nominations List - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2022-12-27}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯ (ಮಹಿಳೆ)|{{pending}}
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/iifa-2023-nominations-announced-brahmastra-gangubai-kathiawadi-bhool-bhulaiyaa-2-lead-the-list-8345858/|title=IIFA 2023 nominations announced: Brahmastra, Gangubai Kathiawadi and Bhool Bhulaiyaa 2 lead the list|date=2022-12-27|website=The Indian Express|language=en|access-date=2022-12-27}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ಇತರ ಗೌರವಗಳು ===

* 2013: iTimes ನ ನಂ. 12 2012 ರ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಮಹಿಳೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ww.itimes.com/times-polls/times-most-desirable-women-2012|title=Times Most Desirable Women 2012 – Results|publisher=ITimes|access-date=20 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sugermint.com/yami-gautam/|title=How shy Yami Gautam became the Romantic Queen of Bollywood? – Success Story|date=14 October 2021|website=Suger Mint|access-date=30 December 2022}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:Articles with hCards]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]
[[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೩ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೮೮ ಜನನ]]</text>
      <sha1>faxhgauh25ihqv66smnidboc0ia41j5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೬ (ಭಾರತ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149099</id>
    <revision>
      <id>1431107</id>
      <parentid>1361834</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16241" sha1="4v0ef7j8pgvsggh3ek6lt5l6qluajpw" xml:space="preserve">{{Infobox road
|country=IND
|image=
|type=NH
|route = 66
|length_km = 1622
|map = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=300|frame-height=300|zoom=5|frame-lat=13.574 |frame-long=75.35222|frame-align=center|type=line
| id=Q3520609 |  stroke-width=3 | title=ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66| text= ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 ರ ನಕ್ಷೆ, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ}}
| map_custom = yes
|direction= 
|direction_a= ಉತ್ತರ
|terminus_a= [[ಪನ್ವೆಲ್]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]
|destinations= [[ಪನ್ವೆಲ್]], [[ರತ್ನಗಿರಿ]], [[ಸಿಂಧುದುರ್ಗ]], [[ಪಣಜಿ]], [[ಕಾರವಾರ]], [[ಭಟ್ಕಳ]], [[ಉಡುಪಿ]], [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಕಾಸರಗೋಡು]], [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ]], [[ಪೊನ್ನಾನಿ]], [[ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಆಲಪುಳ]], [[ಕೊಲ್ಲಂ]], [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್]], [[ನಾಗರಕೋವಿಲ್]], [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]]
|direction_b= ದಕ್ಷಿಣ
|terminus_b= [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]]
|junction=
|states= [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಗೋವಾ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಕೇರಳ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]] 
}}
'''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 ಅನ್ನು''' ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಎನ್ ಹೆಚ್ 66''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ಹಿಂದಿನ '''ಎನ್ ಹೆಚ್ -17''' ಮತ್ತು ಎನ್ ಹೆಚ್-47 ನ ಒಂದು ಭಾಗ),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.justkerala.in/tourism/transportation/kerala-national-highways&amp;ved=0ahUKEwiuuqbf3IHXAhVHPI8KHcZCC3kQFgh_MAk&amp;usg=AOvVaw3bm6qxkVuEI-eRJT3zynJx|title=Kerala National Highways - National Highways in Kerala|website=Just Kerala}}{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 4 ಲೇನ್ {{Convert|1608|km|mi|abbr=on}} ಆಗಿದೆ ಉದ್ದದ ಕಾರ್ಯನಿರತ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯು]] [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ]] ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಗೋವ|ಗೋವಾ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಕೇರಳ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ [[ಪನ್ವೆಲ್]] ( [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನ]] ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ನಗರ) [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ|ಕೇಪ್ ಕೊಮೊರಿನ್]] (ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ) ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಹೆದ್ದಾರಿಯು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕೂಲಂಕುಷ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು NHAI ಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ, ಗ್ರೇಡ್ ಸಪರೇಟರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ 60 ಮೀಟರ್ ಅಗಲದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/Plan-to-widen-National-Highway-17-opposed/article16004123.ece|title=Plan to widen National Highway 17 opposed|date=2010-03-19|work=The Hindu|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; ಗೋವಾ ಗಡಿಯಿಂದ (ಕಾರವಾರದ ಬಳಿ) ಕೇರಳ ಗಡಿ (ತಲಪಾಡಿ ಬಳಿ) ವರೆಗಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಲೇನ್‌ಗಳಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರು ಲೇನ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2044198.ece|title=20-km road widening completed between Kundapur and Surathkal|last=Kamila|first=Raviprasad|date=2011-05-24|work=The Hindu|location=Chennai, India}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಜನರಿಂದ ಕಿರಿದಾದ ವಿಸ್ತರಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ನಡೆದವು. ಆದರೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗೆ ಕಿವಿಗೊಟ್ಟಿಲ್ಲ.

[[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ವಿಸ್ತರಣೆಗಾಗಿ ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಮತ್ತು ಟೆಂಡರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ತ್ವರಿತ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಹೊಸ ಬೈಪಾಸ್ ಕಾಮಗಾರಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಚಾಲನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾಂದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಭೂಮಿ ಮೌಲ್ಯದ ಕಾರಣ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ 45 ಮೀಟರ್ ಅಗಲ, 6 ಲೇನ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಗೋವಾ ಕೂಡ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ವಿಭಾಗಗಳು 60 ಮೀಟರ್ ಅಗಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ವಿಭಾಗವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಲೇನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಪಾದಚಾರಿ (ಡಾಂಬರು) ರಸ್ತೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/economy/infrastructure/all-new-national-highways-to-be-made-of-concrete-nitin-gadkari/articleshow/45718060.cms|title=All new national highways to be made of concrete: Nitin Gadkari|work=timesofindia-economictimes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/270817/national-highway-work-gains-speed-in-kerala.html|title=National Highway work gains speed in Kerala|date=27 August 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://english.manoramaonline.com/news/kerala/kasaragod-thiruvananthapuram-nh-six-lane-track.html|title=Home}}&lt;/ref&gt;

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಸಚಿವಾಲಯವು ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಮಂಗಳೂರು-ಕಾರವಾರ-ಪಣಜಿಯ ಬಂದರು ನಗರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ [[ಗ್ರೀನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಯೋಜನೆ|ಗ್ರೀನ್‌ಫೀಲ್ಡ್]] (ಅಂದರೆ, ಹೊಸ ಮತ್ತು ಸಮಾನಾಂತರ) ಪ್ರವೇಶ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ ಕಾರಿಡಾರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/46891/five-expressways-come-up-state.html|title=Five new expressways to come up in State|date=14 January 2010|website=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt; ಈ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ ಎನ್ ಹೆಚ್ -66 ಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು 6/8 ಲೇನ್ ಪ್ರವೇಶ-ನಿಯಂತ್ರಿತ 3D ರೈಟ್-ಆಫ್-ವೇ ವಿನ್ಯಾಸದ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

== ಮಾರ್ಗ ವಿವರಣೆ ==
ಇದು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 48 (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 48]] (ಹಳೆಯ ಎನ್ ಹೆಚ್ 4) ಜಂಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಪನ್ವೆಲ್|ಪನ್ವೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ|ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯಲ್ಲಿ]] ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಎನ್ ಹೆಚ್ -66 ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ|ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ]] ತೀರವನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಎನ್ ಹೆಚ್ 66 ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಮರವಂತೆ]], ಕೇರಳದ [[ತಲಸ್ಸೆರಿ]] ಮತ್ತು [[ಆಲಪುಳ|ಆಲಪ್ಪುಳದಲ್ಲಿ]] ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಗೋವಾ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಕೇರಳ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 (ಹಿಂದೆ ಎನ್ ಹೆಚ್ -17 ಸಂಖ್ಯೆ) ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಗರಗಳು, ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ:

; ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ

'''[[ಪನ್ವೆಲ್|ಪನ್ವೇಲ್]]''', [[ಪೆನ್]], [[ಮಾಣ್ ಗಾಂವ್]], [[ಮಹಾಡ್]], [[ಪೊಲಾದ್‌ಪುರ]], [[ಖೇಡ್]], [[ಚಿಪ್ಲುನ್]], [[ಸಂಗಮೇಶ್ವರ್]], [[ರತ್ನಾಗಿರಿ|ರತ್ನಗಿರಿ]], [[ಲಾಂಜಾ]], [[ರಾಜಾಪುರ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ರಾಜಾಪುರ]], [[ಕಂಕಾವ್ಲಿ]], [[ಕುಡಾಲ್]], [[ಸಾವಂತ್‍ವಾಡಿ|ಸಾವಂತವಾಡಿ]] ,

; ಗೋವಾ

'''[[ಪಣಜಿ]]''', [[ಮಾರ್ಗಾವೋ|ಮಾರ್ಗೋ]] ,

; ಕರ್ನಾಟಕ

[[ಕಾರವಾರ]], [[ಅಂಕೋಲಾ]] , [[ಕುಮಟಾ]], [[ಹೊನ್ನಾವರ]], [[ಮಂಕಿ, ಹೊನ್ನಾವರ|ಮಂಕಿ]], [[ಮುರುಡೇಶ್ವರ]] '''[[ಮಂಗಳೂರು|,]]''' [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಭಟ್ಕಳ]], [[ಭಟ್ಕಳ|ಶಿರೂರು]], [[ಬೈಂದೂರು]], [[ಉಪ್ಪುಂದ]], [[ನಾವುಂದ]], [[ಮರವಂತೆ]], [[ಹೆಮ್ಮಾಡಿ]], [[ಬೈಂದೂರು|ತಲ್ಲೂರು]], [[ಕುಂದಾಪುರ]], [[ಕೋಟೇಶ್ವರ]], [[ಕೋಟಾ, ಕರ್ನಾಟಕ|ಕೋಟ]], [[ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಶಿಲೆ|ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ]], [[ಬ್ರಹ್ಮಾವರ]], [[ಮೂಲ್ಕಿ|ಉಡುಪಿ]] [[ಪಡುಬಿದ್ರಿ]] [[ಕಾಪು ಕಡಲತೀರ|,]] [[ಸುರತ್ಕಲ್]] [[ತೊಕ್ಕೋಟ್ಟು|ತೊಕ್ಕೊಟ್ಟು]], [[ಉಳ್ಳಾಲ]], [[ಕೋಟೆಕಾರ್]], [[ತಲಪಾಡಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ತಲಪಾಡಿ]]

; ಕೇರಳ

[[ಮಂಜೇಶ್ವರ]], '''[[ಕಾಸರಗೋಡು]]''', [[ಕಾಞ್ಞಂಗಾಡು|ಕಾಂಞಂಗಾಡ್]] , [[ಪಯ್ಯನೂರು]] [[ಪರಿಯಾರಂ]] , [[ತಾಲಿಪರಂಬಾ|ತಳಿಪರಂಬ]] ,[[ ಧರ್ಮಶಾಲಾ, ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಚೋವ್ವ]] , [[ಧರ್ಮದಂ]], [[ತಲಸ್ಸೆರಿ]], [[ಮಾಹೆ]] [[ಚವಕ್ಕಾಡ್|,]] [[ವಟಕರ]],[[ ಪಯ್ಯೋಲಿ]], [[ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ]], [[ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]], [[ರಾಮನಾಟ್ಟುಕರ]], [[ತೇನ್ಹಿಪಾಲಂ]], [[ಕೊಟ್ಟಕ್ಕಲ್]], [[ಪೂತನಾಥನಿ]], [[ವಲಾಂಚೇರಿ]],[[ಕುಟ್ಟಿಪ್ಪುರಂ]], [[ತವನೂರು]],[[ಪೊನ್ನಾನಿ]],[[ಚಾವಕ್ಕಾಡ್]],[[ವದನಪಲ್ಲಿ]], [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]], [[ಎಡಪ್ಪಲ್ಲಿ]] '''[[ಕೊಚ್ಚಿ]]''', [[ಚೇರ್ತಾಲ ]], '''[[ಆಲಪುಳ]]''', [[ಅಂಬಲಪುಜ಼|ಅಂಬಲಪುಳ]], [[ಹರಿಪಾಡ್]], [[ಕಾಯಂಕುಲಂ]], [[ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ]],[[ ಚಾವರ]], [[ನೀಂದಕರ]] ,[[ ಕೊಲ್ಲಂ]] , [[ಮೇವರಂ]], [[ಕೊಟ್ಟಿಯಂ]],[[ ಚತ್ತನ್ನೂರು]], [[ಕಲ್ಲಂಬಲಂ]], [[ಅಟ್ಟಿಂಗಲ್]], '''[[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್]]''', [[ಬಲರಾಮಪುರಂ]], [[ನೆಯ್ಯಟ್ಟಿಂಕರ]],[[ಪರಸ್ಸಲ]]

; ತಮಿಳುನಾಡು

[[ಮಾರ್ತಾಂಡಂ]], [[ನಾಗರಕೋವಿಲ್]] ಮತ್ತು '''[[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]]'''

== ಹೆದ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ/ಪಟ್ಟಣ ಬೈಪಾಸ್ ರಸ್ತೆಗಳು ==

* [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರ]] ಬೈಪಾಸ್ - [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರ]] ನಗರ, [[ಕೇರಳ]]
* ಕೊಲ್ಲಂ ಬೈಪಾಸ್ - [[ಕೊಲ್ಲಂ]] ನಗರ, [[ಕೇರಳ]]
* ಅಲಪ್ಪುಳ ಬೈಪಾಸ್ - [[ಆಲಪುಳ|ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಪಟ್ಟಣ, [[ಕೇರಳ]]
* ಕೊಚ್ಚಿ ಬೈಪಾಸ್ - [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ನಗರ, [[ಕೇರಳ]]
* ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರ್ ಬೈಪಾಸ್ - ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರ್ ಪಟ್ಟಣ, [[ಕೇರಳ]]
* ವಡನಪ್ಪಲ್ಲಿ ಬೈಪಾಸ್ -[[ವದನಪಲ್ಲಿ]], ತ್ರಿಶೂರ್, ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ
* ಪೊನ್ನಾನಿ ಬೈಪಾಸ್- [[ಪೊನ್ನಾನಿ]], [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]
* ವಲಂಚೇರಿ ಬೈಪಾಸ್, ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ - ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ
* ಕೊಟ್ಟಕ್ಕಲ್ ಬೈಪಾಸ್, ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ - ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ
* [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ|ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್]] ಬೈಪಾಸ್, [[ಕೇರಳ]]
* ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ ಬೈಪಾಸ್ - ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ
* ವಡಕರ ಬೈಪಾಸ್- [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ]] - ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ
* [[ತಲಸ್ಸೆರಿ]] - [[ಮಾಹೆ]] ಬೈಪಾಸ್ [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಕೇರಳ]] - ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ
* [[ಕಣ್ಣಾನೂರು|ಕಣ್ಣೂರು]] ಬೈಪಾಸ್ - ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ
* ತಳಿಪರಂಬ ಬೈಪಾಸ್ - [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ
* ಪಯ್ಯನ್ನೂರ್ ಬೈಪಾಸ್ - [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ
* ಸಾವಂತವಾಡಿ ಬೈಪಾಸ್ - [[ಸಾವಂತ್‍ವಾಡಿ|ಸಾವಂತವಾಡಿ]] - ಬಂದಾ ವಿಭಾಗ - [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

{{Reflist}}
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>4v0ef7j8pgvsggh3ek6lt5l6qluajpw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ತ್ಯಾಗರಾಜ ದೇವಸ್ಥಾನ, ತಿರುವರೂರು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>150929</id>
    <revision>
      <id>1430909</id>
      <parentid>1381827</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:09:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47264" sha1="lk169tuyxc4333zjf31rcj413jy6wzs" xml:space="preserve">{{Infobox Hindu temple|name=ತ್ಯಾಗರಾಜ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ|image=Thiruvarur001.jpg|alt=|caption=|map_caption=Location in [[ತಮಿಳುನಾಡು]]|coordinates={{coord|10|46|N|79|39|E|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}|country=[[ಭಾರತ]]|state=[[ತಮಿಳುನಾಡು]]|district=[[Tiruvarur District|ತಿರುವರೂರು]]|location=[[ತಿರುವರೂರು]]|elevation_m=|architecture=[[ತಮಿಳು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]|creator=[[ಚೋಳರು]]|website=}}
'''ತ್ಯಾಗರಾಜ ದೇವಾಲಯವು''' [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ತಿರುವರೂರು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ಶಿವ]] ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಪುಟ್ಟಿದಂಕೊಂಡರ್ ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ''[[ಲಿಂಗ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಲಿಂಗದಿಂದ]]'' ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಮರಗತ ಲಿಂಗ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅವನ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ದೈನಂದಿನ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂಜೆಯ ಮುಖ್ಯ ವಿಗ್ರಹವೆಂದರೆ ಲಾರ್ಡ್ ಬೀದಿ ವಿಡಂಗರ್ (ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಐಕಾನ್) (ತ್ಯಾಗರಾಜರ್). ಇದನ್ನು ''ಸೋಮಸ್ಕಂದ'' ರೂಪವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಪತ್ನಿ [[ಪಾರ್ವತಿ|ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು]] ಕೊಂಡಿ ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಶೈವ ಅಂಗೀಕೃತ ಕೃತಿಯಾದ ''ತೇವರಂನಲ್ಲಿ'' ಪ್ರಧಾನ ದೇವತೆಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ [[ನಾಯನಾರರು|ನಾಯನಾರ್ಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಂತ ಕವಿಗಳು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ''ಪಾದಲ್ ಪೇತ್ರ ಸ್ಥಲಂ'' ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣವು ೩೦ ಎಕರೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿಯೇ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಇದು ''[[ಗೋಪುರ|ಗೋಪುರಗಳು]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂಬತ್ತು ಗೇಟ್ವೇ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ಮಹಡಿಗಳು ಮತ್ತು ೩೦ ಮೀಟರ್ (೯೮ ಅಡಿ) ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪೂರ್ವ ಗೋಪುರವು ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಹಲವಾರು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ವೀಧಿ ವಿಡಂಗರ್ (ತ್ಯಾಗರಾಜರ್) ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಯಂಕೋತೈ (ನೀಲೋತ್ಬಲಾಂಬಲ್) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯವು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೫:೩೦ ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ ೧೦ ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ವಿವಿಧ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ದೈನಂದಿನ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗೂ ಅದರ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹನ್ನೆರಡು ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಈ ದೇವಾಲಯವು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ರಥೋತ್ಸವವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಲ್ಲಿನ ರಚನೆಯನ್ನು ೯ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ ರಾಜವಂಶದ]] ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ನಂತರದ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳು ಸಂಗಮ ರಾಜವಂಶ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೩೬ - ೧೪೮೫), [[ಸಾಳ್ವ ರಾಜವಂಶ|ಸಾಳುವ ರಾಜವಂಶ]] ಮತ್ತು ತುಳುವ ರಾಜವಂಶ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೪೯೧ - ೧೫೭೦) ಎಂಬ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರದ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ]] ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ|ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದ]] ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ದತ್ತಿ  ಇಲಾಖೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tnhrce.org/hrce_act_1959.html |title=Hindu Religious and Charitable Endowments Act, 1959 |access-date=2023-07-23 |archive-date=2018-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181206095720/http://www.tnhrce.org/hrce_act_1959.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ==
{{Multiple image
| caption_align     = center
| header_align      = center
| align             = left
| total_width       = 400
| width1            = 4128
| width2            = 4128
| direction         = horizontal
| image1            = Thyagarajar temple, Tiruvarur (22).jpg
| image2            = Thyagarajar temple, Tiruvarur (52).jpg
| footer            = ದೇವಾಲಯದ ದೇಗುಲಗಳು
}}
ತಿರುವಾರೂರಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಸರು ''ಆರೂರ್'' (ಅರೂರ್). ಇದು ೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಶೈವ ಅಂಗೀಕೃತ ಕೃತಿಯಾದ ''ತೇವರಂನಲ್ಲಿ'' ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2012 |title=Muthalam Thirumurai Translation |url=http://www.thevaaram.org/en/thirumurai_1/songview.php?thiru=1&amp;Song_idField=10910&amp;padhi=091&amp;startLimit=1&amp;limitPerPage=1&amp;sortBy=&amp;sortOrder=DESC |access-date=6 September 2012 |publisher=Thevaaram.org}}&lt;/ref&gt; ''ತೇವರಂನ'' ಪದ್ಯಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಎಲ್ಲಾ ದೇವಾಲಯ ನಗರಗಳಿಗೆ ''ತಿರು ಎಂಬ'' ಪದವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ''ಅರೂರ್'' ''ತಿರುವಾರೂರ್'' ಆಗುವ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿದೆ. ತಿರುವರೂರಿನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ಕಮಲಾಲಯಕ್ಷೇತ್ರ. ಅಂದರೆ &quot;ಕಮಲಗಳ ವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳ&quot;. ಕಮಲಾಲಯದ ತೊಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ದೇವತೆ ಕಮಲಾಂಬಿಗೈ ಇರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mR6wOT4OXHcC&amp;q=thiruvarur+meaning&amp;pg=PA53|title=Rise of a Folk God:Vitthal of Pandharpur: Vitthal of Pandharpur|last=Dhere|first=Ramchandra Chintaman|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=978-0-19-977759-4|page=53}}&lt;/ref&gt; ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ''ತಿರುವಾಲೂರ್'',&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7CMKAQAAIAAJ&amp;q=tiruvalur&amp;pg=PA229|title=Imperial Gazetteer of India Vol. XXII Singbhum to Trashi-Chod-Zong|last=Hunter|first=Sir William Wilson|publisher=Clarendon Press|year=1908|location=Oxford|pages=225–229}}&lt;/ref&gt; ''ತಿರುವಾಲೂರ್'',&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SwPTB66d9wQC&amp;q=tiruvalur&amp;pg=PA166|title=Dupleix and Clive|last=Dodwell|first=Henry|publisher=Forgotten Books|year=1920|isbn=9781451011074|page=48}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ''ತಿರುವಲೂರ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|title=Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, Volume 1|year=1833|publisher=Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland|place=London|url=https://books.google.com/books?id=CsIsAAAAIAAJ&amp;q=tiruvaloor&amp;pg=PA146|page=148}}&lt;/ref&gt; ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಪುರಸಭೆಯ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯು &quot;ತಿರುವರೂರು&quot; ಎಂಬ ಕಾಗುಣಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಪಟ್ಟಣವು &quot;ತಿರುವರೂರು&quot; ಎಂದು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite report|access-date=8 June 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |year=2011 |title=About the town |url=http://www.municipality.tn.gov.in/Tiruvarur/abcity_city.html |access-date=2013-05-19 |publisher=Thiruvarur Municipality, Government of Tamil Nadu |archive-date=2012-12-19 |archive-url=https://archive.is/20121219231806/http://www.municipality.tn.gov.in/Tiruvarur/abcity_city.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಹಿಂದೂ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ದೇವಾಲಯವು ತ್ಯಾಗರಾಜರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಕಮಲಾಂಬಿಕೆಯ ತಪಸ್ಸು ಈಡೇರದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Magic on the waters|year=2004|location=Chennai|publisher=Asia Intelligence Wire from FT Information|journal=Business Line|id={{ProQuest|221874637}}}}&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:Thyagarajar_temple,_Tiruvarur_(61).jpg|thumb|250x250px| ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಸನ್ಡಿಯಲ್ ( ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ವೇಳೆ ತಿಳಿಯುವ ಯಂತ್ರ )]]
ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ [[ಮುಚುಕುಂದ]] ಎಂಬ [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]] ರಾಜನು [[ಇಂದ್ರ|ಇಂದ್ರನಿಂದ]] (ಆಕಾಶ ದೇವತೆ) ವರವನ್ನು ಪಡೆದನು ಮತ್ತು (ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ದೇವರು, [[ಶಿವ]] ) [[ವಿಷ್ಣು|ವಿಷ್ಣುವಿನ]] ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಒರಗಿರುವ ತ್ಯಾಗರಾಜ ಸ್ವಾಮಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸಿದನು. [[ಇಂದ್ರ|ಇಂದ್ರನು]] ರಾಜನನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಇತರ ಆರು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ ರಾಜನು ಸರಿಯಾದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಆರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ತಿರುವಾರೂರಿನಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಗರಾಜನನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದನು.&lt;ref name=&quot;V. 1974 34&quot;&gt;{{Cite book|title=Temples in South India|last=V.|first=Meena|publisher=Harikumar Arts|year=1974|edition=1st|location=Kanniyakumari|page=34}}&lt;/ref&gt; ''ಮುಚುಕುಂದ ಸಹಸ್ರನಾಮವು'' ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತ್ಯಾಗರಾಜ ದೇವರನ್ನು ''ಅನಪಾಯ ಮಹಿಪಾಲ'' ಎಂದು ಮತ್ತು ''ರಾಜವೇಷಧಾರಿ'' (ರಾಜನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವವನು) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Tyagaraja Cult in Tamilnadu: A Study in Conflict and Accommodation|last=Rajeshwari Ghose|publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private Limited|year=1996|page=331}}&lt;/ref&gt;

೭ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಸಂಕೀರ್ಣದೊಂದಿಗೆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Anantharaman 2006 59&quot;&gt;{{Cite book|title=Temples of South India|url=https://archive.org/details/templesofsouthin0000anan|last=Anantharaman|first=Ambujam|publisher=East West Books (Madras)|year=2006|isbn=978-81-88661-42-8|page=[https://archive.org/details/templesofsouthin0000anan/page/59 59]}}&lt;/ref&gt; ದೇವಾಲಯದ ಸಮಕಾಲೀನ ಇತಿಹಾಸವು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಚೋಳರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಒಂದನೇ ರಾಜೇಂದ್ರ  (೧೦೧೨ - ೧೦೪೪) ರ ೨೦ ನೇ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ &quot;ತಿರುಮಣಿ ವಳರ&quot; ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಶಾಸನವು ತ್ಯಾಗರಾಜ ದೇವಾಲಯದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಬೀದಿವಿದನಕರ್ (ತ್ಯಾಗರಾಜರ್) ದೇವರಿಗೆ ಹಲವಾರು ಆಭರಣಗಳು ಮತ್ತು ದೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಉಡುಗೊರೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ರಾಜನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ಕಿಯಾರ್ ಪರವೈ ನಂಗೈಯಾರ್ ಅವರು ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇಗುಲದ ಮುಂಭಾಗದ ಮಂಟಪದ ಬಾಗಿಲುಗಳು, ಕಂಬಗಳಿಗೆ ತಾಮ್ರವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಶಾಸನವು ದತ್ತಿಯಾಗಿರುವ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ತಾಮ್ರದ ತೂಕವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಲಾದ ವಿವಿಧ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Sri Thyagaraja Temple Thiruvarur|last=S.|first=Ponnusamy|publisher=State Department of Archaeology, Government of Tamil Nadu|year=1972|page=32}}&lt;/ref&gt;

ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣವು [[ರಾಜರಾಜ I|ಒಂದನೇ ರಾಜರಾಜ ಚೋಳರ]] [[ತಂಜಾವೂರು|ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿರುವ]] ದೊಡ್ಡ [[ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ|ಬ್ರಹದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ]] ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಟಂಕರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು. ಇದು [[ನಟರಾಜ‌ ದೇವಾಲಯ, ಚಿದಂಬರಮ್|ಚಿದಂಬರಂನ]] ಅದಾವಲ್ಲನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಆರಾಧನೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]] ದೊರೆ ಮೂರನೇ ಕುಲೋತ್ತುಂಗ ಚೋಳ ದೇವಾಲಯದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ. ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಶಾಲೆಗಳ ''[[ಶೈವ ಪಂಥ|ಶೈವರನ್ನು]]'' ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ೧೩ ಮತ್ತು ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ''ಗೋಲಕಿ ಮಠದ'' ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ''ದಂಡಿಯಾಡಿಗಲ್ ನಾಯನಾರ್‌ನ'' ಜೀವನದ ವೃತ್ತಾಂತದ ''ಪೆರಿಯಾ ಪುರಾಣದಿಂದ'' ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವಂತೆ ಇದು [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನರ]] ಪ್ರಮುಖ ವಾಸಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ''[[ಶೈವ ಪಂಥ|ಶೈವರಿಂದ]]'' ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೊಳಗಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[[Thyagaraja Temple, Tiruvarur#Ghose|Ghose]] 1996, p. 58&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Thiruvarur_Panorama_(1).jpg|center|thumb|900x900px| ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗಿನ ದೇವಾಲಯಗಳ ಚಿತ್ರ]]

== ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ==
[[ಚಿತ್ರ:Birds_view_of_Thyagaraja_Temple_Tiruvarur_India.jpg|thumb|ತ್ಯಾಗರಾಜ ದೇವಾಲಯ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಪಕ್ಷಿ ನೋಟ]]
[[ಚಿತ್ರ:Thyagarajar_temple,_Tiruvarur_(1).jpg|alt=View of the temple taank from the temple tank|left|thumb|250x250px| ಕಮಲಾಲಯದ ತೊಟ್ಟಿಯಿಂದ ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರದ ನೋಟ]]
ದೇವಾಲಯದ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಸುಮಾರು ೧೭ ಎಕರೆ (೬.೯ ಹೆ) ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತನ್ನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಕಮಲಾಲಯದ ತೊಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಇದು ಅದೇ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯವು ಒಂಬತ್ತು [[ಗೋಪುರ|ಗೋಪುರಗಳು]], ೮೦ [[ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನ|ವಿಮಾನಗಳು]], ಹನ್ನೆರಡು ದೇವಾಲಯದ ಗೋಡೆಗಳು, ೧೩ ಸಭಾಂಗಣಗಳು, ಹದಿನೈದು ದೊಡ್ಡ ದೇವಾಲಯದ ಜಲಮೂಲಗಳು, ಮೂರು ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಆವರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಗೋಪುರವು ಏಳು ಹಂತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ೧೧೮ ಅಡಿ (೩೬ ಮೀ) ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ.&lt;ref name=&quot;R. 40–51&quot;&gt;{{Cite book|title=108 Thennaga Shivasthalangal|last=R.|first=Ponnammal|publisher=Giri Trading Agency Private Limited|isbn=978-81-7950-707-0|pages=40–51|language=ta}}&lt;/ref&gt; ದೇವಾಲಯದ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ವನ್ಮೀಕಿನಾಥರ್ ( [[ಶಿವ]] ) ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗರಾಜರ್. ಎರಡರಲ್ಲಿ, ಮೊದಲನೆಯದು ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ''[[ಲಿಂಗ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಲಿಂಗದ]]'' ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಾ ಅಂತಿಲ್ ( ''ಪುತ್ರು'' ) ನಿಂದ ಅದರ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. [[ಅಪ್ಪರ್]] ೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಕವಿ ಸಂತ ತನ್ನ ಸ್ತೋತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ದೇವತೆಯನ್ನು ''ಪುತ್ರಿಟ್ರುಕೊಂಡನ್'' (ಇರುವೆ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ. ''ಸ್ಥಲ ವೃಕ್ಷಂ'' (ದೇವಾಲಯದ ಮರ) ''ಕೆಂಪು ಪತಿರಿ'' (ಕಹಳೆ ಹೂವಿನ ಮರ). ವೃಕ್ಷ-ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಓಫಿಲೋಟರಿಯ ತತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ನೆಲೆಗಳಾಗಿದ್ದು ನಂತರದ ದಿನಾಂಕದಂದು ''[[ಲಿಂಗ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಲಿಂಗ]]'' ಪೂಜೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The royal temple of Rajaraja: an instrument of imperial Cola power|last=Vasudevan|first=Geetha|publisher=Abhinav Publications|year=2003|isbn=81-7017-383-3|location=New Delhi|page=136}}&lt;/ref&gt;

ಜಾನಪದ ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ತಿರುವಾರೂರ್ ಅನ್ನು ಪೌರಾಣಿಕ ಚೋಳ ರಾಜ ಮನುನೀಧಿ ಚೋಳನ್ ರಾಜಧಾನಿ ಪಟ್ಟಣ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನು ಹಸುವಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಲು ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಕೊಂದನು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=16 July 2010 |title=Tiruvarur in religious history of Tamil Nadu |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article518017.ece |access-date=26 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203002045/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article518017.ece |archive-date=3 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ದೇವಾಲಯವು ಗೋಪುರದ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ವಿತ್ತವಾಸಲ್‌ನಲ್ಲಿ ರಥದ ಕೆಳಗೆ ಕಲ್ಲಿನ ರಥ, ಮನುನೀತಿ ಚೋಜನ್, ಹಸು ಮತ್ತು ಮರಿಗಳ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;R. 40–51&quot;/&gt;

ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಒಂಬತ್ತು [[ನವಗ್ರಹಗಳು]] (ಗ್ರಹಗಳ ದೇವತೆಗಳು) ೧ ನೇ ( ''ಪ್ರಕಾರಂ'' ) ವಾಯುವ್ಯ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ನೇರ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಹಗಳ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ಶಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದರು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ತ್ಯಾಗರಾಜರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು (ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ''ಸನ್ನಿತಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಹೊಂದಿರುವ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತ್ಯಾಗರಾಜರ ಪಾದವನ್ನು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಹೂವುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವರ ಬಲಗಾಲು ಮತ್ತು ಕೊಂಡಿ ಎಂಬ ದೇವಿಯ ಎಡಗಾಲನ್ನು &quot;ಪಂಗುಣಿಯುತ್ರಂ&quot; ಉತ್ಸವ ಮತ್ತು &quot;ತಿರುವತಿರೈ&quot; (ತ್ಯಾಗರಾಜ ಮೂರ್ತಿಯ ಎಡಗಾಲು ಎಂದಿಗೂ ತೋರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯಗಳೆಂದರೆ ಅನಂತೀಶ್ವರರ್, ನೀಲೋತ್ಂಬಾಳ್, ಅಸಲೇಶ್ವರರ್, ಅಡಗೇಶ್ವರರ್, ವರುಣೇಶ್ವರರ್, ಅಣ್ಣಾಮಲೀಶ್ವರರ್ ಮತ್ತು ಕಮಲಾಂಬಾಳ್. ದೇವಾಲಯದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ನಿಂತಿರುವ [[ನಂದಿ|ನಂದಿಯು]] ಪ್ರಧಾನ ದೇವರನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Anantharaman 2006 59&quot;/&gt;

ದೇವಾಲಯವು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಭಾಂಗಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಮೂಸುಕುಂಠ ನಂದಿಯ ಚಿತ್ರದ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಕ್ತಾ ಕಚಿ ಸಭಾಂಗಣವಿದೆ. ಪಂಗುನಿ ಉತಿರಂ ಹಬ್ಬದ ನಂತರ ತ್ಯಾಗರಾಜರ ಉತ್ಸವದ ಚಿತ್ರವು ಈ ಸಭಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತದೆ. ಊಂಜಾಲ್ ಸಭಾಂಗಣವು ಬಕ್ತಾ ಕಚಿ ಸಭಾಂಗಣದ ಎದುರು ಇದೆ. ಚಂದ್ರಶೇಖರರ್ ಮತ್ತು ದಾರುನೆಂದು ಸೇಕರಿ ಅಮ್ಮನ್ ಅವರ ಉತ್ಸವದ ಚಿತ್ರಗಳು ತಿರುವದಿರೈ ಉತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಸಭಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜನಾರಾಯಣ ಸಭಾಂಗಣವು ತಿರುವಾರುವಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭಾಂಗಣವಾಗಿದೆ. ಪಂಗುನಿ ಉತಿರಾ ಹಾಲ್ ದೇವಾಲಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಬಾಬತಿ ಹಾಲ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ದೇವಾಲಯದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Halls inside the temple |url=http://www.srithiyagarajatemple.org/Tmandap.asp |access-date=2013-05-21 |publisher=Sri Thiyagaraja Temple Administration |archive-date=2012-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120502091114/http://www.srithiyagarajatemple.org/Tmandap.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆನೆ ಅಥವಾ ಕುದುರೆಗಳು ಎಳೆಯುವ ರಥವನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ ಸಭಾಂಗಣಗಳ (ಮಂಡಪಗಳು) ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಕುಂಭಕೋಣಂನಲ್ಲಿರುವ ಸಾರಂಗಪಾಣಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಮೇಳ ಕಡಂಬೂರ್ ಅಮೃತಕಾಡೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಶಿಖರಗಿರಿಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕುಡುಮಿಯಮಲೈ, ನಾಗೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕುಂಭಕೋಣಂ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಗಿರಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.tnarch.gov.in/Library%20BOOk%20PDF/KAMPAHARESVARA%20TEMPLE%20AT%20TRIBHUVANAM.pdf|title=The Kampahesvara temple at Thirubuvanam|last=H.|first=Sarkar|publisher=Department of Archaeology, Government of Tamil Nadu|year=1974|location=Madras|page=9}}&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Thiruvarur_Panorama_(2).jpg|center|thumb|900x900px| ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗಿನ ದೇವಾಲಯಗಳ ಚಿತ್ರ]]

== ರಥೋತ್ಸವ ==
[[ಚಿತ್ರ:Thear_2.jpg|alt=chariot festival with people drawing a chariot with ropes|thumb|200x200px| ತಿರುವಾರೂರು ರಥೋತ್ಸವ]]
ಎರಡನೇ ಕುಲೋತ್ತುಂಗ ಚೋಳ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೩೩ - ೫೦) ಐವತ್ತಾರು ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ದೇವಾಲಯದ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;[[Thyagaraja Temple, Tiruvarur#Ghose|Ghose]] 1996, p. 331&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|last=Ayyar|first=P. V. Jagadisa|title=South Indian shrines: illustrated|year=1991|publisher=Asian Educational Services|place=New Delhi|isbn=81-206-0151-3|url=https://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&amp;q=tiruvarur&amp;pg=PA374|page=375}}&lt;/ref&gt; ತ್ಯಾಗರಾಜಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಾರ್ಷಿಕ ರಥೋತ್ಸವವನ್ನು ತಮಿಳು ತಿಂಗಳ ಚಿತ್ರೈಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ - ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೯೬ ಅಡಿ (೨೯ ಮೀ) ಎತ್ತರವಿರುವ ೩೦೦ ಟನ್ ತೂಕದ ಈ ರಥವು ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಥವು ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲಿನ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ರಥೋತ್ಸವದ ನಂತರ &quot;ತೆಪ್ಪಂ&quot; ಅಂದರೆ ತೇಲುವ ಹಬ್ಬ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=16 July 2010 |title=Tiruvarur in religious history of Tamil Nadu |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article518017.ece |access-date=2013-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203002045/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article518017.ece |archive-date=2013-12-03 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ತಿರುವಳ್ಳುವರ್]] ಸ್ಮಾರಕ, ವಳ್ಳುವರ್ ಕೊಟ್ಟಂ, ತಿರುವಾರೂರ್ ರಥದ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XL8wBQAAQBAJ&amp;q=thiruvarur+temple&amp;pg=PA121|title=A Remarkable Political Journey|last=V.|first=Shanmuganathan|publisher=Prabhat Prakashan|year=2014|isbn=9788184302578|page=121}}&lt;/ref&gt;

== ಮೆರವಣಿಗೆಯ ನೃತ್ಯ ==
ತಿರುವರೂರಿನ ತ್ಯಾಗರಾಜರ್ ದೇವಾಲಯವು ''ಅಜಪ ನಟನಕ್ಕೆ'' (ಪಠಣವಿಲ್ಲದೆ ನೃತ್ಯ) ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ [[ಮುಚುಕುಂದ]] ಎಂಬ [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]] ರಾಜನು [[ಇಂದ್ರ|ಇಂದ್ರನಿಂದ]] (ಆಕಾಶ ದೇವತೆ) ವರವನ್ನು ಪಡೆದನು ಮತ್ತು (ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ದೇವರು, [[ಶಿವ]] ) [[ವಿಷ್ಣು|ವಿಷ್ಣುವಿನ]] ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯಲು ಒರಗಿರುವ ತ್ಯಾಗರಾಜ ಸ್ವಾಮಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸಿದನು. [[ಇಂದ್ರ|ಇಂದ್ರನು]] ರಾಜನನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಇತರ ಆರು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ಆದರೆ ರಾಜನು ತಿರುವರೂರಿನಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಆರಿಸಿದನು.&lt;ref name=&quot;V. 1974 34&quot;/&gt; ಇತರ ಆರು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತಿರುಕ್ಕುವಲೈ, ನಾಗಪಟ್ಟಿಣಂ, ತಿರುಕರೈಲ್, ತಿರುಕೋಲಿಲಿ, ತಿರುಕ್ಕುವಲೈ ಮತ್ತು [[ವೇದಾರಣ್ಯೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ|ತಿರುಮರೈಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ]] ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Glimpses of the history of Karaikkal|last=Sundararajan|first=Saroja|publisher=Lalitha Publications|year=1985|page=54}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The great temple at Tanjore|last=Pillai|first=J.M. Somanasundaram|publisher=Tamil University, Thanjavur|year=1994|page=9}}&lt;/ref&gt; ಎಲ್ಲಾ ಏಳು ಸ್ಥಳಗಳು [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ]] ನದಿ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಏಳು ತ್ಯಾಗರಾಜರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವಾಗ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ (ಇದು ನಿಜವಾಗಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ದೇವತೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತವರು). ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ''ಸಪ್ತ ವಿದಂಗಂ'' (ಏಳು ನೃತ್ಯದ ಚಲನೆಗಳು) &lt;ref&gt;{{Cite journal|title=The Journal of the Music Academy, Madras|volume=71|publisher=Music Academy|location=Madras|year=2000|page=35}}&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ದೇವಾಲಯಗಳು ಕೆಳಕಂಡಂತಿವೆ:&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/nityasumangalide0000kers/page/146|title=Nityasumangali|last=Kersenboom-Story|first=Saskia C.|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|year=1987|isbn=9788120803305|page=[https://archive.org/details/nityasumangalide0000kers/page/146 146]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
| width=&quot;200pt&quot; |'''ದೇವಾಲಯ'''
| width=&quot;140pt&quot; | '''ವಿಡಂಗರ್ ದೇವಾಲಯ'''
| width=&quot;140pt&quot; | '''ನೃತ್ಯ ಭಂಗಿ'''
| width=&quot;250pt&quot; | '''ಅರ್ಥ'''
|- align=&quot;center&quot;
|- style=&quot;background:#ffe;&quot;
|-
| ತಿರುವರೂರ್ ತ್ಯಾಗರಾಜರ ದೇವಸ್ಥಾನ
| ''ವಿಧಿವಿದಂಗಾರ್''
| ''ಅಜಬಥಾನಂ''
| [[ವಿಷ್ಣು|ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ]] ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ರಮಿಸುವ ಶ್ರೀ ತ್ಯಾಗರಾಜರ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಹೋಲುವ ಭಜನೆ ಇಲ್ಲದೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿ
|-
| ಧರ್ಬಾರಣ್ಯೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ
| ''ನಾಗರದಂಗಾರ್''
| ''ಉನ್ಮಥನಾಥನಮ್''
| ಅಮಲೇರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನೃತ್ಯ
|-
| ಕಾಯರೋಹಣಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ
| ''ಸುಂದರವಿಡಂಗಾರ್''
| ''ವಿಲತಿತಾನಂ''
| ಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳಂತೆ ನೃತ್ಯ
|-
| ಕನ್ನಯಾರಿಯಮುದಯಾರ್ ದೇವಸ್ಥಾನ
| ''ಅಧಿವಿಡಂಗಾರ್''
| ''ಕುಕುನಾಥನಂ''
| ಹುಂಜದಂತೆ ನೃತ್ಯ
|-
| ಬ್ರಹ್ಮಪುರೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ
| ''ಅವನಿವಿಡಂಗಾರ್''
| ''ಬೃಂಗನಾಥನಂ''
| ಹೂವಿನ ಮೇಲೆ ಸುಳಿದಾಡುವ ಜೇನುನೊಣದಂತೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ
|-
| ವೈಮೂರ್ನಾಥರ್ ದೇವಾಲಯ
| ''ನಲ್ಲವಿಡಂಗಾರ್''
| ''ಕಮಲನಾನಾಥನಮ್''
| ತಂಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಕಮಲದಂತೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿ
|-
| [[ವೇದಾರಣ್ಯೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]]
| ''ಭುವನಿವಿವಿದಂಗಾರ್''
| ''ಹಂಸಪ್ತನಾಥನಂ''
| ಹಂಸದ ನಡಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ನೃತ್ಯ
|}

== ಆರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ==
{{Multiple image
| caption_align     = center
| header_align      = center
| align             = left
| total_width       = 400
| width1            = 4128
| width2            = 4128
| direction         = horizontal
| image1            = Thyagarajar temple, Tiruvarur (28).jpg
| image2            = Thyagarajar temple, Tiruvarur (30).jpg
| footer            = ದೇವಾಲಯದ ಗೋಪುರಗಳು
}}
ದೇವಾಲಯದ ಅರ್ಚಕರು ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದಿನನಿತ್ಯ ''[[ಪೂಜೆ|ಪೂಜೆಯನ್ನು]]'' ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಇತರ ಶಿವ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆ ಅರ್ಚಕರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉಪಜಾತಿಯಾದ [[ಶೈವ ಪಂಥ|ಶೈವ]] ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ದೇವಾಲಯದ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ಆರು ಬಾರಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೫:೩೦ ಕ್ಕೆ ಉಷತ್ಕಾಲಂ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೮:೦೦ ಕ್ಕೆ ಕಲಶಾಂತಿ, ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೧೦:೦೦ ಕ್ಕೆ ಉಚ್ಚಿಕಾಲಂ, ಸಂಜೆ ೬:೦೦ ಕ್ಕೆ ಸಾಯರಕ್ಷೈ, ಸಂಜೆ ೭:೦೦ ಕ್ಕೆ ಇರಂಡಂಕಾಲಂ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ೮:೦೦ ಗಂಟೆಗೆ ಅರ್ಧ ಜಾಮಮ್ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಯರಕ್ಷೈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ೩೩ ಕೋಟಿ ದೇವತೆಗಳು (ಆಕಾಶ ಜೀವಿಗಳು) ಭಗವಾನ್ ತ್ಯಾಗರಾಜರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲು ಹಾಜರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಮುಂದೆ ತಿರುವಾರೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಯರಕ್ಷೈನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ನಂತರ ಚಿದಂಬರಂನಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಜಾಮಮ್ ಪೂಜೆಗೆ ಹಾಜರಾಗುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಮಂಗಳಕರ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಾರದ ಆಚರಣೆಗಳಾದ ಸೋಮವಾರಮ್ (ಸೋಮವಾರ) ಮತ್ತು ಸುಕ್ರವಾರಮ್ (ಶುಕ್ರವಾರ), ''[[ಪ್ರದೋಷ|ಪ್ರದೋಷಂ]]'' ಮುಂತಾದ ಪಾಕ್ಷಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ''[[ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ|ಅಮವಾಸೈ]]''  (ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ), ಕಿರುತಿಗೈ, ''[[ಹುಣ್ಣಿಮೆ|ಪೌರ್ಣಮಿ]]'' (ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ) ಮತ್ತು ಸತುರ್ಥಿಯಂತಹ ಮಾಸಿಕ ಹಬ್ಬಗಳು ಇವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Sri Thiagarajar temple |work=Dinamalar |url=http://temple.dinamalar.com/en/new_en.php?id=598 |access-date=2013-05-19}}&lt;/ref&gt;

ತ್ಯಾಗರಾಜರ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಬಟ್ಟೆಯ ತುಂಡು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಮತ್ತು ಅಮ್ಮನ ಮುಖ ಮಾತ್ರ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರ ಬಲಗಾಲು ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯ ಬಲಪಾದವು ''ಮಾರ್ಗಜಿ'' ಮಾಸದ ''[[Aarudhra Dharshan|ಆರುದ್ರ ದರ್ಶನದಂದು]]'' ಪ್ರಕಟವಾದರೆ, ಅವರ ಎಡಪಾದ ಮತ್ತು ಅಮ್ಮನವರ ಎಡಪಾದವು ''ಪಂಗುನಿ'' ''[[Uthiram|ಉತಿರಂನಲ್ಲಿ]]'' ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ.

== ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ==
[[ಚಿತ್ರ:Thyagarajar_temple,_Tiruvarur_(31).jpg|thumb|250x250px| ಕಮಲಾಂಬಲ್ ದೇಗುಲದ ಚಿತ್ರ]]
ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ತಿರುವಾರೂರು ಧರ್ಮ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಶೈವ ಸಂತ ಸುಂದರಾರ್ ''ತೇವರಂನಲ್ಲಿನ'' ತನ್ನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ &quot;ತಿರುವಾರೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಾನು ಗುಲಾಮ&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;[[Thyagaraja Temple, Tiruvarur#Ghose|Ghose]] 1996, pp. 59-60&lt;/ref&gt; ಶೈವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ೬೩ [[ನಾಯನಾರರು|ನಾಯನ್ಮಾರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ಇಬ್ಬರು ಕಲಾರ್ಸಿಂಗ ನಾಯನಾರ್ ಮತ್ತು ತಂಡ್ಯಾಡಿಗಲ್ ನಾಯನಾರ್ ತಿರುವಾರೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Citation|last=Ayyar|first=P. V. Jagadisa|title=South Indian shrines: illustrated|year=1991|publisher=Asian Educational Services|place=New Delhi|isbn=81-206-0151-3|url=https://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&amp;q=tiruvarur&amp;pg=PA374|page=375}}&lt;cite class=&quot;citation cs2&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFAyyar1991&quot;&gt;Ayyar, P. V. Jagadisa (1991), [https://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&amp;q=tiruvarur&amp;pg=PA374 ''South Indian shrines: illustrated''], New Delhi: Asian Educational Services, p.&amp;nbsp;375, [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯ ಪುಸ್ತಕ ಸಂಖ್ಯೆ|ISBN]]&amp;nbsp;[[ವಿಶೇಷ:ಪುಸ್ತಕ ಮೂಲಗಳು/81-206-0151-3|&lt;bdi&gt;81-206-0151-3&lt;/bdi&gt;]]&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ಸೆಕ್ಕಿಜಾರ್‌ನ ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದ ಶೈವ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥವಾದ ''ಪೆರಿಯಪುರಾಣಂ'' ಈ ಇಬ್ಬರು ಸಂತರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ತಿರುವಾರೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಿಗೆ ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪಟ್ಟಣವು ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ರಾಜರಾಜ ಚೋಳನ ಶಾಸನಗಳು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ನೃತ್ಯಗಾರರನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ. ತಿರುವಾರೂರ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಟ್ರಿನಿಟಿಯ ತವರು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ತ್ಯಾಗರಾಜ]] (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೭೬೭ - ೧೮೪೭), [[ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತ|ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರ್]] (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೭೭೫ - ೧೮೩೫) ಮತ್ತು [[ಶ್ಯಾಮಾ ಶಾಸ್ತ್ರಿ|ಶ್ಯಾಮ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೭೬೨ - ೧೮೨೭).&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wwwX6DWfn3gC&amp;q=carnatic+music+trinity&amp;pg=PA216|title=Essays on Indian Music|last=Kumar|first=Raj|publisher=Discovery Publishing House|year=2003|isbn=81-7141-719-1}}&lt;/ref&gt; ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರು ತ್ಯಾಗರಾಜಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ದೇವತೆಗಳ ಗುಣಗಾನವನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ತ್ಯಾಗರಾಜ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ದೇವಾಲಯದ ದೇವರಿಗೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದ  ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಮರಾಠ ರಾಜರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದಾಗಿ ತಿರುವಾರೂರಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುಶಾಗ್ರಮತಿಯು ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಒಳಹರಿವು ಇತ್ತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದವು.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lFR06tVELyIC&amp;q=tiruvarur&amp;pg=PA42|title=Nityasumaṅgalī: Devadasi Tradition in South India|last=Kersenboom-Story|first=Saskia C.|publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private Limited|year=1998|isbn=81-208-1527-0|page=41}}&lt;/ref&gt; ''ಪಂಚಮುಗ ವಾದ್ಯಂ'' ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯವನ್ನು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಐದು ತುದಿಗಳನ್ನು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬರಿನಯನಂ ಎಂಬ ''[[ನಾಗಸ್ವರ|ನಾದಸ್ವರಂ]]'' (ಕೊಳವೆ ವಾದ್ಯ) ಕೂಡ ತಿರುವಾರೂರಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾದ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arts inside the temple |url=http://www.srithiyagarajatemple.org/Tkalai.asp |access-date=2013-05-21 |publisher=Sri Thiyagaraja Temple Administration |archive-date=2012-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320113614/http://www.srithiyagarajatemple.org/Tkalai.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ತ್ಯಾಗರಾಜ ಲೀಲೈಕಲ್ ತಿರುವಾರೂರಿನ ತ್ಯಾಗರಾಜರ ಆಟವಾಡುವ ಸ್ವಭಾವದ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ತಿರುವಿಲೈಯಾಡಳ್ ಪುರಾಣವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಅದು ತ್ಯಾಗರಾಜರನ್ನು [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳರೊಂದಿಗೆ]] ಗುರುತಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಮೀನಾಕ್ಷಿಯನ್ನು [[ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜವಂಶ|ಪಾಂಡ್ಯರೊಂದಿಗೆ]] ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕ್ರಿ.ಶ. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=The Tyagaraja Cult in Tamilnadu: A Study in Conflict and Accommodation|last=Rajeshwari Ghose|publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private Limited|year=1996|pages=338–339}}&lt;/ref&gt;

== ಮಹಾಸಂಪ್ರೋಕ್ಷಣಮ್ ==
ದೇವಾಲಯದ ಕುಂಭಾಭಿಷೇಕ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಹಾಸಂಪ್ರೋಕ್ಷಣೆಯು ೮ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ಮಹಾಸಂಪ್ರೋಕ್ಷಣೆ ವೇಳೆ ತಿರುವಾರೂರಿನಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಮಳೆ ಸುರಿದಿದ್ದು ಜನಸಾಗರವೇ ಹರಿದು ಬಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 November 2015 |title=Kumbabhishekam performed |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kumbabhishekam-performed/article7859889.ece |access-date=10 November 2015}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==

* {{Cite book|title=Encyclopaedia Of Tourism In 21St Century (set of 5 vols.)|last=Johri|first=Pradeep Kumar|publisher=Anmol Publications|year=2005|isbn=978-81-261-2404-6|pages=152}}
* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ORwNmkDswqwC&amp;q=tiruvorriyur&amp;pg=PA146|title=The Tyāgarāja cult in Tamilnāḍu: a study in conflict and accommodation|last=Ghose|first=Rajeshwari|publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private Limited|year=1998|isbn=81-208-1391-X|location=Delhi|ref=Ghose}}

== ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ==

* {{Cite book|title=Sri Thyagaraja Temple, Thiruvarur|last=Shanmugasundaram Ponnusamy|publisher=State Dept. of Archaeology, Govt. of Tamil Nadu|year=1972}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:Pages using multiple image with manual scaled images]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>lk169tuyxc4333zjf31rcj413jy6wzs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಹಿಮಾ ನಂಬಿಯಾರ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151551</id>
    <revision>
      <id>1431049</id>
      <parentid>1358584</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T03:43:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10765" sha1="h04q5qrrsyuvcns5px3m93jqdkx81p7" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=Mahima Nambiar|image=Mahima_Nambiar.jpg|image_size=|alt=|caption=Nambiar during a photoshoot|birth_name=|birth_date=&lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;|birth_place=[[Kasaragod]], [[Kerala]], India|occupation={{hlist|Actress|model|singer}}|yearsactive=2010–present|nationality=Indian|website=}}
'''ಮಹಿಮಾ ನಂಬಿಯಾರ್''' [[ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾ|ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==

ನಂಬಿಯಾರ್ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] [[ಕಾಸರಗೋಡು|ಕಾಸರಗೋಡಿನವರು]]. 2014ರಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿಎ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು.&lt;ref name=&quot;NIE2&quot;&gt;{{Cite news |last=Deepthi Sreenivasan |date=6 June 2014 |title=Mahima Going Places in Kollywood |work=The New Indian Express |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Mahima-Going-Places-in-Kollywood/2014/06/06/article2265148.ece |access-date=27 October 2014 |archive-date=20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220175242/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/Mahima-Going-Places-in-Kollywood/2014/06/06/article2265148.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅವರು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು ಗಾಯಕಿ.&lt;ref name=&quot;thehindu.com&quot;&gt;{{Cite news |last=Anoop |first=Aabha |date=30 May 2014 |title=Mahima set for a good innings in Tamil films |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mahima-set-for-a-good-innings-in-tamil-films/article6064066.ece}}&lt;/ref&gt;

15 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ'' ದಿಲೀಪ್ ಅವರ ಸಹೋದರಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://vinkings.in/mahima-nambiar-age-wiki-best-of2023/ |title=15 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ'' ದಿಲೀಪ್ ಅವರ ಸಹೋದರಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು |access-date=2023-09-05 |archive-date=2023-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905120941/https://vinkings.in/mahima-nambiar-age-wiki-best-of2023/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅವರು &quot;ಬ್ಲಿಂಕ್ ಮತ್ತು ಮಿಸ್ ರೋಲ್&quot; ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Radhika C Pillai |date=1 July 2014 |title=Mahima is riding high in Kollywood |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mahima-is-riding-high-in-Kollywood/articleshow/37527022.cms |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ಅವಳು ಜಾಹೀರಾತು ಮಾಡೆಲ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು, ನಿರ್ದೇಶಕ ಸಾಮಿ ಅವಳನ್ನು ''ಸಿಂಧು ಸಮವೇಲಿ'' (2010) ಗಾಗಿ ನಟಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಅವಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಆಫರ್ ಅನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ನಿರ್ಮಾಣ ತಂಡವು ನಂತರ ಆಕೆಯನ್ನು ''ಸಟ್ಟೈ'' (2012) ಗಾಗಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು, ಅದು ಆಕೆಯ ಚೊಚ್ಚಲ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;NIE&quot;&gt;{{Cite news |date=31 October 2013 |title=From schoolgirl to heroine roles |work=The New Indian Express |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/From-schoolgirl-to-heroine-roles/2013/10/31/article1864868.ece |access-date=5 May 2014 |archive-date=3 ನವೆಂಬರ್ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103065737/http://newindianexpress.com/entertainment/tamil/From-schoolgirl-to-heroine-roles/2013/10/31/article1864868.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವಾಗ ಅವಳು 12 ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಳು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವಳು ಹಳ್ಳಿಯ ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ಅರಿವಳಗಿಯ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದಳು. ''ಸಾತ್ತೈ'' ನಂತರ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಒಂದು ವರ್ಷದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Serin Sam |date=18 June 2014 |title=Directors warn me to keep quiet: Mahima Nambiar |url=http://www.deccanchronicle.com/140618/entertainment-mollywood/article/directors-warn-me-keep-quiet-mahima-nambiar |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ನಟನೆಗೆ ಮರಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=21 September 2013 |title=Etcetera: Dream come true |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/etcetera-dream-come-true/article5153524.ece |access-date=5 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926194432/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/etcetera-dream-come-true/article5153524.ece |archive-date=26 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಮುಂದಿನ ಬಿಡುಗಡೆ ''ಎನ್ನಮೋ ನಡಕ್ಕುದು'' (2014) ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಧು ಎಂಬ ನರ್ಸ್ ಆಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;NIE&quot; /&gt; ನಂತರದ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಮೊಸಕುಟ್ಟಿ'' (2014),&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Anupama Subramanian |date=11 January 2014 |title=Mahima's challenging role in Mosakutty |work=Deccan Chronicle |url=http://www.deccanchronicle.com/140111/entertainment-mollywood/article/mahima%E2%80%99s-challenging-role-mosakutty |access-date=5 May 2014 |archive-date=6 ಮೇ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140506020828/http://www.deccanchronicle.com/140111/entertainment-mollywood/article/mahima%E2%80%99s-challenging-role-mosakutty |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ''ಪುರವಿ 150cc'', ಚೇರನ್‌ನ ಸಹವರ್ತಿ ವೆಂಕಟ್ ನಿರ್ದೇಶನ,&lt;ref name=&quot;NIE&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://vinkings.in/mahima-nambiar-hot-sexy-latest-photos-of-2023/ |title=Mahima Nambiar, the acclaimed South Indian actress, recently graced an event in a pristine white Indian dress, |access-date=2023-09-05 |archive-date=2023-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905120941/https://vinkings.in/mahima-nambiar-hot-sexy-latest-photos-of-2023/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಮರುದು ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಅಗತಿನೈ'' (2015) ಸೇರಿವೆ. ಸಮುದ್ರಕನಿಯವರ ''ಕಿಟ್ನಾ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Manigandan K R |date=16 January 2017 |title=Mahima to play a double role in Kitna |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Mahima-to-play-a-double-role-in-Kitna/articleshow/44948845.cms |access-date=12 January 2019}}&lt;/ref&gt;

ಟೊರೊಂಟೊ ತಮಿಳು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ 2021 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು - ''ಮಗಮುನಿ'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=18 September 2021 |title=Mahima Nambiar wins award at Toronto Tamil International Film Festival |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/mahima-nambiar-wins-award-at-toronto-tamil-international-film-festival/articleshow/86310775.cms |access-date=28 September 2021}}&lt;/ref&gt;

== ಚಿತ್ರಕಥೆ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ವರ್ಷ
! ಚಲನಚಿತ್ರ
! ಪಾತ್ರ
! ಭಾಷೆ
! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| 2010
| ''ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನ''
| ರಾಧಿಕಾ
| [[ಮಲಯಾಳಂ]]
| ಅಭಿನಯ ಚೊಚ್ಚಲ
|-
| 2012
| ''ಸತ್ತೈ''
| ಅರಿವಳಗಿ &quot;ಅರಿವು&quot;
| [[ತಮಿಳು]]
| ತಮಿಳು ಚೊಚ್ಚಲ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2014
| ''ಎನ್ನಮೋ ನಡಕ್ಕುದು''
| ಮಧು
| ತಮಿಳು
|
|-
| ''ಮೊಸಕುಟ್ಟಿ''
| ಕಯಲ್ವಿಝಿ
| ತಮಿಳು
|
|-
| 2015
| ''ಅಗಥಿನೈ''
| ಕಾರ್ತಿಕಾ
| ತಮಿಳು
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2017
| ''ಕುಟ್ರಂ 23''
| ತೆಂಡ್ರಾಲ್
| ತಮಿಳು
|
|-
| ''ಪುರಿಯಾತ ಪುಟಿರ್''
| ಮೃತುಲಾ
| ತಮಿಳು
|
|-
| ''ಅಣ್ಣಾದೊರೈ''
| ಈಶ್ವರಿ
| ತಮಿಳು
|
|-
| ''ಕೊಡಿವೀರನ್''
| ಮಲಾರ್
| ತಮಿಳು
|
|-
| ''ಮೇರುಕೃತಿ''
| ವೇದಿಕಾ
| ಮಲಯಾಳಂ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2018
| ''ಇರವುಕ್ಕು ಆಯಿರಂ ಕಂಗಲ್''
| ಸುಶೀಲಾ
| ತಮಿಳು
|
|-
| ''ಅಣ್ಣುಕ್ಕು ಜೈ''
| ಸುಂದರಿ
| ತಮಿಳು
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2019
| ''ಮಧುರಾ ರಾಜ''
| ಮೀನಾಕ್ಷಿ
| ಮಲಯಾಳಂ
|
|-
| ''ಮಗಮುನಿ''
| ದೀಪಾ
| ತಮಿಳು
|
|-
| 2020
| ''ಅಸುರಗುರು''
| ದಿಯಾ
| ತಮಿಳು
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2022
| ''ಓ ನನ್ನ ನಾಯಿ''
| ಪ್ರಿಯಾ
| ತಮಿಳು
|
|-
| ''ಐಂಗಾರನ್''
| ಮಧುಮಿತಾ
| ತಮಿಳು
|
|-
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:Articles with hCards]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]</text>
      <sha1>h04q5qrrsyuvcns5px3m93jqdkx81p7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಾನ್ವಿತಾ ಕಾಮತ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151569</id>
    <revision>
      <id>1431052</id>
      <parentid>1358893</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T04:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11374" sha1="399bbf61krxwhtdf4ct5syf6j05rhhn" xml:space="preserve">{{Use Indian English|date=August 2016}}
{{Infobox person
| name            = ಮಾನ್ವಿತಾ ಕಾಮತ್'
| image           = Manvitha_Kamath.jpg
| image_caption   = 2020 ರಲ್ಲಿ ಮಾನ್ವಿತಾ
| birth_date      =  13/04/1992
| birth_place    = [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಭಾರತ
| occupation      = ನಟಿ, ರೇಡಿಯೋ ನಿರೂಪಕಿ, ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮಾನೆಕಿನ್ ಸ್ಥಾಪಕಿ
| years active    = 2014 – ಪ್ರಸ್ತುತ
| spouses         = {{marriage|ಅರುಣ್|2024}}&gt;
}}
 
{{Interwikineeded}}
[[Category:Articles with hCards]]
 
'''ಮಾನ್ವಿತಾ ಕಾಮತ್''' [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ]] ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಭಾರತೀಯ ನಟಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mangalore girl Manvita Harish talks about her first movie |url=http://www.udayavani.com/english/news/exclusives/98141/exclusive-interview-mangalore-girl-manvitha-harish-talks-about-her |publisher=[[Udayavani]] |access-date=2023-09-08 |archive-date=2017-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170126220220/http://www.udayavani.com/english/news/exclusives/98141/exclusive-interview-mangalore-girl-manvitha-harish-talks-about-her |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅವರು ರೇಡಿಯೋ ಮಿರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ಜಾಕಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ದುನಿಯಾ ಸೂರಿ]] ನಿರ್ದೇಶನದ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆ]]'' (2015) ಮೂಲಕ ನಟನೆಗೆ ಕಾಲಿರಿಸಿದರು.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ಮಾನ್ವಿತಾ ಕಾಮತ್, ಅವರನ್ನು ಮೊದಲು ಮಾನ್ವಿತಾ ಹರೀಶ್ ಅಥವಾ ಶ್ವೇತಾ ಕಾಮತ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಹರೀಶ್ ಕಾಮತ್ ಮತ್ತು ಸುಜಾತಾ ಕಾಮತ್ ದಂಪತಿಗೆ ಏಪ್ರಿಲ್ 13 ರಂದು [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಎಲ್‌ಸಿವರೆಗೆ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನ [[ಕಳಸ|ಕಳಸದಲ್ಲಿ]] ಬೆಳೆದ ಅವರು ನಂತರ ಶಾರದ ಪಿಯು ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪಿಯು ಮುಗಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರಿನ [[ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ (ಪರಿಗಣಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ)|ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ]] ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ, [[ಅನಿಮೇಶನ್|ಅನಿಮೇಷನ್]] ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಅವರು [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿನ]] ರೇಡಿಯೋ ಮಿರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಮತ್ತು ಕಿಲಾಡಿ 983 ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mirchi girl of Mangalore |url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=273614 |publisher=[[Daijiworld Media|Daijiworld]]}}&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿ ==
ಸಿನಿಮಾ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಆಕೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವರು [[ದುನಿಯಾ ಸೂರಿ|ದುನಿಯಾ ಸೂರಿಗೆ]] ಆಕೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದರು. ''[[ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆಯ]]'' ಆಡಿಷನ್‌ಗೆ ಕರೆದರು ಮತ್ತು ನಾಯಕಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=RJ-turned-actress keen on Kollywood career |url=http://www.sify.com/movies/rj-turned-actress-keen-on-kollywood-career-imagegallery-kollywood-qfuuILegijjej.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160523052312/http://www.sify.com/movies/rj-turned-actress-keen-on-kollywood-career-imagegallery-kollywood-qfuuILegijjej.html |archive-date=23 May 2016 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt; ಆಕೆಯ ನಟನಾ ಕೌಶಲ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿ, [[ದುನಿಯಾ ಸೂರಿ]] ತನ್ನ ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕಿಯು ಎರಡು ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಳು - ದೂರದ ಊರಿಗೆ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಮಾನ್ವಿತಾ ಹರೀಶ್ ಅವರು [[ಮಂಗಳೂರು]] ಕನ್ನಡ, ಮಲೆನಾಡು ಕನ್ನಡ, [[ಧಾರವಾಡ]] ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಕನ್ನಡವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದರು, ಅದು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ಮಾನ್ವಿತಾ ಹರೀಶ್ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ದಿವಂಗತ ಶ್ರೀ.ಭಾಸ್ಕರ್ ನೆಲ್ಲಿತೀರ್ಥರ ಜಾನಪದ ನಾಟಕ ತಂಡದಲ್ಲಿ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಂಘದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ ಆಕೆ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ವೃತ್ತಿಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡಳು. &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Kendasampige Is Manvita's Break |work=[[The New Indian Express]] |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Kendasampige-Is-Manvithas-Break/2015/08/27/article2995742.ece |access-date=2023-09-08 |archive-date=2015-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117011232/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Kendasampige-Is-Manvithas-Break/2015/08/27/article2995742.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Manvita names her house Kendasampige |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Manvitha-names-her-house-Kendasampige/articleshow/53093430.cms}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಗೌರಿ ಶೆಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಕ್ಕಿ ವರುಣ್ ಎದುರು ಜೋಡಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಅದು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news |title=The girlfriend everyone wants |work=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-girlfriend-everyone-wants/article8836400.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827010151/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-girlfriend-everyone-wants/article8836400.ece |archive-date=2016-08-27 |access-date=2023-09-08 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಆಕೆಯ ಮುಂದಿನ ಕೆಲಸವೆಂದರೆ ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಹೀರೋ [[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಶಿವ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಜೊತೆ [[ದುನಿಯಾ ಸೂರಿ]] ನಿರ್ದೇಶನದ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಹಿಟ್ ಚಿತ್ರ [[ಟಗರು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಟಗರು]] . &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Shivarajkumar is now Tagaru |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Shivarajkumar-is-now-Tagaru/articleshow/53098239.cms}}&lt;/ref&gt;

== ಚಿತ್ರಕಥೆ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |†
|ಇದು ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ವರ್ಷ
! ಚಲನಚಿತ್ರ
! ಪಾತ್ರ
! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
! 
|-
| 2015
| ''[[ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆ]]''
| ಗೌರಿ ಶೆಟ್ಟಿ
|
|
|-
| 2017
| ''[[ಚೌಕ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚೌಕ]]''
| ರಮ್ಯಾ
| ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2018
| ''[[ಕನಕ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕನಕ]]''
| ಕನಸು
|
|
|-
| ''[[ಟಗರು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಟಗರು]]''
| ಪುನರ್ವಸು
|
|
|-
| ''[[ತಾರಕಾಸುರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ತಾರಕಾಸುರ]]''
| ಮುತ್ತಮ್ಮ
|
|
|-
| 2019
| ''[[Relax ಸತ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸತ್ಯ]]''
| ಮಾಯಾ
|
|
|-
| 2020
| ''[[ಇಂಡಿಯಾ v/s ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಭಾರತ Vs ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]''
| ಮೇದಿನಿ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title='India vs England': Manvitha has this to say about her experience of working with senior actor Ananth Nag |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/india-vs-england-manvitha-has-this-to-say-about-her-experience-of-working-with-senior-actor-ananth-nag/articleshow/70227929.cms |access-date=17 August 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2022
| ''[[ಶಿವ 143 (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶಿವ 143]]''
| ಮಧು
|
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Manvita Kamath: Shiva 143's Madhu is the bold romantic interest, but she's also the antagonist |work=OTT Play |url=https://www.ottplay.com/news/manvita-kamath-shiva-143s-madhu-is-the-bold-romantic-interest-but-shes-also-the-antagonist/8daf75dc65406 |access-date=25 August 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2023
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''ರಾಜಸ್ಥಾನ ಡೈರೀಸ್'' †
| ಸಿರಿ
| ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ, ಕನ್ನಡ ಮರಾಠಿ ದ್ವಿಭಾಷಾ
| &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Manvitha Harish joins 'Rajasthan Diaries', shooting starts from April 6th |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/manvitha-harish-joins-rajasthan-diaries-shooting-starts-from-april-6th/articleshow/68689125.cms |access-date=17 August 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''Happily Married'' †|{{TBA}}
| ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ
| &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Suresh |first=Sunayana |title=Pruthvi Ambaar and Manvita Kamath team up for a thriller - Times of India |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/pruthvi-ambaar-and-manvita-kamath-team-up-for-a-thriller/articleshow/85736833.cms |access-date=30 August 2021}}&lt;/ref&gt;
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:All articles with unsourced statements]]</text>
      <sha1>399bbf61krxwhtdf4ct5syf6j05rhhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರತ್ನಮಾಲಾ ಸವಣೂರು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152073</id>
    <revision>
      <id>1431089</id>
      <parentid>1430093</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6977" sha1="p4boskzsgoihoto8dpqiuqb4grmn2oq" xml:space="preserve">'''ರತ್ನಮಾಲಾ ಧಾರೇಶ್ವರ ಸವಣೂರು''' (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ '''ಸವಣೂರು''' ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಜನನ ೧೯೫೦) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ. ಇವರು ಈ ಹಿಂದೆ [[ಜನತಾ ದಳ|ಜನತಾ ದಳಕ್ಕೆ]] ಸೇರಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಈಗ [[ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯಾತೀತ)|ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ)]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೧೧ ನೇ ಲೋಕಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು [[ಗುಜ್ರಾಲ್.ಐ.ಕೆ|ಗುಜ್ರಾಲ್ ಐ.ಕೆ]] ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು..

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ಸವಣೂರು ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] ೩ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೫೦ ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಶ್ರೀ ಗೋಪಾಲರಾವ್ ಮಾಸಾಜಿ ಪೋಲ್ ಅವರ ಪುತ್ರಿ. ಅವರು [[ಕೊಲ್ಲಾಪುರ|ಕೊಲ್ಲಾಪುರದ]] ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Biographical Sketch of Member of XI Lok Sabha: Savanoor, Smt. Ratnamala |url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/biodata_1_12/3781.htm |access-date=27 November 2017 |publisher=[[Lok Sabha]]}}&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿ ==
ಸವಣೂರು  ಅವರು ಈ ಹಿಂದೆ [[ಜನತಾ ದಳ|ಜನತಾದಳದ]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ೧೯೯೬ ರ ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ [[ಚಿಕ್ಕೋಡಿ (ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಚಿಕ್ಕೋಡಿ ಸ್ಥಾನದಿಂದ]] [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] (ಐ‌ಎನ್‌ಸಿ)ನ  [[ಬಿ. ಶಂಕರಾನಂದ]] ರ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ,ಅವರನ್ನು ೧,೧೨,೭೫೯ ಮತಗಳ ಅಂತರದಿಂದ ಸೋಲಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Statistical Report on General Elections, 1996 to the Eleventh Lok Sabha |url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1996/Vol_II_LS96.pdf |access-date=27 November 2017 |publisher=[[Election Commission of India]] |page=194}}&lt;/ref&gt; ಶಂಕರಾನಂದ ಅವರು ಈ ಮೊದಲು ಸತತ ಒಂಭತ್ತು ಬಾರಿ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಗೆದ್ದಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Rediff&quot;&gt;{{Cite web |last=Prabhudesai |first=Sandesh |date=16 February 1998 |title=Shankaranand may still pull off a surprise |url=http://www.rediff.com/news/1998/feb/16chik.htm |access-date=27 November 2017 |website=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt; [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] [[ಇಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಗುಜ್ರಾಲ್|ಐ.ಕೆ. ಗುಜ್ರಾಲ್]] ಅವರ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಸವಣೂರ್ ಅವರನ್ನು ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನದ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವೆಯನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;LS&quot;&gt;{{Cite web |title=Biographical Sketch of Member of XI Lok Sabha: Savanoor, Smt. Ratnamala |url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/biodata_1_12/3781.htm |access-date=27 November 2017 |publisher=[[Lok Sabha]]}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/biodata_1_12/3781.htm &quot;Biographical Sketch of Member of XI Lok Sabha: Savanoor, Smt. Ratnamala&quot;]. [[ಲೋಕಸಭೆ|Lok Sabha]]&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;27 November&lt;/span&gt; 2017&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 March 2004 |title=Demand for Congress ticket |work=[[Deccan Herald]] |url=http://archive.deccanherald.com/deccanherald/mar192004/s6.asp |access-date=27 November 2017 }}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ, ೧೯೯೮ ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಜನತಾದಳ ಚಿಕ್ಕೋಡಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯನ್ನು ಕಣಕ್ಕಿಳಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Rediff&quot; /&gt;

ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ [[ಜನತಾ ದಳ (ಜಾತ್ಯಾತೀತ)|ಜನತಾ ದಳಕ್ಕೆ (ಜಾತ್ಯತೀತ)]] ಸೇರುವ ಮೊದಲು ಸವಣೂರು ಅವರು &lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 March 2004 |title=Huge demand for Janata Dal (S) ticket |work=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/2004/03/19/stories/2004031904500400.htm |access-date=27 November 2017}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=April 2021|bot=medic}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. [[ಕರ್ನಾಟಕ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ, ೨೦೦೯|೨೦೦೮ ರ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗೆ]] ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ]] ಸೇರಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=5 April 2008 |title=Cong, JDS leaders join BJP |work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/cong-jds-leaders-join-bjp/560083 |access-date=27 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423085631/https://www.outlookindia.com/newswire/story/cong-jds-leaders-join-bjp/560083 |archive-date=23 ಏಪ್ರಿಲ್ 2021 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
ಅವರು ಧಾರೇಶ್ವರ ಸವಣೂರು ಅವರನ್ನು ೧೨ ಮೇ ೧೯೭೪ ರಂದು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;LS&quot;/&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]]</text>
      <sha1>p4boskzsgoihoto8dpqiuqb4grmn2oq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಎನ್. ಮೆನನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152219</id>
    <revision>
      <id>1431117</id>
      <parentid>1380009</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9993" sha1="hzrafrr4kr6b6wp3lbtnq7x63s6us2t" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = &lt;!-- defaults to article title when left blank --&gt;
| image         = Lakshmi N. Menon (1963).jpg
| alt           = &lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;
| caption       = 
| birth_name    = &lt;!-- only use if different from name --&gt;
| birth_date    = ೨೯ ಮಾರ್ಚ್ ೧೮೯೯
| birth_place   = 
| death_date    = ೩೦ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೯೪
| death_place   = 
| nationality   = ಭಾರತೀಯ
| other_names   = 
| occupation    = 
| years_active  = 
| known_for     = 
| notable_works = 
}}
'''ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಎನ್. ಮೆನನ್''' (೨೯ ಮಾರ್ಚ್ ೧೮೯೯ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Unsung Heroes Detail, Ministry of Culture |url=https://amritmahotsav.nic.in/unsung-heroes-detail.htm?6498 |access-date=27 March 2023}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;– ೩೦ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೯೪ &lt;ref&gt;''IASSI Quarterly'', Volume 15. Indian Association of Social Science Institutions, 1996.&lt;/ref&gt; ) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ [[ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ್ತಿ]] &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Lakshmi |first=C.S. |date=2 March 2000 |title=Strong voice, solid ideas |work=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/2000/04/02/stories/13020615.htm |access-date=5 March 2016}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=April 2021|bot=medic}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ. ಅವರು ೧೯೬೨ ರಿಂದ ೧೯೬೬ ರವರೆಗೆ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;WMotRS&quot;&gt;''Women Members of the Rajya Sabha''. Rajya Sabha Secretariat. New Delhi, 2003.&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
[[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದ ಅವರು ರಾಮವರ್ಮ ಥಂಪನ್ ಮತ್ತು ಮಾಧವಿಕುಟ್ಟಿ ಅಮ್ಮನವರ ಮಗಳು. ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ವಿ.ಕೆ. ನಂದನ್ ಮೆನನ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರು ನಂತರ ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ (೧೯೫೦-1೧೯೫೧) &lt;ref&gt;{{Cite web |title=University of Kerala, Thiruvananthapuram |url=http://www.way2universities.com/univofkerala.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306214203/http://www.way2universities.com/univofkerala.php |archive-date=6 March 2016 |access-date=6 March 2016 |publisher=way2universities.com}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಪಾಟ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಉಪಕುಲಪತಿಯಾದರು. ಜೊತೆಗೆ ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿದ್ದರು.

== ವೃತ್ತಿ ==
[[ಚಿತ್ರ:Guests_of_a_State_Dinner_for_President_Dr._Sarvepalli_Radhakrishnan_of_India.jpg|thumb|೩ ಜೂನ್ ೧೯೬೩ರಂದು ವೈಟ್ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಭೋಜನಕೂಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಮೆನನ್ ''(ಮುಂಭಾಗದ ಸಾಲು, ದೂರದ ಎಡ)'']]
ಅವರು ೧೯೫೨ ರಿಂದ ೧೯೬೬ ರವರೆಗೆ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;RS&quot;&gt;''Rajya Sabha members biographical sketches 1952 – 2003''. rajyasabha.nic.in.&lt;/ref&gt; ಅವರು ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದಲ್ಲಿ ೧೯೫೨ ರಿಂದ ೧೯೫೭ ರವರೆಗೆ ಸಂಸದೀಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ, ೧೯೫೭ ರಿಂದ ೧೯೬೨ ರವರೆಗೆ ಉಪ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ೧೯೬೬ ರವರೆಗೆ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;WMotRS&quot;/&gt; ೧೯೬೭ ರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಸೇವೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತರಾದ ಅವರು, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ''ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಪಾಂಪ್ಲೆಟ್ಸ್ ಆನ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಅಫೇರ್ಸ್'' ಸರಣಿಗಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಕುರಿತಾದ ಇತರ ವಿಷಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಬರೆಯುವ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮಹಿಳಾ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;Bālā Sharma 1986 p.74&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=cSg-AAAAMAAJ|title=Indian Women Freedom Fighters, 1857–1947|last=Bālā|first=U.|last2=Sharma|first2=A.|publisher=Manohar|year=1986|isbn=9788185054131|page=74|language=de|quote=She was the Founder – member of the All – India Women ' s Conference, and of the Federation of University Women.|access-date=2020-07-31}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವರಿಗೆ ೧೯೫೭ ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇವರು ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಎರಡನೇ ಮಲಯಾಳಿ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{Cite web |date=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=21 July 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}&lt;/ref&gt;

ಮೆನನ್ ರಾಜಕೀಯದ ನಂತರ ತನ್ನ ಸಕ್ರಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟರು. ಅವರು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಮಹಿಳಾ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮತ್ತು ಪೋಷಕರಾಗಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ನಿಷೇಧ ಮಂಡಳಿಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಎಪಿ ಉದಯಭಾನು ಮತ್ತು ಜಾನ್ಸನ್ ಜೆ. ಎಡಯರನ್ಮುಲ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಮತ್ತು ಡ್ರಗ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್ ಸೆಂಟರ್ (ಎಡಿಐಸಿ)-ಭಾರತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಸಾಯುವವರೆಗೂ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಅನಕ್ಷರತೆ ನಿರ್ಮೂಲನೆಗಾಗಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮತ್ತು ೧೯೭೨ ರಿಂದ ೧೯೮೫ ರವರೆಗೆ ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;''Annual Report 2014-15''. Kasturba Gandhi National Memorial Trust.&lt;/ref&gt;

ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೆನನ್ ಅವರು [[ಜವಾಹರ‌ಲಾಲ್ ನೆಹರು|ನೆಹರೂ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ]] ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದಾಗ ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಈಕ್ವಟೋರಿಯಲ್ ರಾಕೆಟ್ ಉಡಾವಣಾ ಕೇಂದ್ರದ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Remembering the guiding light |url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/viral-and-trending/301119/remembering-the-guiding-light.html |access-date=2020-10-26 |website=www.deccanchronicle.com}}&lt;/ref&gt;

== ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ==

* {{Cite book|title=Women Pioneers in India's Renaissance|url=https://archive.org/details/nbtin.womenpioneersini0000sush|last=Ranade|first=Shobana|last2=Nayar|first2=Sushila|publisher=National Book Trust India|year=2003|isbn=9788123737669|editor-last=Mankekar|editor-first=Kamla|editor-link=Kamla Mankekar|location=New Delhi|chapter=Lakshmi N. Menon (1899–1994)|author-link2=Sushila Nayyar}}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [https://maddy06.blogspot.com/2016/01/remembering-lakshmi-n-menon-lady.html ''ಮ್ಯಾಡಿಸ್ ರಾಂಬ್ಲಿಂಗ್ಸ್'' (೨೦೧೬) ಬ್ಲಾಗ್‌ನಿಂದ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ವಿವರಗಳು]
* [https://www.facebook.com/arunima.menon/posts/10158753603660985 ದೊಡ್ಡ ಸೊಸೆಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೆನಪುಗಳು (೨೦೨೧)]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]]</text>
      <sha1>hzrafrr4kr6b6wp3lbtnq7x63s6us2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಾನು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152539</id>
    <revision>
      <id>1431051</id>
      <parentid>1358880</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T04:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13273" sha1="hmb9575695se0dz18qd7zjctlmao0km" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ಮಾನು
| image              = 
| birth_name         = ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಶರ್ಮಾ
| birth_date         = 
| birth_place        = [[ಗುವಾಹಟಿ]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]], ಭಾರತ
| years_active       = ೧೯೯೮ - ೨೦೧೪
| occupation         = ನಟಿ, ನೃತ್ಯಪಟು
| website            = 
}}
'''ಮಾನು''' ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನರ್ತಕಿ ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು]] ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಮಾಜಿ ನಟಿ. [https://en.wikipedia.org/wiki/Saran_(director) ಸರನ್‌‌ನ] ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Kaadhal_Mannan ಕಾದಲ್ ಮನ್ನನ್]'' (೧೯೯೮) ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ನಟನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಅವರು ನಟನಾ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ನೃತ್ಯ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಅವರು ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ನಟ [[ರಜನಿಕಾಂತ್]] ಅವರು ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಾಗ [[ಸಿಂಗಾಪುರ]]ದಲ್ಲಿ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾದರು. &lt;ref&gt;{{Cite news |title=- Bollywood Movie News - IndiaGlitz.com |work=IndiaGlitz.com |url=http://www.indiaglitz.com/maanu%20clarifies-hindi-news-73468 |url-status=dead |access-date=2018-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150815002229/http://www.indiaglitz.com/maanu%20clarifies-hindi-news-73468 |archive-date=15 August 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2004-04-09 |title=Ebullient presentation |url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/04/09/stories/2004040901740600.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20041121045126/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/04/09/stories/2004040901740600.htm |archive-date=2004-11-21 |access-date=2018-09-20 |website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ''[https://youtube.com/ ಎನ್ನಾ ಸತಮ್ ಇಂಧಾ ನೀರಮ್]'' (೨೦೧೪) ಮೂಲಕ ಮತ್ತೆ ನಟನೆಗೆ ಮರಳಿದರು.

== ವೃತ್ತಿ ==
ಮಾನು [[ಅಸ್ಸಾಂ]]ನ [[ಗುವಾಹಾಟಿ|ಗುವಾಹಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದರು. ಇವರು ೪ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೯೨ ಮತ್ತು ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ಗುರುಮೋನಿ ಸಿನ್ಹಾ ಸಿಂಗ್, ಗುರು ಅರಬಿಂದ ಕಲಿತಾ ಮತ್ತು ಗುರು ಹಜುವಾರಿ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಮಣಿಪುರ|ಮಣಿಪುರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಬಿಷಾರದ್ ಮತ್ತು [[ಕಥಕ್]] ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು [[ಭರತನಾಟ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು.  ಮತ್ತು ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಗುರು ಪದ್ಮಾ ಹರಗೋಪಾಲ್ ಅವರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಂಗೇತ್ರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ ನೃತ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಅವರ ಉತ್ಸಾಹವು [[ಧನಂಜಯನ್ಸ್]] ಅವರಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಲು [[ಚೆನ್ನೈ]]ಗೆ ಕರೆತಂದಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dancing all the way: Krishnakshi Sharma {{!}} Assam Portal |url=http://www.assam.org/news/dancing-all-way-krishnakshi-sharma |access-date=2018-09-20 |website=www.assam.org |language=en}}&lt;/ref&gt; ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೋಡಿದ ನಂತರ ನಟ [https://en.wikipedia.org/wiki/Vivek%20(actor) ವಿವೇಕ್] ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಕ [https://en.wikipedia.org/wiki/Saran%20(director) ಸರಣ್‌]ಗೆ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದ ''[https://youtube.com/ ಕಾದಲ್ ಮನ್ನನ್]'' (೧೯೯೮) ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಮಾನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಆರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಅವರ ಪೋಷಕರು ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದ ನಂತರ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. &lt;ref name=&quot;hindu&quot;&gt;{{Cite news |date=2009-03-13 |title=My first break -- Maanu |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/my-first-break-maanu/article3021255.ece |access-date=2018-09-20 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸಿನ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಮಾನು ನಟಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯದಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಹಾಗೆಯೇ ಮಾನು ಆರ್ಟ್ಜ್ ಎಂಬ ಸ್ವಂತ ನೃತ್ಯ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರು ''ಶಿವಗಾಮಿ'', ''ಲಿವಿಂಗ್ ಟ್ರೀ'', ''ಮಾಧವಿ'' ಮತ್ತು ''ಕೊಂಜುಮ್ ಸಾಲಂಗೈ'', ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ನೃತ್ಯ ತಂಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;hindu&quot; /&gt;

ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ ಮಾನು ಸಿಂಗಾಪುರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು. ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ  ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ''ಸಿಂಗೈಲ್ ಕುರುಷೇತ್ರಂ'' ಎಂಬ [[ಸಿಂಗಾಪುರ]]ದ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ [[ರಜನೀಕಾಂತ್|ರಜನಿಕಾಂತ್]] ಅವರು ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವಲ್ಲಿಯೂ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಚಿತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು [[ರಜನೀಕಾಂತ್|ರಜನಿಕಾಂತ್]] ಅವರ ನಿಕಟವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು [[ಸಿಂಗಾಪುರ]]ದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಟನನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾನು ಅವರನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayngaran International |url=http://www.ayngaran.com/frame.php?iframepath=newsdetails.php%3Fnewsid%3D6201 |access-date=2018-09-20 |website=www.ayngaran.com |archive-date=2023-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625040031/http://www.ayngaran.com/frame.php?iframepath=newsdetails.php%3Fnewsid%3D6201 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ''ಎಝುತಾತ ಕಧೈ'' ಎಂಬ ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್‌ಗೆ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಕೊಲಂಬೊದಲ್ಲಿನ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾದ ಅವರ ಪತಿ ಸಂದೀಪ್ ದುರಾಹ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maanu is on a high |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Maanu-is-on-a-high/articleshow/8387916.cms |access-date=2018-09-20}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣದ ಜೊತೆಗೆ ''ಭೀಷ್ಮ, ದಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಸೈರ್, ದಿ ಪಿತಾಮಹವನ್ನು'' ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಕೆ. ಬಾಲಚಂದರ್]], [[ರಜನೀಕಾಂತ್|ರಜನಿಕಾಂತ್]] ಮತ್ತು [https://en.wikipedia.org/wiki/Vivek%20(actor) ನಟ ವಿವೇಕ್] ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{Cite news |title=- Tamil Movie News - IndiaGlitz.com |work=IndiaGlitz.com |url=http://www.indiaglitz.com/maanu-clarifies-tamil-news-73468.html |url-status=dead |access-date=2018-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150815000719/http://www.indiaglitz.com/maanu-clarifies-tamil-news-73468.html |archive-date=15 August 2015}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರವಾದ ''ಎನ್ನಾ ಸತಮ್ ಇಂಧ ನೇರಮ್'' (೨೦೧೪) ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳ ತಾಯಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಹದಿನಾರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಚಿತ್ರದ [https://nettv4u.com/celebrity/tamil/director/guru-ramesh ನಿರ್ದೇಶಕ ಗುರು ರಮೇಶ್]  ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಹೇಳಿದಾಗ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ತನಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರನ್ನು [[ಸಿಂಗಾಪುರ]] ಮೂಲದ [[ರಂಗಭೂಮಿ]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Puravalan%20Narayanasamy ನಟ ಪುರುವಲನ್] ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ನಟ [[ರಜನೀಕಾಂತ್|ರಜನಿಕಾಂತ್]] ಕರೆದೊಯ್ದರು. ನಂತರ ಅವರ ಮುಂದೆ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಅನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. ರಜನಿಕಾಂತ್ ಅವರ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮಾನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 November 2013 |title=I've grown to call Rajinikanth appa |url=http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/11/25/Article//112/25_11_2013_112_023.jpg |archive-url=https://web.archive.org/web/20131126115739/http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/11/25/Article//112/25_11_2013_112_023.jpg |archive-date=26 November 2013 |access-date=17 December 2013 |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ರಜನೀಕಾಂತ್ ಅವರ ಏಕೈಕ ಕಾಳಜಿಯು ಮಾನು ಅವರು &quot;ನಾಲ್ಕು ಏಳು ವರ್ಷದ ಮಕ್ಕಳ ತಾಯಿಯಾಗಿ&quot; ನಟಿಸಬೇಕೆಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಮಾನು ಅವರಿಗೆ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಚಿತ್ರವು ಕಡಿಮೆ-ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಳಪೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Malathi Rangarajan |date=14 December 2013 |title=Act II |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/act-ii/article5459581.ece |access-date=17 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217035547/http://www.thehindu.com/features/cinema/act-ii/article5459581.ece |archive-date=17 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಚಿತ್ರಕಥೆ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ವರ್ಷ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | ಚಲನಚಿತ್ರ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | ಪಾತ್ರ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |೧೯೯೮
| ''ಕಾದಲ್ ಮನ್ನನ್''
| ತಿಲೋತಮ್ಮ
|
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |೨೦೧೪
| ''ಎನ್ನ ಸಾಯಂ ಇಂದ ನೇರಂ''
|ನಾಲ್ಕು ಏಳು ಮಕ್ಕಳ ತಾಯಿ
|
|}

== ಸಹ ನೋಡಿ ==
* [https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Indian_film_actresses|ಭಾರತೀಯ ನಟಿಯರ ಪಟ್ಟಿ]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{Imdb name|5255339}}
{{Authority control}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>hmb9575695se0dz18qd7zjctlmao0km</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಯೂಖಾ ಜಾನಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152556</id>
    <revision>
      <id>1431042</id>
      <parentid>1358132</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T03:12:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11899" sha1="ti1wiov6sk8olnpm0tm9luyn7rt5j8h" xml:space="preserve">{{Infobox sportsperson
| name           =ಮಯೂಖಾ ಜಾನಿ
| image          = Mayookha Jhony at the 12th South Asian Games 2016, in Guwahati.jpg
| imagesize      = 
| caption        = ಗುವಾಹಟಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೧೨ ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಮಯೂಖಾ ಜಾನಿ
| fullname       =ಮಯೂಖಾ ಜಾನಿ ಮಥಲಿಕುನ್ನೆಲ್&lt;ref name=&quot;yahoo_aug10&quot;&gt;{{cite news|url=http://in.news.yahoo.com/48/20101009/1252/tsp-prajusha-jumps-to-national-mark-agon_1.html|title=Prajusha jumps to national mark, agony for Mayookha|date=9 October 2010|publisher=[[Yahoo! News]]|accessdate=9 October 2010}}{{dead link|date=January 2017}}&lt;/ref&gt;
| nickname       = 
| birth_date      = {{birth date and age|df=yes|1988|4|9}}
| birth_place     = ಕೂರಾಚುಂಡ್, ಕೋಝಿಕೋಡ್, ಕೇರಳ, ಭಾರತ
| death_date      = 
| death_place     = 
| height          = {{convert|1.70|m|ftin|abbr=on}}&lt;ref name=Glasgow&gt;{{Cite web |url=http://results.glasgow2014.com/athlete/cycling_road/1031497/mayookha_m_devassya_johny.html |title=2014 CWG profile |access-date=2023-10-15 |archive-date=2018-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923174230/http://results.glasgow2014.com/athlete/cycling_road/1031497/mayookha_m_devassya_johny.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| weight          = {{convert|58|kg|lb|abbr=on}} (೨೦೧೪)&lt;ref name=Glasgow/&gt;
| country        = {{flagcountry|India}}
| sport          = ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್
| event          = ಉದ್ದ ಜಿಗಿತ&lt;br /&gt;ಟ್ರಿಪಲ್ ಜಂಪ್
| club           = 
| team           = 
| turnedpro      = 
| retired        = 
| coaching       = 
| worlds         = 
| regionals      = 
| nationals      = 
| olympics       = 
| paralympics    = 
| highestranking = 
| pb             = '''ಟ್ರಿಪಲ್ ಜಂಪ್''': ೧೪.೧೧ ಮೀ&lt;br&gt;(ಕೋಬ್ ೨೦೧೧)&lt;ref name=&quot;hindu_May11&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2011/05/30/stories/2011053064042100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110531192957/http://www.hindu.com/2011/05/30/stories/2011053064042100.htm|url-status=dead|archive-date=31 May 2011|title=Mayookha breaches 14m barrier|date=30 May 2011|location=India|work=[[The Hindu]]|accessdate=30 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; '''ಉದ್ದ ಜಿಗಿತ''': ೬.೬೪ ಮೀ&lt;br&gt;([[ನವ ದೆಹಲಿ]] ೨೦೧೦)&lt;ref name=&quot;iaaf&quot;&gt;{{cite web|url=http://81.93.186.4/athletes/biographies/letter=j/athcode=239530/index.html|title=iaaf.org – Athletes – Johny Mayookha Biography|accessdate=9 August 2010}}{{Dead link|date=May 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| updated     =೯ ಅಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೦
| medaltemplates = 
{{Medal|Competition|ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್}}
{{Medal|Gold|೨೦೧೬ ಗುವಾಹಟಿ|ಉದ್ದ ಜಿಗಿತ}}
{{Medal|Gold|೨೦೧೬ ಗುವಾಹಟಿ|ಟ್ರಿಪಲ್ ಜಂಪ್}}
}}
'''ಮಯೂಖಾ ಜಾನಿ''' (ಜನನ ೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೮೮) ಉದ್ದ ಜಿಗಿತ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಪಲ್ ಜಂಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕೇರಳ ಮೂಲದ ಭಾರತೀಯ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮತ್ತು ಫೀಲ್ಡ್ ಅಥ್ಲೀಟ್. ಇವರು ಟ್ರಿಪಲ್ ಜಂಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ ೧೪.೧೧ ಮೀ [೪೬ ಅಡಿ ೩+೧/೫]  ಅಂಕಗಳ  ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಟ್ರಿಪಲ್ ಜಂಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮೀಟರ್ ದಾಟಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.

== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
ಮಯೂಖಾ ಅವರು ೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೮೮ ರಂದು ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್‌ನ ಕೂರಾಚುಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;sportstar&quot;&gt;{{Cite news |date=4 October 2008 |title=Mayookha, Tintu in the spotlight |publisher=[[Sportstar]]}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ತಂದೆ ಎಂ.ಡಿ ಜಾನಿ ಅವರು ಬಾಡಿಬಿಲ್ಡರ್ ಆಗಿದ್ದರು. &lt;ref name=&quot;sportstar&quot; /&gt; ಅವರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೋಚ್ ಶ್ಯಾಮ್ ಕುಮಾರ್.

== ವೃತ್ತಿ ==
ತ್ರಿಶೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೫೦ ನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೂರಿನ ಪರವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ಮಯೂಖಾ  ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ೨೦ ವರ್ಷದೊಳಗಿನವರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲಾಂಗ್ ಜಂಪ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಪಲ್ ಜಂಪ್‌ನಲ್ಲಿ (೧೨. ೩೮ ಮೀ) ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದರು . ಟ್ರಿಪಲ್ ಜಂಪ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಅನುಭವಿಯಾದ ಎಂ.ಎ ಪ್ರಜುಷಾ ಮತ್ತು ಟಿನ್ಸಿ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;hindu_oct06&quot;&gt;{{Cite news |date=23 October 2006 |title=Mayookha completes a fine double |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.hindu.com/2006/10/23/stories/2006102308901800.htm |url-status=dead |access-date=9 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107222834/http://www.hindu.com/2006/10/23/stories/2006102308901800.htm |archive-date=7 November 2012}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೦ ರ ಏಷ್ಯನ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ಲಾಂಗ್ ಜಂಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ೨೦೧೧ ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ  ನಡೆದ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಜಾನಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ಲಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಪಲ್ ಜಂಪ್ ಡಬಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಂಎ ಪ್ರಜುಷಾ ಅವರಿಗಿಂತ ಮುಂದೆ ಬಂದರು. &lt;ref&gt;Krishnan, Ram. &lt;/ref&gt; ಟ್ರಿಪಲ್ ಜಂಪರ್ ಮಯೂಖಾ ಜಾನಿ ಅವರು ಚೀನಾದ ವುಜಿಯಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಏಷ್ಯನ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್‌ನ ಮೂರನೇ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಲೆಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡು ೧೪ ಮೀಟರ್‌ಗಳ ಮಾರ್ಕ್‌ಅನ್ನು ದಾಟಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಡೇಗು ೨೦೧೧ ರ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರ ಲಾಂಗ್ ಜಂಪ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಫೈನಲ್‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದರು. ಆ ಮೂಲಕ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಫೈನಲ್‌ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ಮೂರನೇ ಭಾರತೀಯರಾದರು. &lt;ref&gt;[https://archive.today/20120717103239/http://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/athletics/Indias-Mayookha-finishes-ninth-in-long-jump/articleshow/9772122.cms Mayookha finishes ninth]&lt;/ref&gt; ಅವರು ೬.೩೭ ಮೀಟರ್‌ಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜಿಗಿತದೊಂದಿಗೆ ೯ ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರ ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದೆ ೬.೫೩ ಮೀಟರ್‌ಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರು . &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2011 World Championships in Athletics, Daegu. Women's Long jump results |url=http://daegu2011.iaaf.org/ResultsByDate.aspx?racedate=08-28-2011%2Fsex%3DW%2FdiscCode%3DLJ%2FcombCode%3Dhash%2FroundCode%3Df%2Fresults.html#detW_LJ_hash_f |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113160946/http://daegu2011.iaaf.org/ResultsByDate.aspx?racedate=08-28-2011%2Fsex%3DW%2FdiscCode%3DLJ%2FcombCode%3Dhash%2FroundCode%3Df%2Fresults.html#detW_LJ_hash_f |archive-date=13 November 2013 |access-date=1 February 2020}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಹ್ಯಾಂಗ್‌ಝೌನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಏಷ್ಯನ್ ಗೇಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಯೂಖಾ ಅವರು ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಅರ್ಹತಾ ಜಿಗಿತಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ೬.೪೪ ಮೀಟರ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಪಡಬೇಕಾಯಿತು. ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಿಗಿಯಲು ಅವರಿಗೆ ಇನ್ನೂ ೦.೨೧ ಮೀ ಅವಶ್ಯವಿತ್ತು. &lt;ref name=&quot;hindu_mar05&quot;&gt;{{Cite news |date=5 March 2012 |title=Mayookha Johny to miss long jump |work=The Hindu |location=Chennai, India |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/article2961754.ece}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

೨೨ ಜುಲೈ ೨೦೧೨ ರಂದು, ಜರ್ಮನಿಯ ಡಿಲ್ಲಿಂಗನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಮಯೂಖಾ ಜಾನಿ ಟ್ರಿಪಲ್ ೧೩.೯೧ ಮೀ ಜಿಗಿದು ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು. &lt;ref&gt;{{Cite news |date=25 July 2012 |title=Mayookha jumps 13.91m |work=The Hindu |location=Chennai, India |url=http://www.thehindu.com/sport/athletics/article3675410.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20120725195234/http://www.thehindu.com/sport/athletics/article3675410.ece |archive-date=25 ಜುಲೈ 2012 |access-date=15 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ೨೦೧೨ ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಟ್ರಿಪಲ್ ಜಂಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mayookha Johny Bio, Stats, and Results |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/jo/mayookha-johny-1.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418075947/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/jo/mayookha-johny-1.html |archive-date=2020-04-18 |access-date=2017-07-19 |website=Olympics at Sports-Reference.com |language=en}}&lt;/ref&gt;  ೨೦೧೪ ರ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಲಾಂಗ್ ಜಂಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಯೂಖಾ ಜಾನಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Glasgow 2014 - Mayookha M. Devassya Johny Profile |url=http://g2014results.thecgf.com/athlete/athletics/1031497/mayookha_m_devassya_johny.html |access-date=2017-07-19 |website=g2014results.thecgf.com |language=es |archive-date=2023-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404052909/http://g2014results.thecgf.com/athlete/athletics/1031497/mayookha_m_devassya_johny.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|30em}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೮೮ ಜನನ]]</text>
      <sha1>ti1wiov6sk8olnpm0tm9luyn7rt5j8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಲಿಯೋ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152567</id>
    <revision>
      <id>1431061</id>
      <parentid>1359693</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T04:51:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25220" sha1="kvyq99stc8v3j3urgviqyp61ac7rwsq" xml:space="preserve"> 

{{Infobox person|name=ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಲಿಯೋ|image=File:Murugashankari Leo.jpg|caption=ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಲಿಯೋ, [[ಭರತನಾಟ್ಯ]] ಡ್ಯಾನ್ಸ್ಯೂಸ್|birth_name=ಮುರುಗಶಂಕರಿ.ಎಲ್|birth_date=೧೯೮೩ |birth_place=[[ಚೆನ್ನೈ]], ಭಾರತ|occupation=ಭರತನಾಟ್ಯ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ, ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ವಾಂಸೆ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ ನಟಿ|years_active=೨೦೦೦&amp;ndash;ಪ್ರಸ್ತುತ|spouse=ವಿವೇಕ್ ಕುಮಾರ್|alma_mater=|website={{URL|Kalaikoodam.org}}|signature=|parents='ಕಲೈಮಾಮಣಿ' ಲಿಯೋ ಪ್ರಭು, ಉಷಾ ಪ್ರಭು}}
{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[Category:Articles with hCards]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]]
'''ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಲಿಯೋ'''  ಅವರು ಒಬ್ಬ [[ಭರತನಾಟ್ಯ]] ಕಲಾವಿದರು, ಶಿಕ್ಷಕಿ, ರಂಗಭೂಮಿ ನಟಿ, ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ವಾಂಸೆ. ಭರತನಾಟ್ಯ ಭರತಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ|ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ]] ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯ, ಅನುಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಅನನ್ಯತೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು ಇತರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಾಚನ ಗೋಷ್ಠಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[ಚೆನ್ನೈ]] ಮತ್ತು [[ಮಧುರೈ|ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ]] ಕಲೈ ಕೂಡಂ - ''ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್'' ಅನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಭರತನಾಟ್ಯದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]] ಮತ್ತು ನಟುವಾಂಗಂನಲ್ಲಿಯೂ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಅವರು ಮಧುರೈನ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಶಿವಾನಂದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ [[ಯೋಗ]] ಶಿಕ್ಷಕರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಕಲಾವಿದರ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವರು. ಅವರ ತಂದೆ ಲಿಯೋ ಪ್ರಬು ಹಿರಿಯ ನಾಟಕಕಾರ, ದೂರದೃಷ್ಟಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ನಟ. ಅವರು ''ರೆಂದುಂ ರೆಂದುಂ ಅಂಜು'', ನಾನ್ ಮಹಾನ್ ಅಲ್ಲಾ, ''ಅಣ್ಣೇ ಅಣ್ಣೇ'', ''ಪೇರ್ ಸೊಳ್ಳುಂ ಪಿಳ್ಳೈ'' ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ತಮಿಳು ಚಲನ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತಮಿಳು ಥಿಯೇಟರ್‌ಗಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ''ಕಲೈಮಾಮಣಿ'' ನೀಡಿದೆ. ನಟಿಯಾಗಿ ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳು ಭಾರತದ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.

== ಶಿಕ್ಷಣ ==
ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಚೆನ್ನೈನ ಆದರ್ಶ ವಿದ್ಯಾಲಯ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಯ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಕೆಮಿಕಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ತಿರುಚ್ಚಿಯ ಕಲೈ ಕವಿರಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಆಕೆಗೆ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಮಾಡಲು ಭಾರತದ ಯುಜಿಸಿಯಿಂದ ಜೂನಿಯರ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಪುಣೆಯ ಸಿಂಬಿಯಾಸಿಸ್‌ನಿಂದ ವ್ಯವಹಾರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಡಿಪ್ಲೊಮಾವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

== ನೃತ್ಯ ವೃತ್ತಿ ==
[[ಚಿತ್ರ:Performance_in_Bangalore.JPG|thumb| ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ]]
[[ಗುರುಶಿಷ್ಯ ಬಾಂಧವ್ಯ|ಗುರು-ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ]] ಪ್ರಕಾರ, ಮುರುಗಶಂಕರಿ ೫ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ನೃತ್ಯ ಶಿಕ್ಷಕಿ 'ಕಲೈಮಾಮಣಿ' ಕೆಜೆ ಸರಸ ಅವರಿಂದ ಭರತನಾಟ್ಯವನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿಕ್ಷಕಿ 'ಕಲೈಮಾಮಣಿ' ಪಾರ್ವತಿ ರವಿ ಘಂಟಸಾಲ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಂಗೇತ್ರಂ (ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರದರ್ಶನ) ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿರುವ ಮುರುಗಶಂಕರಿ ತನ್ನ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ ಸಮಯದ ಕಲಾವಿದರಾಗುವ ತನ್ನ ಕನಸುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಭಾರತಿದಾಸನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಭರತನಾಟ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಈಗ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

=== ಪ್ರವಾಸಗಳು ===
ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಸಭೆಗಳ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ನೃತ್ಯ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷ್ಯಾ]], [[ಸಿಂಗಾಪುರ|ಸಿಂಗಾಪುರ್]] ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ]] ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ . ಆಯ್ದ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ:
[[ಚಿತ್ರ:At_Naada_Neerajanam,_Tirumala_Tirupathi.jpg|right|thumb| ನಾದ ನೀರಾಜನಂ, ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ]]
[[ಚಿತ್ರ:VIV_0225.jpg|left|thumb| ಮಧುರೈ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಅಮ್ಮನ್ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ]]

* ಚಿದಂಬರಂ ನಾಟ್ಯಾಂಜಲಿ
* ತಮಿಳುನಾಡು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂ ನೃತ್ಯೋತ್ಸವ,
* ದರ್ಪಣ ಮತ್ತು WZCC ಯಿಂದ ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ನಟರಾಣಿ ಉತ್ಸವ,
* ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ ಉದಯ್ ಶಂಕರ್ ಉತ್ಸವ
* ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ನಾದ ನೀರಾಜನಂನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಟಿಟಿಡಿಸಿ ಚಾನೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ೩೦ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೇರ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು.
* ಕಪರ್, ಶಾ ಆಲಂ ಮತ್ತು ಪೆನಾಂಗ್, ಮಲೇಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಚಾರಿಟಿ ಕನ್ಸರ್ಟ್‌ಗಳು
* ಸಿಂಗಾಪುರದ ಇಂಡಿಯನ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ SIFAS ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ
* ನಳಂದ ನೃತ್ಯೋತ್ಸವ, ಮುಂಬೈ
* ನೃತ್ಯಭಾರತಿ ನೃತ್ಯೋತ್ಸವ, ಭಾರತ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೇಂದ್ರ, ನವದೆಹಲಿ
* ನಿನಾದ್ ಕನ್ಸರ್ಟ್ ಸರಣಿ, ಮುಂಬೈ
* ವಸುಂಧರೋತ್ಸವ, ಮೈಸೂರು
* ಕಟಕ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಉತ್ಸವ, ಕಟಕ್, ಒರಿಸ್ಸಾ
* ಕಿಂಕಿಣಿ ಉತ್ಸವ, ಮುಂಬೈ
* ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆ, ಪಾಂಡಿಚೇರಿಯಿಂದ ನಾಟ್ಯ ವಿಜಾ
* ನವದೆಹಲಿಯ ಇಂಡಿಯಾ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್
* ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಜಾಫ್ನಾದಲ್ಲಿರುವ ತಿರುಮರೈ ಕಲಾಮಂಡರಂಗಾಗಿ ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು
* ಪೇರೂರ್ ನಾಟ್ಯಾಂಜಲಿ ಉತ್ಸವ, ಕೊಯಮತ್ತೂರು
* ಮಧುರೈ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಅಮ್ಮನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿ ಉತ್ಸವ
* ಕೇರಳದ ಕೊಟ್ಟಾಯಂನ ಪಣಚಿಕ್ಕಾಡ್ ಶ್ರೀ ದಕ್ಷಿಣ ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಉತ್ಸವ

=== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ರುಜುವಾತುಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:In_Hyderabad.jpg|thumb| ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಲ್ಲಿ]]

* ಚೆನ್ನೈ ದೂರದರ್ಶನದ ಗ್ರೇಡ್ ಕಲಾವಿದೆ
* ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ [[ಎಂ. ಬಾಲಮುರಳಿ ಕೃಷ್ಣ|ಡಾ. ಬಾಲಮುರಳಿಕೃಷ್ಣ]] ಅವರಿಂದ ವಿಪಂಚೀ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾದ ನಾಟ್ಯ ಕಲಾ ವಿಪಂಚೀ.
* ಉತ್ಕಲ್ ಯುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘದಿಂದ ನೃತ್ಯ ಶಿರೋಮಣಿ, ಕಟಕ್.
* ನಟರಾಜ್ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ &quot;ವಿಶ್ವ ನೃತ್ಯ ದಿನದ ಪುರಸ್ಕಾರ&quot;, ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಮಂಡಳಿಯ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಸದಸ್ಯ.
* ಪರಿಚಯ್ ಅವರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ೨೦೧೨, ಲೋಕಸಭೆಯ ಸಂಸದರು, ಒಡಿಶಾ ಮತ್ತು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವರು, ಒಡಿಶಾ ಅವರಿಂದ
* ಮಲೇಷ್ಯಾದ ಸೆಲಂಗೋರ್‌ನಲ್ಲಿ 'ನಾಟ್ಟಿಯ ತಿಲಗಂ' ಎಂಬ ಬಿರುದು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು.
* ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈನ ಸಾಲಂಗೈ ಒಲಿ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ನರ್ತನ ಶಿರೋನ್ಮಣಿ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.
* ೨೦೦೬ ರ ಯುವ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ನೃತ್ಯಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡು ಇಯಲ್ ಇಸೈ ನಾಟಕ ಮಂಡ್ರಮ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.
* ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ಸ್ವಾಮಿ ಸಭಾದಿಂದ ಅವರ ೧೧೨ ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಇಂಡಿಯನ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿ ನಡೆಸಿದ ಸೌತ್ ಝೋನ್ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.

== ಪ್ರೇರಕ ಭಾಷಣಕಾರ್ತಿ ==
ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಅವರು ಪ್ರೇರಕ ಭಾಷಣಕಾರರೂ ಹೌದು. ಅವರು ವಿವಿಧ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಭೆಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಯುವಕರನ್ನು ಅವರ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರು. ಪ್ರಾಚೀನ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವಾದ ಭರತನಾಟ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ವೈಭವವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಶಾಲಾ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅವರು ಅನೇಕ ಉಪನ್ಯಾಸ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೆಹಲಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಗುವಾಹಟಿ, ತೇಜ್‌ಪುರ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜು, TEDx SSN ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು, ಮಧುರೈನಲ್ಲಿರುವ ರಾಜಾ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಮತ್ತು ಪಾಂಡಿಯನ್ ಸರಸ್ವತಿ ಯಾದವ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್ ಅವರು ಮಾತನಾಡಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು.

== ರಂಗಭೂಮಿ ನಟಿ ==
[[ಚಿತ್ರ:VIV_0202.jpg|right|thumb| ಮಧುರೈ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಅಮ್ಮನ್ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ]]
ಸ್ಟೇಜ್ ಇಮೇಜ್‌ನ ಇತ್ತೀಚಿನ ತಮಿಳು ನಾಟಕ ನೆರುಪ್ಪು ಕೋಲಂಗಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುರುಗಶಂಕರಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ನಾಟಕವನ್ನು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಟಕವನ್ನು ಮತ್ತು ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಅವರ ನಟನೆಯನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿ ಲೇಖನಗಳು ಬಂದವು. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಅವರು ನೀಡಿದ ಹಾಡು ಎರಡನ್ನೂ ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

# [http://www.kalaikoodam.org/ ಭರತನಾಟ್ಯ - ಸಮಯವನ್ನು ಮೀರಿದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200302125223/https://www.kalaikoodam.org/ |date=2020-03-02 }} ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್
# http://www.thehindu.com/features/friday-review/review-of-l-murugashankaris-dance-recital/article7180882.ece . ಶುಕ್ರವಾರ ವಿಮರ್ಶೆ, ದಿ ಹಿಂದೂ, ಬೆಂಗಳೂರು, ೮ ಮೇ ೨೦೧೫
# http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/A-Visually-Scintillating-Performance/2014/01/13/article1996996.ece {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304093413/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/A-Visually-Scintillating-Performance/2014/01/13/article1996996.ece |date=2016-03-04 }} . ಸಿಟಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್, ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ನ ಪೂರಕ, ಚೆನ್ನೈ, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೧೪
# [http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/chen-arts/chen-dance/rhythmic-tribute-to-swati-tirunal/article4054156.ece ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ಅವರಿಗೆ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ] . ಶುಕ್ರವಾರ ವಿಮರ್ಶೆ, ದಿ ಹಿಂದೂ, ಚೆನ್ನೈ
# http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/kaleidoscope-of-art-forms/article2795707.ece . ಶುಕ್ರವಾರ ವಿಮರ್ಶೆ, ದಿ ಹಿಂದೂ, ತಿರುಚಿರಾಪಳ್ಳಿ
# [https://www.youtube.com/watch?v=yY79gWhO1sE ಪುಷ್ಪಾಂಜಲಿ - ಮುರುಗಶಂಕರಿ] . ಪ್ರದರ್ಶನ ಗ್ಲಿಂಪ್ಸ್
# [https://web.archive.org/web/20140201220709/https://afternoondc.in/culture/a-sparkling-dance-festival/article_97497 ಒಂದು ಹೊಳೆಯುವ ನೃತ್ಯ ಉತ್ಸವ] ಮಧ್ಯಾಹ್ನ D&amp;C, ಮುಂಬೈ
# https://web.archive.org/web/20140202183030/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/celebration-of-dance/article5531273.ece . ಶುಕ್ರವಾರದ ವಿಮರ್ಶೆ, ದಿ ಹಿಂದೂ, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ, 3 ಜನವರಿ ೨೦೧೪
# [https://www.youtube.com/watch?v=TtreP4M_3UM ಕಲೈಂಜರ್ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ನಾಟ್ಯ ಕಲಾ ವಿಪಂಚೆ' ಎಲ್.ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಅವರ ಸಂದರ್ಶನ] . ಕಲೈಂಜರ್ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮುರುಗಶಂಕರಿಯವರ ಸಂದರ್ಶನ
# https://www.youtube.com/watch?v=yBrgV0d8yZ0 . ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಸಿಂಗಪುರದ ವಸಂತಂ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ
# https://www.youtube.com/watch?v=ZsR3YT04CDE . ಸಿಂಗಪುರದ ವಸಂತಂ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 'ತಾಳಂ-ಇಂಡಿಯನ್ ಬೀಟ್' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
# https://web.archive.org/web/20160915160354/http://carnaticdarbar.com/review/2011/review_99.asp . ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಅವರ ವಾಚನಗೋಷ್ಠಿಗಳ ವಿಮರ್ಶೆ/ವರದಿ.
# http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/visually-pleasing/article6246365.ece . ೨೫ ಜುಲೈ ೨೦೧೪ ರ ಶುಕ್ರವಾರದ ದಿ ಹಿಂದೂ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಅವರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ವಿಮರ್ಶೆ.
# http://www.thehindu.com/features/friday-review/review-of-l-murugashankaris-dance-recital/article7180882.ece . ೭ ಮೇ ೨೦೧೫ ರ ಶುಕ್ರವಾರದ ದಿ ಹಿಂದೂ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಅವರ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ವಿಮರ್ಶೆ.
# http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/The-Kuravanci-Key-to-Mass-Appeal/2015/05/12/article2809233.ece {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310133621/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/The-Kuravanci-Key-to-Mass-Appeal/2015/05/12/article2809233.ece |date=2016-03-10 }} . ೧೨ ಮೇ ೨೦೧೫ ರಂದು ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಶಿಷ್ಯೆ (ಕಲೈ ಕೂಡಂನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು) ತಮಿಳರಸಿ ಕುರವಂಚಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ.
# http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/vasant-utsav-dance-festival/article7206987.ece . ೧೫ ಮೇ ೨೦೧೫ ರಂದು ಶುಕ್ರವಾರ ರಿವ್ಯೂ, ದಿ ಹಿಂದೂನಲ್ಲಿ ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಶಿಷ್ಯೆ (ಕಲೈ ಕೂಡಂನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು) ತಮಿಳರಸಿ ಕುರವಂಚಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ವರದಿ.
# http://epaper.tamilmirror.lk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=899:20150814&amp;catid=35:epaper {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150914111522/http://epaper.tamilmirror.lk/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=899:20150814&amp;catid=35:epaper |date=2015-09-14 }} . ಪುಟ ೧೬ ರಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶನ.
# https://www.youtube.com/watch?v=KZ0gYUSikIE&amp;hd=1 . ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ದಿನಮಲರ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ವೆಬ್ ಟಿವಿಯಾದ Dinamalar.com ಗಾಗಿ ಮಹಿಳಾ ದಿನದ ಸಂದರ್ಶನ.
# [http://www.thehindu.com/entertainment/dance/dance-is-lmurugasankaris-first-love-she-tells-her-story-about-how-her-father-leo-prabhu-the-renowned-dramatist-kept-her-motivated-against-all-odds/article19270933.ece http://www.thehindu.com/entertainment/dance/dance-is-lmurugasankaris-first-love-she-tells-her-story-about-how-her-father-leo-prabhu-the-renowned-dramatist- ಎಲ್ಲಾ-ಆಡ್ಸ್/ಆರ್ಟಿಕಲ್19270933.ece ವಿರುದ್ಧ-ಅವಳ-ಪ್ರೇರಣೆ-ಇರಿಸಲಾಯಿತು] . ಎಲ್.ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಅವರ ಕಲಾ ಪಯಣದ ಕುರಿತು ಲೇಖನ.
# http://www.thehansindia.com/posts/index/Telangana/2017-08-08/Mesmerising-classical-dances/317480 . ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಶಿಲ್ಪಾರಾಮದಲ್ಲಿ ಎಲ್.ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಮತ್ತು ತಂಡದ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಕುರಿತು ಲೇಖನ.
# http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/an-ode-to-classical-dance-forms/articleshow/59955611.cms . ೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೭, ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಶಿಲ್ಪಾರಾಮದಲ್ಲಿ ಎಲ್.ಮುರುಗಶಂಕರಿ ಮತ್ತು ತಂಡದ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಕುರಿತು ಲೇಖನ.

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ ==
http://www.artindia.net/murugashankari.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200221235132/http://www.artindia.net/murugashankari.html |date=2020-02-21 }} . ಭರತನಾಟ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಪಾದಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ http://features.kalaparva.com/2013/12/dance-like-thyself-murugashankari-leo.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303205829/http://features.kalaparva.com/2013/12/dance-like-thyself-murugashankari-leo.html |date=2016-03-03 }} . ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯಗಾರರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶನ.

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Commons category|Murugashankari Leo}}

* https://web.archive.org/web/20140203094144/http://sriparthasarathyswamisabha.com/ ಪಾರ್ಥಸಾರಥಿ ಸ್ವಾಮಿ ಸಭೆಗೆ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್
* http://www.parvathiravighantasala.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201030022349/http://parvathiravighantasala.com/ |date=2020-10-30 }} 'ಕಲೈಮಾಮಣಿ' ಪಾರ್ವತಿ ರವಿ ಘಂಟಸಾಲ ಅವರ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್
* https://www.youtube.com/watch?v=NfEYiN_AAxk . ಮಕ್ಕಳ ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಮುರುಗಶಂಕರಿಯವರ ಸಂದರ್ಶನ


{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Leo, Murugashankari}}</text>
      <sha1>kvyq99stc8v3j3urgviqyp61ac7rwsq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಶರ್ಮಿಷ್ಠಾ ಮುಖರ್ಜಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153093</id>
    <revision>
      <id>1431159</id>
      <parentid>1364693</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T11:29:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6495" sha1="2q8ivqua7usfusqb1pxlngtvo038gkk" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                = ಶರ್ಮಿಷ್ಠಾ ಮುಖರ್ಜಿ
| image               = Sharmistha Mukherjee.jpg
| father              = [[ಪ್ರಣಬ್ ಮುಖರ್ಜೀ]]
| mother              = [[ಸುವ್ರಾ ಮುಖರ್ಜಿ]]
| birth_date          = {{birth date and age|1965|10|30|df=y}}
| birth_place         = [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಭಾರತ]]
| nationality         = ಭಾರತೀಯರು
| years_active        = 
| residence           = [[ನವ ದೆಹಲಿ]]
| party               = [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]
| spouse              = 
| relations           = ಅಭಿಜಿತ್ ಮುಖರ್ಜಿ (ಸಹೋದರ)
}}
'''ಶರ್ಮಿಷ್ಠಾ ಮುಖರ್ಜಿ''' (ಜನನ ೩೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೬೫) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ [[ಕಥಕ್]] ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ, ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕಿ ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ]] ರಾಜಕಾರಣಿ.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ==
[[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದ ಮುಖರ್ಜಿ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯ ಸೇಂಟ್ ಸ್ಟೀಫನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು. ಇವರ ತಂದೆ [[ಪ್ರಣಬ್ ಮುಖೆರ್ಜೀ|ಪ್ರಣಬ್ ಮುಖರ್ಜಿ]] ಅವರು [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಭಾರತದ ಗಣರಾಜ್ಯದ ೧೩ ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾಗಿದ್ದರು]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 June 2014 |title=Pranab Mukherjee's daughter, Sharmistha Mukherjee joins protest against power outages |work=[[The Economic Times]] |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-06-14/news/50581669_1_power-outages-east-delhi-sharmistha-mukherjee |access-date=2023-11-03 |archive-date=2016-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820134849/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-06-14/news/50581669_1_power-outages-east-delhi-sharmistha-mukherjee |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ನೃತ್ಯ ವೃತ್ತಿ ==
ಮುಖರ್ಜಿಯವರು ೧೨ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕ ನೃತ್ಯ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Business Standard&quot;&gt;{{Cite news |last=Sandhu |first=Veenu |date=5 April 2013 |title=Sharmistha Mukherjee chose not to live in India's biggest house |work=[[Business Standard]] |url=http://www.business-standard.com/article/beyond-business/sharmistha-mukherjee-chose-not-to-live-in-india-s-biggest-house-113040500489_1.html}}&lt;/ref&gt; ಪಂಡಿತ್ ದುರ್ಗಲಾಲ್, ವಿದುಷಿ ಉಮಾ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು ರಾಜೇಂದ್ರ ಗಂಗನಿ ಅವರ ಶಿಕ್ಷಕರು.&lt;ref name=&quot;The Hindu&quot;&gt;{{Cite news |last=Varma |first=P. Sujatha |date=21 January 2012 |title=Hypnotic grace |work=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/hypnotic-grace/article2818758.ece}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]'' ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು &quot;ಸಾಧಕ&quot; ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ನಿಖರವಾದ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;The Hindu&quot; /&gt;

== ರಾಜಕೀಯ ==
ಶರ್ಮಿಷ್ಠಾ ಜುಲೈ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಐಎನ್‌ಸಿ ಗೆ]] ಸೇರಿದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ಅವರು ಪಕ್ಷ ಆಯೋಜಿಸುವ ರ್ಯಾಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರೊಂದಿಗೆ ತಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Singh |first=Rohinee |date=14 November 2014 |title=Sharmistha Mukherjee wants to be a mass leader |work=[[Daily News and Analysis|DNA]] |url=http://www.dnaindia.com/india/report-once-a-hostess-at-president-state-guest-sharmistha-mukherjee-now-wants-to-be-a-mass-leader-2034954}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ರೇಟರ್ ಕೈಲಾಶ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ &lt;ref&gt;{{Cite news |date=7 February 2015 |title=Sharmistha Mukherjee casts vote in GK, mum on Congress' prospects |work=[[Zee News]] |url=http://zeenews.india.com/news/delhi/sharmistha-mukherjee-casts-vote-in-gk-mum-on-congress-prospects_1542683.html}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು ಆದರೆ ಸೌರಭ್ ಭಾರದ್ವಾಜ್ ( [[ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಕ್ಷ|ಎಎಪಿ]], ೫೭,೫೮೯ ಮತಗಳು) ಮತ್ತು ರಾಕೇಶ್ ಗುಲ್ಲಯ್ಯ ( [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿ]], ೪೩,೦೦೬ ಮತಗಳು) ನಂತರ ೬,೧೦೨ ಮತಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 February 2015 |title=Sharmistha loses Greater Kailash, gets just 6,000 votes |work=[[Business Standard]] |url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/sharmistha-loses-greater-kailash-gets-just-6-000-votes-115021000992_1.html}}&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Sharmishta_Pujo.jpg|thumb|ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಂದ ಫಲಕ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು.]]
[[ಚಿತ್ರ:Sharmishtha_Cake.jpg|thumb|ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರೊಂದಿಗೆ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}{{Authority control}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>2q8ivqua7usfusqb1pxlngtvo038gkk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನಜ್ಮಾ ಹೆಪ್ತುಲ್ಲಾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153287</id>
    <revision>
      <id>1430932</id>
      <parentid>1351278</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28681" sha1="nunpk5q1h6fqf04ie6awh6wm1tdym61" xml:space="preserve">{{Infobox ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ|name=ನಜ್ಮಾ ಹೆಪ್ತುಲ್ಲಾ|image=Najma A. Heptulla presenting the Badalte Qadam Award to the Cinematographer, Doordarshan, Ms. Jayshree Puri, at the Best Achievers Award Ceremony, organised by the Child Care &amp; Welfare Foundation, in New Delhi (cropped).jpg|predecessor2=ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಹ್ಮದ್ ಝೆಕಿ|term_start2=೨೬ ಮೇ ೨೦೧೭|term_start=೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೧೯|term_end=೧೦ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೧|predecessor=ಪದ್ಮನಾಭ ಆಚಾರ್ಯ|successor=ಗಂಗಾ ಪ್ರಸಾದ್ ''(ಸೆರ್ಪಡೆ ಚಾರ್ಜ್)''|predecessor1=ವಿ.ಷಣ್ಮುಗನಾಥನ್|successor1=ಪದ್ಮನಾಭ ಆಚಾರ್ಯ |term_start3=|term_end3=೧೨ ಜುಲೈ ೨೦೧೬|predecessor3=ಕೆ.ರಾಮನ್ ಖಾನ್|successor3=ಮುಖ್ತಾರ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ನೆಕ್ವಿ |predecessor4=ಶ್ಯಾಮ್ ಲಾಲ್ ಯಾದವ್ |successor4=ಎಮ್.ಎಮ್ ಜೊಕೊಬ್ |birth_date={{Birth date and age|df=yes|1940|04|13}}|birth_place=ಭೋಪಾಲ್, ಭೋಪಾಲ್ ರಾಜ್ಯ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ |death_date=|death_place=|party=[[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]]&lt;br /&gt;{{small|(೨೦೦೪)}}|spouse={{marriage| ಅಕ್ಬರ್ ಅಲಿ ಅಖ್ತರ್ ಹೆಪ್ತುಲ್ಲಾ |1966|2007|end=d.}}|president=|successor2=ಮುಫದ್ಜಲ್ ಸೈಪುದ್ದಿನ್}}
'''ನಜ್ಮಾ ಅಕ್ಬರ್ ಅಲಿ ಹೆಪ್ತುಲ್ಲಾ''' (ಜನನ ೧೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೪೦) ಇವರು ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ. ಇವರು  ೨೦೧೭ ರಿಂದ [[ಜಾಮಿಯ ಮಿಲಿಯ ಇಸ್ಲಾಮಿಯ|ಜಾಮಿಯಾ ಮಿಲಿಯಾ ಇಸ್ಲಾಮಿಯಾ]] [[ಕುಲಪತಿ|ಚಾನ್ಸೆಲರ್]] ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ೧೯೮೦ ಮತ್ತು ೨೦೧೬ ರ ನಡುವೆ ಆರು ಬಾರಿ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೇಲ್ಮನೆಯಾದ [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ]]  ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾಗ ಹದಿನಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ನಂತರ ಅವರು ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ]] (ಬಿಜೆಪಿ) ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರ ಮೊದಲ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ೨೦೧೪-೨೦೧೬ ರವರೆಗೆ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದರು. ೨೦೧೬ ರಿಂದ ೨೦೨೧ ರವರೆಗೆ ಇವರು [[ಮಣಿಪುರ|ಮಣಿಪುರದ]] ೧೬ನೇ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

ಇವರು ನಟ [[ಆಮಿರ್ ಖಾನ್‌|ಅಮೀರ್ ಖಾನ್‌‌ರ]] ಎರಡನೇ ಸೋದರಿ ಮತ್ತು [[ಅಬುಲ್ ಕಲಾಂ ಆಜಾದ್|ಮೌಲಾನಾ ಅಬುಲ್ ಕಲಾಂ ಆಜಾದ್]] ಅವರ ಸೊಸೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news |title=The Times of India: Latest News India, World &amp; Business News, Cricket &amp; Sports, Bollywood |work=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-29/did-you-know-/27903834_1_zakir-hussain-film-producer-tahir-hussain |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130720072406/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-09-29/did-you-know-/27903834_1_zakir-hussain-film-producer-tahir-hussain |archive-date=2013-07-20}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Aamir Khan gifted Maulana Azad's speech to sister |work=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-07/news-interviews/33082475_1_aamir-khan-azad-rao-khan-satyamev-jayate |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130503052630/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-07/news-interviews/33082475_1_aamir-khan-azad-rao-khan-satyamev-jayate |archive-date=2013-05-03}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Aamir Khan, the family guy – Hindustan Times&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/Aamir-Khan-the-family-guy/Article1-909640.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120811051044/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/Aamir-Khan-the-family-guy/Article1-909640.aspx |archive-date=11 August 2012 |access-date=15 July 2018}}&lt;/ref&gt; ಇವರು  ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೧೩ ನೇ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು, ಆದರೆ [[ಮಹಮದ್ ಹಮಿದ್ ಅನ್ಸಾರಿ|ಹಮೀದ್ ಅನ್ಸಾರಿ]] ವಿರುದ್ಧ ೨೩೩ ಮತಗಳಿಂದ ಸೋತರು. ಅವರು ೨೬ ಮೇ ೨೦೧೪ ರಂದು [[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ]] ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ [[ಮಂತ್ರಿ|ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸಚಿವರಾಗಿ]] ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಜುಲೈ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ತಾರ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ನಖ್ವಿ ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಿದರು.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ನಜ್ಮಾ ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ]] ಭೋಪಾಲ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ೧೩  ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೪೦ ರಂದು ಸಯ್ಯಿದ್ ಯೂಸುಫ್ ಬಿನ್ ಅಲಿ ಅಲ್ ಹಶ್ಮಿ ಮತ್ತು ಸಯ್ಯಿದಾ ಫಾತಿಮಾ ಬಿಂತ್ ಮಹಮೂದ್ ದಂಪತಿಗೆ ಸಯ್ಯಿದಾ ನಜ್ಮಾ ಬಿಂತ್ ಯೂಸುಫ್ ಆಗಿ ಜನಿಸಿದರು.  ಇವರು ಅರಬ್ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದಾವೂದಿ ಬೊಹ್ರಾ ಇಸ್ಮಾಯಿಲಿ ಶಿಯಾ ಗುಜರಾತಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಗಿದ್ದು, [[ಅರೇಬಿಯನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ|ಅರೇಬಿಯನ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾ]] ಮತ್ತು [[ಗುಜರಾತ್]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪೂರ್ವಜರ ಬೇರುಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;bs0716&quot; /&gt; ಅವರು ಮೋತಿಲಾಲ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ (ಎಮ್ ವಿ ಎಮ್) ಭೋಪಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಎಮ್.ಎಸ್ ಸಿ. ಪಡೆದರು. [[ಉಜ್ಜೆಯನ್|ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ]] ವಿಕ್ರಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ,  ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಪಡೆದರು. &lt;ref&gt;{{Citation|title=Why Najma Heptulla, G M Siddeswara were forced to quit Modi Cabinet|url=http://wap.business-standard.com/article/politics/why-najma-heptulla-g-m-siddeswara-were-forced-to-quit-modi-cabinet-116071201174_1.html|journal=[[Business Standard]]|date=13 July 2016|last=Mohan|first=Archis|access-date=5 ನವೆಂಬರ್ 2023|archive-date=15 ಜುಲೈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160715222609/http://wap.business-standard.com/article/politics/why-najma-heptulla-g-m-siddeswara-were-forced-to-quit-modi-cabinet-116071201174_1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Detailed Profile – Dr. Najma A. Heptulla – Members of Parliament (Rajya Sabha) |url=http://www.archive.india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=23 |access-date=27 May 2014 |publisher=National Portal of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news |date=26 May 2014 |title=Najma Heptulla's journey from Cong to BJP cabinet: all you need to know |work=Firstpost |url=http://www.firstpost.com/politics/najma-heptullas-journey-from-cong-to-bjp-cabinet-all-you-need-to-know-1542765.html}}&lt;/ref&gt;

ಇವರು ೧೯೬೬ ರಲ್ಲಿ ಅಕ್ಬರ್ ಅಲಿ ಅಖ್ತರ್ ಹೆಪ್ತುಲ್ಲಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಮೂರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದರು. &lt;ref name=&quot;gov&quot;&gt;{{Cite web |title=Detailed Profile – Dr. Najma A. Heptulla – Members of Parliament (Rajya Sabha) |url=http://www.archive.india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=23 |access-date=27 May 2014 |publisher=National Portal of India}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://www.archive.india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=23 &quot;Detailed Profile – Dr. Najma A. Heptulla – Members of Parliament (Rajya Sabha)&quot;]. National Portal of India&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;27 May&lt;/span&gt; 2014&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ಇವರ ಪತಿ, ಮಾನವಶಕ್ತಿ ಸಲಹೆಗಾರರಾದ ಅಕ್ಬರ್ ಅಲಿ ಅಖ್ತರ್ ಹೆಪ್ತುಲ್ಲಾ ಇವರು ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ''ಪೇಟ್ರಿಯಾಟ್'' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು ೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೭ ರಂದು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite news |date=5 September 2007 |title=Najma Heptulla bereaved |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/2007/09/05/stories/2007090564131300.htm |url-status=dead |access-date=26 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140528005200/http://www.hindu.com/2007/09/05/stories/2007090564131300.htm |archive-date=28 May 2014}}&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿ ==
ಅವರು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಪಕ್ಷದ ಮೂಲಕ ಮೇಲೇರಿದರು. ಪಕ್ಷದ ತಳಮಟ್ಟದ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಹಲವಾರು ವಿಭಾಗಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿ ಮತ್ತು ಎನ್.ಎಸ್.ಯು.ಐ ಯ ಯುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=NDA puts up Najma Heptullah for VP poll |url=http://timesofindia.indiatimes.com/India/NDA_puts_up_Najma_Heptullah_for_VP_poll_/articleshow/2225030.cms |access-date=15 July 2018 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ೧೯೮೦ ರಿಂದ, ಅವರು ನಾಲ್ಕು ಅವಧಿಗೆ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ]] [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ೧೯೮೦,೧೯೮೬,೧೯೯೨,೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Alphabetical List of All Members of Rajya Sabha Since 1952 |url=http://164.100.47.5/Newmembers/alphabeticallist_all_terms.aspx |access-date=30 October 2012 |publisher=164.100.47.5}}&lt;/ref&gt; ನಜ್ಮಾ ಅವರು ಜನವರಿ ೧೯೮೫ ರಿಂದ ಜನವರಿ ೧೯೮೬ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು ೧೯೮೮ ರಿಂದ ಜುಲೈ ೨೦೦೪ ರವರೆಗೆ ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ  ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Former Deputy Chairmen of the Rajya Sabha |url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/deputy_chairman/former_deputy_chairmen.asp |publisher=[[Rajya Sabha]] Official website}}&lt;/ref&gt;

ಹೆಪ್ತುಲ್ಲಾ ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ]] ಸೇರಿದರು. &lt;ref name=&quot;bs0716&quot;&gt;{{Citation|title=Why Najma Heptulla, G M Siddeswara were forced to quit Modi Cabinet|url=http://wap.business-standard.com/article/politics/why-najma-heptulla-g-m-siddeswara-were-forced-to-quit-modi-cabinet-116071201174_1.html|journal=[[Business Standard]]|date=13 July 2016|last=Mohan|first=Archis|access-date=5 ನವೆಂಬರ್ 2023|archive-date=15 ಜುಲೈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160715222609/http://wap.business-standard.com/article/politics/why-najma-heptulla-g-m-siddeswara-were-forced-to-quit-modi-cabinet-116071201174_1.html|url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation cs2&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFMohan2016&quot;&gt;Mohan, Archis (13 July 2016), [http://wap.business-standard.com/article/politics/why-najma-heptulla-g-m-siddeswara-were-forced-to-quit-modi-cabinet-116071201174_1.html &quot;Why Najma Heptulla, G M Siddeswara were forced to quit Modi Cabinet&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160715222609/http://wap.business-standard.com/article/politics/why-najma-heptulla-g-m-siddeswara-were-forced-to-quit-modi-cabinet-116071201174_1.html |date=2016-07-15 }}, ''[[ವ್ಯಾಪಾರ ಗುಣಮಟ್ಟ|Business Standard]]''&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citation|title=NDA puts up Najma Heptullah for VP poll|url=http://timesofindia.indiatimes.com/India/NDA_puts_up_Najma_Heptullah_for_VP_poll_/articleshow/2225030.cms|journal=[[The Times of India]]|date=22 June 2007}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citation|url=http://www.hindu.com/2004/06/12/stories/2004061206161100.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040628083401/http://www.hindu.com/2004/06/12/stories/2004061206161100.htm|archivedate=28 June 2004|title=National : Najma Heptulla joins BJP|journal=[[The Hindu]]|date=12 June 2004|place=[[Chennai]]}}&lt;/ref&gt; ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧದ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತೊರೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಮಾಧ್ಯಮ ಮೂಲಗಳು ವರದಿ ಮಾಡಿವೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070723/main2.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=5 ನವೆಂಬರ್ 2023 |archive-date=5 ನವೆಂಬರ್ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105062153/https://www.tribuneindia.com/2007/20070723/main2.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿಯಿಂದ ತನಗೆ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅವಮಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;Rediff&quot;&gt;{{Cite web |date=23 February 2004 |title=Sonia humiliated me: Heptullah - Lok Sabha Election news 2009 - Rediff.com |url=http://in.rediff.com/election/2004/feb/23najma.htm |access-date=30 October 2012 |publisher=In.rediff.com}}&lt;/ref&gt; ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕತ್ವದ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಪಕ್ಷ ತೊರೆಯುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಅವರು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;Rediff&quot; /&gt; ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ, ಬಿಜೆಪಿ ನೇತೃತ್ವದ ಎನ್‌ಡಿಎ ಇವರನ್ನು ಭಾರತದ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿತು, ಇದನ್ನು [[ಮಹಮದ್ ಹಮಿದ್ ಅನ್ಸಾರಿ|ಹಮೀದ್ ಅನ್ಸಾರಿ]] ಗೆದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{Cite news |date=22 July 2007 |title=NDA puts up Najma Heptullah for vice-presidential poll |work=The Hindu |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200707222001.htm |url-status=dead |access-date=27 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121024113659/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/000200707222001.htm |archive-date=24 October 2012}}&lt;/ref&gt;

ಇವರು ಜುಲೈ ೨೦೦೪ ರಿಂದ ಜುಲೈ ೨೦೧೦ ರವರೆಗೆ ಬಿಜೆಪಿಗಾಗಿ [[ರಾಜಸ್ಥಾನ|ರಾಜಸ್ಥಾನವನ್ನು]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಿಂದ]] ರಾಜ್ಯಸಭೆಗೆ ಬಿಜೆಪಿಯಿಂದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ ೨೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೨ ರಂದು ತಮ್ಮ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Parsai |first=Gargi |date=25 April 2012 |title=New stars in Rajya Sabha, spotlight on Mayawati |work=[[The Hindu]] |location=New Delhi |url=http://www.thehindu.com/news/national/article3350098.ece |access-date=25 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105010124/http://www.thehindu.com/news/national/article3350098.ece |archive-date=5 ನವೆಂಬರ್ 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ನಿತಿನ್ ಗಡ್ಕರಿ]] ಅವರು ಬಿಜೆಪಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿಯ ೧೩  ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು. ನಂತರ [[ರಾಜನಾಥ್ ಸಿಂಗ್]] ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅವರನ್ನು ಪಕ್ಷದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿಣಿ ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. &lt;ref name=&quot;exp&quot; /&gt; ಹೆಪ್ತುಲ್ಲಾ ಅವರು ೨೬ ಮೇ ೨೦೧೪ &lt;ref name=&quot;exp&quot;&gt;{{Cite news |date=26 May 2014 |title=Najma, The Lone Muslim Face in Modi Cabinet |work=The New Indian Express |url=http://www.newindianexpress.com/nation/Najma-The-Lone-Muslim-Face-in-Modi-Cabinet/2014/05/26/article2246876.ece |access-date=27 May 2014 |archive-date=22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222001041/http://www.newindianexpress.com/nation/Najma-The-Lone-Muslim-Face-in-Modi-Cabinet/2014/05/26/article2246876.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ರಿಂದ &lt;ref&gt;{{Citation|title=Najma Heptulla, G M Siddeshwara resign from Modi Cabinet|url=http://m.indiatoday.in/story/najma-heptulla-g-m-siddeshwara-resign-naqvi-becomes-minority-affairs-minister/1/713432.html|journal=[[India Today]]|date=12 July 2016}}&lt;/ref&gt; ಜುಲೈ ೨೦೧೬ ರವರೆಗೆ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ|ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿಯವರ]] ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ [[ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ|ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವರಾಗಿ]] ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ವೇದಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ, ಆದರೆ ಮೀಸಲಾತಿಯು ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇವರು ಹೇಳಿದರು. &lt;ref name=&quot;exp2&quot;&gt;{{Cite news |date=28 May 2014 |title=Najma rules out reservation for Muslims, says it's not the answer |work=Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/najma-rules-out-reservation-for-muslims-says-it-s-not-the-answer/article1-1223529.aspx |url-status=dead |access-date=28 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140527224930/http://www.hindustantimes.com/india-news/najma-rules-out-reservation-for-muslims-says-it-s-not-the-answer/article1-1223529.aspx |archive-date=27 May 2014}}&lt;/ref&gt;

ಇವರು ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಮಣಿಪುರದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಾಗ  ತಮ್ಮ ಸಚಿವ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು.

ಇಂಡಿಯನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಫಾರ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ರಿಲೇಶನ್ಸ್, ಐಸಿಸಿಆರ್ ಗೆ ಹೆಪ್ತುಲ್ಲಾ ಅವರನ್ನು ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇವರು ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್-ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಯೂನಿಯನ್‌ನ ಮಹಿಳಾ ಸಂಸದೀಯ ಗುಂಪಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದೇ ವರ್ಷ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸಂಸದೀಯ ವೇದಿಕೆಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ [[ಬರ್ಲಿನ್|ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ೧೬೫ ನೇ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ [[ಜಿನಿವಾ|ಜಿನೀವಾ]] ಮೂಲದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಇಂಟರ್-ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಯೂನಿಯನ್ (ಐಪಿಯು) ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಅವರು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಇವರು ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೯೯ ರಿಂದ ೨೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೨ ರವರೆಗೆ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ತರುವಾಯ, ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ, ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ೧೭೧ ನೇ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ,  ಐಪಿಯು ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಗೌರವ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಹೆಪ್ತುಲ್ಲಾರನ್ನು ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ತನ್ನ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದೆ. ಹೆಪ್ತುಲ್ಲಾ ಅವರು ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಕುರಿತ ಯುನ್ ಆಯೋಗದ ನಿಯೋಗವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=President Najma Heptulla |url=http://www.ipu.org/strct-e/heptulla.htm |access-date=27 May 2014}}&lt;/ref&gt;

ಹೆಪ್ತುಲ್ಲಾ ಅವರು ಏಡ್ಸ್ ಕುರಿತು &quot;ಏಡ್ಸ್: ಅಪ್ರೋಚಸ್ ಟು ಪ್ರಿವೆನ್ಷನ್&quot; ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.  ಮಾನವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆ, ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಪರಿಸರ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಇಂಡಿಯನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ರಿಲೇಶನ್ಸ್ ( ಐಸಿಸಿಆರ್) ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ [[ಅಬುಲ್ ಕಲಾಂ ಆಜಾದ್|ಮೌಲಾನಾ ಅಬುಲ್ ಕಲಾಂ ಆಜಾದ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ತೋರಿಸಲು ೧೯೫೮ರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾರ್ಫ್ ಮಾಡಿದ ಆರೋಪವನ್ನು ಹೆಪ್ತುಲ್ಲಾ ಎದುರಿಸಿದರು. ಖ್ಯಾತ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಮೊದಲ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವ ಮೌಲಾನಾ ಆಜಾದ್ ಅವರ ಜೀವನದ ಕುರಿತು 'ಜರ್ನಿ ಆಫ್ ಎ ಲೆಜೆಂಡ್' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಐಸಿಸಿಆರ್ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಐಸಿಸಿಆರ್‌ನ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರೂ ಆಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಹೆಪ್ತುಲ್ಲಾ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಪ್ರಕಟಣೆ ಹೊರಬಂದಿತು. ಛಾಯಾಚಿತ್ರವು ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಮೌಲಾನಾ ಜೊತೆ ಯುವ ಹೆಪ್ತುಲ್ಲಾರನ್ನು ತೋರಿಸಿತು.  ಮೌಲಾನಾ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೨, ೧೯೫೮ ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. ಆದರೆ ಅಧಿಕೃತ ವಿಚಾರಣೆಗಳು ನಂತರ ಮೇ ೧೯೫೮ರಲ್ಲಿ ಹೆಪ್ತುಲ್ಲಾ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ ಕಾರಣ ಇದು ಆಟವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿತು. ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನಂತರ  ಐಸಿಸಿಆರ್ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಇದರಲ್ಲಿ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವಿಲ್ಲ. ಐಸಿಸಿಆರ್ ಎಂಪ್ಲಾಯೀಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಅರ್ಜಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಪ್ರಕರಣದ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವಂತೆ ದೆಹಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್ ಸಿಬಿಐಗೆ ಸೂಚಿಸಿತ್ತು. &lt;ref name=&quot;fakephoto1&quot;&gt;{{Cite news |date=3 August 2007 |title=CBI may book Najma in fake photo case |work=Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/cbi-may-book-najma-in-fake-photo-case/article1-240210.aspx |url-status=dead |access-date=3 August 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140904005839/http://www.hindustantimes.com/india-news/cbi-may-book-najma-in-fake-photo-case/article1-240210.aspx |archive-date=4 September 2014}}&lt;/ref&gt;

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು==
;ಗೌರವ
* {{Flag|Russia}}:
** [[ಚಿತ್ರ:Orden_of_Friendship.png|70x70px]] ರೆಸಿಪಿಯೆಂಟ್ ಆಫ್ ದ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಫ್ರೆಂಡ್‌ಶಿಪ್(೨೦೧೯)
;ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ೨೦೧೩ ನೇ ಸಾಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಸದೀಯ ಪಟು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
{{Clear}}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|30em}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [http://www.archive.india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=23 ವಿವರವಾದ ಪ್ರೊಫೈಲ್]
{{S-start}}
{{S-off}}
{{S-bef|before=ಶ್ಯಾಮ್ ಲಾಲ್ ಯಾದವ್}}
{{s-ttl|title=ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ|years=೧೯೮೫-೧೯೮೬}}
{{S-aft|after=ಎಮ್ ಎಮ್ ಜೊಕೊಬ}}
{{S-bef|before=ಪ್ರತಿಭಾ ಪಾಟೀಲ್}}
{{s-ttl|title=ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ|years=೧೯೮೮-೨೦೦೪}}
{{S-aft|after=ಕೆ.ರಾಮನ್ ಖಾನ್}}
{{S-bef|before=ಕೆ.ರಾಮನ್ ಖಾನ್}}
{{s-ttl|title=ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ವ್ಯವಹಾರ ಸಚಿವರು|years=೨೦೧೪-೨೦೧೬}}
{{S-aft|after=ಮುಖ್ತರ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ನಕ್ವಿ&lt;br /&gt;ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ &lt;br  /&gt;}}
{{S-bef|before=ವಿ.ಷಣ‍್ಮುಗ ನಾಥನ್}}
{{s-ttl|title=ರಾಜ್ಯಪಾಲ|years=೨೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೬-೨೦೧೦}}
{{S-aft|after=ಲಾ ಗಣೇಶನ್}}
{{s-end}}{{Authority control}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>nunpk5q1h6fqf04ie6awh6wm1tdym61</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಲೀನಾ ಯಾದವ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153317</id>
    <revision>
      <id>1431120</id>
      <parentid>1430161</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14636" sha1="tdbypgicvk1dmyicsfs6mh3cx5e6ab4" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ಲೀನಾ ಯಾದವ್
| image              = 
| caption            = 
| birth_date         = {{birth date and age|1971|1|6|df=yes}}
| birth_place        = 
| othername          = 
| occupation         = ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕಿ, ನಿರ್ಮಾಪಕಿ, ಸಂಪಾದಕಿ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ್ತಿ
| years active       = 
| spouse             =ಅಸೀಮ್ ಬಜಾಜ್
| nationality        = ಭಾರತೀಯರು
| relatives          = ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ಬಜಾಜ್ (ಮಾವ)
}}
'''ಲೀನಾ ಯಾದವ್''' (ಜನನ ೬ ಜನವರಿ ೧೯೭೧) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕಿ, ನಿರ್ಮಾಪಕಿ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಕಿ. ಅವರು ದೂರದರ್ಶನ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕ್ರಮೇಣ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮುಂದಾದರು. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಟೊರೊಂಟೊ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಮೊದಲ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ, ''ಪಾರ್ಚ್ಡ್'' &lt;ref name=&quot;star&quot;&gt;{{Cite web |title=Playing Teen Patti with Leena Yadav |url=http://www.starboxoffice.com/sbogallery.aspx?aid=2105&amp;bid=2011%2fMay%2freviews_20110527_19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606235557/http://www.starboxoffice.com/sbogallery.aspx?aid=2105&amp;bid=2011%2FMay%2Freviews_20110527_19 |archive-date=6 June 2012 |access-date=17 March 2012 |publisher=starboxoffice.com |quote=Editing intrigued, so I learnt it. I have never assisted anybody, so I have learnt everything about direction and writing from editing. While I was editing, I got the offer to direct something for television, post which I directed fiction and non-fiction shows on TV for 12 years}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;tv&quot;&gt;{{Cite web |date=20 August 2002 |title=Indiantelevision.com's Interview with TV director Leena Yadav |url=http://www.indiantelevision.com/interviews/y2k2/director/leena_y.htm |access-date=18 April 2012 |publisher=indiantelevision.com |quote=The lady who started her career in television as an editor and graduated to direction with the Star Movies' show This Week That Year has come a long way. After the Nikhil Kapoor anchored show, Yadav floated her own production house with Kapoor and produced one-off stories for Star Bestsellers, which she also directed.}}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ==
[[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]] [[ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆ|ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ]] ಜನರಲ್‌ಗೆ ಜನಿಸಿದ ಅವರು [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯ]] ಲೇಡಿ ಶ್ರೀ ರಾಮ್ ಮಹಿಳಾ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಅವರು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನ]] ಸೋಫಿಯಾ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸಮೂಹ ಸಂವಹನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;tv&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;red&quot;&gt;{{Cite web |date=1 February 2005 |title=Meet the woman behind Shabd |url=http://www.rediff.com/movies/2005/feb/01leena.htm |access-date=19 April 2012 |publisher=[[rediff.com]] |quote=Born in Madhya Pradesh [ Images ], Leena was brought up 'all over India [ Images ],' thanks to her armyman father – I met my husband through work. My first directorial venture was This Week That Year, which was also Aseem's first show. After that, we got married.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;imdb&quot;&gt;{{Cite web |title=Leena Yadav – Director, editor, and writer |url=https://www.imdb.com/name/nm1636742/ |access-date=17 April 2012 |publisher=imdb.com |quote=Born: January 6, 1971 in India}}&lt;/ref&gt;

== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
ಅವರು ಅಸೀಮ್ ಬಜಾಜ್ ( ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ಬಜಾಜ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಖೇಮಚಂದ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರ ತಾಯಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ) ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ ಹಜಾರೋನ್ ಖ್ವೈಶೈನ್ ಐಸಿ, ಶಬ್ದ್, ತೀನ್ ಪಟ್ಟಿ, ಯು ಮಿ ಔರ್ ಹಮ್ ನಂತಹ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.  ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಟಿವಿ ಶೋ ''ದಿಸ್ ವೀಕ್''  ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಅಸೀಮ್‌‌ರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು.&lt;ref name=&quot;red&quot;/&gt;

== ಚಿತ್ರಕಥೆ ==
'''ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು'''

ಟಿವಿ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿ  ಅವರು ಸುಮಾರು ೧೨ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕವಲ್ಲದ ಎರಡೂ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಕೆಲವು ಟಿವಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ''ಸ್ಟಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಸೆಲ್ಲರ್‌'', ''ಅನುಪಮ್ ಅಂಕಲ್‌ಗೆ ನಾ ಸಮ್‌ಥಿಂಗ್ ಟು ಸೇ ನಾ ಸಮ್‌ಥಿಂಗ್'', ''ಸಂಜೀವನಿ'', ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕಗಳ ಸಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು,.&lt;ref name=&quot;star&quot;/&gt;

ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ  ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಥಾಹಂದರದೊಂದಿಗೆ ''ಶಬ್ದ್'' ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಐದು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ''ತೀನ್ ಪಟ್ಟಿ'' ಅವರ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 January 2010 |title=No film without Big B says Leena Yadav |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-23/news-interviews/28129624_1_leena-yadav-shabd-amitabh-bachchan |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120707183039/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-01-23/news-interviews/28129624_1_leena-yadav-shabd-amitabh-bachchan |archive-date=7 July 2012 |access-date=19 April 2012 |website=[[The Times of India]] |quote=Leena Yadav's directorial debut Shabd had an unconventional storyline and an even more unexpected cast – Sanjay Dutt, Aishwarya Rai Bachchan and Zayed Khan. With her second directorial venture, she's made even more interesting permutations and combinations in her casting.}}&lt;/ref&gt; ತನ್ನಿಷ್ಠಾ ಚಟರ್ಜಿ, ರಾಧಿಕಾ ಆಪ್ಟೆ, ಸುರ್ವೀನ್ ಚಾವ್ಲಾ ಮತ್ತು ಆದಿಲ್ ಹುಸೇನ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿರುವ ''ಪಾರ್ಚೆಡ್'' ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 February 2014 |title=Oscar Winner Russell Carpenter to Lens U.S.-India Co-Production 'Parched' (Exclusive) |url=http://www.hollywoodreporter.com/news/oscar-winning-cinematographer-russell-carpenter-679196 |access-date=23 July 2015 |publisher=Hollywood Reporter}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-09-27 |title=Getting threats over Parched, says director Leena Yadav |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/getting-threats-over-parched-says-director-leena-yadav-3052239/ |access-date=2021-04-12 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ===
''ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಕಲನದ'' ಕೆಲಸದಿಂದ ಆಕರ್ಷಿತರಾದ ಅವರು, ಮಾಸ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ,  ''ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಕಲನವನ್ನು'' ಕಲಿತರು. ಯಾರ ಬಳಿಯೂ ಅಸಿಸ್ಟೆಂಟ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡದೆ, ಸ್ವತಃ ''ಎಡಿಟಿಂಗ್'' ನಿಂದಲೇ ಡೈರೆಕ್ಷನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ರೈಟಿಂಗ್ ಕಲಿತಿದ್ದಾರೆ. 'ಜಾಹೀರಾತು ಚಿತ್ರಗಳು' - ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಶೋಗಳು - ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಿಗೆ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಸ್ಟಾರ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ''ಈ ವಾರ'' ದೂರದರ್ಶನ (ಟಿವಿ) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಯಶಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ  ಅವರು ಸ್ಟಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಸೆಲ್ಲರ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ನಿಖಿಲ್ ಕಪೂರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ತೆರೆದರು.&lt;ref name=&quot;star&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tv&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;red&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;scm&quot;&gt;{{Cite web |date=13 January 2012 |title=Leena Yadav – Film director |url=http://www.scmsophia.com/visiting_faculty.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130202162918/http://www.scmsophia.com/visiting_faculty.htm |archive-date=2 February 2013 |access-date=16 April 2012 |publisher=scmsophia.com |quote=Leena Yadav conducts workshops on cinema. She is an experienced television and film professional, and has worked on ad films, corporate videos and television shows. She has directed television shows such as This Week That Year, Sanjeevani, Kahi na Kahi Koi Hai, Goonj and Khauf.}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ವರ್ಷ
! ಚಲನಚಿತ್ರ
! ನಿರ್ದೇಶಕ
! ಬರಹಗಾರ
! ನಿರ್ಮಾಪಕ
! ಸಂಪಾದಕ
! ಸೂಚನೆ
|-
| ೨೦೦೦
| ''ಕೊನೆ'' ||{{yes}} ||{{yes}} ||{{yes}} ||{{yes}} 
| ಟಿವಿ ಚಲನಚಿತ್ರ; ಸಹ ಸಂಯೋಜಕ &lt;ref name=&quot;imdb&quot;/&gt;
|-
| ೨೦೦೫
| ''ಶಬ್ದ'' ||{{yes}} ||{{yes}} ||{{no}} ||{{yes}} 
|
|-
| ೨೦೦೯
| ''ಥ್ಯಾಂಕ್ಯೂ ಫಾರ್ ನೌ'' ||{{no}}|| {{no}} ||{{no}} ||{{yes}} 
| ಕಿರುಚಿತ್ರ
|-
| ೨೦೧೦
| ''ತೀನ್ ಪಟ್ಟಿ'' ||{{yes}} ||{{yes}} ||{{no}} ||{{no}} 
|
|-
| ೨೦೧೫
| ''ಒಣಗಿ ಹೋಗಿದೆ'' ||{{yes}} ||{{yes}} ||{{yes}} ||{{no}} 
|
|-
| ೨೦೧೮
| ''ರಾಜ್ಮಾ ಚಾವಲ್'' ||{{yes}} ||{{yes}} ||{{yes}} ||{{no}} 
|
|-
|}

; ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ

* ''ದಿಸ್ ವೀಕ್ ದೆಟ್ ಇಯರ್'' - ಸ್ಟಾರ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ.
* ''ಸೇ ನಾ ಸಮ್‌ಥಿಂಗ್ ಟು ಅನುಪಮ್ ಅಂಕಲ್''.
* ''ಸಂಜೀವನಿ''.
* ''ಗೂಂಜ್'' - ಸೋನಿ ಟಿವಿಗಾಗಿ.
* ''ಕಹಿನ್ ನಾ ಕಹಿ ಕೋಯಿ ಹಾ'' – ಮಾಧುರಿ ದೀಕ್ಷಿತ್ ಜೊತೆಗಿನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನ.
* ''ಟೆಂಪ್ಟೇಶನ್ ಐ-ಲ್ಯಾಂಡ್''.
* ''ಡೆಡ್ ಎಂಡ್''.
* ''ಖೌಫ್'' &lt;ref name=&quot;star&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tv&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;scm&quot;/&gt;

;
; ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ

* ''ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್: ಬುರಾರಿ ಡೆತ್ಸ್'' (೨೦೨೧) &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Netflix India Unveils 4 Documentary Films and TV Series |url=https://gadgets.ndtv.com/entertainment/news/netflix-searching-for-sheela-burari-deaths-indian-predator-crime-stories-india-detectives-documentaries-2382219 |access-date=2021-04-12 |website=NDTV Gadgets 360 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{Imdb name|1636742}}
* [https://archive.today/20130103065847/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-02-01/news-interviews/28138741_1_teen-patti-leena-yadav-world-cinema What's making Leena Yadav worried?]
* [http://movies.sulekha.com/leena-yadav_film-director Latest Films directed by Leena Yadav] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170428230255/http://movies.sulekha.com/leena-yadav_film-director |date=2017-04-28 }}
* [https://web.archive.org/web/20120303053909/http://www.subtitledonline.com/special-features/interview-director-leena-yadav INTERVIEW: Director: Leena Yadav]
* [https://web.archive.org/web/20120305182914/http://www.bollywoodworld.com/bollywood-news/big-b-perfect-at-tennis-violin-piano-director-leena-yadav-18655.html Big B perfect at tennis, violin, piano: Director Leena Yadav]
* [http://www.thehindu.com/arts/cinema/article108718.ece Let the game begin – Leena Yadav explores gambling and its psychology in ‘Teen Patti'.] {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://bollyspice.com/3336/the-story-of-teen-patti-is-a-metaphor-for-life-leena-yadav “The story of Teen Patti is a metaphor for life” – Leena Yadav]
* [http://www.bbc.co.uk/shropshire/content/articles/2009/0529/bollywood_previews_teen_feature.shtml Bollywood previews – Teen Patti – A high tension drama based on gambling to prove a mathematical theory.] {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.imdb.com/news/ni1635906 After ‘Kites’, Hollywood editor for ‘Teen Patti’]{{Citation|title=IMDB}}
{{Authority control}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>tdbypgicvk1dmyicsfs6mh3cx5e6ab4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿ. ಎನ್. ಜಾನಕಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153336</id>
    <revision>
      <id>1431129</id>
      <parentid>1363379</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24398" sha1="3dzs4v9089h9dcevw6oj2pc2pvl6wjg" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| name                =ವಿ. ಎನ್. ಜಾನಕಿ ರಾಮಚಂದ್ರನ್
| image               = VNJanaki.jpg 
| office              = ೪ನೇ [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ|ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ]]
| term_start          = ೭ ಜನವರಿ ೧೯೮೮
| term_end            = ೩೦ ಜನವರಿ ೧೯೮೮
| governor            = ಸುಂದರ್ ಲಾಲ್ ಖುರಾನಾ
| predecessor         = ಎಂ ಜಿ ರಾಮಚಂದ್ರನ್
| successor           =  ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಳ್ವಿಕೆ
| constituency        = ''ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿಲ್ಲ''
| term_start5         = ೨ ಜನವರಿ ೧೯೮೮
| term_end5           = ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೮೯ - ೭ ಜನವರಿ ೧೯೮೯
| birth_name          = ವೈಕಂ ನಾರಾಯಣಿ ಜಾನಕಿ
| birth_date          =  ೩೦ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೨೩
| birth_place         =ವೈಕೋಮ್, [[ತಿರುವಾಂಕೂರು |ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]], ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಡಿಯಾ {{small|ಈಗಿನ - ಕೇರಳ ಭಾರತ}}
| death_date          = ೧೯ ಮೇ ೧೯೯೬
| death_place         = [[ಮದ್ರಾಸ್]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]
| death_cause         = ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ 
| resting_place       = ಎಂ.ಜಿ.ಆರ್. ತೊಟ್ಟಂ
| party               = ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಅಣ್ಣಾ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ
| spouse              = ಗಣಪತಿ ಭಟ್(ವಿವಾಹ-೧೯೩೯)(ವಿಚ್ಛೇದನ-೧೯೫೧) ಎಂ. ಜಿ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್(ವಿವಾಹ-೧೯೬೨) (ಮರಣ-೧೯೮೭)
| children            = ಸುರೇಂದ್ರನ್
| father              = ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ಅಯ್ಯರ್
| mother              = ನಾರಾಯಣಿ ಅಮ್ಮ
| residence           =ಎಂಜಿಆರ್ ತೊಟ್ಟಂ ರಾಮಪುರಂ,[[ಚೆನ್ನೈ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]],[[ಭಾರತ]]
| profession          = ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿ,ರಾಜಕಾರಣಿ
| relatives           = ಪಾಪನಾಸಂ ಶಿವನ್
}}

'''ವೈಕಂ ನಾರಾಯಣಿ ಜಾನಕಿ''' (೩೦ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೨೩  – ೧೯ ಮೇ ೧೯೯೬), ಇವರನ್ನು '''ಜಾನಕಿ ರಾಮಚಂದ್ರನ್''' ಎಂದೂ  ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 January 1988 |title=Leading lady |url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19880131-janaki-ramachandran-has-a-lot-of-hidden-potential-which-will-slowly-become-evident-769023-2013-11-21. |access-date=18 September 2017 |website=S.H. Venkatramani}}&lt;/ref&gt; ಇವರು ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ, ನಟಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ. ಇವರು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಪತಿ [[ಎಮ್. ಜಿ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್|ಎಂ. ಜಿ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್]] ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ೨೩ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ. [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದ ಮೊದಲ ನಟಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೂ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದರು.

== ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ಜಾನಕಿಯವರು [[ತಿರುವಾಂಕೂರು|ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ]] [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ವೈಕೋಮ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 January 1988 |title=The 'leading' lady |url=https://www.theweek.in/webworld/features/society/vn-janaki-mgr.html |access-date=2 June 2018 |website=Vincent DSouza}}&lt;/ref&gt; [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ]] ಎರಡಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಆಕೆಯ ತಂದೆ, ರಾಜಗೋಪಾಲ್ ಅಯ್ಯರ್, ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ತಂಜಾವೂರು]] ಮೂಲದ ತಮಿಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಕ ಪಾಪನಾಸಂ ಶಿವನ್ ಅವರ ಸಹೋದರರಾಗಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Guy |first=Randor |date=30 July 2016 |title=Thyagi (1947) |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/Thyagi-1947/article14517030.ece |access-date=2 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101234516/https://archive.ph/20170214100438/http://www.thehindu.com/features/cinema/Thyagi-1947/article14517030.ece |archive-date=1 ನವೆಂಬರ್ 2022 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಆಕೆಯ ತಾಯಿ, ನಾರಾಯಣಿ ಅಮ್ಮ, ವೈಕೋಮ್‌ಗೆ ಸೇರಿದವರು ಮತ್ತು ಕೇರಳೀಯ ಮಾತೃವಂಶದ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಅವರ ನಡುವಿನ ಔಪಚಾರಿಕ ಸಂಬಂಧವು ''ಸಂಬಂಧಮ್'' ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತಾಯಿಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ &quot;ವೈಕೋಮ್ ನಾರಾಯಣಿ ಜಾನಕಿ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

೧೯೩೯ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ೧೭ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಜಾನಕಿ ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಹಾಗೂ ನಟರಾದ ಗಣಪತಿ ಭಟ್ (೧೯೧೫-೧೯೭೨) ಅವರೊಂದಿಗೆ  ''ಸಂಬಂಧಮ್'' ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆತ್ತವರಂತೆಯೇ ವಿವಾಹವಾದರು.  ಜಾನಕಿ ಮತ್ತು ಗಣಪತಿ ಭಟ್ ಅವರಿಗೆ ಸುರೇಂದ್ರನ್ ಎಂಬ ಮಗನಿದ್ದನು. &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Subramani |first=A |date=4 July 2012 |title=M G Ramachandran autobiography copyright belongs to Janaki son, rules HC |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/M-G-Ramachandran-autobiography-copyright-belongs-to-Janaki-son-rules-HC/articleshow/14661431.cms |access-date=21 September 2017}}&lt;/ref&gt;

== ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
ಜಾನಕಿಯವರ ಆರಂಭಿಕ ಚಿತ್ರಗಳು ''ಮನ್ಮಥ ವಿಜಯಂ'' (೧೯೩೯) &lt;ref name=&quot;week&quot;&gt;{{Cite web |date=10 January 1988 |title=The 'leading' lady |url=https://www.theweek.in/webworld/features/society/vn-janaki-mgr.html |access-date=2 June 2018 |website=Vincent DSouza}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://www.theweek.in/webworld/features/society/vn-janaki-mgr.html &quot;The 'leading' lady&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ''ಸಾವಿತ್ರಿ'' (೧೯೪೧). ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ ''ಚಂದ್ರಲೇಖಾ'' ಅವರಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. &lt;ref name=&quot;thyagi&quot;&gt;{{Cite news |last=Guy |first=Randor |date=30 July 2016 |title=Thyagi (1947) |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/Thyagi-1947/article14517030.ece |access-date=2 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101234516/https://archive.ph/20170214100438/http://www.thehindu.com/features/cinema/Thyagi-1947/article14517030.ece |archive-date=1 ನವೆಂಬರ್ 2022 |url-status=dead}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFGuy2016&quot;&gt;Guy, Randor (30 July 2016). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

ಜಾನಕಿ ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ''ರಾಜ ಮುಕ್ತಿ'' ಮತ್ತು ''ಮೋಹಿನಿ'' ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೧೯೫೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ''ವೆಲೈಕಾರಿ'' ಮತ್ತು ''ಮರುದನಾಟ್ಟು ಇಳವರಸಿಯಂತಹ'' ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ನಟನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಆದರೆ ೧೯೬೦ರ ವೇಳೆಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು. ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ಹೆಂಡತಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ, ಜಾನಕಿ ಅವರು ಅವರೊಂದಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. &lt;ref name=&quot;week&quot;/&gt; ಅವರು ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ತನ್ನ ಮೂರು ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ರಾಮಚಂದ್ರನ್, ಜಾನಕಿ ಅವರು ಮೊದಲ ಮದುವೆಯಿಂದ ಪಡೆದ ಮಗ ಸುರೇಂದ್ರನ್‌ನ ಯೋಗಕ್ಷೇಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite news |date=4 July 2012 |title=Janaki's son alone has copyright to MGR's autobiography: court |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/janakis-son-alone-has-copyright-to-mgrs-autobiography-court/article3600414.ece |access-date=6 December 2016}}&lt;/ref&gt;

== ರಾಜಕೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಜಾನಕಿ ಅವರು ಎಐಎಡಿಎಂಕೆಯ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. &lt;ref name=&quot;indtoday&quot;&gt;{{Cite web |date=31 January 1988 |title=Leading lady |url=https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19880131-janaki-ramachandran-has-a-lot-of-hidden-potential-which-will-slowly-become-evident-769023-2013-11-21. |access-date=18 September 2017 |website=S.H. Venkatramani}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://www.indiatoday.in/magazine/indiascope/story/19880131-janaki-ramachandran-has-a-lot-of-hidden-potential-which-will-slowly-become-evident-769023-2013-11-21. &quot;Leading lady&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷದ ಇತರ ಯುವ ನಾಯಕರನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದರು. ನಟಿ [[ಜೆ. ಜಯಲಲಿತಾ|ಜಯಲಲಿತಾ]] ಸೇರಿದಂತೆ, ಅವರು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ವೃತ್ತಿಪರ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಅವರು ೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುವಿಗೆ ಒಳಗಾದಾಗ, ಜಾನಕಿ ಅವರು ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ನಡುವೆ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾದರು. ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ಅವರ ನಿಧನದಿಂದಾಗಿ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರು ಜಾನಕಿ ಅವರನ್ನು ಅವರ ಸ್ಥಾನ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. &lt;ref name=&quot;indtoday&quot;/&gt;

=== ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ, ೧೯೮೮ ===
ಅವರ ಆಸೆಗೆ ಮಣಿದು ೧೯೮೮ ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಜಾನಕಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದರು. ಅವರ ಸರ್ಕಾರವು ಕೇವಲ ೨೪ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು. ಇದು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 December 2016 |title=Jayalalithaa : A political career with sharp rises and steep falls |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Jayalalithaa-a-political-career-with-sharp-rises-and-steep-falls/article16760118.ece |access-date=6 December 2016}}&lt;/ref&gt;

ಆಕೆಯ ಸಚಿವಾಲಯವು ಜನವರಿ ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ಎಂಟನೇ ತಮಿಳುನಾಡು ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಿಶ್ವಾಸ ಮತಕ್ಕಾಗಿ ಹೋಯಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ೧೯೪ ಶಾಸಕರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ ಒಕ್ಕೂಟವು ೩ ಬಣಗಳಾಗಿ ಒಡೆದಿದ್ದು, ೩೦ ಶಾಸಕರ ಒಂದು ಗುಂಪು ಜಯಲಲಿತಾ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತು ೧೦೧ ಶಾಸಕರ ಮತ್ತೊಂದು ಗುಂಪು ಜಾನಕಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಅದರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಆಗಿನ ಪ್ರಧಾನಿ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೇರೆಗೆ ತಟಸ್ಥವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳು ಮತದಾನದ ದಿನದಂದು ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ರಹಸ್ಯ ಮತದಾನಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದವು. ಆದರೆ ಜಾನಕಿ ಅವರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಸ್ಪೀಕರ್ ಇದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಅವರು ಈಗಾಗಲೇ ಜಯಲಲಿತಾ ಬಣದ ೩೦ ಶಾಸಕರು ಮತ್ತು ಡಿಎಂಕೆಯ ೧೫ ಶಾಸಕರನ್ನು ಹಿಂದಿನ ದಿನ ಅನರ್ಹಗೊಳಿಸಿದ್ದರು. ಮತದಾನದ ವೇಳೆ ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಹಾಜರಿದ್ದ ಶಾಸಕರ ಬೆಂಬಲ ಸಾಕು ಎಂದು ಅವರು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ್ದರು. ಹಾಗಾಗಿ ಕೇವಲ ೧೦೧ ರಲ್ಲಿ ೨೩೪ ರಲ್ಲಿ ಬಹುಮತ ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸುವ ಬದಲು ಜಾನಕಿ ೧೯೮ ರಲ್ಲಿ ಬಹುಮತ ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಸ್ಪೀಕರ್ ಮತದಾನಕ್ಕೆ ಕರೆ ನೀಡಿದಾಗ, ಡಿಎಂಕೆ ಮತ್ತು ಎಐಎಡಿಎಂಕೆ ಶಾಸಕರು ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಘರ್ಷಣೆ ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಸ್ಪೀಕರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವರು ಗಾಯಗೊಂಡರು. ಸ್ಪೀಕರ್ ಮನವಿ ಮೇರೆಗೆ ಸಿಎಂ ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಸದನಕ್ಕೆ ಕರೆದರು. ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ವಿಶ್ವಾಸಮತ ಗೆದ್ದಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಪೀಕರ್ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;JanakiTrustVote&quot;&gt;{{Citation|title=TAMIL NADU LEGISLATIVE ASSEMBLY (EIGHTH ASSEMBLY) REVIEW 1985-88|url=http://www.assembly.tn.gov.in/archive/8th_1985/8threview_85-88.pdf|year=1988|place=Chennai|publisher=Secratriat of [[Tamil Nadu Legislative Assembly|Legislative Assembly Secretariat]]}}&lt;/ref&gt;

[[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ]] ನೇತೃತ್ವದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಲು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ೩೫೬ ನೇ ವಿಧಿಯನ್ನು ಬಳಸಿತು. ನಂತರ ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮುಂದಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಕ್ಷವು ಸೋತಿತು. ಎಐಎಡಿಎಂಕೆಯ ಎರಡು ಬಣಗಳ ಏಕೀಕರಣದ ನಂತರ ಅವರು ರಾಜಕೀಯವನ್ನು ತೊರೆದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Jayalalitha Childhood Photos: MGR : Unbelievable Facts PART1 |url=http://jayalalithachildhood.blogspot.com/2009/11/mgr-unbelievable-facts.html |access-date=5 January 2020}}&lt;/ref&gt; ಯಾವುದೇ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲದ ಕೆಲವೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಾನಕಿ ಕೂಡ ಒಬ್ಬರು. &lt;ref&gt;{{Cite news |last=the first woman chief minister of Tamil Nadu who ruled for 24 days |first=Janaki Ramachandran |date=19 May 2020 |title=Janaki Ramachandran, the first woman chief minister of Tamil Nadu who ruled for 24 days |work=ThePrint |url=https://theprint.in/features/janaki-ramachandran-the-first-woman-chief-minister-of-tamil-nadu-who-ruled-for-24-days/424272/ |access-date=24 May 2021}}&lt;/ref&gt;

== ಸಾವು ==
ಅವರು ೧೯ ಮೇ ೧೯೯೬ ರಂದು ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದಿಂದ  ನಿಧನರಾದರು. [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈನ]] ರಾಮಪುರಂನಲ್ಲಿರುವ ಎಂಜಿಆರ್ ತೊಟ್ಟಂನಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ನಿವಾಸದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

== ಪರಂಪರೆ ==
ವಿ. ಎನ್. ಜಾನಕಿ ಅವರು ಅವ್ವೈ ಷಣ್ಮುಘಂ ಸಲೈ (ಲಾಯ್ಡ್ಸ್ ರಸ್ತೆ) ನಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಪತಿ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಎಐಎಡಿಎಂಕೆಗೆ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು. ಇದು ತರುವಾಯ ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=MGR Memorial House |url=http://www.mgrhome.org/memorial.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160716124548/http://www.mgrhome.org/memorial.html |archive-date=16 July 2016 |access-date=5 January 2020}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸತ್ಯ ಎಜುಕೇಷನಲ್ ಮತ್ತು ಚಾರಿಟಬಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ದತ್ತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಅವರು ಅನೇಕ ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಮೌಲ್ಯದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಜಾನಕಿ ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ಮತ್ತು ಚಾರಿಟೇಬಲ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Janaki Donations |url=http://www.mgrhome.org/janaki.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090926173307/http://www.mgrhome.org/janaki.html |archive-date=26 September 2009 |access-date=14 August 2013}}&lt;/ref&gt;

== ಚಿತ್ರಕಥೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:MGR_and_VNJanaki.jpg|alt=|right|thumb|233x233px| ''ಮೋಹಿನಿಯಲ್ಲಿ'' [[ಎಮ್. ಜಿ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್|MGR]] ಜೊತೆ ಜಾನಕಿ (೧೯೪೮)]]

=== ೧೯೩೦ ರ ದಶಕ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!ವರ್ಷ
! ಚಲನಚಿತ್ರ
! ಪಾತ್ರ
! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| ೧೯೩೯
| ''ಮನ್ಮಥ ವಿಜಯಂ''
| ನರ್ತಕಿಯಾಗಿ
|
|-
|}

=== ೧೯೪೦ ರ ದಶಕ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
!ವರ್ಷ
! ಚಲನಚಿತ್ರ
! ಪಾತ್ರ
! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| ೧೯೪೦
| ''ಕೃಷ್ಣನ್ ತೂತು''
| ನರ್ತಕಿಯಾಗಿ
|
|-
| ೧೯೪೦
| ''ಮುಮ್ಮನಿಗಲ್''
| ನರ್ತಕಿಯಾಗಿ
|
|-
| ೧೯೪೧
| ''ಕಚ ದೇವಯಾನಿ''
| ನರ್ತಕಿಯಾಗಿ
|
|-
| ೧೯೪೧
| ಸಾವಿತ್ರಿ
| ನರ್ತಕಿಯಾಗಿ
|
|-
| ೧೯೪೨
| ''ಅನಂತಶಯನಮ್''
| ಸಾರಸ
|
|-
| ೧೯೪೨
| ''ಗಂಗಾವತಾರ''
| ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಕನ್ಯೆ
|
|-
| ೧೯೪೩
| ''ದೇವಕನ್ಯಾ''
| ಚಿತ್ರಲೇಕಾ
|
|-
| ೧೯೪೪
| ''ಭರ್ತೃಹರಿ''
| ಪಿಂಗಲನ ಒಡನಾಡಿ
|
|-
| ೧೯೪೫
| ''ಮಾನಸಂರಕ್ಷಣಂ''
|
|
|-
| ೧೯೪೬
| ''ಸಕತ ಯೋಗಮ್''
|
| ನಾಯಕ ನಟಿಯಾಗಿ
|-
| ೧೯೪೭
| ''ಪಂಕಜವಲ್ಲಿ''
|
|
|-
| ೧೯೪೭
| ''ಚಿತ್ರಾ ಬಾಗವಲಿ''
|
|
|-
| ೧೯೪೭
| ತಿಯಾಗಿ
|
|
|-
| ೧೯೪೭
| ''೧೦೦೦ ತಲೈವಂಗಿ ಅಪೂರ್ವ ಚಿಂತಾಮಣಿ''
| ಅಪೂರ್ವ ಚಿಂತಾಮಣಿ
|
|-
| ೧೯೪೮
| ಚಂದ್ರಲೇಖಾ
| ಜಿಪ್ಸಿ ಹುಡುಗಿ
|
|-
| ೧೯೪೮
| ''ರಾಜ ಮುಕ್ತಿ''
| ರಾಣಿ ಮೃಣಾಲಿನಿ
|
|-
| ೧೯೪೮
| ''ಮೋಹಿನಿ''
| ಮೋಹಿನಿ
|
|-
| ೧೯೪೯
| ''ವೆಲೈಕಾರಿ''
| ಸಾರಸ
|
|-
|}

=== ೧೯೫೦ ರ ದಶಕ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! ವರ್ಷ
! ಚಲನಚಿತ್ರ
! ಪಾತ್ರ
! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| ೧೯೫೦
| ''ಮರುದನಾಟ್ಟು ಇಳವರಸಿ''
| ರಾಜಕುಮಾರಿ ರಾಣಿ
|
|-
| ೧೯೫೦
| ''ಲೈಲಾ ಮಜ್ನು''
| ಜರೀನಾ
|
|-
| ೧೯೫೦
| ಚಂದ್ರಿಕಾ
|
| [[ಮಲಯಾಳಂ]]
|-
|೧೯೫೧
| ''ದೇವಕಿ''
| ದೇವಕಿ
|
|-
| ೧೯೫೩
| ''ನಾಮ್''
| ಮೀನಾ
|
|-
|}

=== ೧೯೬೦ ರ ದಶಕ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! ವರ್ಷ
! ಚಲನಚಿತ್ರ
! ಪಾತ್ರ
! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| ೧೯೬೦
| ''ವಿಜಯಪುರಿ ವೀರನ್''
| ನರ್ತಕಿಯಾಗಿ
| ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ
|}

== ಸಹ ನೋಡಿ ==

* [[ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾ|ಕಾಲಿವುಡ್]]
* [[ಚೆನ್ನೈ]]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Dr._MGR-Janaki_College_of_Arts_and_Science_for_Women|ಡಾ.ಎಂಜಿಆರ್ ಜಾನಕಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸ್ ಫಾರ್ ವುಮೆನ್]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Dr._M._G._R._Home_and_Higher_Secondary_School_for_the_Speech_and_Hearing_Impaired ಡಾ.ಎಂಜಿಆರ್ ಹೋಮ್ ಮತ್ತು ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಫಾರ್ ದಿ ವಾಕ್ ಮತ್ತು ಶ್ರವಣ ದೋಷವುಳ್ಳವರು]

== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==
{{Notelist}}
* [https://en.wikipedia.org/wiki/V._R._Nedunchezhiyan ವಿ.ಆರ್. ನೆಡುಂಚೆಜಿಯನ್] ಅವರು ಹಂಗಾಮಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ೧೩ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [http://www.mgrhome.org ಡಾ.ಎಂಜಿಆರ್ ಹೋಮ್ ಮತ್ತು ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಫಾರ್ ದಿ ವಾಕ್ ಮತ್ತು ಹಿಯರಿಂಗ್ ಇಂಪೇರ್ಡ್]
{{S-start}}
{{S-off}}
{{s-break}}
{{S-bef|before=ಎಂ. ಜಿ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್}}
{{s-ttl|title=ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ|years=೧೯೮೮}}
{{S-aft|after=ಕರುಣಾನಿಧಿ}}
{{S-end}}{{Dravidian politics-hor}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>3dzs4v9089h9dcevw6oj2pc2pvl6wjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜಿಗರ್ತಾಂಡ (2016 ಚಲನಚಿತ್ರ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153515</id>
    <revision>
      <id>1430882</id>
      <parentid>1347783</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T13:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5033" sha1="8ra4jmojf6gptsk9jsz5ykkpb2j2q6r" xml:space="preserve">{{Infobox film|name=ಜಿಗರ್ತಾಂಡ|image=Jigarthanda_(2016_film).jpg|director=[[ಶಿವ ಗಣೇಶ್]]|story=[[ಕಾರ್ತಿಕ್ ಸುಬ್ಬರಾಜ್]]|music=[[ಅರ್ಜುನ್ ಜನ್ಯ]]|released={{Film date|df=yes|2016|06|24}}|studio=[[ಸುದೀಪ್|ಕಿಚ್ಚ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್]],&lt;br&gt;SRV ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್|distributor=ಮೈಸೂರು ಟಾಕೀಸ್|starring=ರಾಹುಲ್&lt;br&gt;[[ಸಂಯುಕ್ತ ಹೊರ್ನಾಡ್]]&lt;br&gt;[[ಪಿ.ರವಿಶಂಕರ್]]|cinematography=ಜೈ ಆನಂದ್&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nowrunning.com/movie/18928/kannada/jigarthanda/|title=Jigarthanda (2016) Kannada Movie|website=Nowrunning.com|access-date=2023-11-16|archive-date=2017-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20171219033402/http://www.nowrunning.com/movie/18928/kannada/jigarthanda/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|editing=ಎಸ್.ದೇವರಾಜ್|language=ಕನ್ನಡ|producer=[[ಸುದೀಪ್]]&lt;br&gt;ಎಸ್.ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ|country=ಭಾರತ}}
'''''ಜಿಗರ್ತಾಂಡಾ''''' ( {{Translation|Cold-hearted}} ) 2016 ರ ಭಾರತೀಯ [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ಸಾಹಸಮಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಶಿವ ಗಣೇಶ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದನ್ನು ಕಾರ್ತಿಕ್ ಸುಬ್ಬರಾಜ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕಿಚ್ಚ ಕ್ರಿಯೇಷನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಆರ್‌ವಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 June 2015 |title=Rahul, Ravi Shankar in Kannada remake of 'Jigarthanda' |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/rahul-ravi-shankar-in-kannada-remake-of-jigarthanda/ |website=Indianexpress.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 June 2016 |title=Remade from the Tamil hit, Jigarthanda's Kannada version does brisk box office- Entertainment News |url=http://www.firstpost.com/entertainment/remade-from-the-tamil-hit-jigarthandas-kannada-version-does-brisk-box-office-2855554.html |website=Firstpost.com}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು 2006 ರ ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಎ ಡರ್ಟಿ ಕಾರ್ನಿವಲ್‌ನಿಂದ'' ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ 2014 ರ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರದ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 November 2014 |title=Southern movies inspired without credit - here's the list |url=https://www.thenewsminute.com/article/southern-movies-inspired-without-credit-heres-list-20556}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 August 2014 |title=The thin line between plagiarism &amp; inspiration - Tamil News |url=https://www.indiaglitz.com/the-thin-line-between-plagiarism--inspiration-tamil-news-111764.html |access-date=16 ನವೆಂಬರ್ 2023 |archive-date=19 ಜೂನ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619065538/https://www.indiaglitz.com/the-thin-line-between-plagiarism--inspiration-tamil-news-111764.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 June 2016 |title=Revealed: Why Indian filmmakers love South Korean films |url=https://scroll.in/reel/809831/revealed-why-indian-filmmakers-love-south-korean-films}}&lt;/ref&gt; ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಹುಲ್ ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತಾ ಹೊರ್ನಾಡ್ ಜೊತೆಗೆ [[ಪಿ.ರವಿ ಶಂಕರ್|ಪಿ. ರವಿಶಂಕರ್]], [[ಚಿಕ್ಕಣ್ಣ]], ಧರ್ಮ, ಕೆ. ಮಂಜು, ಗುರುಪ್ರಸಾದ್, [[ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ]] ಮತ್ತು ವೀಣಾ ಸುಂದರ್ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಅರ್ಜುನ್ ಜನ್ಯ]] ಚಿತ್ರದ ಸ್ಕೋರ್ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಪಥವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು 24 ಜೂನ್ 2016 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Jigarthanda Movie Review, Trailer, &amp; Show timings at Times of India |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/jigarthanda/movie-review/52923022.cms |access-date=29 January 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Nathan |first=Archana |date=25 June 2016 |title=Jigarthanda review: Staying true to the original |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/Jigarthanda-review-Staying-true-to-the-original/article14401280.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002062319/https://www.thehindu.com/features/cinema/Jigarthanda-review-Staying-true-to-the-original/article14401280.ece |archive-date=2 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 |access-date=16 ನವೆಂಬರ್ 2023 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>8ra4jmojf6gptsk9jsz5ykkpb2j2q6r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮೃಣಾಲ್ ಪಾಂಡೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154025</id>
    <revision>
      <id>1431064</id>
      <parentid>1359835</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T05:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6832" sha1="an1gwlw1mjcr3kl59xwoa5wc9ovhexc" xml:space="preserve">

{{Infobox person||image=ಮೃನಾಲ್ ಪಾಂಡೆ.jpg|imagesize=250px|name=Mrinal Pande ಮೃಣಾಲ್ ಪಾಂಡೆ|birth_date=ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನ ಹಾಗೂ ವಯಸ್ಸು-೨೬ನೇ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೪೬|birth_place=ಟಿಕ್ ಮಗಡ್, ಕೇಂದ್ರೀಯ ಭಾರತ ಏಜನ್ಸೀ, ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಇಂಡಿಯ(ಈಗಿನ ಮದ್ಯಪ್ರದೇಶ)|height=|death_date=|death_place=|yearsactive=1967–ಪ್ರಸ್ತುತ|birth_name=|occupation=ಹಿಂದಿ ಕಥೆಗಾರರು, ಸಂಪಾದಕರು, ಅಂಕಣಕಾರರು ಹಾಗೂ ಪ್ರಬಂಧ ರಚನಾಕಾರರು.|othername=|alma_mater=ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ,
ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟ್ ನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ.|website=|known_for=|awards=|ಪತಿ=}}
{{Interwikineeded}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ಮೃಣಾಲ್ ಪಾಂಡೆ''' (ಜನನ 26 ಫೆಬ್ರವರಿ 1946) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಟಿ.ವಿ ಪರ್ಸನಾಲಿಟಿ, ಪತ್ರಕರ್ತೆ ಮತ್ತು ಲೇಖಕಿ, ಮತ್ತು 2009 ರವರೆಗೆ [[ಹಿಂದಿ]] ದೈನಿಕ ''ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್‌ನ'' ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕಿ.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ==
ಪಾಂಡೆ ಅವರು [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ]] ಟಿಕಮ್‌ಗಢದಲ್ಲಿ 26 ಫೆಬ್ರವರಿ 1946 ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.{{Fact|date=August 2022}}&lt;/link&gt;&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (August 2022)&quot;&gt;ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ&lt;/span&gt;]]'' &amp;#x5D;&lt;/sup&gt; ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ನೈನಿತಾಲ್|ನೈನಿತಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು  ನಂತರ ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;abhi&quot;&gt;[http://www.abhivyakti-hindi.org/lekhak/m/mrinalpandey.htm Mrinal Pandey Profile] www.abhivyakti-hindi.org.&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿ ==
ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಜೀವನ ಕುರಿತಾದ ತಮ್ಮ ವರದಿಯಲ್ಲಿ (2003), ದೇಹ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಅವರು ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;Cornelia Zetzsche (ed.), ''Geschichten aus dem modernen Indien.'' Frankfurt (Main) 2006, p. 93.&lt;/ref&gt;

ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸೇವೆಗಾಗಿ 2006 ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 September 2013 |title=MRINAL PANDE |url=https://jaipurliteraturefestival.org/speaker/mrinal-pande-3543}}&lt;/ref&gt;

== ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ==

* ''ದೇವಿ'', ನಮ್ಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಕಥೆಗಳು; 2000, ವೈಕಿಂಗ್/ಪೆಂಗ್ವಿನ್.
* ''ಡಾಟರ್ಸ್ ಡಾಟರ್'', 1993. ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಪುಸ್ತಕಗಳು. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.indiaclub.com/Shop/AuthorSelect.asp?Author=Mrinal+Pande |title=Mrinal Pande Books |access-date=18 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2023 |archive-date=19 ನವೆಂಬರ್ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081119080051/http://www.indiaclub.com/shop/Authorselect.asp?Author=Mrinal+Pande |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ''ದಟ್ ವಾಚ್ ರಾಮ್ ಹಾತ್ ಆರ್ಡೈನ್ಡ್'', 1993, ಸೀಗಲ್ ಬುಕ್ಸ್. &lt;ref&gt;[http://books.rediff.com/bookshop/buyersearch.jsp?lookfor=Mrinal%20Pande&amp;search=1 Mrinal Pande Books]{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ''ದ ಸಬ್ಜಕ್ಟ್ ಈಸ್ ವುಮೆನ್'' , 1991. ಸಂಚಾರ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಹೌಸ್, ನವದೆಹಲಿ.
* ''ಮೈ ಓನ್ ವಿಟ್ನೆಸ್'', 2001, ಪೆಂಗ್ವಿನ್, ನವದೆಹಲಿ,  .#
* ''ಸ್ಟೆಪಿಂಗ್ ಔಟ್ · ಲೈಫ್ ಅಂಡ್ ಸೆಕ್ಸುವಾಲಿಟಿ ಇನ್ ರೂರಲ್ ಇಂಡಿಯಾ'', 2003, ಗಾರ್ಡನರ್ಸ್ ಬುಕ್ಸ್.
* ''ಇತರ ದೇಶ: ಮೊಫುಸಿಲ್‌ನಿಂದ ರವಾನೆ'', 2012, ಪೆಂಗ್ವಿನ್, ನವದೆಹಲಿ.

== ಸಹ ನೋಡಿ ==

* ಭಾರತೀಯ ಬರಹಗಾರರ ಪಟ್ಟಿ
* ಕುಮೌನಿ ಜನರು
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* A price for life, an article in The Hindu[usurped]
* [https://web.archive.org/web/20091120041153/http://www.hindu.com/2009/11/18/stories/2009111854990800.htm The hindi media and an unreal discourse an article in ''The Hindu'']
* [https://web.archive.org/web/20120910122410/http://www.thehindu.com/opinion/lead/article51034.ece The games of masking from reality an article in ''The Hindu'']

=== ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ ===

* [http://www.abhivyakti-hindi.org/kahaniyan/2001/chimgadadein/chim1.htm ಮೃಣಾಲ್ ಪಾಂಡೆಯವರ ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ''ಚಿಮಗಡದೀನ್'']
* [http://www.littlemag.com/jan-feb01/mrinal.html 'ಬಿಚ್', ಮೃಣಾಲ್ ಪಾಂಡೆ ಅವರ ಸಣ್ಣ ಕಥೆ]
* [http://www.littlemag.com/2000/bibbo.htm ''ಬಿಬ್ಬೋ'', ಮೃಣಾಲ್ ಪಾಂಡೆಯವರ ಸಣ್ಣ ಕಥೆ]
* [http://www.unesco.org/courier/2000_06/uk/doss24.htm ಮೃಣಾಲ್ ಪಾಂಡೆ ಅವರ ಲೇಖನ: ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯದ ನರ್ಸರಿಗಳು]
* ಮಿಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ [https://web.archive.org/web/20110711211849/http://www.livemint.com/Articles/Authors.aspx?author=Mrinal%20Pande&amp;type=wa ಮೃಣಾಲ್ ಪಾಂಡೆ ಅಂಕಣಗಳು] ''(ಪತ್ರಿಕೆ)''

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Padma Shri Award Recipients in Literature &amp; Education}}
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೪೬ ಜನನ]]</text>
      <sha1>an1gwlw1mjcr3kl59xwoa5wc9ovhexc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿಂಜಮುರಿ ಸೀತಾದೇವಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155066</id>
    <revision>
      <id>1431130</id>
      <parentid>1363428</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3732" sha1="67jrrmt4xdbhv1jotsd0jae5sqkfbod" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name         = ವಿಂಜಮುರಿ ಸೀತಾದೇವಿ
| image        = V Seetha Devi.jpg
| image_size   =
| alt          =
| caption      =
| birth_name   =
| birth_date   =
| birth_place  = ಕಾಕಿನಾಡ, [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], ಭಾರತ
| death_date   = 17 May 2016 &lt;!-- {{death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date 1st) --&gt;
| death_place  = ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್
| origin       =
| genre        = ತೆಲುಗು ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ
| occupation   =
| instrument   =
| years_active = &lt;!-- YYYY–YYYY (or –present) --&gt;
| url          = 
}} 

'''ವಿಜಮುರಿ ಸೀತಾ ದೇವಿ''' (ಮರಣ ೧೭ ಮೇ ೨೦೧೬) ಒಬ್ಬ ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ, ಗಾಯಕಿ ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗು]] [[ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ|ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದ]] ವಿದ್ವಾಂಸರು.

== ಜೀವನ ==
ದೇವಿ ಅವರು [[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಬಾನುಲಿ ಕೇಂದ್ರ|ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೊದಲ್ಲಿ]] ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. &lt;ref name=&quot;inter&quot;&gt;{{Cite web |last=Zadi |first=Ameer |date=December 1996 |title=Interview with Chandrakantha Courtney |url=http://chandrakantha.com/biodata/twain_interview.html |access-date=6 August 2018 |website=New Twain |via=Chandra and David Courtney's Homepage |archive-date=4 ಮೇ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110504015806/http://chandrakantha.com/biodata/twain_interview.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಅವರ ಸಹೋದರಿ [[ವಿಂಜಮೂರಿ ಅನಸೂಯ|ವಿಂಜಮುರಿ ಅನಸೂಯಾ ದೇವಿ]] ಜೊತೆಗೆ ಅವರು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಗಳ ರಚನೆಗೆಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಂಗಂ ಶ್ರೀನಿವೀಸಾ ರಾವ್ ( ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ) ಕೂಡ ಒಬ್ಬರು. &lt;ref&gt;Srihari, Gudipoodi [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article1527091.ece &quot;An Era of Light Music&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024102517/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article1527091.ece |date=2012-10-24 }}, ''[[The Hindu]]'' 11 March 2011&lt;/ref&gt;

ಅವರು ೧೯೭೯ ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಮಾ ಭೂಮಿಗೆ'' ಅವರು ಸಂಗೀತವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರು &quot;ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ&quot; ಬರೆದರು. ಅವರು ೧೭ ಮೇ ೨೦೧೬ ರಂದು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 May 2016 |title=Folk singer Vinjamuri Seetha Devi passes away |url=http://www.newindianexpress.com/states/telangana/Folk-singer-Vinjamuri-Seetha-Devi-passes-away/2016/05/19/article3440315.ece |access-date=20 May 2016 |website=[[Indian Express]] |archive-date=20 ಮೇ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520125812/http://www.newindianexpress.com/states/telangana/Folk-singer-Vinjamuri-Seetha-Devi-passes-away/2016/05/19/article3440315.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]]</text>
      <sha1>67jrrmt4xdbhv1jotsd0jae5sqkfbod</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:Chandan nandarabettu</title>
    <ns>2</ns>
    <id>155397</id>
    <revision>
      <id>1430899</id>
      <parentid>1308271</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:28:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52594-33</username>
        <id>102059</id>
      </contributor>
      <comment>Nadoja dr kayyara kinnanna rai national award and kodagu district journalist association best annual report award and payaswini inter state award winner</comment>
      <origin>1430899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16879" sha1="bt4d18gyq9n15v5l8hr7cxo9c6j75e1" xml:space="preserve">*ಪತ್ರಕರ್ತ, ಸಮಾಜಸೇವಕ ಚಂದನ್ ನಂದರಬೆಟ್ಟು ಅವರಿಗೆ 2025 ನೇ ಸಾಲಿನ ಕನ್ನಡ ಪಯಸ್ವಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ*

ಕಾಸರಗೋಡು ಕನ್ನಡ ಭವನದಿಂದ ಕೊಡಮಾಡುವ 2025 ನೇ ಸಾಲಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಅಂತರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ಕನ್ನಡ ಪಯಸ್ವಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಕೊಡಗಿನ ಯುವ ಪ್ರತಿಭೆ, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಸಮಾಜಸೇವಕ ಚಂದನ್ ನಂದರಬೆಟ್ಟು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸಮಾಜಸೇವೆ ಹಾಗು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. 

ಗಾಳಿಬೀಡು ಗ್ರಾಮದ. ನಿವೃತ್ತ ಸಬ್ ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಕೃಷ್ಣ ಎನ್ ಎಂ ಹಾಗು ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎನ್ ಕೆ ಇವರ ಪುತ್ರರಾಗಿರುವ ಚಂದನ್ ನಂದರಬೆಟ್ಟು ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಗಾಳಿಬೀಡು ಗ್ರಾಮದ ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿ ಬಳಿಕ ಮಡಿಕೇರಿಯ ಸರಕಾರಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿಪೂರ್ವ ವ್ಯಾಸಂಗ ಹಾಗು
ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಕೆ ಎಂ ಕಾರ್ಯಪ್ಪ ಕಾಲೇಜು ಮಡಿಕೇರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿ ಕಾಂ ಪದವಿಯನ್ನು ಓದಿ ಆನಂತರ ತಮ್ಮದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಲೇಖನ, ಕಥೆ, ಕವನ, ವಿಮರ್ಶೆಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಜನಮನಗೆದ್ದವರು. ಸಮಾಜಮುಖಿ ಚಿಂತನೆಗಳತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು ತೋರುವ ಇವರ ಪತ್ರಿಕಾ ವರದಿಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಸರಕಾರದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಜನರನ್ನು ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. 

ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಇವರು ಹದಿನೆಂಟು ಬಾರಿ ರಕ್ತದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗು ಮರಣಾನಂತರ ತಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದೇಹವನ್ನು ದಾನಮಾಡಲು ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಸದಾ ನೆರವನ್ನು ನೀಡುವ ಇವರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಚಾರದ ಕಡೆಗೆ ಒಲವನ್ನು ತೋರಿದವರಲ್ಲ. ಆ ಕಾರಣಕ್ಕೆಂದೇ ಈ ಒಂದು ಲೇಖನವನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮುಂದಿಡುತ್ತಿರುವೆ.

ಮೂಲತಃ ವಿಟ್ಲದ ಕನ್ಯಾನ ಗ್ರಾಮದವರಾದ ಇವರು ಈಗ ಕೊಡಗಿನ ಮಡಿಕೇರಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಗಾಳಿಬೀಡು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.
ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿದ್ದು, ಪತ್ರಿಕಾ ರಂಗದ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ಶ್ರೀಧರ್ ನೆಲ್ಲಿತ್ತಾಯ ಸಾರಥ್ಯದ ಕೂರ್ಗ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ ಹಾಗು ಚಾನಲ್ ಕೂರ್ಗ್ ನ ಉಪಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದು ಬಳಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಾಗು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವರದಿಗಾರರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಜಾಸತ್ಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ವರದಿಗಾರರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಹವ್ಯಾಸಿ ಬರಹಗಾರರೂ ಹೌದು.

*ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕ*

ನೆತ್ತರು ಎನ್ನುವ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ತ ವಿವರಗಳುಳ್ಳ ಪುಸ್ತಕವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪೂರ್ತಿ ವಿವರಗಳುಳ್ಳ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕ ಎನ್ನುವ ದಾಖಲೆ ಈ ಪುಸ್ತಕದ್ದು.

ನಗುಮುಖದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲರೊಡನೆ ಬೆರೆಯುವ ಇವರ ಸ್ನೇಹಿತರ ಪಡೆ ಬಹಳಾ ದೊಡ್ಡದು. ಯಾರನ್ನೇ ಆದರೂ ಮಾತುಗಳಿಂದ ತಮ್ಮೆಡೆಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ತಾಕತ್ತು ಇವರ ನಗುಮುಖದ ಮಾತಿಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಸವೆಂದರೆ ಗೊತ್ತುಗುರಿ ಇಲ್ಲದೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಇವರಿಗೆ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರವಾಸ ಹೋಗುವುದು ಬಹಳಾ ಖುಷಿಯ ವಿಚಾರ. ಇದಲ್ಲದೆ ಕಂಟೆಂಟ್ ಕ್ರಿಯೇಷನ್, ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದು, ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಪುಸ್ತಕ ಓದುವಿಕೆ, ಪುಸ್ತಕ ಸಂಗ್ರಹ ಹೀಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಹವ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಆನಂದಕ್ಕೆ ಅವಲಂಬಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡರಿಂದ ಎರಡೂವರೆ ಸಾವಿರ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಇವರ ಬಳಿ ಇದೆ.

*ಕಾಲೇಜು ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯತ್ತ ಆಸಕ್ತಿ*

ಪದವಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇವಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸೇರಿ ಸಮಾಜಮುಖಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು.
ಕಾಲೇಜು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಮೂರು ವರ್ಷ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎನ್ ಎಸ್ ಎಸ್ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮಟ್ಟದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎನ್ ಎಸ್ ಎಸ್ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗು ತಮ್ಮ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಸನ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

*ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಸಂಘದ ವಾರ್ಷಿಕ ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ*

ಶಕ್ತಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದ *ಕಳೆದುಹೋದವಳ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ‌ ಕೈಹಿಡಿದು ಕರೆದೊಯ್ದರು : ನೆರಳು ಕೊಟ್ಟ ತನಲ್ ನಸುನಗುತ್ತಿತ್ತು.* ಎನ್ನುವ ವರದಿಗೆ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಸಂಘದ ವತಿಯಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾನವೀಯ ವರದಿಗಾಗ ಜಿಲ್ಲಾ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗಿದೆ.

*ಕೋವಿಡ್ ವಾರಿಯರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ*

ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೋವಿಡ್ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು ಜನರು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಭಯಾತಂಕಗಳಿಂದ ಇದ್ದಂತಹ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸೀಲ್ ಮಾಡಿದ್ದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ಊಟ ನೀಡಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತಿದ್ದ ಅಸಹಾಯಕರು, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡವಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮುತುವರ್ಜಿ ವಹಿಸಿದ್ದನ್ನು ನಾವು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲೇಬೇಕು. 

*ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ನೆರವು*

ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ, ಬಡತನವೋ ಅಥವಾ ಇನ್ಯಾವುದೋ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಂದಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೈಯಿಂದಾಗುವಷ್ಟು ನೆರವು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಓದಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುವ ಸಹೃದಯಿ.
ಈಗಾಗಲೇ ಐದಾರು ಮಂದಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಎಲ್ಲಾ ಖರ್ಚು ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಇವರೇ ಭರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಚಾರ.  ಇವರ ಈ ಸಹಾಯಹಸ್ತ ಇತರರಿಗೂ ಪ್ರೇರೇಪಣೆಯಾಗಿ ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೆರವು ಸಿಗುವಂತಾಗಲಿ.

*ಅನಾರೋಗ್ಯ ಪೀಡಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ*

ಮಡಿಕೇರಿಯಲ್ಲಿ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೀಡಾಗಿ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ವಸ್ಥರಾಗಿದ್ದವರೋರ್ವರನ್ನು ಯಾರೂ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗದಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯತತ್ಪರರಾಗಿ ಶಕ್ತಿ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ವಸತಿ ನಿಲಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಾದ ಸತೀಶ್ ಅವರೊಡಗೂಡಿ ಆಂಬ್ಯುಲನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಿಮ್ಮಾನ್ಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ಸೂಕ್ತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ನೆರವಾದ ವಿಚಾರ ಮಾತ್ರ ಚಂದನ್ ನಂದರಬೆಟ್ಟು ಅವರ ಮನದಾಳದಲ್ಲೇ ಭದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸತೀಶ್ ಅವರ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಮೆಚ್ಚಲೇಬೇಕು.

ಸದಾ ಜನರ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಇವರು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಕಂಡರೆ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ತಪ್ಪನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗು ಆ ತಪ್ಪು ಮರುಕಳಿಸದಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನೂ ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ ಕೆಲದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಾಟಿಕೇರಿ ಬಳಿ ಮಂಗಳೂರು ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿನ ಹೋಟೇಲ್ ಒಂದರಲ್ಲಿನ ಅಶುದ್ಧತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಗಮನಸೆಳೆದ ಪ್ರಕರಣ. ಹೀಗೆ ಜನರಿಗೆ ನೆರವಾಗಬೇಕಾದ ಸರ್ಕಾರದ ಸವಲತ್ತುಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಮುಟ್ಟಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾಳಜಿಗೆ ಜನರ ಬೆಂಬಲವೂ ಬಹಳಾ ಮುಖ್ಯ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಕೆ ಎಂ ಕಾರ್ಯಪ್ಪ ಕಾಲೇಜಿನ ಹಳೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಘದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರೆಸ್ ಕ್ಲಬ್ ಸೌಹಾರ್ದ ಸಹಕಾರಿ ನಿಯಮಿತದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ, ಕೊಡಗು ಕನ್ನಡ ಭವನದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ, ಕೊಡಗು ಚುಟುಕು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಕೋಶಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ  ಹಾಗು ಕೋದಂಡ ರಾಮ ದೇವಾಲಯದ ರಾಮೋತ್ಸವ ಸಮಿತಿಯ ಸಹಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

*ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಚಂದನ್ ನಂದರಬೆಟ್ಟು ಅವರು ನನಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ಉತ್ತರ*

1 . ನಿಮ್ಮ ಆದರ್ಶ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾರು ?

ಆದರ್ಶ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಯಾರನ್ನೂ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿಲ್ಲ, ಸಮಾಜಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಸರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದುವೇ ನನಗೆ ಆದರ್ಶ.

2 . ಪತ್ರಕರ್ತ ವೃತ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿ ?

ಪತ್ರಕರ್ತ ವೃತ್ತಿ ಎನ್ನುವುದು ಜನರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಆಲಿಸಿ ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು, ಇಲ್ಲಿ ಜನರಿಗಾಗಿ ಜನರಿಗೋಸ್ಕರ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಪಾಲಿಸಬಹುದು.

3 . ನಿಮ್ಮ ಬಲಹೀನತೆ ಏನು ?

ಜನರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದನ ನೀಡಲಾಗದಿದ್ದಾಗ ಅದು ನನ್ನ ಮನಸಿನ ಬಲಹೀನತೆ ಎಂದೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 

5 . ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ?

ಬಂಧುಬಳಗದವರಿಲ್ಲದ ಹಾಗು ಯಾವ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಲಿ,  ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇಲಾಖೆಯಾಗಲಿ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಮುಂದಾಗದಿದ್ದಾಗ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ವಸ್ಥಗೊಂಡು, ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೋರ್ವರನ್ನು ಸಕಾಲಕ್ಕೆ ಮಡಿಕೇರಿಯಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಿಮ್ಹಾನ್ಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊಡಿಸಿದ್ದು.

6 . ಅಂತರ್ಜಾಲ ಬಳಕೆ

ಅಂತರ್ಜಾಲ ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಾ ಅವಶ್ಯಕ. ಯಾವುದನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಬೇಕು, ಯಾವುದನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಬಾರದೆನ್ನುವ ನಿಯಂತ್ರಣ ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ, ಈ ವಿಚಾರ ಮನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಉತ್ತಮ.


7 . ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಎನ್ನುವುದು ?

ಸಮಾಜದಲ್ಲಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ನಾಮ ಮಾಡಲೆಂದು ಇರುವುದೇ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ. ಸಮಾಜದ ಕಾವಲುಗಾರರು ಪತ್ರಕರ್ತರು. ನಮ್ಮಿಂದ, ನಮ್ಮ ಹೋರಾಟದಿಂದ ನೊಂದವರಿಗೆ ಸಾಂತ್ವಾನ ಸಿಗಬೇಕು. ಅದಷ್ಟೇ ಪತ್ರಕರ್ತರೆಲ್ಲರ ಉದ್ದೇಶ.


ರಾಷ್ಟ್ರೀಯಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಚಂದನ್ ನಂದರಬೆಟ್ಟು


Nadoja dr kayyara kinnanna rai national award and kodagu district journalist association best annual report award and payaswini inter state award winner 

 ಓರ್ವ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಷ  ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹಿನ್ನಲೆ ತಿಳಿದು ಅವರ ಕುರಿತು ಬರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಪರಿಚಯದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲವೆನಿಸುತ್ತದೆ. 
ನಿಮ್ಮ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲ ಸಿಕ್ಕಲಿ ಎನ್ನುವ ಆಶಯ ನಮ್ಮದು.</text>
      <sha1>bt4d18gyq9n15v5l8hr7cxo9c6j75e1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1430900</id>
      <parentid>1430899</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T15:29:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pristome</username>
        <id>100109</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Undid edits by [[Special:Contribs/~2026-52594-33|~2026-52594-33]] ([[User talk:~2026-52594-33|talk]]) to last version by Chandan nandarabettu</comment>
      <origin>1430900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16606" sha1="qno1bdwq697eplmvh4pe3i2c05fj2zy" xml:space="preserve">*ಪತ್ರಕರ್ತ, ಸಮಾಜಸೇವಕ ಚಂದನ್ ನಂದರಬೆಟ್ಟು ಅವರಿಗೆ 2025 ನೇ ಸಾಲಿನ ಕನ್ನಡ ಪಯಸ್ವಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ*

ಕಾಸರಗೋಡು ಕನ್ನಡ ಭವನದಿಂದ ಕೊಡಮಾಡುವ 2025 ನೇ ಸಾಲಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಅಂತರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ಕನ್ನಡ ಪಯಸ್ವಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಕೊಡಗಿನ ಯುವ ಪ್ರತಿಭೆ, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಸಮಾಜಸೇವಕ ಚಂದನ್ ನಂದರಬೆಟ್ಟು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸಮಾಜಸೇವೆ ಹಾಗು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. 

ಗಾಳಿಬೀಡು ಗ್ರಾಮದ. ನಿವೃತ್ತ ಸಬ್ ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಕೃಷ್ಣ ಎನ್ ಎಂ ಹಾಗು ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎನ್ ಕೆ ಇವರ ಪುತ್ರರಾಗಿರುವ ಚಂದನ್ ನಂದರಬೆಟ್ಟು ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಗಾಳಿಬೀಡು ಗ್ರಾಮದ ಸರಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿ ಬಳಿಕ ಮಡಿಕೇರಿಯ ಸರಕಾರಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪದವಿಪೂರ್ವ ವ್ಯಾಸಂಗ ಹಾಗು
ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಕೆ ಎಂ ಕಾರ್ಯಪ್ಪ ಕಾಲೇಜು ಮಡಿಕೇರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿ ಕಾಂ ಪದವಿಯನ್ನು ಓದಿ ಆನಂತರ ತಮ್ಮದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಲೇಖನ, ಕಥೆ, ಕವನ, ವಿಮರ್ಶೆಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಜನಮನಗೆದ್ದವರು. ಸಮಾಜಮುಖಿ ಚಿಂತನೆಗಳತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು ತೋರುವ ಇವರ ಪತ್ರಿಕಾ ವರದಿಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಸರಕಾರದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಜನರನ್ನು ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. 

ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಇವರು ಹದಿನೆಂಟು ಬಾರಿ ರಕ್ತದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗು ಮರಣಾನಂತರ ತಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದೇಹವನ್ನು ದಾನಮಾಡಲು ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ಸದಾ ನೆರವನ್ನು ನೀಡುವ ಇವರು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಚಾರದ ಕಡೆಗೆ ಒಲವನ್ನು ತೋರಿದವರಲ್ಲ. ಆ ಕಾರಣಕ್ಕೆಂದೇ ಈ ಒಂದು ಲೇಖನವನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮುಂದಿಡುತ್ತಿರುವೆ.

ಮೂಲತಃ ವಿಟ್ಲದ ಕನ್ಯಾನ ಗ್ರಾಮದವರಾದ ಇವರು ಈಗ ಕೊಡಗಿನ ಮಡಿಕೇರಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಗಾಳಿಬೀಡು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.
ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿದ್ದು, ಪತ್ರಿಕಾ ರಂಗದ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ಶ್ರೀಧರ್ ನೆಲ್ಲಿತ್ತಾಯ ಸಾರಥ್ಯದ ಕೂರ್ಗ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ ಹಾಗು ಚಾನಲ್ ಕೂರ್ಗ್ ನ ಉಪಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದು ಬಳಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಾಗು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವರದಿಗಾರರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಜಾಸತ್ಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ವರದಿಗಾರರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತಿದ್ದಾರೆ. ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಹವ್ಯಾಸಿ ಬರಹಗಾರರೂ ಹೌದು.

*ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕ*

ನೆತ್ತರು ಎನ್ನುವ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ತ ವಿವರಗಳುಳ್ಳ ಪುಸ್ತಕವನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪೂರ್ತಿ ವಿವರಗಳುಳ್ಳ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕ ಎನ್ನುವ ದಾಖಲೆ ಈ ಪುಸ್ತಕದ್ದು.

ನಗುಮುಖದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲರೊಡನೆ ಬೆರೆಯುವ ಇವರ ಸ್ನೇಹಿತರ ಪಡೆ ಬಹಳಾ ದೊಡ್ಡದು. ಯಾರನ್ನೇ ಆದರೂ ಮಾತುಗಳಿಂದ ತಮ್ಮೆಡೆಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ತಾಕತ್ತು ಇವರ ನಗುಮುಖದ ಮಾತಿಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಸವೆಂದರೆ ಗೊತ್ತುಗುರಿ ಇಲ್ಲದೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಇವರಿಗೆ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರವಾಸ ಹೋಗುವುದು ಬಹಳಾ ಖುಷಿಯ ವಿಚಾರ. ಇದಲ್ಲದೆ ಕಂಟೆಂಟ್ ಕ್ರಿಯೇಷನ್, ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವುದು, ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ, ಪುಸ್ತಕ ಓದುವಿಕೆ, ಪುಸ್ತಕ ಸಂಗ್ರಹ ಹೀಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಹವ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಆನಂದಕ್ಕೆ ಅವಲಂಬಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡರಿಂದ ಎರಡೂವರೆ ಸಾವಿರ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಇವರ ಬಳಿ ಇದೆ.

*ಕಾಲೇಜು ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯತ್ತ ಆಸಕ್ತಿ*

ಪದವಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇವಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸೇರಿ ಸಮಾಜಮುಖಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು.
ಕಾಲೇಜು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಮೂರು ವರ್ಷ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎನ್ ಎಸ್ ಎಸ್ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮಟ್ಟದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎನ್ ಎಸ್ ಎಸ್ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗು ತಮ್ಮ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಸನ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

*ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಸಂಘದ ವಾರ್ಷಿಕ ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ*

ಶಕ್ತಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದ *ಕಳೆದುಹೋದವಳ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ‌ ಕೈಹಿಡಿದು ಕರೆದೊಯ್ದರು : ನೆರಳು ಕೊಟ್ಟ ತನಲ್ ನಸುನಗುತ್ತಿತ್ತು.* ಎನ್ನುವ ವರದಿಗೆ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಸಂಘದ ವತಿಯಿಂದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾನವೀಯ ವರದಿಗಾಗ ಜಿಲ್ಲಾ ವಾರ್ಷಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗಿದೆ.

*ಕೋವಿಡ್ ವಾರಿಯರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ*

ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೋವಿಡ್ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು ಜನರು ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಭಯಾತಂಕಗಳಿಂದ ಇದ್ದಂತಹ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸೀಲ್ ಮಾಡಿದ್ದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ಊಟ ನೀಡಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತಿದ್ದ ಅಸಹಾಯಕರು, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡವಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮುತುವರ್ಜಿ ವಹಿಸಿದ್ದನ್ನು ನಾವು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲೇಬೇಕು. 

*ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ನೆರವು*

ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ ಪರಿಚಿತರಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ, ಬಡತನವೋ ಅಥವಾ ಇನ್ಯಾವುದೋ ಕಾರಣದಿಂದ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಂದಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೈಯಿಂದಾಗುವಷ್ಟು ನೆರವು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಓದಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುವ ಸಹೃದಯಿ.
ಈಗಾಗಲೇ ಐದಾರು ಮಂದಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಎಲ್ಲಾ ಖರ್ಚು ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಇವರೇ ಭರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಚಾರ.  ಇವರ ಈ ಸಹಾಯಹಸ್ತ ಇತರರಿಗೂ ಪ್ರೇರೇಪಣೆಯಾಗಿ ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೆರವು ಸಿಗುವಂತಾಗಲಿ.

*ಅನಾರೋಗ್ಯ ಪೀಡಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ*

ಮಡಿಕೇರಿಯಲ್ಲಿ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೀಡಾಗಿ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ವಸ್ಥರಾಗಿದ್ದವರೋರ್ವರನ್ನು ಯಾರೂ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗದಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯತತ್ಪರರಾಗಿ ಶಕ್ತಿ ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ವಸತಿ ನಿಲಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಾದ ಸತೀಶ್ ಅವರೊಡಗೂಡಿ ಆಂಬ್ಯುಲನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಿಮ್ಮಾನ್ಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ಸೂಕ್ತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ನೆರವಾದ ವಿಚಾರ ಮಾತ್ರ ಚಂದನ್ ನಂದರಬೆಟ್ಟು ಅವರ ಮನದಾಳದಲ್ಲೇ ಭದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸತೀಶ್ ಅವರ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ಮೆಚ್ಚಲೇಬೇಕು.

ಸದಾ ಜನರ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಇವರು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಕಂಡರೆ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ತಪ್ಪನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗು ಆ ತಪ್ಪು ಮರುಕಳಿಸದಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನೂ ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ ಕೆಲದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ ಕಾಟಿಕೇರಿ ಬಳಿ ಮಂಗಳೂರು ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯಲ್ಲಿನ ಹೋಟೇಲ್ ಒಂದರಲ್ಲಿನ ಅಶುದ್ಧತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಗಮನಸೆಳೆದ ಪ್ರಕರಣ. ಹೀಗೆ ಜನರಿಗೆ ನೆರವಾಗಬೇಕಾದ ಸರ್ಕಾರದ ಸವಲತ್ತುಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಮುಟ್ಟಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾಳಜಿಗೆ ಜನರ ಬೆಂಬಲವೂ ಬಹಳಾ ಮುಖ್ಯ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಕೆ ಎಂ ಕಾರ್ಯಪ್ಪ ಕಾಲೇಜಿನ ಹಳೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಘದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರೆಸ್ ಕ್ಲಬ್ ಸೌಹಾರ್ದ ಸಹಕಾರಿ ನಿಯಮಿತದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ, ಕೊಡಗು ಕನ್ನಡ ಭವನದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ, ಕೊಡಗು ಚುಟುಕು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಕೋಶಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ  ಹಾಗು ಕೋದಂಡ ರಾಮ ದೇವಾಲಯದ ರಾಮೋತ್ಸವ ಸಮಿತಿಯ ಸಹಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

*ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಚಂದನ್ ನಂದರಬೆಟ್ಟು ಅವರು ನನಗೆ ನೀಡಿದ್ದ ಉತ್ತರ*

1 . ನಿಮ್ಮ ಆದರ್ಶ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾರು ?

ಆದರ್ಶ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಯಾರನ್ನೂ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿಲ್ಲ, ಸಮಾಜಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಸರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದುವೇ ನನಗೆ ಆದರ್ಶ.

2 . ಪತ್ರಕರ್ತ ವೃತ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿ ?

ಪತ್ರಕರ್ತ ವೃತ್ತಿ ಎನ್ನುವುದು ಜನರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಆಲಿಸಿ ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು, ಇಲ್ಲಿ ಜನರಿಗಾಗಿ ಜನರಿಗೋಸ್ಕರ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಪಾಲಿಸಬಹುದು.

3 . ನಿಮ್ಮ ಬಲಹೀನತೆ ಏನು ?

ಜನರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಂದನ ನೀಡಲಾಗದಿದ್ದಾಗ ಅದು ನನ್ನ ಮನಸಿನ ಬಲಹೀನತೆ ಎಂದೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 

5 . ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ?

ಬಂಧುಬಳಗದವರಿಲ್ಲದ ಹಾಗು ಯಾವ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಲಿ,  ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇಲಾಖೆಯಾಗಲಿ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಮುಂದಾಗದಿದ್ದಾಗ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ವಸ್ಥಗೊಂಡು, ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೋರ್ವರನ್ನು ಸಕಾಲಕ್ಕೆ ಮಡಿಕೇರಿಯಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಿಮ್ಹಾನ್ಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊಡಿಸಿದ್ದು.

6 . ಅಂತರ್ಜಾಲ ಬಳಕೆ

ಅಂತರ್ಜಾಲ ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಾ ಅವಶ್ಯಕ. ಯಾವುದನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಬೇಕು, ಯಾವುದನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಬಾರದೆನ್ನುವ ನಿಯಂತ್ರಣ ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ, ಈ ವಿಚಾರ ಮನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಉತ್ತಮ.


7 . ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಎನ್ನುವುದು ?

ಸಮಾಜದಲ್ಲಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ನಾಮ ಮಾಡಲೆಂದು ಇರುವುದೇ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ. ಸಮಾಜದ ಕಾವಲುಗಾರರು ಪತ್ರಕರ್ತರು. ನಮ್ಮಿಂದ, ನಮ್ಮ ಹೋರಾಟದಿಂದ ನೊಂದವರಿಗೆ ಸಾಂತ್ವಾನ ಸಿಗಬೇಕು. ಅದಷ್ಟೇ ಪತ್ರಕರ್ತರೆಲ್ಲರ ಉದ್ದೇಶ.

 ಓರ್ವ ನಿಷ್ಕಲ್ಮಷ  ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹಿನ್ನಲೆ ತಿಳಿದು ಅವರ ಕುರಿತು ಬರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಪರಿಚಯದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲವೆನಿಸುತ್ತದೆ. 
ನಿಮ್ಮ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲ ಸಿಕ್ಕಲಿ ಎನ್ನುವ ಆಶಯ ನಮ್ಮದು.</text>
      <sha1>qno1bdwq697eplmvh4pe3i2c05fj2zy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಲ್ಲಿಯಾಬಾದ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155599</id>
    <revision>
      <id>1431046</id>
      <parentid>1358351</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T03:29:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6198" sha1="n84q3len0utccndidw75qr6uoaectq7" xml:space="preserve">
 {{Infobox ಊರು|name=ಮಲ್ಲಿಯಾಬಾದ್|native_name=|native_name_lang=Kn|other_name=|nickname=|settlement_type=|image_skyline=|image_alt=|image_caption=|pushpin_map=ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾರತ|pushpin_label_position=right|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=Location in Karnataka, India|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|India}}|subdivision_type1=[[States and territories of India|State]]|subdivision_name1=[[ಕರ್ನಾಟಕ]]|subdivision_type2=[[List of regions of India|Region]]|subdivision_name2=[[ಬಯಲುಸೀಮೆ]]|subdivision_type3=[[List of districts of India|District]]|subdivision_name3=[[ರಾಯಚೂರು]]|established_title=&lt;!-- Established --&gt;|established_date=|founder=|named_for=|government_type=|governing_body=|leader_title=|leader_name=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_rank=|area_total_km2=|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_total=|population_as_of=|population_rank=|population_density_km2=auto|population_demonym=|population_footnotes=|demographics_type1=Languages|demographics1_title1=Official|timezone1=[[Indian Standard Time|IST]]|utc_offset1=+೫:೩೦|postal_code_type=[[Postal Index Number|PIN]]|postal_code=೫೮೪೧೦೧|area_code_type=Telephone code|area_code=೯೧೮೫೩೨|registration_plate=KA-36|website={{URL| raichur.nic.in}}|footnotes=}}
'''ಮಲ್ಲಿಯಾಬಾದ್''' [[ರಾಯಚೂರು|ರಾಯಚೂರಿನಿಂದ]] ೫ ಕಿಮೀ ಇದ್ದು, ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆ ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ  ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಉತ್ಖನನ, ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯಗಳು ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿವೆ.

== ಮಲ್ಲಿಯಾಬಾದ್ ಕೋಟೆ ==
ಮಲ್ಲಿಯಾಬಾದ್ ಕೋಟೆಯು ರಾಯಚೂರು ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಪಾಳುಬಿದ್ದ ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಗ್ರಾನೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಜೋಡಿ ಆನೆಗಳು ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿವೆ. ರಾಜ್ಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯು ಸಂರಕ್ಷಿತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ. ಈ ಕೋಟೆಯು ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨೯೪) ವಾರಂಗಲ್‌ನ [[ಕಾಕತೀಯ|ಕಾಕತೀಯರಿಂದ]] ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಹ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.ಶ ೧೫೨೦ ರಲ್ಲಿ [[ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ವಂಶ|ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ]] ವಿರುದ್ಧ [[ರಾಯಚೂರು ಕದನ|ರಾಯಚೂರು ಕದನದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ|ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನು]] ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಯೇ ತಂಗಿದ್ದನು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-01-01 |title=Research on fort in Malliabad soon |url=http://www.hindu.com/2011/01/01/stories/2011010153390500.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130616083418/http://www.hindu.com/2011/01/01/stories/2011010153390500.htm |archive-date=2013-06-16 |access-date=2013-04-24 |website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

== ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಆನೆಗಳು ==
ಬಿಳಿ ಗ್ರಾನೈಟ್ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Marred by vandalism and neglect |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/marred-by-vandalism-and-neglect/article916771.ece |access-date=2013-04-24 |website=[[The Hindu]] |publisher=}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2006-12-04 |title=Monuments in a state of neglect |url=http://www.hindu.com/2006/12/04/stories/2006120406420400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081005233622/http://www.hindu.com/2006/12/04/stories/2006120406420400.htm |archive-date=2008-10-05 |access-date=2013-04-24 |website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; ನಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಿದ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಆನೆಗಳು ಮಲ್ಲಿಯಾಬಾದ್ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಆನೆಗಳು [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಮೊದಲಿಗೆ ಆನೆಗಳನ್ನು ''ವಿಷ್ಣು ದೇವಾಲಯದ'' ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೆ ''ಮಲ್ಲಿಯಾಬಾದ್ ಕೋಟೆಯ'' ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2006-12-10 |title=Provide security to historical monuments, says sangha |url=http://www.hindu.com/2006/12/10/stories/2006121001490300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061212045646/http://www.hindu.com/2006/12/10/stories/2006121001490300.htm |archive-date=2006-12-12 |access-date=2013-04-25 |website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

==  ಸಹ ನೋಡಿ ==

* [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೋಟೆಗಳು|ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟೆಗಳು]]
* [[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ]]
* [[ಕಾಕತೀಯ|ಕಾಕತೀಯರು]]
* [[ರಾಯಚೂರು]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ]]</text>
      <sha1>n84q3len0utccndidw75qr6uoaectq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆ ಕಲಂ ೩೭೭</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155761</id>
    <revision>
      <id>1431027</id>
      <parentid>1429953</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96357" sha1="83jkh3jkybtspge9gj96agpwx6045sj" xml:space="preserve">[[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ]] ದಂಡ ಸಂಹಿತೆ ಕಲಂ ೩೭೭ಯ ಪ್ರಕಾರ &quot;ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಯಮದ ವಿರುದ್ಧ&quot;ವಾದ ಎಲ್ಲಾ ಲೈಂಗಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅಪರಾಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಸಲಿಂಗ ಕಾಮ|ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ]] ಚಟುವಟಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೌಖಿಕ ಮತ್ತು ಗುದ ಸಂಭೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಜನರನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲು ಕಾನೂನನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತಿತ್ತು. ೨೦೧೮ ರಿಂದ [[ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಕಲಂ ೩೭೭ ಅನ್ನು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಮ್ಮತಿಯಿಲ್ಲದ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಪರಾಧ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲು ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಕನಿಷ್ಠ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. [[ಮಯನ್ಮಾರ್|ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ನಲ್ಲಿ]]ನ ಆಪ್ವಿಂಟ್‌ನಂತಹ ಮೂರನೇ ಲಿಂಗ ಜನರನ್ನು ಅಪರಾಧಿಗಳಾಗಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|title=Gender, Violence and the State in Asia|last=Chua|first=Lynette J.|last2=Gilbert|first2=David|publisher=Taylor &amp; Francis|year=2016|isbn=9781317325949|chapter=State violence, human-rights violations and the case of apwint of Myanmar}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] [[ಥೆರೆಸಾ ಮೇ|ಥೆರೆಸಾ ಮೇ ಅವರು]] ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ-ಸೋಡೋಮಿ ವಿರೋಧಿ ಕಾನೂನು ಪರಂಪರೆಗಳು ಇಂದು ತಾರತಮ್ಯ, ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ಸಾವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book|title=Out of Time: The Queer Politics of Postcoloniality|last=Rao|first=Rahul|publisher=Oxford University Press|year=2020|isbn=9780190865535|pages=7–9}}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋಡೋಮಿಯ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದನ್ನು ಮೊದಲು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ]] ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆ ಕಲಂ ೩೭೭ ಎಂದು ೧೮೬೦ ರಲ್ಲಿ &quot;ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಯಮದ ವಿರುದ್ಧವಾದ ವಿಷಯಲೋಲುಪತೆಯ ಸಂಭೋಗ&quot; ಎಂದು ಕ್ರೋಡೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಕಲಂ ೩೭೭ ಅನ್ನು ಇತರ ವಸಾಹತುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಅಪರಾಧಗಳ ಕಾಯ್ದೆ (೧೮೬೧) ನಲ್ಲಿನ ' ಬಗ್ಗರಿ ' ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕಾನೂನು ಮಾದರಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt; ಅಲೋಕ್ ಗುಪ್ತಾ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಾಚ್ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು/ಕ್ರೈಸ್ತರು|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು &quot; [[ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ]] &quot; ದಿಂದ ತಡೆಯುವ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕ್ರೈಸ್ತೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿರುವ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸವ ಉದ್ದೇಶ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹೊಂದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=This Alien Legacy: The Origins of &quot;Anti-Sodomy&quot; Laws in British Colonialism|last=Gupta|first=Alok|publisher=Human Rights Watch|year=2008|isbn=9781564324191|pages=16}}&lt;/ref&gt; ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಯುಗದ ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು.

''ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ'' ಪದವನ್ನು ಕಲಂ ೩೭೭ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲವಾದರೂ, [[ಸಲಿಂಗ ಕಾಮ|ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ]] ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನಿಬಂಧನೆಯನ್ನು ೧೮೬೨ ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಕಲಂ ೩೭೭ರಂತೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದೇ ವಿಭಾಗ ಸಂಖ್ಯೆ ವಿವಿಧ ವಸಾಹತುಗಳಾದ್ಯಂತ &quot;ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅಪರಾಧಗಳು&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧೀಕರಣದ ಹಿಂದಿನ [[ಕಾನೂನು]] ಪ್ರಚೋದನೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Queer Theory Now|last=McCann|first=Hannah|last2=Monaghan|first2=Whitney|publisher=Red Globe Press|year=2020|isbn=9781352007510|pages=163}}&lt;/ref&gt;

ಕಲಂ ೩೭೭ ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದಾಗಿನಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಸಾಹತುಗಳು ರಾಜ್ಯತ್ವದ ಮೂಲಕ [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು]] ಪಡೆದಿದ್ದರೂ, ಅದು ಈ ಕೆಳಗಿನ ದೇಶಗಳ ದಂಡಸಂಹಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ:

* [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] &lt;ref name=&quot;elliott&quot;&gt;{{Cite news |last=Elliott |first=Josh |date=6 September 2018 |title=India legalized homosexuality, but many of its neighbours haven't |language=en |work=Global News |url=https://globalnews.ca/news/4430721/india-gay-sex-supreme-court-pakistan-bangladesh/ |access-date=19 January 2022}}&lt;/ref&gt;
* [[ಮಲೇಶಿಯ]]
* [[ಮಯನ್ಮಾರ್]] &lt;ref name=&quot;elliott&quot; /&gt;
* [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] &lt;ref name=&quot;elliott&quot; /&gt;
* [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] (ವಿಭಾಗ 365 ರಂತೆ) &lt;ref name=&quot;elliott&quot; /&gt;

== ಭಾರತ ==
'''ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಕಲಂ ೩೭೭''' [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ಇತಿಹಾಸ|ಭಾರತದ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ]] ೧೮೬೧ ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಒಂದು ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಬಗ್ಗರಿ ಕಾಯಿದೆ ೧೫೩೩ರ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ಇದು &quot;ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಿಯಮದ ವಿರುದ್ಧ&quot;ವಾದ ಲೈಂಗಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಂದು, [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು]] ವಯಸ್ಕರ ನಡುವಿನ ಸಮ್ಮತಿಯ [[ಸಲಿಂಗ ಕಾಮ|ಸಲಿಂಗಕಾಮಕ್ಕೆ]] ಕಲಂ ೩೭೭ ರ ಅನ್ವಯವು ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ, &quot;ತರ್ಕಬದ್ಧವಲ್ಲದ, ಅಸಮರ್ಥನೀಯ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅನಿಯಂತ್ರಿತವಾದದ್ದು&quot;,&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rajagopal |first=Krishnadas |date=7 September 2018 |title=SC decriminalises homosexuality |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/sc-decriminalises-homosexuality/article24887363.ece |via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಅಪ್ರಾಪ್ತರೊಂದಿಗೆ ಲೈಂಗಿಕತೆಗೆ, ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದ ಲೈಂಗಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೃಗೀಯತೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಲಂ ೩೭೭ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pundir |first=Pallavi |date=6 September 2018 |title=I Am What I Am. Take Me as I Am |url=https://www.vice.com/en_in/article/7xq5yd/i-am-what-i-am-take-me-as-i-am |access-date=8 September 2018 |website=[[Vice News]]}}&lt;/ref&gt;

ಜುಲೈ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸಲಿಂಗಕಾಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ವಿಭಾಗದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ ಎಂದು ಹೊಡೆದು ಹಾಕಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 July 2009 |title=Delhi high court decriminalizes homosexuality |url=https://www.livemint.com/Politics/sl3bjL7PX8MzUeOhPGejyI/Delhi-high-court-decriminalizes-homosexuality.html |access-date=10 July 2018 |website=www.livemint.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 July 2009 |title=Indian court decriminalises homosexuality in Delhi |url=https://www.theguardian.com/world/2009/jul/02/homosexuality-decriminalised-delhi-india |access-date=10 July 2018 |website=the Guardian |language=en |agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Reuters Editorial |title=Delhi High Court overturns ban on gay sex |language=en-IN |work=IN |url=https://in.reuters.com/article/idINIndia-40752720090702 |access-date=10 July 2018 |archive-date=10 ಜುಲೈ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180710195502/https://in.reuters.com/article/idINIndia-40752720090702 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆ ತೀರ್ಪನ್ನು [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] (SC) ೧೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೩ ರಂದು ''ಸುರೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಕೌಶಲ್ ವರ್ಸಸ್ ನಾಜ್ ಫೌಂಡೇಶನ್''ನಲ್ಲಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು. ಕಲಂ ೩೭೭ ಯನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವುದು ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಬಿಟ್ಟ ವಿಚಾರವೇ ಹೊರತು ನ್ಯಾಯಾಂಗಕ್ಕಲ್ಲ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಲಯವು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Monalisa |date=11 December 2013 |title=Policy |work=Livemint |url=https://www.livemint.com/Politics/FHDQ9yB2jRJMsOlNCQrkgL/Supreme-Court-to-rule-on-legality-of-gay-sex-today.html |access-date=10 July 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Venkatesan |first=J. |date=11 December 2013 |title=Supreme Court sets aside Delhi HC verdict decriminalising gay sex |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/supreme-court-sets-aside-delhi-hc-verdict-decriminalising-gay-sex/article5446939.ece |access-date=10 July 2018 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ೬ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೬ ರಂದು, ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತ್ರಿಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು ''ನಾಜ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು'' ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಕ್ಯುರೇಟಿವ್ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಐದು ಸದಸ್ಯರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪೀಠವು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Indian Express&quot;&gt;{{Cite news |date=2 February 2016 |title=Supreme Court agrees to hear petition on Section 376, refers matter to five-judge bench |url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/supreme-court-agrees-to-hear-petition-on-section-377-refers-matter-to-five-judge-bench/ |access-date=2 February 2016}}&lt;/ref&gt;

೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೭ ರಂದು, ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ''ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಕೆ.ಎಸ್.ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ (ನಿವೃತ್ತ) ಮತ್ತು ಅನ್ಆರ್. vs ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅಂಡ್ ಓರ್ಸ್.'' ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿತನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು ಎಂದು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ಸಮಾನತೆಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿತು, ಹಾಗು ಲೈಂಗಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ರಕ್ಷಣೆ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳ ಭಾಗ ಮತ್ತು LGBT ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳು ನೈಜ ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು.&lt;ref name=&quot;:2a&quot;&gt;{{Cite news |date=24 August 2017 |title=Right to Privacy Judgement |pages=121, 123–24 |work=Supreme Court of India |url=http://sci.gov.in/pdf/LU/ALL%20WP(C)%20No.494%20of%202012%20Right%20to%20Privacy.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828075957/http://sci.gov.in/pdf/LU/ALL%20WP(C)%20No.494%20of%202012%20Right%20to%20Privacy.pdf |archive-date=28 August 2017}}&lt;/ref&gt; ಈ ತೀರ್ಪು ಕಲಂ ೩೭೭ ರ ಅಸಂವಿಧಾನಿಕತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Balakrishnan |first=Pulapre |date=25 August 2017 |title=Endgame for Section 377? |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/opinion/lead/endgame-for-section-377/article19555379.ece |access-date=10 July 2018 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 August 2017 |title=Supreme Court rights old judicial wrongs in landmark Right to Privacy verdict, shows State its rightful place |url=https://www.firstpost.com/india/supreme-court-rights-old-judicial-wrongs-in-landmark-right-to-privacy-verdict-shows-state-its-rightful-place-3984011.html |access-date=10 July 2018 |website=www.firstpost.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Right to Privacy Judgment Makes Section 377 Very Hard to Defend, Says Judge Who Read It Down |url=https://thewire.in/gender/ap-shah-377-right-to-privacy |access-date=10 July 2018 |website=The Wire}}&lt;/ref&gt;

ಜನವರಿ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ೨೦೧೩ರ ''ನಾಜ್ ಫೌಂಡೇಶನ್'' ತೀರ್ಪನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಆಲಿಸಲು [[ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು]] ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೬, ೨೦೧೮ ರಂದು, ''ನವತೇಜ್ ಸಿಂಗ್ ಜೋಹರ್ ವರ್ಸಸ್ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದಲ್ಲಿ'' ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಕಲಂ ೩೭೭ ಅಸಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿದೆ, &quot;ಇದುವರೆಗೆ ಇದು ಒಂದೇ ಲಿಂಗದ ವಯಸ್ಕರ ನಡುವೆ ಸಮ್ಮತಿಯ ಲೈಂಗಿಕ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅಪರಾಧವಾಗೆಸುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;[https://www.sci.gov.in/supremecourt/2016/14961/14961_2016_Judgement_06-Sep-2018.pdf Judgment], par. 156.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Supreme Court Scraps Section 377; 'Majoritarian Views Cannot Dictate Rights,' Says CJI |url=https://thewire.in/law/supreme-court-scraps-section-377-majoritarian-views-cannot-dictate-rights-says-cji |access-date=6 September 2018 |website=The Wire}}&lt;/ref&gt; ಅಂದಿನ ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದೀಪಕ್ ಮಿಶ್ರಾ, ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಆರ್ ಎಫ್ ನಾರಿಮನ್, ಡಿವೈ ಚಂದ್ರಚೂಡ್, ಎ ಎಂ ಖಾನ್ವಿಲ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಇಂದು ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಐವರು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳ ಪೀಠ ಈ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದೆ.

=== ಪಠ್ಯ ===
{{ನುಡಿಮುತ್ತು|'''377. ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅಪರಾಧಗಳು''': ಯಾವುದೇ ಪುರುಷ, ಮಹಿಳೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ದೈಹಿಕ ಸಂಭೋಗ ನಡೆಸುವ ಯಾರೇ ಆದರೂ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆ ಅಥವಾ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದಾದ ಅವಧಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿವರಣೆಯ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಜುಲ್ಮಾನೆಗೂ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ.

'''ವಿವರಣೆ''': ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ದೈಹಿಕ ಸಂಭೋಗವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲು [[ಲೈಂಗಿಕ ವೇಧನ]] ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indiankanoon.org/doc/1836974/|title=Section 377 in The Indian Penal Code|website=Indian Kanoon|access-date=2017-10-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://chddistrictcourts.gov.in/THE%20INDIAN%20PENAL%20CODE.pdf|title=The Indian Penal Code, 1860|website=Chandigarh District Court|archive-url=https://web.archive.org/web/20070114135350/http://chddistrictcourts.gov.in/THE%20INDIAN%20PENAL%20CODE.pdf|archive-date=14 January 2007|url-status=dead|access-date=30 October 2017}}&lt;/ref&gt;}}
: 
:

=== ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಹಿಕೆ ===
{{Blockquote|text=The [[Aam Aadmi Party|Aam Aadmi party]] is disappointed with the judgment of the Supreme Court upholding the Section 377 of the IPC and reversing the landmark judgment of the [[Delhi High Court]] on the subject. The Supreme Court judgment thus criminalises the personal behaviour of consenting adults. All those who are born with or choose a different sexual orientation would thus be placed at the mercy of the police. This not only violates the human rights of such individuals, but goes against the liberal values of our Constitution, and the spirit of our times. Aam Aadmi Party hopes and expects that the Supreme Court will review this judgment and that the Parliament will also step in to repeal this archaic law.&lt;ref name=&quot;:1a&quot; /&gt;}}
[[ಚಿತ್ರ:Bhubaneswar_Pride_Parade_2018_02.jpg|thumb| [[ಭುವನೇಶ್ವರ|ಭುವನೇಶ್ವರ್]] ಪ್ರೈಡ್ ಪರೇಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಕಲಂ 377 ರ ಬಗ್ಗೆ ಪೋಸ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಹಿಡಿದೆದ್ದಾರೆ.]]

==== ಬೆಂಬಲ ====
೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ &quot; [[ಸಲಿಂಗ ಕಾಮ|ಸಲಿಂಗಕಾಮವು]] ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ದುರ್ಗುಣ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯವು ಅದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [ಸಲಿಂಗಕಾಮವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದು] ಶಾಂತಿ ಭಂಗವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಅದನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿದರೆ [ಏಡ್ಸ್ ] ದುಷ್ಟ ಖಾಯಿಲೆ ಮತ್ತು ಎಚ್ಐವಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹರಡುತ್ತದೆ, ಹಾತು ಜನರಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ.&quot; ಎಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಾಲಿಸಿಟರ್ ಜನರಲ್ ಪಿ ಪಿ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ ಹೇಳಿದರು. ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಗೃಹ ಸಚಿವಾಲಯ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 September 2008 |title=HC pulls up government for homosexuality doublespeak |url=http://indiatoday.intoday.in/story/HC+pulls+up+government+for+homosexuality+doublespeak/1/16228.html |website=India Today}}&lt;/ref&gt;

೧೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೩ರ ಕಲಂ ೩೭೭ ಅನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವ [[ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ]] ತೀರ್ಪು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡರ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆಯಿತು. ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್ ಮತ್ತು ಅನಾಲಿಸಿಸ್ ಇದನ್ನು &quot;ತಮ್ಮ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ವಿರೋಧಿ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡರ ಏಕತೆ ಎಂದು ಕರೆಯಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮುಖಂಡರು ವಿಭಜಿತವಾಗಿದ್ದು, ಯಾವಾಗಲೂ ಪರಸ್ಪರರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವವರಾದರು, ವಿಭಾಗಗಳಾದ್ಯಂತದ ನಾಯಕರು ಸಲಿಂಗಕಾಮವನ್ನು ಖಂಡಿಸಲು ಮತ್ತು ತೀರ್ಪಿನ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಐಕಮತ್ಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಮುಂದಾದರು&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಿತು. ಈ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ''ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್ ಮತ್ತು ಅನಾಲಿಸಿಸ್'' ಲೇಖನವು ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯೋಗ ಗುರು ಬಾಬಾ [[ರಾಮ್‌ದೇವ್|ರಾಮ್‌ದೇವ್ ಅವರು]] ಪತ್ರಕರ್ತರು &quot;ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಯಾಗಬೇಡಿ&quot; ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದ ನಂತರ, ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಸಲಿಂಗಕಾಮವನ್ನು &quot;ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದು&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 December 2013 |title=Rare unity: Religious leaders come out in support of Section 377 |url=http://www.dnaindia.com/india/report-rare-unity-religious-leaders-come-out-in-support-of-section-377-1933612 |access-date=30 December 2017 |website=DNAIndia.com}}&lt;/ref&gt;

==== ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ಟೀಕೆ ====
[[ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯ|ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯವು]] ಕಲಂ ೩೭೭ ಅನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ, ಇದು [[ಏಡ್ಸ್ ರೋಗ|HIV/AIDS]] ವಿರೋಧಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2018-02-05 |title=Section 377 and the law: What courts have said about homosexuality over time |language=en |work=hindustantimes.com/ |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/section-377-and-the-law-what-courts-have-said-about-homosexuality-over-time/story-66xXSTFILnBYo5hE7yNaKL.html |access-date=2018-09-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Gay sex is immoral and can't be decriminalised, Govt tells HC |work=outlookindia.com/ |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/gay-sex-is-immoral-and-cant-be-decriminalised-govt-tells-hc/613434 |access-date=2018-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180910131634/https://www.outlookindia.com/newswire/story/gay-sex-is-immoral-and-cant-be-decriminalised-govt-tells-hc/613434 |archive-date=2018-09-10 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪರಾಧ ದಾಖಲೆಗಳ ಬ್ಯೂರೋ ಪ್ರಕಾರ, ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ೨೦೭ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರು (೧೪%) ಮತ್ತು ೧೬ ಮಹಿಳೆಯರು ಸೇರಿದಂತೆ ೧,೪೯೧ ಜನರನ್ನು ಕಲಂ ೩೭೭ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Section 389 in The Indian Penal Code |url=http://indiankanoon.org/doc/970675/ |access-date=30 December 2017 |website=IndianKanoon.org}}&lt;/ref&gt; ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Thomas |first=Shibu |date=29 September 2016 |title=14% of those arrested under section 377 last year were minors |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/14-of-those-arrested-under-section-377-last-year-were-minors/articleshow/54573741.cms |access-date=4 November 2017 |website=The Times Of India}}&lt;/ref&gt; ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಾಚ್ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ ಕಲಂ ೩೭೭ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆರೋಪಿಗಳ ಸುಲಿಗೆ ಮಾಡುವವರು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಕಂಡುಬಂದರೆ ಐಪಿಸಿಯ ಕಲಂ ೩೮೯ ರ ವಿಶೇಷ ನಿಬಂಧನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬಹುದಾದರು [[ಏಡ್ಸ್ ರೋಗ|HIV/AIDS]] ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು, ಜೊತೆಗೆ ಲೈಂಗಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, [[ಸಲಿಂಗ ಕಾಮ|ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳು]] ಮತ್ತು ರೋಗದ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು&lt;ref&gt;[http://hrw.org/english/docs/2006/01/11/india12398.htm India: Repeal Colonial-Era Sodomy Law], report from [[Human Rights Watch]], 11 January 2006.&lt;/ref&gt;. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.altlawforum.org/PUBLICATIONS/PUCL%20REport%201 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090725200649/http://www.altlawforum.org/PUBLICATIONS/PUCL%20REport%201 |archive-date=25 July 2009 |access-date=2 July 2009}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಮಂಗಳಮುಖಿಯರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳ ಕುರಿತು ಎರಡು ವರದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.altlawforum.org/PUBLICATIONS/PUCL%20REPORT%202003 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070202173932/http://www.altlawforum.org/PUBLICATIONS/PUCL%20REPORT%202003 |archive-date=2 February 2007 |access-date=5 February 2007}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಕಲಂ ೩೭೭ ೧೦೦ ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಟೀಕೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು,&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ramesh |first=Randeep |date=18 September 2006 |title=India's literary elite call for anti-gay law to be scrapped |work=The Guardian |location=London |url=http://books.guardian.co.uk/news/articles/0,,1874835,00.html |access-date=1 September 2007}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ವಿಕ್ರಮ್ ಸೇಠ್]]. ಆನಂತರ ಕಾನೂನು ಹಲವಾರು ಮಂತ್ರಿಗಳಿಂದ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಯಿತು, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅನ್ಬುಮಣಿ ರಾಮದಾಸ್&lt;ref name=&quot;Mexico AIDS conference&quot;&gt;{{Cite news |last=Kounteya Sinha |date=9 August 2008 |title=Legalise homosexuality: Ramadoss |work=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-08-09/india/27931000_1_hiv-epidemic-national-aids-control-organization-msms |url-status=dead |access-date=2 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025201512/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-08-09/india/27931000_1_hiv-epidemic-national-aids-control-organization-msms |archive-date=25 October 2012}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಆಸ್ಕರ್‌ ಫೆರ್ನಾಂಡಿಸ್|ಆಸ್ಕರ್ ಫೆರ್ನಾಂಡಿಸ್]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Vikram Doctor |date=2 July 2008 |title=Reverse swing: It may be an open affair for gays, lesbians |publisher=[[The Economic Times]] |url=http://economictimes.indiatimes.com/News/News_By_Industry/Reverse_swing_It_may_be_an_open_affair_for_gays_lesbians/articleshow/3186187.cms |access-date=2 July 2009}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಬಾಂಬೆ ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಕಾನೂನನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shibu Thomas |date=25 July 2008 |title=Unnatural-sex law needs relook: Bombay HC |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Unnatural-sex_law_needs_relook_Mumbai_HC/rssarticleshow/3276516.cms |access-date=12 February 2009}}&lt;/ref&gt;

ಈ ನಿಷೇಧವು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ ಎಂದು [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯೂ]] ಹೇಳಿತು. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ನವಿ ಪಿಳ್ಳೆ ಅವರು &quot;ಖಾಸಗಿ ಹಾಗು ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಸಲಿಂಗ ಲೈಂಗಿಕ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅಪರಾಧೀಕರಿಸುವುದು ಭಾರತವು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾದ ಗೌಪ್ಯತೆ ಮತ್ತು ತಾರತಮ್ಯದ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತದೆ&quot; ಮತ್ತು ಈ ನಿರ್ಧಾರವು &quot;ಭಾರತದ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಹಿಮ್ಮುಖ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಹೊಡೆತವಾಗಿದೆ.&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತನ್ನ ಪರಿಶೀಲನಾ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಬಹುದೆಂಬ ಭರವಸೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 December 2013 |title=Ban on gay sex violates international law |url=http://in.reuters.com/article/india-rights-gay-un/ban-on-gay-sex-violates-international-law-u-n-idINDEE9BB04N20131212 |access-date=4 November 2017 |website=Reuters |archive-date=8 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180908015737/https://in.reuters.com/article/india-rights-gay-un/ban-on-gay-sex-violates-international-law-u-n-idINDEE9BB04N20131212 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ನೋಟ ===

==== ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ವಿರೋಧ ====
೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಕಾನೂನನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಪಕ್ಷ [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿಯ]] ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಗೃಹ ಸಚಿವ [[ರಾಜನಾಥ್ ಸಿಂಗ್|ರಾಜನಾಥ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ]] ದಾಖಲದ ಹೇಳಿಕೆ, ಅವರ ಪಕ್ಷವು &quot;ನಿಸ್ಸಂದಿಗ್ಧವಾಗಿ&quot; ಕಾನೂನಿನ ಪರವಾಗಿದೆ, &quot;ನಾವು ಕಲಂ ೩೭೭ ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂದು (ಸರ್ವಪಕ್ಷ ಸಭೆ ಕರೆದರೆ) ಹೇಳುತ್ತೇವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಸಲಿಂಗಕಾಮವು ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾವು ನಂಬುತ್ತೇವೆ.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rameshan |first=Radhika |date=13 December 2011 |title=BJP comes out, vows to oppose homosexuality |url=https://www.telegraphindia.com/1131214/jsp/nation/story_17679913.jsp#.VROkUJOUeHw |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216103934/http://www.telegraphindia.com/1131214/jsp/nation/story_17679913.jsp#.VROkUJOUeHw |archive-date=December 16, 2013 |website=The Telegraph}}&lt;/ref&gt; ಬಿಜೆಪಿ ಸಂಸದರಾದ [[ಯೋಗಿ ಆದಿತ್ಯನಾಥ್‌|ಯೋಗಿ ಆದಿತ್ಯನಾಥ್]]ರವರು ೨೦೧೩ರ ತೀರ್ಪನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು ಮತ್ತು &quot;ಸಲಿಂಗಕಾಮವನ್ನು ನಿರಪರಾಧೀಕರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ&quot; &lt;ref name=&quot;:0a&quot;&gt;{{Cite web |last=Jyoti |first=Dhrubo |date=12 December 2013 |title=Political Leaders React To Supreme Court Judgement On Sec 377 |url=http://www.gaylaxymag.com/latest-news/political-leaders-react-to-supreme-court-judgement-on-sec-377/#gs.jTP9N1c |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140511041143/http://www.gaylaxymag.com/latest-news/political-leaders-react-to-supreme-court-judgement-on-sec-377/#gs.jTP9N1c |archive-date=11 May 2014 |access-date=3 November 2017 |website=Gaylaxy}}&lt;/ref&gt; ಎಂದರು.

ಸಲಿಂಗಕಾಮವನ್ನು &quot;ಅನೈತಿಕ ಮತ್ತು ನೀತಿಗೆಟ್ಟತನ&quot; ಎಂದು ಕರೆದಿರುವ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದರೆ ವಿಧಿಗೆ ಯಾವುದೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 December 2013 |title=Homosexuality Is Unethical And Immoral: Samajwadi Party |url=http://www.news18.com/videos/politics/samajwadi-party-on-section-377-655768.html |access-date=3 November 2017 |website=News 18}}&lt;/ref&gt; ರಾಮ್ ಗೋಪಾಲ್ ಯಾದವ್ &quot;ಇದು ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ&quot;, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತೆನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ನೇತೃತ್ವದ ಯುಪಿಎ ಸರ್ಕಾರವು ''ನಾಜ್ ಫೌಂಡೇಶನ್'' ಪ್ರಕರಣದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಸಲಿಂಗಕಾಮವು 'ಅನೈತಿಕ' ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಪರಾಧೀಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಕಾನೂನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Gay sex is immoral and can't be decriminalised, Govt tells HC |work=www.outlookindia.com |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/gay-sex-is-immoral-and-cant-be-decriminalised-govt-tells-hc/613434 |access-date=11 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180910131634/https://www.outlookindia.com/newswire/story/gay-sex-is-immoral-and-cant-be-decriminalised-govt-tells-hc/613434 |archive-date=10 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷದ]] ನಾಯಕ [[ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ ಸ್ವಾಮಿ|ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ ಸ್ವಾಮಿ ಅವರು]] ಸಲಿಂಗಕಾಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು [[ಹಿಂದುತ್ವ|ಹಿಂದುತ್ವದ]] ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 July 2018 |title=Being gay is against Hindutva, it needs a cure: BJP MP Subramanian Swamy |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/being-gay-is-against-hindutva-it-needs-a-cure-bjp-mp-subramanian-swamy/articleshow/64927333.cms |access-date=15 September 2020 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; ಇದು ನಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಗೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸಲಿಂಗಕಾಮವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದೇ ಎಂದು ನೋಡಲು ಸರ್ಕಾರವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. &quot;ಇದರ ಹಿಂದೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಹಣವಿದೆ. ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಬಾರ್‌ಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುವ ಆಲೋಚನೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಇದು [[ಪೀಡೊಫಿಲಿಯಾ (ಶಿಶುಕಾಮ)|ಶಿಶುಕಾಮಿಗಳಿಗೆ]] ಮುಖವಾಡ ಆಗಲಿದೆ ಹಾಗು ಎಚ್‌ಐವಿ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Section 377: Homosexuality against Hindutva, cannot celebrate it, says BJP leader Subramanian Swamy {{!}} India News |url=https://www.timesnownews.com/india/article/section-377-homosexuality-hindutva-gay-sex-lgbt-subramanian-swamy-supreme-court-of-india-section-377-curative-petition-article-377-sec-377-ipc-carnal/252246 |access-date=2019-04-11 |website=www.timesnownews.com |language=en-GB |archive-date=2019-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411084815/https://www.timesnownews.com/india/article/section-377-homosexuality-hindutva-gay-sex-lgbt-subramanian-swamy-supreme-court-of-india-section-377-curative-petition-article-377-sec-377-ipc-carnal/252246 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ೨೦೧೮ರ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ, ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್ 'ಸಲಿಂಗಕಾಮವು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ' ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ನಿರಪರಾಧೀಕರಣವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Indian Union Muslim League opposes Supreme Court verdict, says it is against Indian culture |work=Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/trichy/indian-union-muslim-league-opposes-sc-verdict-says-it-is-against-indian-culture/articleshow/65712288.cms}}&lt;/ref&gt;

==== ರದ್ದತಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ====
ಮಾಜಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಮತ್ತು ಬಿಜೆಪಿ ಸದಸ್ಯ [[ಅರುಣ್‌ ಜೇಟ್ಲಿ|ಅರುಣ್ ಜೇಟ್ಲಿ]] ಅವರು &quot;ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮ್ಮತಿಯ ಲೈಂಗಿಕತೆಯನ್ನು ನಿರಪರಾಧೀಕರಣವಾಗಿಸುವ ದೆಹಲಿ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶವನ್ನು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು&quot; ಮತ್ತು &quot;ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಪರ್ಯಾಯ ಲೈಂಗಿಕ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಾಗ, ಅವರನ್ನು ಜೈಲಿಗೆ ಹಾಕಬೇಕು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ತುಂಬಾ ತಡವಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref name=&quot;:1a&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Roy |first=Sandip |date=3 February 2016 |title=The BJP And Its 377 Problem |url=http://www.huffingtonpost.in/2016/02/03/section-377_0_n_9146832.html |access-date=3 November 2017 |website=HuffPost}}&lt;/ref&gt; ಬಿಜೆಪಿ ವಕ್ತಾರರಾದ ಶೈನಾ ಎನ್‌ಸಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷವು ಸಲಿಂಗಕಾಮದ ನಿರಪರಾಧೀಕರಣವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ &quot;ಸಲಿಂಗಕಾಮವು ಅಪರಾಧವಲ್ಲ. ಅದು ಪ್ರಗತಿಪರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 January 2015 |title=BJP supports decriminalization of homosexuality: Shaina NC |url=http://www.livemint.com/Leisure/XCOl7cJw5t3DgnQZsFYIFO/BJP-supports-decriminalization-of-homosexuality-Shaina-NC.html}}&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ]] LGBT ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿ &quot;ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕಿದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. &quot;ಇವುಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಯ್ಕೆಗಳು. ಈ ದೇಶವು ಅದರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಅದು ಹಾಗೆ ಇರಲಿ. ಸಂಸತ್ತು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತೀರ್ಪಿನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದವರ ಸಹಿತ ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರೀಕರಿಗೆ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಖಾತರಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. &quot; ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ LGBT ಹಕ್ಕುಗಳ ಚಳುವಳಿಯು ೨೦೧೪ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ನ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;:1a&quot;/&gt; [[ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ]] ಕೂಡ ಇದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 December 2013 |title=Statements of Sonia, Rahul Gandhi and Kapil Sibal on Section 377 exposes character of Congress leaders: Baba Ramdev |url=http://www.dnaindia.com/india/report-statements-of-sonia-rahul-gandhi-and-kapil-sibal-on-section-377-exposes-character-of-congress-leaders-baba-ramdev-1934573 |access-date=30 December 2017 |website=DNAIndia.com}}&lt;/ref&gt; ಹಿರಿಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಪಿ. ಚಿದಂಬರಂ ಅವರು ೨೦೧೩ರ ''ಸುರೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಕೌಶಲ್ ವರ್ಸಸ್ ನಾಜ್ ಫೌಂಡೇಶನ್'' ತೀರ್ಪನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Social and Cultural Foundations in Global Studies|last=Stoddard|first=Eve|last2=Collins|first2=John|publisher=Taylor &amp; Francis|year=2016|isbn=9781317509776|pages=135}}&lt;/ref&gt; &quot;ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಲಂ ೩೭೭ ಅನ್ನು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಪಿ ಶಾ ಅವರು ದೆಹಲಿ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನಿಂದ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಡೆದು ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ&quot; ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 August 2017 |title=Court should take relook at Section 377 after today's verdict: Chidambaram |url=http://www.uniindia.com/court-should-take-relook-at-section-377-after-today-s-verdict-chidambaram/india/news/969519.html |access-date=4 November 2017 |website=United News of India}}&lt;/ref&gt;

ನಾಯಕ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಹೊಸಬಾಳೆ ಅವರು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ|ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್]] ನಿಲುವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ, &quot;ಅಪರಾಧೀಕರಣ ಬೇಡ, ಆದರೆ ವೈಭವೀಕರಣವೂ ಬೇಡ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tiwari |first=Ravish |date=19 March 2016 |title=Section 377: Unlike RSS, BJP shies away from taking a stand on homosexuality |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/section-377-unlike-rss-bjp-shies-away-from-taking-a-stand-on-homosexuality/articleshow/51464248.cms |access-date=3 November 2017 |website=The Economic Times}}&lt;/ref&gt; ಆರ್ ಎಸ್ ಎಸ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ [[ಮೋಹನ್ ಭಾಗವತ್]] ಕೂಡ LGBTQIA+ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಸಮಾಜದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೩ರ ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ, [[ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಕ್ಷ|ಆಮ್ ಆದ್ಮಿ ಪಕ್ಷವು]] ತಮ್ಮ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದ ಹೇಳಿಕೆ:
{{Centered pull quote|If there is one constitutional tenet that can be said to be underlying theme of the Indian Constitution, it is that of 'inclusiveness'. This Court believes that Indian Constitution reflects this value deeply ingrained in Indian society, nurtured over several generations. The inclusiveness that Indian society traditionally displayed, literally in every aspect of life, is manifest in recognising a role in society for everyone. Those perceived by the majority as 'deviants' or 'different' are not on that score excluded or ostracised.

Where society can display inclusiveness and understanding, such persons can be assured of a life of dignity and non-discrimination.
This was the 'spirit behind the Resolution' of which Nehru spoke so passionately. In our view, Indian Constitutional law does not permit the statutory criminal law to be held captive by the popular misconceptions of who the LGBTs are. It cannot be forgotten that discrimination is antithesis of equality and that it is the recognition of equality which will foster the dignity of every individual.&lt;ref name=&quot;Judgement&quot;&gt;{{cite web|url=http://lobis.nic.in/dhc/APS/judgement/02-07-2009/APS02072009CW74552001.pdf|title=Naz Foundation v. NCT of Delhi|publisher=Delhi High Court|access-date=2009-07-02|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090826035913/http://lobis.nic.in/dhc/APS/judgement/02-07-2009/APS02072009CW74552001.pdf|archive-date=26 August 2009|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;}}
[[ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಷ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ವಾದಿ)|ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ]] ಬೃಂದಾ ಕಾರಟ್ ಅವರು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶವು ಹಿಮ್ಮುಖವಾಗಿದ್ದು ಪರ್ಯಾಯ ಲೈಂಗಿಕತೆಯನ್ನು ಅಪರಾಧೀಕರಿಸುವುದು ತಪ್ಪು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 November 2015 |title=Section 377: Where does each party stand? |url=http://www.thenewsminute.com/article/section-377-where-does-each-party-stand-36408 |access-date=3 November 2017 |website=The News Minute}}&lt;/ref&gt;

[[ಸಂಯುಕ್ತ ಜನತಾ ದಳ|ಜನತಾ ದಳ ಯುನೈಟೆಡ್‌ನ]] ನಾಯಕ ಶಿವಾನಂದ್ ತಿವಾರಿ ಅವರು [[ಸಲಿಂಗ ಕಾಮ|ಸಲಿಂಗಕಾಮವನ್ನು]] ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮತ್ತು ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ ಎಂದು ಕರೆಯುವ [[ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ]] ತೀರ್ಪನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲಿಲ್ಲ. &quot;ಇದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸಹಜ ಎಂದು ಜನರು ನಂಬಿದರೆ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅವರನ್ನು ತಡೆಯಲು ಏಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ?&quot; &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.

[[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ತೃಣಮೂಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ]] ಡೆರೆಕ್ ಒ'ಬ್ರೇ ಅವರು ತಾವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿರಾಶೆಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇಂದು ನಾವು ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಉದಾರವಾದಿ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

=== ಶಾಸಕಾಂಗ ಕ್ರಮ ===
೧೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ ರಂದು, [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ]] [[ಲೋಕಸಭೆ|ಲೋಕಸಭಾ]] ಸದಸ್ಯ [[ಶಶಿ ತರೂರ್|ಶಶಿ ತರೂರ್ ಅವರು]] ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಂ ೩೭೭ ಅನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಒಮ್ಮತದ ಸಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿರಪರಾಧೀಕರಿಸಲು ಖಾಸಗಿ ಸದಸ್ಯರ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು. ಬಿಲ್ ಮೊದಲ ಓದುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ೭೧-೨೪ ರಲ್ಲಿ ಸೋಲನುಭವಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot;&gt;{{Cite web |date=18 December 2015 |title=Shashi Tharoor's bill to decriminalise homosexuality defeated in Lok Sabha |url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/shashi-tharoors-bill-to-decriminalise-homosexuality-defeated-in-ls/ |access-date=30 December 2017 |website=IndianExpress.com}}&lt;/ref&gt; ಈ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ತರೂರ್ ಆಶ್ಚರ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಬೆಂಬಲ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ನನಗೆ ಈಗ ಸಮಯವಿಲ್ಲ, ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಂಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot; /&gt;

ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ತರೂರ್ [[ಸಲಿಂಗ ಕಾಮ|ಸಲಿಂಗಕಾಮವನ್ನು]] ನಿರಪರಾಧೀಕರಿಸುವ ಖಾಸಗಿ ಸದಸ್ಯರ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಪರಿಚಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರಾದರು ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ತಿರಸ್ಕಾರವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=11 March 2016 |title=BJP thwarting Bill on gays: Tharoor |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/national/tharoors-bill-to-decriminalise-gay-sex-defeated-again/article8342075.ece |access-date=22 May 2016}}&lt;/ref&gt;

=== ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಕ್ರಮ ===

==== ೨೦೦೯ ನಾಜ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ V. ಸರ್ಕಾರ ದೆಹಲಿಯ NCT ನ ====
[[ಚಿತ್ರ:Section_377_-_Delhi_High_Court_-_WP(C)_No.7455_2001.pdf|thumb|೨ ಜುಲೈ ೨೦೦೯ ರ ದೆಹಲಿಯ ಉಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪು ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಲೈಂಗಿಕತೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವಿಧಿ ೩೭೭ರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಸಂವಿಧಾನಿಕವೆಂದು ಕಘೋಷಿಸಿತು]]
ಕಲಂ ೩೭೭ ಅನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವ ಆಂದೋಲನವನ್ನು ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ [[ಏಡ್ಸ್ ಭೇದಭಾವ ವಿರೋಧಿ ಆಂದೋಲನ|ಏಡ್ಸ್ ಭೇದಭಾವ ವಿರೋಧಿ ಆಂದೋಲನ್]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಅವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆ ''Less than Gay: A Citizen's Report'', ಕಲಂ ೩೭೭ರೊಂದಿಗಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಅದನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿತು. [https://web.archive.org/web/20120406222219/http://archive.epw.in/data/PDF/001189_EPW_3_2_1996_Vol_XXXI_No_5/COMMENTARY_Gay%20Rights%20in%20India.pdf ವಿಮಲ್ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ್ ಅವರ 1996 ರ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಅಂಡ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ವೀಕ್ಲಿಯಲ್ಲಿ 'ಗೇ ರೈಟ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಲೇಖನವು] ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕರಣವು ಸುದೀರ್ಘವಾದಂತೆ, ನಾಜ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ (ಇಂಡಿಯಾ) ಟ್ರಸ್ಟ್ ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಗುಂಪು, ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವನ್ನು ವಯಸ್ಕರ ನಡುವಿನ ಒಪ್ಪಿಗೆಯ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಸಂಭೋಗವನ್ನು ಕಾನೂನು ಬದ್ಧಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಕೋರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮೊಕದ್ದಮೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ ಮುಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Chronology&quot;&gt;{{Cite web |title=Chronology: 8-year-long legal battle for gay rights |url=http://ibnlive.in.com/news/chronology-8yearlong-legal-battle-for-gay-rights/96152-3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705183512/http://ibnlive.in.com/news/chronology-8yearlong-legal-battle-for-gay-rights/96152-3.html |archive-date=5 July 2009 |access-date=2 July 2009 |publisher=CNN-IBN}}&lt;/ref&gt; ನಾಜ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಕೀಲರ ಕಲೆಕ್ಟಿವ್‌ನ ಕಾನೂನು ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kian Ganz |date=2 July 2009 |title=Lawyers Collective overturns anti-gay law |url=http://www.legallyindia.com/2009070276/News/lawyers-collective-overturns-anti-gay-law |access-date=9 April 2011 |website=[[legallyindia.com]]}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೩ ರಲ್ಲಿ, ದೆಹಲಿ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಕಾನೂನಿನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಅರ್ಜಿದಾರರಿಗೆ ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಂಗೀಕೃತ ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ಈ ಕಲಂ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರನ್ನೂ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸದ ಕಾರಣ, ಅರ್ಜಿದಾರರ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವೆಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರಲಿಲ್ಲ.

ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಿದ [[ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ]] ತೀರ್ಪಿನ ವಿರುದ್ಧ ನಾಜ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ [[ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ]] ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಪಿಐಎಲ್ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಾಜ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಅಂಗೀಕೃತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಅರ್ಹತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ದೆಹಲಿ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sheela Bhatt |date=3 February 2006 |title=Gay Rights is matter of Public Interest: SC |url=http://us.rediff.com/news/2006/feb/03gay.htm?q=tp&amp;file=.htm |access-date=7 July 2009 |publisher=Rediff News}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ, ದೆಹಲಿ ಮೂಲದ 'ವಾಯ್ಸ್ ಎಗೇನ್ಸ್ಟ್ ೩೭೭' ಎಂಬ ಎಲ್‌ಜಿಬಿಟಿಯ ಒಕ್ಕೂಟ, ಮಹಿಳಾ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವನ್ನು ನಡೆಸಿ, ಕಲಂ ೩೭೭ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ವಯಸ್ಕ ಸಮ್ಮತಿಯ ಲೈಂಗಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊರಗಿಡಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು..&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Shibu Thomas |date=20 May 2008 |title=Delhi HC to take up PIL on LGBT rights |work=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-05-20/india/27743991_1_decriminalise-homosexuality-gay-couple-pil-on-gay-rights |url-status=dead |access-date=7 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025121052/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-05-20/india/27743991_1_decriminalise-homosexuality-gay-couple-pil-on-gay-rights |archive-date=25 October 2012}}&lt;/ref&gt;

ಸುನಿಲ್ ಮೆಹ್ರಾ ಅವರಂತಹ ಖ್ಯಾತ ಪತ್ರಕರ್ತರಿಂದಲು ಬೆಂಬಲವಿತ್ತು. ಅವರ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನವತೇಜ್ ಸಿಂಗ್ ಜೋಹರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಂಬಂಧದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವಗಳ ಮೇಲು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. ರಿತು ದಾಲ್ಮಿಯಾ ಕೂಡ ತೀವ್ರ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಬರಹಗಾರ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಮತ್ತು ಹೋಟೆಲ್ ಉದ್ಯಮಿ ಅಮನ್ ನಾಥ್ ಅವರು ಕಲಂ ೩೭೭ರ ನಿರಪರಾಧೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು. ಅವರು ವಾಝಿಯಾರ್ಗ್ ನಿಧನರಾಗುವವರೆಗೂ ೨೩ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ವಾಝಿಯಾರ್ಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Section 377: The famous and fearless 5 who convinced SC - Times of India ► |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/section-377-the-famous-and-fearless-5-who-convinced-sc/articleshow/62421886.cms |access-date=2018-09-26}}&lt;/ref&gt; ಆಯೇಶಾ ಕಪೂರ್ ಹೊಸ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜನರು ತಮ್ಮ ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಭಯದಿಂದ ಅವರು ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ತೊರೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹೊರಬಂದು ಕಲಂ ೩೭೭ ಅನ್ನು ಸವಾಲು ಮಾಡುವ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Schultz |first=Kai |date=2 June 2018 |title=Gay in India, Where Progress Has Come Only With Risk |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/06/02/world/asia/gay-in-india-where-progress-has-come-only-with-risk.html |access-date=2018-09-26}}&lt;/ref&gt;

ಮೇ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಕರಣವು ದೆಹಲಿ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಬಂದಿತು, ಆದರೆ ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯವು [[ಸಲಿಂಗ ಕಾಮ|ಸಲಿಂಗಕಾಮಕ್ಕೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕಲಂ ೩೭೭ರ ಜಾರಿ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸಚಿವಾಲಯದ ನಿಲುವಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸರ್ಕಾರವು ತನ್ನ ನಿಲುವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Centre divided on punishment of homosexuality |url=http://www.dnaindia.com/report.asp?newsid=1165375 |publisher=DNA}}&lt;/ref&gt; ೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೮ ರಂದು, ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ಅರ್ಜಿ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು. ೬ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Delhi high court all set to rule on same-sex activity petition - Livemint |url=http://www.livemint.com/2008/11/07220242/Delhi-high-court-all-set-to-ru.html |access-date=30 December 2017 |website=www.Livemint.com}}&lt;/ref&gt; ೧೨ ಜೂನ್ ೨೦೦೯ ರಂದು, ಭಾರತದ ಹೊಸ ಕಾನೂನು ಸಚಿವ [[ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯ್ಲಿ|ವೀರಪ್ಪ ಮೊಯ್ಲಿ ಅವರು]] ಕಲಂ ೩೭೭ ಹಳೆಯದಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 June 2009 |title=Moily signals rethink on anti-gay law |work=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-12/india/28184786_1_anti-gay-law-veerappa-moily-ashok-row-kavi |url-status=dead |access-date=7 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025201523/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-12/india/28184786_1_anti-gay-law-veerappa-moily-ashok-row-kavi |archive-date=25 October 2012}}&lt;/ref&gt;

ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ೨ ಜುಲೈ ೨೦೦೯ ರಂದು ನೀಡಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ, ದೆಹಲಿ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ೧೫೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ವಿಭಾಗವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ,&lt;ref name=&quot;CNNIBN&quot;&gt;{{Cite web |title=Delhi High Court legalises consensual gay sex |url=http://ibnlive.in.com/news/delhi-high-court-legalises-consensual-gay-sex/96148-3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090705172824/http://ibnlive.in.com/news/delhi-high-court-legalises-consensual-gay-sex/96148-3.html |archive-date=5 July 2009 |access-date=2 July 2009 |publisher=[[CNN-IBN]]}}&lt;/ref&gt; ವಯಸ್ಕರ ನಡುವಿನ ಸಮ್ಮತಿಯ ಸಲಿಂಗಕಾಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಾನೂನು ಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;BBC1&quot;&gt;{{Cite news |date=2 July 2009 |title=Gay sex decriminalised in India |publisher=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8129836.stm |access-date=2 July 2009}}&lt;/ref&gt; ಕಲಂ‌ನ ಸಾರವು ಮಾನವ ನಾಗರಿಕರ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅದನ್ನು ಹೊಡೆದು ಹಾಕಿತು. ೧೦೫ ಪುಟಗಳ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಅಜಿತ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಶಾ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಸ್.ಮುರಳೀಧರ್ ಅವರ ಪೀಠವು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಐಪಿಸಿಯ ೩೭೭ ನೇ ಕಲಂ ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ೧೪ ನೇ ವಿಧಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನಿಗೂ ಸಮಾನವಾದ ಜೀವನ ಅವಕಾಶವಿದೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಮುಂದೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾನರು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂದರು.

ದ್ವಿಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು ಇದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿತು:
{{Centered pull quote|If there is one constitutional tenet that can be said to be underlying theme of the Indian Constitution, it is that of 'inclusiveness'. This Court believes that Indian Constitution reflects this value deeply ingrained in Indian society, nurtured over several generations. The inclusiveness that Indian society traditionally displayed, literally in every aspect of life, is manifest in recognising a role in society for everyone. Those perceived by the majority as 'deviants' or 'different' are not on that score excluded or ostracised.

Where society can display inclusiveness and understanding, such persons can be assured of a life of dignity and non-discrimination.
This was the 'spirit behind the Resolution' of which Nehru spoke so passionately. In our view, Indian Constitutional law does not permit the statutory criminal law to be held captive by the popular misconceptions of who the LGBTs are. It cannot be forgotten that discrimination is antithesis of equality and that it is the recognition of equality which will foster the dignity of every individual.&lt;ref name=&quot;Judgement&quot;&gt;{{cite web|url=http://lobis.nic.in/dhc/APS/judgement/02-07-2009/APS02072009CW74552001.pdf|title=Naz Foundation v. NCT of Delhi|publisher=Delhi High Court|access-date=2009-07-02|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090826035913/http://lobis.nic.in/dhc/APS/judgement/02-07-2009/APS02072009CW74552001.pdf|archive-date=26 August 2009|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;}}
ಕಾನೂನನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲು ಸಂಸತ್ತು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವವರೆಗೆ ಈ ತೀರ್ಪು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹೇಳಿದೆ. ಆದರೆ ತೀರ್ಪಿನ ಪ್ರಕಾರ ಕಲಂ ೩೭೭ರ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದ, ಯೋನಿ ಅಲ್ಲದ ಸಂಭೋಗ ಮತ್ತು ಅಪ್ರಾಪ್ತರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಭೋಗಕ್ಕೆ ಹಾಗೆಯೇ ಅನ್ವಯವಾಗಿರುಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;CNNIBN&quot;/&gt;

ದೆಹೆಲಿ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ತೀರ್ಪನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ]] ಒಂದು ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ೨೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೨ ರಂದು, [[ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು ಇವುಗಳ ತೀರ್ಪನ್ನು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;The Hindu 2012&quot;&gt;{{Cite news |date=27 March 2012 |title=Verdict reserved on appeals in gay sex case |work=The Hindu |location=New Delhi, India |url=http://www.thehindu.com/news/national/article3250607.ece |access-date=3 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717022358/http://www.thehindu.com/news/national/article3250607.ece |archive-date=17 ಜುಲೈ 2012 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ ನಂತರ, ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ ಜಿಇ ವಾಹನವತಿಯವರು ದೆಹಲಿ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸದಿರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು, &quot;[ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಕಲಂ ೩೭೭] ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತಗಾರರ ನೈತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದ ವಯಸ್ಕರ ಖಾಸಗಿಯಾದ ಸಮ್ಮತಿಯ ಲೈಂಗಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಆಪರಾಧಿಕರಣವನ್ನು [ ಇದನ್ನು ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಹೊಡೆದು ಹಾಕಿತು] ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಹೇರಲಾಯಿತು.&quot; &lt;ref name=&quot;The Hindu 2012&quot; /&gt; ಎಂದರು.

==== ೨೦೧೩ ಸುರೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಕೌಶಲ್ ವಿರುದ್ಧ ನಾಜ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ====
''ಸುರೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಕೌಶಲ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು v. NAZ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು'' ೨೦೧೩ರ ಪ್ರಕರಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಜಿಎಸ್ ಸಿಂಘ್ವಿ ಮತ್ತು ಎಸ್.ಜೆ.ಮುಖೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ದ್ವಿಸದಸ್ಯ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ಪೀಠವು ದೆಹಲಿ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ''ನಾಜ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ v. ದೆಹಲಿ ಸರ್ಕಾರ NCT'' ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಅನೂರ್ಜಿತಗೊಳಿಸಿ ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಕಲಂ ೩೭೭ ಅನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.

ಈ ತೀರ್ಪು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ತಜ್ಞರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಪರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಕರಣದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದೊಂದಿಗೆ ಲಿಖಿತ ಸಲ್ಲಿಕೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Shesadri |first=Shekha |display-authors=etal |title=Mental Health Professionals--Written Submissions |url=http://orinam.net/377/wp-content/uploads/2013/12/SC_MentalHealthProfessionals_WrittenSubmissions.pdf |access-date=March 22, 2021}}&lt;/ref&gt; ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವೃತ್ತಿಪರರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ LGBT ಅಥವಾ ಕ್ವೀರ್ ರೋಗಿಗಳು ಭಾರತೀಯ ಮಾನದಂಡನೆ ಕಲಂ ೩೭೭ ಒಡ್ಡಿದ ಬೆದರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಖಂಡನೆಯಿಂದಾಗಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಮಾನಸಿಕ ಯಾತನೆ-ಖಿನ್ನತೆ, ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಬಹಳಷ್ಟು ಲಕ್ಷಣಗಳು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆಂದು ಗಮನಿಸಿದರು. ಈ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವೃತ್ತಿಪರರು ಭಾರತೀಯ ಮಾನದಂಡನೆ ೩೭೭ಯು LGBT ಮತ್ತು ಕ್ವೀರ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಾವು &quot;ಅಪರಾಧಿಗಳು&quot; ಎಂದು ಭಾವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಸ್ಥಿತಿಯು ಅವರ ಮಾನಸಿಕ ಯಾತನೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದರು.

ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ನವಿ ಪಿಳ್ಳೆ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 12, 2013 |title=United Nations Criticizes SC Verdict on Sec 377 |url=http://www.enewspaperofindia.com/News/United-Nations-criticizes-SC-verdict-on-Sec-377_news_257.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221155213/http://www.enewspaperofindia.com/News/United-Nations-criticizes-SC-verdict-on-Sec-377_news_257.aspx |archive-date=February 21, 2014 |access-date=March 22, 2021 |website=enewspaper of India}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮತದ ಸಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮರು-ಅಪರಾಧೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ, ಇದು ದೇಶಕ್ಕೆ &quot;ಮಹತ್ವದ ಹಿಮ್ಮೊಗ ಹೆಜ್ಜೆ&quot; ಎಂದು ಕರೆದರು. ಸಲಿಂಗಕಾಮ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಎಂಬ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತೀಯ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ]] ತೀರ್ಪಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಯುಎನ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ [[ಬಾನ್ ಕೀ-ಮೂನ್|ಬಾನ್ ಕಿ-ಮೂನ್]] ಸಮಾನತೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದರು ಮತ್ತು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವಿಲಿಂಗಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 December 2013 |title=UN chief Ban Ki-moon calls for equality for lesbians, gays and bisexuals |work=The Economic Times |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-12-12/news/45123244_1_lgbt-rights-ban-ki-moon-human-rights |access-date=March 22, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216050212/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-12-12/news/45123244_1_lgbt-rights-ban-ki-moon-human-rights |archive-date=December 16, 2013}}&lt;/ref&gt;

ತೀರ್ಪಿನ ನಂತರ, ಆಗಿನ ಆಡಳಿತಾರೂಢ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ [[ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ|ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ ಅವರು]] ಕಲಂ ೩೭೭ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಂತೆ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಕೇಳಿದರು. ಆಕೆಯ ಮಗ ಮತ್ತು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ [[ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ]] ಕೂಡ ಕಲಂ ೩೭೭ ರದ್ದಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=December 12, 2013 |title=Rahul Gandhi too wants Section 377 to go, supports gay rights |work=India Today Online New Delhi |url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/rahul-gandhi-wants-section-377-to-go-supports-gay-rights-220587-2013-12-12 |access-date=March 22, 2021}}&lt;/ref&gt; ಜುಲೈ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿ]] ನೇತೃತ್ವದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಗೃಹ ಖಾತೆಯ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ ಕಿರಣ್ ರಿಜಿಜು ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಲಿಖಿತ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಐಪಿಸಿಯ ಕಲಂ ೩೭೭ರ ಬಗ್ಗೆ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತೀರ್ಪು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ನಂತರವೇ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Press Trust of India |date=July 22, 2014 |title=No plans to amend Section 377 till SC decision: Modi govt |work=The Indian Express |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/no-plans-to-amend-section-377-till-sc-decision-govt/ |access-date=March 22, 2021}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೧೫ ರಂದು, ಎನ್‌ಡಿಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಬಿಜೆಪಿ ವಕ್ತಾರ ಶೈನಾ ಎನ್‌ಸಿ, &quot;ನಾವು [ಬಿಜೆಪಿ] ಸಲಿಂಗಕಾಮದ ನಿರಪರಾಧಿಕರಣವನ್ನು ಬೆಂಬಳಿಸುತ್ತೇವೆ. ಅದು ಪ್ರಗತಿಪರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ratnam |first=Dhamini |date=14 January 2015 |title=BJP supports decriminalization of homosexuality: Shaina NC |url=http://www.livemint.com/Leisure/XCOl7cJw5t3DgnQZsFYIFO/BJP-supports-decriminalization-of-homosexuality-Shaina-NC.html |access-date=March 22, 2021 |website=Mint}}&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು.

==== ೨೦೧೬ ನಾಜ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಕ್ಯುರೇಟಿವ್ ಅರ್ಜಿ ====
೨ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೬ ರಂದು, ನಾಜ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಪರಿಹಾರಿಕ ಅರ್ಜಿಯ ಅಂತಿಮ ವಿಚಾರಣೆಯು [[ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ]] ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಬಂದಿತು. [[ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು|ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ]] ಟಿಎಸ್ ಠಾಕೂರ್ ನೇತೃತ್ವದ ತ್ರಿಸದಸ್ಯ ಪೀಠವು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ೮ ಪರಿಹಾರಿಕ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಐವರು ಸದಸ್ಯರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪೀಠವು ಹೊಸದಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು.&lt;ref name=&quot;Indian Express&quot;/&gt;

==== ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಹಕ್ಕು ತೀರ್ಪು ====
೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೭ ರಂದು, ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಹಕ್ಕು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು. ''ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಕೆ.ಎಸ್.ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಿ (ನಿವೃತ್ತ) ಮತ್ತು ಅನ್ಆರ್. vs ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅಂಡ್ ಓರ್ಸ್.'' ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿತನದ ಹಕ್ಕು ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ ೨೧ ಮತ್ತು ಭಾಗ III ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು ಎಂದು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಹೇಳಿದೆ. ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಕಲಂ ೩೭೭ ಅನ್ನು &quot;ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಹಕ್ಕಿನ ಮೇಲೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಕಾಸದ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಅಸಂಗತ ಟಿಪ್ಪಣಿ&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ೯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಪೀಠ ನೀಡಿದ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ, ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಚಂದ್ರಚೂಡ್ (ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಖೇಹರ್, ಅಗರ್ವಾಲ್, ಅಬ್ದುಲ್ ನಜೀರ್ ಮತ್ತು ಅವರದೆ ಲೇಖಕರು), ಸುರೇಶ್ ಕೌಶಲ್ (೨೦೧೩) ತೀರ್ಪಿನ ಹಿಂದಿನ ತಾರ್ಕಿಕತೆ ತಪ್ಪಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ತಮ್ಮ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗವು ಬಾಧಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಚಂದ್ರಚೂಡ್ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಕೌಲ್ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತವಲ್ಲದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದಾದಂತಹದನ್ನು [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾದ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕರೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref name=&quot;:2a&quot;/&gt;&lt;blockquote&gt;&lt;poem&gt;Sexual orientation is an essential attribute of privacy. Discrimination against an individual on the basis of sexual orientation is deeply offensive to the dignity and self-worth of the individual. Equality demands that the sexual orientation of each individual in society must be protected on an even platform. The right to privacy and the protection of sexual orientation lie at the core of the fundamental rights guaranteed by Articles 14, 15 and 21 of the Constitution.&lt;ref name=&quot;:2a&quot; /&gt;

...Their rights are not &quot;so-called&quot; but are real rights founded on sound constitutional doctrine. They inhere in the right to life. They dwell in privacy and dignity. They constitute the essence of liberty and freedom. Sexual orientation is an essential component of identity. Equal protection demands protection of the identity of every individual without discrimination.&lt;ref name=&quot;:2a&quot; /&gt;&lt;/poem&gt;&lt;/blockquote&gt;ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪರಿಹಾರಿಕ ಅರ್ಜಿಯು (ಕಲಂ ೩೭೭ ಅನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು) ಪ್ರಸ್ತುತ ಉಪ-ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಬಿಡುವುದಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿದರು. ಈ ತೀರ್ಪಿನೊಂದಿಗೆ, ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ೨೦೧೩ ರ ತೀರ್ಪಿನ ಹಿಂದಿನ ತಾರ್ಕಿಕತೆಯನ್ನು ಅಮಾನ್ಯಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಕಲಂ ೩೭೭ ಅನ್ನು ಓದಲು ಮತ್ತು ೨೦೦೯ರ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪಿನ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿ, ಆ ಮೂಲಕ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಲೈಂಗಿಕತೆಯನ್ನು ನಿರಪರಾಧಿಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅನೇಕ ಕಾನೂನು ತಜ್ಞರು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=24 August 2017 |title=Legal experts on 377 and Right to Privacy |url=http://www.livelaw.in/privacy-bench-affirms-lgbt-rights-disagrees-with-suresh-koushal-judgment-on-377-ipc/ |access-date=24 August 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=25 August 2017 |title=The Hindu on 377 and Right to Privacy |work=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-opinion/target-section-377/article19563070.ece}}&lt;/ref&gt;

==== ೨೦೧೮ ನವತೇಜ್ ಸಿಂಗ್ ಜೋಹರ್ ವಿರುದ್ಧ ಯೂನಿಯನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ====
೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ದಶಕಗಳ ತಳಮಟ್ಟದ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ನಂತರ, [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು]] ಪುರುಷರ ನಡುವಿನ ಖಾಸಗಿ ಸಹಮತದ ಲೈಂಗಿಕತೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಕಲಂ ೩೭೭ರ ಅನ್ವಯವು ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ನಿರಪರಾಧಿಕರಣಗೊಳಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;:1a&quot;&gt;{{Cite web |last=Hans |first=Namit |date=14 February 2017 |title=Increasing support for gay rights from BJP leaders. A rainbow in sight? |url=http://www.catchnews.com/national-news/most-indian-political-parties-back-lgbt-rights-a-rainbow-in-sight-1449397534.html |access-date=3 November 2017 |website=Catch News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=India Just Decriminalized Gay Sex |language=en |work=BuzzFeed News |url=https://www.buzzfeednews.com/article/nishitajha/india-section-377-gay-sex |access-date=2018-09-06}}&lt;/ref&gt;

ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ದೀಪಕ್ ಮಿಶ್ರಾ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಧನಂಜಯ ವೈ. ಚಂದ್ರಚೂಡ್, ಅಜಯ್ ಮಾಣಿಕ್ರಾವ್ ಖಾನ್ವಿಲ್ಕರ್, ಇಂದು ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ ಮತ್ತು ರೋಹಿಂಟನ್ ಫಾಲಿ ನಾರಿಮನ್ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದ ಐದು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪೀಠವು ಕಲಂ ೩೭೭ರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕತೆಯ ಸವಾಲಿನ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು]] ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿಲುವು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕಲಂ ೩೭೭ ಅನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು &quot;ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ&quot; ಗೆ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಅರ್ಜಿದಾರರು ಕಲಂ ೩೭೭ ರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ವಾದಿಸಲು ಲೈಂಗಿಕ ಗೌಪ್ಯತೆ, ಘನತೆ, ತಾರತಮ್ಯದ ವಿರುದ್ಧದ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಿದರು. ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅರ್ಜಿದಾರರ ಮನವಿಯನ್ನು ಆಲಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತನ್ನ ತೀರ್ಪನ್ನು ಜುಲೈ ೧೭, ೨೦೧೮ ರಂದು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಿತ್ತು. ಪೀಠವು ತನ್ನ ತೀರ್ಪನ್ನು ೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Section 377 Verdict By Supreme Court Tomorrow: 10-Point Guide |work=NDTV.com |url=https://www.ndtv.com/india-news/section-377-supreme-court-verdict-tomorrow-1911822 |access-date=5 September 2018}}&lt;/ref&gt; ತೀರ್ಪನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು, ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳನ್ನು ಬಲಿಪಶು ಮಾಡಲು ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಕಲಂ ಅನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ ಮತ್ತು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೃತ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಕಲಮ್ ೩೭೭ ಅನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವ ತನ್ನದೇ ಆದ ೨೦೧೩ರ ತೀರ್ಪನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=One India, Equal In Love: Supreme Court Ends Section 377 |work=NDTV.com |url=https://www.ndtv.com/india-news/homosexuality-no-longer-a-crime-in-india-supreme-court-ends-controversial-section-377-1912202?browserpush=true |access-date=6 September 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India decriminalises gay sex in landmark verdict |url=https://www.aljazeera.com/news/2018/09/india-decriminalises-gay-sex-landmark-verdict-180906051219637.html |access-date=6 September 2018 |website=www.aljazeera.com}}&lt;/ref&gt; ತನ್ನ ತೀರ್ಪಿನಲ್ಲಿ, ಹಿಂದಿನ ಕಾನೂನನ್ನು &quot;ತರ್ಕಬದ್ಧವಲ್ಲದ, ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಮತ್ತು ಅಗ್ರಾಹ್ಯ&quot; ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು]] ವಯಸ್ಕರ ನಡುವಿನ ಸಮ್ಮತಿಯ ಲೈಂಗಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅಪರಾಧವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |title='Gay sex is not a crime,' says Supreme Court in historic judgment |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/gay-sex-is-not-a-crime-says-supreme-court-in-historic-judgement/articleshow/65695172.cms |access-date=6 September 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NAVTEJ SINGH JOHAR v. UNION OF INDIA MINISTRY OF LAW AND JUSTICE SECRETARY. [2018] INSC 746 (6 September 2018) |url=http://www.liiofindia.org/in/cases/cen/INSC/2018/746.html |access-date=1 April 2020 |publisher=Legal Information Institute of India |archive-date=24 ಫೆಬ್ರವರಿ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224180118/http://www.liiofindia.org/in/cases/cen/INSC/2018/746.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ದಿ ವೈರ್ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪು ಮತ್ತು ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್ vs ಕೆನಡಾ (AG) ನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಕೆನಡಾದ ಸೆನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ ೧೯೨೯ರ ಪ್ರಿವಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ತೀರ್ಪಿನ ನಡುವೆ ಸಮಾನಾಂತರಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿತು. ಇದು ಅರ್ಜಿದಾರರನ್ನು ಕೆನಡಿಯನ್ ಫೇಮಸ್ ಫೈವ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |title=From Canada to India, 'Valiant Five' Have Secured a Marginalised Group's Rights |url=https://thewire.in/rights/section-377-persons-case-canada-lgbt |access-date=12 September 2018 |website=The Wire}}&lt;/ref&gt;

=== ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ===
೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಇಟಾಲಿಯನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಅಡೆಲೆ ಟುಲ್ಲಿ, ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿನ ಮಹತ್ವದ ತೀರ್ಪು ಮತ್ತು [[ಮುಂಬಯಿ|ಬಾಂಬೆಯಲ್ಲಿನ]] ಭಾರತೀಯ LGBTQ ಸಮುದಾಯದ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ '''365 Without 377' ಅನ್ನು'' ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=365 without 377 - Adele Tulli |url=http://www.queerdocumentaries.com/en/documentaries/documentary/365-without-377 |access-date=14 May 2019 |website=www.queerdocumentaries.com |language=en-EN |archive-date=14 ಮೇ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190514232556/http://www.queerdocumentaries.com/en/documentaries/documentary/365-without-377 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದು ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಟುರಿನ್ LGBT ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Paternò |first=Cristiana |date=11 February 2019 |title=Adele Tulli: &quot;Italy is a lab for gender&quot; |work=news.cinecitta.com |url=https://news.cinecitta.com/EN/en/news/104/77714/adele-tulli-italy-is-a-lab-for-gender.aspx |access-date=14 May 2019 |archive-date=14 ಮೇ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190514232553/https://news.cinecitta.com/EN/en/news/104/77714/adele-tulli-italy-is-a-lab-for-gender.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಸಿಂಗಾಪುರ ==
ಸಿಂಗಾಪುರ್ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆಯ ಕಲಂ ೩೭೭ ಎ ೨೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ ರಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೆ ಪುರುಷರ ನಡುವಿನ ಲೈಂಗಿಕತೆಯನ್ನು ಅಪರಾಧೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಈ ನಿಬಂಧನೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ೨೦೨೨ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಲೀ ಸಿಯೆನ್ ಲೂಂಗ್ ಘೋಷಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;:83&quot;&gt;{{Cite web |title=NDR 2022: Govt to repeal Section 377A, amend Constitution to protect marriage definition from legal challenges |url=https://www.todayonline.com/singapore/ndr-2022-section-377a-repeal-constitution-1974206 |access-date=2022-08-21 |website=TODAY |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:84&quot;&gt;{{Cite web |last=Auto |first=Hermes |date=2022-08-21 |title=NDR 2022: Govt will repeal Section 377A, decriminalise sex between men {{!}} The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/singapore/politics/ndr-2022-govt-will-repeal-section-377a-decriminalise-sex-between-men |access-date=2022-08-21 |website=www.straitstimes.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [http://www.risksandresponsibilities.org/ArvindNarrain.pdf ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಪುರುಷ-ಪುರುಷ ಲೈಂಗಿಕತೆ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕತೆ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು: ರಾಜಕೀಯ-ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019103818/http://www.risksandresponsibilities.org/ArvindNarrain.pdf |date=2007-10-19 }}, ಅರವಿಂದ್ ನರೈನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೋಟೋಟಿ ದತ್ತಾ, 2006.
* [https://web.archive.org/web/20120309003401/http://www.nazindia.org/advocacy.htm ನಾಜ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಆಫ್ (ಭಾರತ) ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್]
* [http://devgan.in/ipc/section/377/ ವಿಭಾಗ 377 – ಭಾರತೀಯ ದಂಡ ಸಂಹಿತೆ, 1860] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240417023754/https://devgan.in/ipc/section/377/ |date=2024-04-17 }} (ಮೊಬೈಲ್)

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]
[[ವರ್ಗ:ಕಾನೂನು/ನ್ಯಾಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]
[[ವರ್ಗ:ಸಲಿಂಗ]]</text>
      <sha1>83jkh3jkybtspge9gj96agpwx6045sj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಾಮಾ ರಾಮಾ ರೇ... (ಚಲನಚಿತ್ರ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157689</id>
    <revision>
      <id>1431099</id>
      <parentid>1372688</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:30:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16249" sha1="hmtu6zu2k6z3fwkp7rrlxlsf7uy0pma" xml:space="preserve">{{More citations needed|date=July 2018}}
{{Infobox film|name=ರಾಮಾ ರಾಮಾ ರೇ...|image          = |caption=|director=[[ಡಿ. ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್]]|producer=ಕನ್ನಡ ಕಲರ್ ಸಿನಿಮಾಸ್|writer=ಡಿ. ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್|screenplay=ಧನಂಜಯ್ ರಂಜನ್ &lt;br /&gt;ನಾಗೇಂದ್ರ ಎಚ್ ಎಸ್ &lt;br /&gt; ಡಿ. ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್|story=ಡಿ. ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್|starring=ಕೆ ಜಯರಾಮ್&lt;br /&gt;[[ನಟರಾಜ್ ಎಸ್ ಭಟ್|ನಟರಾಜ್]]&lt;br /&gt;[[ಧರ್ಮಣ್ಣ ಕಡೂರು]]&lt;br /&gt;ಬಿಂಬಶ‍್ರೀ ನೀನಾಸಂ&lt;br /&gt;ಎಂ ಕೆ ಮಠ &lt;br /&gt; ರಾಧಾ ರಾಮಚಂದ್ರ &lt;br /&gt; ಶ್ರೀಧರ್ &lt;br /&gt; ಪ್ರಿಯಾ ಸುದರ್ಶನ್|music='''ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ:'''&lt;br/&gt;ನೊಬಿನ್ ಪೌಲ್&lt;br/&gt;'''ಹಾಡುಗಳು:'''&lt;br/&gt;[[ವಾಸುಕಿ ವೈಭವ್]]|cinematography=ಲವಿತ್|editing=ಬಿ. ಎಸ್. ಕೆಂಪರಾಜ್|studio=ಕನ್ನಡ ಕಲರ್ ಸಿನಿಮಾಸ್|distributor=ಎನ್ ಎಂ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್ಮೆಂಟ್|released={{Film date|2016|10|21|df=y|ref1=}}|runtime=112 ನಿಮಿಷಗಳು|country=ಭಾರತ|language=ಕನ್ನಡ}}

'''''ರಾಮಾ ರಾಮಾ ರೇ...'''''  [[ಡಿ. ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್|ಡಿ ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್]] ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ 2016 ರ ಭಾರತೀಯ [[ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-10-11 |title=Rama Rama Re complete&amp;nbsp;— Kannada Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/rama-rama-re-complete-kannada-news-168922.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161020120949/http://www.indiaglitz.com/rama-rama-re-complete-kannada-news-168922.html |archive-date=20 October 2016 |access-date=2016-10-19 |website=IndiaGlitz.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kumar |first=Santhosh |date=2016-09-01 |title=Rama Rama Re: Celebrities Heap Praises On The Trailer |url=http://www.filmibeat.com/kannada/news/2016/rama-rama-re-kannada-celebrities-heap-praises-on-trailer-239559.html |access-date=2016-10-19 |website=Filmibeat.com}}&lt;/ref&gt; ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿರುವ ಅಪರಾಧಿಯೊಬ್ಬ ಜೈಲಿನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಕೊನೆಗೆ ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯ ನಿವೃತ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು 21 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2016 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು &lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Rama Rama Re releasing on Oct 21st |url=http://www.filmykannada.com/news-rama-rama-re-releasing-on-oct-21st-331124.htm |access-date=2016-10-19 |website=Filmykannada.com |archive-date=2016-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161020054021/http://www.filmykannada.com/news-rama-rama-re-releasing-on-oct-21st-331124.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು 2018 ರಲ್ಲಿ ರಾಕ್‌ಲೈನ್ ವೆಂಕಟೇಶ್ ಅವರು ''ಆಟಗಧರಾ ಶಿವ'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ರೀಮೇಕ್ ಮಾಡಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Chowdhary |first=Y. Sunita |date=20 July 2018 |title=Aatagadara Siva review : Plot so poignant |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/aatagadara-siva-review-plot-so-poignant/article24473882.ece}}&lt;/ref&gt; ಸದ್ಯ ಈ ಚಿತ್ರ ಮರಾಠಿಗೆ ರಿಮೇಕ್ ಆಗುತ್ತಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ಲಾಕ್ ಡೌನ್ ಮಧ್ಯೆ 'ರಾಮಾ ರಾಮಾ ರೇ' ಸೌಂಡ್ - Tv5 Kannada |url=http://tv5kannada.com/2020/05/16/amidst-the-lock-down-is-rama-rama-ray-sound/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517075955/http://tv5kannada.com/2020/05/16/amidst-the-lock-down-is-rama-rama-ray-sound/ |archive-date=2020-05-17 |website=tv5kannada.com}}&lt;/ref&gt;

== ತಾರಾಗಣ ==

* ರಾಮಣ್ಣನಾಗಿ ಕೆ.ಜಯರಾಮ್
* ಸ್ಯಾಂಡಲ್ ರಾಜನಾಗಿ [[ನಟರಾಜ್ ಎಸ್ ಭಟ್]]
* [[ಧರ್ಮಣ್ಣ ಕಡೂರು]] ಧರ್ಮ ಆಗಿ
* ಟ್ರಕ್ ಚಾಲಕನಾಗಿ ಭಾಸ್ಕರ್ ದೇವ್
* ಸುಬ್ಬಿಯಾಗಿ ಬಿಂಬಶ್ರೀ ನೀನಾಸಂ
* ಕುಡುಕ ಬೈಕ್ ಸವಾರನಾಗಿ ಎಂ.ಕೆ.ಮಠ
* ಸೈನಿಕನಾಗಿ ಶ್ರೀಧರ್
* ಅತ್ತೆಯಾಗಿ ರಾಧಾ ರಾಮಚಂದ್ರ
* ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿ ಪ್ರಿಯಾ
* ರಾಮಣ್ಣನ ಡ್ಯೂಪ್ ಆಗಿ ಪ್ರಕಾಶ್ ಚಂದ್

== ನಿರ್ಮಾಣ ==

=== ಪ್ರಾರಂಭ ===
ಈ ಹಿಂದೆ ''ಜಯನಗರ 4 ನೇ ಬ್ಲಾಕ್'' ಎಂಬ [[ಕನ್ನಡ]] ಕಿರುಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ ಡಿ ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರು [[ಭಗವದ್ಗೀತೆ|ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿದ್ದ]] ಜೀವನ ಮತ್ತು ಮರಣದ ಬಗೆಗಿನ ಕಥೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದಾಗ ಈ ಕಥಾವಸ್ತುವಿನ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ನೇಹಿತ ನಾಗೇಂದ್ರ ಎಚ್‌ ಎಸ್ ಮತ್ತು ಧನಂಜಯ್ ರಂಜನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಥೆಯ ಸಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತ ಕಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ಶೂಟಿಂಗ್ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೂ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಅನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದರು. ಹಾಗಾಗಿ ಚಿತ್ರದ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಎಂದಿಗೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ನಿರ್ದೇಶಕರು. ನಟರಾಜ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರದ ಆಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ತೂಕ ಇಳಿಸಿಕೊಂಡು ತಿಂಗಳಾನುಗಟ್ಟಲೆ ಆಶ್ರಯ ಇರದಂತೆ ಕಾಣುವ ಮೂಲಕ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ತಯಾರಿ ನಡೆಸಿದ್ದರು. ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 5 ಗಂಟೆಗೆ ಏಳುತ್ತಿದ್ದರು, 5 ಕಿ. ಮೀ.  ಓಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ಬಾದಾಮಿ ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು.ಅವರ ಊಟದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು/ಖಾರ/ಮಸಾಲೆ/ಸಿಹಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಊಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಕೆಲವು ತರಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು 2 ''ಚಪಾತಿಗಳು'' ಇದ್ದವು. ಇದು ಅವರ 6 ತಿಂಗಳ ದಿನಚರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು 76 ಕೆಜಿಯಿಂದ 52 ಕೆಜಿಗೆ ಇಳಿಸಿದ್ದರು. ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಧರ್ಮಣ್ಣ ಕಡೂರ್ ಮತ್ತು ಬಿಂಬಶ್ರೀ ನೀನಾಸಂ ಅವರನ್ನು ನಂತರ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಅಂತಿಮಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ನಂತರ, ತಂಡವು ಸ್ಥಳಗಳ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.

ರಾಮಣ್ಣನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿರುವ ಕೆ.ಜಯರಾಂ ಅವರು ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಗೂ ಮುನ್ನವೇ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು. ಚಿತ್ರದ ಆರಂಭಿಕ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೆ.

=== ಚಿತ್ರೀಕರಣ ===
ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ನಿರ್ದೇಶಕರು, ನಟರು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ತಂಡವು ಕಥೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಸುಮಾರು 8000 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Rama Rama Re Movie&amp;nbsp;— Jayaram, Nataraj S Bhat&amp;nbsp;— Dir: Sathya Prakash &amp;#124; Shivu aDDa&amp;nbsp;— Kannada Movies Discussion Forum |url=http://www.sandalwoodking.rocks/threads/rama-rama-re-movie-jayaram-nataraj-s-bhat-dir-sathya-prakash.6678/ |access-date=2016-10-19 |website=Sandalwoodking.rocks }}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ವಿಜಯಪುರ]]ದ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ 40 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಸಿತು. ಚಿತ್ರದ ಮೊದಲ ಹಾಡಿಗೆ ಪರ್ವತಗಳು, ಕಣಿವೆಗಳು, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು/ಗದ್ದೆಗಳು, ಕೋಟೆಗಳು, ಜಲಪಾತಗಳು, ಕಡಲತೀರಗಳು ಹೀಗೆ ವಿವಿಧ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ತಂಡವು 20 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 2,500 ಕಿಮೀ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು. ಜೀಪ್ ಕೂಡ ಚಿತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ತಂಡವು ಹಳೆಯ ಜೀಪನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಚಿತ್ರದ 90% ಭಾಗವು ವಿಜಯಪುರ (ಬಿಜಾಪುರ) ಪಟ್ಟಣದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದರ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡರೆ, ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

== ಸಂಗೀತ ==
ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನೋಬಿನ್ ಪಾಲ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳನ್ನು [[ವಾಸುಕಿ ವೈಭವ್]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಹಾಡುಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು [[ಡಿ. ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್|ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್]] ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

== ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ==
''[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರೋನಿಕಲ್|ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌ನ]]'' ಶಶಿಪ್ರಸಾದ್ ಎಸ್‌ ಎಂ ಅವರು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 4/5 ಸ್ಟಾರ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು, &quot;ಜೀವನ ಮತ್ತು ಮರಣದ 'ಮಿಸ್ ಮಾಡಲಾಗದ' ಪ್ರಯಾಣ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite news |date=21 October 2016 |title=Rama Rama Re movie review: An 'unmissable' journey of life and death |work=Deccan Chronicle |publisher=SHASHIPRASAD SM |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/211016/rama-rama-re-movie-review-an-unmissable-journey-of-life-and-death.html |access-date=21 October 2016}}&lt;/ref&gt; &quot;ಅದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಇದು ವರ್ಷದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ&quot; ಎಂದೂ ಹೇಳಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Upadhyaya |first=Prakash |title=Rama Rama Re movie review: From audience to critics, the movie gets a thumbs-up |language=en |work=International Business Times, India Edition |url=http://www.ibtimes.co.in/rama-rama-re-movie-review-audience-critics-movie-gets-thumbs-700641}}&lt;/ref&gt;

[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ]] ಸುನಯನಾ ಸುರೇಶ್ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು 4/5 ಎಂದು ರೇಟ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, &quot; ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಣೆಯೇ ರಾಜ, ಬಲವಾದ ಪಾತ್ರವರ್ಗ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರತಂಡ ಪೂರಕವಾಗಿವೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news |title=Rama Rama Re Movie Review, Trailer, &amp; Show timings at Times of India |work=The Times of India |publisher=Sunayana Suresh |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/Rama-Rama-Re/movie-review/54977462.cms |access-date=21 October 2016}}&lt;/ref&gt;

''[[ದಿ ಹಿಂದೂ|ದಿ ಹಿಂದೂ ಪತ್ರಿಕೆಯ]]'' ಅರ್ಚನಾ ನಾಥನ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, &quot; ''ರಾಮಾ ರಾಮಾ ರೇ'' ಹಾಡಿನಂತೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನೀವು ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ನಂತರವೂ, ಅದು ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.&quot; ಐದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾಥನ್ ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news |last=Nathan |first=Archana |date=2016-10-22 |title=Kannada film review: Rama Rama Re |language=en-IN |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/kannada-film-review-rama-rama-re/article9253496.ece |access-date=2016-10-22 |issn=0971-751X}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ==
{{unreferenced section|date=June 2017}} 
; 2016 [[ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿನಿಮೋತ್ಸವ|ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]

* ಮೊದಲ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ

; [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]

* ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ - [[ಡಿ. ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್|ಡಿ ಸತ್ಯ ಪ್ರಕಾಶ್]]

; 64 ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಸೌತ್

* ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರ - ಕನ್ನಡ
* ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ – ಕನ್ನಡ — [[ಅನನ್ಯಾ ಭಟ್]] (&quot;ನಮ್ಮ ಕಾಯೋ ದೇವರೇ&quot;)

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|30em}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{IMDb title|6169798}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೬ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>hmtu6zu2k6z3fwkp7rrlxlsf7uy0pma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ತೆಲುಗು-ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172674</id>
    <revision>
      <id>1430907</id>
      <parentid>1381220</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13131" sha1="pln5xwbjjkc39bx1kdxdnsltjmvthp9" xml:space="preserve">{{Infobox Writing system
| name        = Kannada script
| altname     = Kannada script
| type        = [[Abugida]]
| time        = 7th century &amp;ndash;14th century&lt;ref name=diringer/&gt;{{sfn|Salomon|1998|p=41}}
| languages   = [[Kannada]]&lt;br/&gt; [[Telugu language|Telugu]]&lt;br/&gt;[[Tulu language|Tulu]]&lt;br/&gt;[[Konkani language|Konkani]] &lt;br/&gt; [[Sanskrit]]
| fam1        = [[Proto-Sinaitic script]]
| footnotes   = 
| fam2        = [[Phoenician alphabet]]
| fam3        = [[Aramaic alphabet]]
| fam4        = [[Brahmi script]]
| fam5        = [[Kadamba script]]
| sisters     = [[Pyu script|Pyu]]
| children    = [[Kannada script]], [[Telugu script]]
| unicode     = 
| iso15924    = 
| sample      = Copper plates NMND-9.JPG
| caption     = Copper plate inscriptions in ''Kannada–Telugu script''
}}
{{Contains special characters|Indic}}
{{brahmic}}
  

ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ[[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]] ಬಳಸಲಾಗುವ ಬರವಣಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಲಿಪಿಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಹೋಲುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತಿವೆ. ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾಮ್ಯತೆಗಳು [[ಶಾತವಾಹನರು|ಸಾತವಾಹನರು]] ಮತ್ತು [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಲುಕ್ಯರಿಂದ]] ಪ್ರಭಾವ ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Evolution of Telugu Character Graphs |url=http://www.engr.mun.ca/~adluri/telugu/language/script/script1d.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090923234606/http://www.engr.mun.ca/~adluri/telugu/language/script/script1d.html |archive-date=2009-09-23 |access-date=2013-07-22}}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
[[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಕುಟುಂಬವು ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಸೇರಿದಂತೆ ಸುಮಾರು ೭೩ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಶಾತವಾಹನರು]] ಬ್ರಾಹ್ಮಿಯನ್ನು ಇಂದಿನ ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.   {{Sfn|Salomon|1998|pp=35, 40}} ಆದರೆ ಜಾರ್ಜ್ ಬುಹ್ಲರ್ ಪ್ರಕಾರ, ಭಟ್ಟಿಪ್ರೋಲು ಲಿಪಿಯು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಿಯ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಶಾಖೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತೋರುತ್ತದೆ, ಬದಲಿಗೆ ಬುಹ್ಲರ್ ನಂಬಿರುವಂತೆ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಮೂಲಮಾದರಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರೇಖೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Salomon |first=Richard |url=https://archive.org/details/IndianEpigraphy/page/n57/mode/1up |title=Indian Epigraphy |page=57}}&lt;/ref&gt; ೫ ರಿಂದ ೭ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು]] ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ [[ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶ|ಬನವಾಸಿ ಕದಂಬರು]] ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕದಂಬ ಲಿಪಿಯ ಆರಂಭಿಕ ರೂಪವನ್ನು ಬಳಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Epigraphical Studies in India - Sanskrit and Dravidian, Scripts used in India, Scripts Abroad |url=http://asi.nic.in/asi_epigraphical_sans_indiaabroad.asp |access-date=2013-09-06}}&lt;/ref&gt; ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ತೆಲುಗು ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕಡೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದಾಗ ಅವರು ವೆಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಖೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಅಥವಾ ವೆಂಗಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯರು ನಂತರ ಕದಂಬ ಲಿಪಿಯನ್ನು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು, ಇದು ತೆಲುಗು-ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು, ಇದನ್ನು ೭ ನೇ ಮತ್ತು ೧೧ ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು..&lt;ref name=&quot;diringer&quot;&gt;{{Cite book |last=Diringer |first=David |title=Alphabet a key to the history of mankind |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.57042 |date=1948 |page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.57042/page/n381 381]}}&lt;/ref&gt;

೧೧೦೦ ಮತ್ತು ೧೪೦೦ ನಡುವೆ, [[ತೆಲುಗು ಲಿಪಿ|ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ|ಕನ್ನಡ]] ಲಿಪಿಗಳು ತೆಲುಗು-ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟವು. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಗಳೆರಡೂ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Austin |first=Peter |author-link=Peter Austin (linguist) |url=https://books.google.com/books?id=Q3tAqIU0dPsC&amp;dq=Telugu%E2%80%93Kannada+script&amp;pg=PA117 |title=One Thousand Languages: Living, Endangered, and Lost |date=2008 |publisher=[[University of California Press]] |isbn=978-0-520-25560-9 |pages=117 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಹೋಲಿಕೆ ==
ಕೆಳಗಿನ ವಿಭಾಗಗಳು ಆಧುನಿಕ-ದಿನದ [[ತೆಲುಗು ಲಿಪಿ|ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ|ಕನ್ನಡ]] ಶೈಲಿಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ದೃಶ್ಯೀಕರಿಸುತ್ತವೆ.

=== ವ್ಯಂಜನಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Telugu/Kannada (ISO)
!IPA
!Telugu/Kannada (ISO)
!IPA
!Telugu/Kannada (ISO)
!IPA
!Telugu/Kannada (ISO)
!IPA
!Telugu/Kannada (ISO)
!IPA
|- align=&quot;center&quot;
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |క/ಕ (ka)
|{{IPA|/ka/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఖ/ಖ (kha)
|{{IPA|/kʰa/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |గ/ಗ (ga)
|{{IPA|/ɡa/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఘ/ಘ (gha)
|{{IPA|/ɡʱa/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఙ/ಙ (ṅa)
|{{IPA|/ŋa/}}
|- align=&quot;center&quot;
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |చ/ಚ (ca)
|{{IPA|/tʃa/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఛ/ಛ (cha)
|{{IPA|/tʃʰa/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |జ/ಜ (ja)
|{{IPA|/dʒa/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఝ/ಝ (jha)
|{{IPA|/dʒʱa/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఞ/ಞ (ña)
|{{IPA|/ɲa/}}
|- align=&quot;center&quot;
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ట/ಟ (ṭa)
|{{IPA|/ʈa/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఠ/ಠ (ṭha)
|{{IPA|/ʈʰa/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |డ/ಡ (ḍa)
|{{IPA|/ɖa/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఢ/ಢ (ḍha)
|{{IPA|/ɖʱa/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ణ/ಣ (ṇa)
|{{IPA|/ɳa/}}
|- align=&quot;center&quot;
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |త/ತ (ta)
|{{IPA|/t̪a/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |థ/ಥ (tha)
|{{IPA|/t̪ʰa/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ద/ದ (da)
|{{IPA|/d̪a/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ధ/ಧ (dha)
|{{IPA|/d̪ʱa/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |న/ನ (na)
|{{IPA|/n̪a/}}
|- align=&quot;center&quot;
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ప/ಪ (pa)
|{{IPA|/pa/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఫ/ಫ (pha)
|{{IPA|/pʰa/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |బ/ಬ (ba)
|{{IPA|/ba/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |భ/ಭ (bha)
|{{IPA|/bʱa/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |మ/ಮ (ma)
|{{IPA|/ma/}}
|- align=&quot;center&quot;
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |య/ಯ (ya)
|{{IPA|/ja/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ర/ರ (ra)
|{{IPA|/ɾa/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ల/ಲ (la)
|{{IPA|/la/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |వ/ವ (va)
|{{IPA|/ʋa/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ళ/ಳ (ḷa)
|{{IPA|/ɭa/}}
|- align=&quot;center&quot;
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |శ/ಶ (sa/śa)
|{{IPA|/ʃa/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ష/ಷ (ṣa)
|{{IPA|/ʂa/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |స/ಸ (sa)
|{{IPA|/sa/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |హ/ಹ (ha)
|{{IPA|/ha/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఱ/ಱ (ṟa)
|{{IPA|/ra/}}
|}
{{IPA|/ɻa/}} ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಮತ್ತೊಂದು ಪರಂಪರೆಯ ವ್ಯಂಜನ  ೞ/ఴ (ḻa) ಇದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ.

=== ಸ್ವರಗಳು ===

==== ಸ್ವತಂತ್ರ ಸ್ವರಗಳು ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Telugu/Kannada (ISO)
!IPA
!Telugu/Kannada (ISO)
!IPA
|- align=&quot;center&quot;
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |అ/ಅ (a)
|{{IPA|/a/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఆ/ಆ (ā)
|{{IPA|/aː/}}
|- align=&quot;center&quot;
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఇ/ಇ (i)
|{{IPA|/i/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఈ/ಈ (ī)
|{{IPA|/iː/}}
|- align=&quot;center&quot;
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఉ/ಉ (u)
|{{IPA|/u/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఊ/ಊ (ū)
|{{IPA|/uː/}}
|- align=&quot;center&quot;
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఋ/ಋ (r̥)
|{{IPA|/ɾu/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ౠ/ೠ (r̥̄)
|{{IPA|/ɾuː/}}
|- align=&quot;center&quot;
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఌ/ಌ (l̥)
|{{IPA|/lu/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ౡ/ೡ (l̥̄)
|{{IPA|/lu:/}}
|- align=&quot;center&quot;
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఎ/ಎ (e)
|{{IPA|/e/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఏ/ಏ (ē)
|{{IPA|/eː/}}
|- align=&quot;center&quot;
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఒ/ಒ (o)
|{{IPA|/o/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఓ/ಓ (ō)
|{{IPA|/oː/}}
|- align=&quot;center&quot;
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఐ/ಐ (ai)
|{{IPA|/aj/}}
| style=&quot;font-size:14pt;&quot; |ఔ/ಔ (au)
|{{IPA|/aw/}}
|}

=== ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Digit
!0
!1
!2
!3
!4
!5
!6
!7
!8
!9
|- align=&quot;center&quot;
|Telugu
|౦
|౧
|౨
|౩
|౪
|౫
|౬
|౭
|౮
|౯
|- align=&quot;center&quot;
|Kannada
|೦
|೧
|೨
|೩
|೪
|೫
|೬
|೭
|೮
|೯
|}

== Unicode ==
 
[[ಚಿತ್ರ:Telugu-Kannada.png|thumb|184x184px|Telugu Kannada comparison]]
ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳ ವರ್ಣಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಯೂನಿಕೋಡ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಷೆ-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಫಾಂಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಎನ್‌ಕೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಎನ್‌ಕೋಡ್ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

== ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ==

* ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳು
* ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಭಾಷಾ ಇತಿಹಾಸ
* [[ಪಲ್ಲವ ಲಿಪಿ]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
'''Citations'''
&lt;references /&gt;
'''ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ'''
 {{refbegin}}
* {{citation |last=Salomon |first=Richard |title=Indian Epigraphy: A Guide to the Study of Inscriptions in the Indo-Aryan Languages|url=https://books.google.com/books?id=t-4RDAAAQBAJ |year=1998 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-509984-3|author-link=Richard G. Salomon (professor of Asian studies)}}

{{refend}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [https://web.archive.org/web/20131017171646/http://www.eemaata.com/images/nov2005/telugu-kannada-script-evolution-large.jpg ತೆಲುಗು-ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯ ವಿಕಾಸ]
* [http://www.skyknowledge.com/brahmi-pallava.jpg ಸಾಲಂಕಾಯನ ತೆಲುಗು-ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿ]
* [http://www.chennaimuseum.org/draft/gallery/01/07/copper2.htm ತೆಲುಗು-ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರ ಫಲಕಗಳು]
* [https://web.archive.org/web/20131012024410/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/rare-works-under-threat/article354777.ece ಕಾಕತೀಯರ ಕಾಲದ ತೆಲುಗು-ಕನ್ನಡ ಶಾಸನ]
* [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/13th-century-stone-inscription-restored/article3438022.ece ಬಯ್ಯಾರಂ ಶಿಲಾ ಶಾಸನ]
* [https://web.archive.org/web/20131004212830/http://www.ciillibrary.org/Sites/Photography/Telugu.html ತೆಲುಗು-ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ]
* [https://web.archive.org/web/20150923202157/http://www.chaitanyasagar.com/wp-content/uploads/2010/11/Telugu-Lipi-Parinama-Kramamu.jpg ತೆಲುಗು ಲಿಪಿ ವಿಕಾಸ - ಬ್ರಾಹ್ಮಿಯಿಂದ ವಿಜಯನಗರ ಲಿಪಿ]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಭಾಷಾ ಲಿಪಿ ಅಭಿಯಾನ ೨೦೨೫]]
[[ವರ್ಗ:ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ]]</text>
      <sha1>pln5xwbjjkc39bx1kdxdnsltjmvthp9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಟಿ. ಎಸ್. ಕನಕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172752</id>
    <revision>
      <id>1430893</id>
      <parentid>1348634</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T14:32:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24502" sha1="48nddqk1gq9e6rju1qkjc3cgak5smnp" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ತಾಂಜಾವೂರು ಸಂತನಕೃಷ್ಣ ಕನಕ
| image              = &lt;!-- just the filename, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] --&gt;
| alt                = 
| caption            = 
| other_names        = ತಾಂಜಾವೂರು ಸಂತನಕೃಷ್ಣ ಕನಕ&lt;br /&gt;ಕನಕ ಸಂತನಕೃಷ್ಣ
| birth_name         = 
| birth_date         = {{Birth date|df=yes|1932|03|31}}
| birth_place        = ಚೆನ್ನೈ
| death_date         = {{Death date and age|df=yes|2018|11|14|1932|03|31}}
| death_place        = ಚೆನ್ನೈ
| nationality        = 
| alma_mater         = ಮದ್ರಾಸ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜ್
| occupation         = ನ್ಯೂರೋಸರ್ಜನ್
| known_for          = ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ನ್ಯೋರೋಸರ್ಜನ್
}}

'''ಟಿ.ಎಸ್. ಕನಕ'''  (೩೧ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೩೨ - ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೮) ಇವರನ್ನು '''ತಂಜಾವೂರು ಸಂತನಕೃಷ್ಣ ಕನಕ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇವರು  [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯಾದ]] ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ [[ನರಶಸ್ತ್ರಕ್ರಿಯೆ|ನರಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕಿ]] &lt;ref&gt;{{Cite web |last=TNN |date=1 January 2002 |title=Exhibition on Indian women opens |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Exhibition-on-Indian-women-opens/articleshow/1290124641.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121023195327/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-01-01/patna/27108349_1_indian-women-exhibition-science |archive-date=23 October 2012 |access-date=2012-12-17 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2003-04-23 |title=Wiping out heritage? |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/04/23/stories/2003042300150400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20030704222527/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/04/23/stories/2003042300150400.htm |archive-date=2003-07-04 |access-date=2012-12-17 |website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 April 2008 |title=Tamil Nadu / Tiruchi News : &quot;Check newborns' brain health&quot; |url=http://www.hindu.com/2008/04/02/stories/2008040250450200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080408012813/http://www.hindu.com/2008/04/02/stories/2008040250450200.htm |archive-date=8 April 2008 |access-date=2012-12-17 |website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thestar2004&quot;&gt;{{Cite news |last=Benedict |first=Brenda |date=2 March 2004 |title=Devoted Healer |url=http://thestar.com.my/lifestyle/story.asp?file=/2004/3/2/features/7143136&amp;sec=features |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121008061154/http://thestar.com.my/lifestyle/story.asp?file=%2F2004%2F3%2F2%2Ffeatures%2F7143136&amp;sec=features |archive-date=8 October 2012 |access-date=2012-12-17 |work=The Star Online |quote=SHE LOOKS more like an amiable aunt with whom you could string jasmines. But Dr Prof T.S. Kanaka’s smiling face and diminutive frame belie a steely character. Unknown to many, she holds the distinction of being Asia’s first female neurosurgeon.}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಕೆಲವು ಮಹಿಳಾ ನರಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Spetzler R. F.|year=2011|title=Progress of women in neurosurgery|journal=Asian Journal of Neurosurgery|volume=6|issue=1|pages=6–12|doi=10.4103/1793-5482.85627|pmid=22059098|pmc=3205553}}&lt;/ref&gt; ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಡ್ ಇಂಪ್ಲಾಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ನರಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕಿ ಇವರು. ೧೯೭೫ ರಲ್ಲೇ ಆಳವಾದ ಮೆದುಳಿನ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು.  ಅವರು ೧೯೬೦ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೊ. ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ, ಪ್ರೊ. ಎಸ್. ಕಲ್ಯಾಣರಾಮನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ನರಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಪ್ರವರ್ತಕರಾದರು ಮತ್ತು ಸ್ಟೀರಿಯೊಟ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್ ಸರ್ಜರಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು.  ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್ ನ್ಯೂರೋ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Madras Neuro Trust |url=http://www.madrasneurotrust.org/lifetime-achivement.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200907203315/http://www.madrasneurotrust.org/lifetime-achivement.html |archive-date=7 September 2020 |access-date=16 August 2020}}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ==
ತಂಜಾವೂರು ಸಂತನಕೃಷ್ಣ ಕನಕ ಅವರು [[ಚೆನ್ನೈ|ಮದ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿ]] ಸಂತನಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಾವತಿ ದಂಪತಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಎಂಟು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Interview: Dr T S Kanaka, Asia's First Female Neurosurgeon – indiamedicaltimes.com |url=https://www.indiamedicaltimes.com/2016/09/04/exclusive-interview-dr-t-s-kanaka-asias-first-female-neurosurgeon/ |access-date=2019-04-30 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಮದ್ರಾಸ್ ಶಿಕ್ಷಕರ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯ ಉಪ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Srinivas Chari |date=2011 |title=Carry on, doctor! |url=http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=15516 |access-date=2016-05-04 |publisher=Harmony Magazine |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204723/http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=15516 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಕನಕಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಧ್ಯಯನದತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು, ಆದರೆ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಹೋದರು.  ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ (ಎಂಬಿಬಿಎಸ್) ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ ಜನರಲ್ ಸರ್ಜರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಸರ್ಜರಿ (ಎಂಎಸ್) ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Obituary: Prof. Thanjavur Santhanakrishna Kanaka {{!}} Asian Medical Students &amp; Residents Society for Neurosurgery |url=http://asianyns.org/news/obituary-prof-thanjavur-santhanakrishna-kanaka |access-date=2019-04-23 |website=asianyns.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ganapathy|first=Krishnan|date=2018-11-01|title=IN MEMORIAM: Thanjavur Santhanakrishna Kanaka (31st March 1932 – 14th Nov 2018)|url=http://www.neurologyindia.com/article.asp?issn=0028-3886;year=2018;volume=66;issue=6;spage=1872;epage=1876;aulast=Ganapathy;type=0|journal=Neurology India|language=en|volume=66|issue=6|pages=1872–1876|doi=10.4103/0028-3886.246235|issn=0028-3886|pmid=30504615}}&lt;/ref&gt; ೧೯೬೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ನರಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಸರ್ಜರಿ (ಎಂಸಿಎಚ್) ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ಸೆರೆಬ್ರಲ್ ಪಾಲ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀರಿಯೊಟಾಟಿಕ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ೨೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಿದ ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ ನಂತರ, ಕನಕಾ ಮತ್ತೆ ಕಲಿಯಲು ಹೋಗಿ ೧೯೮೩ ರಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ (ಡಿಎಚ್‌ಎಡ್) ಪಡೆದರು &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
ಕನಕಾ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ [[ನರಶಸ್ತ್ರಕ್ರಿಯೆ|ನರಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಲ್ಲಿ]] ಒಬ್ಬರು. ಡಯಾನಾ ಬೆಕ್ (೧೯೦೨-೧೯೫೬) &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Gikles C.E.|date=Mar 2008|title=An account of the life and achievements of Miss Diana Beck, neurosurgeon (1902-1956)|journal=Neurosurgery|volume=62|issue=3|pages=738–42|doi=10.1227/01.neu.0000317324.71483.e5|pmid=18425021}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಐಸಿಮಾ ಅಲ್ಟಿನೋಕ್ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೫೯ ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ನಂತರ ಇವರು &lt;ref name=&quot;spetzler&quot;&gt;{{Cite journal|last=Spetzler R. F.|year=2011|title=Progress of women in neurosurgery|journal=Asian Journal of Neurosurgery|volume=6|issue=1|pages=6–12|doi=10.4103/1793-5482.85627|pmid=22059098|pmc=3205553}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFSpetzler_R._F.2011&quot;&gt;Spetzler R. F. (2011). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3205553 &quot;Progress of women in neurosurgery&quot;]. ''Asian Journal of Neurosurgery''. '''6''' (1): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;6–&lt;/span&gt;12. [[Doi (identifier)|doi]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.4103/1793-5482.85627|10.4103/1793-5482.85627]]&lt;/span&gt;. [[PMC (identifier)|PMC]]&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3205553 3205553]&lt;/span&gt;. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22059098 22059098].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೬೮ ರಲ್ಲಿ ನರಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಪದವಿ (ಎಂಸಿಎಚ್)  ಪಡೆಯುವ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite journal|year=2007|title=A pioneering female neurosurgeon: Dr. Aysima Altinok|journal=Acta Neurochir (Wien)|volume=149|issue=9|pages=943–8|pmid=17700990|doi=10.1007/s00701-007-1252-8}}&lt;/ref&gt; ೧೯೬೦ ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀರಿಯೊಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ, ಕನಕಾ ಅವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಟೀರಿಯೊಟ್ಯಾಕ್ಸಿಕ್ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಬಿ.ರಾಮಮೂರ್ತಿಯವರ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sridhar K |title=Bioline International Official Site |url=http://www.bioline.org.br/request?ni04009 |access-date=2012-12-17 |publisher=Bioline.org.br}}&lt;/ref&gt;

ಕನಕ ೧೯೬೨-೧೯೬೩ ರ [[ಭಾರತ-ಚೀನ ಯುದ್ಧ|ಚೀನಾ-ಭಾರತೀಯ ಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿತ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.  ಅವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಬಹುಪಾಲು ಸಮಯವನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಜನರಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಕನಕಾ ಅವರು ಮದ್ರಾಸ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 July 2004 |title=The Hindu : Tamil Nadu News : 6 doctors presented with Sanjivi award |url=http://www.hinduonnet.com/2004/07/12/stories/2004071206640500.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20040909103000/http://www.hinduonnet.com/2004/07/12/stories/2004071206640500.htm |archive-date=9 September 2004 |access-date=2012-12-17 |publisher=Hinduonnet.com}}&lt;/ref&gt; ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ, ಅಡ್ಯಾರ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಸ್ಥೆ, ಹಿಂದೂ ಮಿಷನ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬೋಧಿಸಿದರು. ಅವರು ೩೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಟಿಟಿಡಿ (ತಿರುಮಲ) ಸೇರಿದಂತೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಜನರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸಲು ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 February 2009 |title=SVIMS hosts meeting on epilepsy |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-educationplus/article662902.ece |access-date=2016-05-05 |website=The Hindu}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮೊದಲು ಜಪಾನ್‌ನ ಟೋಕಿಯೊಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಇದು ಸ್ಟೀರಿಯೊಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಶ್ವದ ಮೂರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ganapathy|first=Krishnan|date=2018-11-01|title=IN MEMORIAM: Thanjavur Santhanakrishna Kanaka (31st March 1932 – 14th Nov 2018)|url=http://www.neurologyindia.com/article.asp?issn=0028-3886;year=2018;volume=66;issue=6;spage=1872;epage=1876;aulast=Ganapathy;type=0|journal=Neurology India|language=en|volume=66|issue=6|pages=1872–1876|doi=10.4103/0028-3886.246235|issn=0028-3886|pmid=30504615}}&lt;cite class=&quot;citation journal cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFGanapathy2018&quot;&gt;Ganapathy, Krishnan (1 November 2018). [http://www.neurologyindia.com/article.asp?issn=0028-3886;year=2018;volume=66;issue=6;spage=1872;epage=1876;aulast=Ganapathy;type=0 &quot;IN MEMORIAM: Thanjavur Santhanakrishna Kanaka (31st March 1932 – 14th Nov 2018)&quot;]. ''Neurology India''. '''66''' (6): &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;1872–&lt;/span&gt;1876. [[Doi (identifier)|doi]]:&lt;span class=&quot;id-lock-free&quot; title=&quot;Freely accessible&quot;&gt;[[doi:10.4103/0028-3886.246235|10.4103/0028-3886.246235]]&lt;/span&gt;. [[ISSN (identifier)|ISSN]]&amp;nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0028-3886 0028-3886]. [[PMID (identifier)|PMID]]&amp;nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30504615 30504615]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&amp;nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:54630823 54630823].&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕನಕಾ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಕೊಲಂಬೊ ಪ್ಲಾನ್ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಅನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ನೋವು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಡಯಾಫ್ರಾಗ್ಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಪೇಸಿಂಗ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಫ್ರೆನಿಕ್ ನರ ಪ್ರಚೋದನೆ ಮತ್ತು ಬಯೋಮೆಡಿಕಲ್ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ಕನಕ ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕರಾಗಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. ಆದರೆ ಸಲಹಾ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ, ಕನಕಾ ಏಷ್ಯನ್ ಮಹಿಳಾ ನರಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸಂಘದ ಗೌರವ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Obituary: Prof. Thanjavur Santhanakrishna Kanaka {{!}} Asian Medical Students &amp; Residents Society for Neurosurgery |url=http://asianyns.org/news/obituary-prof-thanjavur-santhanakrishna-kanaka |access-date=2019-04-23 |website=asianyns.org}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[http://asianyns.org/news/obituary-prof-thanjavur-santhanakrishna-kanaka &quot;Obituary: Prof. Thanjavur Santhanakrishna Kanaka | Asian Medical Students &amp; Residents Society for Neurosurgery&quot;]. ''asianyns.org''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;23 April&lt;/span&gt; 2019&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ನರಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕಿ ಎಂದು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಹಣವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಅವರ ಹೆತ್ತವರ ಹೆಸರನ್ನು ಶ್ರೀ ಸಂತನಕೃಷ್ಣ ಪದ್ಮಾವತಿ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣಾ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಅಗತ್ಯವಿರುವವರಿಗೆ ಉಚಿತ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;chari&quot;&gt;{{Cite web |last=Srinivas Chari |date=2011 |title=Carry on, doctor! |url=http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=15516 |access-date=2016-05-04 |publisher=Harmony Magazine |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303204723/http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=15516 |url-status=dead }}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFSrinivas_Chari2011&quot;&gt;Srinivas Chari (2011). [http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=15516 &quot;Carry on, doctor!&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303204723/http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=15516 |date=2016-03-03 }}. Harmony Magazine&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;4 May&lt;/span&gt; 2016&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;uma&quot;&gt;{{Cite web |last=Uma Kannan |date=30 December 2013 |title=Asia's first neurosurgeon teaches art of multi-tasking |url=https://www.deccanchronicle.com/131230/news-current-affairs/article/asia%E2%80%99s-first-neurosurgeon-teaches-art-multi-tasking |access-date=2016-05-04 |publisher=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;

== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
ಕನಕ ಅವರು ಎಂಎಸ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಅವರ ತಮ್ಮ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ಈ ದುರಂತವು ಕನಕ ಅವರನ್ನು ಅವಿವಾಹಿತರಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಮುಡಿಪಾಗಿಡಲು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ಪುರುಷ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಕ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ಕನಕ ಅವರು ಕೂಡ ಸಾಕಷ್ಟು ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಎಂಎಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಾಯಕರು ಅವರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಪನಂಬಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕನಕಾ ಅವರನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು  ತುರ್ತು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸೀಮಿತ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Interview: Dr T S Kanaka, Asia's First Female Neurosurgeon – indiamedicaltimes.com |url=https://www.indiamedicaltimes.com/2016/09/04/exclusive-interview-dr-t-s-kanaka-asias-first-female-neurosurgeon/ |access-date=2019-04-30 |language=en-US}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://www.indiamedicaltimes.com/2016/09/04/exclusive-interview-dr-t-s-kanaka-asias-first-female-neurosurgeon/ &quot;Interview: Dr T S Kanaka, Asia's First Female Neurosurgeon – indiamedicaltimes.com&quot;]&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 April&lt;/span&gt; 2019&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ಕನಕಾ ಅವರು ಈ ಹಿಂದೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರಕ್ತದಾನ ಮಾಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ಲಿಮ್ಕಾ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದ್ದರು. ೨೦೦೪ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವರು ೧೩೯ ಬಾರಿ ರಕ್ತದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

== ಸಾವು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ ==
ಕನಕ ಅವರು ೧೪ ನವೆಂಬರ್೨೦೧೮ ರಂದು ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.&lt;ref name=&quot;Satyarthee2019&quot;&gt;{{Cite journal|last=Satyarthee|first=Guru Dutta|last2=Jagdevan|first2=Aman|title=T. S. Kanaka: First Asian Woman Neurosurgeon, Who Pioneered Stereotactic, Functional and Cerebral Electrode Implant Surgery and Developed Separate Neurosurgical Speciality in India Early 1970|journal=Asian Journal of Neurosurgery|date=2019|volume=14|issue=3|pages=1050|doi=10.4103/ajns.AJNS_287_18|pmid=31497164|pmc=6703064|issn=1793-5482}}&lt;/ref&gt;

== ಆಯ್ದ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ==

* {{Cite journal|last=Kanaka|first=T. S.|last2=Ramamurthi|first2=B.|title=Management of depressed fractures of the skull|journal=Neurology India|date=1967|volume=15|issue=1|pages=10–11|pmid=6061471|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6061471/|issn=0028-3886}}
* {{Cite journal|last=Kanaka|first=T. S.|last2=Balasubramaniam|first2=V.|title=Stereotactic cingulumotomy for drug addiction|journal=Applied Neurophysiology|date=1978|volume=41|issue=1–4|pages=86–92|doi=10.1159/000102404|pmid=365103|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/365103/|issn=0302-2773}}
* {{Cite journal|last=Kanaka|first=T. S.|last2=Kumar|first2=M. M.|title=Neural stimulation for spinal spasticity|journal=Paraplegia|date=July 1990|volume=28|issue=6|pages=399–405|doi=10.1038/sc.1990.53|pmid=2235051|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2235051/|issn=0031-1758}}
* {{Cite journal|pmid=26954792|doi=10.4103/0028-3886.177594|volume=64|issue=2|title=Back to the future: Glimpses into the past|year=2016|journal=Neurol India|pages=206–7|last=Kanaka|first=T. S.}}

== ಸಹ ನೋಡಿ ==

* [[:en:https://en.wikipedia.org/wiki/Yoko_Kato|ಯೊಕೊ ಕ್ಯಾಟೊ]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೫ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೩೨ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:೨೦೧೮ ನಿಧನ]]
[[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕಿ]]
[[ವರ್ಗ:ನರವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]]</text>
      <sha1>48nddqk1gq9e6rju1qkjc3cgak5smnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಭಾಮಾ ಕುರುಪ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173071</id>
    <revision>
      <id>1431018</id>
      <parentid>1380576</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T01:17:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22945" sha1="d9n799fd1u8hjfpnhcjz5c9nahuhcqq" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ಭಾಮಾ
| image              = Bhama.JPG
| caption            = 
| other_names        = ಭಾಮಾ ಕುರುಪ್
| birth_name         = ರೇಖಿತಾ ಆರ್. ಕುರುಪ್
| birth_date         = 
| birth_place        = ಕೊಟ್ಟಾಯಂ, ಕೇರಳ, ಭಾರತ
| occupation         = ನಟಿ
| years_active       = ೨೦೦೭-೨೦೧೯
| height_cm          = 
| spouse             = 
| children           = ೧
| parents            = ರಾಜೇಂದ್ರನ್ ಕುರುಪ್&lt;br/&gt;ಶೈಲಜಾ
}}
'''ಭಾಮಾ''' ಎಂಬ ರಂಗನಾಮದಿಂದ ಚಿರಪರಿಚಿತರಾದ '''ರೇಖಿತಾ ಆರ್. ಕುರುಪ್''', ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ  ನಟಿ. ಅವರು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಎಕೆ ಲೋಹಿತದಾಸ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ''ನಿವೇದ್ಯಂ'' ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ೪೧ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು.

== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
ಭಾಮಾ ಅವರು ರಾಜೇಂದ್ರ ಕುರುಪ್ ಮತ್ತು ಶೈಲಜಾ ದಂಪತಿಯ ಕಿರಿಯ ಮಗಳು. ಅವರಿಗೆ ರೇಶ್ಮಿತಾ ಆರ್ ಕುರುಪ್ ಮತ್ತು ರೆಂಜಿತಾ ಆರ್ ಕುರುಪ್ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿಯರಿದ್ದಾರೆ .

ಭಾಮಾ ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಣಾರ್ಕಾಡ್‌ನ ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಮಣಾರ್ಕಾಡ್‌ನ ಇನ್ಫೆಂಟ್ ಜೀಸಸ್ ಬೆಥನಿ ಕಾನ್ವೆಂಟ್ ಬಾಲಕಿಯರ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರದ ಕೋರ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=ml:മലയാളത്തിന്റെ ഭാമസൗന്ദര്യത്തിനും പ്രണയമുണ്ട്|issue=February 2013|language=ml|pages=12, 13, 14}}&lt;/ref&gt;

ಜನವರಿ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಭಾಮಾ ಅರುಣ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-05-07 |title=Actress Bhama reveals she is 'single mother', drops pics with daughter |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/actress-bhama-reveals-that-she-is-a-single-mother-1.9540170 |access-date=2024-07-26 |website=English.Mathrubhumi |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
ಅವರು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮೊದಲು, ಸೂರ್ಯ ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ''&quot;ಥಾಲಿ&quot;'' ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳ ಆಲ್ಬಂನಲ್ಲಿಯೂ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ದೇಶಕ ಲೋಹಿತದಾಸ್ ಅವರು ನಿವೇದ್ಯಂ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರ ವಿನಯನ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ,  ''ಹರೀಂದ್ರನ್ ಒರು ನಿಷ್ಕಲಂಕನ್.'' ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಣಿಕುಟ್ಟನ್ ಎದುರು ನಟಿಸಿದ್ದರು. ಜಾನಿ ಆಂಟನಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಸೈಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಅವರು ವಿನೀತ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು.

೨೦೧೧ ರವರೆಗೆ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರಗಳು ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಭಾಮಾ ಹೇಳಿದರು. ಅವರು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಆಫರ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಪಾತ್ರಗಳು ಸಿಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Finally, I'm getting my due in Malayalam: Bhamaa |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Finally-Im-getting-my-due-in-Malayalam-Bhamaa/articleshow/21858576.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102104215/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Finally-Im-getting-my-due-in-Malayalam-Bhamaa/articleshow/21858576.cms |archive-date=2 November 2017 |access-date=17 August 2013 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಸೋಹನ್‌ಲಾಲ್ ಅವರ ''ಕಾದವೀಡು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ'' [[ಎಂ.ಟಿ.ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್|ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]] ಅವರಿಗೆ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಆಧಿನಿಕ, ಬುದ್ಧಿವಂತ ಹುಡುಗಿಯದ್ದಾಗಿತ್ತು. ವಿನೋದ್ ವಿಜಯನ್ ಅವರ ''ಡಿ ಕಂಪನಿ'' ವಿಭಾಗದ ''ಡೇ ಆಫ್ ಜಡ್ಜ್‌ಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ''  ಚಿಕ್ಕದಾದರೂ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ ನಟಿಸಿದ್ದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೇಕಪ್ ಇಲ್ಲದೆ ಸೈಕೋ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Finally, I'm getting my due in Malayalam: Bhamaa |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Finally-Im-getting-my-due-in-Malayalam-Bhamaa/articleshow/21858576.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171102104215/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Finally-Im-getting-my-due-in-Malayalam-Bhamaa/articleshow/21858576.cms |archive-date=2 November 2017 |access-date=17 August 2013 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರ ಐದು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು. ರಾಕೇಶ್ ಗೋಪನ್ ಅವರ ೧೦೦ ''ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಗೃಹಿಣಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ವಿನೋದ್ ಮಂಕಾರ ಅವರ ''ಒಟ್ಟಮಂದರಂ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ  ತಾಯಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;Radhika C Pillai (18 May 2014) [http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/I-am-on-the-right-track-Bhamaa/articleshow/35296278.cms I am on the right track: Bhamaa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241127082233/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/I-am-on-the-right-track-Bhamaa/articleshow/35296278.cms |date=27 ನವೆಂಬರ್ 2024 }}. ''Times of India''. Retrieved 18 May 2014.&lt;/ref&gt; ಆ ವರ್ಷದ ಅವರ ಏಕೈಕ ಮಲಯಾಳಂ ಅಲ್ಲದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಗಣಿತಜ್ಞ [[ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾಮಾನುಜನ್|ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾಮಾನುಜನ್ ಅವರ]] ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ತಮಿಳು-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಚಿತ್ರ ''ರಾಮಾನುಜನ್‌ನಲ್ಲಿ'', ಅವರು ರಾಮಾನುಜನ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಜಾನಕಿಯಮ್ಮಾಳ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=29 April 2013 |title=Gemini's grandson to play lead in Ramanujan biopic |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/geminis-grandson-to-play-lead-in-ramanujan-biopic/article4666422.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501164057/http://www.thehindu.com/features/cinema/geminis-grandson-to-play-lead-in-ramanujan-biopic/article4666422.ece |archive-date=1 May 2013 |access-date=29 April 2013 |work=The Hindu |location=Chennai, India |agency=Indo-Asian News Service}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 July 2012 |title=Bhama discards village belle image |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article565480.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817011138/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article565480.ece |archive-date=17 August 2016 |access-date=10 July 2016 |work=[[The New Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;

=== ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ ===
ಭಾಮಾ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ರಾಹುಲ್ ರಾಜ್ ಅವರು ''ಬೈಕ್'' ಎಂಬ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ &quot;ಕನ್ನಿಲ್ ಕನ್ನಿಲ್&quot; ಹಾಡನ್ನು ಅವರು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 May 2008 |title=Bhama turns Playback singer – Malayalam Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/38797.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120709061606/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/38797.html |archive-date=9 July 2012 |access-date=25 January 2012 |website=IndiaGlitz}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹಾಡು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದೆ ಉಳಿದಿದೆ. ಅವರು ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳಾದ ''ಮಾಯಾ ಮಾಧವಂ'' (೨೦೦೯) ಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 October 2009 |title=Bhama turns a singer – Malayalam Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/50520.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712122522/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/50520.html |archive-date=12 July 2012 |access-date=25 January 2012 |website=IndiaGlitz}}&lt;/ref&gt;  ಮಕ್ಕಳ ಚಿತ್ರ ''ಮಿಯಾಂವ್ ಮಿಯಾಂವ್ ಕರಿಂಪೂಚಾ'' ಗಾಗಿ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jiji Ann Cherian DC Kochi |date=15 January 2012 |title=Bhama, the girl next door |url=http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/mollywood/bhama-girl-next-door-877 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120117233738/http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/mollywood/bhama-girl-next-door-877 |archive-date=17 January 2012 |access-date=25 January 2012 |website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ಸರಯು ನಿರ್ದೇಶನದ ಪಚಾ ಎಂಬ ಕಿರುಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರು ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ೧೦೦ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನನ್ಯಾ, [[ಮೇಘನಾ ರಾಜ್‌|ಮೇಘನಾ ರಾಜ್]] ಮತ್ತು ಶ್ವೇತಾ ಮೆನನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;100 celsius&quot;&gt;{{Cite news |last=V.P |first=Nicy |date=6 October 2014 |title='100 Degree Celsius' Starring Meghana Raj, Bhama, Shwetha Menon to Hit Theatres This Week |url=https://www.ibtimes.co.in/100-degree-celsius-starring-meghana-raj-bhama-shwetha-menon-hit-theatres-this-week-610639 |access-date=15 June 2021 |work=ibtimes.co.in |language=en |ref=Malayalam film &quot;100 degree Celsius&quot; starring Shwetha Menon, Bhama, Meghana Raj, Ananya and Haritha Parokod is all set for release.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;celsius&quot;&gt;{{Cite news |last=Sreekumar |first=Priya |date=29 September 2015 |title=100 degree celsius going all over |url=https://www.deccanchronicle.com/150928/entertainment-mollywood/article/100-degree-celsius-going-all-over |access-date=15 June 2021 |work=Deccan Chronicle |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==

* ೨೦೦೭ –ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಿಂದ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತಾರಾ ಜೋಡಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ''ನಿವೇದ್ಯಂ'' ( ವಿನು ಮೋಹನ್ ಜೊತೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು).&lt;ref&gt;{{Cite news |date=13 January 2008 |title=Kerala / Thiruvananthapuram News: Ujala-Asianet film awards announced |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1178059.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012010220/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Ujala-Asianet-film-awards-announced/article15142929.ece |archive-date=12 October 2020 |access-date=10 July 2016 |work=The Hindu |location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;
* ೨೦೦೭ – ಸತ್ಯನ್ ಸ್ಮಾರಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಿಂದ, ಬೆಸ್ಟ್ ನ್ಯೂ ಕಮ್ಮರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ''ನಿವೇದ್ಯಂ'' &lt;ref&gt;{{Cite news |date=7 November 2007 |title=Kerala / Kollam News: Sathyan memorial film awards announced |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1944115.ece |access-date=25 January 2012 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ೨೦೦೭ – ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೊಸಬರಿಗೆ ನೀಡುವ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ''ನಿವೇದ್ಯಂ'' &lt;ref&gt;{{Cite news |date=31 January 2008 |title='Ore Kadal', 'Thaniye' share critics award for best film |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-01-31/news/28412366_1_playback-singer-special-award-critics-awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216094445/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-01-31/news/28412366_1_playback-singer-special-award-critics-awards |archive-date=16 December 2014 |access-date=25 January 2012 |work=[[The Economic Times]] |agency=Press Trust of India}}&lt;/ref&gt;
* ೨೦೦೭ – ಅಲಾ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ''ನಿವೇದ್ಯಂ'' &lt;ref&gt;{{Cite news |date=17 January 2008 |title=Kerala / Kozhikode News: 'Thaniye' bags Ala award |url=http://www.hindu.com/2008/01/17/stories/2008011750200200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080602190616/http://www.hindu.com/2008/01/17/stories/2008011750200200.htm |archive-date=2 June 2008 |access-date=25 January 2012 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;
* ೨೦೦೭ – ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೊಸ ನಟಿಗಾಗಿ ವನಿತಾ ನಿಪ್ಪಾನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ''ನಿವೇದ್ಯಂ'' &lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 February 2008 |title=Vanitha awards for Mammootty, Meera Jasmine – Malayalam Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/36410.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712113252/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/36410.html |archive-date=12 July 2012 |access-date=25 January 2012 |website=IndiaGlitz}}&lt;/ref&gt;
* ೨೦೦೯ – ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತೆರೆ ಜೋಡಿಗಾಗಿ ಮಾತೃಭೂಮಿ-ಅಮೃತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ''ಐವರ್ ವಿವಾಹರಾಯಲ್'' ( ಜಯಸೂರ್ಯ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ) &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Welcome to Amrita TV |url=http://www.amritatv.com/mafa/award.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121216042002/http://www.amritatv.com/mafa/award.html |archive-date=16 December 2012 |access-date=25 January 2012 |publisher=[[Amrita TV]]}}&lt;/ref&gt;

== ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ವರ್ಷ
!ಚಿತ್ರ
!ಪಾತ್ರ
!ಭಾಷೆ
!ಟಿಪ್ಪಣಿ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |೨೦೦೭
|''ನಿವೇದ್ಯಂ''
|ಸತ್ಯಭಾಮಾ
| rowspan=&quot;4&quot; |[[ಮಲಯಾಳಂ|ಮಲೆಯಾಳಂ]]
|ಮಲೆಯಾಳಂ‌ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ
|-
|''ಹರೀಂದ್ರನ್ ಒರು ನಿಷ್ಕಳಂಕನ್''
|ಇಂದು
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |೨೦೦೮
|ಸೈಕಲ್
|ಅನ್ನೀ
|
|-
|''ವನ್ ವೇ ಟಿಕೆಟ್''
|ಸುನಂದಾ
|
|-
|''ಎಲ್ಲಮ್ ಅವಳ್ ಸೇಯಲ್''
|ಚಿಂತಾಮಣಿ
|[[ತಮಿಳು]]
|ತಮಿಳಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |೨೦೦೯
|''ಸ್ವಪ್ನಂಗಳಿಲ್ ಹೈಸಲ್ ಮೇರಿ''
|ಹೈಸಲ್ ಮೇರಿ
| rowspan=&quot;9&quot; |ಮಲೆಯಾಳಂ
|
|-
|''ಕನ್ನೇರಿನು ಮಧುರಮ್''
|ಸುಭದ್ರಾ
|
|-
|ಕಲರ್ಸ್
|ಪೂಜಾ
|
|-
|''ಇವರ್ ವಿವಾಹಿತರಾಯಲ್''
|ಕಾವ್ಯಾ
|
|-
|''ಒರು ಬ್ಲಾಕ್ ಆಂಡ್ ವೈಟ್ ಕುಟುಂಬಮ್''
|ಮಿನ್ನು
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |೨೦೧೦
|''ಸಕುಟುಂಬಂ ಶ್ಯಾಮಲಂ''
|ನಂದನಾ
|
|-
|''ನೀಲಾಂಬರಿ''
|ಪಾರ್ವತಿ
|
|-
|''ಕೂಟ್ಟುಕಾರ್''
|ಅಶ್ವತಿ
|
|-
|''ಕಾಲೇಜ್ ಡೇಸ್''
|ಅಥಿರಾ
|
|-
|''[[ಮೊದಲಾಸಲ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮೊದಲಾಸಲ]]''
|ದೀಪು
|[[ಕನ್ನಡ]]
|ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |೨೦೧೧
|''ಜನಪ್ರಿಯನ್''
|ಮೀರಾ
| rowspan=&quot;3&quot; |ಮಲೆಯಾಳಂ
|
|-
|''ಸೆವೆನ್ಸ್''
|ಗೌರಿ
|
|-
|''ಸ್ವಪ್ನ ಸಂಚಾರಿ''
|ಅಶ್ವತಿ (ಅಚ್ಚು)
|
|-
|''ಮಂಚಿವಾಡು''
|ಇಂದು
|[[ತೆಲುಗು]]
|ತೆಲುಗಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ
|-
|''[[ಶೈಲೂ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶೈಲೂ]]''
|ಶೈಲೇಶ್ವರಿ (ಶೈಲೂ)
|ಕನ್ನಡ
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |೨೦೧೨
|''ಸೇವರ್‌ಕ್ಕೊಡಿ''
|ವಲ್ಲಿ
|ತಮಿಳು
|
|-
|''ಹಸ್ಬೆಂಡ್ ಇನ್ ಗೋವಾ''
|ಅಭಿರಾಮಿ
|ಮಲೆಯಾಳಂ
|
|-
|''[[ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ]]''
|ದಿವ್ಯಾ
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|''೧೦೧ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ಸ್''
|ರುಖಿಯಾ
|ಮಲೆಯಾಳಂ
|
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |೨೦೧೩
|''[[ಆಟೋ ರಾಜ (೨೦೧೩ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಆಟೋ ರಾಜ]]'' 
|ರಧಾ/ರಾಣಿ
| rowspan=&quot;3&quot; |ಕನ್ನಡ
|
|-
|''[[ಬರ್ಫಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಬರ್ಫಿ]]''
|ಖುಷಿ
|
|-
|''[[ಅಪ್ಪಯ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಪ್ಪಯ್ಯ]]''
|ಗೌರಿ
|
|-
|''ಡಿ ಕಂಪನಿ''
|ಜೀನಾ
|ಮಲೆಯಾಳಂ
|
|-
|''[[ಅಂಬರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಂಬರ]]''
|ಅರುಂಧತಿ
|ಕನ್ನಡ
|
|-
|''ಕದವೀಡು''
|ಜೀನಾ
| rowspan=&quot;3&quot; |ಮಲೆಯಾಳಂ
|&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Priya Sreekumar |date=17 May 2013 |title=Village belle to glam doll |url=http://archives.deccanchronicle.com/130517/entertainment-mollywood/article/village-belle-glam-doll |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005142900/http://archives.deccanchronicle.com/130517/entertainment-mollywood/article/village-belle-glam-doll |archive-date=5 October 2016 |access-date=10 July 2016 |work=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;6&quot; |೨೦೧೪
|''ಕೊಂತಯುಮ್ ಪೂನುಲುಮ್''
|ಅಮೃತಾ
|
|-
|''ನಾಕು ಪೆಂಟ ನಾಕು ತಕಾ''
|ಶುಭಾ
|
|-
|''ರಾಮಾನುಜನ್''
|ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮಳ್ ರಾಮಾನುಜನ್
|ಇಂಗ್ಲಿಷ್/ತಮಿಳು
|
|-
|''೧೦೦ ಡಿಗ್ರೀ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್''
|ನ್ಯಾನ್ಸೀ
| rowspan=&quot;3&quot; |ಮಲೆಯಾಳಂ
|
|-
|''ಒತ್ತಮಂದರಮ್''
|ಕಲಾ
|
|-
|''ಮಾತೈ ಕುಜಪ್ಪಕ್ಕರನಲ್ಲ''
|ಅಣ್ಣಮ್ಮ
|
|-
|೨೦೧೫
|''[[ಅರ್ಜುನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅರ್ಜುನ]]''
|ಪಿಯಾ ಅರ್ಜುನಾ
|ಕನ್ನಡ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |೨೦೧೬
|''ಮಾಲ್ಗುಡಿ ಡೇಸ್''
|ಜಾನೆಟ್
| rowspan=&quot;2&quot; |ಮಲೆಯಾಳಂ
|
|-
|''ಮಾರುಪಡಿ''
|ಸಾರಾ
|
|-
|೨೦೧೭
|''[[ರಾಗ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಗ]]''
|ಅನು
|ಕನ್ನಡ
|
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |೨೦೧೮
|''ಖಿಲಾಫತ್''
|ಅಮೀನಾ
|ಮಲೆಯಾಳಂ
|
|}

== ದೂರದರ್ಶನ ==

* ''ಗಿಫ್ಟ್ ಆಂಡ್ ಗ್ರೀಟಿಂಗ್'' (ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್)
* ''ಥಾಲಿ'' ( ಸೂರ್ಯ ಟಿವಿ )
* ''ಕೇರಳ ಸಮಾಜಂ'' ( ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ) - ೨೦೧೯
* ''ಕಾಮಿಡಿ ಸ್ಟಾರ್ಸ್'' ( ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ )
* ''ಸ್ಟಾರ್ ಮ್ಯಾಜಿಕ್'' (ಫ್ಲವರ್ಸ್)
* ''ಟಾಪ್ ಸಿಂಗರ್'' (ಫ್ಲವರ್ಸ್)

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|30em}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{Imdb name|2778406}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೫ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>d9n799fd1u8hjfpnhcjz5c9nahuhcqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿಜಯ್ ಆಂಟನಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174195</id>
    <revision>
      <id>1430921</id>
      <parentid>1430468</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52611-40</username>
        <id>102063</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಸಿನಿಮಾಗಳು */</comment>
      <origin>1430921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41179" sha1="675mdlme6hbsdcxjg1dq0r0z3vt9v4m" xml:space="preserve">{{under construction}}

{{Infobox person
| name               = ವಿಜಯ್ ಆಂಟನಿ
| image              = Vijayantony.jpj.jpg
| caption            = ಫೋಟೋಶೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಆಂಟನಿ
| birth_name         = ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಆಂಟನಿ ಸಿರಿಲ್ ರಾಜಾ
| birth_date         = {{birth date and age|1975|7|24|df=y}}
| birth_place        = [[:en:Nagercoil|ನಾಗರ್‌ಕೋಯಿಲ್]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]
| occupation         = {{hlist|ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ|ನಟ|ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಪಾದಕ|ಗೀತರಚನೆಕಾರ|ಆಡಿಯೋ ಎಂಜಿನಿಯರ್|ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ|ನಿರ್ದೇಶಕ|ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕಲಾವಿದ}}
| nationality        = [[:en:Indian people|ಭಾರತೀಯ]]
| spouse             = ಫಾತಿಮಾ
| children           = ೨
}}

'''ವಿಜಯ್ ಆಂಟನಿ''' ಇವರು ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಆಂಟನಿ ಸಿರಿಲ್ ರಾಜಾ (ಜನನ ಜುಲೈ ೨೪, ೧೯೭೫) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವೃತ್ತಿಪರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vijayantony.com/vijayantony-biography.html|title=VIJAY ANTONY|website=vijayantony.com|access-date=15 January 2020|archive-date=8 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108232010/http://www.vijayantony.com/vijayantony-biography.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಇವರು ಭಾರತೀಯ [[ಸಂಗೀತ]] ಸಂಯೋಜಕ, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ, [[ನಟ]], [[ಚಲನಚಿತ್ರ]] [[:en:editor|ಸಂಪಾದಕ]], ಗೀತರಚನೆಕಾರ, [[:en: audio engineer|ಆಡಿಯೊ ಎಂಜಿನಿಯರ್]] ಮತ್ತು [[ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ|ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದು]], ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ತಮಿಳು]] ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಇವರು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, [[:en: Sukran|''ಸುಕ್ರನ್'' ]]ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ೨೦೧೨ ರಂದು [[:en: Naan|''ನಾನ್'' ]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು [[:en: Salim|''ಸಲೀಮ್'' ]](೨೦೧೪) ಮತ್ತು [[:en: Pichaikkaran|''ಪಿಚೈಕರನ್'' ]](೨೦೧೬) ನಂತಹ [[ :en:action thriller films|ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ]] ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/did-you-know/did-you-know-vijay-antonys-big-screen-debut-was-not-naan/articleshow/75602799.cms|title = Did you know, Vijay Antony's big-screen debut was not 'Naan'?}}&lt;/ref&gt;

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ==
ವಿಜಯ್‌ರವರು [[:en: Kanyakumari District|ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[ನಾಗರಕೋವಿಲ್|ನಾಗರಕೋವಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ತಮ್ಮ ರಂಗನಾಮವಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಇದನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ [[:en: S. A. Chandrasekhar|ಎಸ್.ಎ.ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] ಅವರು ವಿಜಯ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು.

ಆಂಟನಿಯವರು ೭ ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದಾಗ ತಂದೆ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಅವರ ತಾಯಿ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಅವರು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಸಂಗೀತಗಾರರಲ್ಲ.  ಆದರೆ, [[:en: sound engineer|ಸೌಂಡ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್]] ಆಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರಾದರು. ತಮ್ಮ ತೃತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಆಡಿಯೊ ಇನ್ಫೋಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಎಂಬ ಆಡಿಯೊ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಸೌಂಡ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. [[ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ|ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ]] ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಗಾಗಿ ಜಿಂಗಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ [[ದೂರದರ್ಶನ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Kalpagam Sarma|url=http://www.goergo.in/?p=3265|title='Naaka Mukka' Antony|work=goergo.in|accessdate=2009-01-19|archive-date=2011-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110102041428/http://www.goergo.in/?p=3265|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ :en:Oscar Ravichandran|ಆಸ್ಕರ್ ರವಿಚಂದ್ರನ್]] ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರ [[:en: Dishyum|''ಡಿಶ್ಯೂಮ್‌ಗೆ'' ]]ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಆಂಟನಿ ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದಾಗ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಸಾಹಸವು ಬಂದಿತು. ಆದರೆ, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮೊದಲು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕಾರಣ [[:en: Sukran|''ಸುಕ್ರನ್'' ]] ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಡೆಯಿತು.

==ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
===ಸಂಯೋಜನೆ===
ವಿಜಯ್ ಆಂಟನಿಯವರು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ತೆರೆಕಂಡ [[:en: Sukran|''ಸುಕ್ರಾನ್'']] ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸಂಗೀತ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. [[:en:Naan Avan Illai|''ನಾನ್ ಅವನ್ ಇಲ್ಲೈ'']] (೨೦೦೭) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-antony-to-sam-cs-kollywood-music-directors-who-are-celebrated-less/photostory/98765148.cms?picid=98765217|title = Vijay Antony to Sam CS: Kollywood music directors who are celebrated less}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೮ ರ [[ :en:Kadhalil Vizhunthen|''ಕಾದಲಿಲ್ ವಿಜುಂಥೆನ್'']] ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆಂಟನಿ ಅವರ ಹಾಡುಗಳು ಹಿಟ್ ಆದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[:en: dappan koothu|''ಡಪ್ಪನ್ ಕೂಟು'']] [[:en: Nakka Mukka|''ನಕ್ಕಾ ಮುಕ್ಕಾ'']] ಹಾಡು ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2011/Mar/07/nakka-mukka-catches-composer-by-surprise-233459.html|title = ‘Nakka Mukka’ catches composer by surprise}}&lt;/ref&gt; ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ &quot;ನಕ್ಕಾ ಮುಕ್ಕಾ&quot; ([[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾಕ್ಕಾಗಿ]]) ಗಾಗಿ ಕ್ಯಾನ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ಲಯನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://m.timesofindia.com/india/TOI-wins-India-its-first-Gold-Film-Lions-at-Cannes/articleshow/4710682.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20120405211513/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-28/india/28159732_1_jwt-india-agnello-dias-taproot-india |url-status=live |archive-date=5 April 2012 |title=TOI wins India its first Gold Film Lions at Cannes |date=28 June 2009 |work=[[The Times of India]] |access-date=18 August 2012}}&lt;/ref&gt; ಈ ಹಾಡನ್ನು ನಂತರ, ೨೦೧೧ ರ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moviebuff.com/vijay-antony|title =  Vijay Antony}}&lt;/ref&gt; 

ಆಂಟನಿಯವರು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ತಮಿಳು ಧ್ವನಿಪಥಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[:en: A Aa E Ee|ಎ ಆ ಇ ಈ]], [[:en: TN 07 AL 4777|ಟಿಎನ್ ೦೭ ಎಎಲ್ ೪೭೭೭]], [[:en: Mariyadhai|''ಮರಿಯಾದೈ'']], [[:en:Ninaithale Inikkum|''ನೈನೈತಾಲೆ ಇನಿಕ್ಕುಮ್'']] ಮತ್ತು [[ :en:Vettaikaaran|''ವ್ವೆಟ್ಟೈಕಾರನ್'' ]] ಸೇರಿವೆ.

ಆಂಟನಿಯವರು ೨೦೧೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ :en:Aval Peyar Thamizharasi|''ಅವಲ್ ಪೆಯರ್ ತಮಿಳರಸಿ'']], [[ :en:Uthama Puthiran|''ಉತ್ತಮ ಪುತ್ರನ್'']], [[ :en:Vedi|''ವೇದಿ'' ]]ಮತ್ತು [[:en:Velayudham|''ವೇಲಾಯುಧಮ್'' ]]ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.

ಆಂಟನಿಯವರು [[:en: Mahatma|''ಮಹಾತ್ಮ'' ]](೨೦೦೯) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ತೆಲುಗು ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು [[:en:Buddhivantha|''ಬುದ್ಧಿವಂತ'' ]](೨೦೦೭) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2009/Jun/02/vijay-antony-goes-to-tollywood-53982.html|title =Vijay Antony goes to Tollywood}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/celebs/vijay-antony/biography.html|title = Vijay Antony}}&lt;/ref&gt;  

[[:en: Naan|''ನಾನ್'' ]](೨೦೧೨), [[ :en:Salim|''ಸಲೀಮ್'' ]](೨೦೧೪), [[:en: Pichaikkaran|''ಪಿಚೈಕರನ್'' ]](೨೦೧೬), [[ :en:Saithan|''ಸೈತನ್'' ]](೨೦೧೬), [[:en:Yaman|''ಯಮನ್'' ]](೨೦೧೭), [[:en:Annadurai|''ಅಣ್ಣಾದೊರೈ'' ]](೨೦೧೭), [[:en: Kaali|''ಕಾಲಿ'' ]](೨೦೧೮), [[:en:Thimiru Pudichavan |''ತಿಮಿರು ಪುಡಿಚವನ್'']] (೨೦೧೯) ಮತ್ತು [[:en: Pichaikkaran 2|''ಪಿಚೈಕರನ್ ೨'']] (೨೦೨೩) ಸೇರಿದಂತೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಟನಾ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಆಂಟನಿಯವರು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.

===ನಟನೆ===
[[File:Vijay Antony and Arjun at the ‘Kolaigaran’ Press Meet.jpg|thumb|right|ಕೊಲೈಗರನ್ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಆಂಟನಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ್.]]

ಕ್ರೈಮ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ [[:en: Naan |''ನಾನ್'']] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಆಂಟನಿಯವರು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/vijay-antonys-naan-trailers-this-diwali-kannada-news-73030|title=Vijay Antony's 'Naan' trailers this Diwali}}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ [[:en: Salim|''ಸಲೀಮ್'' ]]ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಚಿತ್ರದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವು ನಟನಾಗಿ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸಂಗೀತವನ್ನೂ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/salim-tamil-movie-17833|title=Salim|access-date=2025-05-14|archive-date=2025-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250901124257/https://www.indiaglitz.com/salim-tamil-movie-17833|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  

೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪ್ರಣಯ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರವಾದ [[:en: India Pakistan|''ಇಂಡಿಯಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್'']] ಇದರಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/india-pakistan-movie-review-tamil-movie-review-19419.html|title=India Pakistan Review|access-date=2025-05-14|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123081404/https://www.indiaglitz.com/india-pakistan-movie-review-tamil-movie-review-19419.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಅವರ ಮೊದಲ ನಟನಾ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ [[:en: Dishyum|''ಡಿಶ್ಯುಮ್'' ]]ನಿರ್ದೇಶಕ [[:en: Sasi|ಸಸಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ [[:en: Pichaikkaran|''ಪಿಚೈಕರನ್'' ]](೨೦೧೬) ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/No-one-will-want-to-play-a-beggar-in-a-film-but-I-did/articleshow/48641784.cms|title=No one will want to play a beggar in a film, but I did|work=The Times of India|last1=Balachandran|first1=Logesh|access-date=24 August 2015|archive-date=25 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150825234657/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/No-one-will-want-to-play-a-beggar-in-a-film-but-I-did/articleshow/48641784.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/pichaikkaran-review-entertaining-review-tamil-qdeqQDheahffe.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307052218/http://www.sify.com/movies/pichaikkaran-review-entertaining-review-tamil-qdeqQDheahffe.html|url-status=dead|archive-date=2016-03-07|title=Review : Pichaikkaran review: Entertaining! (2016)|website=[[Sify]]|access-date=2019-05-09}}&lt;/ref&gt; ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಂಗ್ರಹವು ೪೦ ಕೋಟಿಗೆ ಸಮೀಪಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 November 2016 |title=Bichagadu total box office collection: Vijay Antony's Telugu film turns bigger success than Pichaikkaran |url=https://www.ibtimes.co.in/bichagadu-total-box-office-collection-vijay-antonys-telugu-film-turns-bigger-success-pichaikkaran-702420 |access-date=19 March 2020 |website=International Business Times |archive-date=19 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200319060642/https://www.ibtimes.co.in/bichagadu-total-box-office-collection-vijay-antonys-telugu-film-turns-bigger-success-pichaikkaran-702420 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ತೆಲುಗು ಡಬ್ ಬಿಚಗಡು ಮೂಲ ಚಿತ್ರಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ಪ್ರದೀಪ್ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಯವರು ನಿರ್ದೇಶನದ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ [[:en: Saithan|''ಸೈತಾನ್'']] ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/saithan-preview-tamil-movie-20394|title=Saithan Preview|access-date=2025-05-14|archive-date=2025-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829040721/https://www.indiaglitz.com/saithan-preview-tamil-movie-20394|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

ಅವರು [[:en: Jeeva Shankar|ಜೀವ ಶಂಕರ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ ೨೦೧೭ ರ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ [[:en: Yaman|''ಯಮನ್'']] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ''ನಾನ್'' 
ಚಿತ್ರದ ನಂತರ ಅವರು ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/flix/review-yaman-has-nothing-new-say-about-politics-fun-thriller-anyway-57743|title = Review: Yaman has nothing new to say about politics, but is a fun thriller anyway}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ [[:en: Annadurai |''ಅಣ್ಣಾದೊರೈ'' ]]ಒಂದು ಆಕ್ಷನ್ ಡ್ರಾಮಾವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/annadurai-review-tamil-movie-21910|title=Annadurai review. Annadurai Tamil movie review, story, rating|website=IndiaGlitz.com|access-date=27 November 2018|archive-date=27 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127234250/https://www.indiaglitz.com/annadurai-review-tamil-movie-21910|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[:en: Kiruthiga Udhayanidhi |ಕಿರುತಿಗ ಉದಯನಿಧಿ]] ನಿರ್ದೇಶನದ ಅವಧಿಯ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ [[:en: Kaali|''ಕಾಳಿ'' ]]ಮತ್ತು ಗಣೇಶ ನಿರ್ದೇಶನದ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ [[:en: Thimiru Pudichavan|''ತಿಮಿರು ಪುಡಿಚವನ್'']] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಲೂಯಿಸ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಮತ್ತು [[ಅರ್ಜುನ್ ಸರ್ಜಾ|ಅರ್ಜುನ್ ಸರ್ಜಾರ]] ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ [[ :en:Kolaigaran|''ಕೊಲೈಗರನ್'' ]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಹೆಚ್ಚು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-kolaigaran-overpowers-bharat-impacts-ngk-business-799295|title = Box office collection: Kolaigaran overpowers Bharat, impacts NGK business}}&lt;/ref&gt;

ಆಂಟನಿಯವರು ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, [[:en: Pichaikkaran 2|''ಪಿಚೈಕರನ್ ೨'']] ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-antonys-pichaikkaran-2-to-release-in-summer-2023/articleshow/96389046.cms|title = Vijay Antony's 'Pichaikkaran 2' to release in Summer 2023}}&lt;/ref&gt; [[:en:Romeo |''ರೋಮಿಯೋ'' ]](೨೦೨೪) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಆಂಟನಿಯವರು ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ನಾಯಕನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/romeo-review-tamil-movie-34954|title=Romeo Review|access-date=2025-05-14|archive-date=2025-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250316022143/https://www.indiaglitz.com/romeo-review-tamil-movie-34954|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ಆಂಟನಿಯವರು ಫಾತಿಮಾ ವಿಜಯ್ ಆಂಟನಿ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಮೀರಾ ಮತ್ತು ಲಾರಾ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ಹಿರಿಯ ಮಗಳು ಮೀರಾ ೨೦೨೩ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯ ರಂದು [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈನ]] ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ೧೬ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Why Latest Picture of Vijay Antony's Daughter Meera is |url=https://www.news18.com/movies/force-behind-my-strength-vijay-antonys-wife-shares-daughter-meeras-pic-7292977.html |work=News18 |date=14 March 2023 |language=en |access-date=30 March 2023 |archive-date=30 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330145642/https://www.news18.com/movies/force-behind-my-strength-vijay-antonys-wife-shares-daughter-meeras-pic-7292977.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Actor Vijay Antony's daughter allegedly dies by suicide |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/vijay-antony-daughter-death-suicide-101695095740540.html |access-date=2023-09-19 |website=Hindustan Times |language=en |archive-date=19 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230919043511/https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/vijay-antony-daughter-death-suicide-101695095740540.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ವಿಜಯ್ ಆಂಟನಿ ಫಿಲ್ಮ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ, [[ :en:Romeo|''ರೋಮಿಯೋ'' ]](೨೦೨೪) ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಫಾತಿಮಾ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಮೀರಾ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/fatima-vijay-antonys-heartbreaking-tweet-after-daughter-meeras-death-if-i-knew-you-will-live-only-for-16-years-8975233/|title=Fatima Vijay Antony’s heartbreaking tweet after daughter Meera’s death: ‘If I’d known you will live only for 16 years…’|date=9 October 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/romeo-trailer-vijay-antony-stars-as-a-husband-on-a-mission-to-woo-his-wife/article67993745.ece|title=‘Romeo’ trailer: Vijay Antony stars as a husband on a mission to woo his wife|date=26 March 2024|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; 

ಆಂಟನಿ ಅವರ ಮುತ್ತಜ್ಜ [[:en: Samuel Vedanayagam Pillai|ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ವೇದಾನಾಯಕಂ ಪಿಳ್ಳೈ]] ಅವರು [[ತಮಿಳು]] [[ಕವಿ]], [[ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಗಳಗನಾಥರು|ಕಾದಂಬರಿಕಾರ]] ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು &quot;ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ತಮಿಳು ಕಾದಂಬರಿ&quot; ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[:en: Prathapa Mudaliar Charithram|''ಪ್ರತಾಪ ಮೊದಲಿಯಾರ್ ಚರಿತ್ರಮ್'']] ಅವರ ಕರ್ತೃತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ವೇದಾನಾಯಕಂ ಅವರ ಆದರ್ಶಗಳು ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.kalaignarseithigal.com/cinema/2023/03/27/vijay-antony-is-great-grand-son-of-vedanayagam-pillai-who-is-first-tamil-novel-writer
| title = விஜய் ஆண்டனி, முதல் தமிழ் நாவலாசிரியர் வேதநாயகம் பிள்ளையின் கொள்ளுபேரன்
| website = Kalaignar Seithigal
| date = 27 March 2023
| access-date = {{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}
| archive-url = https://web.archive.org/web/20250427115536/https://www.kalaignarseithigal.com/cinema/2023/03/27/vijay-antony-is-great-grand-son-of-vedanayagam-pillai-who-is-first-tamil-novel-writer
| archive-date = 27 April 2025
}}&lt;/ref&gt;

==ಸಿನಿಮಾಗಳು==
===ನಟ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|- bgcolor=&quot;&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! ವರ್ಷ!! ಸಿನಿಮಾ !! ಪಾತ್ರಗಳು !! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| ೨೦೦೬|| ''[[:en:Kizhakku Kadalkarai Salai|ಕಿಝಕ್ಕು ಕಡಲ್ಕರೈ ಸಲೈ]]'' || ಉಪನ್ಯಾಸಕ|| ಕ್ಯಾಮಿಯೋ ಗೋಚರತೆ
|-
| ೨೦೦೯|| ''[[:en:TN 07 AL 4777|ಟಿಎನ್ ೦೭ ಎ‌ಎಲ್ ೪೭೭೭]]'' || ಅವನೇ || &quot;ಆಟಿಚೂಡಿ&quot; ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
|-
| ೨೦೧೨|| ''[[:en:Naan (2012 film)|ನಾನ್]]'' || ಕಾರ್ತಿಕ್/ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಲೀಂ   
|
|-
| ೨೦೧೪|| ''[[:en:Salim (film)|ಸಲೀಂ]]'' || ಡಾ. ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಲೀಂ ||
|-
| ೨೦೧೫|| ''[[:en:India Pakistan|ಭಾರತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]'' || ಅಡ್ವ. ಕಾರ್ತಿಕ್ ||
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | ೨೦೧೬|| ''[[:en:Pichaikkaran|ಪಿಚೈಕ್ಕರನ್]]'' ||  ಅರುಳ್ ಸೆಲ್ವ ಕುಮಾರ್  ||
|-
|  ''[[:en:Nambiar (film)|ನಂಬಿಯಾರ್]]'' || ಅವನೇ || &quot;ಆರ ಅಮರ&quot; ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
|-
|  ''[[:en:Saithan|ಸೈತಾನ್]]'' || ದಿನೇಶ್ &amp; ಶರ್ಮಾ || [[:en:dual role|ದ್ವಿಪಾತ್ರ]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |೨೦೧೭|| ''[[:en:Yaman (film)|ಯಮನ್]]'' || ತಮಿಝರಸನ್ (ಯಮನ್) &amp; ಅರಿವುದೈನಂಬಿ || [[:en:dual role|ದ್ವಿಪಾತ್ರ]]
|-
|  ''[[:en:Mupparimanam|ಮುಪ್ಪರಿಮಾನಂ]]'' || ಅವನೇ || &quot;ಲೆಟ್ಸ್ ಗೋ ಪಾರ್ಟಿ&quot; ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.
|-
| ''[[:en:Annadurai (film)|ಅಣ್ಣಾದೊರೈ]]'' || ಅಣ್ಣಾದೊರೈ &amp; ತಂಬಿದುರೈ || [[:en:dual role|ದ್ವಿಪಾತ್ರ]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |೨೦೧೮|| ''[[:en:Kaali (2018 film)|ಕಾಳಿ]]'' || ಕಾಳಿ (ಭರತ್), ಯಂಗ್ ಪೆರಿಯಸಾಮಿ (ಸಾಮಿ), ಯಂಗ್ ಮಾರಿ, &amp; ಯಂಗ್ ಜಾನ್|| [[:en:Dual role|ಕ್ವಾಡ್ರುಪಲ್ ಪಾತ್ರಗಳು]]
|-
|''[[:en:Traffic Ramasamy (film)|ಟ್ರಾಫಿಕ್ ರಾಮಸಾಮಿ]]'' || ಅವನೇ || ಕ್ಯಾಮಿಯೋ ಗೋಚರತೆ
|-
| ''[[:en:Thimiru Pudichavan|ತಿಮಿರು ಪುಡಿಚವನ್]]'' || ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಮುರುಗವೇಲ್ ||
|-
|೨೦೧೯|| ''[[:en:Kolaigaran|ಕೋಲೈಗರನ್]]'' || ಪ್ರಭಾಕರ ಐಪಿಎಸ್||
|-
|೨೦೨೧|| ''[[:en:Kodiyil Oruvan|ಕೊಡಿಯಲ್ಲಿ ಒರುವನ್]]'' || ವಿಜಯ ರಾಘವನ್ ||
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | ೨೦೨೩|| ''[[:en:Tamilarasan|ತಮಿಳರಸನ್]]'' || ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ತಮಿಳರಸನ್ ||
|-
|''[[:en:Pichaikkaran 2|ಪಿಚೈಕ್ಕರನ್ ೨]]''||ವಿಜಯ್ ಗುರುಮೂರ್ತಿ &amp; ಸತ್ಯ|| [[:en:dual role|ದ್ವಿಪಾತ್ರ]] ಸಹ ನಿರ್ದೇಶಕ
|-
| ''[[:en:Kolai (film)|ಕೊಲೈ]]''|| ವಿನಾಯಕ ||
|-
| ''[[:en:Raththam|ರಥಂ]]'' || ರಂಜಿತ್ ಕುಮಾರ್ || 
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ೨೦೨೪|| ''[[:en:Romeo (2024 film)|ರೋಮಿಯೋ]]'' || ಅರಿವಳಗನ್/ವಿಕ್ರಮ್||
|-
| ''[[:en:Mazhai Pidikkatha Manithan|ಮಝೈ ಪಿಡಿಕ್ಕತ ಮಾನಿತನ್]]'' || ಸಲೀಂ/೨೨೨೩/ಆಂಟನಿ || &lt;ref&gt;{{cite news|date=10 July 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-antonys-mazhai-pidikkatha-manithan-to-release-on-august-2/articleshow/111640985.cms|title=Vijay Antony's 'Mazhai Pidikkatha Manithan' to release on August 2|access-date=19 July 2024|language=en|newspaper=[[Times of India]]|url-status=live|archive-date=11 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240711011011/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-antonys-mazhai-pidikkatha-manithan-to-release-on-august-2/articleshow/111640985.cms}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[:en:Hitler (2024 film)|ಹಿಟ್ಲರ್]]'' || ಸೆಲ್ವ|| &lt;ref&gt;{{cite news |title=New Release Date Announced For Vijay Antony's Hitler |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tamil/new-release-date-announced-for-vijay-antonys-hitler-article-112954966/amp |work=Times Now |date=31 August 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot;| ೨೦೨೫|| {{Pending film|ಗಗನ ಮಾರ್ಗನ್}} || || ಪೂರ್ವ ನಿರ್ಮಾಣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-antonys-next-titled-gagana-maargan/articleshow/114302181.cms|title = Vijay Antony's next titled Gagana Maargan}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Pending film|ವಲ್ಲಿ ಮಾಯಿಲ್}} ||   || ತಡವಾಯಿತು
|-
|{{Pending film|ಅಗ್ನಿ ಸಿರಗುಗಲ್}} ||   || ತಡವಾಯಿತು
|-
|{{Pending film|ಖಾಕಿ}} ||   || ತಡವಾಯಿತು
|-
|{{Pending film|ಶಕ್ತಿ ತಿರುಮಗನ್}} ||ಕಿಟ್ಟು || ೨೫ ನೇ ಚಿತ್ರ, ಚಿತ್ರೀಕರಣ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/shakthi-thirumagan-vijay-antony-teams-up-with-aruvi-director-arun-prabu-for-his-25th-film/article69154137.ece|title = ‘Shakthi Thirumagan’: Vijay Antony teams up with ‘Aruvi’ director Arun Prabu for his 25th film|work= [[The Hindu]] |date=29 January 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

===ಸಂಪಾದಕ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ವರ್ಷ
!ಚಲನಚಿತ್ರ
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |೨೦೧೭
|''[[:en:Annadurai (film)|ಅಣ್ಣಾದೊರೈ]]''
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |೨೦೧೮
|''[[:en:Thimiru Pudichavan|ತಿಮಿರು ಪುದಿಚವನ್]]''
|-
|೨೦೨೧
|''[[:en:Kodiyil Oruvan|ಕೊಡಿಯಿಲ್ ಒರುವನ್]]''
|-
|೨೦೨೩
|''[[:en:Pichaikkaran 2|ಪಿಚೈಕಾರನ್ ೨]]''
|-
|೨೦೨೪
|''[[:en:Romeo (2024 film)|ರೋಮಿಯೋ]]''
|}

==ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ==
===ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ವರ್ಷ
! [[:en:Tamil language|ತಮಿಳು]]
! ಇತರ ಭಾಷೆಗಳು
! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| ೨೦೦೫|| ''[[:en:Sukran|ಸುಕ್ರನ್]]'' ||  ||
|-
| rowspan=2|೨೦೦೬|| ''[[:en:Dishyum|ಡಿಶ್ಯುಮ್]]'' ||  ||
|-
| ''[[:en:Iruvar Mattum|ಇರುವರ್ ಮಟ್ಟುಂ]]'' ||  ||
|-
| rowspan=2|೨೦೦೭|| ''[[:en:Naan Avanillai (2007 film)|ನಾನ್ ಅವನಿಲ್ಲೈ]]'' ||  ''[[:en:Buddhivantha|ಬುದ್ಧಿವಂತ]]'' ([[ಕನ್ನಡ]]) || ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ, [[:en:Filmfare Best Music Director Award (Tamil)|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ತಮಿಳು)]]&lt;br /&gt;ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ [[:en:D. Imman|ಡಿ. ಇಮಾನ್]]
|-
|  ''[[:en:Ninaithale|ನಿನೈತಲೆ]]'' ||  ||
|-
| rowspan=3|೨೦೦೮|| ''ಪಸುಂಪೊನ್ ತೇವರ್ ವರಲರು'' ||  || ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಚಿತ್ರ
|-
| ''[[:en:Pandhayam (2008 film)|ಪಂಧಾಯಂ]]'' || ||
|-
|  ''[[:en:Kadhalil Vizhunthen|ಕದಲಿಲ್ ವಿಝುಂತೇನ್]]'' || || ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ, [[:en:Filmfare Best Music Director Award (Tamil)|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ತಮಿಳು)]]

ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ ಕೇನ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ಲಯನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನಕ್ಕಾ ಮುಕ್ಕಾ)&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Vijay Antony first Indian to win Cannes Golden Lion |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/did-you-know/vijay-antony-first-indian-to-win-cannes-golden-lion/articleshow/47187232.cms |access-date=2023-03-03 |issn=0971-8257 |archive-date=19 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230919053657/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/did-you-know/vijay-antony-first-indian-to-win-cannes-golden-lion/articleshow/47187232.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;nowiki&gt;''ನಕ್ಕಾ ಮುಕ್ಕಾ''&lt;/nowiki&gt; ೨೦೧೧ ರ [[:en:Cricket World Cup|ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಹಾಡನ್ನು ನುಡಿಸಲಾಯಿತು.

|-
| rowspan=6|೨೦೦೯ || ''[[:en:A Aa E Ee (2009 Tamil film)|ಎ ಆ ಇ ಈ]]'' ||
|-
| ''[[:en:TN 07 AL 4777|ಟಿಎನ್ ೦೭ ಎ‌ಎಲ್ ೪೭೭೭]]'' || || ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ, [[:en:Vijay Award for Best Music Director|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ ವಿಜಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] 
ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ, [[:en:Vijay Award for Favourite Song|ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಗೀತೆಗೆ ವಿಜಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]
|-
| ''[[:en:Mariyadhai|ಮರಿಯಾದೈ]]'' || ||
|-
| ''[[:en:Ninaithale Inikkum (2009 film)|ನಿನೈತಲೆ ಇನಿಕ್ಕುಂ]]'' || || ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ, [[:en:Filmfare Best Music Director Award (Tamil)|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ತಮಿಳು)]]

|-
|| ''[[:en:Mahatma (film)|ಮಹಾತ್ಮ]]'' ([[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]]) || ''ಡಿಶ್ಯುಂ'', ''ಕಾದಲಿಲ್ ವಿಝುಂತೇನ್'' ಮತ್ತು ''ನಾನ್ ಅವನಿಲ್ಲೈ'' ಚಿತ್ರದ ಮರುಬಳಕೆಯ ಹಾಡುಗಳು
|-
|  ''[[:en:Vettaikaaran (2009 film)|ವೆಟ್ಟೈಕಾರನ್]]'' || || ವಿಜೇತ, [[:en:Vijay Award for Favourite Song|ಮೆಚ್ಚಿನ ಗೀತೆಗಾಗಿ ವಿಜಯ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]&amp;nbsp;– ಚಿನ್ನ ತಾಮರೈ&lt;br /&gt;ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ, [[:en:Vijay Award for Best Music Director|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗಾಗಿ ವಿಜಯ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]
|-
| rowspan=5|೨೦೧೦|| ''[[:en:Rasikkum Seemane|ರಸಿಕ್ಕುಂ ಸೀಮನೆ]]'' ||  ||
|-
| ''[[:en:Aval Peyar Thamizharasi|ಅವಲ್ ಪೇಯರ್ ತಮಿಝರಸಿ]]'' ||  ||
|-
| ''[[:en:Angadi Theru|ಅಂಗಡಿ ತೇರು]]'' ||  || ೨ ಹಾಡುಗಳು
|-
| ''[[:en:Kanagavel Kaaka|ಕನಗವೇಲ್ ಕಾಕ]]'' ||  ||
|-
| ''[[:en:Uthamaputhiran (2010 film)|ಉತ್ತಮ ಪುತ್ರನ್]] '' || ||

|-''[[:en:Endhiran (2010 film)|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ||

| rowspan=4|೨೦೧೧|| ''[[:en:Sattapadi Kutram|ಸತ್ತಪದಿ ಕುಟ್ರಂ]]'' || ||
|-
|  ''[[:en:Yuvan Yuvathi|ಯುವನ್ ಯುವತಿ]]'' ||  ||
|-
|  ''[[:en:Vedi (film)|ವೇದಿ]] '' ||  ||
|-
|  ''[[:en:Velayudham|ವೇಲಾಯುಧಂ]]'' ||  ||
|-
| rowspan=3|೨೦೧೨||''[[:en:Naan (2012 film)|ನಾನ್]]'' || ''[[:en:Asthitva|ಅಸ್ಥಿತ್ವ]]'' (ಕನ್ನಡ) || ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ, [[:en:2nd South Indian International Movie Awards|೨ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗಾಗಿ
|-
|   ||''[[:en:Daruvu|ದರುವು]]'' (ತೆಲುಗು) || ''ಟಿಎನ್ ೦೭ ಎ‌ಎಲ್ ೪೭೭೭'', ''ನಿನೈತಲೆ ಇನಿಕ್ಕುಂ'', ''ವೆಟ್ಟೈಕಾರನ್'', ಮತ್ತು ''ಉತ್ತಮಪುತಿರನ್'' ನಿಂದ ಮರುಬಳಕೆಯ ಹಾಡುಗಳು
|-
|  ''[[:en:Sattam Oru Iruttarai (2012 film)|ಸತ್ತಂ ಒರು ಇರುತ್ತರೈ]]'' || ||
|-
|೨೦೧೩|| ''[[:en:Haridas (2013 film)|ಹರಿದಾಸ್]]'' || ||
|-
| rowspan=2|೨೦೧೪|| ''[[:en:Kathai Thiraikathai Vasanam Iyakkam|ಕಥೈ ತಿರೈಕತೈ ವಸನಂ ಇಯಕ್ಕಂ]]'' || || ೧ ಹಾಡು (&quot;ಎ ಫಾರ್ ಅಳಗಿರುಕ್ಕು&quot;)
|-
|  ''[[:en:Salim (film)|ಸಲೀಂ]]'' || ||
|-
| ೨೦೧೫|| ''[[:en:Aavi Kumar|ಆವಿ ಕುಮಾರ್]]'' || ||
|-
| rowspan=3|೨೦೧೬|| ''[[:en:Pichaikkaran|ಪಿಚೈಕ್ಕರನ್]]'' || ||
|-
|  ''[[:en:Nambiyaar|ನಂಬಿಯಾರ್]]'' || ||
|-
|''[[:en:Saithan|ಸೈತಾನ್]]''
|
|
|-
| rowspan=2|೨೦೧೭|| ''[[:en:Yaman (film)|ಯಮನ್]]'' ||  ||
|-
| ''[[:en:Annadurai (film)|ಅಣ್ಣಾದೊರೈ]]'' ||  ||
|-
| rowspan=2|೨೦೧೮|| ''[[:en:Kaali (2018 film)|ಕಾಳಿ]]'' || ||
|-
| ''[[:en:Thimiru Pudichavan|ತಿಮಿರು ಪುಡಿಚವನ್]]'' || ||
|-
| ೨೦೨೧|| ''[[:en:Iruvar Ullam (2021 film)|ಇರುವರ್ ಉಲ್ಲಂ]]'' || ||
|-
|೨೦೨೩||''[[:en:Pichaikkaran 2|ಪಿಚೈಕ್ಕರನ್ ೨]]'' || ||
|-
|೨೦೨೪||''[[:en:Mazhai Pidikkatha Manithan|ಮಝೈ ಪಿಡಿಕ್ಕತ ಮಾನಿತನ್]]'' || || ೧ ಹಾಡು (&quot;ಇವಾನ್ ಯಾರೋ&quot;)
|-
|೨೦೨೫|| ''[[:en:Madha Gaja Raja|ಮದಗಜ ರಾಜ]]'' ||  ||ವಿಳಂಬಿತ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.
|-
|}

===ಗೀತರಚನೆಕಾರ===
* [[:en:Dishyum|''ಡಿಶ್ಯೂಮ್'' ]](೨೦೦೬) (&quot;ಡೈಲಾಮೊ ಡೈಲಾಮೊ&quot; ಹಾಡು)
* [[:en:Romeo|''ರೋಮಿಯೋ'' ]](೨೦೨೪)

===ದೂರದರ್ಶನ===
* ೨೦೦೨ [[:en: Chinna Papa Periya Papa|''ಚಿನ್ನ ಪಾಪ ಪೆರಿಯಾ ಪಾಪಾ'']] (ಸರಣಿ ೧) (ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿ) (ಸನ್ ಟಿವಿ)
* ೨೦೦೫ ''ಮಲರ್ಗಲ್'' (ಸನ್ ಟಿವಿ)
* ೨೦೦೫ ''ಕೆಟ್ಟಿಲಂ'' (ಜಯಾ ಟಿವಿ)
* ೨೦೦೬ [[:en: Kana Kaanum Kaalangal|''ಕಾನಾ ಕಾನುಮ್ ಕಾಲಂಗಲ್'']] (ವಿಜಯ್ ಟಿವಿ)
* ೨೦೦೭ [[:en: Kadhalikka Neramillai |''ಕಾದಲಿಕ್ಕ ನೆರಮಿಲ್ಲೈ'']] (ವಿಜಯ್ ಟಿವಿ)
* ೨೦೦೭ [[ :en:Megala |''ಮೇಗಾಲ'' ]](ಸನ್ ಟಿವಿ)
* ೨೦೧೫ [[:en: Chinna Papa Periya Papa|''ಚಿನ್ನ ಪಾಪಾ ಪೆರಿಯಾ ಪಾಪಾ'']] (ಸರಣಿ ೨) (ಸನ್ ಟಿವಿ)

===ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-  style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! style=&quot;width:100px;&quot;| ವರ್ಷ
! style=&quot;width:150px;&quot;| ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! style=&quot;width:80px;&quot;| ಪಾತ್ರ
! style=&quot;width:80px;&quot;| ಭಾಷೆ
! style=&quot;width:80px;&quot;| ಜಾಲಗಳು
! style=&quot;width:50px;&quot;| ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
|-
| ೨೦೨೪-ಪಸ್ತುತ
| ''[[:en:Mahanadigai|ಮಹಾನದಿಗೈ]]''
| ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು
| [[:en:Tamil language|ತಮಿಳು]]
| [[:en:Zee Tamil|ಝೀ ತಮಿಳು]]
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/new-show-mahanadigai-set-to-premiere-on-october-5/articleshow/113659429.cms|title=New show ‘Mahanadigai' set to premiere on October 5|website=[[The Times of India]]|date=27 September 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
* {{Official website|www.vijayantony.com}}
* [{{AllMusic|class=artist|id=2268109|pure_url=yes}} Vijay Antony] at [[Allmusic]]
* {{IMDb name|2537099}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]]</text>
      <sha1>675mdlme6hbsdcxjg1dq0r0z3vt9v4m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431150</id>
      <parentid>1430921</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-52611-40|~2026-52611-40]] ([[User talk:~2026-52611-40|talk]]) to last revision by [[User:A826|A826]]</comment>
      <origin>1363600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41191" sha1="8s93e28tdg7ab91tk49zi6rihggicsr" xml:space="preserve">{{under construction}}

{{Infobox person
| name               = ವಿಜಯ್ ಆಂಟನಿ
| image              = Vijayantony.jpj.jpg
| caption            = ಫೋಟೋಶೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಆಂಟನಿ
| birth_name         = ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಆಂಟನಿ ಸಿರಿಲ್ ರಾಜಾ
| birth_date         = {{birth date and age|1975|7|24|df=y}}
| birth_place        = [[:en:Nagercoil|ನಾಗರ್‌ಕೋಯಿಲ್]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]
| occupation         = {{hlist|ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ|ನಟ|ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಪಾದಕ|ಗೀತರಚನೆಕಾರ|ಆಡಿಯೋ ಎಂಜಿನಿಯರ್|ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ|ನಿರ್ದೇಶಕ|ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕಲಾವಿದ}}
| nationality        = [[:en:Indian people|ಭಾರತೀಯ]]
| spouse             = ಫಾತಿಮಾ
| children           = ೨
}}

'''ವಿಜಯ್ ಆಂಟನಿ''' ಇವರು ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಆಂಟನಿ ಸಿರಿಲ್ ರಾಜಾ (ಜನನ ಜುಲೈ ೨೪, ೧೯೭೫) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವೃತ್ತಿಪರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vijayantony.com/vijayantony-biography.html|title=VIJAY ANTONY|website=vijayantony.com|access-date=15 January 2020|archive-date=8 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108232010/http://www.vijayantony.com/vijayantony-biography.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಇವರು ಭಾರತೀಯ [[ಸಂಗೀತ]] ಸಂಯೋಜಕ, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ, [[ನಟ]], [[ಚಲನಚಿತ್ರ]] [[:en:editor|ಸಂಪಾದಕ]], ಗೀತರಚನೆಕಾರ, [[:en: audio engineer|ಆಡಿಯೊ ಎಂಜಿನಿಯರ್]] ಮತ್ತು [[ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ|ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದು]], ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ತಮಿಳು]] ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಇವರು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, [[:en: Sukran|''ಸುಕ್ರನ್'' ]]ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ೨೦೧೨ ರಂದು [[:en: Naan|''ನಾನ್'' ]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು [[:en: Salim|''ಸಲೀಮ್'' ]](೨೦೧೪) ಮತ್ತು [[:en: Pichaikkaran|''ಪಿಚೈಕರನ್'' ]](೨೦೧೬) ನಂತಹ [[ :en:action thriller films|ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ]] ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/did-you-know/did-you-know-vijay-antonys-big-screen-debut-was-not-naan/articleshow/75602799.cms|title = Did you know, Vijay Antony's big-screen debut was not 'Naan'?}}&lt;/ref&gt;

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ==
ವಿಜಯ್‌ರವರು [[:en: Kanyakumari District|ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[ನಾಗರಕೋವಿಲ್|ನಾಗರಕೋವಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ತಮ್ಮ ರಂಗನಾಮವಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಇದನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ [[:en: S. A. Chandrasekhar|ಎಸ್.ಎ.ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] ಅವರು ವಿಜಯ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು.

ಆಂಟನಿಯವರು ೭ ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದಾಗ ತಂದೆ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಅವರ ತಾಯಿ ಬೆಳೆಸಿದರು. ಅವರು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಸಂಗೀತಗಾರರಲ್ಲ.  ಆದರೆ, [[:en: sound engineer|ಸೌಂಡ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್]] ಆಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರಾದರು. ತಮ್ಮ ತೃತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಆಡಿಯೊ ಇನ್ಫೋಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಎಂಬ ಆಡಿಯೊ ಸ್ಟುಡಿಯೋವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಸೌಂಡ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. [[ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ|ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿ]] ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಗಾಗಿ ಜಿಂಗಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುವ ಮೂಲಕ [[ದೂರದರ್ಶನ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Kalpagam Sarma|url=http://www.goergo.in/?p=3265|title='Naaka Mukka' Antony|work=goergo.in|accessdate=2009-01-19|archive-date=2011-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110102041428/http://www.goergo.in/?p=3265|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ :en:Oscar Ravichandran|ಆಸ್ಕರ್ ರವಿಚಂದ್ರನ್]] ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರ [[:en: Dishyum|''ಡಿಶ್ಯೂಮ್‌ಗೆ'' ]]ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಆಂಟನಿ ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದಾಗ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಸಾಹಸವು ಬಂದಿತು. ಆದರೆ, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮೊದಲು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕಾರಣ [[:en: Sukran|''ಸುಕ್ರನ್'' ]] ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಡೆಯಿತು.

==ವೃತ್ತಿಜೀವನ==
===ಸಂಯೋಜನೆ===
ವಿಜಯ್ ಆಂಟನಿಯವರು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ತೆರೆಕಂಡ [[:en: Sukran|''ಸುಕ್ರಾನ್'']] ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸಂಗೀತ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. [[:en:Naan Avan Illai|''ನಾನ್ ಅವನ್ ಇಲ್ಲೈ'']] (೨೦೦೭) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-antony-to-sam-cs-kollywood-music-directors-who-are-celebrated-less/photostory/98765148.cms?picid=98765217|title = Vijay Antony to Sam CS: Kollywood music directors who are celebrated less}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೮ ರ [[ :en:Kadhalil Vizhunthen|''ಕಾದಲಿಲ್ ವಿಜುಂಥೆನ್'']] ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆಂಟನಿ ಅವರ ಹಾಡುಗಳು ಹಿಟ್ ಆದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[:en: dappan koothu|''ಡಪ್ಪನ್ ಕೂಟು'']] [[:en: Nakka Mukka|''ನಕ್ಕಾ ಮುಕ್ಕಾ'']] ಹಾಡು ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2011/Mar/07/nakka-mukka-catches-composer-by-surprise-233459.html|title = ‘Nakka Mukka’ catches composer by surprise}}&lt;/ref&gt; ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ &quot;ನಕ್ಕಾ ಮುಕ್ಕಾ&quot; ([[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾಕ್ಕಾಗಿ]]) ಗಾಗಿ ಕ್ಯಾನ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ಲಯನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://m.timesofindia.com/india/TOI-wins-India-its-first-Gold-Film-Lions-at-Cannes/articleshow/4710682.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20120405211513/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-28/india/28159732_1_jwt-india-agnello-dias-taproot-india |url-status=live |archive-date=5 April 2012 |title=TOI wins India its first Gold Film Lions at Cannes |date=28 June 2009 |work=[[The Times of India]] |access-date=18 August 2012}}&lt;/ref&gt; ಈ ಹಾಡನ್ನು ನಂತರ, ೨೦೧೧ ರ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moviebuff.com/vijay-antony|title =  Vijay Antony}}&lt;/ref&gt; 

ಆಂಟನಿಯವರು ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ತಮಿಳು ಧ್ವನಿಪಥಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[:en: A Aa E Ee|ಎ ಆ ಇ ಈ]], [[:en: TN 07 AL 4777|ಟಿಎನ್ ೦೭ ಎಎಲ್ ೪೭೭೭]], [[:en: Mariyadhai|''ಮರಿಯಾದೈ'']], [[:en:Ninaithale Inikkum|''ನೈನೈತಾಲೆ ಇನಿಕ್ಕುಮ್'']] ಮತ್ತು [[ :en:Vettaikaaran|''ವ್ವೆಟ್ಟೈಕಾರನ್'' ]] ಸೇರಿವೆ.

ಆಂಟನಿಯವರು ೨೦೧೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ :en:Aval Peyar Thamizharasi|''ಅವಲ್ ಪೆಯರ್ ತಮಿಳರಸಿ'']], [[ :en:Uthama Puthiran|''ಉತ್ತಮ ಪುತ್ರನ್'']], [[ :en:Vedi|''ವೇದಿ'' ]]ಮತ್ತು [[:en:Velayudham|''ವೇಲಾಯುಧಮ್'' ]]ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.

ಆಂಟನಿಯವರು [[:en: Mahatma|''ಮಹಾತ್ಮ'' ]](೨೦೦೯) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ತೆಲುಗು ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು [[:en:Buddhivantha|''ಬುದ್ಧಿವಂತ'' ]](೨೦೦೭) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2009/Jun/02/vijay-antony-goes-to-tollywood-53982.html|title =Vijay Antony goes to Tollywood}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/celebs/vijay-antony/biography.html|title = Vijay Antony}}&lt;/ref&gt;  

[[:en: Naan|''ನಾನ್'' ]](೨೦೧೨), [[ :en:Salim|''ಸಲೀಮ್'' ]](೨೦೧೪), [[:en: Pichaikkaran|''ಪಿಚೈಕರನ್'' ]](೨೦೧೬), [[ :en:Saithan|''ಸೈತನ್'' ]](೨೦೧೬), [[:en:Yaman|''ಯಮನ್'' ]](೨೦೧೭), [[:en:Annadurai|''ಅಣ್ಣಾದೊರೈ'' ]](೨೦೧೭), [[:en: Kaali|''ಕಾಲಿ'' ]](೨೦೧೮), [[:en:Thimiru Pudichavan |''ತಿಮಿರು ಪುಡಿಚವನ್'']] (೨೦೧೯) ಮತ್ತು [[:en: Pichaikkaran 2|''ಪಿಚೈಕರನ್ ೨'']] (೨೦೨೩) ಸೇರಿದಂತೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಟನಾ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಆಂಟನಿಯವರು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.

===ನಟನೆ===
[[File:Vijay Antony and Arjun at the ‘Kolaigaran’ Press Meet.jpg|thumb|right|ಕೊಲೈಗರನ್ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಆಂಟನಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ್.]]

ಕ್ರೈಮ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ [[:en: Naan |''ನಾನ್'']] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಆಂಟನಿಯವರು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/vijay-antonys-naan-trailers-this-diwali-kannada-news-73030|title=Vijay Antony's 'Naan' trailers this Diwali}}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ [[:en: Salim|''ಸಲೀಮ್'' ]]ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಚಿತ್ರದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವು ನಟನಾಗಿ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸಂಗೀತವನ್ನೂ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/salim-tamil-movie-17833|title=Salim|access-date=2025-05-14|archive-date=2025-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20250901124257/https://www.indiaglitz.com/salim-tamil-movie-17833|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  

೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪ್ರಣಯ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರವಾದ [[:en: India Pakistan|''ಇಂಡಿಯಾ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್'']] ಇದರಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/india-pakistan-movie-review-tamil-movie-review-19419.html|title=India Pakistan Review|access-date=2025-05-14|archive-date=2025-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123081404/https://www.indiaglitz.com/india-pakistan-movie-review-tamil-movie-review-19419.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಅವರ ಮೊದಲ ನಟನಾ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ [[:en: Dishyum|''ಡಿಶ್ಯುಮ್'' ]]ನಿರ್ದೇಶಕ [[:en: Sasi|ಸಸಿ]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ [[:en: Pichaikkaran|''ಪಿಚೈಕರನ್'' ]](೨೦೧೬) ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/No-one-will-want-to-play-a-beggar-in-a-film-but-I-did/articleshow/48641784.cms|title=No one will want to play a beggar in a film, but I did|work=The Times of India|last1=Balachandran|first1=Logesh|access-date=24 August 2015|archive-date=25 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150825234657/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/No-one-will-want-to-play-a-beggar-in-a-film-but-I-did/articleshow/48641784.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/pichaikkaran-review-entertaining-review-tamil-qdeqQDheahffe.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160307052218/http://www.sify.com/movies/pichaikkaran-review-entertaining-review-tamil-qdeqQDheahffe.html|url-status=dead|archive-date=2016-03-07|title=Review : Pichaikkaran review: Entertaining! (2016)|website=[[Sify]]|access-date=2019-05-09}}&lt;/ref&gt; ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಂಗ್ರಹವು ೪೦ ಕೋಟಿಗೆ ಸಮೀಪಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 November 2016 |title=Bichagadu total box office collection: Vijay Antony's Telugu film turns bigger success than Pichaikkaran |url=https://www.ibtimes.co.in/bichagadu-total-box-office-collection-vijay-antonys-telugu-film-turns-bigger-success-pichaikkaran-702420 |access-date=19 March 2020 |website=International Business Times |archive-date=19 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200319060642/https://www.ibtimes.co.in/bichagadu-total-box-office-collection-vijay-antonys-telugu-film-turns-bigger-success-pichaikkaran-702420 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ತೆಲುಗು ಡಬ್ ಬಿಚಗಡು ಮೂಲ ಚಿತ್ರಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ಪ್ರದೀಪ್ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಯವರು ನಿರ್ದೇಶನದ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ [[:en: Saithan|''ಸೈತಾನ್'']] ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/saithan-preview-tamil-movie-20394|title=Saithan Preview|access-date=2025-05-14|archive-date=2025-08-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20250829040721/https://www.indiaglitz.com/saithan-preview-tamil-movie-20394|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

ಅವರು [[:en: Jeeva Shankar|ಜೀವ ಶಂಕರ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ ೨೦೧೭ ರ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ [[:en: Yaman|''ಯಮನ್'']] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ''ನಾನ್'' 
ಚಿತ್ರದ ನಂತರ ಅವರು ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/flix/review-yaman-has-nothing-new-say-about-politics-fun-thriller-anyway-57743|title = Review: Yaman has nothing new to say about politics, but is a fun thriller anyway}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ [[:en: Annadurai |''ಅಣ್ಣಾದೊರೈ'' ]]ಒಂದು ಆಕ್ಷನ್ ಡ್ರಾಮಾವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/annadurai-review-tamil-movie-21910|title=Annadurai review. Annadurai Tamil movie review, story, rating|website=IndiaGlitz.com|access-date=27 November 2018|archive-date=27 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181127234250/https://www.indiaglitz.com/annadurai-review-tamil-movie-21910|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[:en: Kiruthiga Udhayanidhi |ಕಿರುತಿಗ ಉದಯನಿಧಿ]] ನಿರ್ದೇಶನದ ಅವಧಿಯ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ [[:en: Kaali|''ಕಾಳಿ'' ]]ಮತ್ತು ಗಣೇಶ ನಿರ್ದೇಶನದ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ [[:en: Thimiru Pudichavan|''ತಿಮಿರು ಪುಡಿಚವನ್'']] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಲೂಯಿಸ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಮತ್ತು [[ಅರ್ಜುನ್ ಸರ್ಜಾ|ಅರ್ಜುನ್ ಸರ್ಜಾರ]] ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ [[ :en:Kolaigaran|''ಕೊಲೈಗರನ್'' ]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಹೆಚ್ಚು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-kolaigaran-overpowers-bharat-impacts-ngk-business-799295|title = Box office collection: Kolaigaran overpowers Bharat, impacts NGK business}}&lt;/ref&gt;

ಆಂಟನಿಯವರು ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, [[:en: Pichaikkaran 2|''ಪಿಚೈಕರನ್ ೨'']] ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-antonys-pichaikkaran-2-to-release-in-summer-2023/articleshow/96389046.cms|title = Vijay Antony's 'Pichaikkaran 2' to release in Summer 2023}}&lt;/ref&gt; [[:en:Romeo |''ರೋಮಿಯೋ'' ]](೨೦೨೪) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ್ ಆಂಟನಿಯವರು ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ನಾಯಕನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/romeo-review-tamil-movie-34954|title=Romeo Review|access-date=2025-05-14|archive-date=2025-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250316022143/https://www.indiaglitz.com/romeo-review-tamil-movie-34954|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ಆಂಟನಿಯವರು ಫಾತಿಮಾ ವಿಜಯ್ ಆಂಟನಿ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಮೀರಾ ಮತ್ತು ಲಾರಾ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ಹಿರಿಯ ಮಗಳು ಮೀರಾ ೨೦೨೩ ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯ ರಂದು [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈನ]] ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ೧೬ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Why Latest Picture of Vijay Antony's Daughter Meera is |url=https://www.news18.com/movies/force-behind-my-strength-vijay-antonys-wife-shares-daughter-meeras-pic-7292977.html |work=News18 |date=14 March 2023 |language=en |access-date=30 March 2023 |archive-date=30 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330145642/https://www.news18.com/movies/force-behind-my-strength-vijay-antonys-wife-shares-daughter-meeras-pic-7292977.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-09-19 |title=Actor Vijay Antony's daughter allegedly dies by suicide |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/vijay-antony-daughter-death-suicide-101695095740540.html |access-date=2023-09-19 |website=Hindustan Times |language=en |archive-date=19 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230919043511/https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/vijay-antony-daughter-death-suicide-101695095740540.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ವಿಜಯ್ ಆಂಟನಿ ಫಿಲ್ಮ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ, [[ :en:Romeo|''ರೋಮಿಯೋ'' ]](೨೦೨೪) ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಫಾತಿಮಾ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಮೀರಾ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/fatima-vijay-antonys-heartbreaking-tweet-after-daughter-meeras-death-if-i-knew-you-will-live-only-for-16-years-8975233/|title=Fatima Vijay Antony’s heartbreaking tweet after daughter Meera’s death: ‘If I’d known you will live only for 16 years…’|date=9 October 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/romeo-trailer-vijay-antony-stars-as-a-husband-on-a-mission-to-woo-his-wife/article67993745.ece|title=‘Romeo’ trailer: Vijay Antony stars as a husband on a mission to woo his wife|date=26 March 2024|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; 

ಆಂಟನಿ ಅವರ ಮುತ್ತಜ್ಜ [[:en: Samuel Vedanayagam Pillai|ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ವೇದಾನಾಯಕಂ ಪಿಳ್ಳೈ]] ಅವರು [[ತಮಿಳು]] [[ಕವಿ]], [[ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಗಳಗನಾಥರು|ಕಾದಂಬರಿಕಾರ]] ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು &quot;ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ತಮಿಳು ಕಾದಂಬರಿ&quot; ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[:en: Prathapa Mudaliar Charithram|''ಪ್ರತಾಪ ಮೊದಲಿಯಾರ್ ಚರಿತ್ರಮ್'']] ಅವರ ಕರ್ತೃತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳಾ ವಿಮೋಚನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ವೇದಾನಾಯಕಂ ಅವರ ಆದರ್ಶಗಳು ಈ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
| url = https://www.kalaignarseithigal.com/cinema/2023/03/27/vijay-antony-is-great-grand-son-of-vedanayagam-pillai-who-is-first-tamil-novel-writer
| title = விஜய் ஆண்டனி, முதல் தமிழ் நாவலாசிரியர் வேதநாயகம் பிள்ளையின் கொள்ளுபேரன்
| website = Kalaignar Seithigal
| date = 27 March 2023
| access-date = {{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}}
| archive-url = https://web.archive.org/web/20250427115536/https://www.kalaignarseithigal.com/cinema/2023/03/27/vijay-antony-is-great-grand-son-of-vedanayagam-pillai-who-is-first-tamil-novel-writer
| archive-date = 27 April 2025
}}&lt;/ref&gt;

==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು==
===ನಟ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|- bgcolor=&quot;&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! ವರ್ಷ!! ಚಲನಚಿತ್ರ !! ಪಾತ್ರಗಳು !! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| ೨೦೦೬|| ''[[:en:Kizhakku Kadalkarai Salai|ಕಿಝಕ್ಕು ಕಡಲ್ಕರೈ ಸಲೈ]]'' || ಉಪನ್ಯಾಸಕ|| ಕ್ಯಾಮಿಯೋ ಗೋಚರತೆ
|-
| ೨೦೦೯|| ''[[:en:TN 07 AL 4777|ಟಿಎನ್ ೦೭ ಎ‌ಎಲ್ ೪೭೭೭]]'' || ಅವನೇ || &quot;ಆಟಿಚೂಡಿ&quot; ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
|-
| ೨೦೧೨|| ''[[:en:Naan (2012 film)|ನಾನ್]]'' || ಕಾರ್ತಿಕ್/ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಲೀಂ   
|
|-
| ೨೦೧೪|| ''[[:en:Salim (film)|ಸಲೀಂ]]'' || ಡಾ. ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಲೀಂ ||
|-
| ೨೦೧೫|| ''[[:en:India Pakistan|ಭಾರತ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]'' || ಅಡ್ವ. ಕಾರ್ತಿಕ್ ||
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | ೨೦೧೬|| ''[[:en:Pichaikkaran|ಪಿಚೈಕ್ಕರನ್]]'' ||  ಅರುಳ್ ಸೆಲ್ವ ಕುಮಾರ್  ||
|-
|  ''[[:en:Nambiar (film)|ನಂಬಿಯಾರ್]]'' || ಅವನೇ || &quot;ಆರ ಅಮರ&quot; ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
|-
|  ''[[:en:Saithan|ಸೈತಾನ್]]'' || ದಿನೇಶ್ &amp; ಶರ್ಮಾ || [[:en:dual role|ದ್ವಿಪಾತ್ರ]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |೨೦೧೭|| ''[[:en:Yaman (film)|ಯಮನ್]]'' || ತಮಿಝರಸನ್ (ಯಮನ್) &amp; ಅರಿವುದೈನಂಬಿ || [[:en:dual role|ದ್ವಿಪಾತ್ರ]]
|-
|  ''[[:en:Mupparimanam|ಮುಪ್ಪರಿಮಾನಂ]]'' || ಅವನೇ || &quot;ಲೆಟ್ಸ್ ಗೋ ಪಾರ್ಟಿ&quot; ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.
|-
| ''[[:en:Annadurai (film)|ಅಣ್ಣಾದೊರೈ]]'' || ಅಣ್ಣಾದೊರೈ &amp; ತಂಬಿದುರೈ || [[:en:dual role|ದ್ವಿಪಾತ್ರ]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |೨೦೧೮|| ''[[:en:Kaali (2018 film)|ಕಾಳಿ]]'' || ಕಾಳಿ (ಭರತ್), ಯಂಗ್ ಪೆರಿಯಸಾಮಿ (ಸಾಮಿ), ಯಂಗ್ ಮಾರಿ, &amp; ಯಂಗ್ ಜಾನ್|| [[:en:Dual role|ಕ್ವಾಡ್ರುಪಲ್ ಪಾತ್ರಗಳು]]
|-
|''[[:en:Traffic Ramasamy (film)|ಟ್ರಾಫಿಕ್ ರಾಮಸಾಮಿ]]'' || ಅವನೇ || ಕ್ಯಾಮಿಯೋ ಗೋಚರತೆ
|-
| ''[[:en:Thimiru Pudichavan|ತಿಮಿರು ಪುಡಿಚವನ್]]'' || ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಮುರುಗವೇಲ್ ||
|-
|೨೦೧೯|| ''[[:en:Kolaigaran|ಕೋಲೈಗರನ್]]'' || ಪ್ರಭಾಕರ ಐಪಿಎಸ್||
|-
|೨೦೨೧|| ''[[:en:Kodiyil Oruvan|ಕೊಡಿಯಲ್ಲಿ ಒರುವನ್]]'' || ವಿಜಯ ರಾಘವನ್ ||
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | ೨೦೨೩|| ''[[:en:Tamilarasan|ತಮಿಳರಸನ್]]'' || ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ತಮಿಳರಸನ್ ||
|-
|''[[:en:Pichaikkaran 2|ಪಿಚೈಕ್ಕರನ್ ೨]]''||ವಿಜಯ್ ಗುರುಮೂರ್ತಿ &amp; ಸತ್ಯ|| [[:en:dual role|ದ್ವಿಪಾತ್ರ]] ಸಹ ನಿರ್ದೇಶಕ
|-
| ''[[:en:Kolai (film)|ಕೊಲೈ]]''|| ವಿನಾಯಕ ||
|-
| ''[[:en:Raththam|ರಥಂ]]'' || ರಂಜಿತ್ ಕುಮಾರ್ || 
|-
| rowspan=&quot;3&quot;| ೨೦೨೪|| ''[[:en:Romeo (2024 film)|ರೋಮಿಯೋ]]'' || ಅರಿವಳಗನ್/ವಿಕ್ರಮ್||
|-
| ''[[:en:Mazhai Pidikkatha Manithan|ಮಝೈ ಪಿಡಿಕ್ಕತ ಮಾನಿತನ್]]'' || ಸಲೀಂ/೨೨೨೩/ಆಂಟನಿ || &lt;ref&gt;{{cite news|date=10 July 2024|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-antonys-mazhai-pidikkatha-manithan-to-release-on-august-2/articleshow/111640985.cms|title=Vijay Antony's 'Mazhai Pidikkatha Manithan' to release on August 2|access-date=19 July 2024|language=en|newspaper=[[Times of India]]|url-status=live|archive-date=11 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240711011011/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-antonys-mazhai-pidikkatha-manithan-to-release-on-august-2/articleshow/111640985.cms}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''[[:en:Hitler (2024 film)|ಹಿಟ್ಲರ್]]'' || ಸೆಲ್ವ|| &lt;ref&gt;{{cite news |title=New Release Date Announced For Vijay Antony's Hitler |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tamil/new-release-date-announced-for-vijay-antonys-hitler-article-112954966/amp |work=Times Now |date=31 August 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot;| ೨೦೨೫|| {{Pending film|ಗಗನ ಮಾರ್ಗನ್}} || || ಪೂರ್ವ ನಿರ್ಮಾಣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vijay-antonys-next-titled-gagana-maargan/articleshow/114302181.cms|title = Vijay Antony's next titled Gagana Maargan}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Pending film|ವಲ್ಲಿ ಮಾಯಿಲ್}} ||   || ತಡವಾಯಿತು
|-
|{{Pending film|ಅಗ್ನಿ ಸಿರಗುಗಲ್}} ||   || ತಡವಾಯಿತು
|-
|{{Pending film|ಖಾಕಿ}} ||   || ತಡವಾಯಿತು
|-
|{{Pending film|ಶಕ್ತಿ ತಿರುಮಗನ್}} ||ಕಿಟ್ಟು || ೨೫ ನೇ ಚಿತ್ರ, ಚಿತ್ರೀಕರಣ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/shakthi-thirumagan-vijay-antony-teams-up-with-aruvi-director-arun-prabu-for-his-25th-film/article69154137.ece|title = ‘Shakthi Thirumagan’: Vijay Antony teams up with ‘Aruvi’ director Arun Prabu for his 25th film|work= [[The Hindu]] |date=29 January 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

===ಸಂಪಾದಕ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ವರ್ಷ
!ಚಲನಚಿತ್ರ
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |೨೦೧೭
|''[[:en:Annadurai (film)|ಅಣ್ಣಾದೊರೈ]]''
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |೨೦೧೮
|''[[:en:Thimiru Pudichavan|ತಿಮಿರು ಪುದಿಚವನ್]]''
|-
|೨೦೨೧
|''[[:en:Kodiyil Oruvan|ಕೊಡಿಯಿಲ್ ಒರುವನ್]]''
|-
|೨೦೨೩
|''[[:en:Pichaikkaran 2|ಪಿಚೈಕಾರನ್ ೨]]''
|-
|೨೦೨೪
|''[[:en:Romeo (2024 film)|ರೋಮಿಯೋ]]''
|}

==ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ==
===ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! ವರ್ಷ
! [[:en:Tamil language|ತಮಿಳು]]
! ಇತರ ಭಾಷೆಗಳು
! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| ೨೦೦೫|| ''[[:en:Sukran|ಸುಕ್ರನ್]]'' ||  ||
|-
| rowspan=2|೨೦೦೬|| ''[[:en:Dishyum|ಡಿಶ್ಯುಮ್]]'' ||  ||
|-
| ''[[:en:Iruvar Mattum|ಇರುವರ್ ಮಟ್ಟುಂ]]'' ||  ||
|-
| rowspan=2|೨೦೦೭|| ''[[:en:Naan Avanillai (2007 film)|ನಾನ್ ಅವನಿಲ್ಲೈ]]'' ||  ''[[:en:Buddhivantha|ಬುದ್ಧಿವಂತ]]'' ([[ಕನ್ನಡ]]) || ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ, [[:en:Filmfare Best Music Director Award (Tamil)|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ತಮಿಳು)]]&lt;br /&gt;ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ [[:en:D. Imman|ಡಿ. ಇಮಾನ್]]
|-
|  ''[[:en:Ninaithale|ನಿನೈತಲೆ]]'' ||  ||
|-
| rowspan=3|೨೦೦೮|| ''ಪಸುಂಪೊನ್ ತೇವರ್ ವರಲರು'' ||  || ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಚಿತ್ರ
|-
| ''[[:en:Pandhayam (2008 film)|ಪಂಧಾಯಂ]]'' || ||
|-
|  ''[[:en:Kadhalil Vizhunthen|ಕದಲಿಲ್ ವಿಝುಂತೇನ್]]'' || || ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ, [[:en:Filmfare Best Music Director Award (Tamil)|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ತಮಿಳು)]]

ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ ಕೇನ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ಲಯನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನಕ್ಕಾ ಮುಕ್ಕಾ)&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Vijay Antony first Indian to win Cannes Golden Lion |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/did-you-know/vijay-antony-first-indian-to-win-cannes-golden-lion/articleshow/47187232.cms |access-date=2023-03-03 |issn=0971-8257 |archive-date=19 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230919053657/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/did-you-know/vijay-antony-first-indian-to-win-cannes-golden-lion/articleshow/47187232.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;nowiki&gt;''ನಕ್ಕಾ ಮುಕ್ಕಾ''&lt;/nowiki&gt; ೨೦೧೧ ರ [[:en:Cricket World Cup|ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಹಾಡನ್ನು ನುಡಿಸಲಾಯಿತು.

|-
| rowspan=6|೨೦೦೯ || ''[[:en:A Aa E Ee (2009 Tamil film)|ಎ ಆ ಇ ಈ]]'' ||
|-
| ''[[:en:TN 07 AL 4777|ಟಿಎನ್ ೦೭ ಎ‌ಎಲ್ ೪೭೭೭]]'' || || ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ, [[:en:Vijay Award for Best Music Director|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ ವಿಜಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] 
ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ, [[:en:Vijay Award for Favourite Song|ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಗೀತೆಗೆ ವಿಜಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]
|-
| ''[[:en:Mariyadhai|ಮರಿಯಾದೈ]]'' || ||
|-
| ''[[:en:Ninaithale Inikkum (2009 film)|ನಿನೈತಲೆ ಇನಿಕ್ಕುಂ]]'' || || ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ, [[:en:Filmfare Best Music Director Award (Tamil)|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ತಮಿಳು)]]

|-
|| ''[[:en:Mahatma (film)|ಮಹಾತ್ಮ]]'' ([[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]]) || ''ಡಿಶ್ಯುಂ'', ''ಕಾದಲಿಲ್ ವಿಝುಂತೇನ್'' ಮತ್ತು ''ನಾನ್ ಅವನಿಲ್ಲೈ'' ಚಿತ್ರದ ಮರುಬಳಕೆಯ ಹಾಡುಗಳು
|-
|  ''[[:en:Vettaikaaran (2009 film)|ವೆಟ್ಟೈಕಾರನ್]]'' || || ವಿಜೇತ, [[:en:Vijay Award for Favourite Song|ಮೆಚ್ಚಿನ ಗೀತೆಗಾಗಿ ವಿಜಯ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]&amp;nbsp;– ಚಿನ್ನ ತಾಮರೈ&lt;br /&gt;ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ, [[:en:Vijay Award for Best Music Director|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗಾಗಿ ವಿಜಯ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]
|-
| rowspan=5|೨೦೧೦|| ''[[:en:Rasikkum Seemane|ರಸಿಕ್ಕುಂ ಸೀಮನೆ]]'' ||  ||
|-
| ''[[:en:Aval Peyar Thamizharasi|ಅವಲ್ ಪೇಯರ್ ತಮಿಝರಸಿ]]'' ||  ||
|-
| ''[[:en:Angadi Theru|ಅಂಗಡಿ ತೇರು]]'' ||  || ೨ ಹಾಡುಗಳು
|-
| ''[[:en:Kanagavel Kaaka|ಕನಗವೇಲ್ ಕಾಕ]]'' ||  ||
|-
| ''[[:en:Uthamaputhiran (2010 film)|ಉತ್ತಮ ಪುತ್ರನ್]] '' || ||

|-''[[:en:Endhiran (2010 film)|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ||

| rowspan=4|೨೦೧೧|| ''[[:en:Sattapadi Kutram|ಸತ್ತಪದಿ ಕುಟ್ರಂ]]'' || ||
|-
|  ''[[:en:Yuvan Yuvathi|ಯುವನ್ ಯುವತಿ]]'' ||  ||
|-
|  ''[[:en:Vedi (film)|ವೇದಿ]] '' ||  ||
|-
|  ''[[:en:Velayudham|ವೇಲಾಯುಧಂ]]'' ||  ||
|-
| rowspan=3|೨೦೧೨||''[[:en:Naan (2012 film)|ನಾನ್]]'' || ''[[:en:Asthitva|ಅಸ್ಥಿತ್ವ]]'' (ಕನ್ನಡ) || ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ, [[:en:2nd South Indian International Movie Awards|೨ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗಾಗಿ
|-
|   ||''[[:en:Daruvu|ದರುವು]]'' (ತೆಲುಗು) || ''ಟಿಎನ್ ೦೭ ಎ‌ಎಲ್ ೪೭೭೭'', ''ನಿನೈತಲೆ ಇನಿಕ್ಕುಂ'', ''ವೆಟ್ಟೈಕಾರನ್'', ಮತ್ತು ''ಉತ್ತಮಪುತಿರನ್'' ನಿಂದ ಮರುಬಳಕೆಯ ಹಾಡುಗಳು
|-
|  ''[[:en:Sattam Oru Iruttarai (2012 film)|ಸತ್ತಂ ಒರು ಇರುತ್ತರೈ]]'' || ||
|-
|೨೦೧೩|| ''[[:en:Haridas (2013 film)|ಹರಿದಾಸ್]]'' || ||
|-
| rowspan=2|೨೦೧೪|| ''[[:en:Kathai Thiraikathai Vasanam Iyakkam|ಕಥೈ ತಿರೈಕತೈ ವಸನಂ ಇಯಕ್ಕಂ]]'' || || ೧ ಹಾಡು (&quot;ಎ ಫಾರ್ ಅಳಗಿರುಕ್ಕು&quot;)
|-
|  ''[[:en:Salim (film)|ಸಲೀಂ]]'' || ||
|-
| ೨೦೧೫|| ''[[:en:Aavi Kumar|ಆವಿ ಕುಮಾರ್]]'' || ||
|-
| rowspan=3|೨೦೧೬|| ''[[:en:Pichaikkaran|ಪಿಚೈಕ್ಕರನ್]]'' || ||
|-
|  ''[[:en:Nambiyaar|ನಂಬಿಯಾರ್]]'' || ||
|-
|''[[:en:Saithan|ಸೈತಾನ್]]''
|
|
|-
| rowspan=2|೨೦೧೭|| ''[[:en:Yaman (film)|ಯಮನ್]]'' ||  ||
|-
| ''[[:en:Annadurai (film)|ಅಣ್ಣಾದೊರೈ]]'' ||  ||
|-
| rowspan=2|೨೦೧೮|| ''[[:en:Kaali (2018 film)|ಕಾಳಿ]]'' || ||
|-
| ''[[:en:Thimiru Pudichavan|ತಿಮಿರು ಪುಡಿಚವನ್]]'' || ||
|-
| ೨೦೨೧|| ''[[:en:Iruvar Ullam (2021 film)|ಇರುವರ್ ಉಲ್ಲಂ]]'' || ||
|-
|೨೦೨೩||''[[:en:Pichaikkaran 2|ಪಿಚೈಕ್ಕರನ್ ೨]]'' || ||
|-
|೨೦೨೪||''[[:en:Mazhai Pidikkatha Manithan|ಮಝೈ ಪಿಡಿಕ್ಕತ ಮಾನಿತನ್]]'' || || ೧ ಹಾಡು (&quot;ಇವಾನ್ ಯಾರೋ&quot;)
|-
|೨೦೨೫|| ''[[:en:Madha Gaja Raja|ಮದಗಜ ರಾಜ]]'' ||  ||ವಿಳಂಬಿತ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.
|-
|}

===ಗೀತರಚನೆಕಾರ===
* [[:en:Dishyum|''ಡಿಶ್ಯೂಮ್'' ]](೨೦೦೬) (&quot;ಡೈಲಾಮೊ ಡೈಲಾಮೊ&quot; ಹಾಡು)
* [[:en:Romeo|''ರೋಮಿಯೋ'' ]](೨೦೨೪)

===ದೂರದರ್ಶನ===
* ೨೦೦೨ [[:en: Chinna Papa Periya Papa|''ಚಿನ್ನ ಪಾಪ ಪೆರಿಯಾ ಪಾಪಾ'']] (ಸರಣಿ ೧) (ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿ) (ಸನ್ ಟಿವಿ)
* ೨೦೦೫ ''ಮಲರ್ಗಲ್'' (ಸನ್ ಟಿವಿ)
* ೨೦೦೫ ''ಕೆಟ್ಟಿಲಂ'' (ಜಯಾ ಟಿವಿ)
* ೨೦೦೬ [[:en: Kana Kaanum Kaalangal|''ಕಾನಾ ಕಾನುಮ್ ಕಾಲಂಗಲ್'']] (ವಿಜಯ್ ಟಿವಿ)
* ೨೦೦೭ [[:en: Kadhalikka Neramillai |''ಕಾದಲಿಕ್ಕ ನೆರಮಿಲ್ಲೈ'']] (ವಿಜಯ್ ಟಿವಿ)
* ೨೦೦೭ [[ :en:Megala |''ಮೇಗಾಲ'' ]](ಸನ್ ಟಿವಿ)
* ೨೦೧೫ [[:en: Chinna Papa Periya Papa|''ಚಿನ್ನ ಪಾಪಾ ಪೆರಿಯಾ ಪಾಪಾ'']] (ಸರಣಿ ೨) (ಸನ್ ಟಿವಿ)

===ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-  style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! style=&quot;width:100px;&quot;| ವರ್ಷ
! style=&quot;width:150px;&quot;| ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! style=&quot;width:80px;&quot;| ಪಾತ್ರ
! style=&quot;width:80px;&quot;| ಭಾಷೆ
! style=&quot;width:80px;&quot;| ಜಾಲಗಳು
! style=&quot;width:50px;&quot;| ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
|-
| ೨೦೨೪-ಪಸ್ತುತ
| ''[[:en:Mahanadigai|ಮಹಾನದಿಗೈ]]''
| ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು
| [[:en:Tamil language|ತಮಿಳು]]
| [[:en:Zee Tamil|ಝೀ ತಮಿಳು]]
| &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/new-show-mahanadigai-set-to-premiere-on-october-5/articleshow/113659429.cms|title=New show ‘Mahanadigai' set to premiere on October 5|website=[[The Times of India]]|date=27 September 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
* {{Official website|www.vijayantony.com}}
* [{{AllMusic|class=artist|id=2268109|pure_url=yes}} Vijay Antony] at [[Allmusic]]
* {{IMDb name|2537099}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]]</text>
      <sha1>8s93e28tdg7ab91tk49zi6rihggicsr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174334</id>
    <revision>
      <id>1430972</id>
      <parentid>1353074</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T19:32:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11167" sha1="kqgberpn2d5eudapr6jskiw6dw374od" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name               = ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆ
| settlement_type    = ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆ
| native_name        = 
| image_skyline      = {{Photomontage
|size = 250
|photo1a = Bhimavaram Paddy Fields.JPG
|photo1b = A.P. VIllage Rachuru.jpg
|photo2a = SomeswaraSwamy-5.JPG
|photo2b = KsheeraRamaLingeswaraSwamy-10.JPG
|photo3a = Godavari river near Achanta.jpg
}}
| image_alt          = ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳ ಜೋಡಣೆಕೃತಿ
| image_caption      = ಮೇಲೆ ಎಡಕ್ಕಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ: ಭೀಮಾವರಮ್ ಹತ್ತಿರ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು, ರಾಚುರು ಗ್ರಾಮ, ಕ್ಷೀರರಾಮದಲ್ಲಿ ರಾಮಲಿಂಗೇಶ್ವರಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ, ಅಚಂತಾದಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿ, ಸೋಮೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ
| image_map          = &lt;!-- West Godavari in Andhra Pradesh (India).svg --&gt;
| map_caption        = &lt;!-- Location of West Godavari district in Andhra Pradesh --&gt;
| coordinates        = {{coord|16|07|N|81|01|E|type:adm3rd_region:IN_dim:200000|display=inline,title}}
| coor_pinpoint      = 
| subdivision_type   = ದೇಶ
| subdivision_name   = {{flag|India}}
| subdivision_type1  = ರಾಜ್ಯ
| subdivision_name1  = ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ
| subdivision_type2  = ಪ್ರದೇಶ
| subdivision_name2  = ಕರಾವಳಿ ಆಂಧ್ರ
| established_title  = ಸ್ಥಾಪಿತ
| established_date   = 
| seat_type          = ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳ
| seat               = ಭೀಮಾವರಮ್
| parts_type         = ಮಂಡಲಗಳು
| parts_style        = para
| p1                 = 20
| area_total_km2     = 2278
| area_footnotes     = &lt;ref name=&quot;sakshi-1&quot;&gt;{{Cite web|date=2022-04-03|title=AP: కొత్త జిల్లాల స్వరూపమిదే.. పెద్ద జిల్లా ఏదంటే?|url=https://www.sakshi.com/telugu-news/andhra-pradesh/area-and-population-new-districts-ap-1446058|access-date=2022-04-03|website=Sakshi|language=te}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ganapavaram&quot;&gt;AP GO Number 158, Part-I, Extraordinary dated 16-Feb-2023 for GO MS No:54, Revenue  (Lands IV), dated 16-02-2023&lt;/ref&gt;
| population_as_of   = 2011
| population_total   = 1844898
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;sakshi-1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ganapavaram&quot;/&gt;
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು
| demographics1_title1 = ಸಾಕ್ಷರತೆ
| demographics1_info1 = 74.63%
| demographics1_title2 = ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ
| demographics1_info2 = 1004
| leader_title       = ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರು
| leader_name        = ಸಿ. ನಾಗರಾಣಿ, {{Small|ಐ.ಎ.ಎಸ್}}&lt;ref&gt;https://westgodavari.ap.gov.in/&lt;/ref&gt;
| leader_title1      = ಲೋಕ ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
| leader_name1       = ನರಸಾಪುರಂ
| leader_title2      = ಸಂಸದ
| leader_name2       = ಭೂಪತಿ ರಾಜು ಶ್ರೀನಿವಾಸ ವರ್ಮಾ
| leader_title3      = ವಿಧಾನ ಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
| leader_name3       = 07
| postal_code_type   = ಪಿನ್
| postal_code        = 534201&lt;ref&gt;[https://indiapincodes.net/Andhra-pradesh/West-godavari/ Pincode List]. ''indiapincodes.net''.&lt;/ref&gt;
| registration_plate = AP-37 (ಹಿಂದೆ)&lt;br /&gt; AP–39 (30 ಜನವರಿ 2019ರಿಂದ)&lt;ref&gt;{{cite news |title=New 'AP 39' code to register vehicles in Andhra Pradesh launched |url=http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190203234146/http://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/jan/31/new-ap-39-code-to-register-vehicles-in-state-launched-1932417.html |url-status=dead |archive-date=3 February 2019 |access-date=9 June 2019 |work=The New Indian Express |date=31 January 2019 |location=Vijayawada}}&lt;/ref&gt;
| blank_name_sec1    = ಪ್ರಮುಖ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು
| blank_info_sec1    = NH-16,NH-165, NH-216, NH-216A, NH-365BB, NH-516D, NH-516E
| blank_name_sec2    = 
| blank_info_sec2    = 
| website            = {{URL|https://westgodavari.ap.gov.in/}}
| population_urban   = 468,924
| total_type         = ಒಟ್ಟು
| image_map1         = {{infobox mapframe|zoom=8|wikidata=yes|coord={{coord|16.5480|81.5271}}}}
| map_caption1       = ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಾಹ್ಯಾಕೃತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಇಂಟರ್‍ಯಾಕ್ಟಿವ್ ಭೂಪಟ
}}
'''ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆ'''ಯು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ]] ಒಂದು [[ಜಿಲ್ಲೆ]]. ಇದು [[ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. ಕೆಳ[[ಗೋದಾವರಿ|ಗೋದಾವರಿಯ]] ಆಚೀಚೆ [[ಸಮುದ್ರ|ಸಮುದ್ರದ]] ಅಂಚಿನವರೆಗೂ ಹಬ್ಬಿರುವ ಈ ಎರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಪರಸ್ಪರವಾಗಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಗೋದಾವರಿಯ ಪೂರ್ವಕ್ಕಿರುವ ಭಾಗ ಪೂರ್ವ ಗೋದಾವರೀ ಜಿಲ್ಲೆಯೆಂದೂ, ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿರುವ ಭಾಗ ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರೀ ಜಿಲ್ಲೆಯೆಂದೂ ಪ್ರಣೀತವಾಗಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 880 ಚ.ಮೈ.; ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 18,44,898 (2011). ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ [[:en:Bhimavaram|ಭೀಮಾವರಮ್]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} West Godavari District, Government of Andhra Pradesh {{!}} India |url=https://westgodavari.ap.gov.in/history/ |access-date=2022-09-25 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ಹಿಂದೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ [[:en:Eluru_district|ಏಲೂರು]] ಆಗಿತ್ತು. ಈಗ ಏಲೂರು ಸ್ವತಃ ಒಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ.

ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರೀ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಲಕ್ಷಣ ಒಂದೇ ಸಮನಾಗಿಲ್ಲ. ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗ ಹೆಚ್ಚು ಫಲವತ್ತಾಗಿಲ್ಲ. ಅದು ಹಿಂದುಳಿದಿದೆ. ಗೋದಾವರಿಯ [[:en:River_delta|ಮುಖಜ ಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶ]] ತುಂಬ ಫಲವತ್ತಾಗಿದೆ. [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] [[ಭತ್ತ|ಬತ್ತದ]] ಕಣಜವೆಂದು ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಣ ಭಾಗ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ.

[[:en:Dowleswaram_Barrage|ಧವಳೇಶ್ವರ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದಾಗಿ]] ಗೋದಾವರೀ ಮುಖಜಭೂಮಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವರ್ಷವಿಡೀ ಬತ್ತದ ಸಾಗುವಳಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬತ್ತವೇ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆ. ಇತರ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನೂ, [[:en:Legume|ಬೇಳೆ]], [[ಎಣ್ಣೆ]] ಬೀಜ, [[ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು]] ಮತ್ತು [[ಕಬ್ಬು|ಕಬ್ಬನ್ನೂ]] ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿಯ ಏಲೂರಿನಲ್ಲಿ [[ಉಣ್ಣೆ]] [[ಜಮಖಾನೆ|ಜಮಖಾನೆಗಳು]] ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಪೂರ್ವ ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ [[ಕೈಮಗ್ಗ|ಕೈಮಗ್ಗದ]] [[ಬಟ್ಟೆ|ಬಟ್ಟೆಗಳು]] ತಯಾರಾಗುತ್ತಿದ್ದುವು.

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಗೋದಾವರಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು [[ಒರಿಸ್ಸಾ]] ಮತ್ತು [[ವೆಂಗಿನಾಡು|ವೆಂಗಿ]] [[ಅರಸ|ರಾಜರ]] ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಸ್ಥಳೀಯ ಪಾಳೆಯಗಾರರು ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಲು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. 16ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ವಶವಾಯಿತು. ಕರ್ಣಾಟಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಈಸ್ಟ್‌ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ|ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿಗಳ]] ಬಡಿದಾಟಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಸೇರಿತು (1765). ಸು. 6 ಚ.ಮೈ. ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ [[:en:Yanam|ಯಾನಾನ್]] ಮಾತ್ರ ಫ್ರೆಂಚರ ವಶದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿತ್ತು. [[ಭಾರತ]] ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ಮೇಲೆ, 1954ರಲ್ಲಿ ಅದು ಭಾರತಕ್ಕೆ ವರ್ಗವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=More |first1=J. B. Prashant |url=https://books.google.com/books?id=cQ1uAAAAMAAJ |title=The Telugus of Yanam and Masulipatnam: from French rule to integration with India |date=2007 |publisher=M.S. |pages=30,201,268 |language=en}}&lt;/ref&gt; ಹಳೆಯ [[:en:Godavari_district|ಗೋದಾವರಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೃಷ್ಣ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೃಷ್ಣಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ]] ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಗೋದಾವರೀ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ರಚನೆಯಾದ್ದು 1925ರಲ್ಲಿ.&lt;ref&gt;{{cite news |date=15 April 2008 |title=West Godavari district profile |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/west-godavari-district-profile/article1239278.ece |access-date=9 June 2015 |work=The Hindu}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗೋದಾವರಿ, ಪುರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]</text>
      <sha1>kqgberpn2d5eudapr6jskiw6dw374od</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕಾಂತಾರ: ಅಧ್ಯಾಯ ೧</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175135</id>
    <revision>
      <id>1430938</id>
      <parentid>1373541</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:41:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThePositiveVibes</username>
        <id>87814</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1430938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32042" sha1="cyiawhmhfnie2wdwdt3usv81yzoc4sy" xml:space="preserve">'''ಕಾಂತಾರ: ಅಧ್ಯಾಯ ೧''' ಭಾರತೀಯ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ]]ಯ ಸಾಹಸಭರಿತ, ದೈವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗುಳ್ಳ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು [[ರಿಷಬ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು [[ಹೊಂಬಾಳೆ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯ್ ಕಿರಗಂದೂರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೨೨ ರ ಚಲನಚಿತ್ರ [[ಕಾಂತಾರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|''ಕಾಂತಾರ'']] ದ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ, ಕಥೆಯು ಮೊದಲ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ದೈವಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜರ ಸಂಘರ್ಷದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/kantara-kgf-2-win-national-film-awards-2024-chaluve-gowda-of-hombale-films-reveals-how-it-happened-9517522/|title=Kantara, KGF 2 win National Film Awards 2024; Chaluve Gowda of Hombale Films reveals how it happened: 'Wanted to take Kannada cinema to…'|date=16 August 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|date=6 February 2023|title=Rishab Shetty: ನೀವು ನೋಡಿದ್ದೇ 'ಕಾಂತಾರ 2', 'ಕಾಂತಾರ-1' ಈಗ ರೆಡಿ ಮಾಡಬೇಕು; ರಿಷಬ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಅಧಿಕೃತ ಘೋಷಣೆ|newspaper=Vijaya Karnataka|url=https://vijaykarnataka.com/entertainment/news/rishab-shetty-speaks-about-kantara-2-movie/articleshow/97634099.cms|author=Padmashree Bhat|accessdate=29 August 2023}}&lt;/ref&gt; 
{{Infobox film
| name           = ಕಾಂತಾರ: ಅಧ್ಯಾಯ ೧
| image          = 
| caption        = 
| director       = [[ರಿಷಬ್ ಶೆಟ್ಟಿ]]
| producer       = [[ವಿಜಯ್ ಕಿರಗಂದೂರು]]&lt;br&gt;[[ಚಲುವೇಗೌಡ]]
| writer         = ರಿಷಭ್ ಶೆಟ್ಟಿ
| starring       = {{Plain list|
*ರಿಷಬ್ ಶೆಟ್ಟಿ
*[[ಜಯರಾಮ್]]
}}
| cinematography = ಅರವಿಂದ್ ಎಸ್. ಕಶ್ಯಪ್
| music          = [[ಬಿ.ಅಜನೀಶ್ ಲೋಕನಾಥ್]]
| studio         = [[ಹೊಂಬಾಳೆ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್]]
| released       = ೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫
| country        = ಭಾರತ
| language       = ಕನ್ನಡ
| budget         = ₹೧೨೫
| gross          = ₹೬೦೭
| collection     = ೫೯೮
 ಕೋಟಿ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/kantara-2-did-rishab-shetty-hike-the-budget-to-681-percent-after-first-part-1238097|title=Kantara 2: Did Rishab Shetty hike the budget to 681 percent after first part?|date=24 August 2023|website=Pinkvilla}}&lt;/ref&gt;
| runtime        = 
}}

ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಫಸ್ಟ್ ಲುಕ್ ಮತ್ತು ಟೀಸರ್ ೨೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಪ್ರಚಾರದ ಪೋಸ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಕಾನಿ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದೆ.  [[ಬಿ.ಅಜನೀಶ್ ಲೋಕನಾಥ್|ಬಿ. ಅಜನೀಶ್ ಲೋಕನಾಥ್]] ಧ್ವನಿಪಥ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨, ೨೦೨೫ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು..&lt;ref&gt;{{cite news|date=6 February 2023|title=Rishab Shetty: ನೀವು ನೋಡಿದ್ದೇ 'ಕಾಂತಾರ 2', 'ಕಾಂತಾರ-1' ಈಗ ರೆಡಿ ಮಾಡಬೇಕು; ರಿಷಬ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಅಧಿಕೃತ ಘೋಷಣೆ|newspaper=Vijaya Karnataka|url=https://vijaykarnataka.com/entertainment/news/rishab-shetty-speaks-about-kantara-2-movie/articleshow/97634099.cms|author=Padmashree Bhat|accessdate=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/chaluve-gowda-reveals-hombale-films-oscar-strategy-kantara-chapter-1-waves-2025/|title=Chaluve Gowda reveals Hombale Films' Oscar strategy for Kantara Chapter 1 at WAVES 2025 1 : Bollywood News - Bollywood Hungama|first=Bollywood|last=Hungama|website=[[Bollywood Hungama]] |date=3 May 2025}}&lt;/ref&gt;

==ನಿರ್ಮಾಣ==
ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು [[ಹೊಂಬಾಳೆ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್]] ಮೂಲಕ [[ವಿಜಯ್ ಕಿರಗಂದೂರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ರಿಷಬ್ ಶೆಟ್ಟಿ|ಶೆಟ್ಟಿ]] ಈ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ [[ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ]], [[ಕಳರಿ ಪಯಟ್ಟು]] ಮತ್ತು [[ಕತ್ತಿವರಸೆ]] ಕಲಿತರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/south-cinema/vijay-kiragandur-unveils-exciting-updates-kantara-2-kgf-weve-completed-30-per-cent-filming/|title=Vijay Kiragandur unveils exciting updates on Kantara 2 and KGF: &quot;We've completed about 30 per cent of the filming&quot; : Bollywood News - Bollywood Hungama|first=Bollywood|last=Hungama|website=[[Bollywood Hungama]] |date=10 October 2024}}&lt;/ref&gt; 

ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಜ್ಞರು ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿರುವ ಭವ್ಯ ಯುದ್ಧ ಸನ್ನಿವೇಶವಿದೆ. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ೫೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನುರಿತ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೩.೦೦೦ ಜನರ ಒಟ್ಟು ತಾರಾಗಣವಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ೨೫ ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾದ ಈ ಯುದ್ಧ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲು ಸುಮಾರು ೫೦ ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sistu |first=Suhas |date=2025-07-08 |title=‘Kantara: Chapter 1’ wraps filming, all set for a grand release on Oct 2 |url=https://www.thehansindia.com/cinema/kantara-chapter-1-wraps-filming-all-set-for-a-grand-release-on-oct-2-986358 |access-date=2025-07-08 |website=[[The Hans India]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ಜುಲೈ ೭, ೨೦೨೫ ರಂದು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kantara Chapter 1 First Look Poster: Rishab Shetty’s Fierce, Warrior-Like Avatar Leaves Fans Awestruck |url=https://www.news18.com/movies/regional-cinema/kantara-chapter-1-poster-rishab-shettys-fierce-warrior-like-avatar-leaves-fans-awestruck-ws-l-9425383.html |access-date=2025-07-08 |website=News18 |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ಪಾತ್ರವರ್ಗ==

* '''ರಿಷಬ್ ಶೆಟ್ಟಿ''' – ಬೆರ್ಮೆ (ಕಥಾನಾಯಕ), ನಾಗ ಸಾಧು ಮತ್ತು ಯೋಧ  
* '''ರುಕ್ಮಿಣಿ ವಸಂತ್''' – ಕನಕವತಿ ರಾಜಕುಮಾರಿ  
* '''ಗುಲ್ಶನ್ ದೇವಯ್ಯ''' – ಕುಲಶೇಖರ, ರಾಜವಂಶದ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ನಾಯಕ  
* '''ಜಯರಾಮ್''' – ವಿಜಯೇಂದ್ರ ಮಹಾರಾಜ, ಕದಂಬ ವಂಶದ ರಾಜ  
* '''ಅಚ್ಯುತ್ ಕುಮಾರ್''' – ದೇವಾಲಯದ ಅರ್ಚಕ  
* '''ಮಾಂಸಿ ಸುಧೀರ್''' – ಬೆರ್ಮೆನ ತಾಯಿ  
* '''ಶೈನ್ ಶೆಟ್ಟಿ''' – ಬೆರ್ಮೆನ ಸಹೋದರ  
* '''ಪ್ರಮೋದ್ ಶೆಟ್ಟಿ''' – ಬೆರ್ಮೆನ ಗೆಳೆಯ  
* '''ರಾಕೇಶ್ ಪೂಜಾರಿ''' – ಗ್ರಾಮದ ಯೋಧ  
* '''ಪ್ರಕಾಶ್ ತುಮಿನಾಡ್''' – ಹಾಸ್ಯಪೂರ್ಣ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ  
* '''ದೀಪಕ್ ರೈ ಪಣಜೆ''' – ರಾಜದ ಆಂತರಿಕ ಸಲಹೆಗಾರ  
* '''ಹರಿಪ್ರಶಾಂತ್ ಎಂ.ಜಿ''' – ಪೌರಾಣಿಕ ಯೋಧ  
* '''ಶನೀಲ್ ಗೌತಮ್''' – ಕದಂಬ ಸೇನೆಯ ನಾಯಕ  
* '''ನವೀನ್ ಬೊಂಡೆಲ್''' – ಗ್ರಾಮದ ಹಿರಿಯ  
* '''ಅರವಿಂದ ಕಾಶ್ಯಪ್''' – ಕ್ಯಾಮೆರಾ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ

==ಬಿಡುಗಡೆ==
===ನಾಟಕೀಯ===
ಕಾಂತಾರ: ಅಧ್ಯಾಯ ೧ [[ಗಾಂಧಿ ಜಯಂತಿ]]ಯಂದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2, 2025 ರಂದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.  ಈ ಚಿತ್ರವು [[ತೆಲುಗು]], [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]], [[ತಮಿಳು]], [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿ]] ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಿದೆ.

===ಹೋಮ್ ಮೀಡಿಯಾ===
ಚಿತ್ರದ ಡಿಜಿಟಲ್ ವಿತರಣಾ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು [[ಅಮೆಜಾನ್ ಪ್ರೈಮ್]] ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. 

==ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ ''ಕಾಂತಾರ: ಅಧ್ಯಾಯ ೧'' ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು
! ಕ್ರಮ !! ಮೂಲ / ವಿಮರ್ಶಕ !! ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ !! ಸಾರಾಂಶ !! ಉಲ್ಲೇಖ
|-
| 1 || The Hans India || ★★★★☆ (4/5) || &quot;ಅದ್ಭುತವಾದ ಪೌರಾಣಿಕ ಚಿತ್ರ&quot;; ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯಗಳು ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಪಾತ್ರ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Review |url=https://www.thehansindia.com/cinema/kantara-chapter-1-review-rishab-shetty-delivers-a-magnificent-folklore-blockbuster-1011608 |publisher=The Hans India |date=2 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2 || Telangana Today || ★★★★☆ (4/5) || ಸಂಗೀತ, ಭೂತಬಾಧೆ ದೃಶ್ಯಗಳು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ; ಮೊದಲ ಭಾಗ ನಿಧಾನ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Movie Review: Kantara Chapter 1 |url=https://telanganatoday.com/movie-review-kantara-chapter-1-a-grand-prequel-rooted-in-folklore-and-spectacle |publisher=Telangana Today |date=2 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 3 || Indian Express || ★★★☆☆ (3/5) || ದೃಶ್ಯ ಜಗತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ; ಕಥಾನಕದ ವೇಗ ಅಸಮ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Movie Review |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/kantara-chapter-1-movie-review-rishab-shetty-crafts-visual-world-beyond-expectations-but-pays-for-it-with-actioners-soul-10282767/ |publisher=Indian Express |date=2 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 4 || News18 || N/A || ಪ್ರಭಾಸ್ ಚಿತ್ರವನ್ನು &quot;ಅದ್ಭುತ&quot; ಎಂದು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ್ದಾರೆ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Prabhas Reviews Kantara Chapter 1 |url=https://www.news18.com/movies/telugu-cinema/prabhas-reviews-rishab-shettys-kantara-chapter-1-calls-it-brilliant-film-ws-l-9612087.html |publisher=News18 |date=2 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 5 || Times of India || ★★★★☆ (4/5) || ಪೌರಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಆಳವಿರುವ ಚಿತ್ರ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/kantara-chapter-1/movie-review/124283875.cms |publisher=Times of India |date=2 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 6 || ET Now (Taran Adarsh) || ★★★★½ (4.5/5) || &quot;ಅದ್ಭುತ&quot;; VFX ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಪಾತ್ರ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Taran Adarsh Reviews Kantara Chapter 1 |url=https://www.etnownews.com/entertainment/kantara-chapter-1-review-taran-adarsh-calls-it-outstanding-1011611 |publisher=ET Now |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 7 || Ramesh Bala (X/Twitter) || ★★★★☆ (4/5) || &quot;ದೈವಿಕ ಚಿತ್ರಕಥೆ&quot;; ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Ramesh Bala on Kantara Chapter 1 |url=https://twitter.com/rameshlaus/status/1708100000000000000 |publisher=X (Twitter) |date=2 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 8 || Filmibeat || N/A || ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಉತ್ಸಾಹ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Box Office Buzz |url=https://www.filmibeat.com/kannada/news/2025/kantara-chapter-1-box-office-collection-day-1-report-369876.html |publisher=Filmibeat |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 9 || Pinkvilla || ★★★★☆ (4/5) || ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ವೈಭವದೊಂದಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Review |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/reviews/kantara-chapter-1-review-rishab-shetty-delivers-a-spiritual-cinematic-triumph-1242839 |publisher=Pinkvilla |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 10 || 123Telugu || ★★★★☆ (4/5) || ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿ ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Telugu Review |url=https://www.123telugu.com/reviews/kantara-chapter-1-telugu-movie-review.html |publisher=123Telugu |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 11 || The Quint || ★★★☆☆ (3/5) || ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಚಿತ್ರ; ಭಾವನಾತ್ಮಕ ತೀವ್ರತೆ ಕಡಿಮೆ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Review |url=https://www.thequint.com/entertainment/movie-reviews/kantara-chapter-1-review-rishab-shetty-visual-spectacle |publisher=The Quint |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 12 || Scroll.in || ★★★½☆ (3.5/5) || ಪೌರಾಣಿಕ ವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ವೈಭವ ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಪಾತ್ರ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Review |url=https://scroll.in/reel/1056789/kantara-chapter-1-review-rishab-shetty-expands-his-mythical-universe |publisher=Scroll.in |date=2 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 13 || India Today || ★★★★☆ (4/5) || ಕಥೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಂಶಗಳು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Review |url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/kantara-chapter-1-review-rishab-shetty-delivers-a-powerful-prequel-2442839-2025-10-02 |publisher=India Today |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 14 || The Wire || ★★★☆☆ (3/5) || ತಾತ್ವಿಕ ಗಂಭೀರತೆ; ಕಥಾನಕ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಕೊರತೆ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Review |url=https://thewire.in/film/kantara-chapter-1-review-rishab-shetty-vision |publisher=The Wire |date=2 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 15 || Film Companion South || ★★★½☆ (3.5/5) || ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನೈಜತೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಪಾತ್ರ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Review |url=https://www.filmcompanion.in/reviews/kannada-review/kantara-chapter-1-review-rishab-shetty-folklore-rooted-cinema |publisher=Film Companion |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 16 || Kannada Prabha || ★★★★☆ (4/5) || ನಾಡಿನ ಕಥಾನಕ ಮತ್ತು ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರ ಅಭಿನಯ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Kannada Review |url=https://www.kannadaprabha.com/cinema/review/kantara-chapter-1-rishab-shetty-performance-epic/ |publisher=Kannada Prabha |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 17 || Vikatan (Tamil) || ★★★½☆ (3.5/5) || ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅನುರಣನೆ ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಪಾತ್ರ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Tamil Review |url=https://www.vikatan.com/cinema/kantara-chapter-1-review-rishab-shetty |publisher=Vikatan |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 18 || Sandalwood Times || ★★★★☆ (4/5) || ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಮರ್ಶಕರು ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ್ದಾರೆ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Local Review |url=https://www.sandalwoodtimes.com/review/kantara-chapter-1-rishab-shetty-performance |publisher=Sandalwood Times |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 19 || CineJosh || ★★★★☆ (4/5) || ತೆಲುಗು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Telugu Review |url=https://www.cinejosh.com/review/kantara-chapter-1-telugu-version-spiritual-impact/ |publisher=CineJosh |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 20 || Asianet News || ★★★★☆ (4/5) || ಮಲಯಾಳಂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Malayalam Review |url=https://www.asianetnews.com/entertainment/kantara-chapter-1-malayalam-review-rishab-shetty-folk-epic-rzv-s9q |publisher=Asianet News |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 21 || Public TV Kannada || ★★★★☆ (4/5) || ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರ ನಟನೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಪಾತ್ರ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Public TV Review |url=https://www.publictv.in/kantara-chapter-1-review-rishab-shetty-performance-and-music |publisher=Public TV |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 22 || TV9 Kannada || ★★★★☆ (4/5) || ದೃಶ್ಯ ವೈಭವ ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕತೆ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 TV9 Review |url=https://tv9kannada.com/entertainment/kantara-chapter-1-review-rishab-shetty-epic-folk-cinema-123456 |publisher=TV9 Kannada |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 23 || Vijay Karnataka || ★★★★☆ (4/5) || ನಾಡಿನ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Review |url=https://vijaykarnataka.com/entertainment/review/kantara-chapter-1-rishab-shetty-performance/articleshow/1242837.cms |publisher=Vijay Karnataka |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 24 || Prajavani || ★★★★☆ (4/5) || ಪೌರಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Review |url=https://www.prajavani.net/entertainment/review/kantara-chapter-1-rishab-shetty-performance-epic-123456 |publisher=Prajavani |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 25 || Udayavani || ★★★★☆ (4/5) || ನಾಟಕೀಯತೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಪಾತ್ರ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Review |url=https://www.udayavani.com/entertainment/kantara-chapter-1-review-rishab-shetty-performance-and-music |publisher=Udayavani |date=2 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 26 || Suvarna News || ★★★★☆ (4/5) || ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Review |url=https://www.suvarnanews.com/entertainment/kantara-chapter-1-review-rishab-shetty-performance-epic-123456 |publisher=Suvarna News |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 27 || Zee Kannada || ★★★★☆ (4/5) || ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರ ನಟನೆ ಮತ್ತು ಕಥೆ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Review |url=https://www.zee5.com/kannada/kantara-chapter-1-review-rishab-shetty-performance-epic |publisher=Zee Kannada |date=2 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 28 || Zee News Kannada || ★★★★☆ (4/5) || ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರ ನಟನೆ ಮತ್ತು ಪೌರಾಣಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Review |url=https://kannada.news18.com/news/entertainment/kantara-chapter-1-movie-review-rishab-shetty-performance-epic-123456.html |publisher=Zee News Kannada |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 29 || OneIndia Kannada || ★★★★☆ (4/5) || ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ ಮತ್ತು ನಾಡಿನ ಕಥೆ ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಪಾತ್ರ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Review |url=https://kannada.oneindia.com/movies/reviews/kantara-chapter-1-rishab-shetty-performance-epic-123456.html |publisher=OneIndia Kannada |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 30 || Chitraloka || ★★★★☆ (4/5) || ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹೆಮ್ಮೆ; ದೃಶ್ಯ ವೈಭವ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Review |url=https://www.chitraloka.com/reviews/25678-kantara-chapter-1-review.html |publisher=Chitraloka |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 31 || Public Reviews Kannada || ★★★★☆ (4/5) || ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಭಾರಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ; ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಪಾತ್ರ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Audience Review |url=https://www.publicreviews.in/kantara-chapter-1-kannada-audience-reactions |publisher=Public Reviews Kannada |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 32 || TV5 Telugu || ★★★★☆ (4/5) || ತೆಲುಗು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವ; VFX ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Telugu Review |url=https://www.tv5news.in/kantara-chapter-1-telugu-review-rishab-shetty-performance-epic-123456 |publisher=TV5 Telugu |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 33 || Polimer News Tamil || ★★★½☆ (3.5/5) || ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿ ದೃಶ್ಯ ವೈಭವದೊಂದಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Tamil Review |url=https://www.polimernews.com/entertainment/kantara-chapter-1-tamil-review-rishab-shetty-performance-epic-123456 |publisher=Polimer News |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 34 || Mathrubhumi Malayalam || ★★★★☆ (4/5) || ಮಲಯಾಳಂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಪೌರಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Malayalam Review |url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/reviews/kantara-chapter-1-malayalam-review-rishab-shetty-performance-epic-123456 |publisher=Mathrubhumi |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 35 || ETV Bharat Kannada || ★★★★☆ (4/5) || ನಾಟಕೀಯತೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ ಸಮತೋಲನದೊಂದಿಗೆ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Review |url=https://www.etvbharat.com/kannada/karnataka/entertainment/movie-review/kantara-chapter-1-rishab-shetty-performance-epic-123456 |publisher=ETV Bharat Kannada |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 36 || NewsFirst Kannada || ★★★★☆ (4/5) || ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರ ನಟನೆ ಮತ್ತು ಕಥೆ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ; ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Review |url=https://www.newsfirstlive.com/kantara-chapter-1-review-rishab-shetty-performance-epic-123456 |publisher=NewsFirst Kannada |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 37 || SuddiTV Kannada || ★★★★☆ (4/5) || ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಪಾತ್ರ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Review |url=https://www.sudditv.com/entertainment/kantara-chapter-1-review-rishab-shetty-performance-epic-123456 |publisher=SuddiTV Kannada |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 38 || BookMyShow Buzz || ★★★★☆ (4/5) || ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ; ದೃಶ್ಯ ವೈಭವ ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಪಾತ್ರ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Audience Buzz |url=https://in.bookmyshow.com/buzz/blog/movies/kantara-chapter-1-audience-reactions |publisher=BookMyShow |date=2 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 39 || IMDb User Ratings || 8.6/10 || ಬಳಕೆದಾರರು ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರ ನಟನೆ ಮತ್ತು ಕಥೆ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದ್ದಾರೆ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 IMDb Ratings |url=https://www.imdb.com/title/tt31234567/ |publisher=IMDb |date=2 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 40 || YouTube – FilmGeeks Kannada || ★★★★☆ (4/5) || ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ ಮತ್ತು VFX ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ; ಮೊದಲ ಭಾಗ ನಿಧಾನ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Review |url=https://www.youtube.com/watch?v=filmgeeksreview |publisher=FilmGeeks Kannada |date=2 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 41 || YouTube – CinemaScope Telugu || ★★★★☆ (4/5) || ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿ ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Telugu Review |url=https://www.youtube.com/watch?v=cinemascopekantara |publisher=CinemaScope Telugu |date=2 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 42 || YouTube – Tamil Talkies || ★★★½☆ (3.5/5) || ತಮಿಳು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಪೌರಾಣಿಕತೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Tamil Review |url=https://www.youtube.com/watch?v=tamiltalkiesreview |publisher=Tamil Talkies |date=2 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 43 || YouTube – Mollywood Mirror || ★★★★☆ (4/5) || ಮಲಯಾಳಂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Malayalam Review |url=https://www.youtube.com/watch?v=mollywoodmirrorreview |publisher=Mollywood Mirror |date=2 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 44 || Twitter – @CinemaCriticIN || ★★★★☆ (4/5) || &quot;ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ದೈವಿಕ ಚಿತ್ರ&quot;; ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರ ನಟನೆ ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಪಾತ್ರ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Twitter Review |url=https://twitter.com/CinemaCriticIN/status/1708101234567890000 |publisher=Twitter |date=2 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 45 || Instagram – @KannadaFilmReviews || ★★★★☆ (4/5) || &quot;ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಹೆಮ್ಮೆ&quot;; ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯಗಳು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Instagram Review |url=https://www.instagram.com/p/kantarachapter1review/ |publisher=Instagram |date=2 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 46 || Reddit – r/IndianCinema || ★★★★☆ (4/5) || &quot;ಪ್ರೀಕ್ವೆಲ್ ಆಗಿ ಯಶಸ್ವಿ&quot;; ಪೌರಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಪಾತ್ರ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Reddit Discussion |url=https://www.reddit.com/r/IndianCinema/comments/kantara_chapter_1_review/ |publisher=Reddit |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 47 || Letterboxd || ★★★★☆ (4/5) || &quot;ದೃಶ್ಯ ವೈಭವದೊಂದಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪಾಠ&quot;; ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Letterboxd Review |url=https://letterboxd.com/film/kantara-chapter-1/ |publisher=Letterboxd |date=2 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 48 || Google Audience Reviews || 4.7/5 || &quot;ಅದ್ಭುತ ಚಿತ್ರ&quot;; ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಪಾತ್ರ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Google Reviews |url=https://www.google.com/search?q=kantara+chapter+1+reviews |publisher=Google |date=2 October 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| 49 || BookMyShow Verified Critics || ★★★★☆ (4/5) || &quot;ಪೌರಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ನಾಟಕೀಯತೆ ಸಮತೋಲನ&quot;; ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಚಿತ್ರಕಥೆ. || &lt;ref&gt;{{cite web |title=Kantara Chapter 1 Critic Review |url=https://in.bookmyshow.com/movies/kantara-chapter-1/ET00382945/reviews/critics |publisher=BookMyShow |date=2 October 2025 }}{{Dead link|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ]]
[[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೨೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>cyiawhmhfnie2wdwdt3usv81yzoc4sy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಹಾವತಾರ ನರಸಿಂಹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175185</id>
    <revision>
      <id>1430919</id>
      <parentid>1358551</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:48:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52611-40</username>
        <id>102063</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1430919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8086" sha1="hk4y68no2kkgtkmhy7dt93b7uxzg31t" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = ಮಹಾವತಾರ ನರಸಿಂಹ
| image          = Mahavatar Narsimha film poster.jpg
| caption        = ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆ ಪೋಸ್ಟರ್
| director       = ಅಶ್ವಿನ್ ಕುಮಾರ್
| writer         = ಜಯಪೂರ್ಣ ದಾಸ್
| producer       = {{Plain list|
* ಶಿಲ್ಪಾ ಧವನ್
* ಕುಶಲ್ ದೇಸಾಯಿ
* ಚೈತನ್ಯ ದೇಸಾಯಿ
}}
| based_on       = [[ನರಸಿಂಹ ಪುರಾಣ]]&lt;br&gt;[[ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣ]]&lt;br&gt;[[ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ]]
| editing        = {{Plain list|
* ಅಶ್ವಿನ್ ಕುಮಾರ್
* ಅಜಯ್ ವರ್ಮಾ
}}
| music          = [[Sam C. S.]]
| studio         = {{Plain list|
* ಕ್ಲೀಮ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್
* [[ಹೊಂಬಾಳೆ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್]]
}}
| distributor    = [[#ವಿತರಣಾ|ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ]]
| released       = {{Film date|2024|11|25|IFFI|2025|07|25|ಭಾರತ|df=y}}
| runtime        = 141 ನಿಮಿಷ
| country        = ಭಾರತ
| language       = ಹಿಂದಿ, ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು
| budget         = {{INR|4–6 ಕೋಟಿ}} 
| gross          = {{INR|45–50 ಕೋಟಿ}}
}}

'''ಮಹಾವತಾರ ನರಸಿಂಹ''' 2025ರ ಭಾರತೀಯ ಆನಿಮೇಷನ್ ಪೌರಾಣಿಕ-ಸಾಹಸಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅಶ್ವಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಜಯಪೂರ್ಣ ದಾಸ್ ಕಥೆಬರಹವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕ್ಲೀಮ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹೊಂಬಾಳೆ ಫಿಲಂಸ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿವೆ. ಇದು ವಿಷ್ಣುವಿನ ದಶಾವತಾರ ಆಧಾರಿತ ''ಮಹಾವತಾರ ಸಿನೆಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್‌'' (MCU) ಎಂಬ ಏಳು ಭಾಗಗಳ ಶೃಂಗಾಳಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಕಂತು ಆಗಿದೆ

== ಕಥೆ ==
ದೈತ್ಯರ ರಾಜ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು, ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಹತ್ಯೆಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಶಾಪರಹಿತ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಅನುಗ್ರಹ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅವನ ಪುತ್ರ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಗೆ ವಿಷ್ಣು, ನರಸಿಂಹ ಅವತಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ದಂಡನೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪುನಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ।&lt;ref&gt; name=&quot;plot&quot;/&gt;

== ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳು ==
===Kannada Version===
* Vinayak as Narrator
* Nipun K as [[ಹಿರಣ್ಯ ಕಶಿಪು|Hiryakashipu]]
* Master Anoop as [[ಪ್ರಹ್ಲಾದ|Prahlada]]
* Manjunath B T as [[ನರಸಿಂಹ|Narasimha]]
* Suhas Athreyas as [[ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯ|Shukracharya]]
* Girish as [[ವಿಷ್ಣು|Lord Vishnu]]
* Manjula as [[ಹೋಲಿಕಾ|Holika]]
* Raghavendra as [[ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷ|Hiranyaksha]]
* Anvith as [[ನಾರದ|Narad Muni]]
* Yashwant Bijoor as [[ಬ್ರಹ್ಮ|Brahma]]
* Prateeksha as [[ಭೂಮಿ|Bhoomi]]
* Guru Tejas as [[ಇಂದ್ರ|Indra]]
* Puneet Babu as [[ಕಶ್ಯಪ|Kashyapa]]
* Ashok B as Sandha (One of teacher of Prahlada)

== ನಿರ್ಮಾಣ ==
ಹೊಂಬಾಳೆ ಫಿಲಂಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೀಮ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಅವರು 2024ರಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದರು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಶ್ವಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಕಥೆ ಮೂರು ಪುರಾಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 4.5 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಫೋಟೋರಿಯಲಿಸಂ ಶೈಲಿಯ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ಬಳಸಲಾಯಿತು।&lt;ref&gt; name=&quot;prod1&quot;/&gt;

== ಸಂಗೀತ ==
ಸಂಗೀತ: Sam C. S.&lt;br&gt;
ಸೌಂಡ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಹಕ್ಕುಗಳು Think Music India ಮತ್ತು Ishtar Musicಗೆ ಸಲ್ಲಿವೆ. ಮೊದಲ ಗೀತೆ '''Roar of Narsimha''' 2025 ಜೂನ್ 25 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಲ್ಬಮ್ 2025 ಜುಲೈ 8 ರಂದು ಬಂದಿತು.&lt;ref&gt; name=&quot;music1&quot;/&gt;

== ಬಿಡುಗಡೆ ==
=== ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ===
55ನೇ ಇಂಡಿಯನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ನಲ್ಲಿ 2024 ನವೆಂಬರ್ 25 ರಂದು ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt; name=&quot;iffi1&quot;/&gt;

=== ನಾಟಕೀಯ ಬಿಡುಗಡೆ ===
ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ 2025 ಜುಲೈ 25 ರಂದು 2D ಮತ್ತು 3D ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಹಿಂದಿ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt; name=&quot;release1&quot;/&gt;

=== ವಿತರಣಾ ===
* ಉತ್ತರ ಭಾರತ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳ: AA Films  
* ಕರ್ನಾಟಕ: ಹೊಂಬಾಳೆ ಫಿಲಂಸ್  
* ತೆಲಂಗಾಣ/ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ: Geetha Arts  
* ಕೇರಳ: Prithviraj Productions  
* ತಮಿಳುನಾಡು: Think Studios &amp; S Picture&lt;ref&gt; name=&quot;dist1&quot;/&gt;

== ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ==
* ದಿನ 1: ₹2.29 ಕೋಟಿ
* ದಿನ 4: ₹16.77 ಕೋಟಿ
* ದಿನ 5: ₹29.35 ಕೋಟಿ (ಹಿಂದಿ ₹20.65 ಕೋಟಿ)
* ದಿನ 6: ₹37.05 ಕೋಟಿ (ಹಿಂದಿ ₹20.9 ಕೋಟಿ)
* ದಿನ 8: ₹45 ಕೋಟಿ ದಾಟಿತು&lt;ref&gt; name=&quot;bo1&quot;/&gt;

== ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ==
* ''India Today'' (3.5/5): &quot;ಭಾವಪೂರ್ಣ ಕಥನ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಶಾಲೀ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್&quot;  
* ''The Times of India'' (3/5): &quot;ವಿಸ್ಮಯಕಾರಕ ದೃಶ್ಯ ಪಯಣ, ಆದರೆ ಭಾವಾತ್ಮಕ ಜೋಡಣೆ ಕಡಿಮೆ&quot;  
* ''Indian Express'' (2.5/5): &quot;ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ – Avengers ಶೈಲಿಯಂತೆ&quot;  
* ''Money Control'': &quot;ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ ತಕ್ಕದ್ದೆ&quot;  
* Reddit: &quot;ಅನಿಮೆಷನ್ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ&quot;&lt;ref&gt; name=&quot;reviews1&quot;/&gt;

== ಮುಂದಿನ ಭಾಗಗಳು ==
ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಶ್ವಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಪುಷ್ಠಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ:  
* 2027 – ಮಹಾವತಾರ ಪರಶುರಾಮ  
* 2029 – ಮಹಾವತಾರ ರಘುನಂದನ್  
* 2031 – ಮಹಾವತಾರ ದ್ವಾರಕಾಧೀಶ  
* 2033 – ಮಹಾವತಾರ ಗೋಕೂಲಾನಂದ  
* 2035 – ಮಹಾವತಾರ ಕಲ್ಕಿ ಭಾಗ 1  
* 2037 – ಮಹಾವತಾರ ಕಲ್ಕಿ ಭಾಗ 2&lt;ref&gt; name=&quot;future1&quot;/&gt;

== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* [[ದಶಾವತಾರ (2008 ಚಿತ್ರ)]]
* [[ರಾಮಾಯಣ: ದ ಎಪಿಕ್]]
* [[ಅರ್ಜುನ್: ದ ವಾರಿಯರ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* {{IMDb title|tt34365591}}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೨೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>hk4y68no2kkgtkmhy7dt93b7uxzg31t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1430920</id>
      <parentid>1430919</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52611-40</username>
        <id>102063</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ ಮಹಾವತಾರ ನರಸಿಂಹ</comment>
      <origin>1430920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8041" sha1="2wp8d2bs122ql82ybitkr8eg0f29z9w" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = ಮಹಾವತಾರ ನರಸಿಂಹ
| image          = Mahavatar Narsimha film poster.jpg
| caption        = ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆ ಪೋಸ್ಟರ್
| director       = ಅಶ್ವಿನ್ ಕುಮಾರ್
| writer         = ಜಯಪೂರ್ಣ ದಾಸ್
| producer       = {{Plain list|
* ಶಿಲ್ಪಾ ಧವನ್
* ಕುಶಲ್ ದೇಸಾಯಿ
* ಚೈತನ್ಯ ದೇಸಾಯಿ
}}
| based_on       = [[ನರಸಿಂಹ ಪುರಾಣ]]&lt;br&gt;[[ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣ]]&lt;br&gt;[[ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ]]
| editing        = {{Plain list|
* ಅಶ್ವಿನ್ ಕುಮಾರ್
* ಅಜಯ್ ವರ್ಮಾ
}}
| music          = [[Sam C. S.]]
| studio         = {{Plain list|
* ಕ್ಲೀಮ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್
* [[ಹೊಂಬಾಳೆ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್]]
}}
| distributor    = [[#ವಿತರಣಾ|ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ]]
| released       = {{Film date}}
| runtime        = 141 ನಿಮಿಷ
| country        = ಭಾರತ
| language       = ಹಿಂದಿ, ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು
| budget         = {{INR|4–6 ಕೋಟಿ}} 
| gross          = {{INR|45–50 ಕೋಟಿ}}
}}

'''ಮಹಾವತಾರ ನರಸಿಂಹ''' 2025ರ ಭಾರತೀಯ ಆನಿಮೇಷನ್ ಪೌರಾಣಿಕ-ಸಾಹಸಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅಶ್ವಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಜಯಪೂರ್ಣ ದಾಸ್ ಕಥೆಬರಹವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕ್ಲೀಮ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹೊಂಬಾಳೆ ಫಿಲಂಸ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿವೆ. ಇದು ವಿಷ್ಣುವಿನ ದಶಾವತಾರ ಆಧಾರಿತ ''ಮಹಾವತಾರ ಸಿನೆಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್‌'' (MCU) ಎಂಬ ಏಳು ಭಾಗಗಳ ಶೃಂಗಾಳಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಕಂತು ಆಗಿದೆ

== ಕಥೆ ==
ದೈತ್ಯರ ರಾಜ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು, ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಹತ್ಯೆಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಶಾಪರಹಿತ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಅನುಗ್ರಹ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅವನ ಪುತ್ರ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಗೆ ವಿಷ್ಣು, ನರಸಿಂಹ ಅವತಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ದಂಡನೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪುನಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ।&lt;ref&gt; name=&quot;plot&quot;/&gt;

== ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳು ==
===Kannada Version===
* Vinayak as Narrator
* Nipun K as [[ಹಿರಣ್ಯ ಕಶಿಪು|Hiryakashipu]]
* Master Anoop as [[ಪ್ರಹ್ಲಾದ|Prahlada]]
* Manjunath B T as [[ನರಸಿಂಹ|Narasimha]]
* Suhas Athreyas as [[ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯ|Shukracharya]]
* Girish as [[ವಿಷ್ಣು|Lord Vishnu]]
* Manjula as [[ಹೋಲಿಕಾ|Holika]]
* Raghavendra as [[ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷ|Hiranyaksha]]
* Anvith as [[ನಾರದ|Narad Muni]]
* Yashwant Bijoor as [[ಬ್ರಹ್ಮ|Brahma]]
* Prateeksha as [[ಭೂಮಿ|Bhoomi]]
* Guru Tejas as [[ಇಂದ್ರ|Indra]]
* Puneet Babu as [[ಕಶ್ಯಪ|Kashyapa]]
* Ashok B as Sandha (One of teacher of Prahlada)

== ನಿರ್ಮಾಣ ==
ಹೊಂಬಾಳೆ ಫಿಲಂಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೀಮ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಅವರು 2024ರಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದರು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಶ್ವಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಕಥೆ ಮೂರು ಪುರಾಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 4.5 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಫೋಟೋರಿಯಲಿಸಂ ಶೈಲಿಯ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ಬಳಸಲಾಯಿತು।&lt;ref&gt; name=&quot;prod1&quot;/&gt;

== ಸಂಗೀತ ==
ಸಂಗೀತ: Sam C. S.&lt;br&gt;
ಸೌಂಡ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಹಕ್ಕುಗಳು Think Music India ಮತ್ತು Ishtar Musicಗೆ ಸಲ್ಲಿವೆ. ಮೊದಲ ಗೀತೆ '''Roar of Narsimha''' 2025 ಜೂನ್ 25 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಲ್ಬಮ್ 2025 ಜುಲೈ 8 ರಂದು ಬಂದಿತು.&lt;ref&gt; name=&quot;music1&quot;/&gt;

== ಬಿಡುಗಡೆ ==
=== ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ===
55ನೇ ಇಂಡಿಯನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ನಲ್ಲಿ 2024 ನವೆಂಬರ್ 25 ರಂದು ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt; name=&quot;iffi1&quot;/&gt;

=== ನಾಟಕೀಯ ಬಿಡುಗಡೆ ===
ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ 2025 ಜುಲೈ 25 ರಂದು 2D ಮತ್ತು 3D ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಹಿಂದಿ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt; name=&quot;release1&quot;/&gt;

=== ವಿತರಣಾ ===
* ಉತ್ತರ ಭಾರತ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳ: AA Films  
* ಕರ್ನಾಟಕ: ಹೊಂಬಾಳೆ ಫಿಲಂಸ್  
* ತೆಲಂಗಾಣ/ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ: Geetha Arts  
* ಕೇರಳ: Prithviraj Productions  
* ತಮಿಳುನಾಡು: Think Studios &amp; S Picture&lt;ref&gt; name=&quot;dist1&quot;/&gt;

== ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ==
* ದಿನ 1: ₹2.29 ಕೋಟಿ
* ದಿನ 4: ₹16.77 ಕೋಟಿ
* ದಿನ 5: ₹29.35 ಕೋಟಿ (ಹಿಂದಿ ₹20.65 ಕೋಟಿ)
* ದಿನ 6: ₹37.05 ಕೋಟಿ (ಹಿಂದಿ ₹20.9 ಕೋಟಿ)
* ದಿನ 8: ₹45 ಕೋಟಿ ದಾಟಿತು&lt;ref&gt; name=&quot;bo1&quot;/&gt;

== ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ==
* ''India Today'' (3.5/5): &quot;ಭಾವಪೂರ್ಣ ಕಥನ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಶಾಲೀ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್&quot;  
* ''The Times of India'' (3/5): &quot;ವಿಸ್ಮಯಕಾರಕ ದೃಶ್ಯ ಪಯಣ, ಆದರೆ ಭಾವಾತ್ಮಕ ಜೋಡಣೆ ಕಡಿಮೆ&quot;  
* ''Indian Express'' (2.5/5): &quot;ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ – Avengers ಶೈಲಿಯಂತೆ&quot;  
* ''Money Control'': &quot;ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ ತಕ್ಕದ್ದೆ&quot;  
* Reddit: &quot;ಅನಿಮೆಷನ್ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ&quot;&lt;ref&gt; name=&quot;reviews1&quot;/&gt;

== ಮುಂದಿನ ಭಾಗಗಳು ==
ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಶ್ವಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಪುಷ್ಠಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ:  
* 2027 – ಮಹಾವತಾರ ಪರಶುರಾಮ  
* 2029 – ಮಹಾವತಾರ ರಘುನಂದನ್  
* 2031 – ಮಹಾವತಾರ ದ್ವಾರಕಾಧೀಶ  
* 2033 – ಮಹಾವತಾರ ಗೋಕೂಲಾನಂದ  
* 2035 – ಮಹಾವತಾರ ಕಲ್ಕಿ ಭಾಗ 1  
* 2037 – ಮಹಾವತಾರ ಕಲ್ಕಿ ಭಾಗ 2&lt;ref&gt; name=&quot;future1&quot;/&gt;

== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* [[ದಶಾವತಾರ (2008 ಚಿತ್ರ)]]
* [[ರಾಮಾಯಣ: ದ ಎಪಿಕ್]]
* [[ಅರ್ಜುನ್: ದ ವಾರಿಯರ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* {{IMDb title|tt34365591}}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೨೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>2wp8d2bs122ql82ybitkr8eg0f29z9w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431142</id>
      <parentid>1430920</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edits by [[Special:Contributions/~2026-52611-40|~2026-52611-40]] ([[User talk:~2026-52611-40|talk]]) to last revision by [[User:Anzx-ooo|Anzx-ooo]]</comment>
      <origin>1358551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8086" sha1="oqeef7stnw7i7poeuelxbxyluc7b2m5" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = ಮಹಾವತಾರ ನರಸಿಂಹ
| image          = Mahavatar Narsimha film poster.jpg
| caption        = ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆ ಪೋಸ್ಟರ್
| director       = ಅಶ್ವಿನ್ ಕುಮಾರ್
| writer         = ಜಯಪೂರ್ಣ ದಾಸ್
| producer       = {{Plain list|
* ಶಿಲ್ಪಾ ಧವನ್
* ಕುಶಲ್ ದೇಸಾಯಿ
* ಚೈತನ್ಯ ದೇಸಾಯಿ
}}
| based_on       = [[ನರಸಿಂಹ ಪುರಾಣ]]&lt;br&gt;[[ವಿಷ್ಣು ಪುರಾಣ]]&lt;br&gt;[[ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ]]
| editing        = {{Plain list|
* ಅಶ್ವಿನ್ ಕುಮಾರ್
* ಅಜಯ್ ವರ್ಮಾ
}}
| music          = [[Sam C. S.]]
| studio         = {{Plain list|
* ಕ್ಲೀಮ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್
* [[ಹೊಂಬಾಳೆ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್]]
}}
| distributor    = [[#ವಿತರಣಾ|ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ]]
| released       = {{Film date|2024|11|25|IFFI|2025|07|25|ಭಾರತ|df=y}}
| runtime        = 141 ನಿಮಿಷ
| country        = ಭಾರತ
| language       = ಹಿಂದಿ, ಕನ್ನಡ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು
| budget         = {{INR|4–6 ಕೋಟಿ}} 
| gross          = {{INR|45–50 ಕೋಟಿ}}
}}

'''ಮಹಾವತಾರ ನರಸಿಂಹ''' 2024ರ ಭಾರತೀಯ ಆನಿಮೇಷನ್ ಪೌರಾಣಿಕ-ಸಾಹಸಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅಶ್ವಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಜಯಪೂರ್ಣ ದಾಸ್ ಕಥೆಬರಹವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕ್ಲೀಮ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹೊಂಬಾಳೆ ಫಿಲಂಸ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿವೆ. ಇದು ವಿಷ್ಣುವಿನ ದಶಾವತಾರ ಆಧಾರಿತ ''ಮಹಾವತಾರ ಸಿನೆಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್‌'' (MCU) ಎಂಬ ಏಳು ಭಾಗಗಳ ಶೃಂಗಾಳಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಕಂತು ಆಗಿದೆ

== ಕಥೆ ==
ದೈತ್ಯರ ರಾಜ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು, ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಹತ್ಯೆಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಶಾಪರಹಿತ ಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಅನುಗ್ರಹ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅವನ ಪುತ್ರ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಗೆ ವಿಷ್ಣು, ನರಸಿಂಹ ಅವತಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ದಂಡನೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಇದರಿಂದ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪುನಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ।&lt;ref&gt; name=&quot;plot&quot;/&gt;

== ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳು ==
===Kannada Version===
* Vinayak as Narrator
* Nipun K as [[ಹಿರಣ್ಯ ಕಶಿಪು|Hiryakashipu]]
* Master Anoop as [[ಪ್ರಹ್ಲಾದ|Prahlada]]
* Manjunath B T as [[ನರಸಿಂಹ|Narasimha]]
* Suhas Athreyas as [[ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯ|Shukracharya]]
* Girish as [[ವಿಷ್ಣು|Lord Vishnu]]
* Manjula as [[ಹೋಲಿಕಾ|Holika]]
* Raghavendra as [[ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷ|Hiranyaksha]]
* Anvith as [[ನಾರದ|Narad Muni]]
* Yashwant Bijoor as [[ಬ್ರಹ್ಮ|Brahma]]
* Prateeksha as [[ಭೂಮಿ|Bhoomi]]
* Guru Tejas as [[ಇಂದ್ರ|Indra]]
* Puneet Babu as [[ಕಶ್ಯಪ|Kashyapa]]
* Ashok B as Sandha (One of teacher of Prahlada)

== ನಿರ್ಮಾಣ ==
ಹೊಂಬಾಳೆ ಫಿಲಂಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೀಮ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಅವರು 2024ರಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದರು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಶ್ವಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಕಥೆ ಮೂರು ಪುರಾಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 4.5 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಫೋಟೋರಿಯಲಿಸಂ ಶೈಲಿಯ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ಬಳಸಲಾಯಿತು।&lt;ref&gt; name=&quot;prod1&quot;/&gt;

== ಸಂಗೀತ ==
ಸಂಗೀತ: Sam C. S.&lt;br&gt;
ಸೌಂಡ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಹಕ್ಕುಗಳು Think Music India ಮತ್ತು Ishtar Musicಗೆ ಸಲ್ಲಿವೆ. ಮೊದಲ ಗೀತೆ '''Roar of Narsimha''' 2025 ಜೂನ್ 25 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಲ್ಬಮ್ 2025 ಜುಲೈ 8 ರಂದು ಬಂದಿತು.&lt;ref&gt; name=&quot;music1&quot;/&gt;

== ಬಿಡುಗಡೆ ==
=== ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ===
55ನೇ ಇಂಡಿಯನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ನಲ್ಲಿ 2024 ನವೆಂಬರ್ 25 ರಂದು ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt; name=&quot;iffi1&quot;/&gt;

=== ನಾಟಕೀಯ ಬಿಡುಗಡೆ ===
ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ 2025 ಜುಲೈ 25 ರಂದು 2D ಮತ್ತು 3D ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಹಿಂದಿ, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt; name=&quot;release1&quot;/&gt;

=== ವಿತರಣಾ ===
* ಉತ್ತರ ಭಾರತ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳ: AA Films  
* ಕರ್ನಾಟಕ: ಹೊಂಬಾಳೆ ಫಿಲಂಸ್  
* ತೆಲಂಗಾಣ/ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ: Geetha Arts  
* ಕೇರಳ: Prithviraj Productions  
* ತಮಿಳುನಾಡು: Think Studios &amp; S Picture&lt;ref&gt; name=&quot;dist1&quot;/&gt;

== ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ==
* ದಿನ 1: ₹2.29 ಕೋಟಿ
* ದಿನ 4: ₹16.77 ಕೋಟಿ
* ದಿನ 5: ₹29.35 ಕೋಟಿ (ಹಿಂದಿ ₹20.65 ಕೋಟಿ)
* ದಿನ 6: ₹37.05 ಕೋಟಿ (ಹಿಂದಿ ₹20.9 ಕೋಟಿ)
* ದಿನ 8: ₹45 ಕೋಟಿ ದಾಟಿತು&lt;ref&gt; name=&quot;bo1&quot;/&gt;

== ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ==
* ''India Today'' (3.5/5): &quot;ಭಾವಪೂರ್ಣ ಕಥನ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಶಾಲೀ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್&quot;  
* ''The Times of India'' (3/5): &quot;ವಿಸ್ಮಯಕಾರಕ ದೃಶ್ಯ ಪಯಣ, ಆದರೆ ಭಾವಾತ್ಮಕ ಜೋಡಣೆ ಕಡಿಮೆ&quot;  
* ''Indian Express'' (2.5/5): &quot;ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ – Avengers ಶೈಲಿಯಂತೆ&quot;  
* ''Money Control'': &quot;ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ ತಕ್ಕದ್ದೆ&quot;  
* Reddit: &quot;ಅನಿಮೆಷನ್ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಕ್ಲೈಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ&quot;&lt;ref&gt; name=&quot;reviews1&quot;/&gt;

== ಮುಂದಿನ ಭಾಗಗಳು ==
ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಶ್ವಿನ್ ಕುಮಾರ್ ಪುಷ್ಠಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ:  
* 2027 – ಮಹಾವತಾರ ಪರಶುರಾಮ  
* 2029 – ಮಹಾವತಾರ ರಘುನಂದನ್  
* 2031 – ಮಹಾವತಾರ ದ್ವಾರಕಾಧೀಶ  
* 2033 – ಮಹಾವತಾರ ಗೋಕೂಲಾನಂದ  
* 2035 – ಮಹಾವತಾರ ಕಲ್ಕಿ ಭಾಗ 1  
* 2037 – ಮಹಾವತಾರ ಕಲ್ಕಿ ಭಾಗ 2&lt;ref&gt; name=&quot;future1&quot;/&gt;

== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* [[ದಶಾವತಾರ (2008 ಚಿತ್ರ)]]
* [[ರಾಮಾಯಣ: ದ ಎಪಿಕ್]]
* [[ಅರ್ಜುನ್: ದ ವಾರಿಯರ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* {{IMDb title|tt34365591}}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೨೫ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>oqeef7stnw7i7poeuelxbxyluc7b2m5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬುರ್ರಕಥಾ ಮೇಳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175335</id>
    <revision>
      <id>1431008</id>
      <parentid>1372097</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T23:39:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13793" sha1="mdf5ck5gno4h200j4g8cklrakkhprrd" xml:space="preserve">'''ಬುರ್ರ ಕಥಾ ಮೇಳ'''ವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಒಂದು [[ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು|ಜನಪದ]] ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;ಗೊ.ರು.ಚನ್ನಬಸಪ್ಪ.ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳು.ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು.೧೯೭೭.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಹಿ.ಚಿ.ಬೋರಲಿಂಗಯ್ಯ.ಕರ್ನಾಟಕ ಜನಪದ ಕಲೆಗಳ ಕೋಶ.ಪ್ರಸಾರಾಂಗ.ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಂಪಿ.೧೯೯೬.&lt;/ref&gt; ಈ ಕಲೆಯು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮತ್ತು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ ಗಡಿ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ [[ಕೋಲಾರ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ (ಪ್ರದೇಶ)|ಕೋಲಾರ]], [[ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ರಾಯಚೂರು]], [[ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತಿಹಾಸ|ಬಳ್ಳಾರಿ]] ಮತ್ತು [[ತುಮಕೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕಲಾವಿದರು ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಕರಪಾಲ ಮೇಳವೋ ಹಾಗೆಯೇ ಆಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಬುರ್ರ ಕಥಾ ಮೇಳ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬುರ್ರಾಕಥಾ ಕಲೆಯನ್ನು ಉತ್ತರದಿಂದ ಬಂದ ಪೂಸಲಿನವರು ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಮೂಲತಃ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿತ್ತೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಲೆಯ ಮೂಲ ಕಲಾವಿದರು [[ಜಂಗಮ]]ರು ಮತ್ತು ಅವರಲ್ಲಿನ ಜಂಗಾಲಿಗರು ಇದರ ಮೂಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ಬುರ್ರ ಕಥೆಯ ಮೂಲ==
ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು [[ವಿದ್ವಾಂಸ]]ರು ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರಭಾಗದ ಗಡಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಂತಹ ಬುರ್ರಕಥಾ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಪಾಲ ಮೇಳದ ಮೂಲವೂ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಂಗಮ ಕಥೆ ಆಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;https://www.bookbrahma.com/book/karapala-mela{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದು ಬುರ್ರಕಥೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಬುರ್ರಕಥೆಯನ್ನು ತಂಬೂರಿ ಕಥೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ತಂತ್ರಿ+ಬುರಿ=[[ತಂಬೂರಿಯವರು|ತಂಬೂರಿ]] ಎಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ತಂಬೂರಿಯನ್ನು ಚಪ್ಪಕ ಕಥಲು, ತಂಬೂರಿ ಕಥಲು, ನಾಜರ್ ಹೀಗೆ ನಾನಾ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಬುರ್ರಕಥಾ ಮೇಳದವರು ಹಾಡುವಂತಹ ಹಾಡಿನ ಸಣ್ಣ ತುಣುಕು ಅದರ ಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಂದು ಕೊಡುವಂತಿದೆ.

ಬುರ್ರ ಎಂದರೆ ಬುರುಡೆ ಅಥವಾ ತಲೆ ಬುರುಡೆ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ದುಂಡಾಗಿ ಟೊಳ್ಳಗಿರುವ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬುರುಡೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಬುರ್ರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ತಂಬೂರಿ ಮತ್ತು ಗುಮ್ಮಟೆಗಳು ಈ ಬುರ್ರ ಪದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. ತಂಬೂರಿಯ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗವು ಗುಂಡಾಗಿ ಮತ್ತು ಟೊಳ್ಳಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬುರ್ರ ಕಥೆಯು ಮೂಲಕಲಾವಿದರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ''ಪ್ರಧಾನ ಗಾಯಕ'' ಇವರು ಕಥೆಯನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ, ಕೊರಳಿಗೆ ನೇತು ಹಾಕಿದ ತಂಬೂರಿ ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರು ಕಾಲಿಗೆ ಗೆಜ್ಜೆ ಕಟ್ಟಿ, ಕೈಗೆ  ಗಗ್ಗುರಿ ಧರಿಸಿ ತಂಬೂರಿ ಮೀಟುತ್ತಾ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ. ''ಸಹಕಲಾವಿದರು'' ಇಬ್ಬರೂ ಸಹ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಗುಮ್ಮಟೆ ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರಧಾನ ಗಾಯಕನ ಕಥೆ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಹಿಮ್ಮೇಳ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಬುರ್ರ ಕಥೆಯ ಯಶಸ್ಸು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಥೆಗಾರನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಥೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾಡುಗಳು, ಸಂಭಾಷಣೆ, ಹಾವಭಾವಗಳು ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಯ ಏರಿಳಿತಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
==ವೇಷ ಭೂಷಣ==
ಬುರ್ರ ಕಥೆಯ [[ಕಲಾವಿದ]]ರ ವೇಷ ಭೂಷಣ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ವಾದ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಕಥೆಗಾರ ಮಾತ್ರ ಅಂದವಾಗಿ ಸಿಂಗಾರಗೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಮುಖ್ಯ ಕಲಾವಿದನು ತಲೆಗೆ ಝರಿ ರುಮಾಲು ಪೇಟ, ಸಾಧಾರಣ ನಿಲುವಂಗಿ, ಕರಿಯ ಕೋಟು, ಹೆಗಲಿನಿಂದ ಇಳಿಬಿದ್ದ ಝರಿಯ ಶಲ್ಯ, ಬಿಳಿ ಕಚ್ಚೆಪಂಚೆ, ಕಾಲಲ್ಲಿ ಗೆಜ್ಜೆ, ಎಡಗೈಯ ತೋರುಬೆರಳು ಹಾಗೂ ಹೆಬ್ಬೆರಳುಗಳಿಗೆ ಗಗ್ಗುರಿಗಳು, ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ತಂಬೂರಿ, ಹಣೆಗೆ [[ವಿಭೂತಿ]] [[ಕುಂಕುಮ]] ಧರಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ಉಳಿದ ಸಹ ಕಲಾವಿದರು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಡಿವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ.
==ವಾದ್ಯಗಳು==
ಬುರ್ರಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂರು [[ವಾದ್ಯಸಂಗೀತ|ವಾದ್ಯ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ತಂಬೂರಿ, ಗುಮ್ಮಟೆ ಮತ್ತು ತಾಳಗಳು. ಈ ತಂಬೂರಿಯನ್ನು ಮರದಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದು, [[ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ನೀಲಗಾರರ ತಂಬೂರಿಯನ್ನ ಹೋಲುವ ಈ ತಂಬೂರಿ ನಾಗರಹೆಡೆಯಂತೆ ಕಲಾತ್ಮಕವಾದ ಕೆತ್ತನೆಯನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ತಂಬೂರಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ತಂತಿಗಳಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ನಾದ ಮೂಡುವಂತೆ ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀರಿನ ಹೂಜಿಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಗುಮ್ಮಟೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಮಣ್ಣು]], [[ತಾಮ್ರ]] ಅಥವಾ ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ತಗಡುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಗುಮ್ಮಟೆಯ ಎರಡು ಭಾಗಗಳು ತೆರೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಎಡಗೈಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ ತೆರೆಯುತ್ತಾ, ಕೆಳಭಾಗದ ಚರ್ಮದ ಮುಚ್ಚಳಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಗೈಯಿಂದ ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗುಮ್ಮಟೆ ಮತ್ತು ತಂಬೂರಿ ನಾದಗಳನ್ನು ಸಮನಾಗಿ ಶ್ರುತಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪ್ರದರ್ಶನ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ತಬಲಾ|ತಬಲ]], ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ, ಮತ್ತು [[ಕೊಳಲು]]ಗಳನ್ನು ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ಕಲಾವಿದರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳು==
ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಊರಿಂದೂರಿಗೆ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೂ ಮೇಳ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಬುರ್ರಕಥಾ ಮೇಳಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ರಂಗಸಜ್ಜಿಗೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;https://xn--3rc7bwa7a5hpa.xn--2scrj9c/dictionary/kannada/%E0%B2%B0%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B2%B8%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%9C%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B3%86/&lt;/ref&gt; ಆಹ್ವಾನಿತರ ಮನೆಯ ಜಗಲಿ ಅಥವಾ ಪಡಸಾಲೆ ಅಂತಹ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕ ರಂಗಮಂದಿರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಊರಿನ ಹಬ್ಬ, [[ಜಾತ್ರೆ]], ಉತ್ಸವಗಳ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಳೆ]] ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಊರಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಜನರು ಬುರ್ರಕಥಾ ಮೇಳವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಲಾವಿದರು ಕಥೆ ಹೇಳುವಾಗ ಗೋವಿಂದ, ಹರಹರ ಮಹಾದೇವ ಎಂಬಂತಹ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾ [[ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು]] ಹಾಗೂ ನಿರೂಪಕರ ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧ ಸೇತುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. 

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಡುವ ಕಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಮುಗ್ಗುರು ಮರಾಟಿಲು, ಕಾಂಬೋಜ ರಾಜ ಕಥ, ಪೆದ್ದ ಬೊಟ್ಟಿಲ ರಾಜ, ಕಾಮಮ್ಮ ಕಥ, ಕಾಟಮರಾಜ ಕಥ,  ಪಠ್ಯಾಯ ಪಾಪಡು, ದೇಶಿಂಗ ರಾಜ ಕಥ, ಬಲ್ಲಾಳ ರಾಜನ ಕಥ, ಶ್ರೀಮಾಳ ಕಥ, ಬಾಲನಾಗಮ್ಮ ಮತ್ತು ಕುಮಾರ ರಾಮ.&lt;ref&gt;https://glorioushinduism.com/2017/12/27/kambhoja-kingdom/&lt;/ref&gt; ಈ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲನಾಗಮ್ಮನ ಕಥೆಯ ಹಾಡಿನ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ತಂದಾನಾನಾ ತಂದಾನಾ ತಂದಾನ ತಾನ

ತನತಂದನ ತಾನ ತಂದಾನತಾನ ||ಸೊಲ್ಲು||

ಕೇಳಿಂತ ಸಭೆಗೊಳ ತಂದಾನ
 
ಕೇಳಿಂತ ಪ್ರಭುಗಳ ತಂದಾನ
 
ಕಲ್ಲವಾದ್ಯೆಲ್ಲ ತಂದನ
 
ಪುಣ್ಯವಂತ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ
 
ಸತ್ಯವಂತೆ ಶಿವ ಬಾಲನಾಗಮ್ಮನ ಕಥೆ ಹೇಳುತ್ತೀನಿ 

ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವಾಗ, ಹಿಮ್ಮೇಳದವರು ತಂದಾನಾನಾ ತಂದಾನಾ ಎಂಬ ಸೊಲ್ಲನ್ನು ಹಾಡಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/balanagamma-1942/article2662737.ece |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2025-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228103732/https://www.thehindu.com/features/cinema/balanagamma-1942/article2662737.ece |archive-date=2019-12-28 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಕಥೆ ಹೇಳುವಾಗ, ಪ್ರಧಾನ ಹಾಡುಗಾರ ಹಾಡುವಾಗ ಹಿಮ್ಮೇಳದವರು ಗಳಾಮೇಲು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಮುಂದಿನ ಕಥೆಗೆ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಕಥೆಯ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಹಾಡಿನ ಸೊಲ್ಲು ಮತ್ತು ಲಯಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕಥೆಯ ನಡುವೆ [[ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಬಂಧಗಳು|ಹಾಸ್ಯಮಯ]] ಉಪಕಥೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಥೆಯು ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ರಾತ್ರಿಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವಷ್ಟು ದೀರ್ಘವಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಥೆಗಾರರು ಅದನ್ನು ಒಂದೇ ಗಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಈ ಕಲೆಯನ್ನು [[ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ|ಆಧುನಿಕ]] ವಿಚಾರಗಳ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ [[ಮಾಧ್ಯಮ]]ವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;https://enrouteindianhistory.com/storytelling-of-andhra-pradesh/&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಜನಪದ]]
[[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]]
[[ವರ್ಗ:ಜನಪದ ಆಚರಣೆ]]</text>
      <sha1>mdf5ck5gno4h200j4g8cklrakkhprrd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176945</id>
    <revision>
      <id>1431114</id>
      <parentid>1371333</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:04:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52611-40</username>
        <id>102063</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿ */</comment>
      <origin>1431114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42391" sha1="gztagwzug5lc630hbmrvetrqnh299mq" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ
| image              = Sharmiela Mandre at 60th South Filmfare Awards 2013 (cropped).jpg
| caption            = ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೭&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sathish Ninasam's birthday wish for Gaalipata 2 actress Sharmiela Mandre is all things beautiful |publisher=Zoom TV |date=28 October 2020 |access-date=28 October 2021 |url=https://www.zoomtventertainment.com/kannada-cinema/article/sathish-ninasams-birthday-wish-for-gaalipata-2-actress-sharmiela-mandre-is-all-things-beautiful/673850}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SHMA&quot; /&gt;
| birth_place        = [[ಬೆಂಗಳೂರು]]
| education          = ಸೋಫಿಯಾ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್, ಬೆಂಗಳೂರು
| occupation         = ನಟಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ
| years_active       = ೨೦೦೬–ಇಂದಿನವರೆಗೆ
| spouse             = 
| relatives          = ಸುನಂದಾ ಮುರಳಿ ಮನೋಹರ್ (ಸೋದರತ್ತೆ)
}}

'''ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ''' (ಜನನ ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೭) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕಿ, ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ''ಸಜ್ನಿ'' (೨೦೦೬) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದೇ ವರ್ಷ ''[[ಕೃಷ್ಣ (೨೦೦೭ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೃಷ್ಣ]]'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆದರು. ಇವರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ''ಇವನುಕ್ಕು ಎಂಗೆಯೊ ಮಚ್ಚಂ ಇರುಕ್ಕು'' (೨೦೧೮) ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=28 October 2015 |title=Sharmeila Mandre: Mumtaz reincarnated |url=https://www.deccanchronicle.com/151028/entertainment-sandalwood/article/mumtaz-reincarnated |access-date=30 October 2015 |work=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;

ನಂತರ, ಅವರು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ವೆಂಕಟ ಇನ್ ಸಂಕಟ'' (೨೦೦೯) ಮತ್ತು ''ಸ್ವಯಂವರ'' (೨೦೧೦) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿ ಪ್ರಶಂಸೆ ಪಡೆದರು. ಅವರು ''ಮಿರತ್ತಲ್'' (೨೦೧೨) ಮೂಲಕ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ''ಕೆವ್ವು ಕೇಕ'' (೨೦೧೩) ಮೂಲಕ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಎರಡನೆಯದಕ್ಕೆ, ಅವರು  &quot;ಸೈಮಾ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ-ತೆಲುಗು&quot; ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು. ಮಾಂಡ್ರೆ ಅವರ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಚಿತ್ರಗಳು ''ಆಕೆ'' (೨೦೧೭), ''[[ಗಾಳಿಪಟ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ 2]]'' (೨೦೨೨) ಮತ್ತು ''[[ಪೌಡರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪೌಡರ್]]'' (೨೦೨೪) ಆಗಿವೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=I do films out of passion, not for money: Kannada star Sharmiela Mandre |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2020/Oct/28/i-do-films-out-of-passion-not-for-moneysharmiela-mandre-2215778.html |access-date=20 March 2022 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ಮಾಂಡ್ರೆ ೧೯೮೭ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೮ರಂದು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು &lt;ref name=&quot;SHMA&quot;&gt;{{Cite web |last=SM |first=Shashiprasad |title=Exclusive! Masala on Sharmiela Mandre |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/171018/masala-on-sharmiela-mandre.html |access-date=28 October 2022 |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Team Dasara reveal Sharmiela Mandre's character poster on her birthday, see pic |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/team-dasara-reveal-sharmiela-mandres-character-poster-on-her-birthday/articleshow/78909358.cms |access-date=28 October 2021 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; . ಅವರ ತಂದೆ ದಯಾನಂದ ಮಾಂಡ್ರೆ ಒಬ್ಬ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಕಾರು ರೇಸಿಂಗ್ ಉತ್ಸಾಹಿ. ಅವರ ಅಜ್ಜ ರಮಾನಂದ ನಾರಾಯಣರಾವ್ ಮಾಂಡ್ರೆ &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Ramananda Narayanrao Mandre's Sangam Talkies: This theatre is disabled-friendly |url=https://www.deccanherald.com/amp/content/234969/this-theatre-disabled-friendly.html |access-date=20 December 2013 |work=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt; ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ವಿತರಕ ಮತ್ತು ಸಂಗಮ್ ಟಾಕೀಸ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಮಾಂಡ್ರೆ ಅವರ ಸೋದರತ್ತೆ ಸುನಂದಾ ಮುರಳಿ ಮನೋಹರ್ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=14 January 2018 |title=Bidding adieu to Sunanda Murali Manohar in Bengaluru |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/bidding-adieu-to-sunanda-murali-manohar-in-bengaluru/articleshow/62486699.cms |access-date=18 January 2018 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೋಫಿಯಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Hegde |first=Prajwal |date=26 July 2009 |title=School identities take back seat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/silver-jubilee/school-identities-take-back-seat/articleshow/4821998.cms |access-date=21 April 2021 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==

=== ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಯಶಸ್ಸು (೨೦೦೭-೨೦೧೧) ===
[[ಚಿತ್ರ:Sharmila_Mandre,_Ganesh.jpg|right|thumb|ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ (ಎಡ), [[ಗಣೇಶ್ (ನಟ)|ಗಣೇಶ್]] (ಬಲ) ೨೦೦೭ರ ''[[ಕೃಷ್ಣ (೨೦೦೭ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೃಷ್ಣ]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ]]
ಮಾಂಡ್ರೆ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ''ಸಜ್ನಿ ಚಿತ್ರದ'' ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅವರ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸುನಂದಾ ಮುರಳಿ ಮನೋಹರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಧ್ಯಾನ್]] ಜೊತೆ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 February 2007 |title=Gandhinagar gossip: Sharmeila Mandre |url=http://www.hindu.com/fr/2007/02/16/stories/2007021601890400.htm |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516024657/http://www.hindu.com/fr/2007/02/16/stories/2007021601890400.htm |archive-date=16 May 2008 |access-date=26 May 2021 |website=The Hindu}}&lt;/ref&gt; &quot;ಹೊಸಬರಾದ ಶರ್ಮಿಳಾ ಅದ್ಭುತ ನಟಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಮುಂದೆ ಉಜ್ವಲ ಭವಿಷ್ಯವಿದೆ&quot; ಎಂದು ''ರೆಡಿಫ್'' ನ ವಿಮರ್ಶಕರೊಬ್ಬರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=RG Vijayasarathy |title=Sajini Movie Review: Nothing original about Sajini |url=https://www.rediff.com/movies/2007/feb/26sssaj.htm |access-date=26 February 2010 |publisher=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; [[ಗಣೇಶ್ (ನಟ)|ಗಣೇಶ್]] ಜೊತೆ ''[[ಕೃಷ್ಣ (೨೦೦೭ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೃಷ್ಣ]]'' ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡರು. &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ, ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ನಟನೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತರು ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ''ರೆಡಿಫ್.ಕಾಮ್'' ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Krishna: Treat for Ganesh fans |url=https://www.rediff.com/movies/2007/oct/05krishna.htm |publisher=Rediff.com}}&lt;/ref&gt;ಅವರ ನಟನೆಯ ''[[ಈ ಬಂಧನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಈ ಬಂಧನ]]'' ಚಿತ್ರವೂ ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Movie Review : E Bandhana - Sify |url=http://www.sify.com/movies/e-bandhana-review-kannada-14579905.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408185716/http://www.sify.com/movies/e-bandhana-review-kannada-14579905.html |archive-date=8 April 2014 |work=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ದರ್ಶನ್ ತೂಗುದೀಪ್|ದರ್ಶನ್]] ಜೊತೆ ''[[ನವಗ್ರಹ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನವಗ್ರಹ]]'' &lt;ref&gt;{{Cite web |year=2008 |title=Navagraha will feature seven actors ? all sons of senior actors who were popular for their roles as villains on the Kannada film screen |url=http://archive.mid-day.com/entertainment/2008/mar/1032039.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826115209/http://archive.mid-day.com/entertainment/2008/mar/1032039.htm |archive-date=26 August 2014 |website=Mid Day}}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ''[[ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 October 2008 |title=Guest entry |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/guest-entry/articleshow/22378975.cms |website=[[Bangalore Mirror]]}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊದಲು [[ಶ್ರೀ ಮುರಳಿ (ನಟ)|ಶ್ರೀಮುರಳಿ]] ಎದುರು ''ಶಿವಮಣಿ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 November 2008 |title=From Hospitality to Sandalwood |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/2008/Nov/05/from-hospitality-to-sandalwood-4601.html |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವರು [[ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್]] ಮತ್ತು [[ರಮೇಶ್ ಅರವಿಂದ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ''&lt;nowiki/&gt;'ವೆಂಕಟ ಇನ್ ಸಂಕಟ'&lt;nowiki/&gt;'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=First Look: Ramesh Arvind's Venkata In Sankata |url=http://www.rediff.com/movies/2009/jan/20first-look-ramesh-arvind-venkata-in-sankata.htm |access-date=20 January 2009 |publisher=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; ''ರೆಡಿಫ್'' ಹೇಳುವಂತೆ, &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಾಣುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Venkata In Sankata: Worth a watch |url=http://www.rediff.com/movies/2009/feb/19review-venkata-in-sankata.htm |access-date=19 February 2009 |publisher=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮೊದಲು [[ದಿಗಂತ್ (ನಟ)|ದಿಗಂತ್]] ಎದುರು ''[[ಸ್ವಯಂವರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ವಯಂವರ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sharmiela Mandre to quit Sandalwood? - The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Sharmiela-Mandre-to-quit-Sandalwood/articleshow/28631931.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140112171847/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Sharmiela-Mandre-to-quit-Sandalwood/articleshow/28631931.cms |archive-date=12 January 2014 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವರು [[ದುನಿಯಾ ವಿಜಯ್]] ಎದುರು ''&lt;nowiki/&gt;'ಕರಿ ಚಿರತೆ''' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref name=&quot;Sify&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Movie review |url=https://m.sify.com/movies/kari-chirathe-review-kannada-pclxGfbcbhefb.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623052112/https://www.sify.com/movies/varshadhaare--review-kannada-pclx2Uajaeeef.html |archive-date=23 June 2020 |access-date=21 February 2016 |work=Sify}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಪ್ರೇಮ್ ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಪ್ರೇಮ್ ಕುಮಾರ್]] ಎದುರು ''[[ಧನ್ ಧನಾ ಧನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|&lt;nowiki/&gt;'ಧನ್ ಧನಾ ಧನ್'&lt;nowiki/&gt;]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 June 2011 |title=A total mishmash affair |url=https://www.deccanherald.com/amp/content/171389/a-total-mishmash-affair.html |access-date=24 June 2011 |website=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt;

=== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ವಿಸ್ತರಣೆ (೨೦೧೨-೨೦೧೭) ===
[[ಚಿತ್ರ:Sharmila_Mandre_(2).jpg|right|thumb|ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ೨೦೧೫ರ ''ಮುಮ್ತಾಜ್''ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ]]
ಮಾಂಡ್ರೆ ಅವರು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ ''&lt;nowiki/&gt;'ಧೀ''' ನ ರೀಮೇಕ್ ಆದ ' ''ಮಿರತ್ತಲ್'' ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ವಿನಯ್ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Actor Vinay Rai ready to kick start- Entertainment - DNA |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_actor-vinay-rai-ready-to-kick-start_1494332 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110116074404/http://www.dnaindia.com/entertainment/report_actor-vinay-rai-ready-to-kick-start_1494332 |archive-date=16 January 2011 |access-date=17 January 2011}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Rangajaran |first=Malathi |date=4 August 2012 |title=Mirattal: In jest |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/mirattal-in-jest/article3727480.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430021527/https://www.thehindu.com/features/cinema/mirattal-in-jest/article3727480.ece |archive-date=30 April 2022 |access-date=4 June 2018 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅಲ್ಲಾರಿ ನರೇಶ್ ಜೊತೆ ''&lt;nowiki/&gt;'ಕೆವ್ವು ಕೇಕ' ಚಿತ್ರದ'' ಮೂಲಕ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pasupulate |first=Karthik |title=Allari Naresh to romance Sharmila Mandre |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Allari-Naresh-to-romance-Sharmila-Mandre/articleshow/16654489.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130126190903/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-03/news-interviews/34238083_1_boppanna-chandrasekhar-jhanavi-productions-allari-naresh |archive-date=26 January 2013 |access-date=4 October 2012 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಆನಂದದಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

''[[ಗೋವಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋವಾ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ತರುಣ್ ಚಂದ್ರ]] ಎದುರು ಮಾಂಡ್ರೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Talukdar, Taniya |date=8 April 2013 |title=Goa launched in Kannada |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Goa-launched-in-Kannada/articleshow/19440089.cms |access-date=6 March 2015 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'', &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಆಕರ್ಷಕ ಅಭಿನಯದೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ಬರೆದಿದೆ.  ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಖಾಲಿದ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಕಥಾ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಲು ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ೧೯೮೩ರ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಚಿತ್ರದ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿದ್ದು, ದೀಪ್ತಿ ನವಲ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳಬೇಕಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು.  ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಧರ್ಮ ಕೀರ್ತಿರಾಜ್ ಎದುರು ''ಮುಮ್ತಾಜ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ &quot;ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರ&quot;ವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=13 August 2015 |title=Kannada film Mumtaaz: Music, instinct is all it takes? |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music-instinct-is-all-it-takes/article7535329.ece |access-date=13 August 2015 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಮಾಂಡ್ರೆ ಅವರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ''ಮಾಯಾ'' (೨೦೧೫) ದ ರಿಮೇಕ್ ಆದ ' ''ಆಕೆ'' ' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಚಿರಂಜೀವಿ ಸರ್ಜಾ]] ಎದುರು ನಟಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sharmiela Mandre and Chiranjeevi Sarja's 'Aaake' is a remake |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/aake-is-a-remake/articleshow/56571194.cms |access-date=25 July 2018 |website=Bangalore Mirror}}&lt;/ref&gt; ''[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರೋನಿಕಲ್|ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್]]''  &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ತಮ್ಮ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಯಿಂದ 'ಹೆದರಿಸುತ್ತಾರೆ' ಮತ್ತು ಕಥೆಯ ಉಳಿದ ಅಂಶಗಳು ಅವರ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೀಖಿಸಿದೆ, &lt;ref&gt;{{Cite web |last=SM |first=Shashiprasad |date=30 June 2017 |title=Aake movie review: Watch 'Her,' she is a bit scary |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/300617/aake-movie-review-watch-her-she-is-a-bit-scary.html |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ''ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಮಿನಿಟ್'' &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಮಿಂಚುತ್ತಿದ್ದಾರೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 June 2017 |title='Aake' Review: Plenty of chills and thrills, and a strong story to tell too |url=https://www.thenewsminute.com/article/aake-review-plenty-chills-and-thrills-and-strong-story-tell-too-64440 |access-date=30 June 2017 |website=The News Minute}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಶಿವರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಅವರ ' ''[[ಮಾಸ್ ಲೀಡರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲೀಡರ್'&lt;nowiki/&gt;]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಬೆಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಕಲಿತರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anien |first=Tini Sara |date=19 May 2017 |title=Dance comes very easily to me: Sharmiela |url=https://www.deccanherald.com/amp/content/612470/dance-comes-very-easily-me.html |access-date=25 May 2017 |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;

=== ವಿರಾಮ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೆಲಸ (೨೦೧೮-ಇಂದಿನವರೆಗೆ) ===
ಮಾಂಡ್ರೆ ತಮ್ಮ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಟನೆಯಿಂದ ೪ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಅವರು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ''[[ಗಾಳಿಪಟ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ 2]]'' ರೊಂದಿಗೆ ತೆರೆಗೆ ಮರಳಿದರು. ಅವರು [[ಪವನ್ ಕುಮಾರ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಪವನ್ ಕುಮಾರ್]] ಎದುರು ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=9 May 2022 |title=Gaalipata 2 release date announced |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2022/may/09/gaalipata-2release-date-announced-2451299.html |access-date=4 July 2022 |work=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=22 October 2021 |title=Yogaraj Bhat's Gaalipata 2 team wraps up shooting |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/gaalipata-2-team-wraps-up-shooting/articleshow/87205695.cms |access-date=5 November 2021 |work=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]''  &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Khajane |first=Muralidhara |date=12 August 2022 |title='Gaalipata 2' movie review: An entertaining and emotional tale of friendship |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/gaalipata-2-movie-review-an-entertaining-and-emotional-tale-of-friendship/article65761565.ece/ |access-date=20 August 2022 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 August 2022 |title=Gaalipata 2 : ಭಟ್ರು ಜೊತೆ ಗಣಿ ಬಿಟ್ಟ ಗಾಳಿಪಟ - 2 ಸೂಪರ್ ಹಿಟ್; ಮೊದಲ ದಿನವೇ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಭರ್ಜರಿ ಕಲೆಕ್ಷನ್ |url=https://kannada.news18.com/news/entertainment/ganesh-starrer-gaalipata-2-worldwide-box-office-day-1-collection-pvn-819300.html |access-date=15 August 2022 |website=News18 Kannada |language=kn |archive-date=17 ಆಗಸ್ಟ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817063631/https://kannada.news18.com/news/entertainment/ganesh-starrer-gaalipata-2-worldwide-box-office-day-1-collection-pvn-819300.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಮಂಡಲ: ದಿ ಯುಎಫ್‌ಒ ಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bagchi |first=Shrabonti |date=21 December 2018 |title='Mysore Masala': of aliens and abductions |url=https://www.livemint.com/Leisure/lEOHUJjE5EORuOUqnVIlUK/Mysore-Masala-of-aliens-and-abductions.html |access-date=6 April 2019 |website=livemint.com |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 August 2018 |title=Inspired by heritage, Ajay comes up with sci-fi saga |url=https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-move/inspired-heritage-ajay-comes-689158.html |access-date=6 April 2019 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt; ''ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್'' &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಮನವೊಪ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ನೋಟ ಮತ್ತು ದೇಹ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 August 2018 |title=Mandala movie review: Great potential let down by the visuals |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2023/Mar/11/mandala-movie-review-great-potential-let-down-by-the-visuals-2554916.html |access-date=24 November 2023 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;

== ಇತರ ಕಾರ್ಯಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:Sharmila_Mandre_(4).jpg|thumb|ಫೋಟೋಶೂಟ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಂಡ್ರೆ]]
ಇವರು ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸ್ವಂತ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ಇವನುಕ್ಕು ಎಂಗೆಯೊ ಮಚ್ಚಮ್ ಇರುಕ್ಕು'' (೨೦೧೮) ಮತ್ತು ''ನಾನುಮ್ ಸಿಂಗಲ್ ಥಾನ್'' ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Evanukku Engeyo Matcham Irukku Movie Review: Critic Review of Evanukku Engeyo Matcham Irukku |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/evanukku-engeyo-matcham-irukku/movie-review/66987280.cms |access-date=22 August 2019 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dinesh's Naanum Single Dhaan set in London |url=https://www.sify.com/movies/dinesh’s-naanum-single-dhaan-set-in-london-news-tamil-tiklBsgcfcdde.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190810110420/https://www.sify.com/movies/dinesh%E2%80%99s-naanum-single-dhaan-set-in-london-news-tamil-tiklBsgcfcdde.html |archive-date=10 August 2019 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt; ಇವರು ಮುಂಬರುವ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ಸಂದಕ್ಕರಿ'' ಮತ್ತು ''ಕಾದಲ್ ಕೊಂಜಾಂ ತೂಕಲಾ'', ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ''ದಸರಾ'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vimal's film with Shriya titled Sandakari My Boss |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/jul/15/vimals-film-with-shriya-titled-sandakari-my-boss-2003921.html |access-date=19 July 2019 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=I don't want to be a producer who throws money at a project; I am hands on: Sharmiela Mandre |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/exclusive-i-dont-want-to-be-a-producer-who-throws-money-at-a-project-i-am-hands-on-sharmiela-mandre/articleshow/94286608.cms |access-date=20 September 2022 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಬೆಂಗಳೂರು ಟೈಮ್ಸ್‌ನ ೨೫ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಂಡ್ರೆ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ೧೦ನೇ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ ೮ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Meet the Bangalore Times Top 25 Most Desirable Women 2012 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Bangalore-Times-Top-25-Most-Desirable-Women-2012/articleshow/20138687.cms |access-date=25 August 2013 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Bangalore Times Most Desirable Women 2014, Asha Bhatt tops the list |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/bangalore-times-most-desirable-women-2014/articleshow/46932065.cms |access-date=20 April 2015 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ೨೦೨೦ರ [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|೩೦ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ೨೦ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Meet the beautiful ladies who make up Bangalore Times' 30 Most Desirable Women of 2020 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/meet-the-beautiful-ladies-who-make-up-bangalore-times-30-most-desirable-women-of-2020/articleshow/83095404.cms |access-date=10 June 2021 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ಕೀ
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | †
| ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
|}

=== ನಟಿಯಾಗಿ ===

* ''ಎಲ್ಲಾ ಸಿನಿಮಾಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿವೆ, ಬೇರೆ ಭಾಷೆಯದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ವರ್ಷ
!ಶೀರ್ಷಿಕೆ
!ಪಾತ್ರ
! class=&quot;unsortable&quot; |ಟಿಪ್ಪಣಿ
! class=&quot;unsortable&quot; | ಉಲ್ಲೇಖ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2007
|ಸಜನಿ
|ಸಜನಿ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=RG Vijayasarathy |date=26 February 2007 |title=Nothing original about Sajini |url=https://www.rediff.com/movies/2007/feb/26sssaj.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913070344/https://www.rediff.com/movies/2007/feb/26sssaj.htm |archive-date=13 September 2022 |access-date=13 September 2022 |website=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[ಕೃಷ್ಣ (೨೦೦೭ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೃಷ್ಣ]]''
|ಅಂಜಲಿ
|
|
|-
|''[[ಈ ಬಂಧನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಈ ಬಂಧನ]]''
|ಶ್ರುತಿ
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2008
|''[[ನವಗ್ರಹ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನವಗ್ರಹ]]''
|ಕಿರಣ್
|
|
|-
|''[[ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ]]''
|ತಾವೇ ಆಗಿ
|ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2009
|''ಶಿವಮಣಿ''
|ಶ್ರುತಿ
|
|
|-
|''ವೆಂಕಟ ಇನ್ ಸಂಕಟ''
|ಪತ್ರಕರ್ತೆ 
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2010
|''ಸ್ವಯಂವರ''
|ಅನುಷಾ
|
|
|-
|''ಕರಿ ಚಿರತೆ''
|ಶ್ರುತಿ
|
|
|-
|2011
|''[[ಧನ್ ಧನಾ ಧನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಧನ್ ಧನಾ ಧನ್]]''
|ಚಾರ್ಮಿ
|
|
|-
|2012
|''ಮಿರಟ್ಟಲ್''
|ದೀಪಿಕಾ
|[[ತಮಿಳು]] ಚಲನಚಿತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Sharmila Mandre's in dilemma |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Sharmila-Mandres-in-dilemma/articleshow/6214217.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104114416/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-26/news-interviews/28274864_1_tamil-film-roles-kannada-industry |archive-date=4 November 2012 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|2013
|''ಕೆವ್ವು ಕೆಕ''
|ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ
|[[ತೆಲುಗು]] ಚಲನಚಿತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christopher |first=Kavya |title=Sharmila to debut in Tollywood |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Sharmila-to-debut-in-Tollywood/articleshow/16637707.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028032040/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-02/news-interviews/34217301_1_sharmila-mandre-tamil-debut-kannada-films |archive-date=28 October 2012 |access-date=4 October 2012 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|''[[ಗೋವಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋವಾ]]''
|
|
|-
|2015
|''ಮುಮ್ತಾಜ್''
|ಅಂಜಲಿ/ ಮುಮ್ತಾಜ್
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2017
|''ಆಕೆ''
|ಶರ್ಮಿಳಾ ದೇಸಾಯಿ / ಮಾಯಾ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 December 2016 |title=Chiranjeevi Sarja and Sharmiela Mandre's &quot;Aake&quot; is completed.. |url=http://www.newskarnataka.com/sandalwood/chiranjeevi-sarjas-aake-is-completed |publisher=News Karnataka |access-date=25 ನವೆಂಬರ್ 2025 |archive-date=8 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908153845/http://www.newskarnataka.com/sandalwood/chiranjeevi-sarjas-aake-is-completed |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[ಮಾಸ್ ಲೀಡರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಾಸ್ ಲೀಡರ್]]''
|ಶರ್ಮಿಳಾ
|
|
|-
|2022
|''[[ಗಾಳಿಪಟ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ 2]]''
|ಶರ್ಮಿಳಾ
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Daithota |first=Madhu |title=Meet the girl gang of Yogaraj Bhat's next titled Gaalipata 2! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/meet-the-girl-gang-of-yogaraj-bhats-next/articleshow/71638369.cms |access-date=24 November 2019 |work=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|2023
|''ಮಂಡಲ: ದ ಯುಎಫ್ಓ ಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್''
|ಮಾಯಾ ಮೇಲುಕೋಟೆ
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Suresh |first=Sunayana |title=A multi-starrer sci-fi adventure drama in the works in Kannada |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/a-multi-starrer-sci-fi-adventure-drama-in-the-works-in-kannada/articleshow/64698983.cms |access-date=6 April 2019 |work=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2024
|''[[ಪೌಡರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪೌಡರ್]]''
|ಮೇಕಪ್ ಮಲ್ಲಿಕಾ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 August 2023 |title=KRG Studios collaborates with TVF for a film |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/krg-studios-collaborates-with-tvf-for-a-film/article67235180.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20230921070608/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/krg-studios-collaborates-with-tvf-for-a-film/article67235180.ece |archive-date=21 September 2023 |access-date=23 November 2023 |website=[[The Hindu]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ಅದೃಷ್ಟಶಾಲಿ''†
| {{TBA}}
|ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ; ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Madhavan and Sharmiela Mandre completes shooting for Mithran Jawahar’s ‘Adhirshtasaali’ |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/madhavan-completes-shooting-for-mithran-jawahars-adhirshtasaali/article67748273.ece/ |access-date=21 January 2024 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ದಸರಾ''†
|ಅನಿಕಾ
|ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್
|&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Sathish Ninasam and Sharmiela Mandre's next has a new title |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/sathish-ninasam-and-sharmiela-mandres-next-has-a-new-title/articleshow/76481771.cms |access-date=25 June 2020 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ನಿರ್ಮಾಪಕಿಯಾಗಿ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! ವರ್ಷ
! ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! ಭಾಷೆ
! class=&quot;unsortable&quot; | ಉಲ್ಲೇಖ
|-
| ೨೦೧೮
| ''ಇವನುಕ್ಕು ಎಂಗೆಯೊ ಮಚ್ಚಮ್ ಇರುಕ್ಕು''
| ತಮಿಳು
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kannada actress Sharmiela Mandre produces Vimal's film |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/170718/kannada-actress-produces-vimals-film.html |access-date=17 July 2018 |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೨೧
| ''ನಾನುಮ್ ಸಿಂಗಲ್ ಥಾನ್''
| ತಮಿಳು
| &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Subramanian |first=Anupama |date=11 August 2019 |title=Dinesh, Deepthi Thivesh team up for a rom-com |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/110819/dinesh-deepthi-thivesh-team-up-for-a-rom-com.html |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೨೩
| ''ಸಿಲಾ ನೋಡಿಗಲಿಲ್''
| ತಮಿಳು
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=No double role please |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/no-double-role-please/articleshow/105243056.cms |website=Bangalore Mirror}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ಘೋಷಿಸಿಲ್ಲ
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''ದಸರಾ'' †
| ಕನ್ನಡ
| &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Exclusive - Sathish Ninasam and Sharmiela Mandre unite for a murder mystery titled Dasara |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/sathish-ninasam-and-sharmiela-mandre-unite-for-a-murder-mystery/articleshow/70992153.cms |access-date=24 November 2019 |work=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''ಕಾದಲ್ ಕೊಂಜಮ್ ತೂಗಲ'' †
| ತಮಿಳು
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sharmiela Mandre to back Balaji Mohan's next, Kaadhal Konjam Thookala |url=https://m.cinemaexpress.com/tamil/news/2022/sep/15/sharmiela-mandreto-back-balaji-mohans-next-kaadhal-konjam-thookala-34686.amp |access-date=15 September 2021 |website=Cinema Express |language=en |archive-date=25 ಜನವರಿ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125184937/https://m.cinemaexpress.com/tamil/news/2022/sep/15/sharmiela-mandreto-back-balaji-mohans-next-kaadhal-konjam-thookala-34686.amp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ವರ್ಷ
! ಪ್ರಶಸ್ತಿ
! ವರ್ಗ
! ಚಲನಚಿತ್ರ
!ಫಲಿತಾಂಶ
! 
|-
| ೨೦೧೧
| ಸೌತ್ ಸ್ಕೋಪ್ ಸ್ಟೈಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಟೈಲಿಶ್ ನಟಿ - ಕನ್ನಡ
| ''ಸ್ವಯಂವರ''
|ಗೆಲುವು
| &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Daithota |first=Madhu |title=I'll soon be a size zero: Swayamvara's Sharmila Mandre |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/ill-soon-be-a-size-zero-sharmila/articleshow/5750621.cms |access-date=2 April 2010 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೧೪
| rowspan=&quot;2&quot; | ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು(ಸೈಮಾ)
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಆರಂಭಿಕ ನಟಿ - ತೆಲುಗು
| ''ಕೆವ್ವು ಕೇಕ''
|ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=3rd SIIMA Awards 2014 Winners: And the SIIMA Awards goes to |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/And-the-SIIMA-Awards-go-to-/articleshow/42532423.cms |access-date=22 December 2015 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೨೨
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ಕನ್ನಡ
| rowspan=&quot;2&quot; | ''[[ಗಾಳಿಪಟ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ ೨]]''
|ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
| &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=SIIMA Awards 2023: RRR, 777 Charlie win big; Jr NTR, Yash named Best Actors; Sreeleela and Srinidhi Shetty are Best Actresses |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/siima-awards-2023-telugu-kannada-winners-list-jr-ntr-yash-rrr-kantara-8942103/lite/ |access-date=15 September 2023 |work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೨೩
| ಚಂದನವನ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
|ಗೆಲುವು
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2023 |title=CFC Academy Awards 2023 : ಚಂದನವನ ಫಿಲ್ಮ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ರಿಷಬ್, ನಟಿ ಶರ್ಮಿಳಾ |url=https://zeenews.india.com/kannada/entertainment/chandanavana-film-critics-academy-awards-2023-winner-list-121100/amp |access-date=12 November 2023 |website=Zee News Kannada}}&lt;/ref&gt;
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{Imdb name|2564747|ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ}}
* [https://www.instagram.com/sharmielamandre/ ಅಧಿಕೃತ ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್ ಖಾತೆ]
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೯೦ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]</text>
      <sha1>gztagwzug5lc630hbmrvetrqnh299mq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431151</id>
      <parentid>1431114</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T10:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-52611-40|~2026-52611-40]] ([[User talk:~2026-52611-40|talk]]) to last revision by [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]]</comment>
      <origin>1371333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42403" sha1="kztoqb0pcq3hb334wfjnnvwg763ql74" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ
| image              = Sharmiela Mandre at 60th South Filmfare Awards 2013 (cropped).jpg
| caption            = ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೭&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sathish Ninasam's birthday wish for Gaalipata 2 actress Sharmiela Mandre is all things beautiful |publisher=Zoom TV |date=28 October 2020 |access-date=28 October 2021 |url=https://www.zoomtventertainment.com/kannada-cinema/article/sathish-ninasams-birthday-wish-for-gaalipata-2-actress-sharmiela-mandre-is-all-things-beautiful/673850}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SHMA&quot; /&gt;
| birth_place        = [[ಬೆಂಗಳೂರು]]
| education          = ಸೋಫಿಯಾ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್, ಬೆಂಗಳೂರು
| occupation         = ನಟಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ
| years_active       = ೨೦೦೬–ಇಂದಿನವರೆಗೆ
| spouse             = 
| relatives          = ಸುನಂದಾ ಮುರಳಿ ಮನೋಹರ್ (ಸೋದರತ್ತೆ)
}}

'''ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ''' (ಜನನ ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೭) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕಿ, ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ''ಸಜ್ನಿ'' (೨೦೦೬) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದೇ ವರ್ಷ ''[[ಕೃಷ್ಣ (೨೦೦೭ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೃಷ್ಣ]]'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆದರು. ಇವರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ''ಇವನುಕ್ಕು ಎಂಗೆಯೊ ಮಚ್ಚಂ ಇರುಕ್ಕು'' (೨೦೧೮) ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=28 October 2015 |title=Sharmeila Mandre: Mumtaz reincarnated |url=https://www.deccanchronicle.com/151028/entertainment-sandalwood/article/mumtaz-reincarnated |access-date=30 October 2015 |work=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;

ನಂತರ, ಅವರು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ವೆಂಕಟ ಇನ್ ಸಂಕಟ'' (೨೦೦೯) ಮತ್ತು ''ಸ್ವಯಂವರ'' (೨೦೧೦) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿ ಪ್ರಶಂಸೆ ಪಡೆದರು. ಅವರು ''ಮಿರತ್ತಲ್'' (೨೦೧೨) ಮೂಲಕ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ''ಕೆವ್ವು ಕೇಕ'' (೨೦೧೩) ಮೂಲಕ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಎರಡನೆಯದಕ್ಕೆ, ಅವರು  &quot;ಸೈಮಾ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ-ತೆಲುಗು&quot; ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು. ಮಾಂಡ್ರೆ ಅವರ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಚಿತ್ರಗಳು ''ಆಕೆ'' (೨೦೧೭), ''[[ಗಾಳಿಪಟ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ 2]]'' (೨೦೨೨) ಮತ್ತು ''[[ಪೌಡರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪೌಡರ್]]'' (೨೦೨೪) ಆಗಿವೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=I do films out of passion, not for money: Kannada star Sharmiela Mandre |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2020/Oct/28/i-do-films-out-of-passion-not-for-moneysharmiela-mandre-2215778.html |access-date=20 March 2022 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ಮಾಂಡ್ರೆ ೧೯೮೭ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೮ರಂದು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು &lt;ref name=&quot;SHMA&quot;&gt;{{Cite web |last=SM |first=Shashiprasad |title=Exclusive! Masala on Sharmiela Mandre |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/171018/masala-on-sharmiela-mandre.html |access-date=28 October 2022 |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Team Dasara reveal Sharmiela Mandre's character poster on her birthday, see pic |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/team-dasara-reveal-sharmiela-mandres-character-poster-on-her-birthday/articleshow/78909358.cms |access-date=28 October 2021 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; . ಅವರ ತಂದೆ ದಯಾನಂದ ಮಾಂಡ್ರೆ ಒಬ್ಬ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಕಾರು ರೇಸಿಂಗ್ ಉತ್ಸಾಹಿ. ಅವರ ಅಜ್ಜ ರಮಾನಂದ ನಾರಾಯಣರಾವ್ ಮಾಂಡ್ರೆ &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Ramananda Narayanrao Mandre's Sangam Talkies: This theatre is disabled-friendly |url=https://www.deccanherald.com/amp/content/234969/this-theatre-disabled-friendly.html |access-date=20 December 2013 |work=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt; ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ವಿತರಕ ಮತ್ತು ಸಂಗಮ್ ಟಾಕೀಸ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಮಾಂಡ್ರೆ ಅವರ ಸೋದರತ್ತೆ ಸುನಂದಾ ಮುರಳಿ ಮನೋಹರ್ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=14 January 2018 |title=Bidding adieu to Sunanda Murali Manohar in Bengaluru |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/bidding-adieu-to-sunanda-murali-manohar-in-bengaluru/articleshow/62486699.cms |access-date=18 January 2018 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೋಫಿಯಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Hegde |first=Prajwal |date=26 July 2009 |title=School identities take back seat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/silver-jubilee/school-identities-take-back-seat/articleshow/4821998.cms |access-date=21 April 2021 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==

=== ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಯಶಸ್ಸು (೨೦೦೭-೨೦೧೧) ===
[[ಚಿತ್ರ:Sharmila_Mandre,_Ganesh.jpg|right|thumb|ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ (ಎಡ), [[ಗಣೇಶ್ (ನಟ)|ಗಣೇಶ್]] (ಬಲ) ೨೦೦೭ರ ''[[ಕೃಷ್ಣ (೨೦೦೭ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೃಷ್ಣ]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ]]
ಮಾಂಡ್ರೆ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ''ಸಜ್ನಿ ಚಿತ್ರದ'' ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅವರ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸುನಂದಾ ಮುರಳಿ ಮನೋಹರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಧ್ಯಾನ್]] ಜೊತೆ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 February 2007 |title=Gandhinagar gossip: Sharmeila Mandre |url=http://www.hindu.com/fr/2007/02/16/stories/2007021601890400.htm |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516024657/http://www.hindu.com/fr/2007/02/16/stories/2007021601890400.htm |archive-date=16 May 2008 |access-date=26 May 2021 |website=The Hindu}}&lt;/ref&gt; &quot;ಹೊಸಬರಾದ ಶರ್ಮಿಳಾ ಅದ್ಭುತ ನಟಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಮುಂದೆ ಉಜ್ವಲ ಭವಿಷ್ಯವಿದೆ&quot; ಎಂದು ''ರೆಡಿಫ್'' ನ ವಿಮರ್ಶಕರೊಬ್ಬರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=RG Vijayasarathy |title=Sajini Movie Review: Nothing original about Sajini |url=https://www.rediff.com/movies/2007/feb/26sssaj.htm |access-date=26 February 2010 |publisher=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; [[ಗಣೇಶ್ (ನಟ)|ಗಣೇಶ್]] ಜೊತೆ ''[[ಕೃಷ್ಣ (೨೦೦೭ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೃಷ್ಣ]]'' ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡರು. &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ, ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ನಟನೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತರು ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ''ರೆಡಿಫ್.ಕಾಮ್'' ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Krishna: Treat for Ganesh fans |url=https://www.rediff.com/movies/2007/oct/05krishna.htm |publisher=Rediff.com}}&lt;/ref&gt;ಅವರ ನಟನೆಯ ''[[ಈ ಬಂಧನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಈ ಬಂಧನ]]'' ಚಿತ್ರವೂ ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Movie Review : E Bandhana - Sify |url=http://www.sify.com/movies/e-bandhana-review-kannada-14579905.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408185716/http://www.sify.com/movies/e-bandhana-review-kannada-14579905.html |archive-date=8 April 2014 |work=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ದರ್ಶನ್ ತೂಗುದೀಪ್|ದರ್ಶನ್]] ಜೊತೆ ''[[ನವಗ್ರಹ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನವಗ್ರಹ]]'' &lt;ref&gt;{{Cite web |year=2008 |title=Navagraha will feature seven actors ? all sons of senior actors who were popular for their roles as villains on the Kannada film screen |url=http://archive.mid-day.com/entertainment/2008/mar/1032039.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826115209/http://archive.mid-day.com/entertainment/2008/mar/1032039.htm |archive-date=26 August 2014 |website=Mid Day}}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ''[[ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 October 2008 |title=Guest entry |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/guest-entry/articleshow/22378975.cms |website=[[Bangalore Mirror]]}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊದಲು [[ಶ್ರೀ ಮುರಳಿ (ನಟ)|ಶ್ರೀಮುರಳಿ]] ಎದುರು ''ಶಿವಮಣಿ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 November 2008 |title=From Hospitality to Sandalwood |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/2008/Nov/05/from-hospitality-to-sandalwood-4601.html |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವರು [[ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್]] ಮತ್ತು [[ರಮೇಶ್ ಅರವಿಂದ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ''&lt;nowiki/&gt;'ವೆಂಕಟ ಇನ್ ಸಂಕಟ'&lt;nowiki/&gt;'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=First Look: Ramesh Arvind's Venkata In Sankata |url=http://www.rediff.com/movies/2009/jan/20first-look-ramesh-arvind-venkata-in-sankata.htm |access-date=20 January 2009 |publisher=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; ''ರೆಡಿಫ್'' ಹೇಳುವಂತೆ, &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಾಣುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Venkata In Sankata: Worth a watch |url=http://www.rediff.com/movies/2009/feb/19review-venkata-in-sankata.htm |access-date=19 February 2009 |publisher=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮೊದಲು [[ದಿಗಂತ್ (ನಟ)|ದಿಗಂತ್]] ಎದುರು ''[[ಸ್ವಯಂವರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ವಯಂವರ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sharmiela Mandre to quit Sandalwood? - The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Sharmiela-Mandre-to-quit-Sandalwood/articleshow/28631931.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140112171847/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Sharmiela-Mandre-to-quit-Sandalwood/articleshow/28631931.cms |archive-date=12 January 2014 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವರು [[ದುನಿಯಾ ವಿಜಯ್]] ಎದುರು ''&lt;nowiki/&gt;'ಕರಿ ಚಿರತೆ''' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref name=&quot;Sify&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Movie review |url=https://m.sify.com/movies/kari-chirathe-review-kannada-pclxGfbcbhefb.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623052112/https://www.sify.com/movies/varshadhaare--review-kannada-pclx2Uajaeeef.html |archive-date=23 June 2020 |access-date=21 February 2016 |work=Sify}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಪ್ರೇಮ್ ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಪ್ರೇಮ್ ಕುಮಾರ್]] ಎದುರು ''[[ಧನ್ ಧನಾ ಧನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|&lt;nowiki/&gt;'ಧನ್ ಧನಾ ಧನ್'&lt;nowiki/&gt;]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 June 2011 |title=A total mishmash affair |url=https://www.deccanherald.com/amp/content/171389/a-total-mishmash-affair.html |access-date=24 June 2011 |website=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt;

=== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ವಿಸ್ತರಣೆ (೨೦೧೨-೨೦೧೭) ===
[[ಚಿತ್ರ:Sharmila_Mandre_(2).jpg|right|thumb|ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ೨೦೧೫ರ ''ಮುಮ್ತಾಜ್''ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ]]
ಮಾಂಡ್ರೆ ಅವರು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ ''&lt;nowiki/&gt;'ಧೀ''' ನ ರೀಮೇಕ್ ಆದ ' ''ಮಿರತ್ತಲ್'' ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ವಿನಯ್ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Actor Vinay Rai ready to kick start- Entertainment - DNA |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_actor-vinay-rai-ready-to-kick-start_1494332 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110116074404/http://www.dnaindia.com/entertainment/report_actor-vinay-rai-ready-to-kick-start_1494332 |archive-date=16 January 2011 |access-date=17 January 2011}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Rangajaran |first=Malathi |date=4 August 2012 |title=Mirattal: In jest |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/mirattal-in-jest/article3727480.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430021527/https://www.thehindu.com/features/cinema/mirattal-in-jest/article3727480.ece |archive-date=30 April 2022 |access-date=4 June 2018 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅಲ್ಲಾರಿ ನರೇಶ್ ಜೊತೆ ''&lt;nowiki/&gt;'ಕೆವ್ವು ಕೇಕ' ಚಿತ್ರದ'' ಮೂಲಕ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pasupulate |first=Karthik |title=Allari Naresh to romance Sharmila Mandre |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Allari-Naresh-to-romance-Sharmila-Mandre/articleshow/16654489.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130126190903/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-03/news-interviews/34238083_1_boppanna-chandrasekhar-jhanavi-productions-allari-naresh |archive-date=26 January 2013 |access-date=4 October 2012 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಆನಂದದಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

''[[ಗೋವಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋವಾ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ತರುಣ್ ಚಂದ್ರ]] ಎದುರು ಮಾಂಡ್ರೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Talukdar, Taniya |date=8 April 2013 |title=Goa launched in Kannada |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Goa-launched-in-Kannada/articleshow/19440089.cms |access-date=6 March 2015 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'', &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಆಕರ್ಷಕ ಅಭಿನಯದೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ಬರೆದಿದೆ.  ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಖಾಲಿದ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಕಥಾ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಲು ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ೧೯೮೩ರ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಚಿತ್ರದ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿದ್ದು, ದೀಪ್ತಿ ನವಲ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳಬೇಕಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು.  ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಧರ್ಮ ಕೀರ್ತಿರಾಜ್ ಎದುರು ''ಮುಮ್ತಾಜ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ &quot;ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರ&quot;ವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=13 August 2015 |title=Kannada film Mumtaaz: Music, instinct is all it takes? |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music-instinct-is-all-it-takes/article7535329.ece |access-date=13 August 2015 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಮಾಂಡ್ರೆ ಅವರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ''ಮಾಯಾ'' (೨೦೧೫) ದ ರಿಮೇಕ್ ಆದ ' ''ಆಕೆ'' ' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಚಿರಂಜೀವಿ ಸರ್ಜಾ]] ಎದುರು ನಟಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sharmiela Mandre and Chiranjeevi Sarja's 'Aaake' is a remake |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/aake-is-a-remake/articleshow/56571194.cms |access-date=25 July 2018 |website=Bangalore Mirror}}&lt;/ref&gt; ''[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರೋನಿಕಲ್|ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್]]''  &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ತಮ್ಮ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಯಿಂದ 'ಹೆದರಿಸುತ್ತಾರೆ' ಮತ್ತು ಕಥೆಯ ಉಳಿದ ಅಂಶಗಳು ಅವರ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೀಖಿಸಿದೆ, &lt;ref&gt;{{Cite web |last=SM |first=Shashiprasad |date=30 June 2017 |title=Aake movie review: Watch 'Her,' she is a bit scary |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/300617/aake-movie-review-watch-her-she-is-a-bit-scary.html |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ''ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಮಿನಿಟ್'' &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಮಿಂಚುತ್ತಿದ್ದಾರೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 June 2017 |title='Aake' Review: Plenty of chills and thrills, and a strong story to tell too |url=https://www.thenewsminute.com/article/aake-review-plenty-chills-and-thrills-and-strong-story-tell-too-64440 |access-date=30 June 2017 |website=The News Minute}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಶಿವರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಅವರ ' ''[[ಮಾಸ್ ಲೀಡರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲೀಡರ್'&lt;nowiki/&gt;]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಬೆಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಕಲಿತರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anien |first=Tini Sara |date=19 May 2017 |title=Dance comes very easily to me: Sharmiela |url=https://www.deccanherald.com/amp/content/612470/dance-comes-very-easily-me.html |access-date=25 May 2017 |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;

=== ವಿರಾಮ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೆಲಸ (೨೦೧೮-ಇಂದಿನವರೆಗೆ) ===
ಮಾಂಡ್ರೆ ತಮ್ಮ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಟನೆಯಿಂದ ೪ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಅವರು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ''[[ಗಾಳಿಪಟ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ 2]]'' ರೊಂದಿಗೆ ತೆರೆಗೆ ಮರಳಿದರು. ಅವರು [[ಪವನ್ ಕುಮಾರ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಪವನ್ ಕುಮಾರ್]] ಎದುರು ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=9 May 2022 |title=Gaalipata 2 release date announced |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2022/may/09/gaalipata-2release-date-announced-2451299.html |access-date=4 July 2022 |work=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=22 October 2021 |title=Yogaraj Bhat's Gaalipata 2 team wraps up shooting |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/gaalipata-2-team-wraps-up-shooting/articleshow/87205695.cms |access-date=5 November 2021 |work=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]''  &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Khajane |first=Muralidhara |date=12 August 2022 |title='Gaalipata 2' movie review: An entertaining and emotional tale of friendship |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/gaalipata-2-movie-review-an-entertaining-and-emotional-tale-of-friendship/article65761565.ece/ |access-date=20 August 2022 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 August 2022 |title=Gaalipata 2 : ಭಟ್ರು ಜೊತೆ ಗಣಿ ಬಿಟ್ಟ ಗಾಳಿಪಟ - 2 ಸೂಪರ್ ಹಿಟ್; ಮೊದಲ ದಿನವೇ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಭರ್ಜರಿ ಕಲೆಕ್ಷನ್ |url=https://kannada.news18.com/news/entertainment/ganesh-starrer-gaalipata-2-worldwide-box-office-day-1-collection-pvn-819300.html |access-date=15 August 2022 |website=News18 Kannada |language=kn |archive-date=17 ಆಗಸ್ಟ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817063631/https://kannada.news18.com/news/entertainment/ganesh-starrer-gaalipata-2-worldwide-box-office-day-1-collection-pvn-819300.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಮಂಡಲ: ದಿ ಯುಎಫ್‌ಒ ಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bagchi |first=Shrabonti |date=21 December 2018 |title='Mysore Masala': of aliens and abductions |url=https://www.livemint.com/Leisure/lEOHUJjE5EORuOUqnVIlUK/Mysore-Masala-of-aliens-and-abductions.html |access-date=6 April 2019 |website=livemint.com |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 August 2018 |title=Inspired by heritage, Ajay comes up with sci-fi saga |url=https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-move/inspired-heritage-ajay-comes-689158.html |access-date=6 April 2019 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt; ''ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್'' &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಮನವೊಪ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ನೋಟ ಮತ್ತು ದೇಹ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 August 2018 |title=Mandala movie review: Great potential let down by the visuals |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2023/Mar/11/mandala-movie-review-great-potential-let-down-by-the-visuals-2554916.html |access-date=24 November 2023 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;

== ಇತರ ಕಾರ್ಯಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:Sharmila_Mandre_(4).jpg|thumb|ಫೋಟೋಶೂಟ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಂಡ್ರೆ]]
ಇವರು ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸ್ವಂತ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ಇವನುಕ್ಕು ಎಂಗೆಯೊ ಮಚ್ಚಮ್ ಇರುಕ್ಕು'' (೨೦೧೮) ಮತ್ತು ''ನಾನುಮ್ ಸಿಂಗಲ್ ಥಾನ್'' ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Evanukku Engeyo Matcham Irukku Movie Review: Critic Review of Evanukku Engeyo Matcham Irukku |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/evanukku-engeyo-matcham-irukku/movie-review/66987280.cms |access-date=22 August 2019 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dinesh's Naanum Single Dhaan set in London |url=https://www.sify.com/movies/dinesh’s-naanum-single-dhaan-set-in-london-news-tamil-tiklBsgcfcdde.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190810110420/https://www.sify.com/movies/dinesh%E2%80%99s-naanum-single-dhaan-set-in-london-news-tamil-tiklBsgcfcdde.html |archive-date=10 August 2019 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt; ಇವರು ಮುಂಬರುವ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ಸಂದಕ್ಕರಿ'' ಮತ್ತು ''ಕಾದಲ್ ಕೊಂಜಾಂ ತೂಕಲಾ'', ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ''ದಸರಾ'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vimal's film with Shriya titled Sandakari My Boss |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/jul/15/vimals-film-with-shriya-titled-sandakari-my-boss-2003921.html |access-date=19 July 2019 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=I don't want to be a producer who throws money at a project; I am hands on: Sharmiela Mandre |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/exclusive-i-dont-want-to-be-a-producer-who-throws-money-at-a-project-i-am-hands-on-sharmiela-mandre/articleshow/94286608.cms |access-date=20 September 2022 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಬೆಂಗಳೂರು ಟೈಮ್ಸ್‌ನ ೨೫ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಂಡ್ರೆ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ೧೦ನೇ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ ೮ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Meet the Bangalore Times Top 25 Most Desirable Women 2012 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Bangalore-Times-Top-25-Most-Desirable-Women-2012/articleshow/20138687.cms |access-date=25 August 2013 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Bangalore Times Most Desirable Women 2014, Asha Bhatt tops the list |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/bangalore-times-most-desirable-women-2014/articleshow/46932065.cms |access-date=20 April 2015 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ೨೦೨೦ರ [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|೩೦ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ೨೦ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Meet the beautiful ladies who make up Bangalore Times' 30 Most Desirable Women of 2020 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/meet-the-beautiful-ladies-who-make-up-bangalore-times-30-most-desirable-women-of-2020/articleshow/83095404.cms |access-date=10 June 2021 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ಕೀ
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | †
| ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
|}

=== ನಟಿಯಾಗಿ ===

* ''ಎಲ್ಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿವೆ, ಬೇರೆ ಭಾಷೆಯದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ವರ್ಷ
!ಶೀರ್ಷಿಕೆ
!ಪಾತ್ರ
! class=&quot;unsortable&quot; |ಟಿಪ್ಪಣಿ
! class=&quot;unsortable&quot; | ಉಲ್ಲೇಖ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2007
|ಸಜನಿ
|ಸಜನಿ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=RG Vijayasarathy |date=26 February 2007 |title=Nothing original about Sajini |url=https://www.rediff.com/movies/2007/feb/26sssaj.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913070344/https://www.rediff.com/movies/2007/feb/26sssaj.htm |archive-date=13 September 2022 |access-date=13 September 2022 |website=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[ಕೃಷ್ಣ (೨೦೦೭ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೃಷ್ಣ]]''
|ಅಂಜಲಿ
|
|
|-
|''[[ಈ ಬಂಧನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಈ ಬಂಧನ]]''
|ಶ್ರುತಿ
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2008
|''[[ನವಗ್ರಹ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನವಗ್ರಹ]]''
|ಕಿರಣ್
|
|
|-
|''[[ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ]]''
|ತಾವೇ ಆಗಿ
|ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2009
|''ಶಿವಮಣಿ''
|ಶ್ರುತಿ
|
|
|-
|''ವೆಂಕಟ ಇನ್ ಸಂಕಟ''
|ಪತ್ರಕರ್ತೆ 
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2010
|''ಸ್ವಯಂವರ''
|ಅನುಷಾ
|
|
|-
|''ಕರಿ ಚಿರತೆ''
|ಶ್ರುತಿ
|
|
|-
|2011
|''[[ಧನ್ ಧನಾ ಧನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಧನ್ ಧನಾ ಧನ್]]''
|ಚಾರ್ಮಿ
|
|
|-
|2012
|''ಮಿರಟ್ಟಲ್''
|ದೀಪಿಕಾ
|[[ತಮಿಳು]] ಚಲನಚಿತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Sharmila Mandre's in dilemma |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Sharmila-Mandres-in-dilemma/articleshow/6214217.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104114416/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-26/news-interviews/28274864_1_tamil-film-roles-kannada-industry |archive-date=4 November 2012 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|2013
|''ಕೆವ್ವು ಕೆಕ''
|ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ
|[[ತೆಲುಗು]] ಚಲನಚಿತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christopher |first=Kavya |title=Sharmila to debut in Tollywood |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Sharmila-to-debut-in-Tollywood/articleshow/16637707.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028032040/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-02/news-interviews/34217301_1_sharmila-mandre-tamil-debut-kannada-films |archive-date=28 October 2012 |access-date=4 October 2012 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|''[[ಗೋವಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋವಾ]]''
|
|
|-
|2015
|''ಮುಮ್ತಾಜ್''
|ಅಂಜಲಿ/ ಮುಮ್ತಾಜ್
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2017
|''ಆಕೆ''
|ಶರ್ಮಿಳಾ ದೇಸಾಯಿ / ಮಾಯಾ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 December 2016 |title=Chiranjeevi Sarja and Sharmiela Mandre's &quot;Aake&quot; is completed.. |url=http://www.newskarnataka.com/sandalwood/chiranjeevi-sarjas-aake-is-completed |publisher=News Karnataka |access-date=25 ನವೆಂಬರ್ 2025 |archive-date=8 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908153845/http://www.newskarnataka.com/sandalwood/chiranjeevi-sarjas-aake-is-completed |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[ಮಾಸ್ ಲೀಡರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಾಸ್ ಲೀಡರ್]]''
|ಶರ್ಮಿಳಾ
|
|
|-
|2022
|''[[ಗಾಳಿಪಟ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ 2]]''
|ಶರ್ಮಿಳಾ
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Daithota |first=Madhu |title=Meet the girl gang of Yogaraj Bhat's next titled Gaalipata 2! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/meet-the-girl-gang-of-yogaraj-bhats-next/articleshow/71638369.cms |access-date=24 November 2019 |work=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|2023
|''ಮಂಡಲ: ದ ಯುಎಫ್ಓ ಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್''
|ಮಾಯಾ ಮೇಲುಕೋಟೆ
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Suresh |first=Sunayana |title=A multi-starrer sci-fi adventure drama in the works in Kannada |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/a-multi-starrer-sci-fi-adventure-drama-in-the-works-in-kannada/articleshow/64698983.cms |access-date=6 April 2019 |work=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2024
|''[[ಪೌಡರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪೌಡರ್]]''
|ಮೇಕಪ್ ಮಲ್ಲಿಕಾ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 August 2023 |title=KRG Studios collaborates with TVF for a film |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/krg-studios-collaborates-with-tvf-for-a-film/article67235180.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20230921070608/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/krg-studios-collaborates-with-tvf-for-a-film/article67235180.ece |archive-date=21 September 2023 |access-date=23 November 2023 |website=[[The Hindu]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ಅದೃಷ್ಟಶಾಲಿ''†
| {{TBA}}
|ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ; ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Madhavan and Sharmiela Mandre completes shooting for Mithran Jawahar’s ‘Adhirshtasaali’ |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/madhavan-completes-shooting-for-mithran-jawahars-adhirshtasaali/article67748273.ece/ |access-date=21 January 2024 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ದಸರಾ''†
|ಅನಿಕಾ
|ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್
|&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Sathish Ninasam and Sharmiela Mandre's next has a new title |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/sathish-ninasam-and-sharmiela-mandres-next-has-a-new-title/articleshow/76481771.cms |access-date=25 June 2020 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ನಿರ್ಮಾಪಕಿಯಾಗಿ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! ವರ್ಷ
! ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! ಭಾಷೆ
! class=&quot;unsortable&quot; | ಉಲ್ಲೇಖ
|-
| ೨೦೧೮
| ''ಇವನುಕ್ಕು ಎಂಗೆಯೊ ಮಚ್ಚಮ್ ಇರುಕ್ಕು''
| ತಮಿಳು
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kannada actress Sharmiela Mandre produces Vimal's film |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/170718/kannada-actress-produces-vimals-film.html |access-date=17 July 2018 |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೨೧
| ''ನಾನುಮ್ ಸಿಂಗಲ್ ಥಾನ್''
| ತಮಿಳು
| &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Subramanian |first=Anupama |date=11 August 2019 |title=Dinesh, Deepthi Thivesh team up for a rom-com |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/110819/dinesh-deepthi-thivesh-team-up-for-a-rom-com.html |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೨೩
| ''ಸಿಲಾ ನೋಡಿಗಲಿಲ್''
| ತಮಿಳು
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=No double role please |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/no-double-role-please/articleshow/105243056.cms |website=Bangalore Mirror}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ಘೋಷಿಸಿಲ್ಲ
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''ದಸರಾ'' †
| ಕನ್ನಡ
| &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Exclusive - Sathish Ninasam and Sharmiela Mandre unite for a murder mystery titled Dasara |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/sathish-ninasam-and-sharmiela-mandre-unite-for-a-murder-mystery/articleshow/70992153.cms |access-date=24 November 2019 |work=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''ಕಾದಲ್ ಕೊಂಜಮ್ ತೂಗಲ'' †
| ತಮಿಳು
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sharmiela Mandre to back Balaji Mohan's next, Kaadhal Konjam Thookala |url=https://m.cinemaexpress.com/tamil/news/2022/sep/15/sharmiela-mandreto-back-balaji-mohans-next-kaadhal-konjam-thookala-34686.amp |access-date=15 September 2021 |website=Cinema Express |language=en |archive-date=25 ಜನವರಿ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125184937/https://m.cinemaexpress.com/tamil/news/2022/sep/15/sharmiela-mandreto-back-balaji-mohans-next-kaadhal-konjam-thookala-34686.amp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ವರ್ಷ
! ಪ್ರಶಸ್ತಿ
! ವರ್ಗ
! ಚಲನಚಿತ್ರ
!ಫಲಿತಾಂಶ
! 
|-
| ೨೦೧೧
| ಸೌತ್ ಸ್ಕೋಪ್ ಸ್ಟೈಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಟೈಲಿಶ್ ನಟಿ - ಕನ್ನಡ
| ''ಸ್ವಯಂವರ''
|ಗೆಲುವು
| &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Daithota |first=Madhu |title=I'll soon be a size zero: Swayamvara's Sharmila Mandre |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/ill-soon-be-a-size-zero-sharmila/articleshow/5750621.cms |access-date=2 April 2010 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೧೪
| rowspan=&quot;2&quot; | ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು(ಸೈಮಾ)
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಆರಂಭಿಕ ನಟಿ - ತೆಲುಗು
| ''ಕೆವ್ವು ಕೇಕ''
|ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=3rd SIIMA Awards 2014 Winners: And the SIIMA Awards goes to |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/And-the-SIIMA-Awards-go-to-/articleshow/42532423.cms |access-date=22 December 2015 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೨೨
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ಕನ್ನಡ
| rowspan=&quot;2&quot; | ''[[ಗಾಳಿಪಟ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ ೨]]''
|ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
| &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=SIIMA Awards 2023: RRR, 777 Charlie win big; Jr NTR, Yash named Best Actors; Sreeleela and Srinidhi Shetty are Best Actresses |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/siima-awards-2023-telugu-kannada-winners-list-jr-ntr-yash-rrr-kantara-8942103/lite/ |access-date=15 September 2023 |work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೨೩
| ಚಂದನವನ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
|ಗೆಲುವು
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2023 |title=CFC Academy Awards 2023 : ಚಂದನವನ ಫಿಲ್ಮ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ರಿಷಬ್, ನಟಿ ಶರ್ಮಿಳಾ |url=https://zeenews.india.com/kannada/entertainment/chandanavana-film-critics-academy-awards-2023-winner-list-121100/amp |access-date=12 November 2023 |website=Zee News Kannada}}&lt;/ref&gt;
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{Imdb name|2564747|ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ}}
* [https://www.instagram.com/sharmielamandre/ ಅಧಿಕೃತ ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್ ಖಾತೆ]
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೯೦ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]</text>
      <sha1>kztoqb0pcq3hb334wfjnnvwg763ql74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಲಕ್ಷ್ಮೀ (2014 ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177998</id>
    <revision>
      <id>1431116</id>
      <parentid>1428471</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T08:24:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28879" sha1="fl9mkcviu9deesg2r74m9iqcyl622h0" xml:space="preserve">{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]]
{{Infobox film
| name           = ಲಕ್ಷ್ಮಿ
| director       = [[ನಾಗೇಶ್ ಕುಕುನೂರ್]]
| producer       = [[ಸತೀಶ್ ಕೌಶಿಕ್]]&lt;br /&gt;ಪ್ರಮೋದ್ ಶರ್ಮಾ&lt;br /&gt;[[ಎಲಾಹೆ ಹಿಪ್ಟೂಲಾ]]&lt;br /&gt;ನಾಗೇಶ್ ಕುಕುನೂರ್
| writer         = ನಾಗೇಶ್ ಕುಕುನೂರ್
| starring       = [[ಮೊನಾಲಿ ಠಾಕೂರ್]]&lt;br /&gt;[[ಶೆಫಾಲಿ ಶಾ]]&lt;br /&gt;[[ರಾಮ್ ಕಪೂರ್]]&lt;br /&gt;[[ಸತೀಶ್ ಕೌಶಿಕ್]]&lt;br /&gt;ನಾಗೇಶ್ ಕುಕುನೂರ್
| music          = [[ತಪಸ್ ರೆಲಿಯಾ]] 
| cinematography = ಚಿರಂತನ್ ದಾಸ್
| editing        = ಸಂಜೀಬ್ ದತ್ತಾ 
| studio         = ಕುಕುನೂರ್ ಮೂವೀಸ್&lt;br /&gt;ಯುವಿ ನ್ಯೂಸ್ ಮೀಡಿಯಾ ಅಂಡ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್&lt;br /&gt;[[ಪೆನ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್]]
| distributor    = ಪೆನ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್
| released       = {{Film date|2014|01|13|[[ಪಾಮ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ|ಪಾಮ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್]]|2014|03|21|ಭಾರತ|df=y}}
| runtime        = 104 ನಿಮಿಷಗಳು
| country        = ಭಾರತ
| language       = ಹಿಂದಿ
| budget         = 
}}
'''''ಲಕ್ಷ್ಮಿ''''' ({{IPA|hi|lək.ʂmiː}}) 2014 ರ ಭಾರತೀಯ ಹಿಂದಿ-ಭಾಷೆಯ ಜೀವನಚರಿತ್ರಾತ್ಮಕ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರ]]ವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು [[ನಾಗೇಶ್ ಕುಕುನೂರ್]] ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮೊನಾಲಿ ಠಾಕೂರ್]] ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ಜೊತೆಗೆ [[ಶೆಫಾಲಿ ಶಾ]], [[ರಾಮ್ ಕಪೂರ್]], [[ಸತೀಶ್ ಕೌಶಿಕ್]], ಮತ್ತು ಕುಕುನೂರ್ ಇದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು [[ಮಾನವ ಚಾಕಚಕ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಬಾಲ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆ]]ಯ ಕಠೋರ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಇವು ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿದ ಪರದೆಗಳ ಹಿಂದೆ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ.

13 ಜನವರಿ 2014 ರಂದು [[ಪಾಮ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಥಾತ್ಮಕ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಮರ್ಸಿಡೀಸ್ ಬೆಂಝ್ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಾಗ ಈ ಚಿತ್ರವು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದಿದೆ |url=http://www.indiawest.com/news/16290--lakshmi-wins-audience-award-at-palm-springs-film-festival.html |publisher=ಇಂಡಿಯಾ ವೆಸ್ಟ್ |accessdate=2014-01-13 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140119071328/http://www.indiawest.com/news/16290--lakshmi-wins-audience-award-at-palm-springs-film-festival.html |archivedate=19 ಜನವರಿ 2014 }}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ಮೊದಲು 17 ಜನವರಿ 2014 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಸೆನ್ಸಾರ್ಶಿಪ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ತಡವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Nagesh-Kukunoor-Monali-Thakur-unveil-the-first-look-of-their-film/articleshow/24754499.cms |title=ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆ |accessdate=2013-10-21|work=ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.americanbazaaronline.com/2014/01/08/full-house-california-nagesh-kukunoors-lakshmi-getting-past-censor-board-india/ |title=ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಿಡುಗಡೆ ತಡವಾಯಿತು |accessdate=2014-01-15|work=ದಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಬಜಾರ್|date=8 ಜನವರಿ 2014 }}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು 21 ಮಾರ್ಚ್ 2014 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/previews/Lakshmi/articleshow/31491898.cms |title=ಲಕ್ಷ್ಮಿ |accessdate=2014-03-09|work=ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|date=5 ಮಾರ್ಚ್ 2014 }}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಟೊರೊಂಟೊ ರೀಲ್ ವರ್ಲ್ಡ್, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿಸಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಇಂಡಿಯನ್, ಮತ್ತು ಮೆಲ್ಬರ್ನ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://luminositypictures.co.in/LAKSHMI.html|title=ಲ್ಯುಮಿನೊಸಿಟಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್|access-date=18 ಮಾರ್ಚ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140318062817/http://luminositypictures.co.in/LAKSHMI.html|archive-date=18 ಮಾರ್ಚ್ 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಜೂನ್ 2014 ರಲ್ಲಿ 16 ನೇ [[ಲಂಡನ್ ಏಷ್ಯನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್]] ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಲಕ್ಷ್ಮಿ 16 ನೇ ಲಂಡನ್ ಏಷ್ಯನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ 2014 ರ ಆರಂಭಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಲಿದೆ|url=http://news.biharprabha.com/2014/05/lakshmi-to-open-16th-london-asian-film-festival-2014/|agency=ಇಂಡೋ-ಏಷ್ಯನ್ ನ್ಯೂಸ್ ಸರ್ವೀಸ್|publisher=news.biharprabha.com|accessdate=11 ಮೇ 2014}}{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ಕಥಾವಸ್ತು==
ಲಕ್ಷ್ಮಿ, 14 ವರ್ಷದ ಹುಡುಗಿ, ಅವಳನ್ನು ಅವಳ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಚಿನ್ನ ([[ನಾಗೇಶ್ ಕುಕುನೂರ್]]) ಅಪಹರಿಸಿ [[ಹೈದರಾಬಾದ್]]ಗೆ ತರುತ್ತಾನೆ. ಅವಳನ್ನು ಚಿನ್ನನ ಹಿರೇ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಮಾಲಿಕ ರೆಡ್ಡಿಯ ಮನೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಮೊದಲು ಮೂರ್ಖತನದಿಂದ ಗೃಹಕೃತ್ಯ ಕೆಲಸಗಾರ್ತಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ, ಹಳೆಯದಾದ ಅಮ್ಮಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ, ನಂತರ ಅವಳನ್ನು ರೆಡ್ಡಿ ಅತ್ಯಾಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮರುದಿನ, ಚಿನ್ನ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಜ್ಯೋತಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವೇಶ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಅವಳು ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭರವಸೆ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ದಮನಕಾರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಮೊದಲ ರಾತ್ರಿಯ ನಂತರ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಹತ್ತಿರದ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ಓಡಿಹೋಗಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅವಳ ದೂರು ಅದು ಕೇಳದ ಕಿವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ರೆಡ್ಡಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗೆ ಲಂಚ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಭಯಾನಕ, ಅಮಾನವೀಯ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಎಸೆದುಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟು, ಅವಳು ಇತರ ಹುಡುಗಿಯರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ ಶರಣಾಗದೇ ಇರುವ ತನ್ನ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬದುಕುಳಿಯುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ವೇಶ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಒಬ್ಬೊಂಟಿ ಕೋಣೆಯ ಸುವರ್ಣಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾಳೆ, ಅವಳು ಜೀವನದ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಗಳ ಮೂಲಕ ಅವಳಿಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ.

ಜ್ಯೋತಿ ತನ್ನ ಮಗಳ ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ರೆಡ್ಡಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಅವಳು ಪದವಿ ಪಡೆದ ತಕ್ಷಣ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗವಾಗುತ್ತದೆ. ವೇಶ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಉಮಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಒಬ್ಬ ದಯಾಮಯಿ ಮಹಿಳೆ, ಅವಳು ಆವರ್ತಕವಾಗಿ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ವಸ್ತುಗಳು, ಕಾಂಡೋಮ್ಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ತರುತ್ತಾಳೆ. ಅವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾಳೆ ಆದರೆ ಚಿನ್ನನಿಂದ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟು ಶಿಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ಗಾಯದಿಂದಾಗಿ ಅವಳಿಗೆ ಸೋಂಕು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿ ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣಳಿಂದ ಶುಶ್ರೂಷೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಬಲವಂತವಾಗುತ್ತಾಳೆ, ಒಬ್ಬ ಗ್ರಾಹಕ ಯುವ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಡಿಮಾಂಡ್ ಮಾಡಿದಾಗ. ಗ್ರಾಹಕ ಮೋಹನ್ ಎಂಬ ಗುಪ್ತಚರ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ಜ್ಯೋತಿ ಮತ್ತು ಉಮಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ರೆಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ಮಹಿಳಾ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ರೆಡ್ಡಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಕರಣ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವನ ವಿರುದ್ಧ ಯಾರೂ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧರಿರುವುದಿಲ್ಲ. ವೇಶ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ತೆರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಂದೊಂದಾಗಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮರಳುತ್ತಾರೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮಾತ್ರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.

ಎಲ್ಲಾ ಅಡಚಣೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ, ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಲ್ಲರೂ ವಿಫಲರಾಗುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯ ತೋರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ವಕೀಲರು ಹಿಂದೆ ನರಸಂಕೋಚನ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದರಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯು ಪ್ರಕರಣದ ಅಪಾರ ಒತ್ತಡವನ್ನು ತಾಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವಳು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಚಾಕಚಕ್ಯ ಸಿಂಡಿಕೇಟ್ನ ವಿರುದ್ಧ ಏಕೈಕ ಸಾಕ್ಷಿ. ಎಲ್ಲಾ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸಿ - ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಬೆದರಿಕೆಗಳು, ಬಲವಂತ ಮತ್ತು ಲಂಚ, ಅವಳು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಅವಳ ತಂದೆ ಅವಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿಗೆ ಮಾರಿದನು, ಅವನು ಅವಳನ್ನು ರೆಡ್ಡಿಗೆ ಮಾರಿದನು ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ವೇಶ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಚಿನ್ನ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಅವಳ ದ್ರೋಹಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಿಸಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಅವಳು ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಜ್ಯೋತಿಯ ಮಗಳಿಗೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ರಾತ್ರಿ, ಜ್ಯೋತಿ ಚಿನ್ನನನ್ನು ಸ್ಥೂಲೀಕರಣ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮಣಿಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇಬ್ಬರೂ ರಕ್ತಸ್ರಾವದಿಂದ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ. ವಿಚಾರಣೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ತೀರ್ಪಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಚಾಕಚಕ್ಯದವರನ್ನು ಜೈಲಿನ ಹಿಂದೆ ಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

== ಪಾತ್ರವರ್ಗ ==
* [[ಮೊನಾಲಿ ಠಾಕೂರ್]] ಬಂಗಾರು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಾಗಿ
* [[ಶೆಫಾಲಿ ಶಾ]] ಜ್ಯೋತಿಯಾಗಿ
* [[ರಾಮ್ ಕಪೂರ್]] ಅವಿನಾಶ್, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ವಕೀಲರಾಗಿ
* [[ಸತೀಶ್ ಕೌಶಿಕ್]] ರಾಮ್ ರೆಡ್ಡಿಯಾಗಿ
* [[ನಾಗೇಶ್ ಕುಕುನೂರ್]] ಚಿನ್ನ ಆಗಿ
* [[ಗುಲ್ಫಾಮ್ ಖಾನ್]] ಕಾರ್ಪೊರೇಟರ್ ರಾಧಾ ಆಗಿ
* [[ಅಶಾ ಸೈನಿ]] ಸುವರ್ಣಾ ಆಗಿ
* [[ವಿಭಾ ಚಿಬ್ಬರ್]] ಅಮ್ಮ ಆಗಿ
* [[ವಿನೀತಾ ಜೋಶಿ ಠಕ್ಕರ್]] ಆಶಾ ಆಗಿ
* [[ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ವೀರ್]] ಉಮಾ ದೀದಿ ಆಗಿ
* [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಶೆಣೈ]] ಮೋಹನ್ ಆಗಿ
* [[ಸುಮಿತ್ ಶರ್ಮಾ]] ವಿರೋಧಿ ವಕೀಲರಾಗಿ
* [[ರಾಜು]] ಬಂಗಾರು ರಾಜು, ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ತಂದೆಯಾಗಿ
* [[ಸುಭಾಷ್ ಗುಪ್ತಾ]] ಡಾ. ಮುರ್ಲಿಯಾಗಿ
* ಸುರೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ
* [[ಕರಣ್ ಪಮ್ನಾನಿ]] ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿ
* ತೇಜಸ್ವಿನಿ ವೆಲ್ಲಿಚಾರ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ

==ನಿರ್ಮಾಣ==
ನಿರ್ದೇಶಕ ನಾಗೇಶ್ ಕುಕುನೂರ್ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರೇರಿತರಾದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾನವ ಚಾಕಚಕ್ಯದ ಬಲಿಪಶುಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite web | title = ಕುಕುನೂರ್ರ 'ಲಕ್ಷ್ಮಿ' ಪಾಮ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲಿದೆ | publisher = ಇಂಡಿಯನ್ ವೆಸ್ಟ್ | url = http://www.indiawest.com/news/15823-kukunoor-s-lakshmi-to-premiere-at-palm-springs-film-festival.html | date = 22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013 | accessdate = 2014-01-18 | archive-date = 25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131225230145/http://www.indiawest.com/news/15823-kukunoor-s-lakshmi-to-premiere-at-palm-springs-film-festival.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

ಚಿತ್ರವನ್ನು [[ನಾಗೇಶ್ ಕುಕುನೂರ್]], ಅವರ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಹಯೋಗಿ [[ಎಲಾಹೆ ಹಿಪ್ಟೂಲಾ]] ಮತ್ತು ಹೆಸರಾಂತ ನಟ [[ಸತೀಶ್ ಕೌಶಿಕ್]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೌಶಿಕ್ ಚಿತ್ರದ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಪ್ರಚಾರವು &quot;ಚಿತ್ರದ ಥೀಮ್ನೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗಿರಲು&quot; ಗುರಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾದ ದುಷ್ಟ ಅಪರಾಧಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಚಿತ್ರದ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಟ [[ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್]] ಅವರು ಬೀಯಿಂಗ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಎಂಬ ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://zeenews.india.com/entertainment/movies/terrific-if-salman-khan-endorses-lakshmi-nagesh-kukunoor_145179.html |title=ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಿರ್ಮಾಣ|accessdate=2013-10-21|work=ಗ್ಲ್ಯಾಮ್ಶ್ಯಾಮ್}}&lt;/ref&gt;

ಕುಕುನೂರ್ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ 14 ವರ್ಷದ ಹುಡುಗಿಯನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದರು ಆದರೆ ನಂತರ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಸಿನವರನ್ನು ನಟಿಸುವ ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟರು. ಅವರು ನಂತರ [[ಮೊನಾಲಿ ಠಾಕೂರ್]] ಅವರನ್ನು ಅದೇ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರೀಕ್ಷಣೆ ನಡೆಸಿದರು. ಚಿತ್ರವನ್ನು 22 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ಹೈದರಾಬಾದ್]]ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|last=ಕಾಮತ್|first=ಸುಧೀಶ್|date=2013-12-14|title=ನಿಜ ಕಥೆಯ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ವಿವರಣೆ|work=ದಿ ಹಿಂದೂ|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/A-fictional-account-of-a-true-story/article11641545.ece|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20220126184356/https://www.thehindu.com/features/cinema/A-fictional-account-of-a-true-story/article11641545.ece|archive-date=2022-01-26|access-date=2026-02-09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಚಿತ್ರದ ಟ್ರೇಲರ್ ಅನ್ನು 21 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=GIHrOxsf6CE |title=ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಟ್ರೇಲರ್|accessdate=2013-10-21|via=ಯೂಟ್ಯೂಬ್}}&lt;/ref&gt;

ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮನೋಜ್ ಯಾದವ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ತಪಸ್ ರೆಲಿಯಾ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಾಲ್ಕು ಹಾಡುಗಳು: 1) ಸುನ್ ಸುಗನಾ ರೆ ಸುಚಿ ಮತ್ತು ಅಂಕಿತಾ ಜೋಶಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ, 2) ಸುನ್ ರಿ ಬಾವ್ಲಿ ಪಾಪನ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ, 3) ಆ ಘರ್ ಚಲೇ ಹುಂ ಮೊನಾಲಿ ಠಾಕೂರ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 4) ಹೈನ್ ರೆಹಮ್ ಹೈನ್ ಕರಂ ಕೈಲಾಶ್ ಖೇರ್ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.

==ಸಂಗೀತ==
{{Infobox album
| name       = ಲಕ್ಷ್ಮಿ
| type       = soundtrack
| artist     = ತಪಸ್ ರೆಲಿಯಾ
| cover      =
| alt        =
| released   = {{Start date|df=yes|2014|01|17}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/lakshmi-original-motion-picture-soundtrack-ep/793247364 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180626222027/https://itunes.apple.com/us/album/lakshmi-original-motion-picture-soundtrack-ep/793247364 |url-status=dead |archive-date=26 ಜೂನ್ 2018 |title=ಲಕ್ಷ್ಮಿ (ಆರಿಜಿನಲ್ ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ ಸೌಂಡ್ಟ್ರ್ಯಾಕ್) |date=17 ಜನವರಿ 2013 |publisher=[[ಐಟ್ಯೂನ್ಸ್ ಸ್ಟೋರ್]]}}&lt;/ref&gt;
| recorded   =
| venue      =
| studio     =
| genre      = [[ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ]]
| length     = 21:08
| language   = ಹಿಂದಿ
| label      = [[ಟಿಪ್ಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್|ಟಿಪ್ಸ್ ಆಫಿಷಿಯಲ್]]
| producer   =
| prev_title =
| prev_year  =
| next_title =
| next_year  =
| misc       = {{External media
| audio1 = {{YouTube|rnkc_ecZY-M|ಆಡಿಯೋ ಜ್ಯೂಕ್ ಬಾಕ್ಸ್}}}}
}}

''ಲಕ್ಷ್ಮಿ''ಯ ಸೌಂಡ್ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ತಪಸ್ ರೆಲಿಯಾ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ 4 ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಮನೋಜ್ ಯಾದವ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.
{{Track listing
| headline = ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಪಟ್ಟಿ
| extra_column = ಗಾಯಕ(ರು)
| total_length ={{Duration|m=21|s=08}}

| title1  = ಹೈ ರೆಹಮ್ ಹೈ ಕರಂ
| extra1  = [[ಕೈಲಾಶ್ ಖೇರ್]] 
| length1 = 04:55

| title2  = ಸುನ್ ಸುಗನಾ ರೆ
| extra2  = ಸುಚಿ, ಅಂಕಿತಾ ಜೋಶಿ
| length2 = 05:42

| title3  = ಸುನ್ ರಿ ಬಾವ್ಲಿ
| extra3  = [[ಪಾಪನ್ (ಅಸ್ಸಾಮಿ ಗಾಯಕ)|ಪಾಪನ್]]
| length3 = 05:32

| title4  = ಆ ಘರ್ ಚಲೇಂ ಹುಂ
| extra4  = [[ಮೊನಾಲಿ ಠಾಕೂರ್]]
| length4 = 04:54
}}

==ಬಿಡುಗಡೆ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಕಾರ==
ಚಿತ್ರವನ್ನು ಮೊದಲು [[ಕೇಂದ್ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಮಂಡಳಿ]] (CBFC) ನವೆಂಬರ್ 2013 ರಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸಿತು, ಇದು ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು &quot;ಆಕ್ಷೇಪಾರ್ಹವಾಗಿ&quot; ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಪುನರಾವಲೋಕನ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಜನವರಿ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಮಿತಿಯಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಹೀಗಾಗಿ ಅದರ 17 ಜನವರಿ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ದಿನಾಂಕ ತಪ್ಪಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web| title = CBFC ಗೆ ನನ್ನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಲು ಸಮಯವಿಲ್ಲ| work = ಮುಂಬೈ ಮಿರರ್| url = http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/CBFC-has-no-time-to-see-my-film/articleshow/28527015.cms| date = 8 ಜನವರಿ 2014| accessdate = 2014-01-18| archive-date = 2014-02-01| archive-url = https://web.archive.org/web/20140201124749/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/CBFC-has-no-time-to-see-my-film/articleshow/28527015.cms| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಮೊದಲು, ಚಿತ್ರವು 13 ಜನವರಿಯಂದು 2014 [[ಪಾಮ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಮರ್ಶಕರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮತಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಥಾತ್ಮಕ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web | title = ಕುಕುನೂರ್ರ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪಾಮ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದಿದೆ|work= ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್| url = http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kukunoor-s-lakshmi-wins-award-at-palm-springs-festival/article1-1172714.aspx | archive-url = https://web.archive.org/web/20140115024028/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kukunoor-s-lakshmi-wins-award-at-palm-springs-festival/article1-1172714.aspx | url-status = dead | archive-date = 15 ಜನವರಿ 2014 |date=14 ಜನವರಿ 2014| accessdate = 2014-01-18 }}&lt;/ref&gt;

[[ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್]]ನ [[ಅನುಪಮಾ ಚೋಪ್ರಾ]] ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, &quot;ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಹೃದಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮೊನಾಲಿ, ಸತೀಶ್ ಕೌಶಿಕ್ ಮತ್ತು ಶಿಫಾಲಿ ಶಾ ಅವರ ಕೆಲವು ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ, ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು ಹೇಸಿಕೆ ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತಿದೆ ಮತ್ತು, ಇನ್ನೂ, ಇದನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂದು ಡಿಮಾಂಡ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |last=ಚೋಪ್ರಾ |first=ಅನುಪಮಾ |date=22 ಮಾರ್ಚ್ 2014 |title=ಅನುಪಮಾ ಚೋಪ್ರಾ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶೆ: ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆದರೆ ಕ್ರೂರವಾಗಿ ತೊಂದರೆಕಾರಿ |url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/movie-review-by-anupama-chopra-lakshmi-is-effective-but-brutally-disturbing/story-AZM3O3g1wGeZfUzVz6XpSJ.html |work=[[ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್]] |location=ಮುಂಬೈ |access-date=25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2024}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist|30em}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
* {{IMDb title|2976176|ಲಕ್ಷ್ಮಿ}}


[[ವರ್ಗ:2014 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆಯ ಕುರಿತಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಬಾಲ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆಯ ಕುರಿತಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಚಾಕಚಕ್ಯದ ಕುರಿತಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಾಚಾರದ ಕುರಿತಾದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>fl9mkcviu9deesg2r74m9iqcyl622h0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ತೋಲ್ಪವಕೂತ್ತು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178013</id>
    <revision>
      <id>1430908</id>
      <parentid>1350044</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T16:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24283" sha1="ioyexz3ubu534se1f3af9em7fwp3ph9" xml:space="preserve">{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]]

'''ತೋಲ್ಪವಕೂತ್ತು''' ( [[ಮಲಯಾಳಂ]] :ತೋಲ್ಪಾವಕೂತ್, [[ತಮಿಳು]] :ತೋಲ್ಪಾವೈಕ್ಕೂತ್ತು) ಎಂಬುದು ನೆರಳು-ಬೆಳಕಿನ ಬೊಂಬೆಯಾಟದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿೞ್ನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಚರ್ಮದ ಬೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ರಂಗಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಲೆಯ ಪ್ರಕಾರವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ತಮಿೞ್ನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಮಧುರೈ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]], [[ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ತ್ರಿಶೂರ್]] ಮತ್ತು [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;keralatourism&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
[[ಚಿತ್ರ:Tholpavakoothu_Image.jpg|thumb|210x210px|ತೋಲ್ಪಾವಕೂತುವಿನ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ]]
[[ಚಿತ್ರ:Image_of_Tholpavakoothu.jpg|thumb|210x210px|ತೋಲ್ಪಾವಕೂತುವಿನ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ]]
[[ಚಿತ್ರ:Puppet_of_Seeths.jpg|thumb|236x236px|ಅಶೋಕ ವೃಕ್ಷದ ಕೆಳಗೆ ಸೀತೆಯ ಗೊಂಬೆ]]
[[ಚಿತ್ರ:Tholpavakooth_at_Kollam.ogv|thumb| ರಾಮಚಂದ್ರ ಪುಲವರ್ ಮತ್ತು ತಂಡದವರಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶನ: ಗೌ. SNDPUP ಶಾಲೆ, ಪಟ್ಟಥಾನಂ, ಕೊಲ್ಲಂ.]]
[[ಚಿತ್ರ:RamachandraPulavarPrd.jpg|thumb|ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಬೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿರುವ ರಾಮಚಂದ್ರ ಪುಲವರ್, ಮುಂಬೈ, 2017]]
[[ಚಿತ್ರ:Tholpavakoothu_Broc.jpg|thumb|ತೋಳ್ಪಾವ ಕೂತು ನೆರಳಿನ ಬೊಂಬೆ ಕಲಾವಿದರು]]
[[ಚಿತ್ರ:Puppetry_Stage.jpg|thumb|210x210px|ವೇದಿಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾದ ಕೂತುಮಾಡಂ]]
[[ಚಿತ್ರ:EzhuparaInstrument1.jpg|thumb|ತೋಲ್ಪವಕೂಟದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ತಾಳವಾದ್ಯವಾದ ಎಳುಪರಾ.]]

== ಇತಿಹಾಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:തോല്പാവക്കൂത്തിലെ-രാമ-രാവണ-യുദ്ധം.jpg|thumb|210x210px|''[[ರಾಮಾಯಣ|ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ]]'' ಬರುವ ಒಂದು ಯುದ್ಧ ದೃಶ್ಯ.]]
ತೋಲ್ಪವೈಕೂತ್ತು ಎಂಬುದು ಮೂರು [[ತಮಿಳು]] / ಮಲಯಾಳಂ ಪದಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ಪದವಾಗಿದೆ : ತೊಲ್ ( ''தோல்'' ) ಎಂದರೆ ಚರ್ಮ, ಪಾವೈ ( ''பாவை'' ) ಎಂದರೆ ಗೊಂಬೆ ಮತ್ತು ಕೂತ್ತು ( ''கூத்து'' ) ಎಂದರೆ ನಾಟಕ . ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತ ಎರಡು   ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಾವೈ ಕೂತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು &quot;ಮರಪ್ಪವೈಕೂತ್ತು&quot; ಅನ್ನು ''[[Bommalattam (puppet show)|ಬೊಮ್ಮಲಾಟ್ಟಂ]]'' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬೊಮ್ಮಲಾಟ್ಟಂ ಮರದ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ತೊಲ್ಪವೈಕೂತ್ತು ಚರ್ಮದ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಪವೈಕೂತು (ಬೊಮ್ಮಲಾಟ್ಟಂ ಮತ್ತು ತೊಲ್ಪವೈಕೂತ್ತು ಎರಡೂ) ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಆರಂಭಿಕ ಉಲ್ಲೇಖವು ಕ್ರಿ.ಶ. 300 ರ ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳು ಪಠ್ಯವಾದ ತಿರುಕ್ಕುರಲ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ೧೦೨೦ ನೇ ಕುರಲ್ ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರದರ್ಶನ ಭಾಷೆ [[ತಮಿಳು]], [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಮುಡಿಯೆಟ್ಟು ಮತ್ತು ಪತಯಾನಿಯಂತೆ, ತೋಲ್ಪವಕೂತು ಕೂಡ ಕೇರಳದ ಭದ್ರಕಾಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಒಂದು ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭದ್ರಕಾಳಿಯು ದಾರಿಕ ರಾಕ್ಷಸನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ [[ರಾವಣ|ರಾವಣನ]] ವಧೆಯನ್ನು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣ ಭದ್ರಕಾಳಿಯ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ತೋಲ್ಪವಕೂತುವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವಾಗ, ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಂಗದ ಮುಂದೆ ಒಂದು ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,  &lt;ref name=&quot;puppetry&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ==
''ಕೂತುಮಡಂ'' ಎಂಬುದು ೪೨ ಅಡಿ ಉದ್ದದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ಮೇಲೆ ತೋಳ್ಪವಕೂತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೇದಿಕೆಯು ಪರದೆಯನ್ನು, ಬಿಳಿ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು , ಅದರ ಹಿಂದೆ ಬೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೊಂಬೆಗಳ ಹಿಂದೆ [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮರ|ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]] ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನ ದೀಪಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿದ 21 ದೀಪಗಳಿಂದ ಬೆಳಕನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗ್ಂಬೆಗಳ ನೆರಳುಗಳು ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ. ದೀಪಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮರದ ತೊಲೆಯ ಮೇಲೆ ಸಮಾನ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ''ವಿಲಕ್ಕು ಮೇಡಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರದರ್ಶನವು [[ಶ್ಲೋಕ|ಶ್ಲೋಕಗಳ]] ಪಠಣದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.  ಪ್ರದರ್ಶಕರು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಮೊದಲು ಕಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ೩೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.     ಶ್ಲೋಕ ಪಠಣವು ''ಚೆಂಡೆ'', ''ಮದ್ದಳೆ'', ''ಎಳುಪರ'', ''ಇಲಾತಾಳ'', ಶಂಖ ಮತ್ತು ''ಚೆರುಕುಳಲ್‌ನಂತಹ'' ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;thehindu&quot;&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;mykerala&quot;&gt;&lt;/ref&gt;

ಕಂಬ ರಾಮಾಯಣದ ಎಲ್ಲಾ ಉಪಾಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು  ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಪೂರ್ಣ ತೋಲ್ಪವಕೂತು ಪ್ರದರ್ಶನವು ಪ್ರತಿದಿನ ಒಂಬತ್ತು ಗಂಟೆಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನದಂತೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲು ೨೧ ದಿನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ೧೮೦ ರಿಂದ ೨೦೦ ಬೊಂಬೆಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಪೂರ್ಣ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ೪೦ ಕಲಾವಿದರು ಬೇಕಾಗುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಮುಖ ಬೊಂಬೆಗಾರನನ್ನು ''ಪುಲಾವರ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತವೆ. ಪ್ರದರ್ಶನವು ''ಕೇಲಿಕೊಟ್ಟು'' ಮತ್ತು ''ಕಲರಿಚಿಂತು'' ಎಂಬ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;hindu&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=5 September 2008 |title=Enchanting Tholpavakoothu |url=http://www.hindu.com/fr/2008/09/05/stories/2008090550660500.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130125044810/http://www.hindu.com/fr/2008/09/05/stories/2008090550660500.htm |archive-date=25 ಜನವರಿ 2013 |access-date=4 December 2012 |work=[[The Hindu]] }}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;. ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ|The Hindu]]''. 5 September 2008. Archived from [http://www.hindu.com/fr/2008/09/05/stories/2008090550660500.htm the original] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130125044810/http://www.hindu.com/fr/2008/09/05/stories/2008090550660500.htm |date=2013-01-25 }} on 25 January 2013&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;4 December&lt;/span&gt; 2012&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ಜನವರಿಯಿಂದ ಮೇ ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಪೂರಂಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ತೋಲ್ಪವಕೂತು ಪ್ರದರ್ಶನವು ಅದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ೭, ೧೪, ೨೧, ೪೧ ಅಥವಾ ೭೧ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=3 October 2008 |title=Shadow of the original |url=http://www.hindu.com/fr/2008/10/03/stories/2008100351230500.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007002740/http://www.hindu.com/fr/2008/10/03/stories/2008100351230500.htm |archive-date=7 October 2008 |access-date=4 December 2012 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

== ಬೊಂಬೆಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:തോല്‌പ്പാവ_തിരശ്ശീലയ്ക്കു_പിന്നിൽ_നിന്ന്.jpg|thumb|210x210px|ಪರದೆಯ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಕಾಣುವ ತೋಳ್ಪವಕೂತು ಬೊಂಬೆ]]
ತೋಲ್ಪವಕೂಟದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಬೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ಜಿಂಕೆಯ ಚರ್ಮದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಆದರೆ ಈಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೇಕೆ ಚರ್ಮದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೊಂಬೆಗಳನ್ನು ತರಕಾರಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಬಣ್ಣಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಬೊಂಬೆಗಳು ನಾಲ್ಕು ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರವಿರಬಹುದು. ಬೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಎರಡು ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ;ಸೂತ್ರದಾರ  ಬೊಂಬೆಯನ್ನು ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಅದರ ಅಂಗಗಳನ್ನು  ಇನ್ನೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿರುವ ತೆಳುವಾದ ಕೋಲನ್ನು ಬಳಸಿ ಕುಶಲತೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;keralatourism&quot;&gt;{{Cite web |title=Tholpavakoothu |url=http://www.keralatourism.org/kerala-article/216/tholpavakoothu-shadow-puppetry.php |access-date=4 December 2012}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://www.keralatourism.org/kerala-article/216/tholpavakoothu-shadow-puppetry.php &quot;Tholpavakoothu&quot;]&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;4 December&lt;/span&gt; 2012&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;mykerala&quot;&gt;{{Cite web |title=Tolpava Koothu - The Shadow Puppet Theatre of Kerala |url=http://www.mykerala.net/puppetry/index.html |access-date=4 December 2012}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://www.mykerala.net/puppetry/index.html &quot;Tolpava Koothu - The Shadow Puppet Theatre of Kerala&quot;]&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;4 December&lt;/span&gt; 2012&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ಸೂತ್ರದ ಬೊಂಬೆಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:തോൽപ്പാവക്കൂത്ത്-അവതരണം.jpg|thumb|210x210px|ತೋಳ್ಪವಕೂತು ಪ್ರದರ್ಶನ]]
ಪ್ರಮುಖ ಸೂತ್ರದಾರ  ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ಪುಲವರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ'', ಇದು ವಿದ್ವಾಂಸರೂ ಆಗಿರುವ ಸೂತ್ರದಾರ ನಿಗೆ ನೀಡುವ ಗೌರವಾರ್ಥಕವಾಗಿದೆ. ಪುಲವರು ಬೊಂಬೆಯಾಟದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಸೂತ್ರದಾರ  ಕಂಬ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು [[ವೇದ|ವೇದಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಪುರಾಣಗಳು]], [[ಆಯುರ್ವೇದ|ಆಯುರ್ವೇದಗಳನ್ನು]] ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದಬೇಕು ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಬೇಕು. ಆದರೂ, ಕೆಲವು ಬೊಂಬೆಯಾಟಗಾರರು [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು]] ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅದನ್ನು ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಅಧ್ಯಯನಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಬೊಂಬೆಯಾಟಗಾರನಿಗೆ ೬ ರಿಂದ ೧೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಕಠಿಣ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;puppetry&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=14 November 2009 |title=Reviving the ancient art of puppetry |url=http://puppetry.org.in/reviving.html |access-date=4 December 2012 |work=The Hindu}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://puppetry.org.in/reviving.html &quot;Reviving the ancient art of puppetry&quot;]. ''The Hindu''. 14 November 2009&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;4 December&lt;/span&gt; 2012&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;thehindu&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=14 June 2012 |title=Fading away into the shadows |url=http://www.thehindu.com/arts/theatre/article3527929.ece |access-date=4 December 2012 |work=The Hindu}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://www.thehindu.com/arts/theatre/article3527929.ece &quot;Fading away into the shadows&quot;]. ''The Hindu''. 14 June 2012&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;4 December&lt;/span&gt; 2012&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ಕೆ.ಕೆ. ರಾಮಚಂದ್ರ ಪುಲವರ್ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಬೊಂಬೆಯಾಟಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಶ್ರೀಮಂತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು; ಅವರು ಆರು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ತಮ್ಮ ಮಹಾನ್ ಗುರು/ತಂದೆಯಿಂದ ತೋಳ್ಪವಕೂತ್ತು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದರು.

== ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ==
ಅನೇಕ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಂತೆ, ತೋಲ್ಪವಕೂತ್ತು ಕೂಡ ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸಿನೆಮಾದಂತಹ ಪರ್ಯಾಯ ಮನರಂಜನಾ ವೇದಿಕೆಗಳ ಆಗಮನ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಳಿವಿನ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಯುವ ಪೀಳಿಗೆ ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚುಪರಿಶ್ರಮವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಕೇರಳದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು, ಅನೇಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ವಿಷಯಾಧಾರಿತವಾಗಿ, ಬೊಂಬೆಯಾಟಗಾರರು ಯುವಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಸಮಕಾಲೀನ ಮತ್ತು ಜಾತ್ಯತೀತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಗಿಂಗ್, ಕೋಮು ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ|ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ]] ಕಥೆಗಳಂತಹ ವಿಷಯಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಹಿಂದಿನಂತೆ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಕಾಲೇಜುಗಳಂತಹ ಜಾತ್ಯತೀತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿಯೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. &lt;ref name=&quot;thehindu_a&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=15 March 2011 |title=Colourful tales from shadow puppets |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1539041.ece |access-date=4 December 2012 |work=The Hindu}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1539041.ece &quot;Colourful tales from shadow puppets&quot;] {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''The Hindu''. 15 March 2011&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;4 December&lt;/span&gt; 2012&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=3 October 2008 |title=Shadow of the original |url=http://www.hindu.com/fr/2008/10/03/stories/2008100351230500.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007002740/http://www.hindu.com/fr/2008/10/03/stories/2008100351230500.htm |archive-date=7 October 2008 |access-date=4 December 2012 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=23 June 2003 |title=Shadow of death over Tholpavakoothu |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/06/23/stories/2003062301980200.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050510152050/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/06/23/stories/2003062301980200.htm |archive-date=10 May 2005 |access-date=4 December 2012 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=12 May 2010 |title=Shadow leather puppet play facing near death |url=http://www.thehindu.com/arts/theatre/article427885.ece |access-date=4 December 2012 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

== ಸಹ ನೋಡಿ ==

* [[ಚಾದರ್ ಬದರ್|ಚಾದರ್ ಬದರ್,]] ಭಾರತದ ಸಂತಾಲ್ ಜನರ ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ
*[[ಗೋಪಾಲೀಲಾ|ಗೋಪಾಲೀಲಾ]] ಭಾರತದ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ.
*[[ಕತ್ಪುತ್ಲಿ (ಗೊಂಬೆಯಾಟ)]] ಭಾರತದ ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದ ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ
* [[ನೊಕ್ಕುವಿದ್ಯಾ ಪಾವಕಳಿ|ನೊಕ್ಕುವಿದ್ಯಾ ಪಾವಕಳಿ]] ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ
* [[ರಬನ ಛಾಯಾ]], ಭಾರತದ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ನೆರಳು ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ.
* [[ಸಖಿ ಕಂಧೇಯಿ|ಸಖಿ ಕಂಧೇಯಿ]] ಭಾರತದ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ದಾರ ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ.
* [[ನೆರಳು ನಾಟಕ]] ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಹಸ್ರಮಾನ BCE ಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ನೆರಳು ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ.
* [[ತೋಲು ಬೊಮ್ಮಲಾಟ]], ಭಾರತದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯದ ನೆರಳು ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ
* [[ತೊಗಲುಗೊಂಬೆಯಾಟ]], ಭಾರತದ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ನೆರಳು ಬೊಂಬೆಯಾಟ
* [[ವಯಾಂಗ್]] ಭಾರತೀಯ ಬೊಂಬೆಯಾಟದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಬೊಂಬೆ ಕಲೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [http://tholpavakoothu.in tholpavakoothu.in] (ತೋಲ್ಪಾವಕೂತು - ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ನೆರಳು ಬೊಂಬೆ ನಾಟಕ)
* [http://puppetry.org.in puppetry.org.in] (ತೋಲ್ಪವ ಕೂತು - ದಿವಂಗತ ಗುರು ಕೃಷ್ಣನ್ ಕುಟ್ಟಿ ಪುಲವರ್ ಅವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಮುಖಪುಟ)
* [https://web.archive.org/web/20140720081510/http://tholpavakoothu.org tholpavakoothu.org] (ತೋಲ್ಪವ ಕೂತ್ತು - ಕೇರಳದ ನೆರಳಿನ ಬೊಂಬೆ ಆಟ, ಭಾರತ (ಆರ್ಕೈವ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ))

[[ವರ್ಗ:ಗೊಂಬೆಯಾಟ]]
[[ವರ್ಗ:ಕಲಾತ್ಮಕ ತಂತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ ಆಟಗಳು]]</text>
      <sha1>ioyexz3ubu534se1f3af9em7fwp3ph9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಯಾಮಿನಿ (ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178193</id>
    <revision>
      <id>1431078</id>
      <parentid>1365704</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:32:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12301" sha1="ox6l3juesqc1xsjseopya3tcoeeiu33" xml:space="preserve">{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]]

{{Infobox recurring event|name=ಯಾಮಿನಿ|image=|image_size=|alt=|caption=|genre=ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವ|dates=25-26 ಜನವರಿ&lt;br /&gt;(ವಾರ್ಷಿಕ)|location=[[ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಬೆಂಗಳೂರು|ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್]] ಬೆಂಗಳೂರು|years_active=|founders=|attendance=|capacity=|website=|organizer={{URL|http://yamini-iimb.in/}}}}
[[ಚಿತ್ರ:Koodiyattam_performance_by_Margi_Madhu_08.jpg|thumb|ಮಾರ್ಗಿ ಮಧು ಅವರಿಂದ ಕೂಡಿಯಾಟಂ ಪ್ರದರ್ಶನ]]

'''''ಯಾಮಿನಿ''''' [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ನಡೆಯುವ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]] ಉತ್ಸವವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಸ್ಪಿಕ್ ಮೆಕೇ &lt;small&gt;(SPICMACAY)&lt;/small&gt; ಸಂಘಟಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಬೆಂಗಳೂರು|ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] (IIMB) ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;IIM-B to host music festival&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=IIM-B to host music festival |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/iimb-to-host-music-festival/article690788.ece |access-date=7 February 2016 |work=The Hindu}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Sunset to sunrise |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/sunset-to-sunrise/article2826746.ece |access-date=7 February 2016 |work=The Hindu}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Music and dance extravaganza at IIM-B&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Music and dance extravaganza at IIM-B |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Music-and-dance-extravaganza-at-IIM-B/articleshow/45980415.cms |access-date=7 February 2016 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ರಚನೆ ==
ವಾರ್ಷಿಕ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು 7 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ (ಭಾರತ)|ಭಾರತದ ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ]] ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ ಐಐಎಂಬಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಹೊರಂಗಾಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಸಂಜೆಯಿಂದ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದವರೆಗೆ (ಸಂಜೆ 6 ರಿಂದ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 6 ರವರೆಗೆ) ನಡೆಯುತ್ತದೆ. &lt;ref &gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Musical Night |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/musical-night/article5610651.ece |access-date=7 February 2016 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Sunset to sunrise&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Sunset to sunrise |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/sunset-to-sunrise/article2826746.ece |access-date=7 February 2016 |work=The Hindu}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/sunset-to-sunrise/article2826746.ece &quot;Sunset to sunrise&quot;] {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''The Hindu''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;7 February&lt;/span&gt; 2016&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸಂಘಟಕರಾದ ಸ್ಪಿಕ್ ಮೆಕೇ   &lt;small&gt;(SPICMACAY)&lt;/small&gt; ಪ್ರಕಾರ, ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]] ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದು ಉತ್ಸವದ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;SPICMACAY aim&quot;&gt;{{Cite web |title=Yamini 2015 @ IIMB |url=http://spicmacay.com/events/yamini-2015-iimb |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823200306/http://www.spicmacay.com/events/yamini-2015-iimb |archive-date=23 August 2017 |access-date=7 February 2016 |publisher=SPICMACAY}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರದರ್ಶಕರು ==
ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಕರು [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ]] [[ಸಂಗೀತ|ಸಂಗೀತಗಾ]]ರರು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶಕರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center;&quot;
!ವರ್ಷ
! ಪ್ರದರ್ಶಕರು
! ಕ್ಷೇತ್ರ
! ಉಲ್ಲೇಖಗಳು
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2012
| [[ಅಶ್ವಿನಿ ಭಿಡೆ-ದೇಶಪಾಂಡೆ|ಅಶ್ವಿನಿ ಭಿಡೆ ದೇಶಪಾಂಡೆ]]
| [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ]] [[ಗಾಯನ]]
| rowspan=&quot;5&quot; | &lt;ref name=&quot;Sunset to sunrise&quot;/&gt;
|-
| ಕಲಾ ರಾಮನಾಥ್
| [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ]] [[ಪಿಟೀಲು]]
|-
| [[ಅಲಾರ್ಮೆಲ್ ವಲ್ಲಿ|ಅಲಾರಮೆಲ್ ವಲ್ಲಿ]]
| [[ಭರತನಾಟ್ಯ]]
|-
| [[ಶಶಾಂಕ್ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ|ಶಶಾಂಕ್ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]]
| [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಿಕ್]] [[ಕೊಳಲು]]
|-
| [[ಟಿ.ಎನ್. ಶೇಷಗೋಪಾಲನ್|ಮಧುರೈ ಟಿಎನ್ ಶೇಷಗೋಪಾಲನ್]]
| [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತ]] [[ಗಾಯನ]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2013
| [[ಮಾಳವಿಕಾ ಸರುಕ್ಕೈ]]
| [[ಭರತನಾಟ್ಯ]]
| rowspan=&quot;5&quot; | &lt;ref name=&quot;DH Music concert at IIMB&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Music concert at IIMB |url=http://www.deccanherald.com/content/306121/music-concert-iimb.html |access-date=7 February 2016 |work=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Margazhi&quot;&gt;{{Cite web |title=Yamini 2013 |url=http://margazhi.org/yamini-2013/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130222232539/http://margazhi.org/yamini-2013/ |archive-date=22 February 2013 |access-date=7 February 2016 |publisher=Margazhi}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ವಿಶ್ವಮೋಹನ ಭಟ್|ವಿಶ್ವ ಮೋಹನ್ ಭಟ್]]
| [[ಮೋಹನ ವೀಣೆ|ಮೋಹನ್ ವೀಣಾ]]
|-
| ಲಾಲ್ಗುಡಿ ಜಿಜೆಆರ್ ಕೃಷ್ಣನ್ &amp; ಲಾಲ್ಗುಡಿ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ
| [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತದ]] [[ಪಿಟೀಲು]]
|-
| ವಾಸಿಫುದ್ದೀನ್ ದಾಗರ್
| [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ]] [[ಗಾಯನ]]
|-
| [[ಬಾಂಬೆ ಜಯಶ್ರಿ|ಬಾಂಬೆ ಜಯಶ್ರೀ]]
| [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತ]] [[ಗಾಯನ]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2014
| [[ಎಲ್. ಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ|ಎಲ್. ಸುಬ್ರಮಣಿಯಂ]]
| [[ಪಿಟೀಲು]]
| rowspan=&quot;5&quot; | &lt;ref name=&quot;TH Musical Night&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Musical Night |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/musical-night/article5610651.ece |access-date=7 February 2016 |work=The Hindu}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/musical-night/article5610651.ece &quot;Musical Night&quot;]. ''The Hindu''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;7 February&lt;/span&gt; 2016&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;DH A fest from dawn to dusk&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=A fest from dawn to dusk |url=http://www.deccanherald.com/content/381873/a-fest-dusk-dawn.html |access-date=7 February 2016 |work=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಹೋದರರು
| [[ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತ]] [[ಗಾಯನ]]
|-
| [[ಕೌಶಿಕಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]
| [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ]] [[ಗಾಯನ]]
|-
| ತರುಣ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ
| [[ಸಂತೂರ್]]
|-
| [[Konark Natya Mandap|ಕೋನಾರ್ಕ್ ನಾಟ್ಯ ಮಂಟಪ]]
| ಗೋಟಿಪುವಾ [[ನೃತ್ಯ]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2015
| [[ಧನಂಜಯನ್ಸ್|ಧನಂಜಯನರು]]
| [[ಭರತನಾಟ್ಯ]]
| rowspan=&quot;5&quot; | &lt;ref name=&quot;Yamini 2015 EventsHigh&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Yamini 2015 |url=https://www.eventshigh.com/detail/Bangalore/681010f2028dbd45ec9685f173c6775f-yamini-2015-pes-university |access-date=7 February 2016 }}{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=February 2025|bot=medic}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[ಪರ್ವೀನ್ ಸುಲ್ತಾನ]]
| [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಗಾಯನ]]
|-
| [[ನಿತ್ಯಾನಂದ ಹಲ್ದಿಪುರ]]
| [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಕೊಳಲು]]
|-
| ಗಣೇಶ್ ಮತ್ತು ಕುಮರೇಶ್
| [[ಪಿಟೀಲು]]
|-
| [[ನಿತ್ಯಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವನ್]]
| [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತ ಗಾಯನ]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2016
| [[ಹರಿಪ್ರಸಾದ್ ಚೌರಾಸಿಯಾ]]
| [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ]] [[ಕೊಳಲು]]
| rowspan=&quot;5&quot; | &lt;ref name=&quot;Citizen Matters&quot;&gt;{{Cite web |title=Yamini: All-night classical music festival at IIM-B |url=http://bangalore.citizenmatters.in/blogs/deepa-s-jottings/blog_posts/yamini-all-night-classical-music-festival-at-iim-bangalore-24-jan-2016 |access-date=7 February 2016 |publisher=Citizen Matters}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಜಯಂತಿ ಕುಮಾರೇಶ್
| [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತದ]] [[ವೀಣೆ]]
|-
| ಮಾರ್ಗಿ ಮಧು
| [[ಕೂಡಿಯಾಟಂ]]
|-
| ಸಾಕೇತರಾಮನ್
| [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತ ಗಾಯನ]]
|-
| ಗುಂಡೆಚಾ ಬ್ರದರ್ಸ್
| [[ಧ್ರುಪದ್|ಧ್ರುಪದ]]
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಗಾಯಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವ]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ಸವಗಳು]]</text>
      <sha1>ox6l3juesqc1xsjseopya3tcoeeiu33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮೌನ ಹೋರಾಟಂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178476</id>
    <revision>
      <id>1431072</id>
      <parentid>1376731</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:03:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7659" sha1="r23hvjaqb5zbp4acu6rw82c4bgmu10i" xml:space="preserve">{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]]
{{Infobox film
| name           = 
| image          = 
| alt            = 
| caption        = 
| native_name    = 
| director       = ಮೋಹನ್ ಗಾಂಧಿ
| writer         = 
| screenplay     = 
| story          = 
| based_on       = &lt;!-- {{based on|title of the original work|writer of the original work}} --&gt;
| producer       = [[ರಾಮೋಜಿ ರಾವ್]]
| starring       = ಯಮುನಾ, [[ವಿನೋದ್ ಆಳ್ವ]]
| narrator       = 
| cinematography = 
| editing        = 
| music          = [[ಎಸ್,ಜಾನಕಿ]]
| studio         = [[ಉಷಾಕಿರಣ್ ಮೂವೀಸ್]]
| distributor    = 
| released       = {{Film date|df=yes|1989|||India}}
| runtime        = 
| country        = [[India]]
| language       = [[Telugu language|ತೆಲುಗು]]
| budget         = 
| gross          = 
}}'''''ಮೌನ ಹೋರಾಟಂ''''' ( '''''ಮೂಕ ಯುದ್ಧ''''' ಅಥವಾ '''''ಮೌನ ಹೋರಾಟ''''' )೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ ಮೋಹನ್ ಗಾಂಧಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಚಲನ ಚಿತ್ರ, &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Y. Sunita Chowdhary |date=19 January 2013 |title=Driven by social issues |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/driven-by-social-issues/article4323086.ece |website=[[The Hindu]] |access-date=24 ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220518165245/https://www.thehindu.com/features/cinema/driven-by-social-issues/article4323086.ece |archive-date=18 ಮೇ 2022 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಮುನಾ ಮತ್ತು ವಿನೋದ್ ಕುಮಾರ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, [[ಎಸ್. ಜಾನಕಿ]] ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;janaki&quot;&gt;{{Cite web |title=''Mouna Poratam'' Music by S Janaki |url=http://www.sjanaki.net/mouna-poratam-music-by-s-janaki |publisher=sjanaki.net}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ಸಬಿತಾ ಬಧೇಯ್ ಅವರ ನಿಜ ಜೀವನದ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.ಸಬಿತಾ ಬಧೇಯ್ ಅವರ ಕಥೆಯು  ವ್ಯಾಪಕ ಮಾಧ್ಯಮ ವರದಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇದು ಬುಡಕಟ್ಟು ಹುಡುಗಿ ದುರ್ಗಾಳ (ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಮುನಾ ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ) ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಅವಳು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಿಂದ ದ್ರೋಹಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅಕ್ರಮ ಮಗುವಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಗುರುತನ್ನು ನೀಡಲು ವೈವಾಹಿಕ ವೈವಾಹಿಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಕೋರುತ್ತಾಳೆ. &lt;ref name=&quot;janaki&quot; /&gt; ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತ ನ್ಯಾಯ ನೀಡಲು ಸರ್ಕಾರ ಲೋಕ ಅದಾಲತ್ ಅನ್ನು ನೇಮಿಸಲು ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Sabita Badhei: Poignant script|first=Ruben|last=Banerjee|date=15 April 1990|journal=[[India Today]]|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/19900415-sabita-badhei-teenager-who-inspired-the-film-mouna-poratam-is-all-but-forgotten-812467-1990-04-14}}&lt;/ref&gt; ಉಷಾಕಿರಣ್ ಮೂವೀಸ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ &lt;ref name=&quot;janaki&quot; /&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ಎರಡು ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ. ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದ ಉತ್ತರಭಾಗವು ಏಪ್ರಿಲ್ ೪,೨೦೨೨ ರಿಂದ ETV ನಲ್ಲಿ ಅದೇ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.

== ಪಾತ್ರವರ್ಗ ==

* ದುರ್ಗೆಯಾಗಿ ಯಮುನಾ
* ರಾಜಶೇಖರಂ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿನೋದ್ ಕುಮಾರ್ ಆಳ್ವ
* [[ಕೋಟ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರಾವ್]]
* ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ರಾವ್
* ರಲ್ಲಪಲ್ಲಿ
* ನರ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ರಾವ್
* ಪ್ರಸಾದ್ ಬಾಬು
* ಸುಥಿ ವೇಲು 
* ಕಲ್ಲು ಚಿದಂಬರಂ 
* ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್
* ಸಂಜೀವಿ
* ಭೀಮರಾಜು 
* ಪೂರ್ಣಂ ವಿಶ್ವನಾಥನ್ 
* ಪಾವಲಾ ಶ್ಯಾಮಲಾ
* ಕಾಕಿನಾಡ ಶ್ಯಾಮಲಾ 
* ಮುಚೆರ್ಲಾ ಅರುಣಾ
* ರಾಜ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ

== ಧ್ವನಿಪಥ ==
 &lt;div class=&quot;track-listing&quot;&gt;
ಎಲ್ಲಾ ಸಂಗೀತವನ್ನು [[S. Janaki|ಎಸ್. ಜಾನಕಿ]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.
{| class=&quot;tracklist&quot;
! class=&quot;tracklist-number-header&quot; scope=&quot;col&quot; | &lt;abbr title=&quot;Number&quot;&gt;ಇಲ್ಲ.&lt;/abbr&gt;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:40%&quot; | ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | ಸಾಹಿತ್ಯ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:30%&quot; | ಗಾಯನಗಳು
! class=&quot;tracklist-length-header&quot; scope=&quot;col&quot; | ಉದ್ದ
|-
! scope=&quot;row&quot; | 1.
| &quot;ಲೋಲಿಲಿಟಾ ಲೋಲಿಲಿಟಾ&quot;
| ವೇಟೂರಿ ಸುಂದರರಾಮಮೂರ್ತಿ
| ಎಸ್.ಜಾನಕಿ ಮತ್ತು [[S. P. Balasubrahmanyam|ಎಸ್ಪಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]]
| class=&quot;tracklist-length&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2.
| &quot;ಡೋರಾ ರಾಕಕೋಸಂ&quot;
| ವೇಟೂರಿ ಸುಂದರರಾಮಮೂರ್ತಿ
| ಎಸ್. ಜಾನಕಿ
| class=&quot;tracklist-length&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot; | 3.
| &quot;ಜುಂಬಾರೆ ಜುಂಬಾರೆ&quot;
| ಜಲಾಡಿ
| ಎಸ್.ಜಾನಕಿ ಮತ್ತು ಎಸ್ಪಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ
| class=&quot;tracklist-length&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot; | 4.
| &quot;ಯಲ ಯಲಗ&quot;
| ವೇಟೂರಿ ಸುಂದರರಾಮಮೂರ್ತಿ
| ಎಸ್. ಜಾನಕಿ
| class=&quot;tracklist-length&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot; | 5.
| &quot;ಯೇ ಬಾಪು ನೀರ್ಪಿನಿದಿ&quot;
| ವೇಟೂರಿ ಸುಂದರರಾಮಮೂರ್ತಿ
| ಎಸ್. ಜಾನಕಿ
| class=&quot;tracklist-length&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot; | 6.
| &quot;ಲೋಲಿಲಿಟಾ ಲೋಲಿಲಿಟಾ&quot;
| ವೇಟೂರಿ ಸುಂದರರಾಮಮೂರ್ತಿ
| ಎಸ್.ಜಾನಕಿ ಮತ್ತು ಎಸ್ಪಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ
| class=&quot;tracklist-length&quot; |
|}
&lt;/div&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ==

; ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು &lt;ref&gt;{{Cite web |title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008) |trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008) |url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf |access-date=21 August 2020 |publisher=[[Andhra Pradesh (magazine)|Information &amp; Public Relations of Andhra Pradesh]]}}(in [[ತೆಲುಗು|Telugu]])&lt;/ref&gt;

* ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ - ಸಿಲ್ವರ್ - ರಾಮೋಜಿ ರಾವ್ (1989)
* ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾಸ್ಟ್ಯೂಮ್ ಡಿಸೈನರ್ - ಕೊಂಡಯ್ಯ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} 

[[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ]]
[[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು]]</text>
      <sha1>r23hvjaqb5zbp4acu6rw82c4bgmu10i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಲಪ್ಪುರಂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178793</id>
    <revision>
      <id>1431044</id>
      <parentid>1378060</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T03:22:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="116999" sha1="8g0wjq7iuqhjn9fz3a5g7vziyuuq6aq" xml:space="preserve">{{databox}}
{{Infobox settlement
| name = ಮಲಪ್ಪುರಂ
| native_name = &lt;!-- ದಯವಿಟ್ಟು ಈ infobox ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಭಾರತೀಯ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಡಿ, WP:INDICSCRIPT ನೀತಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ. --&gt;
| native_name_lang = 
| other_name = ಮಲಪ್ಪುರಂ
| settlement_type = [[ಪಟ್ಟಣ|ಪುರಸಭಾ ಪಟ್ಟಣ]]
| image_skyline = {{Multiple image
| border                       = infobox
| total_width              = 255
| image_style              = 
| perrow                   = 1/2/2/2
| image3                   = Kottakkunnu, Malappuram municipality.jpg 
| image2                   = Malappuram Townhall.png
| image1                   = Malappuram DownHill Aerial View.jpg
| image4                   = Vaidyar.JPG
| image5                   = AI International College, Malappuram Inkel Educity.png
| image6                   = Malappuram District Sports Complex Stadium.jpg
| image7                   = Areekode in Malappuram District.jpg
| image8                   =
}}
| image_caption = '''''ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ:'''''&lt;br /&gt;ಮಲಪ್ಪುರಂ ಡೌನ್ ಹಿಲ್, ಟೌನ್ ಹಾಲ್, ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುಣ್ಣು ಬೆಟ್ಟಗಳು, [[ಮಹಾ ಕವಿ ಮೊಯಿನ್ಕುಟ್ಟಿ ವೈದ್ಯರ್ ಸ್ಮಾರಕ|ವೈದ್ಯರ್ ಸ್ಮಾರಕ]], AI ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಲೇಜು, [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲಾ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ|MDSC ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]], [[ಚಾಲಿಯಾರ್|ನದಿ ವೀಕ್ಷಣೆ ಚಾಲಿಯಾರ್]]
| nicknames = ಬೆಟ್ಟಗಳ ಪಟ್ಟಣ, ಸಾಕರ್ ರಾಜಧಾನಿ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2014/nov/09/Soccer-Capital-to-Host-GOAL-2015-680432.html|publisher=The Indian Express|title= ಸಾಕರ್ ರಾಜಧಾನಿ|date=9 November 2014 }}&lt;/ref&gt;
| mapframe = yes
| mapframe-zoom = 7
| mapframe-point = none
| map_alt = 
| map_caption = ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮಲಪ್ಪುರಂ
| pushpin_map = 
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{Coord|11|03|03.6|N|76|04|16.0|E|display=inline,title}}[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Malappuram&amp;params=11_03_03.6_N_76_04_16.0_E_type:city_region:IN-KL]
| subdivision_type = [[ದೇಶ]]
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]]
| subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]]
| subdivision_name1 = {{seal|Kerala}}
| subdivision_name2 = [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]]
| established_title = &lt;!-- ಸ್ಥಾಪನೆ --&gt;
| established_date = 1959
| founder = 
| named_for = 
| government_type = [[ನಗರ ಸಭೆ (ಭಾರತ)|ಪುರಸಭಾ ಮಂಡಳಿ]]
| governing_body = ಮಲಪ್ಪುರಂ ಪುರಸಭೆ
| leader_title = ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
| leader_name = ಅಡ್ವೊ. ವಿ. ರಿನಿಶಾ ([[IUML]])
| leader_title1 = ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು
| leader_name1 = ಜಿತೇಶ್ ಜಿ. ಅನಿಲ್ ([[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]])
| unit_pref = ಮೆಟ್ರಿಕ್
| area_footnotes = &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_B_MALAPPURAM.pdf |website=Censusindia.gov.in |title=ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2 = 58.20
| area_rank = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 38.21
| population_total = 101,386
| population_as_of = 2011
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/india/kerala/3205__malappuram/|title=ಮಲಪ್ಪುರಂ : ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆ|website=Citypopulation.de|access-date=1 July 2026}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = auto
| population_metro = 2,829,522
| population_metro_footnotes = &lt;!-- UA --&gt;&lt;ref name=&quot;Pop_city&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/india2/Million_Plus_UAs_Cities_2011.pdf|title=10 ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರ ಸಮೂಹಗಳು/ನಗರಗಳು|publisher=The Registrar General &amp; Census Commissioner, India|access-date=19 November 2011}}&lt;/ref&gt;
| population_demonym = ಮಲಪ್ಪುರಂ ನಿವಾಸಿ&lt;ref&gt;{{Cite news |title=ಮಲಪ್ಪುರಂನ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕದ ಅಂಗಡಿ ವಿದಾಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/malappurams-first-book-stall-bids-adieu/article25784082.ece |access-date=4 July 2020 |newspaper=The Hindu |date=19 December 2018}}&lt;/ref&gt;
| timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ಭಾರತೀಯ ಅಂಚೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಸಂಖ್ಯೆ|PIN]]
| postal_code = 676505
| area_code = +91483xxxxxxx
| area_code_type = [[ದೂರವಾಣಿ]] ಕೋಡ್
| registration_plate = KL-10
KL-53
KL-54
KL-84
KL-71
KL-65
KL-55
| blank_name = {{Nowrap|[[ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ]]}}
| blank_info = [[ಮಲಯಾಳಂ]], [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ಕೇರಳ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ (ಶಾಸನ) ಕಾಯ್ದೆ, 1969 |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf |website=PRS Legislative Research |access-date=19 July 2018 |archive-date=20 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160420030352/http://www.lawsofindia.org/pdf/kerala/1969/1969KERALA7.pdf |url-status=usurped }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;langoff&quot;&gt;{{Cite web|title=ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭಾಷಾಂತರ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಆಯೋಗದ 52ನೇ ವರದಿ|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ]]|access-date=29 March 2019|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archive-date=25 May 2017}}&lt;/ref&gt;
| blank1_name_sec1 = 
| blank1_info_sec1 = {{Convert|0|km|mi}}
| blank1_name_sec2 = [[ಭಾರತದ ಹವಾಮಾನ|ಹವಾಮಾನ]]
| blank1_info_sec2 = [[ಭಾರತದ ಹವಾಮಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳು|Am/Aw]] &lt;small&gt;([[ಕೊಪ್ಪೆನ್ ಹವಾಮಾನ ವರ್ಗೀಕರಣ|ಕೊಪ್ಪೆನ್]])&lt;/small&gt;
| footnotes = 
| leader_title2 = 
| leader_name2 = 
| blank2_name_sec1 = [[ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ]]
| blank2_info_sec1 = 98.47%
| blank2_name_sec2 = [[ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣ]]
| blank2_info_sec2 = {{Convert|3100|mm|in}}
| blank3_name_sec2 = ಸರಾಸರಿ ಬೇಸಿಗೆ ಉಷ್ಣಾಂಶ
| blank3_info_sec2 = {{Convert|39|°C|°F}}
| blank4_name_sec2 = ಸರಾಸರಿ ಚಳಿಗಾಲದ ಉಷ್ಣಾಂಶ
| blank4_info_sec2 = {{Convert|20|°C|°F}}
| official_name = 
| website = {{URL|https://malappurammunicipality.lsgkerala.gov.in/}}
}}

'''ಮಲಪ್ಪುರಂ''' (ಇದನ್ನು '''ಮಲಪುರಂ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ({{IPA|ml|mɐlɐpːurɐm|lang|Malappuram.ogg}})&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.govemployees.in/2015/06/02/revised-list-of-classification-cities-for-hra-of-central-government-employees/|title=ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರ HRA ಗಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಣ ನಗರಗಳ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಪಟ್ಟಿ - Govt. Employees India|date=2 June 2015|access-date=26 February 2016|archive-date=25 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160825063143/http://www.govemployees.in/2015/06/02/revised-list-of-classification-cities-for-hra-of-central-government-employees/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದ ಒಂದು [[ನಗರ ಸಭೆ (ಭಾರತ)|ಪುರಸಭಾ ಪಟ್ಟಣ]]ವಾಗಿದ್ದು, [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕೇರಳ]]ದ [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಲಪ್ಪುರಂ ಪುರಸಭೆಯು {{convert|33.61|sqkm|abbr=on}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದು, 68,127 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 1970 ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆ, ಮಲಪ್ಪುರಂ [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಆಡಳಿತ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. 40 ಚುನಾವಣಾ ವಾರ್ಡ್ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿರುವ ಈ ಪಟ್ಟಣವು {{convert|2027|/sqkm|abbr=off}} ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 
2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ]]ವು [[ಕೇರಳದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರ ಸಮೂಹಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕೊಚ್ಚಿ, ಕಾಲಿಕಟ್ ಮತ್ತು ತೃಶೂರ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಂತರ ಕೇರಳದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತದ 10 ಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರ ಸಮೂಹಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಭಾರತದ 25ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಸಮೂಹವಾಗಿದ್ದು]], ಒಟ್ಟು 3 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;census 2011&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Chapter_IV.pdf |website=Census of India |title= ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಗರೀಕರಣದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು}}&lt;/ref&gt; [[ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಯೂನಿಟ್|ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಯೂನಿಟ್ (EIU)]] ಜನವರಿ 2020 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದು 44.1% ನಗರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ [[ಕೇರಳದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/three-of-worlds-ten-fastest-growing-urban-areas-are-in-kerala-6205749/ |title=ವಿಶ್ವದ 10 ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 3 ಕೇರಳದಲ್ಲಿವೆ: ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್ ಶ್ರೇಯಾಂಕ |date=8 January 2020 |access-date=13 January 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2020/jan/09/malappuram-is-worlds-fastest-growing-city-kozhikode-kollam-also-in-top-10-2087011.html |website=Newindianexpress.com |title=ಮಲಪ್ಪುರಂ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರ; ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್, ಕೊಲ್ಲಂ ಕೂಡ ಟಾಪ್ 10 ರಲ್ಲಿ |date= 9 January 2020 }}&lt;/ref&gt; ಮಲಪ್ಪುರಂ [[ಕಾಲಿಕಟ್]]ನ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 47 ಕಿಮೀ ಮತ್ತು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]]ನ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ 90 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Malappuram Web&quot;&gt;{{cite web|url=http://malappuram.nic.in/|title=ಮಲಪ್ಪುರಂ ವೆಬ್|access-date=28 July 2015}}&lt;/ref&gt; ಇದು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಉಚಿತ [[ವೈ-ಫೈ]] ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಪುರಸಭಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/free-wifi-in-malappuram-of-kerala/article7482218.ece |website=Thehindu.com |title=ಕೇರಳದ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಉಚಿತ Wi-Fi ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಿದೆ |date= 30 July 2015 |access-date= 1 July 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://thelogicalindian.com/news/kerala-does-it-again-malappuram-municipality-to-be-indias-first-to-offer-free-wi-fi-connectivity |website=thelogicalindian.com |title=ಉಚಿತ Wi-Fi ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ನೀಡುವ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆ ಮಲಪ್ಪುರಂ |date=22 August 2015 |access-date= 1 July 2020}}&lt;/ref&gt; ಮಲಪ್ಪುರಂ [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನಕೀಕರಣ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಪುರಸಭಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ISO ಟ್ಯಾಗ್ ಮಲಪ್ಪುರಂಗೆ|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/firstinindia-iso-tag-for-malappuram/article5720209.ece|last=Staff Reporter|date=24 February 2014|access-date=29 July 2020|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲ ದೂರು-ಮುಕ್ತ ಪುರಸಭೆಯೂ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=ಮಲಪ್ಪುರಂ ದೂರು-ಮುಕ್ತವಾಗುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/malappuram-aims-to-be-complaintfree/article6556301.ece|last=Abdul Latheef|first=Naha|date=2 November 2014|access-date=29 July 2020|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ==
''ಮಲಪ್ಪುರಂ'' ಎಂಬ ಪದವು [[ಮಲಯಾಳಂ]]ನಲ್ಲಿ &quot;ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ&quot; ಎಂದರ್ಥ, ಇದು ಮಲಪ್ಪುರಂನ ಭೌಗೋಳಿಕತೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=ಮಲಪ್ಪುರಂ, ದಿ ಹಿಲ್ ಟಾಪ್ ಟೌನ್|date=30 June 2014|website=nativeplanet.com|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002725/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಬಿಂದು|date=24 March 2013|website=The Financial Express|access-date=4 July 2020|archive-date=7 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607002847/https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು [[ಅರಿಂಬ್ರಾ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಮಲಪ್ಪುರಂ|ಅರಿಂಬ್ರಾ ಬೆಟ್ಟಗಳು]], [[ಕೋಡಿಕುತಿಮಲ|ಅಮ್ಮಿನಿಕ್ಕಾಡನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು]], [[ಊರಕಂ ಬೆಟ್ಟ]], [[ಮಂಕಡ|ಚೇರಿಯಂ ಬೆಟ್ಟಗಳು]], [[ಅನಕ್ಕಯಂ|ಪಾಂಡಲೂರ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು]], ಮತ್ತು [[ಎಡವನ್ನ|ಚೆಕ್ಕುಣ್ಣು ಬೆಟ್ಟಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಏರುತಗ್ಗಿನ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇವೆಲ್ಲವೂ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಂದ]] ದೂರದಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|title=ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕ್ಯಾಂಪಿಂಗ್ ತಾಣಗಳು|date=7 May 2018|access-date=11 October 2020|website=Native Planet|last=Akash Singh|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017165621/https://www.nativeplanet.com/travel-guide/must-visit-camping-sites-in-malappuram-district-004762.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿಯಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಮರಳಿನ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೆಟ್ಟದ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-malappuram.html|title=ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರೊಫೈಲ್|website=spb.kerala.gov.in|access-date=24 August 2019|archive-date=4 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904185950/http://spb.kerala.gov.in/index.php/district-profile-malappuram.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.nativeplanet.com/travel-guide/malappuram-the-hill-top-town-000626.html|title=ಮಲಪ್ಪುರಂ, ದಿ ಹಿಲ್ ಟಾಪ್ ಟೌನ್ - Nativeplanet|date=30 June 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/cultural-counterpoint/1092461/|title=ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಬಿಂದು|date=24 March 2013}}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಮಲಪ್ಪುರಂ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಮಿಲಿಟರಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿತ್ತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಪಟ್ಟಣದ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದ ಹಲವಾರು ವಿಷಯಗಳು ದಾಖಲಾಗಿರುವುದು ಅಪರೂಪ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಊರಕಂ, ಮೇಲ್ಮುರಿ, [[ಪೊನ್ಮಲ]], ಮತ್ತು ವೆಂಗರದಂತಹ ನಗರದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಅವಶೇಷಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಂಡೆಯ ಕೆತ್ತನೆಯ ಗುಹೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.&lt;ref name=History_of_Malappuram&gt;{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title= ಮಲಪ್ಪುರಂನ ಇತಿಹಾಸ}}&lt;/ref&gt; ವಲಿಯಂಗಡಿ, ಕೂಟಿಲಂಗಡಿ, ಪಳ್ಳಿಪುರಂ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರುಗಳು ಮಲಪ್ಪುರಂನ ಜೈನ - ಬೌದ್ಧ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಮಲಪ್ಪುರಂನ [[ಊರಕಂ ಬೆಟ್ಟ]]ದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 2000 ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ 1500 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಜೈನ ದೇವಾಲಯವು ಇದನ್ನು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cpreecenvis.nic.in/Database/OorakamMala_2713.aspx|title=ಊರಕಂ ಮಲ|website=Cpreecenvis.nic.in|access-date=24 August 2019}}&lt;/ref&gt; [[ಸಂಗಮ್ ಅವಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ಎರನಾಡನ್ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿತ್ತು. ಪಟ್ಟರ್ ಕಡವ್, ಪನಕ್ಕಡ್ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪಟ್ಟರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಪನಾರ್ಗಳಿಂದ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಸಂಗಮ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಂಗಮ್ ನಂತರದ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಜನರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;DISTRICT CENSUS HANDBOOK&quot;&gt;{{Cite book|title=ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ|publisher=DIRECTORATE OF CENSUS OPERATIONS, KERALA|year=2011|pages=15}}&lt;/ref&gt;

[[ಎರನಾಡ್]] ಅನ್ನು [[ಸಾಮಂತನ್ ನಾಯರ್]] ವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ [[ಎರಾಡಿ]]ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕುಲವು ಆಳುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ನೆರೆಯ [[ವಲ್ಲುವನಾಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಲ್ಲುವನಾಡ್]]ನ [[ಎಂ. ಕೆ. ವೆಲ್ಲೋಡಿ|ವೆಲ್ಲೋಡಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಒಟ್ಟಪ್ಪಾಳಂ|ನೆಡುಂಗನಾಡ್]]ನ ನೆಡುಂಗಡಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಎರನಾಡಿನ ಆಡಳಿತಗಾರರು ''ಎರಳ್ಪ್ಪಾಡ್''/''ಎರಾಡಿ'' ಎಂಬ ಬಿರುದಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅವಶೇಷಗಳು ಜಾಮೋರಿನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಪೂರ್ವ ಶಾಖೆಯ ಅರಮನೆಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಮಲಪ್ಪುರಂ ಎರನಾಡ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜಾಮೋರಿನ್ನ ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಜಾಮೋರಿನ್ಗಳು ಮಲಪ್ಪುರಂ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಧಾನ ಪರ ನಂಬಿ, ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಡೌನ್ಹಿಲ್ (ಕೊಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ), ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Malabar Manual Appendix&quot;&gt;{{cite book |last1=Logan |first1=William |title=ಮಲಬಾರ್ ಮ್ಯಾನುಯಲ್: ವೇದ್ ಅವರಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದೊಂದಿಗೆ VICTORIA INSTITUTIONS |publisher=VICTORIA INSTITUTIONS, Aaradhana, DEVERKOVIL 673508 |edition=Volume 2 |url=https://books.google.com/books?id=0TJFDwAAQBAJ&amp;pg=PA1 |access-date=12 July 2020}}&lt;/ref&gt; ಹಿಂದಿನ ಮಲಪ್ಪುರಂನ ಆಡಳಿತಗಾರರ ವಿವರಗಳು, ನಂತರದ ಜಾಮೋರಿನ್ಗಳ ಪೂರ್ವಜರು, ಭಾಸ್ಕರ ರವಿ ವರ್ಮನ್ (1000 AD) ಯಹೂದಿ ತಾಮ್ರದ ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವೀರ ರಾಘವ ಚಕ್ರವರ್ತಿ (1225 AD) ಅವರ ಕೊಟ್ಟಯಂ ತಾಮ್ರದ ಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ನಗರದ ನಂತರದ ಇತಿಹಾಸವು ಜಾಮೋರಿನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ಜಿಲ್ಲಾ ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ ಮಲಪ್ಪುರಂ|last=PART XII-A|publisher=DIRECTORATE OF CENSUS OPERATIONS, Kerala|year=2011|pages=15}}&lt;/ref&gt;

ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ಮಲಪ್ಪುರಂ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ನಂತರ 1885 ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ [[ಮಲಬಾರ್ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಪೊಲೀಸ್]] (M.S.P) ಹಿಂದೆ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಫೋರ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C.A. |first1=Innes |title=ಮದ್ರಾಸ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ಗಳು: ಮಲಬಾರ್ ಮತ್ತು ಅಂಜೆಂಗೊ |date=1908 |publisher=Government Press, Madras |page=371 |url=https://books.google.com/books?id=w806vgAACAAJ |access-date=30 September 2020}}&lt;/ref&gt; ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮಲಪ್ಪುರಂ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ, [[ಕಡಲುಂಡಿ ನದಿ]]ಯ ದಡದಲ್ಲಿ, ಒಮ್ಮೆ ಟಿಪ್ಪು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪಡೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಹೈ ಬ್ಯಾರಕ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಮುಖ್ಯ ಬ್ಯಾರಕ್ ಈಗ ಸಿವಿಲ್ ಸ್ಟೇಷನ್, ಮಲಪ್ಪುರಂ ಆಗಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದ ಸ್ಥಾನವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.malappuramtourism.org/history.php|title=ಮಲಪ್ಪುರಂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇತಿಹಾಸ|access-date=12 July 2020|archive-date=10 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010035952/https://www.malappuramtourism.org/history.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DISTRICT CENSUS HANDBOOK&quot;/&gt; ಮಲಪ್ಪುರಂ ಹಿಂದಿನ ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಐದು ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿತ್ತು, ಇತರವು ತಲಶ್ಶೇರಿ, ಕೋಝಿಕ್ಕೋಡ್, ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=1951 ಜನಗಣತಿ ಕೈಪಿಡಿ - ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|publisher=Government of Madras|year=1953|location=Chennai|pages=1|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf}}&lt;/ref&gt; ಕಾಲಿಕಟ್ನಲ್ಲಿನ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಂಡಳಿಯ ಜೊತೆಗೆ, ಮಲಪ್ಪುರಂ ತಾಲೂಕು ಮಂಡಳಿಯು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]], [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾನಂತವಾಡಿ]] (ವಯನಾಡ್) ಜೊತೆಗೆ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ವಿಭಾಗೀಯ ಉಸ್ತುವಾರಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ರಚಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C.A. |first1=Innes |title=ಮದ್ರಾಸ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ಗಳು: ಮಲಬಾರ್ ಮತ್ತು ಅಂಜೆಂಗೊ |date=1908 |publisher=Government Press, Madras |page=373 |url=https://books.google.com/books?id=w806vgAACAAJ |access-date=30 September 2020}}&lt;/ref&gt; ಮಲಪ್ಪುರಂ ತಾಲೂಕು ಮಂಡಳಿಯ ಶಾಸನವನ್ನು ನಗರದ ವಲಿಯಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ 100 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ 1916 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಉಳಿದಿರುವ ಬಾವಿಗಳ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೂ ಕಾಣಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Celebrating-centenary-of-a-public-well/article14015273.ece|title=ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಾವಿಯ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಆಚರಣೆ|newspaper=The Hindu |date=22 January 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deshabhimani.com/news/kerala/news-malappuramkerala-27-04-2017/640134|title=ಈ ತೆಳಿನೀರಿಗೆ ಶತಮಾನದ ನೆರವು|website=Deshabhimani.com}}&lt;/ref&gt;
ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಭಾಗೀಯ ಆದಾಯ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕ ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕರ ಕಚೇರಿಗಳು ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=C.A. |first1=Innes |title=ಮದ್ರಾಸ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ಗಳು: ಮಲಬಾರ್ ಮತ್ತು ಅಂಜೆಂಗೊ |date=1908 |publisher=Government Press, Madras |page=416 |url=https://books.google.com/books?id=w806vgAACAAJ |access-date=30 September 2020}}&lt;/ref&gt;

===ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುಣ್ಣು ಬೆಟ್ಟದ ತಾಣ ===
{{Main|ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುಣ್ಣು}}
ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುಣ್ಣು ಬೆಟ್ಟದ ತಾಣವು ಮಲಪ್ಪುರಂ ಪಟ್ಟಣದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು [[ಕಾಲಿಕಟ್]] ಆಡಳಿತಗಾರರಾದ [[ಜಾಮೋರಿನ್]]ಗಳ ಮಿಲಿಟರಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕೋಟೆಯಿಂದ ಕೊಟ್ಟಕ್ಕುಣ್ಣು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಇಲ್ಲಿ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮಲಪ್ಪುರಂ ಪಟ್ಟಣವು ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು.

== ಭೌಗೋಳಿಕತೆ ==
===ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ===
ಮಲಪ್ಪುರಂ ರಾಜ್ಯದ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ಇದು ಹಸಿರಿನ ಸಣ್ಣ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದ್ದು, ನಗರದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಹಲವಾರು ಸಿಹಿನೀರಿನ ಹೊಳೆಗಳಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕಡಲುಂಡಿ ಪುಳ್ಳ, ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಯು ನಗರದ ಸುತ್ತಲೂ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://malappuram.nic.in/about-district/|title=ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರೊಫೈಲ್|website=Malappuram}}&lt;/ref&gt; ಮಲಪ್ಪುರಂ ನಗರವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಡುವಲ್ಲಿ ಅಸಾಧಾರಣ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯದ ಕೆಲವೇ ಪುರಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 2011 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರಸಭೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=YRhBDwAAQBAJ&amp;q=award+for+best+municipality+in+the+state+was+won+by+Ottapalam+and+the+second+place+by+Malappuram&amp;pg=PT119|title=ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳ ಪುನರಾಲೋಚನೆ: ನಗರ ನವೀಕರಣ ಯೋಜನೆ|last=Sivaramakrishnan|first=K. C.|date=4 August 2011|publisher=SAGE Publishing India|isbn=9788132119470|language=en}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ 2019 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1564790|title=ಅಮೃತ್ ನಗರಗಳು--ರೈಗಢ್, ಅಂಬಿಕಾಪುರ್, ಮತ್ತು ಕುಂಭಕೋಣಂ ನಗರ ನಿಗಮಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು|website=pib.gov.in|access-date=24 August 2019}}&lt;/ref&gt; ಇತರ ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಮಲಪ್ಪುರಂ ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣದ ಜೊತೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ-ಪೂರ್ವ ಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯ ಕಾರ್ಯ ಅಧ್ಯಯನ ವರದಿ 2013|publisher=P &amp; A R (AR-VII) DEPARTMENT, Government of Kerala|year=2013|pages=77}}&lt;/ref&gt;

===ಹವಾಮಾನ===
ನಗರವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಇತರೆಡೆ ಇರುವ ಸರಿಸುಮಾರು ಅದೇ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಸಿ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ [[ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಹವಾಮಾನ]] ([[ಕೊಪ್ಪೆನ್ ಹವಾಮಾನ ವರ್ಗೀಕರಣ|ಕೊಪ್ಪೆನ್]] ''Am''). ಆದಾಗ್ಯೂ, ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಹಳ ಭಾರೀಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಲಪ್ಪುರಂಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಉತ್ತಮ ಋತುವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಆಹ್ಲಾದಕರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದಿಂದಾಗಿ, ಮಲಪ್ಪುರಂ ತಾಜಾ ಗಾಳಿಯ ನಗರವೂ ಆಗಿದೆ. 2010 ರ ಕೇಂದ್ರ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಯ ದತ್ತಾಂಶದ ಪ್ರಕಾರ, SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, NO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ಮತ್ತು PM&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt; ಗಾಗಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಾದ 180 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ, ಮಲಪ್ಪುರಂ ಎಲ್ಲಾ ವಾಯು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಮಾನದಂಡವನ್ನು (ಅಂದರೆ ಮಾನದಂಡಕ್ಕಿಂತ 50% ಕಡಿಮೆ) ಪೂರೈಸಿದ ಎರಡು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
{{Weather box
|location = ಮಲಪ್ಪುರಂ, ಕೇರಳ
|single line = yes
|metric first = yes
|width = auto
|temperature colour = pastel
| Jan high C  = 32.0
| Feb high C  = 32.9
| Mar high C  = 34.0
| Apr high C  = 33.8
| May high C  = 32.7
| Jun high C  = 29.3
| Jul high C  = 28.1
| Aug high C  = 28.7
| Sep high C  = 29.7
| Oct high C  = 30.3
| Nov high C  = 31.1
| Dec high C  = 31.4
| year high C = 31.2
| Jan low C  = 21.8
| Feb low C  = 22.8
| Mar low C  = 24.4
| Apr low C  = 25.4
| May low C  = 25.1
| Jun low C  = 23.5
| Jul low C  = 22.8
| Aug low C  = 23.3
| Sep low C  = 23.3
| Oct low C  = 23.4
| Nov low C  = 23.1
| Dec low C  = 21.9
| year low C = 23.4
| rain colour = green
| Jan rain mm  = 1
| Feb rain mm  = 9
| Mar rain mm  = 16
| Apr rain mm  = 101
| May rain mm  = 253
| Jun rain mm  = 666
| Jul rain mm  = 830
| Aug rain mm  = 398
| Sep rain mm  = 233
| Oct rain mm  = 281
| Nov rain mm  = 140
| Dec rain mm  = 24
| source=&lt;ref name=&quot;Climate-Data.org&quot;&gt;{{cite web|title=&quot;ಹವಾಮಾನ: ಮಲಪ್ಪುರಂ&quot;|publisher=Climate-Data.org|url=http://en.climate-data.org/location/34234/}}&lt;/ref&gt;
}}

== ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ==
[[2011 ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪಟ್ಟಣವು ಒಟ್ಟು 101,386 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಅದರಲ್ಲಿ 48,957 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 52,429 ಮಹಿಳೆಯರು. 0 ರಿಂದ 6 ವರ್ಷಗಳ ವಯಸ್ಸಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 14,629 ಆಗಿತ್ತು. [[ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು|ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕ್ರಮವಾಗಿ 5,323 ಮತ್ತು 77 ಆಗಿತ್ತು. ಮಲಪ್ಪುರಂ 2011 ರಲ್ಲಿ 19785 ಮನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Census2011Gov&quot;&gt;{{cite web |title=ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ: ಮಲಪ್ಪುರಂ |url=http://censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=715506 |website=Censusindia.gov.in |access-date=23 January 2020}}&lt;/ref&gt; ಮುಸ್ಲಿಮರು ಪಟ್ಟಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 74.83% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ, ಹಿಂದೂಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತರು ಉಳಿದ 25% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.census2011.co.in/data/religion/district/275-malappuram.html | title=ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಧರ್ಮದ ದತ್ತಾಂಶ - ಹಿಂದೂ/ಮುಸ್ಲಿಂ }}&lt;/ref&gt;

== ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತ ==
{{Main|ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ}}

[[File:Malappuram Townhall.png|250px|thumb|ಮಲಪ್ಪುರಂ ಟೌನ್ ಹಾಲ್]]
{|  class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;clear:right; float:right; background:#ffffff; margin: 0 0 0.5em 1em; width:220&quot;
|-
!style=&quot;background:#A8BDEC&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot;|'''ಪುರಸಭಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು'''
|-
|align=&quot;center&quot;| ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ||[[ವಕೀಲ|ಅಡ್ವೊ.]] ವಿ. ರಿನಿಶಾ
{{Resize|([[ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್|IUML]])}}&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತ ಇಲಾಖೆ {{!}} ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ ಆಡಳಿತ ಇಲಾಖೆ |url=https://lsgkerala.gov.in/en/lbelection/electdmemberdet/2020/213 |access-date=2025-09-28 |website=Lsgkerala.gov.in}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು ||ಜಿತೇಶ್ ಜಿ. ಅನಿಲ್
{{Resize|([[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]])}}&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|-
!style=&quot;background:#A8BDEC&quot; align=&quot;center&quot; colspan=&quot;2&quot;|'''ನಿರ್ವಾಚಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು'''
|-
|align=&quot;center&quot;|ಶಾಸನಸಭಾ ಸದಸ್ಯ
{{Resize|([[ಮಲಪ್ಪುರಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಲಪ್ಪುರಂ LAC]])}}
|[[ಪಿ. ಉಬೈದುಲ್ಲ]]
{{Resize|([[ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್|IUML]])}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://niyamasabha.nic.in/index.php/content/member_homepage/2415|title=ಪಿ ಉಬೈದುಲ್ಲ : ಕೇರಳದ ಮಾನ್ಯ ಶಾಸಕ [15ನೇ Kla]|website=Niyamasabha.nic.in|access-date=2026-07-01}}&lt;/ref&gt;
|-
|align=&quot;center&quot;|ಸಂಸದ
{{Resize|([[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಮಲಪ್ಪುರಂ HPC]])}}
|[[ಇ. ಟಿ. ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]]
{{Resize|([[ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್|IUML]])}}&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Centre |first=National Informatics |title=ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಸದ್ |url=https://sansad.in/ls |access-date=2025-12-28 |website=Sansad.in |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

ಪಟ್ಟಣವು ಮಲಪ್ಪುರಂ ಪುರಸಭೆಯಿಂದ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಪುರಸಭಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ, ನಗರವನ್ನು 40 ವಾರ್ಡ್ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳಿಂದ ಪುರಸಭಾ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಐದು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು 40 ವಾರ್ಡ್ಗಳ ಕೌನ್ಸಿಲರ್ಗಳು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪುರಸಭೆಯು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್]] (UDF) ನಿಂದ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ, 2025 ರಿಂದ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್]] (IUML) ನ ವಿ. ರಿನಿಶಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] (INC) ನ ಜಿತೇಶ್ ಜಿ. ಅನಿಲ್ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-12-26 |title=UDF ಮಲಪ್ಪುರಂನ 11 ಪುರಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/udf-assumes-power-in-11-municipalities-in-malappuram/article70440784.ece |access-date=2025-12-28 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ಪುರಸಭೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಆರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಡಳಿತ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಆದಾಯ, ಆರೋಗ್ಯ, ನಗರ ಯೋಜನೆ, ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ವಿಭಾಗಗಳು ಆಡಳಿತ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ಪುರಸಭಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ನಗರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರೇಟ್, ಜಿಲ್ಲಾ ಖಜಾನೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾರಿಗೆ ಕಚೇರಿ, PWD ವಿಭಾಗೀಯ ಕಚೇರಿ, ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಕಚೇರಿ, ನಗರ ಯೋಜನಾ ಕಚೇರಿ, ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಡಿಪೋ, ಜಿಲ್ಲಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಚೇರಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಂತಹ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಇತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಿವಿಲ್ ಸ್ಟೇಷನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರವು ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಕಚೇರಿ, ಮಲಬಾರ್ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಪೊಲೀಸ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ, ಮತ್ತು ಉಪ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಚೇರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.

===[[2020 ಕೇರಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚುನಾವಣೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ ಪುರಸಭೆ]] ಚುನಾವಣೆ 2020===
{|class=&quot;sortable wikitable&quot;
|-
!S.No.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://117.239.77.93/lbtrend/lbtrend2020/views/index.php|title=ಮಲಪ್ಪುರಂ ಪುರಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ 2020|access-date=11 December 2020|website=lbtrend}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; !! ಒಕ್ಕೂಟ !!  ಚಿಹ್ನೆ !! ಕೌನ್ಸಿಲರ್ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ
|-
| 01 || [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|UDF]] ||[[File:UDF logo.png|50px]] || 25
|-
| 02 || [[ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|LDF]] ||[[File:Left Democratic Front (Kerala) Logo.svg|50px]] || 14
|-
| 03 || ಪಕ್ಷೇತರರು || [[File:No flag.svg|50px]] || 01
|-
|}

===ಪೊಲೀಸ್===
1927 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯು ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಜಾರಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಮಲಪ್ಪುರಂ, [[ಮೇಲ್ಮುರಿ]], ಕೊಡೂರ್, [[ಕೂಟಿಲಂಗಡಿ]], [[ಪೊನ್ಮಲ]], ಮತ್ತು [[ಪನಕ್ಕಡ್]] ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಯ ಮಿತಿಗಳು ಮಲಪ್ಪುರಂ ಪುರಸಭೆ, ಕೂಟಿಲಂಗಡಿ ಪಂಚಾಯತ್, ಕೊಡೂರ್ ಪಂಚಾಯತ್, ಮತ್ತು ಪೊನ್ಮಲ ಪಂಚಾಯತ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು [[ಕೇರಳ ಪೊಲೀಸ್]]ನ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಉಪವಿಭಾಗವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಪೊಲೀಸ್ ಉಪಾಧೀಕ್ಷಕ|ಪೊಲೀಸ್ ಉಪಾಧೀಕ್ಷಕ]]ರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಮಲಪ್ಪುರಂ ಪೊಲೀಸ್ ಉಪವಿಭಾಗವು ಎರನಾಡ್ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; ಮಲಪ್ಪುರಂ, ವೆಂಗರ, ಮಂಜೇರಿ, ಮತ್ತು ಕೊಟ್ಟಕ್ಕಲ್ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳು, ಸಂಚಾರ ಮತ್ತು ವನಿತಾ ಘಟಕಗಳೊಂದಿಗೆ.

ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಮಲಪ್ಪುರಂ ಪೊಲೀಸ್ ವಿಭಾಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ 24/7 ಹೆದ್ದಾರಿ ಪೊಲೀಸ್ ಕಾವಲು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಗುಲಾಬಿ ಕಾವಲು (ಡಯಲ್-1515) ಇದೆ.
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.malappurampolice.gov.in/mlpol/|title=മലപ്പുറം ജില്ലാ പോലീസ്|website=Matappurampolice.gov.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20160813075828/http://www.malappurampolice.gov.in/mlpol/|archive-date=13 August 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಅಪರಾಧ ಶಾಖೆ, ವಿಶೇಷ ಶಾಖೆ, ಅಪರಾಧ ದಾಖಲೆಗಳ ಬ್ಯೂರೋ, ಮಾದಕ ವಸ್ತುಗಳ ಕೋಶ, ಜಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಶಿಬಿರ, ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪೊಲೀಸ್ ಬೆಟಾಲಿಯನ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಮಲಬಾರ್ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಪೊಲೀಸ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ವಿಶೇಷ ಘಟಕಗಳ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.

===ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಮಲಪ್ಪುರಂ ನಗರ ನಿಗಮ===
[[File:Greater Malappuram Map.png|thumb|250px|ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ನಿಗಮದ ಮಿತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಮಲಪ್ಪುರಂ ನಗರ ನಕ್ಷೆ]]
[[File:SMGBmalappuram.JPG|thumbnail|[[ಕೇರಳ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬ್ಯಾಂಕ್]]ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ]]
ಮಲಪ್ಪುರಂ ಕೇರಳದ ಏಕೈಕ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, 10 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಗರ ಸಮೂಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇನ್ನೂ ನಗರ ನಿಗಮಕ್ಕೆ ಉನ್ನತೀಕರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಗ್ರೇಟರ್ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಲಪ್ಪುರಂ [[ಪುರಸಭೆ]]ಯನ್ನು [[ನಗರ ನಿಗಮ]]ಕ್ಕೆ ಉನ್ನತೀಕರಿಸುವ ಬೇಡಿಕೆಯಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Proposed corporation&quot;&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/A-Planned-City-on-cards/articleshow/35179378.cms |website= timesofindia.indiatimes.com |title= ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಮಲಪ್ಪುರಂ ನಗರ ನಿಗಮ |date= 16 May 2014 |access-date= 29 June 2020}}&lt;/ref&gt;
ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಮಲಪ್ಪುರಂ ನಗರ ನಿಗಮವು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ:
* ಮಲಪ್ಪುರಂ ಪುರಸಭೆ
*[[ಮಂಜೇರಿ]] ಪುರಸಭೆ
*[[ಅನಕ್ಕಯಂ]], ಉಪನಗರ ಪಂಚಾಯತ್
*[[ಪೂಕ್ಕೊಟ್ಟೂರ್]], ಉಪನಗರ ಪಂಚಾಯತ್
*[[ತ್ರಿಕ್ಕಲಂಗೋಡ್]], ಉಪನಗರ ಪಂಚಾಯತ್
*[[ಮೊರಾಯೂರ್]], ಉಪನಗರ ಪಂಚಾಯತ್
*[[ಕೊಡೂರ್, ಮಲಪ್ಪುರಂ|ಕೊಡೂರ್]], ಉಪನಗರ ಪಂಚಾಯತ್
*[[ಕೂಟಿಲಂಗಡಿ]], ಉಪನಗರ ಪಂಚಾಯತ್

ಮಲಪ್ಪುರಂ ನಗರ ನಿಗಮದಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಸಲಹೆಗಳೂ ಇವೆ:
*[[ಕೊಟ್ಟಕ್ಕಲ್]] ಪುರಸಭೆ
*[[ಪೊನ್ಮಲ]]
*[[ಒತುಕ್ಕುಂಗಲ್]]
*[[ಊರಕಂ]] 
*[[ಕನ್ನಮಂಗಲಂ, ಮಲಪ್ಪುರಂ|ಕನ್ನಮಂಗಲಂ]] 
*[[ಪರಪ್ಪೂರ್]] 
*[[ವೆಂಗರ, ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ವೆಂಗರ]] 
*ಮಕರಪರಂಬ

== ಶಿಕ್ಷಣ ==
{{main|ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ}}
[[File:AI International College, Malappuram Inkel Educity.png|thumb|AI ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಲೇಜು, ಮಲಪ್ಪುರಂ]]
ಪಟ್ಟಣವು ಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದವರೆಗೆ ಹಲವಾರು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ, ಮಲಪ್ಪುರಂ]], [[ಜವಾಹರ್ ನವೋದಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ, ಮಲಪ್ಪುರಂ]], ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಪೊಲೀಸ್ HSS ಸೇರಿವೆ. [[ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾಲೇಜು, ಮಲಪ್ಪುರಂ]], 1972 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಾಲೇಜು,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gcmalappuram.ac.in/history/|title=ಇತಿಹಾಸ – ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಕಾಲೇಜು ಮಲಪ್ಪುರಂ|website=Gcmalappuram.ac.in|access-date=1 July 2026}}&lt;/ref&gt; 1987 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ [[ಅಪ್ಲೈಡ್ ಸೈನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜು ಮಲಪ್ಪುರಂ]]&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://casmalappuram.ihrd.ac.in/cas/index.php/about-us/history|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525133245/http://casmalappuram.ihrd.ac.in/cas/index.php/about-us/history|url-status=usurped|archive-date=25 May 2019|title=ಇತಿಹಾಸ|website=casmalappuram.ihrd.ac.in}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು 2015 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಕಾಲೇಜ್ ಫಾರ್ ವುಮೆನ್, ಮಲಪ್ಪುರಂ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://gwcmalappuram.com/about-us/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190611120533/https://gwcmalappuram.com/about-us/|url-status=usurped|archive-date=11 June 2019|title=ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ|website=gwcmalappuram.com}}&lt;/ref&gt; ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ TTI, ಮಲಪ್ಪುರಂ,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.e-grantz.kerala.gov.in/ViewInstitution.aspx?courseid=101 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-07-28 |archive-date=2020-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027142453/http://www.e-grantz.kerala.gov.in/ViewInstitution.aspx?courseid=101 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; MCT TTI&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mcttrainingcollege.in/|title=ಮುಖಪುಟ &amp;#124; MCT ತರಬೇತಿ ಕಾಲೇಜು|website=Mcttrainingcollege.in|access-date=1 July 2026}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಫಾಜ್ಫಾರಿ TTI&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fazfari.org/tti.html|title=ಫಾಜ್ಫಾರಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣ&amp;#124; FAZFARI TTI|website=Fazfari.org}}&lt;/ref&gt; ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. MCT ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಲೀಗಲ್ ಸ್ಟಡೀಸ್, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎರಡು ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, ನಗರದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mctlawcollege.org/contactus.php|title=MCT ಲಾ ಕಾಲೇಜು ವಿಳಾಸ|access-date=6 June 2020|archive-date=27 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027180559/http://www.mctlawcollege.org/contactus.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dhsekerala.gov.in/contacts.htm|title=ಸಂಪರ್ಕಗಳು|website=dhsekerala.gov.in|access-date=2026-07-28|archive-date=2023-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806100148/http://www.dhsekerala.gov.in/contacts.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಸ್ಟೇಟ್ ಓಪನ್ ಸ್ಕೂಲ್ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಚೇರಿ (ಮಲಬಾರ್)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.scolekerala.ac.in/contact.html |title=SCOLE ಕೇರಳ |access-date=6 June 2020 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126125623/http://scolekerala.ac.in/contact.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ನಗರದ ಸಿವಿಲ್ ಸ್ಟೇಷನ್ನಲ್ಲಿವೆ.

ಜಿಲ್ಲೆಯು ರಾಜ್ಯದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ - 1968 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ [[ತೆನಿಪಾಲಂ]] ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ [[ಕಾಲಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]],&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.uoc.ac.in/ |website= uoc.ac.in |title= ಕಾಲಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು 2012 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ [[ತಿರೂರ್ ಪುರಸಭೆ|ತಿರೂರ್]] ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ [[ತುಂಚತ್ತ್ ಎಝುತ್ತಚನ್ ಮಲಯಾಳಂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://malayalamuniversity.edu.in/en/ |website = malayalamuniversity.edu.in |title= ಮಲಯಾಳಂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ}}&lt;/ref&gt; [[AMU ಮಲಪ್ಪುರಂ ಕ್ಯಾಂಪಸ್]], [[ಅಲಿಗಢ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (AMU) ನ ಮೂರು ಆಫ್-ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು, [[ಚೆರುಕರ]]ದಲ್ಲಿದೆ, ಇದನ್ನು AMU 2010 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.amu.ac.in/malappuram/ |website=amu.ac.in |title = ಅಲಿಗಢ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮಲಪ್ಪುರಂ ಆಫ್-ಸೆಂಟರ್}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು |url=https://www.malappuramtourism.org/institutions.php |website=malappuramtourism.org |access-date=2026-07-28 |archive-date=2020-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200305125423/https://www.malappuramtourism.org/institutions.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಗಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಆಫ್-ಕ್ಯಾಂಪಸ್ [[ಪನಕ್ಕಡ್]]ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Eflu-to-start-courses-in-Malappuram-campus-on-January-31/articleshow/28958910.cms |website=The Times of India |title= ಜನವರಿ-31 ರಂದು ಮಲಪ್ಪುರಂ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ನಲ್ಲಿ Eflu ಕೋರ್ಸ್ಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಿದೆ |date= 17 January 2014 |access-date= 24 June 2020}}&lt;/ref&gt; ಜಿಲ್ಲೆಯು [[ತವನೂರ್]]ನಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಉಪ-ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಮತ್ತು [[ತಿರುನವಾಯ]]ದಲ್ಲಿ [[ಶ್ರೀ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಉಪ-ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. [[ದಾರುಲ್ ಹುದಾ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು [[ಚೆಮ್ಮಡ್]], [[ತಿರೂರಂಗಡಿ]]ಯಲ್ಲಿದೆ. INKEL ಗ್ರೀನ್ಸ್ ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯದೊಂದಿಗೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಲಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Inkel ಗ್ರೀನ್ಸ್ ಮಲಪ್ಪುರಂಗೆ ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/national/inkel-greens-beckons-firms-to-malappuram/article8784293.ece|date=28 June 2016|access-date=6 October 2020|work=The Hindu Businessline}}&lt;/ref&gt; [[ಮಂಜೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಇರನಾಡ್ ನಾಲೆಡ್ಜ್ ಸಿಟಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ರೀತಿಯ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ekc.edu.in/about|title=ಇರನಾಡ್ ನಾಲೆಡ್ಜ್ ಸಿಟಿ|access-date=4 November 2020|website=eku.edu.in|archive-date=4 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200604171424/http://www.ekc.edu.in/about|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; MES ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, [[ಕುಟ್ಟಿಪುರಂ]], ಕೇರಳದ ಸ್ವ-ಹಣಕಾಸು ವಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು, [[ಭಾರತಪ್ಪುಳ್ಳ]] ನದಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೈಲಿಗಿಂತ (1.6 ಕಿಮೀ) ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ ನಗರ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಆಗಿದೆ. [[ತವನೂರ್]]ನಲ್ಲಿನ [[ಕೆಲಪ್ಪಾಜಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಅಗ್ರಿಕಲ್ಚರಲ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ|KCAET]] ಅನ್ನು 1963 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಏಕೈಕ ಕೃಷಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಕೊಟ್ಟಕ್ಕಲ್ ಬಳಿಯ [[ಪೊಟ್ಟಿಪ್ಪರ]]ದಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಯುರ್ವೇದ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಮಾನಸಿಕ ರೋಗಗಳಿಗೆ) [[ಕೇರಳ]]ದ ಏಕೈಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಯುರ್ವೇದ ಮಾನಸಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ದೇಶದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಕಾರದ ಮೊದಲನೆಯದು. [[ಕೊಟ್ಟಕ್ಕಲ್]]ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾದ ಆಯುರ್ವೇದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದೆ.

2019–20 ರ ಶಾಲಾ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 898 ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/districtwise/LP |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿ LP ಶಾಲೆಗಳು |access-date=17 April 2020}}&lt;/ref&gt; 363 ಮೇಲಿನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/publicView/districtwise/UP |website=sametham.kite.kerala.gov.in |title=ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿ UP ಶಾಲೆಗಳು |access-date=17 April 2020}}&lt;/ref&gt; ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ, 120 [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ|CBSE]] ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು 3 [[ಭಾರತೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ|ICSE]] ಶಾಲೆಗಳಿವೆ.

== ಮಾಧ್ಯಮ ==
[[File:Kizhakkethala Junction, Malappuram, India.jpg|thumb|ಪಟ್ಟಣದ ಛೇದಕ]]
[[File:PassportOfficeMalappuram.jpg|thumbnail|ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಕಚೇರಿ]]
[[ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮ]], [[ಮಾತೃಭೂಮಿ]], [[ಮಾಧ್ಯಮಂ]], [[ಚಂದ್ರಿಕಾ (ಮಲಯಾಳಂ ಪತ್ರಿಕೆ)|ಚಂದ್ರಿಕಾ]], [[ದೇಶಾಭಿಮಾನಿ]], ಸುಪ್ರಭಾತಂ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳು ನಗರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮುದ್ರಣ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. [[ದಿ ಹಿಂದೂ]] ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿ ಆವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಕೆಲವು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು-ಮಾಸಿಕ, ಪಾಕ್ಷಿಕ ಮತ್ತು ವಾರಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಸಹ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಮಲಯಾಳಂ ಚಾನೆಲ್ಗಳು ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಅಪ್ ಹಿಲ್ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬ್ಯೂರೋವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. (MCV), (ACV) ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಕೇಬಲ್ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್ಗಳಿವೆ. ಮಲಪ್ಪುರಂ ಪ್ರೆಸ್ ಕ್ಲಬ್ ಸಹ ಅಪ್ ಹಿಲ್ನಲ್ಲಿ ನಗರ ಟೌನ್ ಹಾಲ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. [[ದೂರದರ್ಶನ]]ವು ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ರಿಲೇ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಸಾರಭಾರತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಾ ಪ್ರಸಾರಕವು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ FM ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು 102.7 Mhtz ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಖಾಸಗಿ FM ಕೇಂದ್ರಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಮಲಪ್ಪುರಂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರೇಡಿಯೋ ಕೇಳುಗರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಟಾಪ್ ಟೆನ್ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;mapsofindia.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/top-ten-cities-of-india/top-ten-towns-in-highest-radio-listenership.html|title=ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರೇಡಿಯೋ ಕೇಳುಗರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಟಾಪ್ ಟೆನ್ ಪಟ್ಟಣಗಳು|access-date=28 July 2015}}&lt;/ref&gt; [[ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂದಿರ)|ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]], [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]], [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ನಾಲ್ಕು ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ. ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ರಾಸ್ಮಿ ಫಿಲ್ಮ್ ಸೊಸೈಟಿ ಮಲಪ್ಪುರಂನಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಮಲಪ್ಪುರಂನ 72 ನೇ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 2011 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1539062.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=ರಾಸ್ಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ಮುಕ್ತಾಯ | date=15 March 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131005103751/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1539062.ece | archive-date=5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 | access-date=28 ಜುಲೈ 2026 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ [[ಪ್ರಸಾರ ಭಾರತಿ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಾ ಪ್ರಸಾರಕವು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ FM ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ([[AIR ಮಂಜೇರಿ FM]]), ಇದು 102.7 Mhtz ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಖಾಸಗಿ FM ಕೇಂದ್ರಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಮಲಪ್ಪುರಂ, [[ಪೊನ್ನಾನಿ]], ಮತ್ತು [[ತಿರೂರ್]] ಸಹ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರೇಡಿಯೋ ಕೇಳುಗರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref name=&quot;mapsofindia.com&quot;/&gt;

== ಕ್ರೀಡೆಗಳು ==
[[File:Malappuram District Sports Complex Stadium.jpg|thumbnail|[[2013–14 ಭಾರತೀಯ ಫೆಡರೇಶನ್ ಕಪ್]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲಾ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ|MDSC ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]]]
ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಂತೆ, ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ. [[ಕೊಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ಮಲಪ್ಪುರಂ|ಕೊಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ವು ಮಲಪ್ಪುರಂನ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/dec/29/Where-Malappuram-Learned-to-Play-Football-699171.html |website=Newindianexpress.com |title= ಮಲಪ್ಪುರಂ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಡಲು ಕಲಿತ ಸ್ಥಳ |date= 29 December 2014 |access-date= 1 July 2020}}&lt;/ref&gt; [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲಾ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ವು [[ಮಂಜೇರಿ]]ಯ [[ಪಯ್ಯನಾಡು, ಮಂಜೇರಿ|ಪಯ್ಯನಾಡು]]ದಲ್ಲಿದೆ. [[2013–14 ಭಾರತೀಯ ಫೆಡರೇಶನ್ ಕಪ್]]ನ [[2013–14 ಭಾರತೀಯ ಫೆಡರೇಶನ್ ಕಪ್ ಗುಂಪು ಹಂತ|ಗುಂಪು ಹಂತ]]ಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು [[ಜವಾಹರ್ಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ಕೊಚ್ಚಿ|ಜವಾಹರ್ಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ದ ಜೊತೆಗೆ ಎರಡು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು ಗುಂಪು B ಮತ್ತು D ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಇದು [[EMS ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ದ ಜೊತೆಗೆ [[2023 ಭಾರತೀಯ ಸೂಪರ್ ಕಪ್]] ಅನ್ನು ಸಹ ಆಯೋಜಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Federation Cup 2014&quot;&gt;{{cite news|title=ಫೆಡರೇಶನ್ ಕಪ್ 2013-14 ಜನವರಿ 14 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲಿದೆ|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/Federation-Cup-2013-14-to-kickoff-on-January-14/articleshow/27291593.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20140113071115/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-12-13/top-stories/45161159_1_federation-cup-january-14-group-c|url-status=live|archive-date=13 January 2014|work=[[The Times of India]]|date=13 December 2013 |access-date=12 January 2014}}&lt;/ref&gt; ಮಲಬಾರ್ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಪೊಲೀಸ್ HSS ಭಾರತೀಯ ಅಂತರ-ಶಾಲಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧಕರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/article2789254.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=MSP HSS ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು | date=10 January 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120123024837/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/article2789254.ece | archive-date=23 ಜನವರಿ 2012 | access-date=28 ಜುಲೈ 2026 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದು [[ದೆಹಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ 53 ಮತ್ತು 55 ನೇ [[ಸುಬ್ರೋಟೋ ಕಪ್]] ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಂತರ-ಶಾಲಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ರನ್ನರ್-ಅಪ್ ತಂಡವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.business-standard.com/generalnews/news/dynamo-kyiv-down-fighting-msp-malappuram-to-win-subroto-cup/63139/|title=ಡೈನಮೋ ಕೈವ್ ಹೋರಾಟದ MSP ಮಲಪ್ಪುರಂ ಅನ್ನು ಸುಬ್ರೋಟೋ ಕಪ್ ಗೆಲ್ಲಲು ಸೋಲಿಸಿತು|author=Press Trust of India|date=1 October 2012|access-date=28 July 2015|newspaper=Business Standard India}}&lt;/ref&gt;

== ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ==
[[File:Thunchath Ezhuthachan.jpg|right|thumb|[[ತುಂಚತ್ತ್ ಎಝುತ್ತಚನ್]] ಅವರು ಆಧುನಿಕ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಯ ಪಿತಾಮಹರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು]]
{{main|ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ}}

{{columns-list|colwidth=22em|

* [[ಕುರುಕ್ಕೋಲಿ ಮೊಯ್ದೀನ್]] - ರಾಜಕಾರಣಿ, ಶಾಸಕ.
* [[ಎ. ವಿಜಯರಾಘವನ್]] - [[ರಾಜ್ಯಸಭಾ]] ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು [[ಭಾರತದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)|CPI(M)]] ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ.
* [[ಎ. ಪಿ. ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್]] - ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ.
* [[ಎ. ಆರ್. ರಾಜ ರಾಜ ವರ್ಮ]] - [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಕವಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕರಣಕಾರ ''ಕೇರಳ ಪಾಣಿನಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ ([[ಪರಪ್ಪನಾಡ್]] ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು).
* [[ಅಬ್ದುಲ್ ನೆಡಿಯೋಡತ್]] - ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ.
* [[ಅಬ್ದುರಹಿಮಾನ್ ರಂಡತಾನಿ]] - ರಾಜಕಾರಣಿ
* [[ಅಚ್ಯುತ ಪಿಷಾರಡಿ]] - [[ಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಾಕರಣ|ಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಾಕರಣ]]ಕಾರ, [[ಭಾರತೀಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಗಣಿತ|ಗಣಿತಜ್ಞ]].
* [[ಅದಿಲ್ ಇಬ್ರಾಹಿಂ]] - ನಟ
* [[ಅಹ್ಮದ್ ಕುಟ್ಟಿ]] - ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿದ್ವಾಂಸ.
* [[ಅಜಿಜೇಶ್ ಪಚಾತ್]] - [[ಮಲಯಾಳಂ]] [[ಕಾದಂಬರಿಕಾರ]], [[ಸಣ್ಣ ಕಥೆ]] ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು [[ಅಂಕಣಕಾರ]].
* [[ಅಕ್ಕಿತಂ ಅಚ್ಯುತನ್ ನಂಬೂದಿರಿ]] - [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಕವಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಬಂಧಕಾರ. ([[ಕುಮಾರನೆಲ್ಲೂರ್]] ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು, ಇದು ಮಲಪ್ಪುರಂ ಮತ್ತು ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿ ಗ್ರಾಮ. ಅವರು ''ಪೊನ್ನಾನಿ ಕಲಾರಿ''ಯ ಬರಹಗಾರರು.)
* [[ಅಕ್ಕಿತಂ ನಾರಾಯಣನ್]] - ಚಿತ್ರಕಾರ.
* [[ಅಮ್ಮು ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್]] - ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯ.
* [[ಅನಸ್ ಎಡತ್ತೊಡಿಕ]] - ಭಾರತೀಯ ವೃತ್ತಿಪರ [[ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ಆಟಗಾರ.
* [[ಅನೀಶ್ ಜಿ. ಮೇನನ್]] - ನಟ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ನಟನಾಗಿರುವುದು: ಅನೀಶ್ ಜಿ ಮೇನನ್ |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/190917/being-the-usual-and-unusual-actor-aneesh-g-menon.html |work=[[Deccan Chronicle]] |date=19 September 2017 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Pillai |first=Radhika C  |date=9 March 2015|title=ಪಾತ್ರದ ಉದ್ದವು ನನಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ: ಅನೀಶ್ |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Length-of-the-character-matters-to-me-Aneesh/articleshow/46492733.cms |work=[[The Times of India]] |access-date=1 April 2021}}&lt;/ref&gt;
* [[ಅನಿಕಾ]] - ನಟಿ.
* [[ಅಪರ್ಣಾ ನಾಯರ್]] - ನಟಿ.
* [[ಅರ್ಜುನ್ ಜಯರಾಜ್]] - ವೃತ್ತಿಪರ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ.
* [[ನಂಬೂದಿರಿ (ಕಲಾವಿದ)|ಕಲಾವಿದ ನಂಬೂದಿರಿ]] - [[ಚಿತ್ರಕಲೆ|ಚಿತ್ರಕಾರ]].
* [[ಅರ್ಯಾಡನ್ ಮುಹಮ್ಮದ್]] - ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ.
* [[ಅರ್ಯಾಡನ್ ಶೌಕತ್]] - ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ.
* [[ಅಶಿಕ್ ಕುರುಣಿಯನ್]] - ಭಾರತೀಯ ವೃತ್ತಿಪರ [[ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ಆಟಗಾರ.
* [[ಅಸಿಫ್ ಸಹೀರ್]] - ಭಾರತೀಯ ಸಾಕರ್ ಆಟಗಾರ.
* [[ಅಝಾದ್ ಮೂಪನ್]] - ವೈದ್ಯ ಮತ್ತು ಲೋಕೋಪಕಾರಿ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.vccircle.com/news/healthcare-services/2014/02/12/we-are-looking-turnover-1b-2017-azad-moopen-chairman-aster-dm | title=ನಾವು 2017 ರ ವೇಳೆಗೆ $1B ವಹಿವಾಟನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ: ಅಝಾದ್ ಮೂಪನ್, ಆಸ್ಟರ್ DM ಹೆಲ್ತ್ಕೇರ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು | publisher=VC Circle | date=12 February 2014 | access-date=5 May 2014 | author=Jagwani, Lohit | archive-date=5 May 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140505162506/http://www.vccircle.com/news/healthcare-services/2014/02/12/we-are-looking-turnover-1b-2017-azad-moopen-chairman-aster-dm | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364 ಪದ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಘೋಷಣೆ] ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ, 25 ಜನವರಿ 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;forbes1&quot;&gt;{{cite web|url=http://english.forbesmiddleeast.com/details.php?list=44480&amp;row=3869 |title=ಯುಎಇಯಲ್ಲಿ ಟಾಪ್ 100 ಭಾರತೀಯ ನಾಯಕರು |work=Forbes |access-date=5 May 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505172839/http://english.forbesmiddleeast.com/details.php?list=44480&amp;row=3869 |archive-date=5 May 2014 }}&lt;/ref&gt;
* [[ಬಿ. ಎಂ. ಕುಟ್ಟಿ]] - ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತ.
* [[ಬಾಲಮಣಿ ಅಮ್ಮ]] - [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದ ಬರಹಗಾರ.
* [[ಸಿ. ಕರುಣಾಕರ ಮೇನನ್]] - ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ.
* [[ಸಿ. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್]] - [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಯ ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ.
* [[ಸಿ. ಎನ್. ಅಹ್ಮದ್ ಮೌಲವಿ]] - [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದ ಭಾರತೀಯ ಬರಹಗಾರ.
* [[ಚಕ್ಕೇರಿ ಅಹ್ಮದ್ ಕುಟ್ಟಿ]] - ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ]]ಯ ಮಾಜಿ ಸ್ಪೀಕರ್.
* [[ಚಲಿಲಕತ್ ಕುನಹ್ಮದ್ ಹಾಜಿ]] - ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=H. Abdul Rahman|title=ವಕ್ಕೊಂ ಮೌಲವಿ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರಲ್ಲಿ ನವೋದಯ ಚಳುವಳಿ |journal=University |date=6 April 2009 |publisher=University of Kerala-Shodhganga |location=Conclusion |page=257 |hdl=10603/164340 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/164340 |access-date=21 March 2020}}&lt;/ref&gt;
* [[ಚೇರುಕಡ್|ಚೇರುಕಡ್ ಗೋವಿಂದ ಪಿಷಾರೋಡಿ]] - ಮಲಯಾಳಂ ನಾಟಕಕಾರ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಕವಿ, ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ.
* [[ದಾಮೋದರ]] - ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ-ಗಣಿತಜ್ಞ.
* [[ದೀಪು ಪ್ರದೀಪ್]] - ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ.
* [[ದೇವ್ದತ್ತ್ ಪಡಿಕ್ಕಲ್]] - ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ.
* [[ಧನಿಶ್ ಕಾರ್ತಿಕ್]] - ನಟ.
* [[ದಿಲೀಪ್ ಕೆ. ನಾಯರ್]] - ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ, ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಚಾರಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಕ.
* [[ಇ. ಹರಿಕುಮಾರ್]] - [[ಮಲಯಾಳಂ]] [[ಕಾದಂಬರಿಕಾರ]] ಮತ್ತು [[ಸಣ್ಣ ಕಥೆ]] ಬರಹಗಾರ.
* [[ಇ. ಮೊಯ್ದು ಮೌಲವಿ]] - [[ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ]], ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿದ್ವಾಂಸ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಈಗ ಗುಂಪು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ |url=https://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/nationalism-now-linked-to-mob-psychology/article18868671.ece |access-date=12 March 2020 |work=The Hindu |date=8 June 2017}}&lt;/ref&gt;
* [[ಇ. ಶ್ರೀಧರನ್]] - ಭಾರತದ ಮೆಟ್ರೋ ಮ್ಯಾನ್.
* [[ಇ. ಕೆ. ಇಂಬಿಚಿ ಬಾವ]] - ರಾಜಕಾರಣಿ.
* [[ಇ. ಎಂ. ಎಸ್. ನಂಬೂದಿರಿಪಾಡ್]] - ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು [[ಭಾರತದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)|CPI(M)]] ಸ್ಥಾಪಕ.&lt;ref&gt;{{cite news | url= https://www.independent.co.uk/news/obituaries/obituary-e-m-s-namboodiripad-1153957.html | newspaper=[[The Independent]] | first=Kuldip | last= Singh | date=1 April 1998 | title=ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ: ಇ. ಎಂ. ಎಸ್. ನಂಬೂದಿರಿಪಾಡ್ | access-date=20 May 2018 }}&lt;/ref&gt;
* [[ಇ. ಟಿ. ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]] - ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ ಮತ್ತು [[ಲೋಕಸಭಾ]] ಸದಸ್ಯ.
* [[ಎಡಸ್ಸೇರಿ ಗೋವಿಂದನ್ ನಾಯರ್]] - ಕವಿ.
* [[ಎಲಾಮರಂ ಕರೀಮ್]] - ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ ಮತ್ತು [[ರಾಜ್ಯಸಭಾ]] ಸದಸ್ಯ.
* [[ಫೈಸಲ್ ಕುಟ್ಟಿ]] - ವಕೀಲ, ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ, ಬರಹಗಾರ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಕ್ತಾರ, ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nwitimes.com/news/local/porter/valparaiso/vu-law-professor-among-world-s-most-influential-muslims/article_b6309641-37be-51a4-a76f-0ed6d1da2066.html|title= VU ಕಾನೂನು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರಲ್ಲಿ |publisher=nwitimes.com |date=31 December 2012 |access-date=18 February 2013}}&lt;/ref&gt;
* [[ಗೋಪಿನಾಥ್ ಮುತುಕಾಡ್]] - [[ಮಾಂತ್ರಿಕ (ಭ್ರಮೆ)|ಮಾಂತ್ರಿಕ]], ಮತ್ತು [[ಪ್ರೇರಣಾ ಭಾಷಣಕಾರ]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=ಭಾರತೀಯ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಹೌದಿನಿ-ಶೈಲಿಯ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ|url=http://www.rediff.com/news/feb/14magic.htm|work=Rediff.com|access-date=3 May 2017|date=14 February 1997}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://imsmagic.com/2010_ma/2011_yearbook.php |title=2011 ವರ್ಷಪುಸ್ತಕ |website=[[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಂತ್ರಿಕರ ಸೊಸೈಟಿ]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820194038/http://imsmagic.com/2010_ma/2011_yearbook.php |archive-date=20 August 2016 |access-date=20 August 2016 |url-status=dead  }}&lt;/ref&gt;
* [[ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟಾತಿರಿ]] - ಭಾರತೀಯ ಜ್ಯೋತಿಷಿ ಮತ್ತು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ.
* [[ಹರಿ ನಾಯರ್]] - ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ.
* [[ಹೇಮಂತ್ ಮೇನನ್]] - ನಟ.
* [[ಹನುಮಾನ್ಕೈಂಡ್]]- ಭಾರತೀಯ ರಾಪರ್.
* [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಸುಕುಮಾರನ್]] - ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ.
* [[ನಿದಾ ಅಂಜುಮ್ ಚೇಲತ್]] - ಭಾರತೀಯ ಅಶ್ವಾರೋಹಿ.
* [[ಇಕ್ಬಾಲ್ ಕುಟ್ಟಿಪುರಂ]] - ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ ಮತ್ತು [[ಹೋಮಿಯೋಪತಿ|ಹೋಮಿಯೋಪತಿ ವೈದ್ಯ]].&lt;ref name='khal'&gt;{{Cite web |url=http://www.khaleejtimes.ae/DisplayArticleNew.asp?col=&amp;section=citytimes&amp;xfile=data%2Fcitytimes%2F2007%2FAugust%2Fcitytimes_August183.xml |title=ಕಥೆಗಳ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ |access-date=23 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725152540/http://www.khaleejtimes.ae/DisplayArticleNew.asp?col=&amp;section=citytimes&amp;xfile=data%2Fcitytimes%2F2007%2FAugust%2Fcitytimes_August183.xml |archive-date=25 July 2011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[ಜಯಶ್ರೀ ಕಲಾತಿಲ್]] - ಬರಹಗಾರ, ಅನುವಾದಕ, ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಶೋಧಕ, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತ.
* [[ಕೆ. ಎ. ರಹಮಾನ್|ಕೆ. ಅಬ್ದುರಹ್ಮಾನ್]] - [[ಚಾಲಿಯಾರ್]] ಚಳುವಳಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2009/01/10/stories/2009011054250300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107084532/http://www.hindu.com/2009/01/10/stories/2009011054250300.htm|url-status=dead|archive-date=7 November 2012|title=ಚಾಲಿಯಾರ್ ದಂತಕಥೆಗೆ ಗೌರವ|date=10 January 2009|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=25 January 2021}}&lt;/ref&gt;
* [[ಕೆ. ಅವುಕಾದರ್ ಕುಟ್ಟಿ ನಹಾ]] - [[ಕೇರಳ]]ದ ಮಾಜಿ [[ಕೇರಳದ ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ]].
* [[ಕೆ. ಸಿ. ಎಸ್. ಪಾಣಿಕರ್]] - ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು [[ಅಮೂರ್ತ|ಅಮೂರ್ತ]] ಚಿತ್ರಕಾರ.
* [[ಕೆ. ಸಿ. ಮಾನವೇದನ್ ರಾಜ]] - ಭಾರತೀಯ [[ಶ್ರೀಮಂತ]].
* [[ಕೆ. ಎಂ. ಅಸಿಫ್]] - ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ.
* [[ಕೆ. ಎಂ. ಮೌಲವಿ]] - ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಲೀಗ್|IUML]] ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ.&lt;ref name=&quot;SMW19-48-47&quot;&gt;{{cite journal |title=ಲೇಖನ |journal=ಸಮಕಾಲಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ವೀಕ್ಲಿ |date=22 April 2016 |volume=19 |issue=48 |page=47 |url=http://epaper.malayalamvaarika.com/786340/Malayalam-Vaarika/18042016#page/47/2 |access-date=27 May 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IM115&quot;&gt;{{cite book |last1=Muhammed Rafeeq |title=ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಚಳುವಳಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ |location=ಇಸ್ಲಾಹಿ ಚಳುವಳಿ |page=115 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/52387/11/11_chapter%204.pdf#page=28 |access-date=24 October 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[ಕೆ. ಪಿ. ಎ. ಮಜೀದ್]] - [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಮಾಜಿ [[ಮುಖ್ಯ ಸಚೇತಕ]].
* [[ಕೆ. ಪಿ. ರಾಮನುಣ್ಣಿ]] - ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ-ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article2520983.ece|title=ವಯಲಾರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೆ.ಪಿ. ರಾಮನುಣ್ಣಿ ಅವರಿಗೆ |date=8 October 2011 |newspaper=[[The Hindu]]|access-date=12 October 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://english.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?contentId=10204035&amp;tabId=1&amp;programId=1080132912&amp;channelId=-1073865030&amp;BV_ID=@@@|title=ಮನೋರಮ ಆನ್ಲೈನ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್|access-date=12 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120403030848/http://english.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?contentId=10204035&amp;tabId=1&amp;programId=1080132912&amp;channelId=-1073865030&amp;BV_ID=@@@|archive-date=3 April 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
* [[ಕೆ. ಟಿ. ಇರ್ಫಾನ್]] - ಅಥ್ಲೀಟ್.&lt;ref name=dailysports&gt;{{cite web|title=ಇರ್ಫಾನ್ 20 ಕಿಮೀ ವಾಕ್ನಲ್ಲಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದರು. ಅವರು 10 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಫಿನಿಶಿಂಗ್ ಲೈನ್ ಮುಟ್ಟುವ ಮೂಲಕ ವಾಕ್ ಅನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.|url=http://www.dailysports.co/irfan-qualifies-for-olympics-in-20km-walk-2/|publisher=dailysports.co|access-date=2 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329093542/http://www.dailysports.co/irfan-qualifies-for-olympics-in-20km-walk-2/|archive-date=29 March 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಇರ್ಫಾನ್ 20 ಕಿಮೀ ವಾಕ್ನಲ್ಲಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ನಂತರ ಖುಷ್ಬೀರ್ ವಿಫಲರಾದರು|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/more-sports/athletics/Khushbir-fails-after-Irfan-qualifies-for-Olympics-in-20km-walk/articleshow/13121558.cms|archive-url=https://archive.today/20130126110728/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-05-13/athletics/31689498_1_london-olympics-federation-cup-olympics-qualification|url-status=live|archive-date=26 January 2013|work=[[The Times of India]]|date=13 May 2012 |access-date=2 July 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=ಇರ್ಫಾನ್ ಥೋಡಿ|url=http://timesofindia.indiatimes.com/london-olympics-2012/olympics-2012-teamindia/irfanthodi.cms|access-date=19 July 2013|newspaper=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
* [[ಕೆ. ಟಿ. ಜಲೀಲ್]] - ಕೇರಳದ ಸಚಿವ.
* [[ಕೆ. ಟಿ. ಮುಹಮ್ಮದ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ನಾಟಕಕಾರ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ.
* [[ಕೆ. ವಿ. ರಬಿಯಾ]] - ಸಮಾಜ ಸೇವಕಿ.
*ಕೆ ರಾಮಚಂದ್ರನ್ ಮಾಸ್ಟರ್ - ಶಿಕ್ಷಕ 
* [[ಕೆ. ವಿ. ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಕವಿ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ.
* [[ಕಡವನಾಡ್ ಕುಟ್ಟಿಕೃಷ್ಣನ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ.
* [[ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಕಲ್ಯಾಣಿಕುಟ್ಟಿ ಅಮ್ಮ]] - ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂನ ಪುನರುತ್ಥಾನಕಾರ.
* [[ಕಮಲಾ ಸುರಯ್ಯ]] - [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದ ಬರಹಗಾರ.
* [[ಕೇರಳ ವರ್ಮ ವಲಿಯ ಕೊಯಿಲ್ ತಂಪುರಾನ್]] - [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಕವಿ ಮತ್ತು ಅನುವಾದಕ, ''ಕೇರಳದ ಕಾಳಿದಾಸ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ ([[ಪರಪ್ಪನಾಡ್]] ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು).
* [[ಕೃಷ್ಣಚಂದ್ರನ್]] - ನಟ, ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕಲಾವಿದ, ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ.
* [[ಕುಟ್ಟಿಕೃಷ್ಣ ಮಾರಾರ್]] - [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದ [[ಪ್ರಬಂಧಕಾರ]] ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ.
* [[ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಸಾಹಗಲ್]] - ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ, [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇನೆ]]ಯ ಅಧಿಕಾರಿ, ಮತ್ತು [[ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಸರ್ಕಾರ|ಆಜಾದ್ ಹಿಂದ್ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಮಹಿಳಾ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವೆ.
* [[ಎಂ. ಗೋವಿಂದನ್]] - [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದ ಬರಹಗಾರ.
* [[ಎಂ. ಸ್ವರಾಜ್]] - ರಾಜಕಾರಣಿ.
* [[ಎಂ. ಜಿ. ಎಸ್. ನಾರಾಯಣನ್]] - ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಿಮರ್ಶಕ.
* [[ಎಂ. ಕೆ. ವೆಲ್ಲೋಡಿ]] - ಮಾಜಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ.
* [[ಎಂ. ಎಂ. ಅಕ್ಬರ್]] - ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿದ್ವಾಂಸ, ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕ ಧರ್ಮದ ತಜ್ಞ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.arabnews.com/|title=ಅರಬ್ ನ್ಯೂಸ್|website=Arab News}}&lt;/ref&gt;
* [[ಎಂ. ಪಿ. ಅಬ್ದುಸ್ಸಮದ್ ಸಮದಾನಿ]] - [[ರಾಜ್ಯಸಭಾ]] ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ.
* [[ಎಂ. ಪಿ. ಎಂ. ಅಹಮ್ಮದ್ ಕುರಿಕ್ಕಲ್]] - ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ.
* [[ಎಂ. ಪಿ. ಎಂ. ಮೇನನ್]] - [[ಭಾರತ]]ೀಯ [[ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ]], ಹಲವಾರು ದೇಶಗಳಿಗೆ [[ರಾಯಭಾರಿ]].&lt;ref&gt;[http://gulfnews.com/news/uae/general/indian-community-in-uae-mourns-death-of-diplomat-1.1146275 &quot;ಯುಎಇಯಲ್ಲಿನ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕನ ಮರಣಕ್ಕೆ ಶೋಕಿಸುತ್ತದೆ&quot;], ''[[ಗಲ್ಫ್ ನ್ಯೂಸ್]]'', ಅಬು ಧಾಬಿ, 14 ಫೆಬ್ರವರಿ 2013. 14 ಫೆಬ್ರವರಿ 2013 ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;
* [[ಎಂ. ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]] - [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಲೇಖಕ, [[ಚಿತ್ರಕಥೆ]]ಗಾರ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ. ([[ಕುಡಲ್ಲೂರ್]] ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು, ಇದು ಮಲಪ್ಪುರಂ ಮತ್ತು ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನಡುವಿನ ಗಡಿ ಗ್ರಾಮ. ಅವರು ''ಪೊನ್ನಾನಿ ಕಲಾರಿ''ಯ ಬರಹಗಾರರು.)
* [[ಮಲಯಾತ್ ಅಪ್ಪುಣ್ಣಿ]] - ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಕವಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಬರಹಗಾರ.
* [[ಮಂಜಲಂಕುಳಿ ಅಲಿ]] - ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ.
* [[ಮಂಕಡ ರವಿ ವರ್ಮ]] - ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/112496/directors-cut.html|title=ನಿರ್ದೇಶಕರ ಕಟ್|author=S Nanda Kumar|newspaper=[[Deccan Herald]]|access-date=23 November 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2007/09/07/stories/2007090750230100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071203223207/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2007/09/07/stories/2007090750230100.htm|url-status=dead|archive-date=3 December 2007|title=ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸುವುದು|date=7 September 2007|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://variety.com/2010/film/news/indian-cinematographer-varma-dies-1118027967/|title=ಭಾರತೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ವರ್ಮ ನಿಧನರಾದರು: ಅವರು ಅದೂರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು|date=24 November 2010|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|first=Shalini|last=Dore}}&lt;/ref&gt;
* [[ಮನೋರಮಾ ತಂಪುರಾಟ್ಟಿ]] - [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಬರಹಗಾರ್ತಿ.
* [[ಮಶೂರ್ ಶೆರೀಫ್]] - ವೃತ್ತಿಪರ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ.
* [[ಮೇಲತ್ತೂರ್ ಸಹದೇವನ್]] - [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]] ಗಾಯಕ. 
* [[ಮೇಲ್ಪತ್ತೂರ್ ನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟಾತಿರಿ]] - ಗಣಿತ [[ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ]]ಜ್ಞ.
* [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಇರ್ಷಾದ್]] - ವೃತ್ತಿಪರ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ.
* [[ಮೊಹಮದ್ ಸಲಾಹ್ (ಭಾರತೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ)|ಮೊಹಮದ್ ಸಲಾಹ್]] - ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ.
* [[ಮೋಹನಕೃಷ್ಣನ್ ಕಳಡಿ]] - ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ.
* [[ಮೊಯಿನ್ಕುಟ್ಟಿ ವೈದ್ಯರ್]] - [[ಮಾಪ್ಪಿಳ್ಳ ಪಾಟ್ಟು]] ಕವಿ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/03/31/stories/2007033110250500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108104937/http://www.hindu.com/2007/03/31/stories/2007033110250500.htm|url-status=dead|archive-date=8 November 2012|title=ಮಾಪ್ಪಿಳ್ಳ ಹಾಡುಗಳು ಹಿಂದಿನ ಯುಗದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಒಸರುಗಳು, MT ಹೇಳುತ್ತಾರೆ|date=31 March 2007|access-date=15 August 2009|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;
* [[ಮೃಣಾಲಿನಿ ಸಾರಾಭಾಯ್]] - ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನರ್ತಕಿ.
* [[ಮುಹಮ್ಮದ್ ಮುಸ್ತಫಾ]] - ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ.
* [[ಮುಹ್ಸಿನ್ ಪರಾರಿ]] - ನಿರ್ದೇಶಕ, ಬರಹಗಾರ, ಮತ್ತು ಗೀತರಚನೆಕಾರ.
* [[ನಾಲಕತ್ ಸೂಪಿ]] - ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ.
* [[ನಾಲಪಾಟ್ ನಾರಾಯಣ ಮೇನನ್]] - [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದ ಬರಹಗಾರ.
* [[ನಂದನಾರ್ (ಲೇಖಕ)|ನಂದನಾರ್]] - [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದ ಬರಹಗಾರ.
* [[ನಿಲಂಬೂರ್ ಆಯಿಷಾ]] - ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ನಾಟಕದ ನಟಿ.
* [[ನಿಲಂಬೂರ್ ಬಾಲನ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ನಟ.
* [[ನಿರುಪಮಾ ರಾವ್]] - ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ.&lt;ref&gt;[http://www.business-standard.com/india/news/nirupama-rao-takes-over-as-foreign-secy/69625/on ನಿರುಪಮಾ ರಾವ್ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ] [[ಪ್ರೆಸ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] / [[ನವ ದೆಹಲಿ]], ''[[ಬಿಸಿನೆಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್]]'', 1 ಆಗಸ್ಟ್ 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=toi&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/NEWS/India/Nirupama-Rao-is-Indias-new-foreign-secretary/articleshow/4844580.cms ನಿರುಪಮಾ ರಾವ್ ಭಾರತದ ಹೊಸ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ] ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'', 1 ಆಗಸ್ಟ್ 2009.&quot;ಚೋಕಿಲಾ ಅಯ್ಯರ್ 2001 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದರು.&quot;&lt;/ref&gt;
* [[ಪಿ. ಶ್ರೀರಾಮಕೃಷ್ಣನ್]] - [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ]]ಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಪೀಕರ್.
* [[ಪಿ. ಸುರೇಂದ್ರನ್]] - ಬರಹಗಾರ, ಅಂಕಣಕಾರ, ಕಲಾ ವಿಮರ್ಶಕ, ಮತ್ತು ಲೋಕೋಪಕಾರಿ.&lt;ref&gt;{{Cite web|title = ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|url = http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/ksa/Awards/Stories.htm|website = keralasahityaakademi.org|access-date = 27 October 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20170705154727/http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/ksa/Awards/Stories.htm|archive-date = 5 July 2017|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
* [[ಪಿ. ಕೆ. ಅಬ್ದು ರಬ್]] - ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ.
* [[ಪಿ. ಕೆ. ಕುಂಹಾಲಿಕುಟ್ಟಿ]] - ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ.
* [[ಪಿ. ಕೆ. ವಾರಿಯರ್]] - [[ಆಯುರ್ವೇದ|ಆಯುರ್ವೇದ]] ವೈದ್ಯ ಮತ್ತು [[ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ.
* [[ಪಿ. ಪಿ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ.
* [[ಪಿ. ವಿ. ಅಬ್ದುಲ್ ವಹಾಬ್]] - ಉದ್ಯಮಿ, ಮತ್ತು [[ರಾಜ್ಯಸಭಾ]] ಸದಸ್ಯ.
* [[ಪಾಲೋಲಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಕುಟ್ಟಿ]] - ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ.
* [[ಪರಮೇಶ್ವರ]] - ಭಾರತೀಯ ಗಣಿತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ.
* [[ಪಾರ್ವತಿ ಜಯದೇವನ್]] - ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ.
* [[ಪೂಂತಾನಂ ನಂಬೂದಿರಿ]] - ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=I K K Menon|title=ಕೇರಳದ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು|year=1995|url=https://books.google.com/books?id=pCv2DAAAQBAJ&amp;pg=PT194|publisher=Publications Division Ministry of Information &amp; Broadcasting Government of India|isbn=978-81-230-2188-1|pages=194–}}&lt;/ref&gt;
* [[ಪ್ರೇಮ್ಜಿ]] - ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಾಯಕ, ಮತ್ತು ನಟ.
* [[ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್]] - ನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ, ಮತ್ತು ವಿತರಕ.
* [[ಪುಲಪ್ರೆ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] - ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ.
* [[ಪುಲಿಕ್ಕೋಟ್ಟಿಲ್ ಹೈದರ್]] - [[ಮಾಪ್ಪಿಳ್ಳ ಪಾಟ್ಟು]] ಕವಿ.&lt;ref name=&quot;mlpgov&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.mlp.kerala.gov.in/heri.htm |title=ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ಸೈಟ್ |access-date=25 November 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100629045500/http://www.mlp.kerala.gov.in/heri.htm |archive-date=29 June 2010 }}&lt;/ref&gt;
* [[ರಾಜೀವ್ ನಾಯರ್]] - ಬರಹಗಾರ, ಗೀತರಚನೆಕಾರ, ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ.
* [[ರಂಜಿತ್ ಪದಿನ್ಹತೀರಿ]] - ಜೈವಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ.
* [[ರಹಮಾನ್ (ನಟ)|ರಶಿನ್ ರಹಮಾನ್]] - ನಟ.
* [[ರಾಜಾ ರವಿ ವರ್ಮ]] - ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದ ([[ಪರಪ್ಪನಾಡ್]] ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು).
* [[ರವಿ ಮೇನನ್]] - ನಟ.
* [[ರವಿ ವಲ್ಲತ್ತೋಲ್]] - ನಟ.
* [[ರಿನ್ಷಾದ್ ರೀರಾ]] - ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ.
* [[ಸಲಾಂ ಬಪ್ಪು]] - ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ.
* [[ಸಲ್ಮಾನ್ ಕಲ್ಲಿಯಾತ್]] - ಭಾರತೀಯ ವೃತ್ತಿಪರ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ.
* [[ಸಂಗೀತಾ ಮಾಧವನ್ ನಾಯರ್]] - ನಟಿ.
* [[ಶಂಕರನ್ ಎಂಬ್ರಾಂತಿರಿ]] - [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]] ಸಂಗೀತಗಾರ.
* [[ಸಾವಿತ್ರಿ ರಾಜೀವನ್]] - ಭಾರತೀಯ ಕವಿ, ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ, ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಾರ.
* [[ಸಯ್ಯಿದ್ ಸನಾಉಲ್ಲಾ ಮಕ್ತಿ ತಂಗಲ್]] - ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ.&lt;ref&gt;''ಕೇರಳ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಜರ್ನಲ್'' ಸಂಪುಟ 9. (1982): 84.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಮೊಹಮ್ಮದ್, ಯು.  ''ಕೇರಳ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಬಲೀಕರಣ.'' ಕಾಲಿಕಟ್ (ಕೇರಳ): ಅದರ್ ಪುಸ್ತಕಗಳು, 2017. 33.&lt;/ref&gt;
* [[ಶಹಬಾಜ್ ಅಮನ್]] - ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://hellobahrain.com/content/shaam-e-ehsas-ghazal-nite-shahabaz-aman |title=&quot;ಶಾಮ್-ಇ-ಎಹ್ಸಾಸ್&quot; ಗಝಲ್ ನೈಟ್ ಶಹಬಾಜ್ ಅಮನ್ ಅವರಿಂದ |publisher=Hello Bahrain |date=29 March 2012 |access-date=9 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213100614/http://hellobahrain.com/content/shaam-e-ehsas-ghazal-nite-shahabaz-aman |archive-date=13 December 2013 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/music/shahabaz-aman-when-i-die-id-rather-have-people-say-that-malabars-renowned-romantic-passed-away-than-just-a-singer/articleshow/63233070.cms|title=ಶಹಬಾಜ್ ಅಮನ್: ನಾನು ಸತ್ತಾಗ, ಕೇವಲ ಗಾಯಕನೆಂದು ಹೇಳುವ ಬದಲು ಮಲಬಾರ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ನಿಧನರಾದರು ಎಂದು ಜನರು ಹೇಳುವುದನ್ನು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=14 June 2019}}&lt;/ref&gt;
* [[ಶಾನವಾಸ್ ಕೆ ಬಾವಕುಟ್ಟಿ]] - ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ.
* [[ಶ್ವೇತಾ ಮೇನನ್]] - ಮಾಡೆಲ್, ನಟಿ, ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ನಿರೂಪಕಿ.
* [[ಸಿತಾರಾ (ಗಾಯಕಿ)|ಸಿತಾರಾ]] - ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ, ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕಿ, ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ನಟಿ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ಸಿತಾರಾ ಕೊಲಿವುಡ್ಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/sithara-goes-to-kollywood/etarticleshow/12098503.cms |archive-url=https://archive.today/20130216075315/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-02/news-interviews/31114294_1_kollywood-mollywood-song |url-status=live |archive-date=16 February 2013 |newspaper=[[The Times of India]] |date=2 March 2012}}&lt;/ref&gt;
* [[ಸೂರಜ್ ತೇಲಕ್ಕಾಡ್]] - ನಟ.
* [[ಸುಕುಮಾರನ್]] - ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ.
* [[ಸನ್ನಿ ವೇಯ್ನ್]] - ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ (ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರು).
* [[ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದಲಿ ಶಿಹಾಬ್ ತಂಗಲ್]] - ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ.&lt;ref name=&quot;articles.timesofindia.indiatimes.com&quot;&gt;{{cite news| url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/President-PM-Sonia-pay-homage-to-IUML-leader-Thangal/articleshow/4848046.cms | archive-url=https://web.archive.org/web/20120612045904/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-02/india/28200612_1_iuml-indian-union-muslim-league-homage | url-status=live | archive-date=12 June 2012 | work=[[The Times of India]] | title=ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ, ಪ್ರಧಾನಿ, ಸೋನಿಯಾ IUML ನಾಯಕ ತಂಗಲ್ಗೆ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ | date=2 August 2009}}&lt;/ref&gt;
* [[ಟಿ. ಎ. ರಜಾಕ್]] - ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ.
* [[ಟಿ. ಕೆ. ಹಮ್ಜಾ]] - ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ.
* [[ಟಿ. ಕೆ. ಪದ್ಮಿನಿ]] - ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಕಾರ.
* [[ಟಿ. ಎಂ. ನಾಯರ್]] - [[ದ್ರಾವಿಡ ಚಳುವಳಿ]]ಯ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ.
* [[ತುಂಚತ್ತು ಎಝುತ್ತಚನ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಪಿತಾಮಹ.&lt;ref&gt;Lewis, M. Paul, Gary F. Simons, and Charles D. Fennig (eds. &quot;[http://www.ethnologue.com/language/mal ಮಲಯಾಳಂ]&quot; ''ಎಥ್ನೋಲೋಗ್: ವಿಶ್ವದ ಭಾಷೆಗಳು.'' 2014: (ಡಲ್ಲಾಸ್, ಟೆಕ್ಸಾಸ್) ವೆಬ್. 29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2014.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref002&quot;&gt;ಕೆ. ಸಂತೋಷ್. [http://www.thehindu.com/news/national/kerala/when-malayalam-found-its-feet/article6217620.ece &quot;ಮಲಯಾಳಂ ತನ್ನ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಾಗ&quot;] ತೃಶೂರ್, 17 ಜುಲೈ 2014 ''ದಿ ಹಿಂದೂ''&lt;/ref&gt;
* [[ತಿರೂರ್ ನಂಬಿಸ್ಸಾನ್]] - ''ಕಥಕ್ಕಳಿ'' ಗಾಯಕ.
* [[ಯು. ಎ. ಬೀರನ್]] - ಕೇರಳದ ಮಾಜಿ ಸಚಿವ.
* [[ಯು. ಶರಾಫ್ ಅಲಿ]] - ಮಾಜಿ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ.&lt;ref name=&quot;hindu_jul09&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2009/07/04/stories/2009070456811800.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090707015857/http://www.hindu.com/2009/07/04/stories/2009070456811800.htm|url-status=dead|archive-date=7 July 2009|title=ಸಚಿವರು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಭೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ|date=4 July 2009|work=[[The Hindu]]|access-date=10 October 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.universityofcalicut.info/dpe/dpe_stars.htm |title=ದೈಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ |publisher=[[ಕಾಲಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] |access-date=10 October 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080725053103/http://www.universityofcalicut.info/dpe/dpe_stars.htm |archive-date=25 July 2008 }}&lt;/ref&gt;
* [[ಉಣ್ಣಿ ಮೇನನ್]] - ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ.
* [[ಊರೂಬ್]] - [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದ ಬರಹಗಾರ.
* [[ವಿ. ಸಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಾಣಿಕರ್]] - ಭಾರತೀಯ ಕವಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ.
* [[ವಿ. ಟಿ. ಭಟ್ಟಾತಿರಿಪಾಡ್]] - ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ (ಹಿಂದಿನ [[ಪೊನ್ನಾನಿ ತಾಲೂಕು]]ಗೆ ಸೇರಿದವರು).
* [[ವೈದ್ಯರತ್ನಂ ಪಿ. ಎಸ್. ವಾರಿಯರ್]] - [[ಆಯುರ್ವೇದ|ಆಯುರ್ವೇದ]] ವೈದ್ಯ.&lt;ref name=&quot;aryavaidyasala&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.aryavaidyasala.com/(S(uiytac45y0tizh45dbjufynb))/about_avs.aspx#rec|title=ARYA VAIDYA SALA - ಕೊಟ್ಟಕ್ಕಲ್|author=mail at aryavaidyasala dot com|publisher=aryavaidyasala.com|access-date=22 March 2015|archive-date=24 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324015649/http://aryavaidyasala.com/(S(ixhcnwrxysjapimo32dgnx3w))/about_avs.aspx#rec|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[ವೈದ್ಯರತ್ನಂ ತ್ರಿಪ್ರಂಗೋಡೆ ಮೂಸ್ಸಾದ್]] - ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯ.
* [[ವಲ್ಲತ್ತೋಲ್ ನಾರಾಯಣ ಮೇನನ್]] - ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ.&lt;ref name=&quot;Zarrilli&quot;&gt;{{cite book |title=ಕಥಕ್ಕಳಿ ನೃತ್ಯ-ನಾಟಕ: ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು ಆಡಲು ಬರುವ ಸ್ಥಳ |first=Phillip |last=Zarrilli |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=9780203197660 |url=https://books.google.com/books?id=eVHCnqglqyoC&amp;pg=PA30 |pages=30–31}}&lt;/ref&gt;
* [[ವರಿಯನ್ ಕುನ್ನತ್ತು ಕುಂಜಹ್ಮದ್ ಹಾಜಿ]] - ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ.&lt;ref&gt;{{cite book|title=ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಮುಸ್ಲಿಂ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸಂಪುಟ 6|url=https://archive.org/stream/EncyclopaediaDictionaryIslamMuslimWorldEtcGibbKramerScholars.13/06.EncycIslam.NewEdPrepNumLeadOrient.EdEdComCon.BosDonLewPel.etc.UndPatIUA.v6.Mah-Mid.Leid.EJBrill.1990.1991.#page/n481/mode/1up|page=460|year=1988|quote=ಭಾರತದೊಳಗಿನ ಸಮಕಾಲೀನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವು ಮಲಬಾರ್ ದಂಗೆಯು ವಿಮೋಚನಾ ಯುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು 1971 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಸಕ್ರಿಯ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಿಗೆ ಅಯಾಗಿ, &quot;ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ&quot; ಎಂಬ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು}}&lt;/ref&gt;
* [[ವಾಝೆಂಕಡ ಕುಂಚು ನಾಯರ್]] - [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]] ಮಾಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ.
* [[ವಾಝೆಂಕಡ ವಿಜಯನ್]] - [[ಕೇರಳ ಕಲಾಮಂಡಲಂ]]ನ ನಿವೃತ್ತ ಪ್ರಧಾನ.
* [[ವೆಲಿಯಂಕೋಡೆ ಉಮರ್ ಖಾಸಿ]] - ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಕವಿ.
* [[ವಿನಯ್ ಗೋವಿಂದ್]] - ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ.
* [[ಜೈನುದ್ದೀನ್ ಮಖ್ದೂಂ II]] - [[ತುಹ್ಫತ್ ಉಲ್ ಮುಜಾಹಿದೀನ್]] ನ ಲೇಖಕ.
* [[ಝಕಾರಿಯಾ ಮೊಹಮ್ಮದ್]] - ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ಮತ್ತು ನಟ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/kochi/aravindan-puraskaram-awarded-to-zakariya-mohammed/articleshow/68440801.cms|title=ಅರವಿಂದನ್ ಪುರಸ್ಕಾರಂ ಝಕಾರಿಯಾ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರದಾನ - ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|website=The Times of India|date=16 March 2019 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/jun/04/sudani-from-nigeria-wins-audience-choice-award-at-russian-film-festival-1985753.html|title=ಸುಡಾನಿ ಫ್ರಮ್ ನೈಜೀರಿಯಾ ರಷ್ಯನ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದಿದೆ|website=The New Indian Express|date=4 June 2019 }}&lt;/ref&gt;
* [[ಝಕೀರ್ ಮುಂಡಂಪರ]] - ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ.}}

== ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
*[[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತ|ಮಲಪ್ಪುರಂನ ಆಡಳಿತ]]
*[[ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ]]
*[[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಇತಿಹಾಸ|ಮಲಪ್ಪುರಂನ ಇತಿಹಾಸ]]
*[[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಮಲಪ್ಪುರಂನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
*[[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ]]
*[[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ]]
*[[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]
*[[GDP ಪ್ರಕಾರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳು]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{commons category|Malappuram}}
{{wikivoyage|Malappuram}}
* [http://www.malappurammunicipality.lsgkerala.gov.in// ಮಲಪ್ಪುರಂ ಪುರಸಭೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220305093148/http://www.malappurammunicipality.lsgkerala.gov.in// |date=5 March 2022 }}


{{ಕೇರಳ}}


{{Authority control}}

[[ವರ್ಗ:ಮಲಪ್ಪುರಂ| ]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಮಹಾನಗರ ನಗರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಜಲಾಶ್ರಿತ ಸ್ಥಳಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]]</text>
      <sha1>8g0wjq7iuqhjn9fz3a5g7vziyuuq6aq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178802</id>
    <revision>
      <id>1431034</id>
      <parentid>1376971</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77875" sha1="eag4u9aie6p1jrrpx55nbwpt88ez631" xml:space="preserve">{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೬ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]]
{{Infobox person
| name               = ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್
| image              =
}}

'''ಮಿಸ್ಟ್ ವಾರಿಯರ್''' ( ʋaːɾjər ; ಜನನ 10 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1978/1979) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕಿ, ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯ ಏಳು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=9 September 2017 |title=Manju Warrier, Nayanthara, Jyothika: Female stars are marching to a different, but no less successful, beat |url=https://www.firstpost.com/entertainment/manju-warrier-nayanthara-jyothika-female-stars-are-marching-to-a-different-but-no-less-successful-beat-4025507.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180528052146/https://www.firstpost.com/entertainment/manju-warrier-nayanthara-jyothika-female-stars-are-marching-to-a-different-but-no-less-successful-beat-4025507.html |archive-date=28 May 2018 |access-date=27 May 2018 |work=Firstpost}}&lt;/ref&gt;

ಅವರು ವಾರಿಯರ್ ''ಸಕ್ಷಮ್'' (1995) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ''ತುವಲ್ ಕೊಟ್ಟಾರಂ'' (1996), ''ಸಲ್ಲಪಂ'' (1996), ''ಈ ಪುಳಯಂ ಕಡನ್ನು'' (1996), ''ಆರಂ ತಂಪುರಾನ್'' (1997) ಮತ್ತು ಸಮ್ಮರ್ ಇನ್ ಬೆಥ್ ಲೆಹೆಮ್ (1998) ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rahman bags 12th Filmfare award |url=http://www.pvv.ntnu.no/~kailasan/news/rahman_bags_12th_filmfare_award.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020130651/http://www.pvv.ntnu.no/~kailasan/news/rahman_bags_12th_filmfare_award.htm |archive-date=20 October 2013 |access-date=19 October 2013 |publisher=Pvv.ntnu.no}}&lt;/ref&gt; 1998 ರಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ, ಅವರು ನಟನೆಯಿಂದ ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ವಾರಿಯರ್ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಚಿತ್ರ ''ಹೌ ಓಲ್ಡ್ ಆರ್ ಯು?'' (2014) ನೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Vilakudy |first=Rajaneesh |date=20 May 2014 |title=How Old Are You is not Manju Warriers real life |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/How-Old-Are-You-is-not-Manju-Warriers-real-life-story/articleshow/35395851.cms |access-date=12 January 2015 |work=[[Bangalore Mirror]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Roshith |first=Sivalakshmi |date=5 December 2013 |title=How Old Are You: Unveiling the Male-Female Bond |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/How-Old-Are-You-Unveiling-the-Male-Female-Bond/2013/12/05/article1927850.ece#.UzM3-vl5P_E |archive-url=https://web.archive.org/web/20131208043700/http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/How-Old-Are-You-Unveiling-the-Male-Female-Bond/2013/12/05/article1927850.ece?#.UzM3-vl5P_E |archive-date=8 December 2013 |access-date=12 June 2014 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ 1978/1979 ರಂದು [[ತಮಿೞ್ನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಾಗರಕೋಯಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;Asianet_Jul2018&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=N. M. |first=Lakshmi |date=2 July 2018 |title=Manju Warrier is not a Keralite by birth, 8 unknown facts about the actress |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/manju-warrier-birthday-unknown-facts |archive-url=https://web.archive.org/web/20180501162519/https://newsable.asianetnews.com/entertainment/manju-warrier-birthday-unknown-facts |archive-date=1 May 2018 |access-date=1 May 2018 |work=[[Asianet News]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Thank You. But it's not my birthday today:Manju Warrier |url=http://www.sify.com/movies/thank-you-but-it-s-not-my-birthday-today-manju-warrier-news-malayalam-plcp2Efhidefh.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180501162826/http://www.sify.com/movies/thank-you-but-it-s-not-my-birthday-today-manju-warrier-news-malayalam-plcp2Efhidefh.html |archive-date=1 May 2018 |access-date=1 May 2018 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Asianet_Sep2020&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 September 2020 |title=Happy birthday Manju Warrier: We bet you didn't know these facts about your favourite star |url=https://newsable.asianetnews.com/gallery/entertainment/happy-birthday-manju-warrier-we-bet-you-didn-t-know-these-facts-about-your-favourite-star-snj-qgfnkb#image1 |access-date=1 May 2022 |work=Asianet |language=en}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಮೂಲತಃ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುಲ್ಲು ಗ್ರಾಮದವರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Manju Warrier: Lesser known facts |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/manju-warrier-lesser-known-facts/photostory/48858651.cms |access-date=17 July 2021 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ವಾರಿಯರ್ ಅವರ ತಂದೆ ಟಿವಿ ಮಾಧವನ್, ಶಕ್ತಿ ಫೈನಾನ್ಸ್ ನಾಗರಕೋಯಿಲ್ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯಿ ಗಿರಿಜಾ ( ತಿರುವಿಲ್ವಾಮಲದವರು) ಗೃಹಿಣಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಮಧು ವಾರಿಯರ್ ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರು ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರು. ಯೋಧ ನಾಗರಕೋಯಿಲ್‌ನ ಸಿಎಸ್‌ಐ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. &lt;ref name=&quot;Asianet_Sep2020&quot; /&gt; ಅವರ ತಂದೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ನಂತರ, ಅವರು ಕಣ್ಣೂರಿನ ಚಿನ್ಮಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಚೌವ್ವಾ ಹಿರಿಯ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=15 October 2017 |title=Manju Warrier reveals why she supported Dileep starrer Ramaleela |url=http://newsable.asianetnews.com/kerala/manju-warrier-udaharanam-sujatha-ramaleela |archive-url=https://web.archive.org/web/20171229232136/http://newsable.asianetnews.com/kerala/manju-warrier-udaharanam-sujatha-ramaleela |archive-date=29 December 2017 |access-date=29 December 2017 |work=Asianet News Network Pvt Ltd |language=en |agency=Asianet News}}&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==

=== ಮೊದಲ ಕೆಲಸ, ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸು (1995-1999) ===
17 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಸಾಕ್ಷ್ಯಂ'' (1995) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 June 2020 |title=Manju Warrier opens up about her first movie 'Sakshyam' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-opens-up-about-her-first-movie-sakshyam/articleshow/76297485.cms |access-date=25 May 2021 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಅವರು ''ಸಲ್ಲಾಪಂ'' (1996) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ದಿಲೀಪ್ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದರು, ನಂತರ ಅವರು ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manju Warrier had almost died while filming Sallapam |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/manju-warrier-would-have-died-had-it-not-been-for-this-man |access-date=6 December 2021 |website=Asianet}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=George |first=Anjana |date=11 September 2020 |title=Lohitadas knew that Manju Warrier would be his ideal Radha in Sallapam: Sundar Das |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/lohitadas-knew-that-manju-warrier-would-be-his-ideal-radha-in-sallapam-sundar-das/articleshow/78055781.cms |access-date=25 May 2021 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

ಜುಲೈ 2013 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್ ಜೊತೆಗೆ ಕಲ್ಯಾಣ್ ಜ್ಯುವೆಲ್ಲರ್ಸ್‌ನ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಅದೇ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಕಿನೇನಿ, ಪ್ರಭು ಗಣೇಶನ್ ಮತ್ತು ಶಿವ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 July 2013 |title='˜This is my second birth' |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/this-is-my-second-birth/articleshow/21459180.cms}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=മഞ്ജു വാര്യര് ക്യാമറക്കുമുന്നില് തിരിച്ചെത്തി |url=http://www.theindianreader.com/index.php/keralanews/30-keralam/2013-07-15-10-57-51.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130719200413/http://www.theindianreader.com/index.php/keralanews/30-keralam/2013-07-15-10-57-51.html |archive-date=19 July 2013 |access-date=15 July 2013 |website=The Indian Reader}}&lt;/ref&gt;  ಅವರು ಅನೇಕ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಮತ್ತು ರಂಗ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 August 2014 |title=After 15 years, Manju Warrier is back on stage |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/after-15-years-manju-warrier-is-back-on-stage/articleshow/40010177.cms#:~:text=Actress%20Manju%20Warrier%20had%20made,first%20dance%20performance%20to%20Singapore |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=25 September 2013 |title=Aishwarya Rai Bachchan and Manju Warrier teaming up for an ad? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/aishwarya-rai-bachchan-and-manju-warrier-teaming-up-for-an-ad/articleshow/23032444.cms |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರು &quot;ಅವರ ಜೀವನದ ''ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗಳ'' ಸರಣಿ&quot; ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 October 2013 |title=Manju's 'Sallapam' |url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Manjus-Sallapam/2013/10/05/article1820137.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821214207/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Manjus-Sallapam/2013/10/05/article1820137.ece |archive-date=21 August 2016 |access-date=21 August 2016 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=29 November 2013 |title=Manju Warrier, Shabana Asmi and Kim Ki duk for IFFK |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-shabana-asmi-and-kim-ki-duk-for-iffk/articleshow/26573431.cms |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿವೆ, ''ಆರಂ ತಂಪುರಾನ್'' ಮತ್ತು ''ಪತ್ರಂ'' ಕ್ರಮವಾಗಿ 1996 ಮತ್ತು 1999 ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 July 2023 |title=Highest Box Office Grossing Malayalam Movies by Year: Don't Miss It! |url=https://topmovierankings.com/mollywood/highest-box-office-grossing-malayalam-movies |access-date=23 ಮಾರ್ಚ್ 2026 |archive-date=18 ಮೇ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230518111759/https://topmovierankings.com/mollywood/highest-box-office-grossing-malayalam-movies |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸಿನಿಮಾದಿಂದ ರಜೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಅವರ ಕೊನೆಯ ಚಿತ್ರ ''ಕನ್ನೆಜುಟಿ ಪೊಟ್ಟು ತೊಟ್ಟು'' . &lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web |date=10 September 2021 |title=Happy Birthday lady superstar, best movies of Manju Warrier |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/happy-birthday-lady-superstar-best-movies-of-manju-warrier-1.5989854 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211206054251/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/happy-birthday-lady-superstar-best-movies-of-manju-warrier-1.5989854 |archive-date=6 December 2021 |access-date=6 December 2021 |website=Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Firstpost&quot;&gt;{{Cite web |date=17 March 2019 |title=From Sallapam to Rani Padmini, how Manju Warrier made a successful comeback to regain Malayalam superstar status |url=https://www.firstpost.com/entertainment/from-sallapam-to-rani-padmini-how-manju-warrier-made-a-successful-comeback-to-regain-malayalam-superstar-status-6276421.html |access-date=6 December 2021 |website=First Post}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Awards&quot;&gt;{{Cite web |last=Soman |first=Deepa |date=10 September 2020 |title=Happy Birthday Manju Warrier! Here are five popular characters of the actress |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/happy-birthday-manju-warrier-here-are-five-popular-characters-of-the-actress/articleshow/78029968.cms |access-date=6 December 2021 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

''ಪೂಜಯುಮ್ ಕಡನ್ನು (1996)'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. &lt;ref name=&quot;kerala.state.film.awards.1991–99&quot;&gt;{{Cite web |title=State Film Awards (1991–99) |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234157/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |archive-date=3 March 2016 |access-date=26 September 2015 |publisher=[[Kerala State Chalachitra Academy]]}}&lt;/ref&gt; ಮಂಜು ಅವರು 1996 ರಲ್ಲಿ ''ಈ ಪೂಜಯುಂ ಕಾಡನ್ನು'', 1997 ರಲ್ಲಿ ''ಅರಮ್ ತಂಪುರಾನ್'' ಮತ್ತು ''ಕಲಿಯಾಟಂ'', 1998 ರಲ್ಲಿ ''ಕನ್ಮದಮ್'' ಮತ್ತು 1999 ರಲ್ಲಿ ''ಪತ್ರಂ'' ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಸತತ ನಾಲ್ಕು ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು.

ಮಂಜು ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ''ಮೊಹರವಂ'' ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ. &lt;ref&gt;{{Cite web |trans-title=Praveena, cinema and business |url=http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/220/12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151118165050/http://www.mangalamvarika.com/index.php/en/home/index/220/12 |archive-date=18 November 2015 |access-date=17 November 2015 |publisher=mangalamvarika.com |language=ml}}&lt;/ref&gt;

=== ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿ (2012-2014) ===
ದಿಲೀಪ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ವಿವಾಹದ ನಂತರ ಮಂಜು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ವಿರಾಮ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 24, 2012 ರಂದು, ಗುರುವಾಯೂರ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನವರಾತ್ರಿ ನೃತ್ಯ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕೂಚಿಪುಡಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಮಂಜು ವೇದಿಕೆಗೆ ಬಂದರು.[e][e]

ಮಂಜು ಈಗ ತ್ರಿಶೂರ್‌ನ ಪುಲ್ಲುವಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Dileep and Meenakshi visit Manju Warrier's house in Thrissur |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/dileep-and-meenakshi-visit-manju-warrier-s-house-in-thrissur-pa59st |access-date=23 November 2020 |work=Asianet News Network Pvt Ltd |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=3 July 2018 |title=No, Manju Warrier has not quit WCC yet |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/no-manju-warrier-has-not-quit-wcc-yet/articleshow/64842884.cms |access-date=24 May 2022 |work=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;

''15 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ 2014 ರಲ್ಲಿ ರೋಶನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಅವರ ಹೌ ಓಲ್ಡ್ ಆರ್ ಯು ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಅವರು ಬಹುನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು'' ''.'' . &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=C |first=Sharika |date=18 May 2014 |title=Return of the heroine |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/return-of-the-heroine/article6020886.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20140704160816/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/return-of-the-heroine/article6020886.ece |archive-date=4 July 2014 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

=== ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ವಿಸ್ತರಣೆ (2015–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) ===
ಮಂಜು ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ಸತ್ಯನ್ ಅಂಟಿಕಾಡ್ ಅವರ ''ಎನ್ನಮ್ ಎಪ್ಪೊಜುಮ್'', ಇದು 17 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 March 2015 |title=After 35 flops this year, two Malayalam films finally show some promise |url=https://www.thenewsminute.com/article/after-35-flops-year-two-malayalam-films-finally-show-some-promise-20906 |website=The News Minute}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಮುಂದಿನ ಯೋಜನೆ ಆಶಿಕ್ ಅಬು ಅವರ ರೀಮಾ ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್ ಜೊತೆಗಿನ ''ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿ'' ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡದಿದ್ದರೂ, ಇದನ್ನು ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಚಿತ್ರದ 'ಅಂಡರ್‌ರೇಟೆಡ್ ರತ್ನ' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 December 2019 |title=Rani Padmini: An Underwatched Gem – PinkLungi |url=https://pinklungi.com/rani-padmini-an-underwatched-gem/}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಜೋ ಅಂಡ್ ದಿ ಬಾಯ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಅನಿಮೇಟರ್ ಆಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.

2016 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ರಾಜೇಶ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ''ವೆಟ್ಟಾ'', &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Vettah Movie Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/vettah/movie-review/51176594.cms |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ''ಕರಿಂಕುನ್ನಂ 6'' ಮತ್ತು ಶಕುಂತಲಾ, ನಾಟಕ &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Nampoothiri |first=Hareesh N. |date=21 July 2016 |title=The eternal charm of Shakuntalam |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/The-eternal-charm-of-Shakuntalam/article14500897.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221001239/http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/The-eternal-charm-of-Shakuntalam/article14500897.ece |archive-date=21 December 2016 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manju Warrier mezmerizes Ananthapuri as Kavalam's Shakuntala |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/art-and-culture/manju-warrier-mezmerizes-ananthapuri-as-shakuntala.html |website=OnManorama}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=20 July 2016 |title=When Manju breathed life into Shakuntala |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/when-manju-breathed-life-into-shakuntala/articleshow/53285340.cms |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; .
2017 ರಲ್ಲಿ, ವಾರಿಯರ್ ''C/O ಸಾಯಿರಾ ಬಾನು'', &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=C/O Sairabanu Movie Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/c/o-sairabanu/movie-review/57687567.cms |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 March 2017 |title=C/O Saira Banu movie review: Manju Warrier lends warmth to a relevant but patchy film |url=https://www.firstpost.com/entertainment/co-saira-banu-movie-review-manju-warrier-lends-warmth-to-a-relevant-but-patchy-film-3342310.html}}&lt;/ref&gt; ''ವಿಲನ್'', ಮತ್ತು ಉದಹರಣಂ ಸುಜಾತಾ . &lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 October 2017 |title=Udaharanam Sujatha movie review: Manju Warrier is a rockstar of this Nil Battey Sannata remake |url=https://www.firstpost.com/entertainment/udaharanam-sujatha-movie-review-manju-warrier-is-a-rockstar-of-this-nil-battey-sannata-remake-4121491.html}}&lt;/ref&gt;

ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಬಲ ಮಹಿಳಾ ಪಾತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಜು ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=15 powerful female characters from Mollywood to Inspire You |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/15-powerful-female-characters-from-mollywood-to-inspire-you |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702202228/https://newsable.asianetnews.com/entertainment/15-powerful-female-characters-from-mollywood-to-inspire-you |archive-date=2 July 2018 |access-date=27 May 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jacob |first=Shalin |date=1 August 2017 |title=15 Powerful Female Characters in Malayalam Films That Are Slowly Breaking Stereotypes |url=https://www.scoopwhoop.com/powerful-female-characters-malayalam-films/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180528133532/https://www.scoopwhoop.com/powerful-female-characters-malayalam-films/ |archive-date=28 May 2018 |website=ScoopWhoop}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 May 2017 |title=5 Unconventional Female Characters in Malayalam Movies |url=http://www.fwdlife.in/5-unconventional-female-characters-in-malayalam-movies |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606230515/http://www.fwdlife.in/5-unconventional-female-characters-in-malayalam-movies |archive-date=6 June 2017 |access-date=27 May 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 September 2017 |title=Manju Warrier, Nayanthara, Jyothika: Female stars are marching to a different, but no less successful, beat |url=https://www.firstpost.com/entertainment/manju-warrier-nayanthara-jyothika-female-stars-are-marching-to-a-different-but-no-less-successful-beat-4025507.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20180528052146/https://www.firstpost.com/entertainment/manju-warrier-nayanthara-jyothika-female-stars-are-marching-to-a-different-but-no-less-successful-beat-4025507.html |archive-date=28 May 2018 |access-date=27 May 2018}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Manju Warrier to Nayanthara: Top 7 highest-paid Malayalam actresses |url=https://www.msn.com/en-in/entertainment/southcinema/manju-warrier-to-nayanthara-top-7-highest-paid-malayalam-actresses/ar-AA1uYSHs |access-date=21 January 2025 |work=MSN |publisher=Asianet News}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Top 10 highest paid Malayalam actresses and their net worth |url=https://www.thedailyjagran.com/trending/list-of-top-10-highest-paid-malayalam-actresses-and-their-net-worth-nayanthara-anupama-parameswaran-keerthy-suresh-and-others-10219820 |access-date=25 February 2025 |work=[[Jagran]]}}&lt;/ref&gt;

ಮಾರ್ಚ್ 2021 ರಲ್ಲಿ, ವಾರಿಯರ್ ''ಅಮೃಕಿ ಪಂಡಿತ್'', ಆರ್ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮಾಧವನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅವರ [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಚಿತ್ರೀಕರಣ. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 March 2021 |title=Manju Warrier to make Bollywood debut in 'Ameriki Pandit' with Madhavan |url=https://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-make-bollywood-debut-ameriki-pandit-madhavan-144983 |access-date=8 May 2022 |work=The News Minute |language=en}}&lt;/ref&gt; 2021 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಮ್ಮುಟ್ಟಿ ಜೊತೆಗೆ ದಿ ''ಪ್ರೀಸ್ಟ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. 2022 ರಲ್ಲಿ, ಮಂಜು 20 ವರ್ಷಗಳ ಅಂತರದ ನಂತರ ''ಲಲಿತಂ ಸುಂದರಂ'' ಮೂಲಕ ಬಿಜು ಮೆನನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=6 February 2020 |title=Madhu Warrier's directorial debut titled Lalitham Sundaram |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2020/02/06/madhu-warrier-directorial-debut-lalitham-sundaram.html |access-date=8 May 2022 |work=Manorama}}&lt;/ref&gt;

== ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == 
[[ಚಿತ್ರ:Dileep_manju.jpg|thumb|2010 ರಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ತಮ್ಮ ಪತಿ ದಿಲೀಪ್ ಜೊತೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.]]
ಅಕ್ಟೋಬರ್ 20, 1998 ರಂದು, ಮಂಜು ನಟ ದಿಲೀಪ್ ಅವರನ್ನು ಔಲಾ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ಈ ಹಿಂದಿನ ದಂಪತಿಗೆ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಎಂಬ ಮಗಳಿದ್ದಾಳೆ. ಅವರು 2014 ರಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 July 2017 |title=Manju to move court for custody of daughter Meenakshi |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/07/11/manju-warrier-to-move-court-for-custody-of-daughter-meenakshi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171229231527/http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/07/11/manju-warrier-to-move-court-for-custody-of-daughter-meenakshi.html |archive-date=29 December 2017 |access-date=29 December 2017 |work=OnManorama |agency=Manorama News Online}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=28 February 2020 |title=Manju deposes in court, sticks to her statement about Dileep |url=https://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-deposes-court-sticks-her-statement-about-dileep-119106 |access-date=20 February 2021 |work=The News Minute |language=en |quote=&quot;I divorced Dileep in 2015 and the extramarital relationship between him and Kavya was the reason behind it&quot;}}&lt;/ref&gt; ಜನವರಿ 2015 ರಲ್ಲಿ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಕೌಟುಂಬಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ವಿ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 November 2014 |title=Manju Warrier releases her book Sallapam |url=https://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-releases-her-book-sallapam-20601 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702202228/https://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-releases-her-book-sallapam-20601 |archive-date=2 July 2018 |access-date=2 July 2018 |website=the newsminute.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=I am living for my daughter: says Dileep |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/I-am-living-for-my-daughter-says-Dileep/articleshow/30456694.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20160908011851/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/I-am-living-for-my-daughter-says-Dileep/articleshow/30456694.cms |archive-date=8 September 2016 |access-date=9 February 2016 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

ಅವರು ವೃತ್ತಿಪರ ಕುಚಿಪುಡಿ ನರ್ತಕಿಯೂ ಆಗಿದ್ದು, ಗೀತಾ ಪದ್ಮಕುಮಾರ್ ಅವರಿಂದ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಲಿತಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=G. S. Paul |date=13 May 2016 |title=For the joy of dance |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/for-the-joy-of-dance/article5609057.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407030322/http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/for-the-joy-of-dance/article5609057.ece |archive-date=7 April 2014 |access-date=19 April 2018 |work=[[The Hindu]] |location=Thiruvananthapuram}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಅನೇಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 2012 ರಲ್ಲಿ [[ನವರಾತ್ರಿ]] ನೃತ್ಯೋತ್ಸವದ ಭಾಗವಾಗಿ [[ಗುರುವಾಯೂರು|ಗುರುವಾಯೂರಿನಲ್ಲಿ]] ವೇದಿಕೆಗೆ ಮರಳಿದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Shilpa Nair Anand |date=18 January 2013 |title=Queen of HEARTS |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/queen-of-hearts/article4319964.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20130902051158/http://www.thehindu.com/features/cinema/queen-of-hearts/article4319964.ece |archive-date=2 September 2013 |access-date=20 April 2018 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 January 2018 |title=Ending speculations, actor Manju Warrier says she has no political ambitions |url=https://www.thenewsminute.com/article/ending-speculations-actor-manju-warrier-says-she-has-no-political-ambitions-74040 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702202228/https://www.thenewsminute.com/article/ending-speculations-actor-manju-warrier-says-she-has-no-political-ambitions-74040 |archive-date=2 July 2018 |access-date=27 May 2018}}&lt;/ref&gt; ಅವರು 2014 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಕುಚಿಪುಡಿಗಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Asha Prakash |date=13 October 2015 |title=Sangeeta Nataka Akademi honours Manju Warrier |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/sangeeta-nataka-akademi-honours-manju-warrier/articleshow/49337372.cms |access-date=26 February 2023 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kerala Sangeetha Nataka Akademi Award: Dance |url=http://www.keralaculture.org/dance-a-ksna/466 |access-date=26 February 2023 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Kerala}}&lt;/ref&gt;

== ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ==
ರಾಜ್ಯ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಮಿಷನ್, &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=17 August 2018 |title=Manju Warrier to become goodwill ambassador of State Literacy Mission |url=https://literacymissionkerala.org/en/manju-warrier-to-become-goodwill-ambassador-of-state-literacy-mission/ |access-date=6 August 2023 |work=Missionkerala.org}}&lt;/ref&gt; ಶೀ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ, &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=12 November 2013 |title=Actress Manju Warrier brand ambassador for 'She Taxi' |url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/actress-manju-warrier-brand-ambassador-for-she-taxi-113111200847_1.html |access-date=6 August 2023 |work=Business Standard |agency=IANS}}&lt;/ref&gt; ಕುಟುಂಬಶ್ರೀಯ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಯೋಜನೆ ( ''ಹೌ ಓಲ್ಡ್ ಆರ್ ಯು'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತ), &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=5 July 2014 |title=Manju Warrier Made Kudumbashree Brand Ambassador |url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/jul/05/manju-warrier-made-kudumbashree-brand-ambassador-632149.html |access-date=6 August 2023 |work=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Joseph |first=Salim |date=11 February 2017 |title=Manju Warrier to be face of Horticorp |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/manju-to-be-face-of-horticorp/articleshow/57088559.cms |access-date=6 August 2023 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=6 September 2015 |title=Warrier made goodwill ambassador for govts dev projects |url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/warrier-made-goodwill-ambassador-for-govts-dev-projects-460397-2015-09-06 |access-date=6 August 2023 |work=India Today |language=en |agency=PTI}}&lt;/ref&gt;

ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲದೆ, ಅವರು ಕಲ್ಯಾಣ್ ಜ್ಯುವೆಲ್ಲರ್ಸ್, &lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 September 2020 |title=Throwback to Kalyan Jewellers' Brand Ambassador Manju Warrier's top 5 iconic avatars |url=https://thedailybrunch.com/2020/09/16/throwback-to-kalyan-jewellers-brand-ambassador-manju-warriers-top-5-iconic-avatars/ |access-date=6 August 2023 |website=The Daily Brunch}}&lt;/ref&gt; ಸೋನಿ ಇಂಡಿಯಾ, &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sony Announces Attractive Consumer Promotion Offers for Onam : Product Press Releases : Sony India |url=http://www.sony.co.in/pressrelease/asset/618878/section/productpressreleases |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808184317/http://www.sony.co.in/pressrelease/asset/618878/section/productpressreleases |archive-date=8 August 2017 |access-date=8 August 2017 |website=Sony India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 July 2017 |title=Celebrate this Onam with Sony • FWD Business |url=http://fwdbusiness.com/2017/07/celebrate-onam-sony/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808200115/http://fwdbusiness.com/2017/07/celebrate-onam-sony/ |archive-date=8 August 2017 |website=FWD Business}}&lt;/ref&gt; ಲಸಾಗು ಕೋಚಿಂಗ್ ಆಪ್, ಮೈಜಿ, &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=14 December 2021 |title=myG ropes in Manju Warrier as brand ambassador alongside Mohanlal |url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/myg-ropes-in-manju-warrier-as-brand-ambassador-alongside-mohanlal/article37951794.ece |access-date=6 August 2023 |work=Business Line}}&lt;/ref&gt; ಉಜಾಲಾ ಡಿಟರ್ಜೆಂಟ್, &lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 May 2022 |title=PRESENTATION Q4FY22 &amp; FY22 |url=https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/Attachhis/34b634a2-cdb3-4b49-aa82-8ae7f304bd84.pdf |access-date=6 August 2023 |website=BSE India |publisher=Jyothi Labs}}&lt;/ref&gt; ಕಿಚನ್ ಟ್ರೆಷರ್ಸ್, ಅಜಿನೋರಾ &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=8 May 2022 |title=ഐഇഎൽടിഎസ് പരിശീലനം നൽകുന്ന രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും വലിയ വിദ്യാഭ്യാസ ശൃംഖലകളിലൊന്നായ അജിനോറയ്ക്ക് ഇനി മഞ്ജു വാര്യരുടെ മുഖമുദ്ര |url=https://www.twentyfournews.com/2022/05/08/manju-warrier-ajinorah-brand-ambassador.html |access-date=6 August 2023 |work=24 News}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಕೆಎಲ್ಎಂ ಆಕ್ಸಿವಾಗಳ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಲೈಫ್‌ಬಾಯ್, ಮೆರಿಬಾಯ್ ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಧಾತ್ರಿಯಂತಹ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಜೀ ಕೇರಳಂ ಮೂಲಕ ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಮನರಂಜನಾ ಚಾನೆಲ್‌ನ ಮೊದಲ ಬ್ರಾಂಡ್ ರಾಯಭಾರಿಯಾದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=20 September 2021 |title=ZEE Keralam welcomes Manju Warrier as their Brand Ambassador |url=https://orissadiary.com/zee-keralam-welcomes-manju-warrier-as-their-brand-ambassador/ |access-date=5 August 2023 |work=Orissa Diary}}&lt;/ref&gt;

018 ರಲ್ಲಿ, ಮಂಜು ಕಮಲಾ ಸುರಯ್ಯ ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯ 'ಆಮಿ' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. [1] [2] ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ 'ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್', ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್ ಅವರ ಕಟ್ಟಾ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರೂ, ನಟಿ ಅವರ ಹಾಸ್ಯ ಸಮಯ ಮತ್ತು 'ಹುಚ್ಚ ಅಭಿಮಾನಿ ಹೇಗೆ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾನೆ' ಎಂಬುದರ ತಿಳುವಳಿಕೆಗಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. [3] ಅವರ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 'ಓಡಿಯನ್' ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆದ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ನಾಟಕವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕೇರಳ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆರಂಭಿಕ ದಿನದ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಮಾಡಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ವಾರಿಯರ್ 'ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಭವಿಷ್ಯ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಯಾವಾಗಲೂ ತಿಳಿದಿರುವ ಮತ್ತು ಆ ಲಿಖಿತ ಪದವನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸಲು ಆತ್ಮವನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ' ಪ್ರಭಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಏಕರೂಪವಾಗಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಯಿತು. [4] 2019 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ 'ಲೂಸಿಫರ್'. &quot;ಮಲಯಾಳಂ ಪ್ರತಿಭೆ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಅವರನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕನ ದುಃಖಿತ ಮಗಳಾಗಿ ನೋಡಲು, ಅವರು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವರ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ನಿರ್ವಾತವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಅದು ಶುದ್ಧ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ತಾಯಿ. ಪತ್ನಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನಿ - ಅವರ ಕುಟುಂಬ ರಹಸ್ಯಗಳ ಸರಮಾಲೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾ - ಸೀಮಿತ ಪರದೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಸುತ್ತುಗಳು ಹೃದಯವಿದ್ರಾವಕವಾಗಿವೆ, ಅವರು ದುರ್ಬಲತೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ - ಇದು ಅವರ ನಟನಾ ಶಕ್ತಿಯ ಸೂಚನೆಯಾಗಿದೆ.&quot; [5] [6] ಲೂಸಿಫರ್ ₹200 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು, [7] ಮತ್ತು ಈಗ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಧನುಷ್ ಎದುರು ವೆತ್ರಿಮಾರನ್ ಅವರ ಅಸುರನ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಫಸ್ಟ್‌ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಾಗಿ ಅವರ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಧರ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು 'ತೀವ್ರ' ಎಂದು ಕರೆದರು. &quot;ಧನುಷ್ ಅವರ ಪತ್ನಿಯಾಗಿ ಮಂಜು, ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಸಂವೇದನಾಶೀಲ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನೀವು ಅವರ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೀರಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಆರ್ದ್ರತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು.&quot; [8] ವರ್ಷದ ಅಂತಿಮ ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುನರಾಗಮನ ನಿರ್ದೇಶಕ ರೋಷನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಪ್ರತಿ ಪೂವನ್ಕೋಜಿಗಾಗಿ ಸಹಕರಿಸಿದರು. ವಿಮರ್ಶಕರು ಅವರ ಪರದೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯವನ್ನು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು. [9] ಫಿಲ್ಮ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ್ ಮೆನನ್, &quot;.. ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಅವರ ಎರಡನೇ ಆಗಮನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅಭಿನಯವನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಯಾರಾದರೂ ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಅಸುರನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಪೂವನ್‌ಕೋಜಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಅವರಂತೆ ಯಾರೂ ಕೋಪಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.&quot; ಮಹಿಳೆಯರು ಯಾವ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಧಿಕ್ಕರಿಸುವ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಮಹಿಳೆಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ, ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಅವರನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಹಚರರು 'ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವವ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ. [10]

== ಚಿತ್ರಕಲೆ ==

=== ನಟಿಯಾಗಿ ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders.&quot;
|+List of Manju Warrier film credits
! scope=&quot;col&quot; |Year
! scope=&quot;col&quot; |Title
! scope=&quot;col&quot; |Role
! scope=&quot;col&quot; |Language
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |Notes
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |Ref.
|-
|1995
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Sakshyam''
|Smitha
| rowspan=&quot;34&quot; |[[ಮಲಯಾಳಂ|Malayalam]]
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 June 2020 |title=Manju Warrier opens up about her first movie 'Sakshyam' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-opens-up-about-her-first-movie-sakshyam/articleshow/76297485.cms |access-date=25 May 2021 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1996
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Sallapam''
|Radha
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manju Warrier had almost died while filming Sallapam |url=https://newsable.asianetnews.com/entertainment/manju-warrier-would-have-died-had-it-not-been-for-this-man |access-date=6 December 2021 |website=Asianet}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Thooval Kottaram''
|Devaprabha Varma
|
|&lt;ref name=&quot;MB&quot;&gt;{{Cite web |last=അന്തിക്കാട് |first=സത്യന്‍ |date=21 November 2020 |title='അഭിനയമായാലും നൃത്തമായാലും വാശികയറിയാല്‍ മഞ്ജുവിനെ തോല്‍പ്പിക്കാന്‍ ആര്‍ക്കുമാവില്ല' |url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/features/sathyan-anthikkad-about-manju-warrier-thoovalkottaram-irattakuttikalude-achan-ennum-eppozhum-movie-1.5223807 |access-date=25 May 2021 |website=മാതൃഭൂമി |language=ml }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Dilliwala Rajakumaran''
|Maya
|
|&lt;ref name=&quot;KPT&quot;&gt;{{Cite web |date=10 September 2019 |title=Happy Birthday, Manju Warrier: 6 Career Defining Moments Of The 'Lady Superstar' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/happy-birthday-manju-warrier-6-career-defining-moments-of-the-lady-superstar/etphotostory/71063777.cms |access-date=25 May 2021 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Kaliveedu''
|Mridula
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cris |date=21 August 2019 |title=Arrogant wife, please adjust: How Malayalam cinema has portrayed divorce |url=https://www.thenewsminute.com/article/arrogant-wife-please-adjust-how-malayalam-cinema-has-portrayed-divorce-107581 |access-date=25 May 2021 |website=The News Minute}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Ee Puzhayum Kadannu''
|Anjali
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 February 2021 |title=Happy Valentine's Day: 5 Malayalam Movie Characters That You Can't Help But Fall In Love With |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/happy-valentines-day-5-malayalam-movie-characters-that-you-cant-help-but-fall-in-love-with/etphotostory/80899613.cms |access-date=25 May 2021 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;kerala.state.film.awards.1991–99&quot;/&gt; &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 November 1999 |title=Filmfare – South Special |url=http://www.filmfare.com:80/site/october97/south3e.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/19991103180423/http://www.filmfare.com/site/october97/south3e.htm |archive-date=3 November 1999 |access-date=16 December 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |1997
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Kudamattam''
|Gauri
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 September 2021 |title=HBD Manju Warrier: Promising upcoming movies of the superstar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/hbd-manju-warrier-promising-upcoming-movies-of-the-superstar/photostory/86089825.cms |access-date=6 December 2021 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Irattakuttikalude Achan''
|Anupama
|
|&lt;ref name=&quot;Firstpost&quot;/&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Krishnagudiyil Oru Pranayakalathu''
|Meenakshi
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Biju Menon and Manju Warrier Reunites in Lalitham Sundaram after 20 years |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/feb/05/biju-menon-manju-warrier-reunite-for-lalitham-sundaram-16904.html |access-date=6 December 2021 |work=Cinema Express}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Kaliyattam''
|Thaamara
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 April 2021 |title=From 'Kaliyattam' to 'Joji': A list of Malayalam adaptations of Shakespeare |url=https://www.thenewsminute.com/article/kaliyattam-joji-list-malayalam-adaptations-shakespeare-147349 |access-date=6 December 2021 |website=The News Minute}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Sammanam''
|Rajalakshmi
|
|&lt;ref name=&quot;TOI&quot;&gt;{{Cite web |last=George |first=Anjana |date=11 September 2020 |title=Lohitadas knew that Manju Warrier would be his ideal Radha in Sallapam: Sundar Das |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/lohitadas-knew-that-manju-warrier-would-be-his-ideal-radha-in-sallapam-sundar-das/articleshow/78055781.cms |access-date=25 May 2021 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Aaraam Thampuran''
|Unnimaya
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 January 2020 |title='അന്ന് അമ്പലത്തില്‍ നിന്നും ഇറങ്ങി വരുന്ന സീനെടുക്കുന്ന ദിവസമാണ് എനിക്ക് 18 തികഞ്ഞത്' |url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/news/manju-warrier-club-fm-interview-aaram-thampuran-movie-mohanlal-1.4432084 |access-date=25 May 2021 |website=മാതൃഭൂമി |language=ml }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Awards&quot;/&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Innalekalillaathe''
|Beena
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 June 2021 |trans-title=Watch this, warriors! Poornima's question to Manju Warrier! Fans asked when they got together in the film! |url=https://malayalam.samayam.com/malayalam-cinema/celebrity-news/poornima-indrajith-shares-a-throwback-pic-with-manju-warrier/articleshow/83568915.cms |access-date=14 July 2021 |website=Malayalam.samayam |publisher=Times of India |language=ml}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1998
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Pranayavarnangal''
|Aarathi Nair
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 January 2020 |title=Manju Warrier walks down memory lane, revisits 'hostel' after 22 years |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/manju-warrier-walks-down-memory-lane-revisits-hostel-after-22-years-1.4471203 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128060412/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/manju-warrier-walks-down-memory-lane-revisits-hostel-after-22-years-1.4471203 |archive-date=28 January 2022 |access-date=25 May 2021 |website=Mathrubhumi |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Daya''
|Daya / Sumuru / Sameer
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 February 2018 |title='മഞ്ജുവിന് വേണ്ടി സ്‌ക്രിപ്റ്റ് എഴുതിയിരുന്ന ഒരു കാലം ഉണ്ടായിരുന്നു' |url=https://www.mathrubhumi.com/mobile/movies-music/news/manju-warrier-venu-on-carbon-movie-fahadh-faasil-fahad-fazil-daya-movie-1.2588201 |access-date=25 May 2021 |website=മാതൃഭൂമി |language=ml }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Kanmadam''
|Bhanumathi
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 October 2019 |title='കന്മദ'ത്തിലെ ഭാനുമതിയല്ലേ ഇത് എന്ന് ആരാധകര്‍, അല്ല ഇതാള് വേറെയെന്ന് മഞ്ജു |url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/manju-warrier-interview-asuran-dhanush-kanmadam-303221/ |access-date=6 December 2021 |website=Indian Express |language=en-US}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;Awards&quot; /&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Summer in Bethlehem''
|Abhirami/Amy
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 April 2020 |title=Manju Warrier's photos shared by makeup man get the fans talking |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/manju-warriers-photos-shared-by-makeup-man-get-the-fans-talking/articleshow/75174755.cms |access-date=6 December 2021 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Thirakalkkappuram''
|Seetha
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 October 2015 |title=Thirakalkkappuram Malayalam full movie &amp;#124; തിരകൾക്കപ്പുറം &amp;#124; Suresh Gopi &amp;#124; Manju Warrier |url=https://www.youtube.com/watch?v=BBdUSLi2PfM&amp;themeRefresh=1 |website=YouTube}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1999
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Pathram''
|Devika Shekhar
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rahman bags 12th Filmfare award |url=http://www.pvv.ntnu.no/~kailasan/news/rahman_bags_12th_filmfare_award.htm |access-date=23 September 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Kannezhuthi Pottum Thottu''
|Bhadra
|
|&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt; &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref name=&quot;46thawardPDF&quot;&gt;{{Cite web |title=46th National Film Awards |url=https://www.dff.gov.in/images/Documents/71_46thNfacatalogue.pdf |access-date=27 March 2022 |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''How Old Are You?''
|Nirupama Rajeev
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=C |first=Sharika |date=18 May 2014 |title=Return of the heroine |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/return-of-the-heroine/article6020886.ecel |access-date=6 December 2021 |website=[[The Hindu]]}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Winners of 62nd Britannia Filmfare Awards South |url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-62nd-britannia-filmfare-awards-south-9643.html |website=Filmfare}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2015
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Ennum Eppozhum''
|Adv. Deepa
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=P. K. Ajith Kumar |date=6 August 2014 |title=Mohanlal, Manju to team up |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/mohanlal-manju-to-team-up-for-sathyan-anthikad-film/article6286900.ece |work=[[The Hindu]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207172008/https://www.thehindu.com/features/cinema/mohanlal-manju-to-team-up-for-sathyan-anthikad-film/article6286900.ece |archive-date=7 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021 |access-date=23 ಮಾರ್ಚ್ 2026 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Rani Padmini''
|Padmini
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Anjana George |date=16 October 2015 |title=Rani Padmini is a visual treat: Manju |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Rani-Padmini-is-a-visual-treat-Manju/articleshow/49411621.cms |access-date=23 October 2015 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Jo and the Boy ''
|Jo / Joan Mary John
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=23 December 2015 |title=Rojin and the movies |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/rojin-thomas-on-his-new-movie-jo-and-the-boy/article8021682.ece |access-date=15 August 2024 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2016
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Paavada''
|Babu's fiancé
|Cameo appearance
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Sidhardhan |first=Sanjith |title=Anoop suggested Manju Warrier for Pavada |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/anoop-suggested-manju-warrier-for-pavada/articleshow/51513584.cms |access-date=26 May 2021 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Vettah''
|Commissioner Sribala IPS
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Rajesh |first=G |date=27 February 2016 |title='Vettah': Redefining crime drama |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/movie-reviews/vettah-movie-review-rajesh-pillai-manju-warrier-indrajith.html |access-date=7 October 2024 |work=OnManorama}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Karinkunnam 6's''
|Vandana Aby
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Palicha |first=Paresh C. |date=8 July 2016 |title=Review: Karinkunnam 6s is a decent watch |url=https://www.rediff.com/movies/report/review-karinkunnam-6s-is-a-decent-watch/20160708.htm |access-date=7 October 2024 |work=Rediff}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2017
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''C/O Saira Banu''
|Saira Banu
|
|&lt;ref name=&quot;release&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Digital Native |date=20 February 2017 |title=Amala-Manju Warrier starrer 'C/o Saira Banu' ready for release |url=http://www.thenewsminute.com/article/amala-manju-warrier-starrer-co-saira-banu-ready-release-57511 |access-date=5 March 2017 |work=[[The News Minute]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Udaharanam Sujatha ''
|Sujatha Krishnan
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 May 2017 |title=Manju Warrier has high hopes from 'Udaharanam Sujatha' |url=http://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-has-high-hopes-udaharanam-sujatha-62791}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Villain''
|Dr. Neelima Mathew
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 March 2017 |title=Manju in Villain |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/manju-in-villain/article17439322.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215152104/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/manju-in-villain/article17439322.ece |archive-date=15 December 2017 |access-date=23 August 2017 |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2018
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Aami''
|Kamala Surayya
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Ramasubramanian |first=Uma |date=18 February 2017 |title=Manju Warrier a better performer than Vidya Balan: Kamal |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/180217/manju-warrier-a-better-performer-than-vidya-balan-kamal.html |access-date=16 January 2018 |work=[[Deccan Chronicle]] |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=66th Yamaha Fascino Filmfare Awards South: Complete winners' list (Malayalam) |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/66th-yamaha-fascino-filmfare-awards-south-complete-winners-list-malayalam/articleshow/72920655.cms |access-date=22 December 2019 |work=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Mohanlal''
|Meenakshi / Meenukutty
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Vijayan |first=Lekshmi |date=30 December 2016 |title=Manju Warrier as a Mohanlal fan in 'Mohanlal' |url=http://english.manoramaonline.com/ACP/entertainment/entertainment-news/manju-warrier-as-mohanlal-fan-in-mohanlal-movie.html |access-date=4 March 2018 |work=[[Malayala Manorama]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Odiyan''
|Prabha
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Sidhardhan |first=Sanjith |date=13 January 2018 |title=Manju Warrier to flaunt three looks in Odiyan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-to-flaunt-three-looks-in-odiyan/articleshow/62473783.cms |access-date=17 November 2018 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2019
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Lucifer''
|Priyadharshini Ramdas
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=12 March 2019 |title=Meet Jhanvi from Prithviraj directorial 'Lucifer'! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/meet-jhanvi-from-prithviraj-directorial-lucifer/articleshow/68370504.cms |access-date=18 March 2019 |work=[[The Times of India]] |agency=Times News Network}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Asuran''
|Pachaiyammal Sivasaami
|[[ತಮಿಳು|Tamil]]
|
|&lt;ref name=&quot;Asuran&quot;&gt;{{Cite web |date=22 January 2019 |title=Asuran: Manju Warrier makes her Kollywood debut opposite Dhanush |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/asuran-manju-warrier-makes-her-kollywood-debut-opposite-dhanush-1436305-2019-01-22 |website=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Prathi Poovankozhi''
|Madhuri
| rowspan=&quot;8&quot; |Malayalam
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 December 2019 |title='Prathi Poovankozhi' Trailer: Manju Warrier impresses with her bold avatar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/prathi-poovankozhi-trailer-manju-warrier-impresses-with-her-bold-avatar/articleshow/72328160.cms |access-date=9 December 2019 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|2020
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Kayattam''
|Maya
|Also co-producer
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=23 January 2025 |title=Manju Warrier's 'Kayattam' to be released online for free, director Sanalkumar Sasidharan announces |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warriers-kayattam-to-be-released-online-for-free-director-sanalkumar-sasidharan-announces/articleshow/117477797.cms |access-date=2 February 2025 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2021
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''The Priest''
|Susan
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Features |first=CE |date=13 January 2020 |title=Mammootty-Manju Warrier film titled The Priest |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/jan/13/mammootty-manju-warrier-film-titled-the-priest-16506.html |access-date=1 March 2020 |website=[[Cinema Express]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Chathur Mukham''
|Thejaswini
|Also producer
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 April 2022 |title=I want to produce good movies: Manju Warrier |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/interview/movie-1.5585626 |access-date=22 June 2022 |work=English Mathrubhumi News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 January 2021 |title=Manju Warrier's first horror thriller 'Chathurmukham' to hit theatres |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/manju-warrier-s-first-horror-thriller-chathurmukham-to-hit-theatres-in-february-movie-1.5354951 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220124041557/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/manju-warrier-s-first-horror-thriller-chathurmukham-to-hit-theatres-in-february-movie-1.5354951 |archive-date=24 January 2022 |access-date=26 May 2021 |website=[[Mathrubhumi]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Marakkar: Arabikadalinte Simham''
|Subaida
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=George |first=Anjana |date=25 January 2019 |title=Manju Warrier's look in Marakkar: Arabikadalinte Simham reminds one of Daya |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warriers-look-in-marakkar-arabikadalinte-simham-reminds-one-of-daya/articleshow/67686499.cms |access-date=19 August 2019 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Lalitham Sundaram''
|Annie Mary Das
|Also producer
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=8 March 2022 |title=Trailer of Madhu Warrier's directorial debut 'Lalitham Sundaram' is out |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/03/08/trailer-madhu-warrier-directorial-lalitham-sundaram-biju-menon-manju-warrier.html |access-date=22 June 2022 |work=OnManorama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=19 February 2020 |title=Producer Manju Warrier graces the puja of 'Lalitham Sundaram' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/producer-manju-warrier-graces-the-puja-of-lalitham-sundharam/articleshow/74210463.cms |access-date=23 June 2021 |work=The Times Of India}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Meri Awas Suno''
|Dr. Reshmi Padath
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=22 June 2022 |title=Manju Warrier – Jayasurya starrer 'Meri Awas Suno' gets an OTT release date |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-jayasurya-starrer-meri-awas-suno-gets-an-ott-release-date/articleshow/92387124.cms |access-date=23 June 2022 |work=The Times Of India}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=&quot;left&quot; scope=&quot;row&quot; |''Jack N' Jill''
|Parvathy
|Partially reshot in Tamil as ''Centimeter''
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=11 May 2022 |title=Manju Warrier starrer Jack N' Jill gets a release date. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-starrer-jack-n-jill-gets-a-release-date/articleshow/91494069.cms |access-date=23 June 2022 |work=[[The Times Of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2023
! scope=&quot;row&quot; |''Thunivu''
|Kanmani
|Tamil
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=23 June 2022 |title='AK 61' will be a pan-Indian release; Manju Warrier joins the shoot |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/ak-61-will-be-a-pan-indian-release-manju-warrier-joins-the-cast/articleshow/92411169.cms |access-date=23 June 2022 |work=The Times Of India}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''Ayisha''
|Ayisha
|Malayalam&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[ಅರಬ್ಬೀ ಭಾಷೆ|Arabic]]
|Bilingual film
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Soman |first=Deepa |date=10 September 2021 |title=Manju Warrier to star in a Malayalam-Arabic bilingual, 'Ayisha' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-to-star-in-a-malayalam-arabic-bilingual-ayisha/articleshow/86089760.cms |access-date=23 March 2024 |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''Vellari Pattanam''
|K.P Sunandha
| rowspan=&quot;2&quot; |Malayalam
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=10 November 2021 |title=Manju Warrier and Soubin Shahir 'Vellarikka Pattanam' kickstarted with muhurat puja |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-and-soubin-shahir-vellarikka-pattanam-kickstarted-with-muhurat-puja/articleshow/87617437.cms |work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2024
! scope=&quot;row&quot; |''Footage''
|The mysterious woman
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=22 May 2023 |title=Manju Warrier Starts Shooting For Footage, Pics Inside |url=https://www.news18.com/movies/manju-warrier-starts-shooting-for-footage-pics-inside-7886641.html |access-date=30 October 2023 |work=News18}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''Vettaiyan''
|Thara Athiyan
| rowspan=&quot;2&quot; |Tamil
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=4 October 2023 |title=Rajinikanth's look in Thalaivar 170 revealed in pooja ceremony photos |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/rajinikanths-look-in-thalaivar-170-revealed-in-pooja-ceremony-photos-8968379/lite/ |access-date=6 October 2023 |work=Indian Express}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''Viduthalai Part 2''
|Mahalakshmi
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=17 December 2023 |title=Vetri Maaran reveals why 'Viduthalai Part 2' got delayed |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vetri-maaran-reveals-why-viduthalai-part-2-got-delayed/articleshow/106061368.cms |access-date=15 February 2024 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2025
! scope=&quot;row&quot; |''L2: Empuraan''
|Priyadarshini Ramdas
| rowspan=&quot;2&quot; |Malayalam
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=5 October 2023 |title=L2- Empuraan: As Prithviraj and Mohanlal start shooting, fans call it the 'biggest Mollywood cinema' |url=https://www.mid-day.com/entertainment/regional-indian-cinema-news/article/l2-empuraan-as-prithviraj-and-mohanlal-start-shooting-fans-call-it-the-biggest-mollywood-cinema-23312732 |access-date=6 October 2023 |work=Mid Day}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''Aaro — Someone''
|Visitor
|Short film
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=14 November 2025 |title=Ranjith's short film Aaro – Someone, produced by MammoottyKampany, gets streaming release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2025/Nov/14/ranjiths-short-film-aaro-someone-produced-by-mammoottykampany-gets-streaming-release-date |access-date=16 November 2025 |work=Cinema  Express}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |TBA
!scope=&quot;row&quot; ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:Pending film
|TBA
|Tamil
|Post-production
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Praveenkumar |first=K |date=22 June 2023 |title=Here's how Manju Warrier came on board for 'Mr.X', reveals director Manu Anand- Exclusive! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/heres-how-manju-warrier-came-on-board-for-mr-x-reveals-director-manu-anand-exclusive/articleshow/101188100.cms |access-date=28 June 2023 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=row ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:Pending film
|TBA
|[[ಮಲಯಾಳಂ|Malayalam]]
|Filming
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 February 2026 |title=Manju Warrier and Kunchacko Boban announce new film ‘Nere Chovva’; motion poster revealed - Watch |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-and-kunchacko-boban-announce-new-film-nere-chovva-motion-poster-revealed-watch/articleshow/128348583.cms |access-date=16 February 2026 |website=The News Minute}}&lt;/ref&gt;
|-
!scope=row ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್:Pending film
|Shubha
|[[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|Hindi]]
|Filming
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 March 2021 |title=Manju Warrier to make Bollywood debut in 'Ameriki Pandit' with Madhavan |url=https://www.thenewsminute.com/article/manju-warrier-make-bollywood-debut-ameriki-pandit-madhavan-144983 |access-date=10 October 2021 |website=The News Minute}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ಚಿತ್ರದ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ
! scope=&quot;col&quot; | ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; | ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! scope=&quot;col&quot; | ಪಾತ್ರ
! scope=&quot;col&quot; | ಭಾಷೆ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| 2016
| ''ಹುಡುಗಿಯರು''
| ನಿರೂಪಕ
| ಮಲಯಾಳಂ&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ತಮಿಳು
| ದ್ವಿಭಾಷಾ ಚಲನಚಿತ್ರ
|-
| 2023
| ''ಒಂಟಿಯಾಗಿ''
| ಯಮುನಾ
| ಮಲಯಾಳಂ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 January 2023 |title=Alone Movie Review: A daring experiment that becomes a tiring experience |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/review/2023/jan/26/alone-movie-review-a-daring-experiment-that-becomes-a-tiring-experience-39301.html |access-date=29 January 2023 |website=[[Cinema Express]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಪಟ್ಟಿ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್ ನ ಡಿಸ್ಕೋಗ್ರಫಿ
|- style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ವರ್ಷ
! scope=&quot;col&quot; |ಪದ್ಯ
! scope=&quot;col&quot; |ಚಿತ್ರ/ಆಲ್ಬಮ್
! scope=&quot;col&quot; |ಭಾಷೆ
! scope=&quot;col&quot; |ಸಹ-ಗಾಯಕೆರ್
! scope=&quot;col&quot; |ಸಾಹಿತ್ಯ
! scope=&quot;col&quot; |ಸಂಯೋಜಕೆರ್
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |Ref.
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |೧೯೯೮
|&quot;ವೇಜಂಬಲ್ ಮಮಝ&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; |''ಚಿಂಗಾಪೂವು'' (ಆಲ್ಬಮ್)
| rowspan=&quot;6&quot; |ಮಲಯಾಳ
|ಮೋಹನ್ಲಾಲ್
| rowspan=&quot;2&quot; |ಬಿಚ್ಚು ತಿರುಮಲ
| rowspan=&quot;2&quot; |ಬರ್ನಿ-ಇಗ್ನೇಷಿಯಸ್
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 March 1998 |title=Vezhambal Mamazha (Full Song) – Manju Warrier, Mohanlal – Download or Listen Free |url=https://www.saavn.com/s/song/malayalam/Chingapoovu---Onam-Songs/Vezhambal-Mamazha/HFgfST96XF4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728210912/https://www.saavn.com/s/song/malayalam/Chingapoovu---Onam-Songs/Vezhambal-Mamazha/HFgfST96XF4 |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 March 2013 |title=Pakal Kinakkal (Full Song) – Manju Warrier – Download or Listen Free – Saavn |url=http://www.saavn.com/s/song/malayalam/Chingapoovu---Onam-Songs/Pakal-Kinakkal/Lx8OVy0GdQA |archive-url=https://web.archive.org/web/20170729014508/https://www.saavn.com/s/song/malayalam/Chingapoovu---Onam-Songs/Pakal-Kinakkal/Lx8OVy0GdQA |archive-date=29 July 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
|&quot;ಪಾಕಲ್ ಕಿನಕ್ಕಲ್&quot;
|ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪಾಡ್ದನ
|-
|೧೯೯೯
|&quot;ಚೆಂಬಾಜುಕ್ಕ&quot;.
|''ಕನ್ನೆಜುತಿ ಪೊಟ್ಟು ತೊಟ್ಟು''
|ಕಾಲಭವನ ಮಣಿ ಡಾ.ಕೆ.ಜೆ.ಯೇಸುದಾಸ್
|ಕಾವಳಂ ನಾರಾಯಣ ಪಣಿಕೆರ್
|ಎಂ.ಜಿ.ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=29 April 2020 |title=Manju Warrier To Priya Prakash Varrier: M-Town Actresses Who Are Also Incredible Playback Singers |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-to-priya-prakash-varrier-m-town-actresses-who-are-also-incredible-playback-singers/etphotostory/75452833.cms |access-date=29 December 2021 |work=The Times Of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|೨೦೧೫
|&quot;ದೂ ದೋ ದೋ&quot;
|''ಜೋ ಬೊಕ್ಕ ಆ ಬಾಲೆ''
|ಸನೂಪ್ ಸಂತೋಷ್
|&lt;nowiki&gt; ಸಂತೋಷ್ ವರ್ಮ|&lt;/nowiki&gt;
|ರಾಹುಲ್ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯನ್
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=26 November 2015 |title=Manju Warrier sings a 'Manglish' song |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/manju-warrier-sings-a-manglish-song/articleshow/49921632.cms |access-date=29 December 2021 |work=The Times Of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|೨೦೧೬
|''&quot;ಸ್ವಂತಾನ ಗೀತಮ್&quot;''
|''ಕೇರಳ ಕ್ಯಾನ್'' (ತೋಜಾ) ಮನೋರಮಾ ಸುದ್ದಿ
|ಕೋರಸ್
|ಹರಿನಾರಾಯಣನ್
|ರತೀಶ್ ವೇಗಾ
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=5 February 2019 |title=Watch: Manju Warrier sings for Kerala Can, campaign for cancer awareness |url=https://www.thenewsminute.com/article/watch-manju-warrier-sings-kerala-can-campaign-cancer-awareness-96241 |access-date=29 December 2021 |work=The News Minute}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |೨೦೨೨
| rowspan=&quot;2&quot; |&quot;ಕಿಮ್ ಕಿಮ್&quot;
|''ಜ್ಯಾಕ್ ಎನ್ ಜಿಲ್''
| rowspan=&quot;3&quot; |ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಪಾಡ್ದನ
|ಬಿ ಕೆ ಹರಿನಾರಾಯಣನ್
| rowspan=&quot;2&quot; |ರಾಮ್ ಸುರೇಂದರ್
| rowspan=&quot;2&quot; |&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=27 November 2020 |title='Kim Kim' song crooned by Manju Warrier to release today! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/kim-kim-song-crooned-by-manju-warrier-to-release-today/articleshow/79443132.cms |access-date=29 December 2021 |work=The Times Of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್'' '''(ಡಿ)'''
|ತಮಿಳು
|ಲಲಿತಾನಂದ
|-
|&quot;ಇಸ್ಥಾಕೊ&quot;
|''ಕಯ್ಯಟ್ಟಂ''
|ಮಲಯಾಳ
|ರತೀಶ್ ಈಟ್ಟಿಲ್ಲಂ, ದೇವನ್ ನಾರಾಯಣನ್, ಆಸ್ತಾ ಗುಪ್ತ, ಸನಾಲ್ ಕುಮಾರ್ ಸಸಿಂದ್ರನ್
|ರತೀಶ್ ಈಟಿಲ್ಲಂ
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=28 August 2021 |title=കിം കിമ്മിന് പിന്നാലെ 'ഇസ്ത്തക്കോ'യുമായി മഞ്ജു വാര്യര്‍; 'കയറ്റ'ത്തിലെ ആദ്യ ഗാനം |url=https://www.asianetnews.com/music/artist-manju-warrier-kayattam-movie-song-out-now-qyk0i3 |access-date=29 December 2021 |work=Asianet News}}&lt;/ref&gt;
|-
|೨೦೨೩
|&quot;ಕಸೆತನ್ ಕಡವುಳದ&quot; (ವಿಡಿಯೋ ಆವೃತ್ತಿ)
|''ತುನಿವು''
|ತಮಿಳು
|ವೈಸಾಘ್, ಘಿಬ್ರಾನ್
|ವೈಸಾಘ್
|ಘಿಬ್ರಾನ್
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 November 2022 |title=Manju Warrier turns playback singer for Ajith's 'Thunivu' |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/manju-warrier-turns-playback-singer-for-ajith-s-thunivu-1.8083746 |website=English Mathrubhumi}}&lt;/ref&gt;
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}


== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* IMDb ನಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್
* ಟ್ವಿಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್
* ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್
{{Authority control}}
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>eag4u9aie6p1jrrpx55nbwpt88ez631</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅಕ್ರಮ ವಲಸೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179071</id>
    <revision>
      <id>1431020</id>
      <parentid>1372871</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T01:27:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21576" sha1="1ibdptyc2qhnfbykfwvulzokemguaen" xml:space="preserve">2003 ರಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾದ ಪೌರತ್ವ ಕಾಯ್ದೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, '''ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗ''' ಎಂದರೆ ಮಾನ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲದೆ [[ಭಾರತ|ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು]] ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಅಥವಾ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಆದರೆ ಅನುಮತಿಸಲಾದ ಸಮಯವನ್ನು ಮೀರಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ವಿದೇಶಿ. ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ನೋಂದಣಿ ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಪೌರತ್ವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಲ್ಲ.  ಅವರಿಗೆ 2–8 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ದಂಡ ವಿಧಿಸಲು ಸಹ ಅವಕಾಶವಿದೆ. 

ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ನಿರಾಶ್ರಿತರು ''ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರಿಗಿಂತ'' ಭಿನ್ನರು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಿರುಕುಳದ ಭಯದಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯಬೇಕಾದ [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ಮತ್ತು [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ|ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ]] ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ 2015 ರಲ್ಲಿ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವರನ್ನು ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ''ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ನಿರಾಶ್ರಿತರೆಂದು'' ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ   ಪೌರತ್ವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

2001 ರ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿಯು ವಲಸಿಗರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲ. 2001 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶೀಯರು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಲಸಿಗರ ಗುಂಪನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ, ನಂತರ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿಯರು]] . &lt;ref name=&quot;censusindia.gov.in&quot;&gt;{{Cite web |title=Census of India 2001. Data Highlights: Migration Tables. Pg 19 |url=http://www.censusindia.gov.in/Data_Products/Data_Highlights/Data_Highlights_link/data_highlights_D1D2D3.pdf |access-date=13 December 2019}}&lt;/ref&gt;

== ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟು ==

=== ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಗರಿಕರ ನೋಂದಣಿ ===
ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಕಾನೂನು 1955 ರ ಪೌರತ್ವ ಕಾಯ್ದೆಯಿಂದ ([[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ]] ವಿಧಿಗಳು 5 ರಿಂದ 11 (ಭಾಗ II)) ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು 1986, 1992, 2003, 2005, 2015 ಮತ್ತು 2019 ರ ಪೌರತ್ವ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಕಾಯ್ದೆಗಳಿಂದ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಗರಿಕರ ನೋಂದಣಿ (NRC) ಎಂಬುದು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] ರೂಪಿಸಿರುವ ಒಂದು ನೋಂದಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು [[ಭಾರತೀಯ]] ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/about/what-is-nrc|title=WHAT IS NRC|work=Business Standard India|access-date=2 October 2019}}&lt;/ref&gt; 1951 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ ಆಧರಿಸಿ ಈ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲು ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ನಂತರ ಅದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಇದನ್ನು ನವೀಕರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 2013 ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್]] ಆದೇಶದ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.telegraphindia.com/states/north-east/couple-who-set-nrc-ball-rolling-248806 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801064053/https://www.telegraphindia.com/states/north-east/couple-who-set-nrc-ball-rolling-248806 |url-status=dead |archive-date=1 August 2018 |title=Couple who set NRC ball rolling |work=The Telegraph |access-date=20 August 2018 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/national-register-of-citizens-in-assam-issue-of-illegal-foreigners-continues-to-be-a-major-political-one/articleshow/47657561.cms|title=National Register of Citizens in Assam: Issue of illegal foreigners continues to be a major political one|newspaper=The Economic Times|date=14 June 2015|last1=Seetharaman|first1=G.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india/assam-overhaul-of-national-register-of-citizens-sparks-controversy/story-O082SAiZUXEc9ZRWfpsvDO.html|title=Assam: Overhaul of National Register of Citizens sparks controversy|work=Hindustan Times |date=29 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/national-register-of-citizens-in-assam-issue-of-illegal-foreigners-continues-to-be-a-major-political-one/articleshow/47657561.cms |title=National Register of Citizens in Assam: Issue of illegal foreigners continues to be a major political one - The Economic Times |publisher=Economictimes.indiatimes.com |date=14 June 2015 |access-date=5 September 2015|newspaper=The Economic Times |last1=Seetharaman |first1=G. }}&lt;/ref&gt;

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಇಡೀ ಭಾರತಕ್ಕೆ NRC ಅನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಇನ್ನೂ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;illegalbang2&quot;&gt;[https://www.hindustantimes.com/india-news/rohingyas-bangladeshi-refugees-likely-target-of-khattar-govt-s-updated-nrc/story-j3YxmWY0589N5w02ulCglK.html Rohingyas, Bangladeshi refugees likely target of Khattar govt’s updated NRC], Hindustan Times, 16 September 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;banglacatch1&quot;&gt;[https://www.newsclick.in/dgp-asks-top-cops-start-identifying-illegal-bangladeshi-and-foreigner-immigrants UP DGP Asks Top Cops to Start Identifying Illegal ‘Bangladeshi and Foreigner’ Immigrants], NewsClick, 1 October 2019.&lt;/ref&gt;{{Verify source|date=November 2023}} ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, [[ಮಣಿಪುರ]] ನಂತಹ ಕೆಲವು ಗಡಿ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ NRC ರಚಿಸಲು ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಬಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Zaman |first=Rokibuz |date=2022-07-29 |title=How the Myanmar political crisis has triggered fresh demands for an NRC in Manipur |url=https://scroll.in/article/1029029/how-the-myanmar-political-crisis-has-triggered-fresh-demands-for-an-nrc-in-manipur |access-date= |website=Scroll.in |language=}}&lt;/ref&gt;

=== ವಿದೇಶಿಯರು ===
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯ ಭಾರತೀಯ ಪೌರತ್ವ ಅಥವಾ ವೀಸಾ ಇಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಅಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ವಲಸಿಗರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರು ವಿದೇಶಿಯರ ಕಾಯ್ದೆ, 1946 ಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ, ಇದು ವಿದೇಶಿಯರನ್ನು ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕರಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;please&quot;/&gt; 2015 ರ ವಿದೇಶಿಯರ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಆದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಹಿಂದೂಗಳು, ಸಿಖ್ಖರು, ಬೌದ್ಧರು, ಜೈನರು, ಪಾರ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಿರುಕುಳ ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಿರುಕುಳದ ಭಯದಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಡಿಸೆಂಬರ್ 31, 2014 ರಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಪ್ರಯಾಣ ದಾಖಲೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಮಾನ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ, ಅವರಿಗೆ 1946 ರ ವಿದೇಶಿಯರ ಕಾಯ್ದೆಯ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಅನ್ವಯದಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Foreigners (Amendment) Order, 2015 |url=https://upload.indiacode.nic.in/showfile?actid=AC_CEN_5_23_00048_194631_1523947455673&amp;type=order&amp;filename=Foreigners%20(Amendment)%20Order,%202015.pdf |access-date=14 February 2020}}&lt;/ref&gt;
ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ವಿದೇಶಿಯೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ [[ಆಡಳಿತ]]ವು ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=please/&gt; ಇದಲ್ಲದೆ, ವಿದೇಶಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಯಾರಾದರೂ ನಂಬಿದರೆ, ಅಥವಾ ಅಂತಹ ವಿದೇಶಿಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಆಸ್ತಿಯ ಮಾಲೀಕರು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ಅವರ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ತಿಳಿದ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಒಳಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕು.&lt;ref name=please&gt;[https://indiankanoon.org/doc/27376/ The Foreigners Act, 1946], Indian Kanoon.&lt;/ref&gt; ವಿದೇಶಿಯರ ಕಾಯ್ದೆಯು ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವರ ದೇಶಕ್ಕೆ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡುವವರೆಗೆ ಬಂಧನದಲ್ಲಿಡಲು ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=foreigner2&gt;{{citation |title=In Strident Campaign, Jammu Politicians Target Rohingya Muslim Refugees |url=https://thewire.in/106280/jammu-rohingya-muslim-myanmar-refugee |work=[[The Wire (India)|The Wire]] |date=7 February 2017 }}&lt;/ref&gt;

==== ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರು ====
ಭಾರತಕ್ಕೆ ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ನಾಗರಿಕರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಒಡ್ಡುತ್ತಾರೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಜಮ್ಮು]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] ದಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ.&lt;ref name=&quot;threat1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://scobserver.clpr.org.in/rohingya-deportation-case-day-3-arguments/ |title=ROHINGYA DEPORTATION CASE: DAY 3 ARGUMENTS - Supreme Court Observer |access-date=19 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219151621/http://scobserver.clpr.org.in/rohingya-deportation-case-day-3-arguments/ |archive-date=19 February 2018 |url-status=dead  }}&lt;/ref&gt; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಭಾರತೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು &quot;ಹಲವು ಉಗ್ರಗಾಮಿ ಗುಂಪುಗಳ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವು ರೋಹಿಂಗ್ಯಾಗಳು ಜಮ್ಮು, ದೆಹಲಿ, ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮತ್ತು ಮೇವಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಭದ್ರತೆಕ್ಕೆ ಸಂಭಾವ್ಯ ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಬಹುದು&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref name=&quot;threat2&quot;&gt;{{cite news|title=Rohingya presence poses national security threat: Centre to SC|url=http://indianexpress.com/article/india/supreme-court-rohingya-muslims-myanmar-rajnath-singh-4849051/|access-date=6 October 2017|date=18 September 2017}}&lt;/ref&gt;

ಭಾರತೀಯ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರು ನಿರಾಶ್ರಿತರಲ್ಲ. ಭಾರತವು 1951 ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಸಮಾವೇಶಕ್ಕೆ [[ಸಹಿ|ಸಹಿದಾರ]] ಅಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಹೊರಹಾಕುವಿಕೆಗೆ ಅಡ್ಡಿ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ತತ್ವವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=LegalMigrantsOnly1&gt;{{Cite web|url=https://www.thequint.com/india/2017/06/23/tibetan-refugees-india-passports-not-property|title=Tibetan Refugees in India Get Passports, Not Property|website=The Quint|language=en|access-date=4 March 2019|date=23 June 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/trichy/lankan-refugees-in-dilemma-over-return/articleshow/57565017.cms|title=Sri Lankan refugees in dilemma over return - Times of India|website=The Times of India|date=10 March 2017 |access-date=4 March 2019}}&lt;/ref&gt; ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ವಲಸಿಗರು ಆತಿಥೇಯ ದೇಶದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಕಾನೂನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದೊಳಗೆ ಬರದಿದ್ದರೆ ಅವರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆಗಳಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;[http://hudoc.echr.coe.int/eng#%7B%22appno%22:%5B%2225498%2F94%22%5D%7D Search results on &quot;Impediment to expulsion&quot;] in the European Court of Human Rights archive.&lt;/ref&gt;

ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರು ಎಂದರೆ ಆ ದೇಶದ ವಲಸೆ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ಒಂದು ದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುವ ಜನರು, ಅಥವಾ ಆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕಿಲ್ಲದ ಜನರ ನಿರಂತರ ನಿವಾಸ. ಅಕ್ರಮ ವಲಸೆಯು ಬಡ ದೇಶಗಳಿಂದ ಶ್ರೀಮಂತ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal|first=Mark|last=Taylor|s2cid=153735765|title=The Drivers of Immigration in Contemporary Society: Unequal Distribution of Resources and Opportunities|journal=Human Ecology|volume=35|number=6|date=December 2007|doi=10.1007/s10745-007-9111-z|pages=775–776|bibcode=2007HumEc..35..775T }}&lt;/ref&gt;

2005 ರಲ್ಲಿ, ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರ (ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯಿಂದ ನಿರ್ಣಯ) ಕಾಯ್ದೆ, 1983 ಅನ್ನು [[ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಭಾರತದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್]] ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು, ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು &quot;ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮತ್ತು ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಅಡಚಣೆಯಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;[http://indiankanoon.org/doc/1436100/ Illegal Migrants (Determination by Tribunal) Act, 1983], Indian Kanoon.&lt;/ref&gt; ಆಗಸ್ಟ್ 9, 2012 ರಂದು, ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರ ಗಡೀಪಾರುಗಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಅರ್ಜಿಯ ಕುರಿತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಯು ತನ್ನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಅಕ್ರಮ ವಲಸೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ತನ್ನ ನಾಗರಿಕರ ಅಕ್ರಮ ವಲಸೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರವು ಅಕ್ರಮ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಿ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲು ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article3747019.ece|title=Committed to deporting illegal migrants, but only lawfully: Centre|date=10 August 2012|newspaper=The Hindu|last1=Venkatesan|first1=J.|archive-url=https://web.archive.org/web/20120813004613/http://www.thehindu.com/news/national/article3747019.ece|archive-date=13 ಆಗಸ್ಟ್ 2012|access-date=6 ಮೇ 2026|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==== ಕಾನೂನು ನಿರಾಶ್ರಿತರು ====
{{anchor | Legal }}
{{See also|ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ
}}ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು [[ಟಿಬೆಟ್]] ಮತ್ತು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ದಿಂದ ಬಂದ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಹಿಂದೆ ನಿರಾಶ್ರಿತರೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ, ಉಚಿತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಗುರುತನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;LegalMigrantsOnly1&quot; /&gt;

[[ಪೌರತ್ವ (ತಿದ್ದುಪಡಿ) ಮಸೂದೆ, ೨೦೧೯|ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ 2019]] ಪೌರತ್ವ ಕಾಯ್ದೆ, 1955 ಕ್ಕೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ತಂದಿದೆ. [[ಹಿಂದೂ]], [[ಸಿಖ್]], [[ಬೌದ್ಧ]], [[ಜೈನ]], [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]], [[ಪಾರ್ಸಿ]] ನಂತಹ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]] ದಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಿರುಕುಳದಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದವರು ಭಾರತೀಯ ಪೌರತ್ವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾಗಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಸಮುದಾಯದ (ಆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯ) ಜನರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Citizenship (Amendment) Bill, 2019 |url=https://prsindia.org/sites/default/files/bill_files/Citizenship%20%28A%29%20Bill%2C%202019%20as%20passed%20by%20LS.pdf |website=PRS India |access-date=17 August 2019 |archive-date=31 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191031143237/https://www.prsindia.org/sites/default/files/bill_files/Citizenship%20%28A%29%20Bill%2C%202019%20as%20passed%20by%20LS.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 |url=https://www.prsindia.org/billtrack/the-citizenship-amendment-bill-2016-4348 |website=PRS India - Ministry of Home Affairs |access-date=17 August 2019|date=19 July 2016 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=What is the Citizenship (Amendment) Bill 2016? |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/what-is-citizenship-amendment-bill-2016-1372701-2018-10-22 |website=India Today |date=22 October 2018 |access-date=26 January 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=What is the Citizenship (Amendment) Bill, 2016? |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/what-is-the-citizenship-amendment-bill-2016/article23999348.ece |newspaper=The Hindu |access-date=26 January 2019|date=26 May 2018 |last1=Purkayastha |first1=Debasree }}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

[[ವರ್ಗ:ಭಾರತ]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ]]</text>
      <sha1>1ibdptyc2qhnfbykfwvulzokemguaen</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜಿ. ಜನಾರ್ದನ ರೆಡ್ಡಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179140</id>
    <revision>
      <id>1430877</id>
      <parentid>1429675</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T13:01:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43511" sha1="akag1wqwidkcvgy0dsbqwa4ccvldz3p" xml:space="preserve">{{short description|ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ, ಉದ್ಯಮಿ (ಜನನ 1967)}}
{{Hatnote|ಇದು ಒಂದು [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು ಹೆಸರು]]; ಮನೆತನದ ಹೆಸರು ''ಗಾಳಿ''.}}
{{use Indian English|date=May 2014}}
{{Use dmy dates|date=August 2020}}
{{Infobox officeholder
| honorific_prefix =
| name             = ಗಾಳಿ ಜನಾರ್ದನ ರೆಡ್ಡಿ
| honorific_suffix = 
| image            = 
| image_size       = 
| caption          = 
| order            = 
| office           = [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ]]ಯ ಸದಸ್ಯರು
| term_start       = 13 ಮೇ 2023
| term_end         = 
| predecessor      = [[ಪರಣ್ಣ ಮುನವಳ್ಳಿ]]
| successor        = ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಿದೆ
| constituency     = [[ಗಂಗಾವತಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಗಂಗಾವತಿ]]
| order2           = 
| office2          = ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವರು
| term_start2      = 30 ಮೇ 2008
| term_end2        = 3 ಆಗಸ್ಟ್ 2011
| predecessor2     = [[ಬಿ. ಶ್ರೀರಾಮುಲು]]
| successor2       = [[ಆನಂದ್ ಸಿಂಗ್]]
| constituency2    = [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತು|ಬಳ್ಳಾರಿ]]
| order3           = 
| office3          = [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತು|ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರು]]
| term_start3      = 18 ಜೂನ್ 2006
| term_end3        = ಮೇ 2011
| predecessor3     = 
| successor3       = 
| constituency3    = [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತು]]
| birth_date       = {{Birth date and age|1967|1|11|df=y}}
| birth_place      = [[ಬಳ್ಳಾರಿ]], [[ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ]] (ಇಂದಿನ [[ಕರ್ನಾಟಕ]]), [[ಭಾರತ]]
| birth_name       = 
| spouse           = ಗಾಳಿ ಅರುಣಾ ಲಕ್ಷ್ಮಿ&lt;ref name=&quot;Ballari: Janardhana Reddy’s wife stirs the pot in close battle of mining moneybags&quot;&gt;{{cite news |title=Ballari: Janardhana Reddy's wife stirs the pot in close battle of mining moneybags |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/ballari-janardhana-reddys-wife-stirs-the-pot-in-close-battle-of-mining-moneybags/articleshow/99896794.cms |access-date=6 May 2025 |publisher=The Times of India |date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506175154/https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/ballari-janardhana-reddys-wife-stirs-the-pot-in-close-battle-of-mining-moneybags/articleshow/99896794.cms |archive-date=6 May 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Janardhan Reddy fields wife in Ballari seat {{!}} Janardhan Reddy fields wife in Ballari seat&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=Janardhan Reddy fields wife in Ballari seat {{!}} Janardhan Reddy fields wife in Ballari seat |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/010223/janardhan-reddy-fields-wife-in-ballari-seat.html |access-date=6 May 2025 |work= |publisher=Deccan Chronicle |date=1 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506175436/https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/010223/janardhan-reddy-fields-wife-in-ballari-seat.html |archive-date=6 May 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;
| children         = ಬ್ರಹ್ಮಿಣಿ,&lt;ref name=&quot;Janardhana Reddy’s daughter’s wedding: Shocking details about bride Brahmani’s wedding trousseau! {{!}}&quot;&gt;{{cite news |title=Janardhana Reddy's daughter's wedding: Shocking details about bride Brahmani's wedding trousseau! {{!}} India.com |url=https://www.india.com/lifestyle/janardhana-reddys-daughters-wedding-shocking-details-about-bride-brahmanis-wedding-trousseau-1658116/ |access-date=6 May 2025 |work= |publisher=India.com |date=24 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506175616/https://www.india.com/lifestyle/janardhana-reddys-daughters-wedding-shocking-details-about-bride-brahmanis-wedding-trousseau-1658116/ |archive-date=6 May 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt; ಕಿರೀಟಿ&lt;ref name=&quot;‘RRR’ director SS. Rajamouli launches Gali Janardhan Reddy’s son's film.&quot;&gt;{{cite news |title='RRR' director SS. Rajamouli launches Gali Janardhan Reddy's son's film. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/rrr-director-ss-rajamouli-launches-gali-janardhan-reddys-sons-film-/articleshow/89992334.cms |access-date=6 May 2025 |publisher=The Times of India |date=4 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506175734/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/rrr-director-ss-rajamouli-launches-gali-janardhan-reddys-sons-film-/articleshow/89992334.cms |archive-date=6 May 2025}}&lt;/ref&gt;
| alma_mater       = 
| occupation       = ಉದ್ಯಮಿ (ಜಿಜೆಆರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಸಿಎಂಡಿ)
| website          = [http://www.galijanardhanreddy.com ವೆಬ್‌ಸೈಟ್]
| footnotes        = 
| relatives        = {{bulleted list
|[[ಜಿ. ಕರುಣಾಕರ ರೆಡ್ಡಿ]] (ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ)
|[[ಜಿ. ಸೋಮಶೇಖರ ರೆಡ್ಡಿ]] (ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ)
| ಜಿ. ರಾಜೇಶ್ವರಿ ರೆಡ್ಡಿ (ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿ)
}}
| party            = [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ]] 
}}

'''ಗಾಳಿ ಜನಾರ್ದನ ರೆಡ್ಡಿ''' (ಜನನ 11 ಜನವರಿ 1967) ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ, ಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/spectacular-rise-steep-fall-of-g-janardhana-reddy/articleshow/66583333.cms|title=Spectacular rise &amp; steep fall of mining baron Janardhana Reddy - Times of India|website=The Times of India|date=12 November 2018 |access-date=2019-04-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Dhrishti |date=2023-05-13 |title=पूर्व मंत्री की नई पार्टी ने पहले ही चुनाव में दर्ज की जीत |url=https://biharbandhu.in/national/karnataka/former-ministers-new-party-has-already-registered-victory-in-the-election/ |access-date=2023-05-13 |website=BiharBandhu.in |language=en-US |archive-date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230513150137/https://biharbandhu.in/national/karnataka/former-ministers-new-party-has-already-registered-victory-in-the-election/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. ಇವರು 13 ಮೇ 2023 ರಿಂದ [[ಕಲ್ಯಾಣ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಗತಿ ಪಕ್ಷ]]ದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡು [[ಗಂಗಾವತಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದಿಂದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ]]ಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು 25 ಮಾರ್ಚ್ 2024 ರಂದು [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ]]ಗೆ ಮರುಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ, ಶಿಕ್ಷಣ ==
ರೆಡ್ಡಿಯವರು 11 ಜನವರಿ 1967 ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಇವರಿಗೆ ಜಿ. ಕರುಣಾಕರ ರೆಡ್ಡಿ, ಜಿ. ಸೋಮಶೇಖರ ರೆಡ್ಡಿ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು, ರಾಜೇಶ್ವರಿ ಎಂಬ ಓರ್ವ ಅಕ್ಕ ಇದ್ದಾರೆ. ಇವರು, ಇವರ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ [[ಬಳ್ಳಾರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ರುಕ್ಮಿಣಮ್ಮ, ಪೊಲೀಸ್ ಕಾನ್‌ಸ್ಟೇಬಲ್ ಆಗಿದ್ದ ಚೆಂಗಾ ರೆಡ್ಡಿಯವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;NYT-aug2010&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/19/world/asia/19india.html|title=Despite Swirl of Scandals, Indian Mining Bosses Thrive|last=Yardley|first=Jim|date=18 August 2010|work=[[The New York Times]]|access-date=19 August 2010}}&lt;/ref&gt; ಇವರ ಕುಟುಂಬವು ಮೂಲತಃ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ [[ಚಿತ್ತೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿದೆ.&lt;ref&gt;https://thesouthfirst.com/karnataka/mining-baron-gali-janardhana-reddy-and-his-tryst-with-bjp-rise-fall-exile-and-return/&lt;/ref&gt;

ಜನಾರ್ದನ ರೆಡ್ಡಿಯವರು ಪದವಿಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
ರೆಡ್ಡಿಯವರು ಉದ್ಯಮಿ, ರಾಜಕಾರಣಿ ಎರಡೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ, ಇವರು ಚಿನ್ನದ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

=== ಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿ ===
21 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ರೆಡ್ಡಿಯವರು 1989 ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಎನ್ನೋಬಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸೇವಿಂಗ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂಬ ಶೇಷ ಬ್ಯಾಂಕೇತರ ಹಣಕಾಸು ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದಾದ್ಯಂತ ಈ ಕಂಪನಿಯು 350 ಕೋಟಿ ವಹಿವಾಟಿನೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟು 125 ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಕಂಪನಿಯು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, 2003 ರಿಂದ ಠೇವಣಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತ್ತು. 'ದಿ ಹಿಂದೂ' ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಬಿಐ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ ಇವರು ನೋಂದಣಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು [[ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್|ಆರ್‌ಬಿಐ]]ಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದರು&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.rbi.org.in/|title=Bellary barons, Karnataka kings|date=8 November 2009|publisher=The Telegraph, Calcutta, India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tehelka.com/story_main39.asp?filename=Ne140608thereddyflag.asp|title=The Reddy Flag Over Bangalore|publisher=Tehelka|access-date=28 May 2011|archive-date=22 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120922072927/http://www.tehelka.com/story_main39.asp?filename=Ne140608thereddyflag.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಜಾಹೀರಾತಿನ ಸಾರಾಂಶ ಹೀಗಿತ್ತು, 
&quot;ಬಳ್ಳಾರಿ -583 101 ರ ರಾಧಿಕಾ ಥಿಯೇಟರ್ ಎದುರು, ರಾಘವಾಚಾರಿ ರಸ್ತೆಯ 6(4) ರಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೆಸರ್ಸ್ ಎನ್ನೋಬಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸೇವಿಂಗ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಕಂ. ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಠೇವಣಿಗಳ ಸ್ವೀಕಾರ, ಅನುಮೋದಿತ ಭದ್ರತೆಗಳಲ್ಲಿನ ಹೂಡಿಕೆ, ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗೆ ನಿಗದಿತ ರಿಟರ್ನ್ಸ್ ಸಲ್ಲಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನಿರ್ದೇಶನಗಳ ವಿವಿಧ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದೆ. ಕಂಪನಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯು ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿಲ್ಲ, ಅದರ ನಿವ್ವಳ ಒಡೆತನದ ನಿಧಿ ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 05, 1998 ರಿಂದ ಅನ್ವಯವಾಗುವಂತೆ ಹಾಲಿ ಠೇವಣಿದಾರರು/ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಹೊಂದಿರುವವರು ಸೇರಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಂಪನಿಯು ನಡೆಸುವ ಯಾವುದೇ ಯೋಜನೆಗೆ ಚಂದಾದಾರಿಕೆಗಳು/ಕಂತುಗಳ ಮೂಲಕ, ಠೇವಣಿ ನವೀಕರಣದ ಮೂಲಕ, ಇನ್ನಾವುದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಠೇವಣಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ.&quot;
2001 ರಲ್ಲಿ ಇವರು ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಓಬಳಾಪುರಂ ಮೈನಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು (OMCPL) ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.
ಆಪಾದಿತವಾಗಿ ಇವರ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವು 2004 ರಲ್ಲಿ [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ [[ಅನಂತಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪರವಾನಗಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ 10760 ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಯೋಜನೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು 2013 ರಲ್ಲಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Service |first=Express News |date=2013-04-26 |title=Government cancels 10,760 acre land allotment to Brahmani |url=https://www.newindianexpress.com/states/andhra-pradesh/2013/Apr/26/government-cancels-10760-acre-land-allotment-to-brahmani-471551.html |access-date=2024-07-10 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿ ===
1999 ರ [[ಲೋಕಸಭೆ]] ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ರೆಡ್ಡಿ ಸಹೋದರರು [[ಸುಷ್ಮಾ ಸ್ವರಾಜ್]] ಅವರ ಪ್ರಚಾರದ ಭಾಗವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ರೆಡ್ಡಿಯವರು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಾಜ್ ಅವರು ಸಂಸದರಾಗಲು [[ಬಳ್ಳಾರಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]ಗೆ ಸೇರಿದ [[ಸೋನಿಯಾ ಗಾಂಧಿ]] ವಿರುದ್ಧ [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ]] (ಬಿಜೆಪಿ) ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದರು. ಸ್ವರಾಜ್ ವಿಫಲರಾದರೂ ಅವರು ರೆಡ್ಡಿಗಳ ಪೋಷಕರಾಗಿಯೇ ಉಳಿದರು, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಳ್ಳಾರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಹಗರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರೆಡ್ಡಿ ಸಹೋದರರ ಮೇಲೆ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾದ ನಂತರ ಸ್ವರಾಜ್ ಅವರಿಂದ ದೂರ ಸರಿದರು. ರೆಡ್ಡಿ ಮೇಲಿನ ಆರೋಪಗಳು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿಗೆ ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರನ್ನು ತಂದವು, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅವಕಾಶವಾದಿ ರಾಜಕಾರಣವನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡಿದವು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/south/story/sushma-distances-herself-from-reddys-140414-2011-09-04|title=Once 'her sons', Sushma now distances herself from Reddys|publisher=India Today}}&lt;/ref&gt;

2006 ರಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ - ಜಾತ್ಯತೀತ ಜನತಾ ದಳ (ಜೆಡಿಎಸ್) ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರ್ಕಾರ, ರೆಡ್ಡಿಯವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ [[ಬಿ. ಶ್ರೀರಾಮುಲು]] ಅವರನ್ನು ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸಚಿವರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬಳ್ಳಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿನ ಇವರ ಸಕ್ರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ 2006 ರಲ್ಲಿ ರೆಡ್ಡಿಯವರನ್ನು ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/people/who-is-janardhana-reddy-466707|title=Who is Janardhana Reddy?|website=NDTV.com|access-date=2019-04-23}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರೆಡ್ಡಿಯವರು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಹೆಚ್.ಡಿ.ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ|ಎಚ್.ಡಿ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ]]ಯವರೊಂದಿಗೆ ಜಗಳವಾಡಿದರು, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರದ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು, ಇದು ಇವರ ಅಮಾನತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಆದರೆ ಎಚ್.ಡಿ. ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಯವರು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು [[ಬಿ. ಎಸ್. ಯಡಿಯೂರಪ್ಪ]]ನವರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ರಾಜ್ಯಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ [[ಡಿ. ವಿ. ಸದಾನಂದ ಗೌಡ]], ಬಿ. ಎಸ್. ಯಡಿಯೂರಪ್ಪನವರು ರೆಡ್ಡಿಯವರ ಅಮಾನತನ್ನು ಹಿಂಪಡೆದರು, ನಂತರ ಇವರು 2008 ರ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಜೆಪಿ ಪರವಾಗಿ ಯಡಿಯೂರಪ್ಪನವರ ಜೊತೆ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು. ರೆಡ್ಡಿಯವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಬಿಜೆಪಿ 110 ಸ್ಥಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು, 5 ಸ್ವತಂತ್ರ ಶಾಸಕರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಿಜೆಪಿ ಸ್ವಂತ ಬಲದಿಂದ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಿತು.

ನಂತರ ರೆಡ್ಡಿಯವರನ್ನು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಸಚಿವರನ್ನಾಗಿ, ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸಚಿವರನ್ನಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು,&lt;ref name=&quot;outlook-oct2009&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?262756|title=karnataka: Reddys vs BSY: BSY looks cornered, Reddy's muscle in|publisher=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook Magazine]]|access-date=17 ಮೇ 2026|archive-date=30 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110730201446/http://outlookindia.com/article.aspx?262756|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ, ಬಳ್ಳಾರಿಗೆ ಅನೇಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?262754|title=Politics: BJP: Shobha Karandlaje, BSY's points-woman, is central to the crisis|publisher=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook Magazine]]|access-date=17 ಮೇ 2026|archive-date=26 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110726014855/http://outlookindia.com/article.aspx?262754|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?266354|title=A Rich Vein of Avarice: Older hands shaped the cunning bluster of Jaganmohan, the Reddys|publisher=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook Magazine]]}}&lt;/ref&gt; ರೆಡ್ಡಿಯವರ ಮೇಲಿನ ಆರೋಪಗಳು, ಇವರ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಬಂಧನದ ಅವಧಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ರೆಡ್ಡಿಯವರು ಜನಪ್ರಿಯ ರಾಜಕಾರಣಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ, ಇದನ್ನು 29 ಜನವರಿ 2017 ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅರಮನೆ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹೇಮವೇಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಸ್ತೋಮದಿಂದ ರೆಡ್ಡಿಯವರು ಎದ್ದುನಿಂತು ಗೌರವ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದಾಗ ರಾಜ್ಯವು ಕಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dailypioneer.com/215531/Rosaiah-gets-Janardhana-Reddy-handle-to-beat-Jagan.html|title=Rosaiah gets Janardhana Reddy to handle to beat Jagan|publisher=[[The Pioneer (Indian newspaper)|The Pioneer]]|access-date=17 ಮೇ 2026|archive-date=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101026203201/http://www.dailypioneer.com/215531/Rosaiah-gets-Janardhana-Reddy-handle-to-beat-Jagan.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?261668|title=The Man From Kadappa|publisher=[[Outlook (Indian magazine)|The Outlook]]|access-date=17 ಮೇ 2026|archive-date=6 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110906143852/http://outlookindia.com/article.aspx?261668|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ರೆಡ್ಡಿಯವರು 2018 ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲಿಲ್ಲ; ಆದಾಗ್ಯೂ ಇವರ ಸಹೋದರರು, ಶ್ರೀರಾಮುಲು, ರೆಡ್ಡಿಯವರ ಆಪ್ತರಾದ ಇತರ ನಾಲ್ವರು ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಬಿಜೆಪಿ ಟಿಕೆಟ್ ಪಡೆದರು.

25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2022 ರಂದು ರೆಡ್ಡಿಯವರು ಬಿಜೆಪಿಯನ್ನು ತೊರೆದರು, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ &quot;ಕಲ್ಯಾಣ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಗತಿ ಪಕ್ಷ&quot; ಎಂಬ ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-12-25 |title=Mining baron Janardhana Reddy launches new party 'Kalyana Rajya Pragati Paksha' |url=https://www.deccanherald.com/state/karnataka-politics/mining-baron-janardhana-reddy-launches-new-party-kalyana-rajya-pragati-paksha-1174888.html |access-date=2022-12-25 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-12-25 |title=Karnataka mining baron Gali Janardhan Reddy floats his own party: 'New episode' |url=https://www.hindustantimes.com/cities/bengaluru-news/karnataka-mining-baron-gali-janardhan-reddy-floats-his-own-party-new-episode-101671956950127.html |access-date=2022-12-25 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

ಕರ್ನಾಟಕದ 2023 ರ ಮೇ ತಿಂಗಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಗತಿ ಪಕ್ಷದ ಟಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಗಂಗಾವತಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ರೆಡ್ಡಿಯವರು ಸಕ್ರಿಯ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪುನರಾಗಮನ ಮಾಡಿದರು.

25 ಮಾರ್ಚ್ 2024 ರಂದು ಇವರು ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷವಾದ ಕಲ್ಯಾಣ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಗತಿ ಪಕ್ಷವನ್ನು [[೨೦೨೪ರ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ|2024 ರ ಭಾರತದ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ]]ಯ ಮೊದಲು [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ|ಬಿಜೆಪಿ]]ಯಲ್ಲಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Karnataka MLA Janardhana Reddy merges his party with BJP&quot;&gt;{{cite news |last1=The Hindu |first1= |title=Karnataka MLA Janardhana Reddy merges his party with BJP |url=https://www.thehindu.com/elections/lok-sabha/janardhan-reddy-merges-his-party-with-bjp/article67990283.ece |access-date=25 March 2024 |date=25 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325081705/https://www.thehindu.com/elections/lok-sabha/janardhan-reddy-merges-his-party-with-bjp/article67990283.ece |archive-date=25 March 2024 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-03-25|title=Karnataka MLA Janardhana Reddy joins BJP, says 'don't need any positions'|url=https://www.indiatoday.in/india/story/g-janardhana-reddy-bengaluru-karnataka-mla-joins-bjp-lok-sabha-polls-2519074-2024-03-25}}&lt;/ref&gt;

== ಸಮಾಜ ಸೇವೆ ==
ರೆಡ್ಡಿಯವರು 1997 ರಿಂದ [[ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯರು|ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯ]] [[ಮಕ್ಕಳು|ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ]] ಶಾಲೆಯನ್ನು, 2004 ರಿಂದ ಸ್ವಂತ ಹಣದಿಂದ [[ವೃದ್ಧಾಶ್ರಮ]]ವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ram |first=Theja |date=2017-11-16 |title=A quiet burial for some of the mining cases against Janardhana Reddy? |url=https://www.thenewsminute.com/karnataka/quiet-burial-some-mining-cases-against-janardhana-reddy-71694 |access-date=2024-07-10 |website=The News Minute |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ವಿವಾದಗಳು ==
ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರೆಡ್ಡಿಯವರು ಅನೇಕ ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ್ದಾರೆ.

===ಆಪರೇಷನ್ ಕಮಲ===
{{Excerpt|ಆಪರೇಷನ್ ಕಮಲ|fragment=lead section}}

=== ಅಕ್ರಮ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ===
ಜುಲೈ 2011 ರಲ್ಲಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ [[ಲೋಕಾಯುಕ್ತ]], [[ಸಂತೋಷ್ ಹೆಗ್ಡೆ]] ಬಳ್ಳಾರಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅಕ್ರಮ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ನಡೆಸಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ವಂಚನೆ ಮಾಡಿದ ಆರೋಪ ರೆಡ್ಡಿ ಮೇಲಿತ್ತು. ತೆರಿಗೆ ವಂಚನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸುಳಿವುಗಳನ್ನು [[ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ತನಿಖಾ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶನಾಲಯ]]ದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಕಂಪನಿಯ ಆದಾಯ ಮುಚ್ಚಿಹಾಕುವಿಕೆಯನ್ನು ಮರೆಮಾಚಲು ರೆಡ್ಡಿಯವರು ಸಿಂಗಾಪುರದ ಒಂದು-ಡಾಲರ್ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ ತಿಳುವಳಿಕಾ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಅವರು ಇತರ ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಸ್ಥಳದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ವರದಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು, ಇದು ಅಕ್ರಮ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ವರದಿಗೆ ಆಧಾರವಾಯಿತು. ರೆಡ್ಡಿಯವರು ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ &quot;ಶೂನ್ಯ-ಅಪಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ&quot;ಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಇವರು ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಕ್ರಿಯ ಶಾಮೀಲಿನೊಂದಿಗೆ ಅನಧಿಕೃತ, ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸಿಗದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ತಡೆರಹಿತವಾಗಿ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸಿದರು. ಇವರ ಕಮಾಂಡ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಮಾಫಿಯಾದ ಆಡಳಿತವನ್ನು &quot;ಬಳ್ಳಾರಿ ಗಣರಾಜ್ಯ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬಾಹ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಅಥವಾ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/in-the-republic-of-bellary-a-ministers/825181/|title=In the 'Republic of Bellary', a minister's 'muscle power'|date=1 August 2011|work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/karnataka/article2302226.ece|title=Report details Reddys' rule over 'Republic of Bellary'|date=28 July 2011|work=The Hindu|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;

=== ಲಂಚಕೋರತನ ===
ಓಬಳಾಪುರಂ ಮೈನಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ರೆಡ್ಡಿಯವರ ಜಾಮೀನು ಪಡೆಯಲು ರೆಡ್ಡಿಯವರ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರು (ಜಿ. ಸೋಮಶೇಖರ್ ರೆಡ್ಡಿ, ಎಚ್. ಸುರೇಶ್ ಬಾಬು) [[ಹೈದರಾಬಾದ್]] ವಿಶೇಷ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾದ ಟಿ. ಪಟ್ಟಾಭಿರಾಮ ರಾವ್ ಅವರಿಗೆ ಲಂಚ ನೀಡಿದ್ದಾರೆಂಬ ಆರೋಪದ ಬಗ್ಗೆ ಸಿಬಿಐ ತನಿಖೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ಸಿಬಿಐನ ಹೆಚ್ಚಿನ ತನಿಖೆಗಳು ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಟಿ.ವಿ. ಚಲಪತಿ ರಾವ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರರನ್ನು &quot;ನಗದುಗಾಗಿ ಜಾಮೀನು&quot; ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಸಿದವು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/254293/cbi-intensifies-probe-reddy-bail.html|title=CBI intensifies probe into Reddy bail scandal|work=The Deccan Herald|date=3 June 2012}}&lt;/ref&gt; ಐಟಿ ಇಲಾಖೆಯು ನೋಟಿಸ್‌ಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು, ರೆಡ್ಡಿ ಇಲಾಖೆಗೆ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರು, ಆದರೆ ಈ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಸಿಐಟಿ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದವು. ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯ ಐಟಿಎಟಿ ಮುಂದೆ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರು, ಮಾನ್ಯ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯು ಐಟಿ ಇಲಾಖೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿಲುವನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇವರ ಪರವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/states/andhra-pradesh/article3540297.ece|title=Larger design in cash-for-bail scam?|date=18 June 2012|work=The Hindu|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article3540225.ece|title=How mining mafia established a &quot;Republic of Fear&quot; in Bellary|last=Mondal|first=Sudipto|date=18 June 2012|work=The Hindu|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20120726072104/http://www.thehindu.com/news/national/article3540225.ece|archive-date=26 ಜುಲೈ 2012|access-date=17 ಮೇ 2026|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 132456821541

=== ಮಗಳ ವಿವಾಹ ===
[[ಬೆಂಗಳೂರು ಅರಮನೆ|ಬೆಂಗಳೂರು ಅರಮನೆ ಮೈದಾನ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಿಣಿಯ ಅದ್ದೂರಿ ವಿವಾಹದ ವಿಚಾರವಾಗಿ ರೆಡ್ಡಿಯವರು ಟೀಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಮಗಳ ಮದುವೆಗೆ 500 ಕೋಟಿ ($71 ಮಿಲಿಯನ್) ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮಿಣಿಯು [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಟಾಂಜಾನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳನ್ನು, [[ಟರ್ಕಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಮಾರ್ಬಲ್ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದ 23 ವರ್ಷದ ಎಂಬಿಎ ಪದವೀಧರನನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-37996554|title=Images of India's huge and controversial wedding|work=BBC News|date=16 November 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2016/11/16/janardhana-reddy-lavish-wedding-for-indian-politicians-daughter/|title=Lavish wedding for Indian politician's daughter causes uproar|newspaper=The Telegraph|date=16 November 2016|last1=Molloy|first1=Mark}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ndtv.com/photos/news/in-pics-the-big-fat-reddy-wedding-in-bengaluru-23291|title=In Pics: The Big Fat Reddy Wedding in Bengaluru, Photo Gallery}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/lavish-setting-for-reddys-daughters-wedding/article9346607.ece|title=Lavish setting for Reddy's daughter's wedding|last=Deepika|first=K. c|date=15 November 2016|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

== ಬಂಧನ, ಶಿಕ್ಷೆ ==
ರೆಡ್ಡಿಯವರನ್ನು 5 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011 ರಂದು [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ತನಿಖಾ ದಳ|ಸಿಬಿಐ]] ಬಂಧಿಸಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/national/article2426436.ece?homepage=true | location=Chennai, India | work=The Hindu | first=Our | last=Bureaus | title=In pre-dawn swoop, CBI arrests Janardhan Reddy, kin in Bellary | archive-url=https://web.archive.org/web/20121102204856/http://www.thehindu.com/news/national/article2426436.ece?homepage=true | archive-date=2 ನವೆಂಬರ್ 2012 | access-date=17 ಮೇ 2026 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಬಳ್ಳಾರಿ]], ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ [[ಅನಂತಪುರ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ|ಅನಂತಪುರ]]ದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿನ ಅಕ್ರಮ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿರುವ ಆರೋಪ ಇವರ ಮೇಲಿದೆ. ಈ ತನಿಖೆಯು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಕೆ. ರೋಶಯ್ಯ]] ಅವರು ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ, ಸಿಬಿಐಗೆ ಮಾಡಿದ ಶಿಫಾರಸಿನ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಲೋಕಾಯುಕ್ತ ಸಂತೋಷ್ ಹೆಗ್ಡೆ ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.mid-day.com/news/2011/sep/050911-cbi-arrests-janardhana-reddy.htm|title=Karnataka mining baron Janardhana Reddy arrested |publisher=Mid Day}}&lt;/ref&gt; ಒಮ್ಮೆ ಸಿಬಿಐ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ವಕೀಲರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಆಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಇವರನ್ನು ಇವರ ಭಾವ ಬಿ. ವಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ ರೆಡ್ಡಿಯವರ ಜೊತೆಗೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ [[ಚಂಚಲಗೂಡ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರಾಗೃಹ]]ಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.thehindu.com/news/states/karnataka/article2425782.ece|title=CBI arrests Janardhana Reddy, Srinivas Reddy |work=The Hindu| location=Chennai, India|date=5 September 2011}}&lt;/ref&gt; ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ತನಿಖೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಿಬಿಐ ಹಿರಿಯ [[ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ|ಐಎಎಸ್]], [[ಭಾರತೀಯ ಕಂದಾಯ ಸೇವೆ|ಐಆರ್‌ಎಸ್]] ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸಹ ಬಂಧಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article2713127.ece| title=Rajagopal has role in 'benami' mining: CBI| work=The Hindu| location=Chennai, India| date=14 December 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20130927140004/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article2713127.ece| archive-date=27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013| access-date=17 ಮೇ 2026| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/article2678413.ece| title=Srilakshmi sent to Chanchalguda jail| work=The Hindu| location=Chennai, India| date=2 December 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20140413142138/http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/article2678413.ece| archive-date=13 ಏಪ್ರಿಲ್ 2014| access-date=17 ಮೇ 2026| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.thehindu.com/todays-paper/article2654668.ece| title=Rajagopal, Sri Lakshmi accused of fraud| work=The Hindu| location=Chennai, India| date=24 November 2011| archive-url=https://web.archive.org/web/20111129050037/http://www.thehindu.com/todays-paper/article2654668.ece| archive-date=29 ನವೆಂಬರ್ 2011| access-date=17 ಮೇ 2026| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 4 ಆಗಸ್ಟ್ 2012 ರಂದು, ಸಿಬಿಐ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅಕ್ರಮ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತರಾದ ಜನಾರ್ದನ ರೆಡ್ಡಿ, ಇತರ ನಾಲ್ವರ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಬಂಧನವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 7 ರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news| url= http://www.thehindu.com/news/states/karnataka/article3727096.ece|title= Janardhana Reddy's judicial custody extended to Sept. 7| date= 4 August 2012 | location=Chennai, India| work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; 21 ಜನವರಿ 2015 ರಂದು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಇವರಿಗೆ ಜಾಮೀನು ನೀಡಿತು. 24 ಮೇ 2021 ರಂದು ಬಳ್ಳಾರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಜನಾರ್ದನ ರೆಡ್ಡಿಯವರ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಲು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news| url= https://hospet.online/sc-agrees-to-hear-janardhana-reddys-appeal-to-visit-ballari/|title= The Supreme court agreed to hear Janardhana Reddy's appeal| date= 24 May 2012 | location=Ballari, India| work=Hospet.online}}&lt;/ref&gt;

ಓಬಳಾಪುರಂ ಮೈನಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ (ಒಎಂಸಿ) ಅಕ್ರಮ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ 6 ಮೇ 2025 ರಂದು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ಸಿಬಿಐ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಗಾಳಿ ಜನಾರ್ದನ ರೆಡ್ಡಿ, ಇತರ ಮೂವರನ್ನು ದೋಷಿಗಳೆಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು. ಸುದೀರ್ಘ 13 ವರ್ಷಗಳ ವಿಚಾರಣೆಯ ನಂತರ, ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಅವರಿಗೆ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಿತು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ 10,000 ರೂಪಾಯಿ ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Ex-Karnataka minister Gali Janardhan Reddy sentenced to 7 years' imprisonment in Obulapuram mining case&quot;&gt;{{cite news |title=Ex-Karnataka minister Gali Janardhan Reddy sentenced to 7 years' imprisonment in Obulapuram mining case {{!}} Today News |url=https://www.livemint.com/news/exkarnataka-minister-gali-janardhan-reddy-sentenced-to-7-years-imprisonment-in-obulapuram-mining-case-11746529502027.html |access-date=6 May 2025 |work= |publisher=Mint |date=6 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506174416/https://www.livemint.com/news/exkarnataka-minister-gali-janardhan-reddy-sentenced-to-7-years-imprisonment-in-obulapuram-mining-case-11746529502027.html |archive-date=6 May 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Illegal Mining Verdict: Gali Janardhan Reddy Gets 7 Years in OMC Case&quot;&gt;{{cite news |title=Illegal Mining Verdict: Gali Janardhan Reddy Gets 7 Years in OMC Case |url=https://www.deccanherald.com/india/former-karnataka-minister-gali-janardhan-reddy-found-guilty-in-omc-illegal-mining-case-3527000 |access-date=6 May 2025 |publisher=Deccan Herald |date=6 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506174554/https://www.deccanherald.com/india/former-karnataka-minister-gali-janardhan-reddy-found-guilty-in-omc-illegal-mining-case-3527000 |archive-date=6 May 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CBI special court sentences Gali Janardhan Reddy, three others to seven-year jail term in illegal mining case&quot;&gt;{{cite news |last1= |first1= |title=CBI special court sentences Gali Janardhan Reddy, three others to seven-year jail term in illegal mining case |url=https://www.thehindu.com/news/national/cbi-special-court-sentences-gali-janardhan-reddy-three-others-to-seven-year-jail-term-in-illegal-mining-case/article69545714.ece |access-date=7 May 2025 |publisher=The Hindu |date=6 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250507112027/https://www.thehindu.com/news/national/cbi-special-court-sentences-gali-janardhan-reddy-three-others-to-seven-year-jail-term-in-illegal-mining-case/article69545714.ece |archive-date=7 May 2025 |language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ಅಕ್ರಮ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ | ಜನಾರ್ದನ ರೆಡ್ಡಿ ಅಪರಾಧಿ; 7 ವರ್ಷ ಜೈಲು: CBI ಕೋರ್ಟ್ ಆದೇಶ |url=https://www.prajavani.net/news/karnataka-news/illegal-mining-case-gali-janardhan-reddy-cbi-verdict-3275634 |website=Prajavani |language=kn |date=6 May 2025}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist|colwidth=30em}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
*[http://kla.kar.nic.in/mlc%27list/Sri%20Janardhana%20Reddy.htm ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಿ. ಜನಾರ್ದನ ರೆಡ್ಡಿ]
*[https://www.nytimes.com/slideshow/2010/08/04/world/asia/20100805-INDIA-MINE-6.html ಎನ್‌ವೈಟಿ ಸ್ಲೈಡ್‌ಶೋನಲ್ಲಿ ಜನಾರ್ದನ ರೆಡ್ಡಿಯವರ ಭಾವಚಿತ್ರ]

{{DEFAULTSORT:ರೆಡ್ಡಿ, ಜಿ. ಜನಾರ್ದನ}}
[[ವರ್ಗ:ಬದುಕಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]]</text>
      <sha1>akag1wqwidkcvgy0dsbqwa4ccvldz3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಕರವಿಳಕ್ಕು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179874</id>
    <revision>
      <id>1431036</id>
      <parentid>1377454</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T02:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7337" sha1="jdj3efel9vk9xryqxku1gqyvae3ktrl" xml:space="preserve">{{databox}}
[[ಚಿತ್ರ:Makara_jyothi.jpg|thumb| ಪೊನ್ನಂಬಲಮೇಡುವಿನಲ್ಲಿ ಮಕರವಿಳಕು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ]]
[[ಚಿತ್ರ:SabarimalaRush2010.JPG|thumb| ''ಮಕರ ಜ್ಯೋತಿಯ'' ದರ್ಶನ ಪಡೆಯಲು ಶಬರಿಮಲೆ ಸನ್ನಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ.]]
[[ಮಕರಜ್ಯೋತಿ]] ದಿನದಂದು ಪೊನ್ನಂಬಲಮೇಡುವಿನಲ್ಲಿ '''ಮಕರವಿಳಕ್ಕು''' ಎಂಬ ರಹಸ್ಯ ದೀಪವು (ಬೆಂಕಿಯ ಜ್ವಾಲೆ) ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಶಬರಿಮಲೆ]]ಯಿಂದ ಆಕಾಶದ [[ಸಿರಿಯಸ್ ನಕ್ಷತ್ರ]]ದ ಕೆಳಗೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2011-01-31 |title=Sabarimala's Makara Jyothi is man-lit: TDB |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Sabarimalas-Makara-Jyothi-is-man-lit-TDB/articleshow/7397707.cms |access-date=2025-01-14 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2011-01-20 |title=Kerala High Court's poser on &amp;lsquo;Makarajyothi' |url=https://www.thehindu.com/news/national/Kerala-High-Courts-poser-on-lsquoMakarajyothi/article15526119.ece |access-date=2025-01-14 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; [[ಪೊನ್ನಂಬಲಮೇಡು ಸಮುದ್ರ]] ಮಟ್ಟದಿಂದ 1170 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಶಬರಿಮಲೆಯು 1,260 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವು [[ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಸ್ವಾಮಿ]]ಯ ಪವಿತ್ರ ಆಭರಣಗಳ (ತಿರುವಭರಣಂ) ಮೆರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಶಬರಿಮಲೆಯ ಗಿರಿಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರ ಮಹಾಸಂಗಮವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಈ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ನೋಡಲು ಅಂದಾಜು ಅರ್ಧ ದಶಲಕ್ಷ (ಐದು ಲಕ್ಷ) ಭಕ್ತರು ಶಬರಿಮಲೆಗೆ ಹರಿದು ಬರುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bharat |first=E. T. V. |date=2025-01-14 |title=Thousands Offer Prayers At Sabarimala On Makaravilakku Day |url=https://www.etvbharat.com/en/!state/thousands-offer-prayers-at-sabarimala-on-makaravilakku-day-enn25011405141 |access-date=2025-01-14 |website=ETV Bharat News |language=en}}&lt;/ref&gt;

ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ [[ರಾಮನ್ ನಾಯರ್]], &quot;ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಪೊಲೀಸ್ ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಪೊನ್ನಂಬಲಮೇಡುವಿನಲ್ಲಿ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಬೆಟ್ಟದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಈ ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವುದು ಶಬರಿಮಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಅವಧಿಯ ಮುಕ್ತಾಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಶಬರಿಮಲೆ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದೀಪಾರಾಧನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಕರ್ಪೂರವನ್ನು ಬಳಸಿ ಈ ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Shaji |first=K. A. |date=2023-01-16 |title=The myth of Sabarimala's Makaravilakku is bust, but the controversy still rages on |url=https://thesouthfirst.com/kerala/the-myth-of-sabarimalas-makaravilakku-is-bust-but-the-controversy-over-it-still-rages-on/#:~:text=The%20South%20First-,The%20myth%20of%20Sabarimala's%20Makaravilakku%20is%20bust,%20but%20the%20controversy,on%20Ponnambalamedu%20hill%20is%20manmade. |access-date=2025-01-14 |website=The South First |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಮಕರವಿಳಕ್ಕು ಆಯೋಜಕರು ==
ಮಕರವಿಳಕ್ಕು ಎಂಬುದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಹಿಂದೆ ಪೊನ್ನಂಬಲಮೇಡು (ಮಕರವಿಳಕ್ಕು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಳ) ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಲಯಮಾನ್ ಕಾರಿಯ ವಂಶಸ್ಥರು ಎಂದು ನಂಬಲಾದ [[ಮಲೆಯರಾಯ ಬುಡಕಟ್ಟು]] ಜನಾಂಗದವರು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|title = Nothing celestial about Sabarimala's divine flame; it's man-made – Firstpost| date=16 January 2012 |url = http://www.firstpost.com/politics/after-sabarimala-officials-admit-celestial-fire-is-man-made-pilgrim-flow-dips-183797.html|access-date = 2015-09-22}}&lt;/ref&gt; ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು [[ತಿರುವಾಂಕೂರು ದೇವಸ್ವಂ]] ಮಂಡಳಿಯು (ಟಿಡಿಬಿ) ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಈ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದು, ಇದರೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಲೌಕಿಕ ಅಂಶಗಳು ನಂಟು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{Cite news|title = Makarajyothi is man-made, aver leaders|url = http://www.thehindu.com/news/national/makarajyothi-is-manmade-aver-leaders/article1109340.ece|newspaper = The Hindu|date = 2011-01-21|access-date = 2015-09-22|issn = 0971-751X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |author=Special Correspondent |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article1118935.ece |title=Makarajyothi is a star: senior Thantri |work=The Hindu |date=2011-01-24 |access-date=2014-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140116103608/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article1118935.ece |archive-date=2014-01-16 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;ಈ ಹೆಸರು ಪೊನ್ನಂಬಲಮೇಡು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ &quot;ವಿಳಕ್ಕು&quot; (ದೀಪ) ಬೆಳಗಿಸುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Zee&quot;&gt;{{cite news|url=http://zeenews.india.com/news/kerala/the-light-on-markarsamkarama-day-an-aarti_751058.html|title=The light on Markarsamkarama day an 'aarti'|date=7 January 2012|work=[[Zee News]] India|access-date=16 January 2013}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

[[ವರ್ಗ:ಜನವರಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಹಿಂದೂ ಹಬ್ಬಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಬ್ಬಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್]]</text>
      <sha1>jdj3efel9vk9xryqxku1gqyvae3ktrl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಯನಾಡ್ ಗಂಧಕಶಾಲ ಅಕ್ಕಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180166</id>
    <revision>
      <id>1431121</id>
      <parentid>1379872</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T09:09:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7629" sha1="j932n5g8z5bxmja4xeqyhhlj7932xs4" xml:space="preserve">[[File:Ganthakasala paddy seed.JPG|thumb|ಗಂಧಕಶಾಲ ಅಕ್ಕಿ]]
'''ವಯನಾಡ್ ಗಂಧಕಶಾಲ ಅಕ್ಕಿ''' ಕೇರಳದ ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ಅಕ್ಕಿಯ ತಳಿಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪನಮರಂ, ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ ಮತ್ತು ಮಾನಂತವಾಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರೈತರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದವರು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Hindu&quot;&gt;{{cite journal|last1=T. Nandakumar|title=GI-tagged rice varieties to get a boost|journal=The Hindu|date=13 August 2014|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/gitagged-rice-varieties-to-get-a-boost/article6309995.ece|accessdate=4 February 2016}}&lt;/ref&gt; ಗಂಧಕಶಾಲ ಅಕ್ಕಿಯು ಶ್ರೀಗಂಧದಂತಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಮಳ ಮತ್ತು ರುಚಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ವಯನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ಅಕ್ಕಿ ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಧಕಶಾಲ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಮತ್ತೊಂದು ಜೀರಕಶಾಲ ಅಕ್ಕಿ. ಈ ಎರಡೂ ತಳಿಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಬಾಸ್ಮತಿ ಮತ್ತು ಜಾಸ್ಮಿನ್ ಅಕ್ಕಿಯಂತಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರಿಮಳಯುಕ್ತ ಅಕ್ಕಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Morphological and biochemical characterization of aromatic rice(Oryza Sativa L.) cultivars of Wayanad district of Kerala|url=http://kau.egranth.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=27965|publisher=Kerala Agricultaral university|accessdate=4 February 2016|archive-date=23 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160223203621/http://kau.egranth.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=27965|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ ==
ಗಂಧಕಶಾಲ ಅಕ್ಕಿಯು ರೋಗನಿರೋಧಕ ಗುಣಗಳು, ಉತ್ತಮ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಮೌಲ್ಯ, ವಿಶಿಷ್ಟ ರುಚಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಅಡುಗೆ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Sharma |first1=Shatanjiw Das |last2=Rao |first2=Udayagiri Prasada |title=Genetic Improvement of Rice Varieties of India |date=2004 |publisher=Today and Tomorrow's Printers and Publishers |isbn=978-1-55528-291-2 |page=700 |url=https://www.google.co.in/books/edition/Genetic_Improvement_of_Rice_Varieties_of/dPhGAAAAYAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=Jeerakasala+payasam&amp;dq=Jeerakasala+payasam&amp;printsec=frontcover |access-date=15 December 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮದುವೆ ಔತಣಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಂ.ಎಸ್. ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಸ್ಯ ಆನುವಂಶಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬ್ಯೂರೋ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಸ್ಯ ಆನುವಂಶಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಈ ಅಕ್ಕಿ ತಳಿಯನ್ನು ವಿವಿಧ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ವಯನಾಡಿನ ಕಲ್ಪೆಟ್ಟಾದಲ್ಲಿರುವ ಸಮುದಾಯ ಕೃಷಿ-ಜೈವವೈವಿಧ್ಯ ಕೇಂದ್ರವು 1997ರಿಂದ ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಕ್ಕಿ ತಳಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Amritha K. R.|title=Wayanad rice set to boil in Germany|journal=The New Indian Express|date=9 October 2013|url=http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/Wayanad-rice-set-to-boil-in-Germany/2013/10/09/article1826452.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20131009120240/http://newindianexpress.com/cities/chennai/Wayanad-rice-set-to-boil-in-Germany/2013/10/09/article1826452.ece|url-status=dead|archive-date=9 October 2013|accessdate=4 February 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Marketing Gandhakasal|url=http://www.uni-passau.de/fileadmin/dokumente/projekte/biodiva/BioDIVA-BriefingNote3-2013.pdf|publisher=University of Passau, jointly with Bio Viva and MSSRF|accessdate=4 February 2016}}&lt;/ref&gt; 

== ರೈತರ ತಳಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಮತ್ತು GI ಮಾನ್ಯತೆ ==
ಗಂಧಕಶಾಲ ಅಕ್ಕಿಯ ಬೀಜಗಳಿಗೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕೃಷಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಸಸ್ಯ ತಳಿಗಳು ಮತ್ತು ರೈತರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ Farmers’ Variety ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ದೊರೆತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|title=Twenty-Third Annual report 2012 - 13|publisher=M. S. Swaminathan Research Foundation Centre for Research on Sustainable Agricultural and Rural Development|location=Chennai|page=5|url=http://www.mssrf.org/sites/default/files/AR2012-2013_0.pdf|accessdate=4 February 2016|archive-date=5 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160205121753/http://www.mssrf.org/sites/default/files/AR2012-2013_0.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭತ್ತ ಬೆಳೆಗಾರರ ಸಂಘವಾದ SEED CARE ಮತ್ತು ಎಂ.ಎಸ್. ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಈ ಮಾನ್ಯತೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಗಂಧಕಶಾಲ ಮತ್ತು ಜೀರಕಶಾಲ ಅಕ್ಕಿ ಎರಡಕ್ಕೂ 2010ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಸೂಚಕ (GI) ನೋಂದಣಿ ದೊರೆಯಿತು. ಕೇರಳ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ವಯನಾಡ್ ಜಿಲ್ಲಾ ನೆಲ್ಲು ಉತ್ಪಾದಕ ಕೃಷಿಕ ಸಮಿತಿಯ ಜಂಟಿ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಈ ನೋಂದಣಿ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ವಯನಾಡಿನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕೃಷಿ-ಪರಿಸರ, ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ತಳಿಯ ಆನುವಂಶಿಕ ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣಾ ವಿಧಾನಗಳು ಈ ಅಕ್ಕಿಗೆ ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಮಳ ಮತ್ತು ರುಚಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=GI registration for three farm products|journal=The Hindu|date=7 November 2010|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/gi-registration-for-three-farm-products/article872203.ece|accessdate=5 February 2016}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==</text>
      <sha1>j932n5g8z5bxmja4xeqyhhlj7932xs4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನಾರಾಯಣ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಮಲ್ಯ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180276</id>
    <revision>
      <id>1430950</id>
      <parentid>1382264</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T17:56:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1430950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12338" sha1="aem03c5omvvdyab1s0l8a751dhz0ox4" xml:space="preserve">

{{Infobox person
| name               = ನಾರಾಯಣ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಮಲ್ಯ
| image              = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_date         = 7 ಮೇ 1929
| birth_place        = [[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ]], [[ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಕೇರಳ]], ಭಾರತ
| death_date         = 
| death_place        = 
| resting_place      = 
| resting_place_coordinates = 
| occupation         = ಬರಹಗಾರರು, ಸಾಹಿತಿ
| years_active       = 
| known_for          = 
| spouse             = 
| partner            = 
| children           = ಡಾ. ನಾಗೆಶ್ ಪಿ ಮಲ್ಯ
| parents            = ಎನ್.ಎಂ. ಸರಸ್ವತಿ ಭಾಯಿ
| awards             = [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]]&lt;br&gt;[[ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]&lt;br&gt;ಕೊಂಕಣಿ ಪಿತಾಮಹ
| website            = 
| image_size         = 
}}

'''ನಾರಾಯಣ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಮಲ್ಯ''' ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದು, [[ಕೊಂಕಣಿ|ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆ]] ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಎಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;Indian Express&quot;&gt;{{Cite web |date=21 March 2013 |title=The Indian Express |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article1509806.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150224220204/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article1509806.ece |archive-date=24 February 2015 |access-date=24 February 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;GSB Konkani&quot;&gt;{{Cite web |date=7 June 2005 |title=GSB Konkani |url=http://gsbkonkani.blogspot.ae/2005/06/konkanis-tireless-crusader.html |access-date=24 February 2015 |publisher=GSB Konkani}}&lt;/ref&gt; [[ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪುರಸ್ಕೃತರಾದ &lt;ref name=&quot;Indian Express&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Daiji World&quot;&gt;{{Cite web |date=21 March 2013 |title=Daiji World |url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=167966 |access-date=24 February 2015 |publisher=Daiji World}}&lt;/ref&gt; ಅವರನ್ನು 2015 ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು]] ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. &lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{Cite web |date=2015 |title=Padma Awards |url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128022143/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952 |archive-date=28 January 2015 |access-date=16 February 2015 |publisher=Padma Awards}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Times Content&quot;&gt;{{Cite web |date=27 January 2015 |title=Times Content |url=http://www.timescontent.com/syndication-photos/reprint/news/421279/narayana-purushothama-mallaya-padma.html |access-date=24 February 2015 |publisher=Times Group}}&lt;/ref&gt;

== ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ==
ನಾರಾಯಣ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಮಲ್ಯ ಅವರು 1929 ರ ಮೇ 7 ರಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ [[ಕೇರಳಂ|ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿಯ]] ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಣವಾದ [[ಮಟ್ಟಾಂಚೇರಿ|ಮಟ್ಟಂಚೇರಿಯಲ್ಲಿ]] ಎನ್.ಎಂ. ಸರಸ್ವತಿ ಭಾಯಿ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು, ಪ್ರಚಲಿತದ ಪ್ರಕಾರ ಅವರು ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಶಿಕ್ಷಕಿ. &lt;ref name=&quot;The Hindu&quot;&gt;{{Cite web |date=13 August 2009 |title=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/when-kerosene-lamps-were-street-lights/article636307.ece |access-date=24 February 2015 |website=[[The Hindu]]}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಅವರು ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಟ್ಟಂಚೇರಿಯ ಟಿಡಿ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ|ಎರ್ನಾಕುಲಂನ]] ಸರ್ಕಾರಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು. &lt;ref name=&quot;The Hindu&quot; /&gt; ಅವರು 1958 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;The Hindu&quot; /&gt;

1951 ರ ಜನಗಣತಿ ವರದಿಯಲ್ಲಿ [[ಕೊಂಕಣಿ|ಕೊಂಕಣಿಯನ್ನು]] [[ಮರಾಠಿ|ಮರಾಠಿಯ]] ಉಪಭಾಷೆಯಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸುವುದರ ವಿರುದ್ಧ ಮಲ್ಯರವರು ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು 1961 ರಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ ವರದಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕೊಂಕಣಿಗೆ ಭಾಷಾ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ &lt;ref name=&quot;GSB Konkani&quot; /&gt; ೧೯೬೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆಗಿನ ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ|ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರಿಗೆ]] ಮನವಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಕೊಂಕಣಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷಾ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ೮ ನೇ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು. &lt;ref name=&quot;The Hindu&quot; /&gt; ಕೊಟ್ಟಾಯಂನ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ''ಕೊಂಕಣಿ ಪ್ರಚಾರ ಸಭೆ'' ಮತ್ತು ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷಾ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಪೀಠದ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡುವಾಗ ಇವರ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. &lt;ref name=&quot;GSB Konkani&quot; /&gt;

ಮಲ್ಯ ಅವರು ''ವೇದಾಂತ ಭೂಷಣ ಗುರೂಜಿ ಪಂಡಿತ್ ನಾರಾಯಣ ಅನಂತ ಶರ್ಮ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸತಕಂ'' ಸೇರಿದಂತೆ 21 ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ &lt;ref name=&quot;GSB Konkani&quot; /&gt;, &lt;ref name=&quot;Vedanta Bhushan Guruji Pandit Narayana Anantha Sarma Sastri Satakam&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Narayana Purushothama Mallaya |url=http://www.pricedekho.com/books/vedanta-bhushan-guruji-pandit-narayana-anantha-sarma-sastri-satakam-n-purushot-price-p6ysmd.html |title=Vedanta Bhushan Guruji Pandit Narayana Anantha Sarma Sastri Satakam |publisher=Price Dekho |year=2011}}&lt;/ref&gt; ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದದೊಂದಿಗೆ 100 ಪದ್ಯಗಳ ಕೊಂಕಣಿ ಪದ್ಯ &lt;ref name=&quot;E Bay&quot;&gt;{{Cite web |date=2015 |title=E Bay |url=http://m.ebay.in/itmdescription?itemId=141464602722 |access-date=24 February 2015 |publisher=E Bay}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಅನುವಾದ, ತಿರುಕ್ಕುರಲ್‌ನಲ್ಲಿ 1330 ದ್ವಿಪದಿಗಳನ್ನು 133 ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;Tirukkural&quot;&gt;{{Cite web |date=24 June 2002 |title=Tirukkural |url=http://www.thehindu.com/lf/2002/06/24/stories/2002062402810200.htm |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20150224163720/http://www.thehindu.com/lf/2002/06/24/stories/2002062402810200.htm |archive-date=24 February 2015 |access-date=24 February 2015 |website=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Times of India&quot;&gt;{{Cite web |date=15 June 2002 |title=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/Thirukkural-translated-into-Konkani/articleshow/13002899.cms |access-date=24 February 2015 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಜ್ಞಾನಪ್ಪನವರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಲ್ಲಥೋಳ್ ಮತ್ತು [[ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್|ರವೀಂದ್ರ ನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್]] ಅವರ ಹಲವಾರು ಗಮನಾರ್ಹ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಜೊತೆಗೆ ಎನ್.ಎಂ. ಸರಸ್ವತಿ ಭಾಯ್, [[ಸುನೀತಿ ಕುಮಾರ್ ಚಟರ್ಜಿ]] ಮತ್ತು [[ಟಿ.ಎಮ್.ಎ.ಪೈ|ಡಾ. ಟಿ.ಎಂ.ಎ. ಪೈ]] ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ಪದ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;Tirukkural&quot; /&gt; ''ಗೋವಿಂದ ಪೈ ಸತಕಂ'' &lt;ref name=&quot;A History of Konkani Literature: From 1500 to 1992&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Manohararāya Saradesāya |url=A History of Konkani Literature: From 1500 to 1992 |title=A History of Konkani Literature: From 1500 to 1992 |publisher=Sahitya Akademi |year=2000 |isbn=9788172016647 |pages=307 of 317 pages}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ''ಕಲ್ಕತ್ತಾ ನಗರಿ ವರ್ಣನ'' &lt;ref name=&quot;Calcutta Nagari Varnana&quot;&gt;{{Cite web |date=2015 |title=Calcutta Nagari Varnana |url=http://www.docstoc.com/docs/126312373/CustomReport---Konkani-Language-and-Cultural-Foundationxls |access-date=24 February 2015 |publisher=DocStoc}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಎರಡು ಗಮನಾರ್ಹ ಕೃತಿಗಳು. &lt;ref name=&quot;Tirukkural&quot; /&gt;

ಮಲ್ಯ ಅವರು ಕೊಂಕಣಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ [[ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ &lt;ref name=&quot;Indian Express&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;Daiji World&quot; /&gt; ಮತ್ತು 2005 ರಲ್ಲಿ ''ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷಾ ಪ್ರಚಾರ ಸಭೆಯಿಂದ'' ''ಕೊಂಕಣಿ ಪಿತಾಮಹ'' ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ, &lt;ref name=&quot;GSB Konkani&quot; /&gt; [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು]] 2015 ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಗೌರವ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿತು. &lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot; /&gt;

== ಇಲ್ಲೂ ನೋಡಿ ==
&lt;templatestyles src=&quot;Div col/styles.css&quot; /&gt;  

== ಉಲ್ಲೇಖ ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು|30em}}

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ ==

* {{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Narayana Purushothama Mallaya |url=http://www.pricedekho.com/books/vedanta-bhushan-guruji-pandit-narayana-anantha-sarma-sastri-satakam-n-purushot-price-p6ysmd.html |title=Vedanta Bhushan Guruji Pandit Narayana Anantha Sarma Sastri Satakam |publisher=Price Dekho |year=2011}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{Cite web |date=27 January 2015 |title=Times Content Image Gallery |url=http://www.timescontent.com/syndication-photos/reprint/news/421279/narayana-purushothama-mallaya-padma.html |access-date=24 February 2015 |publisher=Times Group}}
{{Tirukkural}}{{Padma Shri Award Recipients in Literature &amp; Education}}
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೨೯ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>aem03c5omvvdyab1s0l8a751dhz0ox4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಲಯಾಳಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180321</id>
    <revision>
      <id>1431045</id>
      <parentid>1429983</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T03:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="325965" sha1="8dka1l6gsjzfp8098yx9y50rsgvcwr6" xml:space="preserve">{{Databox}}
{{Infobox ethnic group
| group            = ಮಲಯಾಳಿಗಳು
| native_name      = മലയാളികൾ (മലയാളികൾ)
| image            = Kalaripayattu mock combat in rural Kerala.jpg
| native_name_lang = ml
| flag             = 
| caption          = ಮಲಯಾಳಿ ಪುರುಷರು ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮರ ಕಲೆಯಾದ [[ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು]]ವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿರುವುದು
| population       = '''{{Circa|40 million|lk=yes}}'''
| regions          = {{Flag|India}} 34,838,819&lt;ref name=&quot;Census 2011&quot;&gt;{{cite web |title=Census of India |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf |access-date=18 April 2023 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824120826/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{nbsp|5}}[[ಕೇರಳ]] 32,413,213 &lt;br&gt;{{nbsp|5}}[[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] 54,267 &lt;br&gt;{{nbsp|5}}ಉಳಿದ ಭಾರತ 2,371,339
| tablehdr         = ''ಪ್ರಮುಖ ಮಲಯಾಳಿ ವಲಸೆ ಸಮುದಾಯಗಳು''
| region3          = {{Flag|United Arab Emirates}}
| pop3             = 1,014,000
| ref3             = &lt;ref name=&quot;Zachariah&quot;/&gt;
| region4          = {{Flag|Qatar}}
| pop4             = 745,000
| ref4             = &lt;ref name=&quot;NoRKA2&quot;/&gt;
| region5          = {{Flag|Kuwait}}
| pop5             = 634,728
| ref5             = &lt;ref name=&quot;NoRKA2&quot;/&gt;
| region6          = {{Flag|Saudi Arabia}}
| pop6             = 595,000
| ref6             = &lt;ref name=&quot;Zachariah&quot;&gt;{{cite news|title=Kerala Migration Survey – 2014|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/kerala-migration-survey-2014-states-youth-still-fly-abroad-for-livelhood/99/|access-date=21 October 2014|work=The Indian Express. (This is the number of approximate emigrants from Kerala, which is closely related to, but different from the actual number of Malayalis.)|issue=17 September 2014|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071832/https://indianexpress.com/article/india/india-others/kerala-migration-survey-2014-states-youth-still-fly-abroad-for-livelhood/99/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region7          = {{Flag|Malaysia}}
| pop7             = 369,000
| ref7             = &lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://joshuaproject.net/people_groups/17433/MY | title=Malayali, Malayalam in Malaysia | access-date=17 July 2019 | archive-date=13 November 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211113141418/https://joshuaproject.net/people_groups/17433/MY | url-status=live }}&lt;/ref&gt; {{Better source needed|date=December 2023}}
| region8          = {{Flag|United States}}
| pop8             = 300,000
| ref8             = &lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://fokanaonline.org/about-us | title=FOKANA, About Us | access-date=18 April 2023 | archive-date=29 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230329232554/https://fokanaonline.org/about-us/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt; {{Unreliable source?|date=December 2023}}
| region9          = {{Flag|Oman}}
| pop9             = 195,300
| ref9             = &lt;ref name=&quot;NoRKA2&quot;/&gt;
| region10         = {{Flag|Bahrain}}
| pop10            = 101,556
| ref10            = &lt;ref name=&quot;NoRKA2&quot;&gt;Zachariah, K. C. &amp; Rajan, S. Irudaya (2011), ''[http://www.cds.edu/wp-content/uploads/2012/11/WP450.pdf Kerala Migration Survey 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200110145155/http://www.cds.edu/wp-content/uploads/2012/11/WP450.pdf |date=10 January 2020 }}'' (PDF), Department of Non-resident Keralite Affairs, Government of Kerala, p. 29. This is the number of emigrants from Kerala, which is closely related to but different from the actual number of Malayalis /Malayalees.&lt;/ref&gt;
| region11         = {{Flag|Australia}}
| pop11            = 78,738
| ref11            = &lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.sbs.com.au/news/creative/census-explorer/xtjxeqygs?lang=en&amp;languages=malayalam&amp;topic=cultural-diversity | title=SBS Census Explorer: How diverse is your community? | access-date=27 March 2023 | archive-date=27 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230327011006/https://www.sbs.com.au/news/creative/census-explorer/xtjxeqygs?lang=en&amp;languages=malayalam&amp;topic=cultural-diversity | url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IMMI&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Languages spoken at home in Australia&quot;&gt;{{cite web|title=In the Australia, 18% of people spoke a language other than English at home in 2011.|url=http://profile.id.com.au/australia/language|website=profile.id.com.au/|publisher=Australian Bureau of Statistics (ABS)|access-date=21 October 2014|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071838/https://profile.id.com.au/australia/language|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=India-born Malayalam-speaking community in Australia: Some interesting trends|url=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/contributors/contributions/anubhav-tewari/India-born-Malayalam-speaking-community-in-Australia-Some-interesting-trends/articleshow/38471723.cms|access-date=21 October 2014|work=The Times of India|issue=16 July 2014|ref=India-born Malayalam-speaking community in Australia: Some interesting trends|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071834/https://timesofindia.indiatimes.com/nri/contributors/contributions/anubhav-tewari/India-born-Malayalam-speaking-community-in-Australia-Some-interesting-trends/articleshow/38471723.cms|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region13         = {{Flag|Canada}}
| pop13            = 77,910
| ref13            = &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Government of Canada |first=Statistics Canada |date=2022-08-17 |title=Knowledge of languages by age and gender: Canada, provinces and territories, census metropolitan areas and census agglomerations with parts |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810021701 |access-date=2022-10-12 |website=www12.statcan.gc.ca}}&lt;/ref&gt;
| region14         = {{Flag|United Kingdom}}
| pop14            = 45,264
| ref14            = &lt;ref&gt;{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/survey-finds-only-1625-lakh-norks/article5299108.ece|title = Survey finds only 16.25 lakh NoRKs|newspaper = The Hindu|date = 31 October 2013|access-date = 18 December 2017|archive-date = 24 August 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230824120826/https://www.thehindu.com/todays-paper/survey-finds-only-1625-lakh-norks/article5299108.ece|url-status = live}}&lt;/ref&gt;
| region15         = {{Flag|Germany}}
| pop15            = 25,000–45,000
| ref15            = &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/learning-german-made-easy-for-keralites/article67334186.ece#:~:text=According%20to%202020%20statistics%2C%20there,various%20courses%20at%20German%20universities. | title=Learning German made easy for Keralites | newspaper=The Hindu | date=22 September 2023 | last1=Muringatheri | first1=Mini }}&lt;/ref&gt;
| region16         = {{Flag|Singapore}}
| pop16            = 26,000
| ref16            = &lt;ref&gt;{{Cite web|url = https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-singapore-malayalee-association-100th-anniversary-dinner|title = Singapore Malayalee Association 100th Anniversary|date = 27 December 2018|access-date = 15 October 2019|archive-date = 24 August 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230824120830/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-singapore-malayalee-association-100th-anniversary-dinner|url-status = live}}&lt;/ref&gt;
| region17         = {{Flag|Ireland}}
| pop17            = 24,674
| ref17            = &lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cpsr/censusofpopulation2022-summaryresults/migrationanddiversity/ | title=Irish Census 2022 | access-date=13 September 2023 | archive-date=5 August 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200805083706/https://statbank.cso.ie/px/pxeirestat/Statire/SelectVarVal/Define.asp?maintable=E7010&amp;PLanguage=0 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| region18         = {{Flag|New Zealand}}
| pop18            = 14,604
| ref18            = &lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 April 2020 |title=2018 Census Totals by Topic – National Highlights (Updated) |url=https://www.stats.govt.nz/information-releases/2018-census-totals-by-topic-national-highlights-updated |access-date=2 October 2020 |publisher=[[Statistics New Zealand]]}}&lt;/ref&gt;
| region19         = {{Flag|Pakistan}}
| pop19            = 6,000
| ref19            = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/world/report-where-malayalees-once-held-sway-4610|title=Where Malayalees once held sway|work=DNA India|date=5 October 2005|access-date=11 August 2015|archive-date=2 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202131437/https://www.dnaindia.com/world/report-where-malayalees-once-held-sway-4610|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region20         = {{Flag|France}}
| pop20            = 5,000
| ref20            = 
| region21         = {{Flag|Switzerland}}
| pop21            = 5,000
| ref21            = &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/with-kerala-in-their-hearts/article2777677.ece|title=With Kerala in their hearts.... |access-date=17 May 2023|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824120826/https://www.thehindu.com/features/metroplus/with-kerala-in-their-hearts/article2777677.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| region22         = {{Flag|Indonesia}}
| pop22            = 4,000
| ref22            = {{citation needed|date=May 2019}}
| region23         = {{Flag|Poland}}
| pop23            = 7,122
| region24         = {{Flag|Austria}}
| pop24            = 3,785
| ref24            = &lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.viennamalayaleeassociation.com/ | title=Vienna Malayalee Association | access-date=21 September 2017 | archive-date=14 June 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210614105941/http://viennamalayaleeassociation.com/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| region25         = {{Flag|Finland}}
| pop25            = 633
| ref25            = &lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/table/tableViewLayout1/?rxid=726cd24d-d0f1-416a-8eec-7ce9b82fd5a4 | title=Väestö 31.12. Muuttujina Maakunta, Kieli, Ikä, Sukupuoli, Vuosi ja Tiedot | access-date=22 July 2019 | archive-date=7 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210407133215/https://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/?rxid=726cd24d-d0f1-416a-8eec-7ce9b82fd5a4 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| region26         = {{Flag|Japan}}
| pop26            = 500
| ref26            = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nihonkairali.com/display.aspx?v=s&amp;id=130&amp;hs=1|title=Welcome to Nionkairali.com – Indian Malayalees in Japan- Japan malayalees, Malayali, Keralite, Tokyo|website=nihonkairali.com|access-date=21 September 2017|archive-date=7 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507231451/http://nihonkairali.com/display.aspx?v=s&amp;id=130&amp;hs=1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| langs            = [[ಮಲಯಾಳಂ]]
| religions        = '''ಬಹುಮತ'''&lt;br /&gt;[[File:Om.svg|20px]] [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]&lt;br/&gt;
'''ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ'''&lt;br /&gt; {{hlist|[[File:Allah-green.svg|20px]] [[ಇಸ್ಲಾಂ]]|[[File:Latin Cross.svg|15px]] [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]&lt;ref name=&quot;censusindia2011religion&quot;&gt;{{cite web |title=Population by religious communities&amp;nbsp;– Census of India |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202132923/https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |archive-date=2 February 2021 |access-date=26 August 2015}}&lt;/ref&gt;}}
}}
{{Infobox ethnonym
|person=മലയാളി (ಮಲಯಾಳಿ)
|people=മലയാളികൾ (ಮಲಯಾಳಿಗಳು)
|language=മലയാളം (ಮಲಯಾಳಂ)
|country=മലയാള രാജ്യം (ಮಲಯಾಳ ರಾಜ್ಯಂ)
|root=മലയാളം (ಮಲಯಾಳಂ)
}}
'''ಮಲಯಾಳಿಗಳು''' ({{IPA|ml|mɐlɐjaːɭi|lang}}; ಮಲಯಾಳಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ '''ಕೇರಳೀಯರು''' ಎಂಬ [[ಜನಪದ ಹೆಸರು|ಜನಪದ ಹೆಸರಿನಿಂದ]] ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಇವರು [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯರಾದ [[ದ್ರಾವಿಡ ಜನಾಂಗ|ದ್ರಾವಿಡ ಜನಾಂಗದ]] ಗುಂಪಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಯ ಮಾತೃಭಾಷಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದ ಹನ್ನೊಂದು [[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳು|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;'Classical' status for Malayalam&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |title='Classical' status for Malayalam |work=[[The Hindu]] |date=24 May 2013 |access-date=25 May 2013 |location=Thiruvananthapuram, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927134256/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |archive-date=27 September 2013 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ [[ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ವಿಂಗಡನೆ ಕಾಯಿದೆ|ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ವಿಂಗಡನೆ ಕಾಯಿದೆಯ]] ಮೂಲಕ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ೧೮೦೦ರ ದಶಕದಿಂದ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್]]ನ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]], [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]], [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು [[ಟಿಪು ಸುಲ್ತಾನ್]]ನಿಂದ [[ಮೂರನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ|ಮೂರನೇ ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದ]] (೧೭೯೦–೯೨) ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯರಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಾಮೋರಿನ್|ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಾಮೋರಿನ್]]ಗಳು, [[ತಾನೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]], [[ಅರಕ್ಕಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]], [[ಕೊಲತುನಾಡು]], [[ವಳ್ಳುವನಾಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಳ್ಳುವನಾಡು]] ಮತ್ತು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ರಾಜರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Travancore 2011&quot;&gt;&quot;Travancore.&quot; Encyclopædia Britannica. ''Encyclopædia Britannica''. Encyclopædia Britannica Inc., 2011. Web. 11 November 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Chandra Mallampalli, Christians and Public Life in Colonial South India, 1863–1937: Contending with Marginality, RoutledgeCurzon, 2004, p. 30&lt;/ref&gt;

೨೦೧೧ರ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೩.೩ ಕೋಟಿ ಮಲಯಾಳಿಗಳಿದ್ದು,&lt;ref name = &quot;Censusedia&quot;/&gt; ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೯೭% ರಷ್ಟಿದೆ. ಮಲಯಾಳಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ನೆರೆಯ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಇತರ [[ಭಾರತದ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ. ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, [[ಗಲ್ಫ್ ಸಹಕಾರ ಮಂಡಳಿ|ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್]] ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಮಲಯಾಳಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]] (ಯುಎಇ), [[ಬಹ್ರೇನ್]], [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]], [[ಓಮಾನ್]], [[ಕತಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಕುವೈತ್]] ಸೇರಿವೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ವಲಸೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾದ [[ಮಲೇಶಿಯಾ]], [[ಸಿಂಗಾಪುರ್]], [[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]] (ಯುಎಸ್), [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]] (ಯುಕೆ), [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಕೆನಡಾ]]ಗಳಿಗೂ ಸಹ. ೨೦೧೩ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ೧೬ ಲಕ್ಷ ಜನಾಂಗೀಯ ಮಲಯಾಳಿ [[ಪ್ರವಾಸಿಗಳು]] ಇದ್ದಾರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;MOFAT&quot;&gt;{{Cite book|publisher=Ministry of Foreign Affairs and Trade|location=South Korea|year=2015|access-date=2014-03-30|url=http://www.index.go.kr/potal/main/EachDtlPageDetail.do?idx_cd=1682|title=재외동포현황 총계(2015)/Total number of overseas Koreans (2015)|ref=CITEREFMOFAT2013|archive-date=23 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423043627/http://www.index.go.kr/potal/main/EachDtlPageDetail.do?idx_cd=1682|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೨೦೨೦ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[ಮಲೇಶಿಯನ್ ಮಲಯಾಳಿ|ಮಲೇಶಿಯಾದ ಮಲಯಾಳಿಗಳ]] ಅಂದಾಜು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು ೩,೪೮,೦೦೦ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಮಲೇಶಿಯಾದ ಒಟ್ಟು ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೧೨.೫% ರಷ್ಟಿದೆ. ಇದು ಮಲೇಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ತಮಿಳರ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾರತೀಯ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪಾಗಿದೆ. ಮಲೇಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ೧೮ ರಿಂದ ೩೦ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಲಯಾಳಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಮಲೇಶಿಯನ್ ನಾಗರಿಕರಾಗಿ ಮೂರನೇ, ನಾಲ್ಕನೇ ಅಥವಾ ಐದನೇ ತಲೆಮಾರಿನವರಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. [[ಎ. ಆರ್. ರಾಜರಾಜ ವರ್ಮ]] ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಮಲಯಾಳಂ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳದ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು, ನಂತರ ಅದು ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯ ಹೆಸರಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Varma|first=A.R. Rajaraja|title=Keralapanineeyam|publisher=D C Books|year=2005|location=Kottayam|isbn=81-7130-672-1}}&lt;/ref&gt;

==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ==
ಮಲಯಾಳಿ ಎಂಬುದು ಮಲಯಾಳಂ ಪದಗಳಾದ ''ಮಲ'' &quot;ಬೆಟ್ಟ&quot;, ''ಆಳಿ'' &quot;ವ್ಯಕ್ತಿ/ಆಡಳಿತಗಾರ&quot; ಎಂಬುದರಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಮಲಯಾಳಿಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಇನ್ನೊಂದು ಪದವೆಂದರೆ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ''ಮಲಬಾರಿ/ಮಲಬಾರೀಸ್'' ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ಪದವಾದ ''ಮಲ'' (ಬೆಟ್ಟ), [[ಪರ್ಷಿಯನ್ ಭಾಷೆ|ಪರ್ಷಿಯನ್]]/[[ಅರಬ್ಬೀ ಭಾಷೆ|ಅರಬ್ಬೀ]] ಪದವಾದ ''ಬರ್'' (ದೇಶ/ಖಂಡ) ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಯವಾದ ''-ಈ'' &quot;ವ್ಯಕ್ತಿ&quot; ಎಂಬುದರ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}&lt;/ref&gt; ''ಮಲಯಾಳಿ'' ಮತ್ತು ''ಮಲಬಾರಿ'' ಪದಗಳು ಪರ್ಯಾಯ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Malabar&quot;&gt;{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |date=January 2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-81-264-1588-5 |page=27 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |access-date=19 July 2020 |archive-date=13 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113141403/https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Logan&quot;&gt;Malabar Manual (1887), William Logan, Calicut&lt;/ref&gt; 
''[[ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣ]]''ವು [[ಥಚುದಾಯ ಕೈಮಲ್]]ರ ಚರ್ಚ್ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ, ಇವರನ್ನು ''ಮಾಣಿಕ್ಕಂ ಕೇರಳರ್'' (ಕೇರಳದ ಮಾಣಿಕ್ಯ ರಾಜ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಕೂಡಲ್ಮಾಣಿಕ್ಯಂ]] ದೇವಾಲಯದ ದೇವತೆಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;See Sahyadri Kanda Chapter 7 in Skanda Purana.  Rocher, Ludo (1986). The Puranas. Otto Harrassowitz Verlag. {{ISBN|978-3447025225}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Who's Who in Madras 1934&lt;/ref&gt;

==ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿತರಣೆ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆ==
{{See also|ಕೇರಳ ಗಲ್ಫ್ ವಲಸೆ}}
ಮಲಯಾಳಂ ಎಂಬುದು ನೈಋತ್ಯ ಭಾರತದ ([[ಮಂಗಳೂರು]] ನಿಂದ [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]] ವರೆಗೆ) ಮತ್ತು [[ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] ದ್ವೀಪಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ೨೦೦೧ರ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ೩,೦೮,೦೩,೭೪೭ ಮಂದಿ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಿಕರಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ೯೩.೨% ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೯೬.೭% ರಷ್ಟಿದೆ. [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ನಲ್ಲಿ ೭,೦೧,೬೭೩ (ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ೨.೧%), [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ ೫,೫೭,೭೦೫ (೧.೭%) ಮತ್ತು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ೪,೦೬,೩೫೮ (೧.೨%) ಮಂದಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಇದ್ದರು. ಲಕ್ಷದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ೫೧,೧೦೦ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇವಲ ೦.೧೫% ರಷ್ಟಿದೆ, ಆದರೆ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ೮೪% ರಷ್ಟಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಿಗಳು ಒಟ್ಟು ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೩.೨೨% ರಷ್ಟಿದ್ದರು. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ೩,೩೦,೬೬,೩೯೨ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಿಕರ ಪೈಕಿ, ೩,೩೦,೧೫,೪೨೦ ಮಂದಿ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ೧೯,೬೪೩ ಮಂದಿ ''ಯೆರವ'' ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ೩೧,೩೨೯ ಮಂದಿ ''ಎರನಾಡನ್'' ನಂತಹ ಪ್ರಮಾಣಿತವಲ್ಲದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name = &quot;Censusedia&quot;&gt;http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/data_on_language.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120110230245/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/data_on_language.html |date=10 January 2012 }}, ''censusindia.net''&lt;/ref&gt; ೧೯೯೧ರ ಜನಗಣತಿ ದತ್ತಾಂಶದ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಿಕರಲ್ಲಿ ೨೮.೮೫% ಮಂದಿ ಎರಡನೇ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ೧೯.೬೪% ಮಂದಿ ಮೂರು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಹಿಂದಿನ [[ಗುಡಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು]] (ಈಗ ಗುಡಲೂರು ಮತ್ತು ಪಂತಲೂರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು) ನಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ೪೮.೮% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ೧೯೫೧ರ ಜನಗಣತಿ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]]ದ ಮಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಪುತ್ತೂರು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ೨೧.೨% ಮತ್ತು ೧೫.೪% ರಷ್ಟು ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lsi.gov.in/ |title=South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbators Districts |access-date=8 June 2021 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002110639/http://lsi.gov.in/MTSI_APP/(S(d5i44a45mqlxje45spluigat))/default.aspx |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೨೫.೫೭% ರಷ್ಟು ಜನರು ಮಲಯಾಳಿಗಳಾಗಿದ್ದು, [[ವಿರಾಜಪೇಟೆ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಿಗಳು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾಷಾ ಗುಂಪನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Language&quot;&gt;{{cite web |title=Census of India – Language |url=http://censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |website=censusindia.gov.in |access-date=17 April 2020 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101020704/https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಲಯಾಳಿಗಳು [[ರಾವುಲಾ ಭಾಷೆ|ಯೆರವ ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು]] ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಕೊಡಗು ಮತ್ತು [[ವಯನಾಡು]]ಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Language&quot;/&gt; ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸಹ ಮಲಯಾಳಿಗಳು. ೨೦೧೧ರ ಭಾರತೀಯ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪುದುಚೇರಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆಯು ೪೧,೮೧೬ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಲಯ|ಮಲಯ]]ವು ಅನೇಕ ಮಲಯಾಳಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಲಯಾಳಿಗಳು [[ಚೆನ್ನೈ]] (ಮದ್ರಾಸ್), [[ದೆಹಲಿ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು]], ಮಂಗಳೂರು, [[ಕೊಯಮತ್ತೂರು]], [[ಹೈದರಾಬಾದ್, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ|ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[ಮುಂಬೈ]] (ಬಾಂಬೆ), [[ಅಹಮದಾಬಾದ್]] ಮತ್ತು [[ಚಂಡೀಗಢ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅನೇಕ ಮಲಯಾಳಿಗಳು [[ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ]], [[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]], [[ಕೆನಡಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]], [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್]]ಗಳಿಗೂ ವಲಸೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೯–೨೦೧೩ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಿ ಮೂಲದ ಸುಮಾರು ೧,೪೬,೦೦೦ ಜನರಿದ್ದರು,&lt;ref&gt;{{Cite web   |title=Detailed Languages Spoken at Home and Ability to Speak English for the Population 5 Years and Over: 2009–2013 |url=https://www.census.gov/data/tables/2013/demo/2009-2013-lang-tables.html |access-date=2022-06-12 |website=Census.gov |archive-date=12 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412195838/https://www.census.gov/data/tables/2013/demo/2009-2013-lang-tables.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಇವರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪೦,೦೦೦ ಮಂದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ|ತ್ರಿ-ರಾಜ್ಯ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Keralite Indians in the New York Metro Area |url=https://unreachednewyork.com/wp-content/uploads/2012/11/Keralite-Profile-Final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824120828/https://unreachednewyork.com/wp-content/uploads/2012/11/Keralite-Profile-Final.pdf |archive-date=24 August 2023 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ೭,೦೯೩ ಮಂದಿ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಿಕರಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;IMMI&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/immigration-update/people-australia-2013-statistics.pdf |title=The People of Australia: Statistics from the 2011 Census |access-date=2014-07-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714131850/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/immigration-update/people-australia-2013-statistics.pdf |archive-date=14 July 2014 }}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೧ರ [[ಕೆನಡಾ]] ಜನಗಣತಿಯು ೭,೦೭೦ ಜನರು ಮಲಯಾಳಂ ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಗ್ರೇಟರ್ ಟೊರಾಂಟೊ ಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಒಂಟಾರಿಯೋ]]ದಲ್ಲಿ. ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ, ಸಿಂಗಾಪುರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನಗಣತಿಯು ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ ೨೬,೩೪೮ ಮಂದಿ ಮಲಯಾಳಿಗಳಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=From Kerala to Singapore : Voices from the Singapore Malayalee community|last=Pillai|first=Anitha Devi|publisher=Marshall Cavendish Pte Ltd.|others=Puva Arumugam|year=2017|isbn=9789814721837|location=Singapore|oclc=962741080}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೬ರ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಜನಗಣತಿಯು ೨,೧೩೯ ಭಾಷಿಕರನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;NZ&quot;&gt;[http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2006%20Census%20reports/QuickStats%20About%20A%20Subject/QuickStats%20About%20Culture%20and%20Identity/quickstats-about-culture-and-identity-tables.ashx Statistics New Zealand:Language spoken (total responses) for the 1996–2006 censuses (Table 16)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309170841/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2006%20Census%20reports/QuickStats%20About%20A%20Subject/QuickStats%20About%20Culture%20and%20Identity/quickstats-about-culture-and-identity-tables.ashx |date=9 March 2013 }}, ''stats.govt.nz''&lt;/ref&gt; ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ [[ಫಿಜಿ]]ಯಲ್ಲಿ ೧೩೪ ಮಲಯಾಳಂ ಮಾತನಾಡುವ ಕುಟುಂಬಗಳು ವರದಿಯಾಗಿದ್ದವು. [[ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಬಹ್ರೇನ್]], [[ಓಮಾನ್]], [[ಕತಾರ್]], [[ಯುಎಇ]], [[ಕುವೈತ್]] ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಲಂಡನ್]]ನಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಮಲಯಾಳಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಇದೆ. ಚೆನ್ನೈ ನಗರವು ಕೇರಳದ ಹೊರಗಿನ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಲಯಾಳಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ನಂತರ ಬೆಂಗಳೂರು.

ಮಲೇಶಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಿ ನಾಗರಿಕರು ೨೦೨೦ರ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೨,೨೯,೮೦೦ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಮಲಯಾಳಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸರಿಸುಮಾರು ೨,೦೦೦ ಆಗಿದೆ. ಅವರು ಮಲೇಶಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟು ಭಾರತೀಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ೧೦ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

[[File:Kerala Samajam, Hinkal, Mysore.jpg|thumb|ಕೇರಳ ಸಮಾಜಂ, ಮೈಸೂರು]]

==ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ==
{{Main|ಕೇರಳದ ಇತಿಹಾಸ}}

ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳದ ಜನರು [[ತಮಿಳಕಂ|ತಮಿಳಕಂ]]ನ [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದಿಂದ ಆಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು, ಇವರ ರಾಜಧಾನಿ ವಂಚಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Vimala |first=Angelina |date=2007 |title=History and Civics |isbn=978-81-317-0336-6 |publisher=Pearson Education India |pages=107}}&lt;/ref&gt; 

ಮಲಯಾಳಿಗಳು [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಕನಿಷ್ಠ [[ರೋಮನ್ ಯುಗ]]ದಿಂದಲೂ [[ಟಾಲೆಮಿ]] ತನ್ನ [[ಟಾಲೆಮಿಯ ವಿಶ್ವ ನಕ್ಷೆ|ವಿಶ್ವ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ]] ೧೫೦ ಕ್ರಿ.ಶ.ದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೂಲಕ ವಿದೇಶಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಶತಮಾನಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಾಗಿ ಮಲಯಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. [[ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಯಹೂದಿಗಳು|ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಯಹೂದಿಗಳ]] ಆಗಮನ, [[ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು]]ರ ಉದಯ ಮತ್ತು [[ಮಲಬಾರ್ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಮಾಪ್ಪಿಳ ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಸಮುದಾಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಆಧುನಿಕ-ಯುಗದ ಮಲಯಾಳಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ, ೧೪೯೮ರ ನಂತರ ಆಗಮಿಸಿದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು]], [[ಡಚ್ ಮಲಬಾರ್]], ಫ್ರೆಂಚ್ [[ಮಾಹೆ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಾಹೆ]], ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಆಂಗ್ಲೋ ಇಂಡಿಯನ್|ಇಂಗ್ಲೀಷ್]]ರು ತಮ್ಮ ಗುರುತನ್ನು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಕೊಳ್ಳೆಯ ಮೂಲಕ ಬಿಟ್ಟರು.

೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ, ಸಿಂಗಾಪುರ ಮಲಯಾಳಿ ಸಮುದಾಯದ ವಿಕಾಸದ ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯ ವಿವರವಾದ ಅಧ್ಯಯನವು ''ಫ್ರಮ್ ಕೇರಳ ಟು ಸಿಂಗಾಪುರ: ವಾಯ್ಸಸ್ ಆಫ್ ದ ಸಿಂಗಾಪುರ ಮಲಯಾಳಿ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ'' ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಇದು ಕೇರಳದ ಹೊರಗಿನ ಎನ್ಆರ್ಐ ಮಲಯಾಳಿ ಸಮುದಾಯದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯ ಮೊದಲ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=From Kerala to Singapore : voices from the Singapore Malayalee community|last=Pillai|first=Anitha Devi|publisher=Marshall Cavendish|others=Puva Arumugam|year=2017|isbn=9789814721837|location=Singapore|oclc=962741080}}&lt;/ref&gt;

===ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ===
{{main article|ಮಲಯಾಳಂ}}

{{see also|ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ}}
[[File:Malayala lipi.svg|thumbnail|[[ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ''മലയാളലിപി'' (ಅರ್ಥ: ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ) ಪದ]]
ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದ್ದರೂ, ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿರುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯು ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ]]ಯ ಉಪಭಾಷೆಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಮಿಳು ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯಿಂದಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. [[ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ವನ್ನು [[ಮಲಯಾಳಂ]]ನ ಪ್ರಾಚೀನ ಪೂರ್ವವರ್ತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;clt.1&quot;/&gt; [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ವು ಪ್ರಾಚೀನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ೧೪ನೇ ಶತಮಾನದ [[ನಿರಣಂ ಕವಿಗಳು]] (ಮಾಧವ ಪಣಿಕ್ಕರ್, ಶಂಕರ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಮತ್ತು ರಾಮ ಪಣಿಕ್ಕರ್) ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇವರ ಕೃತಿಗಳು ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಕೇರಳ ಕಾವ್ಯ ಎರಡರ ಉದಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ವಯನಾಡಿನ [[ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು|ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುವ ಶಾಸನವು ಕ್ರಿ.ಶ. ೩ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ (ಸರಿಸುಮಾರು ೧,೮೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ) ಸೇರಿದ್ದು, ಅವುಗಳು ಎರಡು ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ''ಈ'' (ಇದು) ಮತ್ತು ''ಪಳಮ'' (ಹಳೆಯ), ಇವು [[ಹಳೆಯ ತಮಿಳು|ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹಳೆಯ ತಮಿಳಿನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಪಭಾಷೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿವಾದಿಸಿದ್ದಾರಾದರೂ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Historians-contest-antiquity-of-Edakkal-inscriptions/articleshow/14789313.cms |title=Historians contest antiquity of Edakkal inscriptions |first=Gayathri |last=Sasibhooshan |date=12 July 2012 |work=The Hindu |access-date=21 October 2020 |archive-date=6 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206114100/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Historians-contest-antiquity-of-Edakkal-inscriptions/articleshow/14789313.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt; {{transliteration|ml|ī}} ಸರ್ವನಾಮದ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ತಮಿಳು {{transliteration|ta|-ai}} ಕೊನೆಯ ಅಕ್ಷರದ ಕೊರತೆಯು ಮಲಯಾಳಂನ ಅನನ್ಯ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರೋಟೋ-ದ್ರಾವಿಡದಿಂದ ಬಂದ [[ಪುರಾತತ್ವ|ಪುರಾತತ್ವಗಳಾಗಿವೆ]].{{refn|group=note|&quot;*aH and *iH are demonstrative adjectives reconstructed for Proto-Dravidian, as they show variation in vowel length. When they occur in isolation they occur as ā, and ī but when they are followed by a consonant initial word then they appear as a- and i- as in Ta. appoẓutu 'that time'., : Te. appuḍu id. and Ta. ippoẓutu 'that time'., : Te.ippuḍu id. However, Modern Tamil has replaced ā, and ī with anda and inda but most Dravidian languages have preserved it.&quot;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Krishnamurti|first=Bhadriraju|url=https://books.google.com/books?id=54fV7Lwu3fMC&amp;q=grantha+script|title=The Dravidian Languages|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=978-1-139-43533-8|access-date=16 November 2020|archive-date=29 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210729185642/https://books.google.com/books?id=54fV7Lwu3fMC&amp;q=grantha+script|url-status=live}}&lt;/ref&gt;{{page needed|date=May 2022}}}} [[ಮಲಯಾಳಂ ಪಂಚಾಂಗ|ಮಲಯಾಳಂ ಪಂಚಾಂಗದ]] ಮೂಲವು ಕ್ರಿ.ಶ. ೮೨೫ರ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನದು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |title=Kollam Era |publisher=Indian Journal History of Science |access-date=30 December 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150527163650/http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |archive-date=27 May 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Time measurement and calendar construction|author=Broughton Richmond|year=1956|pages=218|url=https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ|access-date=9 June 2021|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121337/https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=History of Kerala|author=R. Leela Devi|publisher=Vidyarthi Mithram Press &amp; Book Depot|year=1986|pages=408|url=https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ|access-date=9 June 2021|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121335/https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಕ್ರಿ.ಶ. ೮೪೯/೮೫೦ರ [[ಕ್ವಿಲೋನ್ ಸಿರಿಯನ್ ತಾಮ್ರ ಫಲಕಗಳು]] ಹಳೆಯ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. [[ಕೊಲ್ಲಂ ಯುಗ|ಮಲಯಾಳಂ ಪಂಚಾಂಗದ]] ಮೊದಲ ೬೦೦ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ಸಾಹಿತ್ಯವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್]]ನಲ್ಲಿ ''[[ವಡಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್]]'' (ಉತ್ತರದ ಹಾಡುಗಳು) ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ವಿಭಾಗ (ತಿರುವಾಂಕೂರು)|ದಕ್ಷಿಣ ತಿರುವಾಂಕೂರು]]ನಲ್ಲಿ ''ಥೆಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್'' (ದಕ್ಷಿಣದ ಹಾಡುಗಳು) ನಂತಹ ಮೌಖಿಕ [[ಗೀತೆ|ಗೀತೆಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;clt.1&quot;&gt;{{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|page=453|id={{ASIN|8182676444|country=in}}|edition=Malayalam}}&lt;/ref&gt; ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ ''ರಾಮಚರಿತಂ'' ಮತ್ತು ''[[ತಿರುನಿಝಲ್ಮಲ]]'', ಇವು ಹಳೆಯ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಎರಡು [[ಮಹಾಕಾವ್ಯ|ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಾಗಿವೆ]]. ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯವು ೬ [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು]] ಪಡೆದಿದೆ, ಇದು ಯಾವುದೇ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗೆ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗೆ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Jnanpith given to Akkitham|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpith-given-to-akkitham/article32685581.ece|last=Naha|first=Abdul Latheef|date=24 September 2020|access-date=12 June 2021|work=The Hindu|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122000924/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpith-given-to-akkitham/article32685581.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Celebrated Malayalam poet Akkitham wins 2019 Jnanpith Award|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/celebrated-malayalam-poet-akkitham-wins-2019-jnanpith-award-119112900926_1.html|last=ANI|date=29 November 2019|access-date=12 June 2021|publisher=Business Standard|archive-date=21 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121233820/https://www.business-standard.com/article/news-ani/celebrated-malayalam-poet-akkitham-wins-2019-jnanpith-award-119112900926_1.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ &quot;[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆ]]&quot; ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು,&lt;ref name=&quot;'Classical' status for Malayalam&quot;/&gt; ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ರೂಪಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ೧೫ನೇ ಮತ್ತು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಕ್ರಿ.ಶ.ಗಳಲ್ಲಿ [[ಚೇರುಶ್ಶೇರಿ ನಂಬೂತಿರಿ]] ([[ಕಣ್ಣೂರು]] ಬಳಿ ಜನಿಸಿದರು),&lt;ref name=&quot;Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books&quot;&gt;{{Cite web |url=http://keralaliterature.com/old/author.php?authid=1473 |title=Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books |website=keralaliterature.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052549/http://keralaliterature.com/old/author.php%3Fauthid%3D1473 |archive-date=7 April 2019 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mlm&quot;/&gt; [[ತುಂಚತ್ತು ಎಳುತ್ತಚ್ಚನ್]] ([[ತಿರೂರ್]] ಬಳಿ ಜನಿಸಿದರು),&lt;ref name=&quot;mlm&quot;/&gt; ಮತ್ತು [[ಪೂಂತಾನಂ ನಂಬೂದಿರಿ]] ([[ಪೆರಿಂತಲ್ಮಣ್ಣ]] ಬಳಿ ಜನಿಸಿದರು) ಕವಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು.&lt;ref name=&quot;mlm&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |work=The Hindu |access-date=10 April 2021 |archive-date=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121225855/https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/amp/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mlm&quot;&gt;{{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Freeman, Rich (2003). &quot;Genre and Society: The Literary Culture of Premodern Kerala&quot;. In Literary Cultures in History: Reconstructions from South Asia&lt;/ref&gt; [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]]-ಮೂಲದ ಕವಿ [[ಕುಂಚನ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] ಕೂಡ ''ತುಳ್ಳಲ್'' ಎಂಬ ಹೊಸ ಸಾಹಿತ್ಯ ಶಾಖೆಯ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಅಪಕ್ವ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು.&lt;ref name=&quot;mlm&quot;/&gt; ಗದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ, ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ]]ವು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಯಾವುದೇ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಪ್ರಯಾಣ ಕಥನವು ಮಲಯಾಳಂನ ''[[ವರ್ತಮಾನಪ್ಪುಸ್ತಕಂ]]'' ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ೧೭೮೫ರಲ್ಲಿ [[ಪರೆಮ್ಮಕ್ಕಲ್ ಥೋಮ ಕಥನಾರ್]] ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=The legacy of Kerala |year=2008 |publisher=D C Books |location=Kottayam, Kerala |isbn=978-81-264-2157-2 |edition=1st DCB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |title=August 23, 2010 Archives |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427073541/http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |archive-date=27 April 2013}}&lt;/ref&gt;

[[ಮಲಯಾಳಂ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ ಕವಿಗಳು|ಕವಿ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು]] (''ಕವಿತ್ರಯಂ'': ಕುಮಾರನ್ ಆಸನ್, [[ವಳ್ಳತ್ತೋಳ್ ನಾರಾಯಣ ಮೆನನ್]] ಮತ್ತು [[ಉಳ್ಳೂರು ಎಸ್. ಪರಮೇಶ್ವರ ಅಯ್ಯರ್]])&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vfSPI2irzUgC&amp;pg=PA185|title=Handbook of Twentieth-century Literatures of India|first1=Nalini|last1=Natarajan|first2=Emmanuel Sampath|last2=Nelson|date=18 December 1996|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313287787|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121337/https://books.google.com/books?id=vfSPI2irzUgC&amp;pg=PA185|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ [[ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ|ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ]] ಮತ್ತು [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ|ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ]] ಹೆಚ್ಚು [[ಗೀತರೂಪಕ|ಗೀತಾತ್ಮಕ]] ಶೈಲಿಯತ್ತ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕುರಿಯಾಕೋಸ್ ಎಲಿಯಾಸ್ ಚವಾರ]], ಕಾರ್ಮೆಲೈಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೇರಿ ಇಮ್ಯಾಕ್ಯುಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಮದರ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಸಭೆಗಳ ಸ್ಥಾಪಕರು, ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವಿವಿಧ ಪ್ರವಾಹಗಳಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ಎಲ್ಲಾ ಕೃತಿಗಳು ೧೮೨೯ ಮತ್ತು ೧೮೭೦ ರ ನಡುವೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಚವಾರರ ಕೊಡುಗೆ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Contents of Bl. Chavara |website=[[Christ University]] Library catalog |url=http://111.93.136.232:8080/cgi-bin/koha/opac-shelves.pl?viewshelf=181 |url-status=dead |archive-date=17 September 2014 |archive-url=https://archive.today/20140917100803/http://111.93.136.232:8080/cgi-bin/koha/opac-shelves.pl?viewshelf=181 }}&lt;/ref&gt; ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ವೃತ್ತಾಂತಗಳು, ಕವನಗಳು – ಅತ್ಮನുതാപಂ (ಆತ್ಮದ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ), ಮರಣವೀಟ್ಟಿಲ್ ಪಡುವನುಲ್ಲ ಪಾಣ (ದುಃಖಿತ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲು ಕವನ) ಮತ್ತು ಅನಸ್ತಾಸಿಯಾಯುಡೆ ರಕ್ತಸಾಕ್ಷ್ಯಂ – ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಕಾವ್ಯದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ರಾಜಕೀಯ ತೀವ್ರವಾದ|ರಾಜಕೀಯ ತೀವ್ರವಾದದತ್ತ]] ಇರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;cnt&quot;&gt;{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65212/Tamil#toc65213|title=South Asian arts|encyclopedia=Encyclopedia Britannica |access-date=15 September 2017|archive-date=10 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140910083744/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65212/Tamil#toc65213|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[ಕವಾಲಂ ನಾರಾಯಣ ಪಣಿಕ್ಕರ್]]ರಂತಹ ಬರಹಗಾರರು ಮಲಯಾಳಂ ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;clt.1&quot;/&gt; ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರಾದ [[ಜಿ. ಶಂಕರ ಕುರುಪ್]], [[ಎಸ್. ಕೆ. ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಾಟ್]], [[ತಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ]], [[ಎಂ. ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]], [[ಒ. ಎನ್. ವಿ. ಕುರುಪ್]], ಮತ್ತು [[ಅಕ್ಕಿತಂ ಅಚ್ಯುತನ್ ನಂಬೂದಿರಿ]] ಅವರು ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;google25&quot;&gt;{{cite book |author=Subodh Kapoor |title=The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Mahi-Mewat |url=https://books.google.com/books?id=mc6C5dVHbGAC&amp;pg=PA4542 |access-date=18 November 2012 |year=2002 |publisher=Cosmo |isbn=978-8177552720 |page=4542 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121336/https://books.google.com/books?id=mc6C5dVHbGAC&amp;pg=PA4542 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Accessions List, South Asia&quot;&gt;{{cite book |title=Accessions List, South Asia |url=https://books.google.com/books?id=lPcoAQAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1994 |publisher=E.G. Smith for the U.S. Library of Congress Office, New Delhi |page=21 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121338/https://books.google.com/books?id=lPcoAQAAIAAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Indian Writing Today&quot;&gt;{{cite book |title=Indian Writing Today |url=https://books.google.com/books?id=1wUtAQAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1967 |publisher=Nirmala Sadanand Publishers |page=21 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121857/https://books.google.com/books?id=1wUtAQAAIAAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DattaAkademi1987&quot;&gt;{{cite book |author1=Amaresh Datta |author2=Sahitya Akademi |title=Encyclopaedia of Indian Literature: K to Navalram |url=https://books.google.com/books?id=QaIRAQAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1987 |publisher=Sahitya Akademi |page=2394 |isbn=978-0836424232 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121859/https://books.google.com/books?id=QaIRAQAAMAAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Malayalam Literary Survey&quot;&gt;{{cite book |title=Malayalam Literary Survey |url=https://books.google.com/books?id=k5JkAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1993 |publisher=Kerala Sahitya Akademi |page=19}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ, [[ಒ. ವಿ. ವಿಜಯನ್]], [[ಕಮಲಾದಾಸ್]], [[ಎಂ. ಮುಕುಂದನ್]], [[ಅರುಂಧತಿ ರಾಯ್]], ಮತ್ತು [[ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]]ರಂತಹ ಬರಹಗಾರರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;MukundanPillai2004&quot;&gt;{{cite book |author1=Eṃ Mukundan |author2=C. Gopinathan Pillai |title=Eng Adityan Radha And Others |url=https://books.google.com/books?id=1N5QcHakKdoC&amp;pg=PP3 |access-date=18 November 2012 |year=2004 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-8126018833 |page=3 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121902/https://books.google.com/books?id=1N5QcHakKdoC&amp;pg=PP3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Maheshwari2002&quot;&gt;{{cite book |author=Ed. Vinod Kumar Maheshwari |title=Perspectives On Indian English Literature |url=https://books.google.com/books?id=JcY2-ldWIKsC&amp;pg=PA126 |access-date=18 November 2012 |year=2002 |publisher=Atlantic Publishers &amp; Dist |isbn=978-8126900930 |page=126 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121917/https://books.google.com/books?id=JcY2-ldWIKsC&amp;pg=PA126 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chaudhuri2008&quot;&gt;{{cite book |author=Amit Chaudhuri |title=Clearing a Space: Reflections On India, Literature, and Culture |url=https://books.google.com/books?id=AQeN2PoAx2IC&amp;pg=PA44 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1906165017 |pages=44–45 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121906/https://books.google.com/books?id=AQeN2PoAx2IC&amp;pg=PA44 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Indian's First Novel Wins Booker Prize in Britain |work=[[The New York Times]] |date=15 October 1997 |access-date=11 November 2007 |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A01E6DD173FF936A25753C1A961958260 |first=Sarah |last=Lyall |archive-date=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121224622/https://www.nytimes.com/1997/10/15/world/indian-s-first-novel-wins-booker-prize-in-britain.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[ಅರಬಿ ಮಲಯಾಳಂ]] (ಮಾಪ್ಪಿಳ ಮಲಯಾಳಂ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kottaparamban|first=Musadhique|date=1 October 2019|title=Sea, community and language: a study on the origin and development of Arabi- Malayalam language of mappila muslims of Malabar|url=https://mjsshonline.com/index.php/journal/article/view/97|journal=Muallim Journal of Social Sciences and Humanities|language=en|pages=406–416|doi=10.33306/mjssh/31|issn=2590-3691|doi-access=free|access-date=7 February 2021|archive-date=17 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417180757/https://mjsshonline.com/index.php/journal/article/view/97|url-status=live|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite thesis |last=Kuzhiyan |first=Muneer Aram |title=Poetics of Piety Devoting and Self Fashioning in the Mappila Literary Culture of South India |type=PhD |url=http://hdl.handle.net/10603/213506 |publisher=The English and Foreign Languages University, Hyderabad |hdl=10603/213506 |access-date=7 February 2021 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121859/https://shodhganga.inflibnet.ac.in:8443/jspui/handle/10603/213506 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಮೊಪ್ಲಾ ಮಲಯಾಳಂ) ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯ ಮಾಪ್ಪಿಳ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kottaparamban|first=Musadhique|title=Sea, Community and Language: A Study on the Origin and Development of Arabi- Malayalam Language of Mappila Muslims of Malabar|date=2 October 2019|url=https://mjsshonline.com/index.php/journal/article/view/97|journal=Muallim Journal of Social Sciences and Humanities|language=en|pages=406–416|doi=10.33306/mjssh/31|issn=2590-3691|doi-access=free|access-date=7 February 2021|archive-date=17 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417180757/https://mjsshonline.com/index.php/journal/article/view/97|url-status=live|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; [[ಮೊಯಿನ್ಕುಟ್ಟಿ ವೈದ್ಯಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಪುಳಿಕ್ಕೋಟ್ಟಿಲ್ ಹೈದರ್]]ರಂತಹ ಕವಿಗಳು [[ಮಾಪ್ಪಿಳ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ]] ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಅರಬಿ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/03/31/stories/2007033110250500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108104937/http://www.hindu.com/2007/03/31/stories/2007033110250500.htm|url-status=dead|archive-date=8 November 2012|title=Mappila songs cultural fountains of a bygone age, says MT|date=31 March 2007|access-date=15 August 2009|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pg 167, Mappila Muslims: a study on society and anti colonial struggles By Husain Raṇdathaṇi, Other Books, Kozhikode 2007&lt;/ref&gt; [[ಅರಬಿ ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ]], ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ [[ಪೊನ್ನಾನಿ]] ಲಿಪಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;{{Cite thesis |last=Kunnath |first=Ammad |date=15 September 2015 |title=The rise and growth of Ponnani from 1498 AD To 1792 AD |type=PhD |url=http://hdl.handle.net/10603/49524 |publisher=University of Calicut |hdl=10603/49524 |access-date=27 May 2021 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002110659/https://shodhganga.inflibnet.ac.in:8443/jspui/handle/10603/49524 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Panakkal|first=Abbas|url=http://myto.upm.edu.my/find/Record/iium.u537621|title=Islam in Malabar (1460–1600) : a socio-cultural study /|date=2016|publisher=Kulliyyah Islamic Revealed Knowledge and Human Sciences, International Islamic University Malaysia|access-date=27 May 2021|archive-date=27 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210527064123/http://myto.upm.edu.my/find/Record/iium.u537621|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kallen |first=hussain Randathani |title=Trade and culture: Indian ocean interaction on the coast of Malabar in medieval period |url=https://www.academia.edu/22105661 |language=en |access-date=27 May 2021 |archive-date=15 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415022327/https://www.academia.edu/22105661 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಇದು [[ಅರಬ್ಬೀ ಲಿಪಿ]]ಯ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದ ರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶೇಷ [[ಲಿಪಿ ಶಾಸ್ತ್ರ|ಲಿಪಿಶಾಸ್ತ್ರೀಯ]] ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ – ಇದನ್ನು ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ಅರಬಿ ಮಲಯಾಳಂ ಬರೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Miller&quot;&gt;Miller, Roland. E., &quot;Mappila&quot; in &quot;The Encyclopedia of Islam&quot;. Volume VI. E. J. Brill, Leiden. 1987. pp. 458–56.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120912185758/http://www.malayalamresourcecentre.org/Mrc/literature/contribution.html|title=Malayalam Resource Centre}}&lt;/ref&gt; ಈ ಲಿಪಿಯು [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಇಂದು ಇದನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮಲೇಶಿಯಾ ಮತ್ತು [[ಸಿಂಗಾಪುರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ವಲಸೆ [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಸಮುದಾಯವು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Menon. T. Madhava. &quot;A Handbook of Kerala, Volume 2&quot;, International School of Dravidian Linguistics, 2002. pp. 491–493.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Arabic script for malayalam&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.nvtc.gov/lotw/months/april/Malayalam.html#writ |title=National Virtual Translation Center – Arabic script for Malayalam |access-date=27 May 2021 |archive-date=17 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090117202844/http://www.nvtc.gov/lotw/months/april/Malayalam.html#writ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ವ್ಯಾಕರಣವು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಎ. ಆರ್. ರಾಜರಾಜ ವರ್ಮ]] ಬರೆದ ''[[ಕೇರಳ ಪಾಣಿನೀಯಂ]]'' ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;clt&quot;&gt;{{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|pages=454|id={{ASIN|8182676444|country=in}}|edition=Malayalam}}&lt;/ref&gt; ವಿಶ್ವ ಮಲಯಾಳಿ ಪರಿಷತ್ತು ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಂಡ್ ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಸಹಕಾರ (ಐಐಎಸ್ಎಸಿ) ಜೊತೆಗೆ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಮಲಯಾಳಿ ವಲಸಿಗರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ ''ಇಂಟ್ರಡಕ್ಷನ್ ಟು ಕೇರಳ ಸ್ಟಡೀಸ್'' ಎಂಬ ಕೇರಳದ ಸಮಗ್ರ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಹೊರತಂದಿದೆ. ಜೆ.ವಿ. ವಿಲನಿಲಾಮ್, ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾಜಿ ಕುಲಪತಿಗಳು; ಸನ್ನಿ ಲ್ಯೂಕ್, ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ನ ಅಡೆಲ್ಫಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೆಡಿಕಲ್ ಬಯೋಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ವಿಭಾಗದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು; ಮತ್ತು ಆಂಟೋನಿ ಪಾಲಕ್ಕಲ್, ತಿರುವನಂತಪುರದ ಲಯೋಲಾ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ನಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಜೊತೆಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಇತರ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

===ಥರವಾಡು===
{{Main|ಥರವಾಡು}}

ಥರವಾಡು, ಥರವಾಡು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಕೇರಳದ ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬಗಳ [[ಪೂರ್ವಜರ ಮನೆ]]ಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ [[ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ|ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ]] [[ಸಂಯುಕ್ತ ಕುಟುಂಬ]] ಪದ್ಧತಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Kakkat|first=Thulasi|title=Kerala's Nalukettus|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/keralas-nalukettus/article3784842.ece|access-date=13 December 2017|work=[[The Hindu]]|date=18 August 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Kunhikrishnan|first=K.|title=Fallen tharavads|url=http://www.thehindu.com/lr/2003/12/07/stories/2003120700380600.htm|access-date=13 December 2017|work=[[The Hindu]]|date=12 April 2003}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಥರವಾಡಿಗೂ ಒಂದು ಅನನ್ಯ ಹೆಸರಿರುತ್ತದೆ. ಥರವಾಡನ್ನು ''ಕರಣವರ್'' ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಇವರು ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಪುರುಷ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&amp;pg=PA84|title=Social Mobility in Kerala: Modernity and Identity in Conflict|first1=Filippo|last1=Osella|first2=Filippo|last2=Caroline|first3=Caroline|last3=Osella|date=20 December 2000|publisher=Pluto Press|isbn=9780745316932|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122514/https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&amp;pg=PA84|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಥರವಾಡದ ಸದಸ್ಯರು ತಾಯಿ, ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು, ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು, ಸಹೋದರಿಯರು ಮತ್ತು ಸಹೋದರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ತಂದೆ ಮತ್ತು ಗಂಡಂದಿರು ಥರವಾಡದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಇದು ನಿಜವಾದ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಿತ್ತು. ಕರಣವರ್ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರಂಕುಶಾಧಿಕಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವ ಮೊದಲು ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯೆಯ ಒಪ್ಪಿಗೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಹಿರಿಯ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯೆಯು ಅವರ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ಅಜ್ಜಿ, ಸ್ವಂತ ತಾಯಿ, ತಾಯಿಯ ಸಹೋದರಿ, ಅವರ ಸ್ವಂತ ಸಹೋದರಿ ಅಥವಾ ಅವರ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ವಂಶದ ಮೂಲಕ ಬಂದ ಸಹೋದರಿಯಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ವಂಶವು ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯರ ಮೂಲಕವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ, ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಜನನವನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಸ್ವಾಗತಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಥರವಾಡವು ತನ್ನದೇ ಆದ ''ಪರ ದೇವತಾ'' (ಕುಲದೇವತೆ) ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಆಯಾ ಥರವಾಡದ ಜನರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

[[ನಾಯರ್ಗಳು]], [[ಮುಸ್ಲಿಮರು]] ಕಣ್ಣೂರು ಸುತ್ತಮುತ್ತ, ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]]ನ ಪೊನ್ನಾನಿ, ಮತ್ತು [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]ನ [[ವರ್ಕಲಾ]] ಮತ್ತು [[ಎಡವಾ]]ಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಹಿಂದೂ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ಇದನ್ನು ''[[ಮರುಮಕ್ಕತಾಯಂ]]''&lt;ref&gt;Mohamed Koya, S.M, MATRILINY AND MALABAR MUSLIMS, Proceedings of the Indian History Congress, Vol. 40 (1979), pp. 419–431 (13 pages)&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ (ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ) ನಿಂತುಹೋಗಿದೆ.

===ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ===
{{main|ಕೇರಳದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ}}

[[File:Paliam naalukettu.jpg|thumb|ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ [[ನಾಲುಕೆಟ್ಟು]] ರಚನೆ.]]
ಕೇರಳ, ಮಲಯಾಳಿ ಜನರ ಪೂರ್ವಜರ ಭೂಮಿಯು, ಅತಿಯಾದ ಮಳೆ ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದ ಸೌರ ವಿಕಿರಣದೊಂದಿಗೆ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Kerala architecture&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.keralahistory.ac.in/keralaarchitecture.htm|title=Kerala architecture|access-date=1 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721082519/http://www.keralahistory.ac.in/keralaarchitecture.htm|archive-date=21 July 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಪ್ರದೇಶದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಕಡಿಮೆ ಗೋಡೆಗಳು, ಇಳಿಜಾರಾದ ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಚಾಚಿರುವ ಗವಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಟ್ಟಡಗಳ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಮೂಲಕ ಈ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Kerala architecture&quot;/&gt; ತೆರೆದ ಉದ್ಯಾನದ ಪ್ಲಾಟ್ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡದ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ ಅದೇ ಆರ್ದ್ರ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲು ಗಾಳಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಅಗತ್ಯವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Kerala architecture&quot;/&gt;

ಮರವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ರಚನಾತ್ಮಕ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಮರದ ಆಯ್ಕೆ, ನಿಖರವಾದ ಜೋಡಣೆ, ಕಲಾತ್ಮಕ ಜೋಡಣೆ, ಮತ್ತು ಕಂಬಗಳು, ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಛಾವಣಿಯ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಯ ಕುಶಲತೆಯು ಮಲಯಾಳಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Kerala architecture&quot;/&gt; ವಸ್ತುಗಳ ಮಿತಿಗಳಿಂದ, ಮಿಶ್ರ-ವಿಧಾನದ ನಿರ್ಮಾಣವು ಮಲಯಾಳಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ದೇವಾಲಯಗಳಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಕಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸವು ಬುಡದವರೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಗೋಡೆಗಳಿಗೆ ಲ್ಯಾಟರೈಟ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಛಾವಣಿಯ ರಚನೆಯು ಮರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ತಾಳೆಯ ಎಲೆಯ ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅರಮನೆಗಳು ಅಥವಾ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Kerala architecture&quot;/&gt; 'ಕೇರಳ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು' ತೇವ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಮಸುಕಾದ ಛಾಯೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಕಾರಿ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಳವಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುವ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು ಹೀಗೆ ಮಲಯಾಳಿ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Kerala architecture&quot;/&gt;

[[File:Palace of Trivandrum.jpg|thumb|right|300px|[[ತಿರುವಾಂಕೂರು]]ರ ಮಹಾರಾಜರ ಅರಮನೆಯಾದ [[ಕೌಡಿಯಾರ್ ಅರಮನೆ]]ಯನ್ನು, ಆರಂಭಿಕ ಆಧುನಿಕ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಅಂಶಗಳ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಲಯಾಳಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ]]

====ನಾಲುಕೆಟ್ಟು====
ನಾಲುಕೆಟ್ಟು ಕೇರಳದ ಒಂದು ಗೃಹಶೈಲಿಯಾಗಿತ್ತು. [[ನಾಲುಕೆಟ್ಟು]] ''ತಚು ಶಾಸ್ತ್ರ'' ([[ಬಡಗಿ|ಬಡಗಿ]] ವಿದ್ಯೆ) ಅನುಸರಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಚೌಕಾಕಾರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೊರ-ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತತೆಯ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮನೆಯಾಗಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಮನೆ-ನಾಲುಕೆಟ್ಟುವನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಆವರಣದೊಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ನಾಲುಕೆಟ್ಟು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ''ನಡುಮುಟ್ಟಂ'' ಎಂಬ ಕೇಂದ್ರ [[ಅಂಗಳ|ಅಂಗಳದ]] ಸುತ್ತಲೂ ನಾಲ್ಕು ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮನೆಯು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಚೌಕಾಕಾರ (ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ)|ಚತುರ್ಭುಜ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಚತುರ್ಭುಜವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜೀವನದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬಹಳ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಈ ಮನೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವು ಸರಳವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಥರವಾಡು]]ದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ಜನರ ವಾಸಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿತ್ತು. ''ಎಟ್ಟುಕೆಟ್ಟು'' (ಎರಡು ಕೇಂದ್ರ ಅಂಗಳಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಂಟು ಹಾಲ್ಗಳು) ಅಥವಾ ''ಪಥಿನಾರುಕೆಟ್ಟು'' (ನಾಲ್ಕು ಕೇಂದ್ರ ಅಂಗಳಗಳೊಂದಿಗೆ ಹದಿನಾರು ಹಾಲ್ಗಳು) ಅದೇ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ರೂಪಗಳಾಗಿವೆ.

ನಾಲುಕೆಟ್ಟು ರಚನೆಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ''[[ಮಟ್ಟಂಚೇರಿ ಅರಮನೆ]]''.&lt;ref name=&quot;Nalukettu&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.malayalamresourcecentre.org/Mrc/culture/cultureofkerala/kerala.html|title=Nalukettu|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130704045022/http://www.malayalamresourcecentre.org/Mrc/culture/cultureofkerala/kerala.html|archive-date=4 July 2013}}-Malayalam Resource Centre&lt;/ref&gt;

===ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ===
[[File:Kathakali IMG 0281 by Joseph Lazer.JPG|thumb|[[ಕಥಕ್ಕಳಿ]]]]
[[File:Mohiniyattam.png|thumb|[[ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ]]]]
[[File:Margamkali - Saint Thomas Christian dance form.webm|thumb|ಮಾರ್ಗಂಕಳಿ [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್]] [[ನಾಸ್ರಾನಿ (ಭಾರತ)|ನಾಸ್ರಾನಿ]] ವಿವಾಹದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.]]
ಮಲಯಾಳಿಗಳು ನೃತ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಎರಡು ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ''ಅಟ್ಟೋಮ್'' ಮತ್ತು ''ತುಳ್ಳಲ್''.&lt;ref name=&quot;Kerala dance forms&quot;&gt;{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=waWQ8mAUrC8C&amp;pg=PA139|title=The Communication of Ideas|first=International Congress of Anthropological and Ethnological|last=Sciences|date=18 December 1980|publisher=Concept Publishing Company|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122512/https://books.google.com/books?id=waWQ8mAUrC8C&amp;pg=PA139|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಮಲಯಾಳಿಗಳ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಮೂರು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: ''ಧಾರ್ಮಿಕ'', ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಥೆಯ್ಯಂ]] ಮತ್ತು ಭಗವತಿಪಟ್ಟು; ''ಅರೆ-ಧಾರ್ಮಿಕ'', ಸಂಘಕಳಿ ಮತ್ತು [[ಕೃಷ್ಣನಾಟ್ಟಂ|ಕೃಷ್ಣನಾಟ್ಟೋಮ್]] ನಂತಹವು; ಮತ್ತು ''ಜಾತ್ಯತೀತ'', [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]], [[ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ]], ಮತ್ತು ತುಳ್ಳಲ್ ನಂತಹವು.&lt;ref name=&quot;Kerala dance forms&quot;/&gt; ''ಕಥಕ್ಕಳಿ'' ಮತ್ತು ''ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ'' ಕೇರಳದ ಎರಡು [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ]] ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Classical dance forms of India&quot;&gt;{{Cite web|url=http://dances.indobase.com/classical-dances/index.html|title=Classical Dances of India – Indian Classical Dances, Indian Dances, Dances of India|website=dances.indobase.com|access-date=1 November 2009|archive-date=26 May 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050526134009/http://dances.indobase.com/classical-dances/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಕಥಕ್ಕಳಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಒಂದು ''ನೃತ್ಯ-ನಾಟಕ''ವಾಗಿದೆ. ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ಭಾವಪೂರ್ಣ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Classical dance forms of India&quot;/&gt; [[ಕೂಟಿಯಾಟ್ಟಂ]] ಕೇರಳದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ಗುರುತಿಸಿ ''ಮೌಖಿಕ ಮತ್ತು ಅಮೂರ್ತ ಮಾನವತೆಯ ಮೇರುಕೃತಿಗಳು'' ಎಂಬ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ&amp;q=Koodiyattam+UNESCO|title=Stark World Kerala|first=Theresa|last=Varghese|date=18 December 2006|publisher=Stark World Pub.|isbn=9788190250511|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122540/https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ&amp;q=Koodiyattam+UNESCO|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[ಒಟ್ಟಂತುಳ್ಳಲ್]] ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ''ಬಡವರ ಕಥಕ್ಕಳಿ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಕವಿ ಕುಂಚನ್ ನಂಬಿಯಾರ್ ''[[ಚಾಕಿಯಾರ್ಕೂತ್]]'' (ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ) ಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ರಚಿಸಿದರು, ಇದು ನೋಡಲು ಉನ್ನತ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮುಕ್ತವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L8bExoV6GL8C&amp;pg=PA70|title=Reciting: Webster's Quotations, Facts and Phrases|date=19 December 2008|publisher=Icon Group International, Incorporated|isbn=9780546721676|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122513/https://books.google.com/books?id=L8bExoV6GL8C&amp;pg=PA70|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಥೆಯ್ಯಂ ಮಲಯಾಳಿಗಳ ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದಿನದು ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿಯ ಆಚರಣೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುವ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳಿಂದ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಥೆಯ್ಯಂ ಅನ್ನು ಬಡತನ ಮತ್ತು ಅನಾರೋಗ್ಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ದೇವರುಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8FQa2ZSFQC&amp;pg=PA928|title=India|first=Sarina|last=Singh|date=18 December 2005|publisher=Lonely Planet Publications|isbn=9781740596947|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122513/https://books.google.com/books?id=Fk8FQa2ZSFQC&amp;pg=PA928|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ವೇಲಕಳಿ ಮತ್ತೊಂದು ಆಚರಣಾತ್ಮಕ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕೋಲ್ಕಳಿ]] ಒಂದು ಜಾನಪದ ಕಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶಕರು ವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸಣ್ಣ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಬಡಿಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಹೆಜ್ಜೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಯವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಕೇರಳದ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಲಯಾಳಿ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಗಳು ''ಕಾವು'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ಹಾವಿನ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಸರ್ಪಂ ತುಳ್ಳಲ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾವಿನ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮನೆಗಳ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂತೋಷಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಹರಕೆಯ ಅರ್ಪಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ನಟನಂ (കേരള നടനം) (ಕೇರಳ ನೃತ್ಯ) ಒಂದು ಹೊಸ ನೃತ್ಯ ಶೈಲಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಈಗ ಕಥಕ್ಕಳಿಯಿಂದ ವಿಕಸನಗೊಂಡ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ನೃತ್ಯಗಾರ [[ಗುರು ಗೋಪಿನಾಥ್]] (ഗുരു ഗോപിനാഥ്‌) ಒಬ್ಬ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಕಥಕ್ಕಳಿ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಥಾಂಗಮಣಿ ಗೋಪಿನಾಥ್ ಈ ಅನನ್ಯ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.

ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು ಮಲಯಾಳಿ ಸಮಾಜದ ಒಂದೇ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. [[ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಾಪ್ಪಿಳ]]ರು, ನಾಸ್ರಾನಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಮಲಬಾರ್ನ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು|ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು]] ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಅನನ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. [[ಡಫ್ ಮುಟ್ಟು]], ''ದುಬ್ ಮುಟ್ಟು/ಅರವಣಮುಟ್ಟು'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;Duffmuttu&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZYfRBcLdTNYC&amp;pg=PA8|title=Tourist Guide to Kerala|first=Motilal (UK) Books of|last=India|date=18 February 2008|publisher=Sura Books|isbn=9788174781642|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿರುವ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗುಂಪು ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದ್ದು, ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Duffmuttu&quot;/&gt;

[[ಒಪ್ಪನ]] ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನರಂಜನೆಯ ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ.

[[ಮಾರ್ಗಂಕಳಿ]] ನಾಸ್ರಾನಿ ಮಾಪ್ಪಿಳರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆ ಎರಡನ್ನೂ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಪುರುಷರು ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Christian art foms&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZOlNv8MAXIEC&amp;q=Margamkali&amp;pg=RA2-PA945|title=The Garland Encyclopedia of World Music: South Asia : the Indian subcontinent|first1=Bruno|last1=Nettl|first2=Alison|last2=Arnold|first3=Ruth M.|last3=Stone|first4=James|last4=Porter|first5=Timothy|last5=Rice|first6=Dale Alan|last6=Olsen|first7=Terry E.|last7=Miller|first8=Adrienne Lois|last8=Kaeppler|first9=Daniel Edward|last9=Sheehy|first10=Ellen|last10=Koskoff|first11=Sean|last11=Williams|first12=Jacob Wainwright|last12=Love|first13=Chris|last13=Goertzen|first14=Virginia|last14=Danielson|first15=Scott Lloyd|last15=Marcus|first16=Dwight|last16=Reynolds|first17=Robert C.|last17=Provine|first18=Yoshihiko|last18=Tokumaru|first19=John Lawrence|last19=Witzleben|date=18 December 1998|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=9780824049461|via=Google Books|access-date=18 October 2020|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122515/https://books.google.com/books?id=ZOlNv8MAXIEC&amp;q=Margamkali&amp;pg=RA2-PA945|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಹ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನೃತ್ಯಗಾರರು ಸ್ವತಃ ''ಮಾರ್ಗಂಕಳಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು'' ಕರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಮೇಳದಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Christian art foms&quot;/&gt; ''[[ಪರಿಚಮುಟ್ಟುಕಳಿ]]'' ನಾಸ್ರಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇರಳದ ಸಮರ ಕಲೆಯಾದ [[ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು]]ವಿನ ಕಲಾತ್ಮಕ ಅಳವಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Christian art foms&quot;/&gt; ''[[ಚವಿಟ್ಟು ನಾಡಕೋಮ್]]'' ಕೇರಳ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಿಸುವ ನಾಟಕೀಯ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನದು.&lt;ref name=&quot;Christian art foms&quot;/&gt;

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಅಥವಾ ಯುವಜನೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೇರಳಿಗರಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚು ಸಮಕಾಲೀನ ರೂಪಗಳು – ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು [[ರಾಜಕೀಯ ಸರಿಯಾದ|ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅಸಮರ್ಪಕವಾದ]] [[ಅನುಕರಣೆ]] ಮತ್ತು [[ವಿಡಂಬನೆ]]ಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದವು – ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲಾವಿದರು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಗಣ್ಯರನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂತಹ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ [[ವಿಗತಕುಮಾರನ್]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]]ವು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿದೆ.

ಸಂಗೀತವು ಆರಂಭಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು, ಇದು ಕ್ರಿ.ಶ. ೯ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Kerala Charithram |last=Sreedhara Menon|first=A.  |author-link=A. Sreedhara Menon |publisher=D.C. Books |location=Kottayam, Kerala |page=494 }}&lt;/ref&gt; [[ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ]] ಸಂಗೀತದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಂಗೀತವು [[ಗದ್ಯ]]ಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಶದಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು. ಕೇರಳವು [[ಸೋಪಾನಂ]] ಗೆ ಸಂಗೀತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಸೋಪಾನಂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿದ್ದು, [[ಕಾಳಿ]]ಯ [[ಕಳಂ]] ನಲ್ಲಿ ಆಹ್ವಾನ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ನಂತರ ದೇವಾಲಯಗಳೊಳಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ಸೋಪಾನಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು [[ಜಯದೇವ|ಜಯದೇವ]]ರ [[ಗೀತ ಗೋವಿಂದ]] ಅಥವಾ [[ಅಷ್ಟಪದಿಗಳು|ಅಷ್ಟಪದಿಗಳ]] ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿತು. ಸೋಪಾನ ''ಸಂಗೀತ'' (ಸಂಗೀತ), ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ದೇವಾಲಯದ [[ಗರ್ಭಗೃಹ|ಗರ್ಭಗುಡಿಯ]]ತ್ತ ಸಾಗುವ ''ಪವಿತ್ರ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ'' (ಸೋಪಾನಂ) ಬಳಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸರಳವಾದ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ''[[ಇಡಕ್ಕ]]'' ಎಂಬ ಗಂಟೆಯಾಕಾರದ ಸಣ್ಣ ಜನಾಂಗೀಯ ಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಬಡಿತಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಲೋಹದ ಗೊಂಗೆಯಾದ ಚೆಂಗಿಲಾ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸೋಪಾನಂ ಅನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ [[ಮಾರಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಪೋತುವಾಲ್]] ಸಮುದಾಯದ ಪುರುಷರು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ, ಇವರು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಆನುವಂಶಿಕ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಮಾಡಲು ತೊಡಗಿರುವ [[ಅಂಬಲವಾಸಿ]] (ಅರೆ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣ) ಜಾತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಕೇರಳವು [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ]] ನೆಲೆಯೂ ಆಗಿದೆ. [[ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್]], ಷಡ್ಕಲ ಗೋವಿಂದ ಮಾರಾರ್, ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವಾನ್ ಗೋಪಾಲ ಪಿಳ್ಳೈ ಭಾಗವತರ್, ಚേರ್ತಲ ಗೋಪಾಲನ್ ನಾಯರ್, [[ಎಂ. ಡಿ. ರಾಮನಾಥನ್]], [[ಟಿ.ವಿ.ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]], [[ಎಂ.ಎಸ್. ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]], ಎಲ್. ಸುಬ್ರಮಣಿಯಂ, [[ಟಿ.ಎನ್. ಕೃಷ್ಣನ್]] ಮತ್ತು [[ಕೆ. ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್]] ಮಲಯಾಳಿ ಸಂಗೀತಗಾರರು. ಅಲ್ಲದೆ, ವ್ಯಾಪಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಯೋಲಿನ್ ವಾದಕ [[ಎಲ್. ಅಥಿರಾ ಕೃಷ್ಣ]] ಇದ್ದಾರೆ..&lt;ref&gt;{{cite book |title=Ritual Music and Hindu Rituals of Kerala |last=Rolf |first=Killius |year=2006 |publisher=BR Rhythms |location=New Delhi |isbn=81-88827-07-X }}&lt;/ref&gt;

ಕೇರಳವು [[ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ]] ಗಮನಾರ್ಹ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Music&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.keral.com/movies/music.htm |title=Music |access-date=2 January 2009 |publisher=Keral.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20080802081714/http://www.keral.com/movies/music.htm |archive-date=2 August 2008 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಾಜ ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಕೇರಳದ [[ಪುಳ್ಳುವರ್]] ಹಾವಿನ ಪೂಜೆಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಜನರಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಗುಂಪು ಹಾವಿನ ದೇವರುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಧಿದೇವತೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಬಲಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ''ಪುಳ್ಳುವನ್ ಪಟ್ಟು'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾವಿನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಾವಿನ ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಪುಳ್ಳುವರ್ ನಡೆಸುವ ಹಾಡನ್ನು ಸರ್ಪಪ್ಪಾಟ್ಟು, ನಾಗಂ ಪಾಟ್ಟು, ಸರ್ಪಂ ತುಳ್ಳಲ್, ಸರ್ಪೋಲ್ಸವಂ, ಪಾಂಬುಂ ತುಳ್ಳಲ್ ಅಥವಾ ಪಾಂಬುಂ ಕಳಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮಾಪ್ಪಿಳ ಹಾಡುಗಳು|ಮಾಪ್ಪಿಳ ಪಾಟ್ಟುಕಲ್]] ಅಥವಾ ''ಮಾಪ್ಪಿಳ ಹಾಡುಗಳು'' ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮಾಪ್ಪಿಳ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಆಡುಮಾತಿನ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು [[ಅರಬ್ಬೀ ಭಾಷೆ|ಅರಬ್ಬೀ]] ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.

[[ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ]], ಇದು [[ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ|ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ]]ವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇರಳದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತವು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Music&quot;/&gt;

===ವಲ್ಲಂಕಳಿ===
[[File:Nehru Trophy Boat Race 11-08-2012 1-44-16 PM.JPG|thumb|280px|[[ವಲ್ಲಂಕಳಿ]]-[[ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]]]]
[[ವಲ್ಲಂಕಳಿ]] ಎಂಬುದು ದೇಶೀಯ ದೋಣಿಗಳ ಪಂದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬವಾದ [[ಓಣಂ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಲ್ಲಂಕಳಿ ಕೇರಳದ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ದೋಣಿಗಳ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಚುಂಡನ್ ವಲ್ಲಂ]] (ಹಾವಿನ ದೋಣಿ) ಪಂದ್ಯವು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಲ್ಲಂಕಳಿಯನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ನಲ್ಲಿ ಹಾವಿನ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಇತರ ರೀತಿಯ ದೋಣಿಗಳೆಂದರೆ ''ಚುರುಲನ್ ವಲ್ಲಂ'', ''ಇರುಟ್ಟುಕುತ್ಯ್ ವಲ್ಲಂ'', ''ಓಡಿ ವಲ್ಲಂ'', ''ವೆಪ್ಪು ವಲ್ಲಂ (ವೈಪು ವಲ್ಲಂ)'', ''ವಡಕ್ಕನೋಡಿ ವಲ್ಲಂ'', ಮತ್ತು ''ಕೊಚು ವಲ್ಲಂ''. [[ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]]ವು [[ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಪುನ್ನಮದ ಸರೋವರ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಲ್ಲಂಕಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಚಂಪಾಕುಳಂ ಮೂಲಂ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]]ವು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ವಲ್ಲಂಕಳಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪಂದ್ಯವು [[ಪಂಬಾ ನದಿ|ಪಂಬಾ ನದಿಯ]] ಮೇಲೆ ಮಲಯಾಳಂ ಯುಗದ ಪ್ರಕಾರ ಮೂಲಂ ದಿನದಂದು ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳು ಮಿಧುನಂನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಅಂಬಲಪ್ಪುಳ]] ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯ ದಿನವಾಗಿದೆ. [[ಅರನ್ಮುಳ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]]ವು [[ಅರನ್ಮುಳ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಕೃಷ್ಣ|ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ]] ಮತ್ತು [[ಅರ್ಜುನ]]ನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ಇರುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವು ಕೊಲ್ಲಂನ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.

ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಹಾವಿನ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಪಂಬಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಸುಮಾರು ೫೦ ಹಾವಿನ ದೋಣಿಗಳು ಅಥವಾ ಚುಂಡನ್ ವಲ್ಲಂಗಳು ಈ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ. [[ಪಯಿಪ್ಪಾಡು ವಲ್ಲಂಕಳಿ|ಪಯಿಪ್ಪಾಡು ಜಲೋತ್ಸವ]]ವು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಜಲೋತ್ಸವವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೇರಳದ ಆಲಪ್ಪುಳ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ ೩೫ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪಯಿಪ್ಪಾಡು ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪಯಿಪ್ಪಾಡು ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ ಮತ್ತು [[ಹರಿಪಾಡು|ಹರಿಪಾಡು]]ನಲ್ಲಿರುವ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ನಡುವೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]]ವು ಡಿಸೆಂಬರ್ ಕೊನೆಯ ವಾರದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ [[ಕೊಚ್ಚಿ, ಭಾರತ|ಕೊಚ್ಚಿ]] ನಗರದ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಈ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ವಲ್ಲಂಕಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು [[ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು]] ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

===ಹಬ್ಬಗಳು===
[[File:Onam pukolam.jpg|thumb|[[ಓಣಂ]] ಪೂಕ್ಕಳಂ/ಹೂವಿನ ರತ್ನಗಂಬಳಿ]]
{{Main|ಮಲಯಾಳಂ ಪಂಚಾಂಗ}}

ಮಲಯಾಳಿಗಳು ವಿವಿಧ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಓಣಂ, [[ವಿಷು]], [[ದೀಪಾವಳಿ]], ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್]].

===ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ===
{{Main|ಕೇರಳದ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ}}

[[File:Appam_by_Connie_Ma.jpg|thumb|ಕೇರಳ – ಶೈಲಿಯ [[ಅಪ್ಪಂ]] ಖಾದ್ಯ.]]

ಮಲಯಾಳಿ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯು ಏಕರೂಪವಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಮಸಾಲೆಗಳು ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಮೇಲೋಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳವು ತನ್ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ {{transliteration|ml|ಸಧ್ಯ}}ಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಬೇಯಿಸಿದ ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಭಕ್ಷ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸುವ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಊಟವಾಗಿದೆ. {{transliteration|ml|ಸಧ್ಯ}}ವು {{transliteration|ml|ಪಾಯಸಂ}} ನೊಂದಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ, ಇದು ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಿಹಿ ಹಾಲಿನ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಯಾಗಿದೆ. {{transliteration|ml|ಸಧ್ಯ}}ವನ್ನು ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಾಳೆ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಖಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ {{transliteration|ml|ಸಾಂಬಾರ್}}, {{transliteration|ml|ಅವಿಯಲ್}}, {{transliteration|ml|ಕಾಳನ್}}, {{transliteration|ml|ಥೆಯಾಲ್}}, {{transliteration|ml|ಥೋರನ್}}, {{transliteration|ml|ಇಂಜಿಪುಳ್ಳಿ}}, {{transliteration|ml|ಪುಳಿಶ್ಶೇರಿ}}, {{transliteration|ml|ಅಪ್ಪಂ}}, {{transliteration|ml|ಕಪ್ಪ}} (ಟ್ಯಾಪಿಯೋಕಾ), {{transliteration|ml|ಪುಟ್ಟು}} (ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿ ಪುಡಿ), ಮತ್ತು {{transliteration|ml|ಪುಳುಕ್ಕು}} ಸೇರಿವೆ. [[ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಉದಾರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/69824/did-you-know-the-legend-behind-keralas-annual-harvest-festival-onam|title=Onam Sadhya: 13 Dishes You Need To Try!|website=outlookindia.com/outlooktraveller/|access-date=2026-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218123715/https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/69824/did-you-know-the-legend-behind-keralas-annual-harvest-festival-onam|archive-date=2019-12-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{{transliteration|ml|ಪುಟ್ಟು}} ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಶೇಷತೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಲಯಾಳಿಗಳ ನೆಚ್ಚಿನ ಉಪಾಹಾರವಾಗಿರುವ ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿ ಕೇಕ್ ಆಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮಸಾಲೆಯುಕ್ತ ಮೇಲೋಗರದಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಕಂದು ಸಣ್ಣ ಗರ್ಗರಿಕೆ ಅವರೆಕಾಳು, {{transliteration|ml|ಪಾಪಡಂಗಳು}} ಮತ್ತು ಬೇಯಿಸಿದ ಸಣ್ಣ ಹಸಿರು ಮಸೂರ, ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಮಾಗಿದ ಹಳದಿ ಕೇರಳ ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ {{transliteration|ml|ಪಾನಿ}} ([[ತಾಳೆ ಮದ್ಯ|ಸಿಹಿ ತಾಳೆ ಮದ್ಯದ]]ಿಂದ ಬೇಯಿಸಿದ ಸಿರಪ್) ಮತ್ತು ಸಿಹಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸುವ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ {{transliteration|ml|ಪುಟ್ಟು}} ಕೂಡ ಇದೆ. {{transliteration|ml|ಪುಟ್ಟು}}ವನ್ನು ಆವಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಲು, {{transliteration|ml|ಪುಟ್ಟು ಕುಟ್ಟಿ}} ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರೆಯಿದೆ. ಇದು ಎರಡು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವು ಆವಿಗಾಗಿ ನೀರನ್ನು ಶೇಖರಿಸಿಡುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಮೇಲಿನ ಬೇರ್ಪಡಿಸಬಹುದಾದ ತೆಳುವಾದ ಭಾಗವು ಆವಿಯು ಹಾದುಹೋಗಲು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿ ಪುಡಿಯನ್ನು ಬೇಯಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಲು ರಂಧ್ರಗಳಿರುವ ಮುಚ್ಚಳಗಳಿಂದ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/keralas-favourite-breakfast-how-to-make-soft-puttu-at-home-1675781|title=Kerala's Favourite Breakfast: How to Make Soft Puttu at Home|website=NDTV Food|access-date=18 December 2019|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824123017/https://food.ndtv.com/food-drinks/keralas-favourite-breakfast-how-to-make-soft-puttu-at-home-1675781|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{{transliteration|ml|[[ಅಪ್ಪಂ]]}} ಹುದುಗಿಸಿದ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪ್ಯಾನ್ಕೇಕ್ ಆಗಿದೆ. ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಅಕ್ಕಿ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯೀಸ್ಟ್ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಮದ್ಯವಾದ ತೋಡಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಹುದುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು {{transliteration|ml|ಅಪ್ಪ-ಚಟ್ಟಿ}} ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಬಾಣಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೋಗರ, ಕೋಳಿ ಮೇಲೋಗರ, ಮಟನ್ ಸ್ಟ್ಯೂ, ತರಕಾರಿ ಮೇಲೋಗರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಗರ್ಗರಿಕೆ ಅವರೆಕಾಳು ಮೇಲೋಗರದೊಂದಿಗೆ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/appams-anyone/article25517331.ece|title=Appams anyone?|first=Aishwarya|last=Upadhye|date=16 November 2018|work=The Hindu|access-date=18 December 2019|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824123018/https://www.thehindu.com/life-and-style/food/appams-anyone/article25517331.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[ಹಲಾಲ್|ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ]] ಅಥವಾ ಮಾಪ್ಪಿಳ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇರಳ, [[ಇರಾನಿನ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ|ಪರ್ಷಿಯನ್]], [[ಯೆಮೆನಿ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ|ಯೆಮೆನಿ]] ಮತ್ತು [[ಅರಬ್]] ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;MC&quot;&gt;{{Cite news|title=Straight from the Malabar Coast|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/straight-from-the-malabar-coast/article27942808.ece|last=Sabhnani|first=Dhara Vora|date=June 14, 2019|access-date=January 26, 2021|work=The Hindu|archive-date=20 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120164620/https://www.thehindu.com/life-and-style/food/straight-from-the-malabar-coast/article27942808.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಈ ಸಂಗಮವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಖಾದ್ಯಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt; ''ಕಲ್ಲುಮಕ್ಕಾಯ'' (ಮಸಲ್) [[ಮೇಲೋಗರ]], ''ಎರಚಿ ಪುಟ್ಟು'' (''ಎರಚಿ'' ಎಂದರೆ ಮಾಂಸ), ಪರೋಟಗಳು (ಮೆತ್ತಗಿನ ಚಪ್ಪಟೆ ರೊಟ್ಟಿ),&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt; ''[[ಪಥಿರಿ]]'' (ಒಂದು ವಿಧದ ಅಕ್ಕಿ ಪ್ಯಾನ್ಕೇಕ್)&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt; ಮತ್ತು ತುಪ್ಪದ ಅನ್ನವು ಇತರ ಕೆಲವು ವಿಶೇಷತೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮಸಾಲೆಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬಳಕೆಯು ಮಾಪ್ಪಿಳ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯ ಗುರುತಾಗಿದೆ. [[ಕರಿಮೆಣಸು]], [[ಏಲಕ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಲವಂಗ]]ದಂತಹ ಮಸಾಲೆಗಳನ್ನು ಹೇರಳವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇರಳ [[ಬಿರಿಯಾನಿ]]ಯನ್ನು ಸಹ ಸಮುದಾಯವು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.vegrecipesofindia.com/veg-kerala-biryani-recipe/|title=Kerala biryani (With vegetables)|date=22 April 2013|access-date=8 January 2022|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824123018/https://www.vegrecipesofindia.com/veg-kerala-biryani-recipe/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ತಿಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ''ಉನ್ನಕ್ಕಾಯ'' (ಆಳವಾಗಿ ಕರಿದ, ಬೇಯಿಸಿದ ಮಾಗಿದ [[ಬಾಳೆಹಣ್ಣು|ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ]] ಮೇಲೋಗರವು ಗೋಡಂಬಿ, [[ಒಣದ್ರಾಕ್ಷಿ]] ಮತ್ತು [[ಸಕ್ಕರೆ]] ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ),&lt;ref name=&quot;MC_2&quot;&gt;{{Cite news|title=Flavours unlimited from the Malabar coast|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/flavours-unlimited-from-the-malabar-coast/article6170291.ece|last=Kurian|first=Shijo|date=July 2, 2014|access-date=January 26, 2021|work=The Hindu|archive-date=20 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120164617/https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/flavours-unlimited-from-the-malabar-coast/article6170291.ece|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಪಜಂ ನಿರಚತು (ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ತುರಿ, [[ಬೆಲ್ಲ]] ಅಥವಾ ಸಕ್ಕರೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಾಗಿದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು),&lt;ref name=&quot;MC_2&quot;/&gt; ''ಮುಟ್ಟಮಾಲ'' [[ಮೊಟ್ಟೆ|ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಂದ]] ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ,&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt; ''ಚಟ್ಟಿಪಥಿರಿ'', ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ [[ಸಿಹಿತಿಂಡಿ]], ಬೇಯಿಸಿದ, ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ''ಚಪಾತಿ''ಯಂತಹ ಶ್ರೀಮಂತ ತುಂಬುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ''ಅರಿಕ್ಕಡುಕ್ಕ'' ಮತ್ತು ಹೀಗೆ.&lt;ref name=&quot;MC&quot;/&gt;

===ಸಮರ ಕಲೆಗಳು===
[[File:Kalaripayattu weapons.jpg|thumb|ಕಳರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಯುಧಗಳು]]
[[File:Kalaripayattu mock combat in rural Kerala.jpg|thumb|ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು ಪ್ರದರ್ಶನ]]
{{See also|ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು}}
ಮಲಯಾಳಿಗಳು ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು ಎಂಬ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಮರ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಸಮರ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳನುಗ್ಗುವವರ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಮಂತರ (''ನಾಡುವಾಳಿಗಳು'' ಅಥವಾ ''ವಾಳುನೋರ್ಸ್'') ನಡುವಿನ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಸಹ ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯ ಫಲಿತಾಂಶದಿಂದ ಪರಿಹರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಮರ ಕಲೆಯನ್ನು ''ಎಲ್ಲಾ ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ತಾಯಿ'' ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. &quot;[[ಕಳರಿ]]&quot; ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬಹುದು.&lt;ref&gt;Suresh, P. R. (2005). ''[http://www.palmlandtours.net/kerala/tours/kalari/kalaripayatte/kalari.htm Kalari Payatte&amp;nbsp;– The martial art of Kerala.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090829143736/http://www.palmlandtours.net/kerala/tours/kalari/kalaripayatte/kalari.htm |date=29 August 2009 }}''&lt;/ref&gt;

ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು ಕನಿಷ್ಠ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=Zarrilli1&gt;Zarrilli, Phillip B. [https://spa.exeter.ac.uk/drama/staff/kalari/power.html A South Indian Martial Art and the Yoga and Ayurvedic Paradigms.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916172804/http://www.spa.ex.ac.uk/drama/staff/kalari/power.html |date=16 September 2008 }} [[University of Wisconsin–Madison]].&lt;/ref&gt; ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಎಳಂಕುಲಂ ಕುಂಜನ್ ಪಿಳ್ಳೈ ಅವರು ಕಳರಿಪಯಟ್ಟಿನ ಜನ್ಮವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚೇರ ಮತ್ತು [[ಚೋಳ|ಚೋಳ]]ರ ನಡುವಿನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿಗೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Zarrilli1&quot;/&gt; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಶೈಲಿಯಾಗಿ ಸ್ಫಟಿಕೀಕರಣಗೊಂಡದ್ದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀ� ಯುದ್ಧ ಶೈಲಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇತರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ತಂದ ತಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Zarrilli1&quot;/&gt; ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಮರ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;discoverychannelasia.com&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.yourdiscovery.com/martialarts/southasia/kalaripayatta/index.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20091221042309/http://www.yourdiscovery.com/martialarts/southasia/kalaripayatta/index.shtml|url-status=dead|archive-date=21 December 2009|title=Discovery Latinoamérica}}&lt;/ref&gt; ಕಳರಿಪಯಟ್ಟಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಉಲ್ಲೇಖವು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಪರಿಶೋಧಕರಾದ ಡುವಾರ್ಟೆ ಬಾರ್ಬೋಸಾ ಅವರ ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಯಾಣ ಕಥನವಾಗಿದೆ. ಕೈ-ಕೈ ಯುದ್ಧದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುವ ದಕ್ಷಿಣ ಶೈಲಿಯು ಉತ್ತರದ ಕಳರಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;Phillip B. Zarrilli, When the Body Becomes All Eyes&lt;/ref&gt;

=== ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು (೨೦೨೪–೨೦೨೫) ===

೨೦೨೪–೨೦೨೫ರಲ್ಲಿ, ಮಲಯಾಳಿ ವಲಸೆ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕುಶಲ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಯುರೋಪ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಚಲನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದವು, ಆದರೆ ಗಲ್ಫ್ ದೇಶಗಳಿಗೆ ವಲಸೆಯು ಹಿಂದಿನ ದಶಕಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿಧಾನ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kerala students increasingly choosing Europe and Canada for higher studies |work=The Hindu |date=12 February 2025}}&lt;/ref&gt;

ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್, ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಾದ್ಯಂತದ ಮಲಯಾಳಿ ವಲಸಿಗ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು. ಹಲವಾರು ಪ್ರದೇಶಗಳು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಓಣಂ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಯುವಜನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಮುದಾಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದವು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Global Onam celebrations draw record participation from Malayali diaspora |work=Mathrubhumi |date=3 September 2024}}&lt;/ref&gt;

ಮಲಯಾಳಂ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮದ ಬಳಕೆಯು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಓಟಿಟಿ ವೇದಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಆನ್ಲೈನ್ ವಿಷಯ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತರು ವಲಸಿಗರಲ್ಲದ ಮಲಯಾಳಿಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು ೨೦೨೪–೨೦೨೫ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು, ಇದು ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗೋಚರತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Malayalam content sees global rise as diaspora audiences increase |work=The New Indian Express |date=18 January 2025}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ==
ಕೆಳಗಿನದು '''[[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]]ದ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ''' ಆಗಿದೆ. ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ ದಯವಿಟ್ಟು ಅವರ ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ನೋಡಿ.

===ರಾಜಮನೆತನದವರು===

[[File:H H Raja of Cochin.jpg|130px|thumbnail|ಎಚ್.ಎಚ್. ರಾಮ ವರ್ಮ XV]]
[[File:Chithira Thirunal Balarama Varma.jpg|130px|thumbnail|ಚಿತ್ತಿರ ತಿರುನಾಳ್ ಬಲರಾಮ ವರ್ಮ]]

====ಆರಂಭಿಕ ಚೇರರು====
ಚೇರರನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಅಶೋಕ]]ನ [[ಪಾಳಿ]] ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3ನೇ ಶತಮಾನ) ಕೇದಲಪುಟೊ (ಸಂಸ್ಕೃತ: &quot;ಕೇರಳ ಪುತ್ರ&quot;) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;Keay, John (2000) [2001]. India: A history. India: Grove Press. {{ISBN|0-8021-3797-0}}&lt;/ref&gt; [[ಚೇರ]] ಕುಟುಂಬದ ಆರಂಭಿಕ ತಿಳಿದಿರುವ ಆಡಳಿತಗಾರ, ಇವರನ್ನು &quot;ವನವರಂಬನ್&quot; ಚೇರಲ್ ಅತನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇವರನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಮಹಾಭಾರತ]] ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಮಾಡುವ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಚೇರ ಆಡಳಿತಗಾರನೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ([[ಅಕನಾನೂರು]]).
* [[ನೆಡುಮ್ ಚೇರಲಾತನ್]] – ಇಮಯವರಂಬನ್ ನೆಡುಮ್ ಚೇರಲ್ ಅತನ್, ಉತಿಯನ್ ಚೇರಲ್ ಅತನ್ ಅವರ ಪುತ್ರ, [[ಪತಿಟ್ರುಪತು]]ನ ಎರಡನೇ ದಶಕದ ನಾಯಕ; ಇದನ್ನು ಕವಿ [[ಕಾವೇರಿ ಪೂಂಪಟ್ಟನತ್ತು ಕಾರಿ ಕಣ್ಣನಾರ್]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶತ್ರುಗಳೆಂದರೆ [[ಕದಂಬರು]], ಇವರನ್ನು ಅವರು ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಯವನ]] ಹಡಗುಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ [[ಯವನ]] ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿದರು.
* ಪಲ್ಲಾನ ಚೆಲ್ ಕೇಲು ಕುಟ್ಟುವನ್ – ಉತಿಯನ್ ಚೇರಲ್ ಅತನ್ ಅವರ ಪುತ್ರ. [[ಕೊಂಗು ನಾಡು|ಕೊಂಗು]] ವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವನೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref name=&quot;books.google.co.in&quot;&gt;{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C |title = A Survey of Kerala History|isbn = 9788126415786|last1 = Sreedhara Menon|first1 = A.|year = 2007| publisher=DC Books }}&lt;/ref&gt;
* ಕಳಂಕಕ್ಕನ್ನಿ ನರ್ಮುಡಿ ಚೇರಲ್ – ತಗಡೂರಿನ ಆದಿಗೈಮನ್ ಅಂಜಿ ವಿರುದ್ಧ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿದರು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಎಝಿಮಾಲ]]ದ [[ನನ್ನನ್]] ನಿಂದ ಪಾಝಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ನಂತರ ವಕೈ ಪೆರುಮ್ ತುರೈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ [[ನನ್ನನ್]] ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಕೊಂದರು.&lt;ref name=&quot;books.google.co.in&quot;/&gt;
* [[ಚೆಂಗುಟ್ಟುವನ್]] – ನೆಡುಮ್ ಚೇರಲ್ ಅತನ್ ಅವರ ಪುತ್ರ, ಕವಿ ಪರಣಾರ್ 5ನೇ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಿದ &quot;ಕಡಲ್ ಪಿರಕೋಟ್ಟಿಯ&quot; ವೇಲ್ ಕೇಳು ಕುಟ್ಟುವನ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯ ಮರಣದ ನಂತರ ಚೇರ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಿದರು. ವೇಲ್ ಕೇಳು ಕುಟ್ಟುವನ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದಂತಕಥೆಯ &quot;ಚೆಂಗುಟ್ಟುವನ್ ಚೇರ&quot; ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇವರು [[ಆರಂಭಿಕ ಚೇರರು]]|ಆರಂಭಿಕ ಚೇರರ]] ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಡಳಿತಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, [[ಚೇರ]] ಪ್ರದೇಶವು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಕೊಲ್ಲಿಮಲೈ]] (ಕರುರ್ ವಂಚಿ ಬಳಿ) ನಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ತೊಂಡಿ ಮತ್ತು ಮಂತೈ (ಕೇರಳ) ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;books.google.co.in&quot;/&gt;
* ಅಡು ಕೊಟ್ಟು ಚೇರಲ್ ಅತನ್ – ವೇಲ್ ಕೇಳು ಕುಟ್ಟುವನ್ ಅವರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ
* ಚೆಲ್ವ ಕಡುಂಕೊ ವಾಲಿಯ ಅತನ್ – ಅಂತುವನ್ ಚೇರಲ್ ಅವರ ಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಕಪಿಲಾರ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ 7ನೇ ಸೆಟ್ ಕವನಗಳ ನಾಯಕ. ಅವರು [[ಪಾಂಡ್ಯರು]] ಮತ್ತು [[ಚೋಳರು]]ರ ಸಂಯುಕ್ತ ಸೈನ್ಯಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಇವರನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಪುಗಲೂರು]]ನ ಅರನಟ್ಟಾರ್-ಮಲೈ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ (ಸು. ಕ್ರಿ.ಶ. 2ನೇ ಶತಮಾನ) ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಕೋ ಅತನ್ ಚೇರಲ್ ಇರುಂಪೊರೈ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
* [[ಪೆರುಮ್ ಚೇರಲ್ ಇರುಂಪೊರೈ]] – &quot;ತಗಡೂರ್ ಎರಿಂತ&quot; ಪಾಂಡ್ಯರು, ಚೋಳರು ಮತ್ತು ತಗಡೂರಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಸಂಯುಕ್ತ ಸೈನ್ಯಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರಬಲ ಆಡಳಿತಗಾರ ಅದಿಗಮನ್ ಎಳ್ನಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ತಗಡೂರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇವರನ್ನು &quot;ಪುಳಿನಾಡಿನ ಒಡೆಯ&quot; ಮತ್ತು &quot;ಕೊಲ್ಲಿಮಲೈಯ ಒಡೆಯ&quot; ಮತ್ತು &quot;[ಪೂಂ]ಪುಹಾರಿನ ಒಡೆಯ&quot; ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಪುಹಾರ್, ನಾಗಪಟ್ಟಣಂ|ಪುಹಾರ್]] ಚೋಳರ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಪೆರುಮ್ ಚೇರಲ್ ಇರುಂಪೊರೈ ಕಾಲುವಲ್ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.
* ಇಲ್ಲಮ್ ಚೇರಲ್ ಇರುಂಪೊರೈ – [[ಪಾಂಡ್ಯರು]] ಮತ್ತು [[ಚೋಳರು]]ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ನೆಲೆಯಾದ [[ವಂಚಿ ಮುತ್ತೂರು|ವಂಚಿ]]ಗೆ ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತಂದರು.
* [[ಯಾನೈಕಚ್ಚೈ ಮಂತರನ್ ಚೇರಲ್ ಇರುಂಪೊರೈ]] – ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಕೊಲ್ಲಿಮಲೈ]] (ಕರುರ್ ವಂಚಿ ಬಳಿ) ನಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ತೊಂಡಿ ಮತ್ತು ಮಂತೈ ವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು. ವಿಳಂಕಿಲ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.
* ಕಣೈಕ್ಕಲ್ ಇರುಂಪೊರೈ – ಮುವನ್ ಎಂಬ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚೇರನು ನಂತರ ಕೈದಿಯ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ಕಿತ್ತು [[ತೊಂಡಿ]] ನಗರದ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟನು. [[ಚೋಳ]] ಆಡಳಿತಗಾರ ಸೆಂಗನ್ನನ್ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಕಣೈಕ್ಕಲ್ ಉಪವಾಸದಿಂದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.

====ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು ಚೇರರು / ಕುಲಶೇಖರರು (ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಚೇರರು)====
* ಕುಲಶೇಖರ ವರ್ಮ (ಸು. 800–ಸು.820 ಕ್ರಿ.ಶ.)&lt;ref name=&quot;Kerala 1124&quot;&gt;Perumāḷs of Kerala: Brahmin Oligarchy and Ritual Monarchy : Political and Social Conditions of Kerala Under the Cēra Perumāḷs of Makōtai (c. AD 800 - AD 1124). {{ISBN|9788188765072}}.&lt;/ref&gt;
* ರಾಜಶೇಖರ (ಸು. 820–844 ಕ್ರಿ.ಶ.)&lt;ref name=&quot;Kerala 1124&quot;/&gt;
* ಸ್ಥಾನು ರವಿ ವರ್ಮ (844–ಸು. 885 ಕ್ರಿ.ಶ.)&lt;ref name=&quot;Kerala 1124&quot;/&gt;
* ರಾಮ ವರ್ಮ (ಸು. 885–917 ಕ್ರಿ.ಶ.)&lt;ref name=&quot;Kerala 1124&quot;/&gt;
* ಕೋಟ ರವಿ ವರ್ಮ (917–947 ಕ್ರಿ.ಶ.)&lt;ref name=&quot;Kerala 1124&quot;/&gt;
* ಇಂದು ಕೋಟ ವರ್ಮ (944–962 ಕ್ರಿ.ಶ.)&lt;ref name=&quot;Kerala 1124&quot;/&gt;
* ಭಾಸ್ಕರ ರವಿ ವರ್ಮ I (962–1019 ಕ್ರಿ.ಶ.)&lt;ref name=&quot;Kerala 1124&quot;/&gt;
* ಭಾಸ್ಕರ ರವಿ ವರ್ಮ II (979–1021 ಕ್ರಿ.ಶ.)&lt;ref name=&quot;Kerala 1124&quot;/&gt;
* ವೀರ ಕೇರಳ (1021–ಸು. 1028 ಕ್ರಿ.ಶ.)&lt;ref name=&quot;Kerala 1124&quot;/&gt;
* ರಾಜಸಿಂಹ (ಸು. 1028–ಸು.1043 ಕ್ರಿ.ಶ.)&lt;ref name=&quot;Kerala 1124&quot;/&gt;
* ಭಾಸ್ಕರ ರವಿ ವರ್ಮ III (ಸು. 1043–ಸು.1082 ಕ್ರಿ.ಶ.)&lt;ref name=&quot;Kerala 1124&quot;/&gt;
* ರವಿ ರಾಮ ವರ್ಮ (ಸು. 1082–1090 ಕ್ರಿ.ಶ.)&lt;ref name=&quot;Kerala 1124&quot;/&gt;

====ವೇನಾಡ್ ಸ್ವರೂಪಂ (ನಂತರದ ಚೇರರು)====
[[ವೇನಾಡ್]]ನ ಆಡಳಿತಗಾರರು ತಮ್ಮ ಮೂಲವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ (ಸು. 1ನೇ - 4ನೇ ಶತಮಾನ ಕ್ರಿ.ಶ.) ಆಯ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ವೇಲ್]] ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. ವೇನಾಡ್ – ಆನುವಂಶಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ, ಮಿಲಿಟರಿ ಪರಿವಾರದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ – ಸು. 8ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]]ನ ಚೇರರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು.
* [[ರಾಮ ವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ]] (1090–1102) – ರಾಮೇಶ್ವರತುಕೋಯಿಲ್ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ [[ವೇನಾಡ್]]ನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದವನೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ
* ಕೋಥ ವರ್ಮ ಮಾರ್ತಾಂಡಂ, [[ಕೀಳ್ಪೇರೂರು]] (1102–1125) – [[ಪಾಂಡ್ಯ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಕೊಟ್ಟಾರ್ ಮತ್ತು ನಂಜನಾಡನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು
* ವೀರ ಕೇರಳ ವರ್ಮ I, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1125–1145) – ಮಹಾನ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ದಾನಿ, ಪದ್ಮನಾಭಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಸುಚೀಂದ್ರಂ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಅನುದಾನಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದವರು
* ಕೊಡೈ ಕೇರಳ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1145–1150)
* ವೀರ ರವಿ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1161–1164)
* ವೀರ ಕೇರಳ ವರ್ಮ II, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1164–1167)
* ವೀರ ಆದಿತ್ಯ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1167–1173)
* ವೀರ ಉದಯ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1173–1192) – ತಮ್ಮ ಆಸನವನ್ನು ಕುಳಿಕ್ಕೋಡ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ [[ಪಾಂಡ್ಯ]] ರಾಜರೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು
* ದೇವದರಂ ವೀರ ಕೇರಳ ವರ್ಮ III, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1192–1195)
* ವೀರ ಮಣಿಕಂಠ ರಾಮ ವರ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1195– ?)
* ವೀರ ರಾಮ ಕೇರಳ ವರ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1209–1214)
* ವೀರ ರವಿ ಕೇರಳ ವರ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1214–1240)
* ವೀರ ಪದ್ಮನಾಭ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1240–1252) – ಇವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಪಾಂಡ್ಯ]] ರಾಜರು [[ವೇನಾಡ್]] ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು
* ಜಯಸಿಂಹ ದೇವ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1266–1267) – ಇಂದಿನ [[ಕೇರಳ]]ವನ್ನು ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಅವರು [[ಕೊಲ್ಲಂ]]ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಸನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಜಯಸಿಂಹನಾಡ್ (ದೇಸಿಂಗನಾಡ್) ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವು. ಅವರ ಪತ್ನಿ ರಾಣಿ ಉಮ್ಮಾ ದೇವಿ ಬಹುಶಃ ತಮ್ಮ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಹ-ಆಡಳಿತಗಾರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸೋದರಳಿಯರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಜಗಳವಾಡಿದ ಹಲವಾರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮರಣಹೊಂದಿದರು, ಇದು ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ವಿಘಟನಾತ್ಮಕ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
* ರವಿ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1299–1313)
* ವೀರ ಉದಯ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1313–1333)
* ಆದಿತ್ಯ ವರ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1333–1335)
* ವೀರ ರಾಮ ಉದಯ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1335–1342)
* ವೀರ ಕೇರಳ ವರ್ಮ ತಿರುವಾಡಿ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1342–1363)
* ವೀರ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ III, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1363–1366)
* ವೀರ ರಾಮ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1366–1382)
* ವೀರ ರವಿ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1383–1416)
* ವೀರ ರವಿ ರವಿ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1416–1417)
* ವೀರ ಕೇರಳ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1383)
* ಚೇರ ಉದಯ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1383–1444)
* ವೀರ ರವಿ ವರ್ಮ, ಕೀಳ್ಪೇರೂರು (1444–1458)
* ಶಂಖರ ಶ್ರೀ ವೀರ ರಾಮ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ (1458–1468)
* ವೀರ ಕೋಡೈ ಶ್ರೀ ಆದಿತ್ಯ ವರ್ಮ (1468–1484) – ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು [[ಕಲ್ಲಿದೈಕುರಿಚಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು
* [[ವೀರ ರವಿ ರವಿ ವರ್ಮ]] (1484–1503) – ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು [[ಪದ್ಮನಾಭಪುರಂ]]ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು
* ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ, ಕುಲಶೇಖರ ಪೆರುಮಾಳ್ (1503–1504)
* ವೀರ ರವಿ ಕೇರಳ ವರ್ಮ, ಕುಲಶೇಖರ ಪೆರುಮಾಳ್ (1504–1528) – ತ್ರಿಪ್ಪಪ್ಪೂರ್ ಮುಟ್ಟಾ ತಿರುವಾಡಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು

====ಮುಷಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (ಎಳಿಮಲೈ)====
[[ಮುಷಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ಇಂದಿನ [[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ ಆರಂಭಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ರಾಜಮನೆತನವು ಆಳುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಅದರ ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಕ್ಕೆ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ಪಶ್ಚಿಮ ಇಳಿಜಾರುಗಳು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ]]ದ ನಡುವೆ, ಇಂದಿನ ಉತ್ತರ [[ಕೇರಳ]], [[ತುಳುನಾಡು]] ಮತ್ತು [[ಕೂರ್ಗ್]] (ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ) ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.
* ನನ್ನನ್ I – ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಚೇರ]] ರಾಜ ಪೆರುಂಚೊರುತಿಯನ್ ಅವರ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. [[ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಂಗಂ ಗ್ರಂಥಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾಭಾರತ]]ದ ಹಲವಾರು ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಚೇರ ರಾಜನು ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಸೈನ್ಯಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡಿದನೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ನನ್ನನ್ ಅವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಸಮರ್ಥ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಮಾಂಡರ್ ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದ, ಮುಷಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ವಯನಾಡ್ ಮತ್ತು ಗುದಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದಿನ [[ಕೊಯಮತ್ತೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆ, [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ತಮ್ಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ನನ್ನನ್, ಚೇರರ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಪಾಝಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಚೇರ]] ಕಮಾಂಡರ್ಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸೋಲಿಸಿದರು.
* ಇಸಾನವರ್ಮ – [[ಚೇದಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇದಿ]] ರಾಜಕುಮಾರಿ ನಂದಿನಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರು ಆಗಿನ [[ಚೋಳ]] ರಾಜನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನೂ ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರ ಪುತ್ರ ನೃಪುರಾಮ ಮುಂದಿನ ರಾಜನಾದನು.
* ವಿರೋಚನ – [[ಪಲ್ಲವರು]]ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಪಲ್ಲವ]] ರಾಜನ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಹರಿಣಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.
* ಕಂದನ್ ಕಾರಿ ವರ್ಮನ್ – (ಕ್ರಿ.ಶ. 11ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಮುಷಿಕ]] ರಾಜ) [[ಆಯ್]]-[[ಚೇರ]] ರಾಜ ವೀರ ಕೇರಳನ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಕಾಸರಗೋಡು]]-[[ಕಣ್ಣೂರು]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಎರಮಂನಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]-[[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಶಾಸನಗಳಿವೆ, ಇವು [[ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ]], ಚೇರ ವೀರ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಕಂದನ್ ಕಾರಿ ವರ್ಮನ್ ನಡುವಿನ ಸಾಮ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಮುಷಿಕ ರಾಜನು [[ಆಯ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಆಯ್]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book | url=https://books.google.com/books?id=CJVuAAAAMAAJ |title = History of medieval Kerala|isbn = 9788173070914|last1 = Menon|first1 = V. K. R.|last2 = Ramachandran|first2 = Rathi|last3 = Narayanan|first3 = Girija|last4 = Ramachandran|first4 = Ammini|year = 2006| publisher=Pragati Publications }}&lt;/ref&gt;

====ಕೋಲ ಸ್ವರೂಪಂ====
ಕೊಲತ್ತುನಾಡು (ಕೋಲ ಸ್ವರೂಪಂ, ವಿದೇಶಿ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಣ್ಣಾನೂರು]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಿರಕ್ಕಲ್ (ಚೇರಿಕುಲ್)) [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಮಡಾಗಳು|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಭಾರತೀಯ ಆರ್ಮಡಾಗಳ]] ಆಗಮನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯ ಮೂರು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಸಾಮಂತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು, ಇತರೆಂದರೆ ಜಾಮೋರಿನ್ ಅವರ [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ವಿಲೋನ್]]. ಕೊಲತಿರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ &quot;ಕೇರಳೋಲ್ಪತಿ&quot; ಯಿಂದ ವಡಕ್ಕನ್ ಪೆರುಮಾಳ್ಗಳು (&quot;ಉತ್ತರದ ರಾಜರು&quot;) ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ.
* ರಾಮ ಘಟ ಮುಷಕ – ಕೋಲ ಸ್ವರೂಪಂನ ವಂಶಾವಳಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು;
* ವಿಕ್ರಮ ರಾಮ&lt;ref&gt;Kerala Charithrathinte Adisthana Silakal (Malayalam) by M. G. S. Narayanan, (Kozhikode: Lipi Publications, 2000), 85-99&lt;/ref&gt; ಕ್ರಿ.ಶ. 929 ರ ಶಾಸನವು ಮುಷಿಕ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಕ್ರಮ ರಾಮನನ್ನು ಆಡಳಿತಗಾರ ವಿಕ್ರಮ ರಾಮನೆಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಶಾಸನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ
* ಉದಯ ವರ್ಮ, &quot;ರಾಮ ಘಟ ಮುವರ್&quot; ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ – 10ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ
* ಎರಮನ್ ಚೇಮನಿ (ರಾಮ ಜಯಮಣಿ) – ತಿರುವಟ್ಟೂರು ದೇವಾಲಯದ ಶಾಸನವು ಅವರನ್ನು ಮುಷಿಕ ವಂಶದ 109ನೇ ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರಾಜನೆಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ

====ಅರಕ್ಕಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ====
ಅರಕ್ಕಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (ಕಣ್ಣಾನೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ಲಕ್ಕದ್ವೀಪ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಾನೂರು ಸುಲ್ತಾನೇಟ್) ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯ ಮಾಜಿ ನಗರ-ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ರಾಜಮನೆತನವು ಆಳುತ್ತಿತ್ತು. ಆಳುವ ರಾಜನನ್ನು [[ಅಲಿ ರಾಜ]] (&quot;ಸಮುದ್ರ ಆಡಳಿತಗಾರ&quot;) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆಳುವ ರಾಣಿಯನ್ನು [[ಅರಕ್ಕಲ್ ಬೀವಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ರಾಜಮನೆತನವು ಮೂಲತಃ ಕೊಲತ್ತಿರಿಯ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ಆ ಕುಟುಂಬದ ಒಬ್ಬ ರಾಜಕುಮಾರಿಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಕೊಲತ್ತಿರಿ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಅವರ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಅರಕ್ಕಲ್ ಕುಟುಂಬವು ಕರಾವಳಿಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]]ವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ ಕೇರಳದ ಏಕೈಕ ಮುಸ್ಲಿಂ ರಾಜಮನೆತನವಾಗಿತ್ತು.
* ಅಲಿ ರಾಜ ಅಲಿ II – ಚೈಲ್ಡ್ಸ್ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಔರಂಗಜೇಬ್ ಪರವಾಗಿ ತಮ್ಮ ನೌಕಾ ಮಾಪ್ಪಿಳ ಪಡೆಗಳನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ

====ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡಿನ ಸಾಮೂತಿರಿ====
[[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡಿನ ಜಾಮೋರಿನ್]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00routesdata/1400_1499/vascodagama/zamorin/zamorin.html|title=zamorin|first=Frances|last=Pritchett|website=Columbia.edu}}&lt;/ref&gt; (ಸಾಮೂತಿರಿ, സാമൂതിരി) – ಕ್ರಿ.ಶ. 14ನೇ ಮತ್ತು 18ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ [[ಜಾಮೋರಿನ್|ಮಲಬಾರ್]]ನ ಆಡಳಿತಗಾರರು. ತಮ್ಮ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿ, ಸಾಮೂತಿರಿಗಳು [[ಕೊಲ್ಲಂ]] (ಕ್ವಿಲೋನ್) ನಿಂದ ಪಂತಲಾಯಿನಿ ಕೊಲ್ಲಂ ([[ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ]]) ವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದರು.
* ಮಾನ ವಿಕ್ರಮ (ಮಣಿಕ್ಕನ್) – ಆಡಳಿತ ಮನೆತನದ ದಂತಕಥೆಯ ಸ್ಥಾಪಕ
* ಮಾನ ವಿಕ್ರಮ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ – [[ಟ್ವೆರ್]]ನ [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯನ್]] ವ್ಯಾಪಾರಿ [[ಅಫನಾಸಿ ನಿಕಿತಿನ್]] (1468–1474) ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್]]ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು
* ಮಾನ ವಿಕ್ರಮ III – 1571ರಲ್ಲಿ ಚಾಲಿಯಂನಿಂದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದ್ದು ಅವರ ಪಡೆಗಳಿಂದ
* ಮಾನ ವಿಕ್ರಮ (ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್) – ಕೃಷ್ಣನಾಟಕದ ಲೇಖಕರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ
* ಮಾನ ವೇದ – ಕೃಷ್ಣನಾಟಕದ ಲೇಖಕ
* ಅಶ್ವತಿ ತಿರುನಾಳ್ – ಅವರ ಪಡೆಗಳು 1662ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]]ನಿಂದ [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]]ರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದವು
* ಪುರಾಟಂ ತಿರುನಾಳ್ – ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ 1663ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟರು
* ಉತ್ತ್ರಟ್ಟಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ – ಚೆಟ್ವಾಯ್ ಅನ್ನು [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ಡಚ್]]ರಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಟ್ಟರು
* ಭರಣಿ ತಿರುನಾಳ್ ಮಾನ ವಿಕ್ರಮ – [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ಡಚ್]]ರ ಭೀತಿ; ಎರಡು ಮಾಮಂಕಂಗಳು (1694 ಮತ್ತು 1695)
* ನೀಲೇಶ್ವರಂ ತಿರುನಾಳ್ – ನೀಲೇಶ್ವರಂನಿಂದ ದತ್ತು (1706 ಮತ್ತು 1707)
* ಕಿಳಕ್ಕೆ ಕೋವಿಲಕಂನಿಂದ ಸಾಮೂತಿರಿ (1741–1746)
* ಪುತಿಯ ಕೋವಿಲಕಂ (1746–1758) – ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಮೂರನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಡಚ್ ಯುದ್ಧ|ಡಚ್ ಯುದ್ಧ]] ನಡೆಯಿತು (1753–1758).
* ಕಿಳಕ್ಕೆ ಕೋವಿಲಕಂ (1758–1766) – [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು]]ನ ಆಕ್ರಮಣದೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಗಳು; ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು; [[ಮೈಸೂರು]]ನಿಂದ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು
* ಪುತಿಯ ಕೋವಿಲಕಂ (1766–1788)
* ಕೇರಳ ವರ್ಮ ವಿಕ್ರಮ&lt;ref&gt;{{Cite web | url=http://www.worldstatesmen.org/India_princes_K-W.html |title = Indian Princely States K-Z}}&lt;/ref&gt; (1788–1798) – ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಒಪ್ಪಂದ (1792)
* ಕೃಷ್ಣ ವರ್ಮ&lt;ref&gt;Ben Cahoon. &quot;Indian Princely States K-Z&quot;&lt;/ref&gt; (1798–1806) – [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ|ಇಐಸಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ 1806ರ ಒಪ್ಪಂದ (1816ರಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದರು)

====ಪುರನ್ನಟ್ ಸ್ವರೂಪಂ (ಕೋಟಿಯೋಟ್ ರಾಜ)====
* [[ಕೇರಳ ವರ್ಮ ಪಳಸ್ಸಿ ರಾಜ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://malabardays.blogspot.ae/2006/12/brief-history-of-pyche-raja.html|title=A brief history of the Pazhassi Raja.|website=malabardays.blogspot.ae|date=2006-12-29}}&lt;/ref&gt; – ಕೇರಳದ ಸಿಂಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಪಳಸ್ಸಿ ಕೊಟ್ಟಾಯಂನ ರಾಜಮನೆತನದ ಒಬ್ಬ ರಾಜಕುಮಾರ. [[ಆರ್ಥರ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ, 1ನೇ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್]] ಅವರನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿ.

====ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಾಜರು====
18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, [[ತ್ರಿಪ್ಪಪ್ಪೂರ್]]ನ [[ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ]] (1706–1758) [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]]ನ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ವರ್ಮ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ [[ನಾಯರ್]] ಶ್ರೀಮಂತರನ್ನು ನಿರ್ನಾಮಗೊಳಿಸಿದರು, ಸ್ಥಾಯಿ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು, ಕೇರಳದ ಮಧ್ಯದ ಬಹುತೇಕ ಸಾಮಂತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು, [[ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು|ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ]]ೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಮೈತ್ರಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ([[ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು|ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು]]) ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಆಧುನಿಕ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.
* [[ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ]] ಕುಲಶೇಖರ ಪೆರುಮಾಳ್ (1729–1758)
* ಬಲರಾಮ ವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ ಪೆರುಮಾಳ್ – [[ಧರ್ಮ ರಾಜ]] ಕಾರ್ತಿಕ ತಿರುನಾಳ್ (1758–1798)
* ಬಲರಾಮ ವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ ಪೆರುಮಾಳ್ (1798–1810)
* ಗೌರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಭಾಯಿ ರಾಣಿ (1810–1815)
* ಗೌರಿ ಪಾರ್ವತಿಭಾಯಿ ರಾಣಿ (1815–1829)
* [[ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮ ವರ್ಮ]] ಕುಲಶೇಖರ ಪೆರುಮಾಳ್ (1829–1847)
* ಉತ್ತ್ರಂ ತಿರುನಾಳ್ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜ (1847–1860)
* [[ಐಲ್ಯಂ ತಿರುನಾಳ್]] ರಾಮ ವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜ (1860–1880)
* ವಿಶಾಖಂ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮ ವರ್ಮ ಮಹಾರಾಜ (1880–1885)
* ಶ್ರೀ [[ಮೂಲಂ ತಿರುನಾಳ್]] ಮಹಾರಾಜ (1885–1924)
* ಸೇತು ಲಕ್ಷ್ಮಿಭಾಯಿ ರಾಣಿ (1924–1933)
* ಶ್ರೀ [[ಚಿತ್ತಿರ ತಿರುನಾಳ್ ಬಲರಾಮ ವರ್ಮ]] ಮಹಾರಾಜ (1933–1949) – [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]]ನ ಕೊನೆಯ ರಾಜ; [[ತಿರು-ಕೊಚ್ಚಿ|ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ]]ನ [[ರಾಜಪ್ರಮುಖ್]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pazhayathu.blogspot.ae/2009/02/kings-of-travancore-1663-to-1949.html|title=kings of Travancore 1663 TO 1949|website=pazhayathu.blogspot.ae}}&lt;/ref&gt;

====ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ದಿವಾನ್====
* [[ರಾಜ ಕೇಶವದಾಸ್]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/alappuzha/history/raja-kesava-das.html|title=Raja Kesava Das|website=Mapsofindia.com}}&lt;/ref&gt; – [[ಧರ್ಮ ರಾಜ]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ [[ದಿವಾನ್]]

====ಮಲಬಾರ್ ದಿವಾನ್====
* [[ಇ.ಕೆ. ಕೃಷ್ಣನ್]] – ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ದಿವಾನ್]], ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉಪ ಕಲೆಕ್ಟರ್.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XGNGAQAAMAAJ|title=The Indian Decisions (New Series): Being a Reprint of All the Decisions of the Privy Council on Appeals from India and of the Various High Courts and Other Superior Courts in India Reported Both in the Official and Non-official Reports from 1875|date=1913|publisher=T.A. Venkawawmy Row and T.S. Krishnasawmy Row|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Kurup|first=K. K. N.|url=https://books.google.com/books?id=iJvx0KWpf-UC|title=Modern Kerala: Studies in Social and Agrarian Relations|date=1988|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-094-9|language=en}}&lt;/ref&gt;

====ಕೊಚ್ಚಿನ ರಾಜರು====
* ಉನ್ನಿರಾಮನ್ ಕೊಯಿಕ್ಕಲ್ I (1500–1503)
* ವೀರ ಕೇರಳ ವರ್ಮ (1537–1565)
* ಕೇಶವ ರಾಮ ವರ್ಮ (1565–1601)
* ರಾಮ ವರ್ಮ (1701–1721)
* ರಾಮ ವರ್ಮ [[ಶಕ್ತನ್ ತಂಪುರಾನ್]] (1790–1805)
* [[ರಾಮ ವರ್ಮ XV]] (1895–1914)
* ಕೇರಳ ವರ್ಮ (1946–1948)
* ರಾಮ ವರ್ಮ ಪರೀಕ್ಷಿತು ತಂಪುರಾನ್ (1948–1964) – [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ನ ಕೊನೆಯ ರಾಜ&lt;ref&gt;{{cite web |last= |title=History |url=http://www.ekm.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=73&amp;Itemid=18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120731004141/http://www.ekm.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=73&amp;Itemid=18 |archive-date=31 July 2012 |website=ekm.kerala.gov.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://connectingmalayali.com/articles/all-about-kerala/23-basic-information/238-kings-of-cochin|title=Kings of Cochin|last=gangaaravindan|website=connectingmalayali.com|access-date=2026-08-14|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303215712/http://connectingmalayali.com/articles/all-about-kerala/23-basic-information/238-kings-of-cochin|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

====ವಿಲ್ಲಾರ್ವಟ್ಟಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮಂತ ರಾಜ್ಯ)====
* ರಾಜ [[ವಿಲ್ಲಾರ್ವಟ್ಟಂನ ಥೋಮ]].&lt;ref name=&quot;ns&quot;&gt;{{cite web|url=http://nasrani.net/2007/04/15/raja-thoma-villarvattam-king-of-the-nasranis/|title=Raja Thoma Villarvattam&amp;nbsp;– King of the Nasranis|date=15 April 2007|publisher=NSC Network|access-date=2009-07-03}}&lt;/ref&gt;

===ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು===
[[File:Kocheril Raman Narayanan.jpg|thumb|right|ಕೆ.ಆರ್. ನಾರಾಯಣನ್, ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ (1997–2002)]]

==== ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ====
* [[ಕೆ. ಆರ್. ನಾರಾಯಣನ್|ಕೆ.ಆರ್. ನಾರಾಯಣನ್]] – 10ನೇ [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] (1997–2002), 9ನೇ [[ಭಾರತದ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] (1992–1997)

==== ಸಿಂಗಾಪುರದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ====
* [[ದೇವನ್ ನಾಯರ್]] – 3ನೇ [[ಸಿಂಗಾಪುರದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] (1981–1985)

==== ಮಲೇಶಿಯಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ====
*  [[ಮಹಾತಿರ್ ಮೊಹಮದ್]] - 4ನೇ [[ಮಲೇಶಿಯಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]] (1981–2003), (2018–2020)

===ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು===

====[[ರಾಜ್ಯ ಸಭಾ]]====
* [[ಪಿ. ಜೆ. ಕುರಿಯನ್]] – 18ನೇ [[ರಾಜ್ಯ ಸಭೆಯ ಉಪಸಭಾಪತಿ|ರಾಜ್ಯ ಸಭೆಯ ಉಪಸಭಾಪತಿ]] (2012–2018)&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-08-21/news/33303005_1_congress-leader-cag-report-pj-kurien | archive-url=https://web.archive.org/web/20131023062402/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-08-21/news/33303005_1_congress-leader-cag-report-pj-kurien | url-status=dead | archive-date=23 October 2013 | work=The Times Of India | title=Congress leader PJ Kurien elected as Rajya Sabha Deputy Chairman | date=21 August 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/national/article3804659.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | first=Gargi | last=Parsai | title=P.J. Kurien is Rajya Sabha Deputy Chairman | date=22 August 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131023062527/http://www.thehindu.com/news/national/article3804659.ece | archive-date=23 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 | access-date=14 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/nda-nominee-harivansh-elected-rajya-sabha-deputy-chairman/articleshow/65333598.cms?from=mdr|title=NDA candidate Harivansh elected Rajya Sabha Deputy Chairman|newspaper=The Economic Times |date=9 August 2018}}&lt;/ref&gt;

====[[ಲೋಕ ಸಭಾ]]====
* [[ಟಿ. ಕೆ. ವಿಶ್ವನಾಥನ್]] – ಲೋಕ ಸಭೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (15ನೇ)

===ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು===
* [[ಪಟ್ಟಂ ಎ. ತಾನು ಪಿಳ್ಳೈ]]
** [[ಭಾರತದ ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1962–1964
** [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1964–1968
* [[ಪಿ.ಸಿ. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್]]
** [[ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1988–1990
** [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1993–2002
** [[ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1996–1998
* [[ಪಿ ವಿ ಚೆರಿಯನ್]] – [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1964–1969
* [[ಎಂ. ಎಂ. ಜಾಕಬ್]] – [[ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮೇಘಾಲಯ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1995–2007
* [[ಎ. ಜೆ. ಜಾನ್, ಅನಪರಂಬಿಲ್]] – [[ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1956–1957
* [[ಎಂ ಕೆ ನಾರಾಯಣನ್]] – 24ನೇ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 2010–2014
** [[ಮದತ್ತಿಲ್ಪರಂಪಿಲ್ ಮಾಮ್ಮೆನ್ ಥಾಮಸ್]] [[ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್]] ರಾಜ್ಯಪಾಲರು, 1990–1992 
* [[ವಕ್ಕಂ ಪುರುಷೋತ್ತಮನ್]] – 11ನೇ [[ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 2011–2014
* [[ಕಟೀಕಲ್ ಶಂಕರನಾರಾಯಣನ್|ಕೆ. ಶಂಕರನಾರಾಯಣನ್]] – 21ನೇ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 2010–2014
* [[ಕಂಬಂತೋದತ್ ಕುಂಹನ್ ವಿಶ್ವನಾಥಂ|ಕೆ.ಕೆ. ವಿಶ್ವನಾಥನ್]] – 6ನೇ [[ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 1973–1978
* [[ಕುಮ್ಮನಂ ರಾಜಶೇಖರನ್]], [[ಬಿಜೆಪಿ]] – 18ನೇ [[ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 2018–2019
* [[ಪಿ. ಎಸ್. ಶ್ರೀಧರನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]], [[ಬಿಜೆಪಿ]] – 19ನೇ [[ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪಟ್ಟಿ|ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], 2019–ಪ್ರಸ್ತುತ

===ಭಾರತದ ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲ===
[[File:AK Antony at Ponnani.jpg|130px|thumbnail|ಎ.ಕೆ. ಆಂಟನಿ]]

====ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವರು====
* [[ಜಾನ್ ಮಥಾಯ್]] – [[ಭಾರತದ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು|ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು]] (1948–1950)
* [[ವಿ. ಕೆ. ಕೃಷ್ಣ ಮೆನನ್]] – [[ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರು|ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರು]] (1957–1962)
* [[ಪನಂಪಿಳ್ಳಿ ಗೋವಿಂದ ಮೆನನ್]] – ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೇ ಸಚಿವರು (1969–1970)
* [[ರವೀಂದ್ರ ವರ್ಮ]] – ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಚಿವರು (1977–79)
* [[ಕೆ. ಪಿ. ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್]] – ವಿ.ಪಿ. ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸಚಿವರು (1989–90)
* [[ಕೆ. ಕರುಣಾಕರನ್]] – ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಚಿವರು (1995)
*[[ಎ.ಕೆ. ಆಂಟನಿ]] – [[ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರು|ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವರು]] (2006–2014) – [[ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವರು]] (1993–1995)
* [[ವಾಯಲಾರ್ ರವಿ]] – [[ವಿದೇಶಿ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ|ವಿದೇಶಿ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವರು]] (2006–2014) – [[ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಚಿವರು]] (2011)

====ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು (ಸ್ವತಂತ್ರ ಉಸ್ತುವಾರಿ)====
* [[ಎಂ. ಪಿ. ವೀರೇಂದ್ರ ಕುಮಾರ್]] – ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ನಗರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಸ್ತುವಾರಿ (1997–1998)
* [[ಕೆ. ವಿ. ಥಾಮಸ್]] – [[ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ಗ್ರಾಹಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿತರಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ]] (2009–2014)
* [[ಆಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಕಣ್ಣಂತಾನಂ]], [[ಬಿಜೆಪಿ]] - ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಕೇಂದ್ರ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು (2016–2019)

====ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು (MoS)====
* [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎನ್. ಮೆನನ್]] – ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (1957–1966)
* [[ಮುಲ್ಲಪ್ಳ್ಳಿ ರಾಮಚಂದ್ರನ್]] – [[ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)|ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ]] (2009–2014) – ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ (1991–1996)
* [[ಎಂ. ಎಂ. ಜಾಕಬ್]] – ವಿವಿಧ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು (1987–93)
* [[ಒ. ರಾಜಗೋಪಾಲ್]], [[ಬಿಜೆಪಿ]] – ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ರೈಲ್ವೇ, ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ (1999–2004)
* [[ಶಶಿ ಥರೂರ್]] – ಭಾರತದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (2009–2010), ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು (2012–2014)
* [[ಇ. ಅಹಮದ್]] – ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (2011– ); ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು; ರೈಲ್ವೇ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು (2004–2014)
* [[ಕೆ. ಸಿ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್]] – ವಿದ್ಯುತ್ ಸಚಿವಾಲಯ (2011–2014)
* [[ಕೊಡಿಕ್ಕುನ್ನಿಲ್ ಸುರೇಶ್]] – ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಸಚಿವಾಲಯ (2012–2014)
* [[ವಿ ಮುರಳೀಧರನ್]], [[ಬಿಜೆಪಿ]] – ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು

===ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳು===

====ಕೇರಳದಿಂದ====
{{Main|ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ}}

====ತಮಿಳುನಾಡಿನಿಂದ====

1. [[ಎಂ. ಜಿ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್]], ತಮಿಳುನಾಡಿನ 3ನೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ
2. ವಿ ಎನ್ ಜಾನಕಿ ರಾಮಚಂದ್ರನ್, ತಮಿಳುನಾಡಿನ 4ನೇ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ

===ಸಚಿವರು===

====ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳು====
* [[ಕೆ. ಜೆ. ಜಾರ್ಜ್]] – ಕರ್ನಾಟಕದ ಗೃಹ ಸಚಿವರು (2013–2016)

===ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು===
* [[ಎ. ಪಿ. ಉದಯಭಾನು]] – ತಿರುವಾಂಕೂರು ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯ (1944–1952)
* [[ಚಾಲಕ್ಕುಳಿ ಪೌಲೋಸ್ ಮಥೆನ್|ಸಿ.ಪಿ.ಮಥೆನ್]] – ಸಂಸದ (1952); ಸುಡಾನಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ರಾಯಭಾರಿ (1957–1960)
* [[ಎ.ಕೆ. ಗೋಪಾಲನ್]], ಲೋಕಸಭಾ (1952–1977); [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)]]
* [[ಮಥಾಯ್ ಮಂಜೂರಾನ್]] – ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯ (1952–1954)&lt;ref name=&quot;rajyasabha.nic.in&quot;&gt;{{cite web|url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/g.pdf|title=List of names|website=Rajyasabha.nic.in|access-date=25 January 2018}}&lt;/ref&gt;
* [[ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ಕೆ. ಎಂ. ಜಾರ್ಜ್]] – ಸದಸ್ಯ, ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭಾ (1960–1964)&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.niyamasabha.org/codes/mem_1_2.htm|title=Members - Kerala Legislature|first=Kerala|last=Legislature|website=Niyamasabha.org|access-date=25 January 2018}}&lt;/ref&gt; ಸಂಸ್ಥಾಪಕ [[ಕೇರಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] (1964)
* [[ಕೆ.ದಾಮೋದರನ್]] (ದಾಮೋದರನ್ ಕಿಝೆದಾತ್) – ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯ (1964–1970);&lt;ref name=&quot;rajyasabha.nic.in&quot;/&gt; ಮೊದಲ 'ಮಲಯಾಳಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್' (1937)
* [[ಥೆನ್ನಾಲ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯ, ಮೂರು ಅವಧಿಗಳು (1991–1998; 2003–2009)&lt;ref name=&quot;rajyasabha.nic.in&quot;/&gt;
* [[ಪಿ. ಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚಳವಳಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ (1937)
* [[ಅಳಿಕೋಡನ್ ರಾಘವನ್]] – ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ನಾಯಕ
* [[ಪನ್ನ್ಯಾನ್ ರವೀಂದ್ರನ್]] – ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯ (2006–2012); ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (2012–2015)
* [[ಪಿನರೈ ವಿಜಯನ್]] – ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ; ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಸಿಪಿಐ(ಎಂ) (1998–2015), ಮತ್ತು ಸಿಪಿಐ(ಎಂ) ಪೊಲಿಟ್ಬ್ಯೂರೋ ಸದಸ್ಯ (2002–ಪ್ರಸ್ತುತ)
* [[ಪ್ರಕಾಶ್ ಕಾರತ್]] – ಭಾರತದ ಸಿಪಿಐ(ಎಂ) ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (2005–2015)
* [[ಸಯ್ಯದ್ ಮುಹಮ್ಮದಲಿ ಶಿಹಾಬ್ ಥಂಗಲ್|ಪನಕ್ಕಾಡ್ ಶಿಹಾಬ್ ಥಂಗಲ್]] (ಪನಕ್ಕಾಡ್ ಸಯೀದ್ ಮೊಹಮ್ಮದಲಿ ಶಿಹಾಬ್ ಥಂಗಲ್) – IUML ರ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (1975–2009)
* [[ರಮೇಶ್ ಚೆನ್ನಿತಲ]] – ಕೇರಳ ಪ್ರದೇಶ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (2005-ಪ್ರಸ್ತುತ); ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಲೋಕಸಭಾ ಸಂಸದ (1989–2004)
* [[ಅನಥಲವಟ್ಟೋಮ್ ಆನಂದನ್]] – CITU ರಾಜ್ಯ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು; ಕಾಯಿರ್ ಗಾಗಿ ಅಪೆಕ್ಸ್ ಬಾಡಿಯ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು; ಸಿಪಿಐ(ಎಂ) ರಾಜ್ಯ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯ; ಅತ್ತಿಂಗಲ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಮೂರು ಬಾರಿ ಶಾಸಕರು
* [[ಪಿ. ಚಾಕೋ ಶಾಸಕ]] – ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯ (1960–1964)&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
* [[ಡಾ. ಜಾರ್ಜ್ ಥಾಮಸ್]] – ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭಾ (1967–1970)&lt;ref name=&quot;nso&quot;&gt;{{cite web|url=http://niyamasabha.org/codes/legislatorsupto2006.pdf|title=Who's Who of Members From Ist to 11th Kerala Legislative Assembly|access-date=2009-07-02}}&lt;/ref&gt;
* [[ವಕ್ಕಂ ಭರತನ್]] – ಸಿಪಿಐ(ಎಂ) ನಾಯಕ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘದ ನಾಯಕ
* [[ಕುಮ್ಮನಂ ರಾಜಶೇಖರನ್]] – ಮಾಜಿ ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯಪಾಲ; ಮಾಜಿ ಬಿಜೆಪಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ
* [[ಪಿ.ಜೆ. ಕುರಿಯನ್]] – [[ಕೇರಳ]]ದಿಂದ [[ರಾಜ್ಯಸಭಾ]] ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಉಪಸಭಾಪತಿ (2012–ಪ್ರಸ್ತುತ)
* [[ವಿ.ಎಸ್. ಅಚುತಾನಂದನ್]] – ಮಾಜಿ ಕೇರಳ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ (2006–11)
* [[ಪಿ. ಕೆ. ಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ]] – ಊಮ್ಮನ್ ಚಾಂಡಿ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ ಸಚಿವೆ (30 ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ); ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಆದಿವಾಸಿ ಸಚಿವೆ
* [[ಕೆ.ಕರುಣಾಕರನ್]] – ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಕೇರಳ]] (3235 ದಿನಗಳು)
* [[ಊಮ್ಮನ್ ಚಾಂಡಿ]] – ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಕೇರಳ]] (2446 ದಿನಗಳು)
* [[ಒ. ರಾಜಗೋಪಾಲ್]] – ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ, ಎರಡು ಬಾರಿ ಸಂಸದ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಿಜೆಪಿ ಶಾಸಕ
* [[ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ]] – ಕೇರಳದಿಂದ ಬಿಜೆಪಿ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸಂಸದ; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಸೂಪರ್ಸ್ಟಾರ್ ನಟ
* [[ರಿಚರ್ಡ್ ಹೇ (ರಾಜಕಾರಣಿ)|ರಿಚರ್ಡ್ ಹೇ]] – ಕೇರಳದಿಂದ ಬಿಜೆಪಿ ಲೋಕಸಭಾ ಸಂಸದ, ಆಂಗ್ಲೋ ಇಂಡಿಯನ್ ಸಂಸದರಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡ ಎರಡನೇ ಮಲಯಾಳಿ
* [[ವಿ ಮುರಳೀಧರನ್]] – ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಕೇಂದ್ರ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರು, ಕೇರಳದಿಂದ ಬಿಜೆಪಿ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸಂಸದ
* [[ಆಲ್ಫೋನ್ಸ್ ಕಣ್ಣಂತಾನಂ]] – ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಐಟಿ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಸಚಿವರು; ಕೇರಳದಿಂದ ಬಿಜೆಪಿ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸಂಸದ

===ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು===
====ಭಾರತ ರತ್ನ====
[[ಭಾರತ ರತ್ನ]] [[ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=BHARAT RATNA |url=http://mha.gov.in/sites/upload_files/mha/files/Scheme-BR.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209002940/http://mha.gov.in/sites/upload_files/mha/files/Scheme-BR.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=12 January 2022 |website=mha.gov.in}}&lt;/ref&gt;

====ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ====
[[File:Adoorgopalakrishnanpic.jpg|thumb|130px|ಅಡೂರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]]
[[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ]] ಭಾರತದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry of Communications and Information Technology]]|url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php|access-date=2012-07-19}}&lt;/ref&gt;
* [[ವಿ.ಕೆ. ಕೃಷ್ಣ ಮೆನನ್]] – ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು (1954)
* [[ಜಾನ್ ಮಥಾಯ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1959)
* ಕಲ್ಪತಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ರಾಮನಾಥನ್ ([[ಕೆ. ಆರ್. ರಾಮನಾಥನ್]]) – ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (1976)
* ಮಾಂಬಿಳ್ಳಿಕಾಲತಿಲ್ ಕುಮಾರ್ ಮೆನನ್ ([[ಎಂ. ಜಿ. ಕೆ. ಮೆನನ್]]) – ಸಿವಿಲ್ ಸೇವೆ (1985)
* [[ವಿ. ಆರ್. ಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್]] – ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು (1999)
* ಕಕ್ಕಡಾನ್ ನಂದನಾತ್ ರಾಜ್ ([[ಕೆ. ಎನ್. ರಾಜ್]]) – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (2000)
* [[ಅಡೂರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – ಕಲೆಗಳು (2006)
* [[ಜಾರ್ಜ್ ಸುದರ್ಶನ್]] – ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (2007)
* [[ಒಎನ್ವಿ ಕುರುಪ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (2011)
* [[ಕೆ. ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್]] – ಗಾಯನ (2017)
* [[ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ (2025)&lt;ref&gt;https://www.thehindu.com/news/national/kerala/nation-honours-mt-with-padma-vibhushan/article69141147.ece&lt;/ref&gt;
====ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ====
[[File:Dr.M.S.Valiathan.jpg|thumb|130px|ಎಂ. ಎಸ್. ವಲಿಯಾಥನ್]]
[[ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ]] ಭಾರತದ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Padma Bhushan Awardees|publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry of Communications and Information Technology]]|url=http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php|access-date=2012-07-20}}&lt;/ref&gt; (ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲ.)
* [[ವಳ್ಳತ್ತೋಳ್ ನಾರಾಯಣ ಮೆನನ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1954); ಕವಿ (ಮಹಾಕವಿ)
* ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಂದನ್ ಮೆನನ್ ([[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎನ್. ಮೆನನ್]]) – ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು (1957)
* ಕುಮಾರ್ ಪದ್ಮ ಶಿವ ಶಂಕರ ಮೆನನ್ ([[ಕೆ. ಪಿ. ಎಸ್. ಮೆನನ್ (ಹಿರಿಯ)]]) – ಸಿವಿಲ್ ಸೇವೆ (1958)
* ಮನ್ನತು ಪದ್ಮನಾಭನ್, ([[ಮನ್ನತು ಪದ್ಮನಾಭ ಪಿಳ್ಳೈ]]) – ಸಮಾಜ ಸೇವೆ (1966)
* [[ಕೆ.ಪಿ. ಕೇಶವ ಮೆನನ್]] – ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳು (1966)
* ಗೋವಿಂದ ಶಂಕರ ಕುರುಪ್ ([[ಜಿ. ಶಂಕರ ಕುರುಪ್]]) – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1968); ಕವಿ
* ಪೊಯಿಪಿಳ್ಳಿ ಕುಂಜು ಕುರುಪ್, ([[ಗುರು ಕುಂಚು ಕುರುಪ್]]) – ಕಲೆಗಳು (1971)
* [[ಕಂಡತಿಲ್ ಮಾಮ್ಮೆನ್ ಚೆರಿಯನ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1971)
* [[ಪೋಥನ್ ಜೋಸೆಫ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1973)
* [[ಜಾರ್ಜ್ ಸುದರ್ಶನ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1976)
* [[ಪ್ರೇಮ್ ನಝೀರ್]] – ಕಲೆಗಳು (1983); ನಟ
* [[ತಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ; (1985) ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ
* ನಾಲಪಾತ್ [[ಬಾಲಮಣಿ ಅಮ್ಮ]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1987); ಕವಯತ್ರಿ
* ಮರಾಂಡ ವರ್ಮ ಶಂಕರನ್ ವಲಿಯಾಥನ್, ([[ಎಂ. ಎಸ್. ವಲಿಯಾಥನ್]]) – ಔಷಧ (1990)
* [[ಥಾಮಸ್ ಕೈಲಾತ್]] – ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (2009)
* ಥಾಯಿಲ್ ಜಾಕೋಬ್ ಸೋನಿ ಜಾರ್ಜ್ ([[ಟಿ. ಜೆ. ಎಸ್. ಜಾರ್ಜ್]]) – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (2011)
* [[ಜಾಕೋಬ್ ಚೆರಿಯನ್]] – ಸಮಾಜ ಸೇವೆ (1999)&lt;ref name=&quot;Cherian dead&quot;&gt;{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Cherian-dead/article14851601.ece |title=Cherian dead |date=2007-10-06 |work=The Hindu |access-date=2018-06-06 |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
* [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್ ನಾಯರ್|ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್]] ಕಲೆಗಳು (2019); ಕಲೆ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಭಿನಯ&lt;ref name=&quot;2019 Awardees List&quot;&gt;{{Cite news |url=https://padmaawards.gov.in/SelectionGuidelines.aspx |title=2019 Awardees List }}&lt;/ref&gt;
* ಎಸ್ ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣನ್ ([[ನಂಬಿ ನಾರಾಯಣನ್]]) – (2019); ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್-ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ&lt;ref name=&quot;2019 Awardees List&quot; /&gt;
* [[ಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರ]] – (2021); ಕಲೆಗಳು

====ಪದ್ಮ ಶ್ರೀ====
[[File:Mani Madhava Chakyar-Sringara-new.jpg|thumb|right|130px|ಗುರು ಮಣಿ ಮಾಧವ ಚಾಕ್ಯಾರ್ (1899–1990)]]
[[File:Kj-yesudas-indian-playback-singer-2011.jpg|thumb|right|130px|ಡಾ. ಕೆ. ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್]]
[[File:Basheer.jpg|thumb|130px|ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]]

[[ಪದ್ಮ ಶ್ರೀ]] ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Padma Vibhushan Awardees|publisher=[[Ministry of Communications and Information Technology (India)|Ministry of Communications and Information Technology]]|url=http://india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php|access-date=2012-07-19}}&lt;/ref&gt; (ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲ.)
* [[ಕೆ. ಶಂಕರ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] - ಕಲೆಗಳು (1954)
*
*
* [[ಪೆರಕತ್ ವರ್ಗೀಸ್ ಬೆಂಜಮಿನ್]] – ಔಷಧ (1955)
* [[ಎಂ. ಜಿ. ಕೆ. ಮೆನನ್]] - ವಿಜ್ಞಾನ (1961)
* [[ಗುರು ಕುಂಚು ಕುರುಪ್]] – ಕಲೆಗಳು (1965)
* [[ಕಂಡತಿಲ್ ಮಾಮ್ಮೆನ್ ಚೆರಿಯನ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1965)
* [[ವಾಝೆಂಕಡ ಕುಂಚು ನಾಯರ್|ಸಿ.ಕೆ. ನಾಯರ್ ಅಲಿಯಾಸ್ ವಿ. ಕುಂಚು ನಾಯರ್]] – ಕಲೆಗಳು (1971)
*
* [[ತಿಕ್ಕುರಿಸ್ಸಿ ಸುಕುಮಾರನ್ ನಾಯರ್]] – ಕಲೆಗಳು, ಕವಿ ಮತ್ತು ನಟ (1973)
* [[ಮಣಿ ಮಾಧವ ಚಾಕ್ಯಾರ್]] – ಕಲೆಗಳು, [[ಕೂಡಿಯಾಟ್ಟಂ]] ಮತ್ತು [[ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂತ್]] (1974)
* [[ಕೆ.ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್]] – ಕಲೆಗಳು, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರ (1975)
* [[ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (1982)
* ಮನತೂರ್ ದೇವಸಿಯಾ ವಲ್ಸಮ್ಮ, [[ಎಂ. ಡಿ. ವಲ್ಸಮ್ಮ]] – ಕ್ರೀಡೆಗಳು (1983)
* [[ಅಡೂರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – ಕಲೆಗಳು (1984); ನಿರ್ದೇಶಕ, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ನಿರ್ಮಾಪಕ
* [[ಪಿ. ಟಿ. ಉಷಾ]] – ಕ್ರೀಡೆಗಳು (1985)
* [[ಭರತ್ ಗೋಪಿ]] – ಕಲೆಗಳು (1991); ನಟ
* ಪಿ. ಐ. ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಕುಟ್ಟಿ ([[ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ]]) – ಕಲೆಗಳು (1998); ನಟ
* ವಿಶ್ವನಾಥನ್ [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್]] – ಕಲೆಗಳು (2001); ನಟ
* [[ರಾಜಗೋಪಾಲನ್ ಕೃಷ್ಣನ್]] ವೈದ್ಯನ್ – ಆಯುರ್ವೇದ (2003)
* [[ಶೋಭನಾ]] ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ – ಕಲೆಗಳು (2006); ನಟಿ ಮತ್ತು [[ಭರತನಾಟ್ಯ]] ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ
* [[ಸುಗತಕುಮಾರಿ]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (2006)
* [[ಟಿ. ಕೆ. ಅಲೆಕ್ಸ್]] – ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (2007)&lt;ref&gt;{{cite news|title=Padma awards for Nooyi, Sunil Mittal|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-04-05/news/28406850_1_padma-shri-awards-padma-bhushan-medicine|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812142303/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-04-05/news/28406850_1_padma-shri-awards-padma-bhushan-medicine|url-status=dead|archive-date=12 August 2014|access-date=14 December 2012|newspaper=The Economic Times|date=5 April 2007}}&lt;/ref&gt; 
* [[ತಿಲಕನ್]] – ಕಲೆಗಳು, ನಟ (2009)
* [[ಮಿತ್ರನಿಕೇತನ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್|ಕೆ. ವಿಶ್ವನಾಥನ್]] – ಸಮಾಜ ಸೇವೆ (2009)
* [[ಪಾಲ್ಪು ಪುಷ್ಪಾಂಗದನ್]] – ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (2010)
* [[ರೆಸುಲ್ ಪೂಕ್ಕುಟ್ಟಿ|ರೆಸುಲ್ ಪೊಕ್ಕುಟ್ಟಿ]] – ಕಲೆಗಳು (2010); ಧ್ವನಿ ಸಂಪಾದಕ
* [[ಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರ]] – ಕಲೆಗಳು (2005); ಗಾಯಕಿ
* [[ಬಾಲಚಂದ್ರ ಮೆನನ್]] – ಕಲೆಗಳು (2007); ಅಭಿನಯ, ನಿರ್ದೇಶನ, ಚಿತ್ರಕಥೆ
* [[ಶಾಜಿ ಎನ್.ಕರುಣ್]] – ಕಲೆಗಳು (2011); ನಿರ್ದೇಶಕ/ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ
* [[ಜೋಸ್ ಚಾಕೋ ಪೆರಿಯಪ್ಪುರಂ]] – ಔಷಧ (2011); ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೃದಯ ಕಸಿ
* [[ಗೋಪಾಲನ್ ನಾಯರ್ ಶಂಕರ್]] – ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ (2011); ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ
* [[ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಶಿವನ್ ನಂಬೂದಿರಿ]] – ಕಲೆಗಳು (2012); ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ – ಕೂಟಿಯಾಟ್ಟಂ 
* [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್|ಸೋಮನ್ ನಾಯರ್ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್]] – ಕಲೆಗಳು (2012); ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶನ 
* [[ಜೆ. ಹರೀಂದ್ರನ್ ನಾಯರ್]] – ಔಷಧ (2012); ಆಯುರ್ವೇದ 
* [[ಪೆಪಿಟಾ ಸೇಥ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ (2012)
* [[ಮಧು (ನಟ)|ಮಧು]] – ಕಲೆಗಳು (2013)
* [[ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಕ್ಷೇಮವತಿ|ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಕ್ಷೇಮವತಿ]] – ಕಲೆಗಳು; ನೃತ್ಯ
* [[ಕೆ. ಪಿ. ಹರಿದಾಸ್]] – ಔಷಧ (2015); ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ
* [[ಜಯರಾಮ್]] – ಕಲೆಗಳು, ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಭಿನಯ
* [[ಎನ್. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್]] – ಔಷಧ (1984)
* [[ಆರ್. ಕೆ. ಕೃಷ್ಣ ಕುಮಾರ್|ಆರ್.ಕೆ. ಕೃಷ್ಣ ಕುಮಾರ್]] – ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಕೊಡುಗೆಗಳು (2009)
* [[ಕೆ. ಕೆ. ಮುಹಮ್ಮದ್]] – ಇತರರು – ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ (2019)&lt;ref name=&quot;2019 Awardees List&quot; /&gt;
* [[ತಾಲಪ್ಪಿಳ್ ಪ್ರದೀಪ್]] – ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (2020)
* [[ಒ. ಎಂ. ನಂಬಿಯಾರ್]] – ಕ್ರೀಡೆಗಳು (2021)
* [[ಕೈತಪ್ರಂ ದಾಮೋದರನ್ ನಂಬೂತಿರಿ]] (ಕೈತಪ್ರಂ) – ಕಲೆಗಳು (2021);

====ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದಕ====
[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದಕ]]ವು [[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]ಯು [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ವರ್ತನೆಯ]] ಮತ್ತು [[ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು]], [[ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]], [[ಗಣಿತ]] ಮತ್ತು [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಗೌರವವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.lib.umich.edu/govdocs/jfkeo/eo/10961.htm |title=Executive Order 10961 |website=www.lib.umich.edu |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070819012118/http://www.lib.umich.edu/govdocs/jfkeo/eo/10961.htm |archive-date=19 August 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

* [[ಥಾಮಸ್ ಕೈಲಾತ್]] (2012) – &quot;ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಪರಿವರ್ತಕ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ, ಯುವ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ, ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಉದ್ಯಮ ಉಪಕ್ರಮಗಳಾಗಿ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲು&quot; 2014ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ]]ರಿಂದ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nationalmedals.org/laureates/thomas-kailath |title = Thomas Kailath - National Science and Technology Medals Foundation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ndtv.com/world-news/indian-american-professor-wins-national-medal-of-science-674850 |title = Indian American Professor Wins National Medal of Science}}&lt;/ref&gt;

====ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು====
[[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] [[ಆಸ್ಕರ್]]ಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಇವು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿ 24 ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಒಂದು ಗುಂಪಾಗಿದ್ದು, [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಮೋಶನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್]] (AMPAS) ನಿಂದ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಮತದಾನದ ಸದಸ್ಯತ್ವವು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thewrap.com/ampas-drops-85th-academy-awards-now-its-just-oscars-78211/ |title = AMPAS Drops '85th Academy Awards' - Now It's Just 'The Oscars'|date = 19 February 2013}}&lt;/ref&gt;

* [[ರೆಸುಲ್ ಪೂಕ್ಕುಟ್ಟಿ]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.imdb.com/name/nm1017076/ |title = Resul Pookutty - IMDb|website = [[IMDb]]}}&lt;/ref&gt; – [[ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧ್ವನಿ ಮಿಶ್ರಣ]] (2009) ಇಯಾನ್ ಟ್ಯಾಪ್ ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್ ಪ್ರೈಕ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ''[[ಸ್ಲಮ್ಡಾಗ್ ಮಿಲಿಯನೇರ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://inhome.rediff.com/movies/2009/jan/22three-oscar-noms-for-slumdog.htm |title = Slumdog gets 10 Oscar noms - Rediff.com}}&lt;/ref&gt;

====ಬುಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ====
[[ಬುಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (ಹಿಂದೆ ಬುಕರ್–ಮ್ಯಾಕ್ಕಾನೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗಾಗಿ ಬುಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು) ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೂಲ ಕಾದಂಬರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನೀಡಲಾಗುವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.

* [[ಅರುಂಧತಿ ರಾಯ್]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Arundhati-Roy |title = Arundhati Roy {{!}} Biography, Books, &amp; Facts {{!}} Britannica| date=23 September 2023 }}&lt;/ref&gt; – ತಮ್ಮ ''[[ದಿ ಗಾಡ್ ಆಫ್ ಸ್ಮಾಲ್ ಥಿಂಗ್ಸ್]]'' ಕಾದಂಬರಿಗೆ 1997ರ [[ಬುಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಪಡೆದರು&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.themanbookerprize.com/about/previous/1997.php |title=Booker Prize 1997 :: About the prize |website=www.themanbookerprize.com |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070127162449/http://www.themanbookerprize.com/about/previous/1997.php |archive-date=27 January 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://sawnet.org/news/news220.html |title=Archived copy |website=sawnet.org |access-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050227170112/http://sawnet.org/news/news220.html |archive-date=27 February 2005 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು===
====ಉಪ ಕಲೆಕ್ಟರ್====
[[ಚೂರಾಯಿ ಕಣಾರನ್]]– (1812–1876)&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&amp;dq=churyayi+kanaran&amp;pg=PA479|title = A Social History of India|isbn = 9788176481700|last1 = Sadasivan|first1 = S. N.|year = 2000| publisher=APH }}&lt;/ref&gt; ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಉಪ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಆಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=_YQ8EAAAQBAJ&amp;dq=choorayi+kanaran&amp;pg=PA33|title = Yojana August 2021 (English): A Development Monthly|last1 = Division|first1 = Publications}}&lt;/ref&gt;

====[[ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ]]====
[[File:P. B. Salim with A. P. J. Abdul Kalam.jpg|thumb|ಪಿ. ಬಿ. ಸಲೀಮ್ [[ಎ. ಪಿ. ಜೆ. ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ]]ರವರೊಂದಿಗೆ]]
*[[ಮೂರ್ಕೋತ್ ರಾಮುನ್ನಿ]] –(1915-2009 ಧರ್ಮದಂ ಗ್ರಾಮದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿ (IAS).&lt;ref name=&quot;Ratheesh Kumar 63&quot;&gt;{{cite book|last=Ratheesh Kumar|title=Classrooms and Playgrounds: Mapping Educational Change, Kerala|date=11 August 2010|url=https://books.google.com/books?id=_GakBgAAQBAJ&amp;dq=moorkoth+ramunni&amp;pg=PA63|page=63|publisher=Cambridge Scholars |isbn=9781443824583}}&lt;/ref&gt;
* [[ಪಿ. ಬಿ. ಸಲೀಮ್]] - ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ, [[ವೆಸ್ಟ್ ಬೆಂಗಾಲ್ ಪವರ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Contact Directory |url=https://wbpdcl.co.in/contact-directory |publisher=wbpdcl.co.in |access-date=2026-08-14 |archive-date=2025-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423114741/https://www.wbpdcl.co.in/contact-directory |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==== [[ಭಾರತೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಸೇವೆ]] ====

* ಕೆ. ಕೋಶಿ - ಪೊಲೀಸ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜನರಲ್ (BPRD)

==== [[ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವೆ|ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವೆಯ ಸದಸ್ಯರು]] ====
* [[ಕೆ. ಪಿ. ಎಸ್. ಮೆನನ್ (ಹಿರಿಯ)|ಕೆ ಪಿ ಎಸ್ ಮೆನನ್ ಸೀನಿಯರ್]] – ಭಾರತದ ಮೊದಲ [[ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] ಮತ್ತು ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಯಭಾರಿ
* [[ವಿ. ಪಿ. ಮೆನನ್]] – [[ಭಾರತದ ವೈಸ್ರಾಯ್]] ಲಾರ್ಡ್ [[ಲೂಯಿಸ್ ಮೌಂಟ್ಬ್ಯಾಟನ್]] ಅವರಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಸುಧಾರಣಾ ಆಯುಕ್ತರು&lt;ref name=&quot;VP Menon&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.forgotten-raj.org/doc/vp6.pdf |title=V P Menon – The Forgotten Architect of Modern India |work=Forgotten Raj |date=13 April 2011 |access-date=13 April 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726061929/http://www.forgotten-raj.org/doc/vp6.pdf |archive-date=26 July 2011 }}&lt;/ref&gt;
* [[ಎನ್. ಆರ್. ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಮೊದಲ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (1950–1953)
* [[ಎಂ. ಕೆ. ವೆಲ್ಲೋಡಿ]] – ಮೂರನೇ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (1957–1958)

====[[ಭಾರತದ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವೆಗಳು]]====

====== [[ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (ಭಾರತ)|ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು]] ======
* [[ಎನ್. ಆರ್. ಪಿಳ್ಳೈ|ಸರ್ ಎನ್ ಆರ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ 
* [[ಟಿ. ಎನ್. ಶೇಷನ್]] – 18ನೇ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (1989–1989)
* [[ಕೆ. ಎಂ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] – 29ನೇ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (2007–2011)

====== ಸದಸ್ಯರು ======
[[File:Msc2011 SZ 004 Menon (cropped).jpg|thumb|right|130px|ಶಿವಶಂಕರ್ ಮೆನನ್]]
[[File:Gita Gopinath3.1.jpg|thumb|130px|ಗೀತಾ ಗೋಪಿನಾಥ್]]
* [[ಪಿ. ಜೆ. ಥಾಮಸ್, ಪರಕುನ್ನೆಲ್|ಪಿ.ಜೆ ಥಾಮಸ್ ಪರಕುನ್ನೆಲ್]] – ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹೆಗಾರ
* [[ಟಿ. ಕೆ. ಎ. ನಾಯರ್]] – [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]ಯ ಮಾಜಿ ಸಲಹೆಗಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ&lt;ref name=&quot;TKA Nair&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/india/report_tka-nair-appointed-adviser-to-pm_1570370 |title=TKA Nair appointed adviser to PM |work=Daily News and Analysis |date=28 July 2011 |access-date=9 September 2011}}&lt;/ref&gt;
* [[ಅನ್ನಾ ರಾಜಂ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ|ಅನ್ನಾ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ]] – [[ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ]]ಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯೆ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Grit meets grace|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/article2981603.ece|access-date=3 November 2013|newspaper=[[The Hindu]]|date=11 March 2012|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20131126133957/http://www.thehindu.com/features/metroplus/article2981603.ece|archive-date=26 ನವೆಂಬರ್ 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[ಶಿವಶಂಕರ್ ಮೆನನ್]] – [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]ಯ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರ (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರ]]
* [[ಜ್ಯೋತೀಂದ್ರ ನಾಥ್ ದೀಕ್ಷಿತ್|ಜ್ಯೋತೀಂದ್ರ ದೀಕ್ಷಿತ್]] – [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ|ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]ಯ ಮಾಜಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರ (ಭಾರತ)|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರ]]
* [[ನಿರುಪಮಾ ರಾವ್]] – [[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಭಾರತದ ರಾಯಭಾರಿ]]
* [[ರಂಜನ್ ಮಥಾಯ್]] – 28ನೇ [[ಭಾರತೀಯ ವಿದೇಶಾಂಗ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]
* [[ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ|ಗೋಪಾಲ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಮಾಜಿ [[ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)#ಹಿರಿಯ ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು|ಭಾರತದ ಗೃಹ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]
* [[ಕೆ. ಎಂ. ಪಣಿಕ್ಕರ್|ಕವಾಲಂ ಪಣಿಕ್ಕರ್]] – ಮಾಜಿ [[ಗೃಹ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (ಭಾರತ)#ಹಿರಿಯ ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು|ಭಾರತದ ಗೃಹ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]
* [[ಹೋರ್ಮಿಸ್ ಥರಕನ್]] – ಮಾಜಿ [[ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ವಿಭಾಗ]]ದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ
* [[ಪಿ. ಜೆ. ಥಾಮಸ್ (ಸಿವಿಲ್ ಸೇವಕ)|ಪಿ. ಜೆ. ಥಾಮಸ್]] – 14ನೇ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿಜಿಲೆನ್ಸ್ ಆಯೋಗ]]ದ ಆಯುಕ್ತರು
* [[ಆರ್. ಬಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]] – [[ಗುಜರಾತ್]]ನ ಮಾಜಿ [[ಪೊಲೀಸ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜನರಲ್]]
* [[ಅಬ್ದುಲ್ ರಹಮಾನ್ ಇನ್ಫಾಂಟ್|ಅಬ್ದುಲ್ ರಹಮಾನ್]] – [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಮಾಜಿ [[ಪೊಲೀಸ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜನರಲ್]]
* [[ಲೆಟಿಕಾ ಸರನ್]] – [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ನ ಮಾಜಿ [[ಪೊಲೀಸ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜನರಲ್]]
* [[ಮೂರ್ಕೋತ್ ರಾಮುನ್ನಿ]] – [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]]ದ ನಾಲ್ಕನೇ [[ಆಡಳಿತಗಾರ]]

==== [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯರು]] ====
[[File:Tharoor at GQ Men of the Year 2012.jpg|thumb|130px|ಶಶಿ ಥರೂರ್]]
* [[ಚಂದ್ರನ್ ನಾಯರ್ (ಕವಿ)|ಚಂದ್ರನ್ ನಾಯರ್]] – [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]]ದಲ್ಲಿ ಸಿವಿಲ್ ಸೇವಕ (1981–2004)
* [[ವಿಜಯ್ ಕೆ. ನಂಬಿಯಾರ್]] – [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ [[ಉಪ-ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] (2007–2012) 
* [[ಶಶಿ ಥರೂರ್]] – [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಉಪ-ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (2001–2007)
* [[ಅಜಯ್ ಪ್ರಭಾಕರ್]] – [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ದೇಶ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಂಯೋಜಕ (2001–2014)

==== ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ ====
* [[ಗೀತಾ ಗೋಪಿನಾಥ್]] – IMF ನ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ [[IMF ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ|ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] (2019–)

===ಮಿಲಿಟರಿ ನಾಯಕರು===
====ಆರಂಭಿಕ ಆಧುನಿಕ ಅವಧಿ====
* [[ಎಡಚೆನ ಕುಂಕನ್]] – ನಾಯರ್ ಕುಲದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು [[ಪಳಸ್ಸಿ ರಾಜ]]ರ ಸೈನ್ಯಾಧಿಪತಿ
* [[ತಲಕ್ಕಲ್ ಚಂತು]] – ಕುರಿಚ್ಯ ಕುಲದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಪಳಸ್ಸಿ ರಾಜರ ಸೈನ್ಯಾಧಿಪತಿ
* [[ಇರವಿಕ್ಕುಟ್ಟಿ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಇಂದಿನ ಕೇರಳದ ವೇನಾಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೇನಾಧಿಪತಿ

====ಸಮಕಾಲೀನ ಅವಧಿ====
==== ಸೇನೆ ====
* [[ಸುಶೀಲ್ ಕುಮಾರ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] - ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಜನರಲ್, 1987 ರಿಂದ 1991 ರವರೆಗೆ [[ಆಸಾಮ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್]]ನ ಕರ್ನಲ್ ಮತ್ತು 1989 ರಲ್ಲಿ [[ಪರಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೇವಾ ಪದಕ]]ವನ್ನು ಪಡೆದರು.
* [[ನೀಲಕಂಠನ್ ಜಯಚಂದ್ರನ್ ನಾಯರ್]] - ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಅಲಂಕೃತ ಅಧಿಕಾರಿ, ಶೌರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ([[ಅಶೋಕ ಚಕ್ರ (ಮಿಲಿಟರಿ ಅಲಂಕಾರ)|ಅಶೋಕ ಚಕ್ರ]]) ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ([[ಕೀರ್ತಿ ಚಕ್ರ]]) ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಏಕೈಕ ಸೇವಾ ಸದಸ್ಯ.
*
* [[ಜನರಲ್]] [[ಸುಂದರರಾಜನ್ ಪದ್ಮನಾಭನ್]] – [[ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ]]ಯ 22ನೇ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]] (2000–2002)
* [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್]] [[ಫಿಲಿಪ್ ಕ್ಯಾಂಪೋಸ್]] – [[ಭಾರತೀಯ ಸೇನೆ]]ಯ ಉಪ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ&lt;ref name=&quot;Philip Campose&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/keralite-is-chief-of-western-army-command/article4870513.ece |title=Keralite is chief of Western Army Command|work=[[The Hindu]] |date=2 July 2013 |access-date=22 May 2014 |location=Chennai, India }}&lt;/ref&gt;
* [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್]] [[ಸತೀಶ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] – [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ]]ಯ ಮಿಷನ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ (1992–1993)
* [[ಮೇಜರ್ ಜನರಲ್]] [[ಜೈ ಶಂಕರ್ ಮೆನನ್]] – [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಪಡೆ]]ಯ ಮಿಷನ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಪಡೆ ಕಮಾಂಡರ್
* [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್]] ಬಾಬಿ ಚೆರಿಯನ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ – [[ಕೋನಾರ್ಕ್ ಕೋರ್ (ಭಾರತ)|ಕೋನಾರ್ಕ್ ಕೋರ್]]ನ [[ಜನರಲ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್]]&lt;ref name=&quot;Bobby Matthews&quot;&gt;{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/lt-gen-mathews-takes-over-as-goc-of-indias-only-desert-corps/ |title=Lt Gen Mathews takes over as GoC of India's only desert corps|work=[[The Indian Express]] |date=1 September 2014 |access-date=3 September 2014 |location=New Delhi, India }}&lt;/ref&gt;
* [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್]] [[ಜಿ.ಎಂ. ನಾಯರ್]] – ಭಾರತದ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (2010-?)
* [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಜನರಲ್]] [[ಕುಂಹಿರಾಮನ್ ಪಲಾತ್ ಕಂಡೆತ್|ಕೆ.ಪಿ. ಕಂಡೆತ್]] – ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಉಪ (1965–1971?)
* [[ಹವಿಲ್ದಾರ್]] [[ಥಾಮಸ್ ಫಿಲಿಪ್ಪೋಸ್]] – 1971ರ [[ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಪದಕ ವಿಜೇತ

==== ವಾಯುಪಡೆ ====
* [[ಮೂರ್ಕೋತ್ ರಾಮುನ್ನಿ]] (15 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1915 – 9 ಜುಲೈ 2009) [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆ|ರಾಯಲ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್]]ನ ಮೊದಲ [[ಮಲಯಾಳಿ]] ಪೈಲಟ್.&lt;ref name=&quot;Ratheesh Kumar 63&quot;/&gt;
:::''ಪರಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೇವಾ ಪದಕ ಧಾರಕರು''
* [[ಏರ್ ಮಾರ್ಷಲ್]] [[ಎರಸ್ಸೇರಿ ಪಥಾಯಪುರಾಯಿಲ್ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್|ಇ.ಪಿ.ಆರ್. ನಾಯರ್]] – [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ ತರಬೇತಿ ಆಜ್ಞೆ]]ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಮಾಂಡರ್ (1981–1985)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/IAF/Database/3837|title=Service Record for Air Marshal Erasseri Pathayapurayil Radhakrishnan Nair 3837 F(N) at Bharat Rakshak.com|website=Bharat Rakshak}}&lt;/ref&gt;
* [[ಏರ್ ಮಾರ್ಷಲ್]] [[ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾರಾಯಣ ನಾಯರ್|ಕೆ.ಎನ್. ನಾಯರ್]] – [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆಯ ಪೂರ್ವ ವಾಯು ಆಜ್ಞೆ]]ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಮಾಂಡರ್&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/IAF/Database/6346|title=Service Record for Air Marshal Krishnan Narayan Nair 6346 F(P) at Bharat Rakshak.com|website=Bharat Rakshak}}&lt;/ref&gt; 
* [[ಏರ್ ಮಾರ್ಷಲ್]] [[ನಾರಾಯಣ ಮೆನನ್]] – ಏರ್ ಹೆಡ್ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ನಲ್ಲಿ (ಕಾರ್ಮಿಕ) ಏರ್ ಅಧಿಕಾರಿ (1999–2004)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bharat-rakshak.com/IAF/Database/9005|title=Service Record for Air Marshal Narayan Menon 9005 F(P) at Bharat Rakshak.com|website=Bharat Rakshak}}&lt;/ref&gt;

====ನೌಕಾಪಡೆ====
* [[ಆರ್. ಹರಿ ಕುಮಾರ್]] - [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ|ನೌಕಾಪಡೆಯ]] 25ನೇ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ
* [[ಅಡ್ಮಿರಲ್]] ರೊನಾಲ್ಡ್ ಲಿನ್ಸ್ಡೇಲ್ ಪೆರೇರಾ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://salute.co.in/remembering-ronnie/ |title = Remembering Ronnie {{!}} Salute| date=11 July 2014 }}&lt;/ref&gt; – [[ಭಾರತೀಯ ನೌಕಾಪಡೆ]]ಯ 9ನೇ [[ನೌಕಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ (ಭಾರತ)|ನೌಕಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]] (1979–1982), ಮಾಜಿ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಫ್ಲೀಟ್ನ ಫ್ಲಾಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್-ಇನ್-ಚೀಫ್ (FOCEF), [[ಈಸ್ಟರ್ನ್ ನೇವಲ್ ಕಮಾಂಡ್]], ಮಾಜಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಆಜ್ಞೆ]]ಯ ಫ್ಲಾಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್-ಇನ್-ಚೀಫ್ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ನೌಕಾ ಆಜ್ಞೆ]]ಯ ಫ್ಲಾಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್-ಇನ್-ಚೀಫ್&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bharat-rakshak.com/NAVY/personnel/chiefs/138-rl-pereira.html |title=Admiral Ronald Lynsdale Pereira - Bharat Rakshak :: Indian Navy |access-date=2026-08-14 |archive-date=2024-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619203608/https://www.bharat-rakshak.com/NAVY/personnel/chiefs/138-rl-pereira.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[ವೈಸ್-ಅಡ್ಮಿರಲ್]] ಕೆ. ಎನ್. ಸುಶೀಲ್ – ಮಾಜಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ನೌಕಾ ಆಜ್ಞೆ]]ಯ ಫ್ಲಾಗ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಕಮಾಂಡಿಂಗ್-ಇನ್-ಚೀಫ್&lt;ref name=&quot;KN Sushil&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article3476107.ece |title=Vice-Admiral to retire today |work=[[The Hindu]] |date=31 May 2011 |access-date=26 October 2011 |location=Chennai, India |first=S. |last=Anandan |archive-url=https://web.archive.org/web/20120602103300/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article3476107.ece |archive-date=2 ಜೂನ್ 2012 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[ರಾಧಿಕಾ ಮೆನನ್ (ನೌಕಾ ಅಧಿಕಾರಿ)|ರಾಧಿಕಾ ಮೆನನ್]] – ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ವ್ಯಾಪಾರಿ ನೌಕಾಪಡೆಯ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/udaipur/women-should-raise-voice-when-faced-with-restrictions-nations-1st-female-merchant-navy-officer/articleshow/57471351.cms|title=Raise voice if faced with restrictions: Country's first woman merchant navy officer|date=5 March 2017|newspaper=The Times of India|language=en|access-date=2019-11-01}}&lt;/ref&gt;

=== ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ===

====ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು====
'''ಭಾರತ'''
*[[ಕೆ. ಜಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – 37ನೇ [[ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ]] (2007–2010)
'''ಸಿಂಗಾಪುರ'''

[[ಸುಂದರೇಶ್ ಮೆನನ್]] – 4ನೇ [[ಸಿಂಗಾಪುರದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ]] (2012-ಪ್ರಸ್ತುತ)

====ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು====
[[File:Justice Fathima Beevi.JPG|thumb|130px|ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಂ. ಫಾತಿಮಾ ಬೀವಿ]]
*[[ಕೆ. ಕೆ. ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ]] (1971–1976)
*[[ವಿ.ಆರ್. ಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್]] (1973–1980)
* [[ವಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಇರಾಡಿ]] (1981–1987)
*[[ಎಂ. ಫಾತಿಮಾ ಬೀವಿ]] (1989–1992) – ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು&lt;ref name=&quot;supremecourtofindia.nic.in&quot;&gt;{{cite web |url=http://supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/71_mfbeevi.htm |title=Supreme Court of India - Former Judges |access-date=2015-07-28 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910061203/http://supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/71_mfbeevi.htm |archive-date=2015-09-10 }}&lt;/ref&gt; 
*[[ಕೆ. ಎಸ್. ಪರಿಪೂರ್ಣನ್]] (1994–1997)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/86_ksparipoornan.htm |title=Supreme Court of India - Former Judges |access-date=2016-02-05 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205144429/http://supremecourtofindia.nic.in/judges/bio/86_ksparipoornan.htm |archive-date=2016-02-05 }}&lt;/ref&gt;
* [[ಕುರಿಯನ್ ಜೋಸೆಫ್]] (2013–)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://supremecourtofindia.nic.in/chief-justice-judges|title=Chief Justice &amp; Judges - Supreme Court of India|website=supremecourtofindia.nic.in}}&lt;/ref&gt;

====ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು====
*[[ಎಂ. ಫಾತಿಮಾ ಬೀವಿ]] (1989–1992) – ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು

====ಹೈಕೋರ್ಟಿನ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು====
* ಶ್ರೀಮತಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ [[ಅನ್ನಾ ಚಾಂಡಿ]] – [[ಕೇರಳ]] ಹೈಕೋರ್ಟಿನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು (1959–1967) ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೈಕೋರ್ಟಿನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶೆಯಾದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ
* ಕುಮಾರಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಪಿ. [[ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮ]] – [[ಕೇರಳ]] ಹೈಕೋರ್ಟಿನ ಎರಡನೇ ಮಹಿಳಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು (1974–1982)

===ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು===

====ಪ್ರಾಚೀನ ಗಣಿತಜ್ಞರು====
* [[ಸಂಗಮಗ್ರಾಮದ ಮಾಧವ]] (ಸು.1350–ಸು.1425) – [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]-[[ಗಣಿತಜ್ಞ]]
*'''[[ಪರಮೇಶ್ವರ ನಂಬೂದಿರಿ|ವಟಸ್ಸೇರಿ ಪರಮೇಶ್ವರ ನಂಬೂದಿರಿ]]''' (&lt;abbr&gt;ಸು.&lt;/abbr&gt; 1380–1460) – [[ಕೇರಳ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತ ಶಾಲೆ]]ಯ ಪ್ರಮುಖ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೀಯ]] [[ಗಣಿತಜ್ಞ]] ಮತ್ತು [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]
*[[ನೀಲಕಂಠ ಸೋಮಯಾಜಿ]] (14 ಜೂನ್ 1444 – 1544), [[ಕೇರಳ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತ ಶಾಲೆ]]ಯ ಪ್ರಮುಖ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]-[[ಗಣಿತಜ್ಞ]]
* [[ಜ್ಯೇಷ್ಠದೇವ]] (ಸು. 1500–ಸು. 1610) – [[ಕೇರಳ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತ ಶಾಲೆ]]ಯ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ-ಗಣಿತಜ್ಞ; [[ಕಲನಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಕುರಿತಾದ ಗ್ರಂಥದ ಲೇಖಕ&lt;ref&gt;{{cite web |last=Sarma |first=K. V. |last2=Hariharan |first2=S. |date=1991 |title=A Book on Rationales in Indian Mathematics and Astronomy |url=http://www.new.dli.ernet.in/rawdataupload/upload/insa/INSA_1/20005ac0_185.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129075142/http://www.new.dli.ernet.in/rawdataupload/upload/insa/INSA_1/20005ac0_185.pdf |archive-date=2014-11-29 |access-date=2010-01-28 |website=new.dli.ernet.in}}&lt;/ref&gt;
*[[ಅಚ್ಯುತ ಪಿಷಾರಡಿ]] (ಸು. 1550 ತ್ರಿಕ್ಕಂಡಿಯೂರು (ಅಕಾ ಕುಂದಪುರ), ತಿರೂರ್, ಕೇರಳ, ಭಾರತ – 7 ಜುಲೈ 1621 ಕೇರಳ) ಸಂಸ್ಕೃತ [[ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ|ವ್ಯಾಕರಣಕಾರ]], [[ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ|ಜ್ಯೋತಿಷಿ]], [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] ಮತ್ತು [[ಗಣಿತಜ್ಞ]]
*[[ಮೆಲ್ಪತೂರು ನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟತಿರಿ]] (1560–1646/1666) – [[ಕೇರಳ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತ ಶಾಲೆ]]ಯ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಗಣಿತೀಯ [[ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]]

====ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು====
* [[ಕೆ. ಆರ್. ರಾಮನಾಥನ್]] – ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಪವನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು [[ಭೌತಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ]], ಅಹಮದಾಬಾದ್ನ ಮೊದಲ ನಿರ್ದೇಶಕ; [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಿಯೋಡಿಸಿ ಮತ್ತು ಜಿಯೋಫಿಸಿಕ್ಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (1954–57)
* [[ಪ್ರಿಯಾ ಅಬ್ರಹಾಂ]] – ವೈರಾಲಜಿಸ್ಟ್, [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ವೈರಾಲಜಿ]]ಯ ಮಾಜಿ ನಿರ್ದೇಶಕರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Meet Priya Abraham, director of National Institute of Virology in Pune |url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/women/2020/03/23/priya-abraham-national-institute-virology-pune.html |access-date=2023-09-17 |website=www.onmanorama.com}}&lt;/ref&gt;
* [[ವಿ. ಆರ್. ಲಲಿತಾಂಬಿಕ]] (1962–) – [[ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ]] (ISRO) ಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ; 2022 ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಮಾನವ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಹಾರಾಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಿರ್ದೇಶಕಿಯಾಗಿ ಗಗನಯಾನ ಮಿಷನ್ ಅನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲಿದ್ದಾರೆ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/scientist-vr-lalithambika-will-lead-isros-human-space-flight-programme/articleshow/65450174.cms|title = VR Lalithambika, the woman who will lead India's human space flight programme|newspaper = The Economic Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/meet-the-woman-who-leads-indias-manned-mission-to-space-bengaluru-1902852|title=Meet The Woman Who Leads India's &quot;Manned Mission&quot; To Space|website=NDTV.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news| url = https://www.thehindu.com/sci-tech/science/with-human-space-flight-india-to-push-frontiers/article24698496.ece| title = With human space flight, India to push frontiers - The Hindu| newspaper = The Hindu| date = 15 August 2018| last1 = d. s| first1 = Madhumathi}}&lt;/ref&gt;
* [[ಕೃಷ್ಣಸ್ವಾಮಿ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್]] – 1994–2003ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ]] (ISRO) ಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಿಜ್ಞಾನಿ&lt;ref name=&quot;Dr. Krishnaswamy Kasturirangan (1994-2003)&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.isro.gov.in/about-isro/dr-krishnaswamy-kasturirangan-1994-2003 |title=Dr. Krishnaswamy Kasturirangan (1994-2003) |date=2016 |publisher=[[Indian Space Research Organisation]] |access-date=15 January 2019 |archive-date=25 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925204231/https://www.isro.gov.in/about-isro/dr-krishnaswamy-kasturirangan-1994-2003 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ರಾಜಸ್ಥಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://www.curaj.ac.in/Default.aspx?PageId=214| title=Chancellor| access-date=15 January 2019| archive-url=https://web.archive.org/web/20190101134826/http://curaj.ac.in/Default.aspx?PageId=214| archive-date=1 January 2019| url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅವರು [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಮಾಜಿ ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.jnu.ac.in/main.asp?sendval=Chancellor |title=Welcome to Jawaharlal Nehru University |access-date=2012-05-02 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120507153954/http://www.jnu.ac.in/main.asp?sendval=Chancellor |archive-date=7 May 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಞಾನ ಆಯೋಗದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://planningcommission.nic.in/aboutus/orgn.html |title=Planning Commission Organisation |work=Shivap |access-date=2009-12-03 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304030932/http://planningcommission.nic.in/aboutus/orgn.html |archive-date=4 March 2010 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt; ಅವರು [[ರಾಜ್ಯಸಭಾ]]ದ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ (2003–09) ಮತ್ತು ಈಗ ರದ್ದುಗೊಂಡ [[ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗ (ಭಾರತ)|ಭಾರತದ ಯೋಜನಾ ಆಯೋಗ]]ದ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಏಪ್ರಿಲ್ 2004 ರಿಂದ 2009 ರವರೆಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಸ್ಟಡೀಸ್]] ನ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು.
*[[ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮಲ್]] (4 ನವೆಂಬರ್ 1897 – 7 ಫೆಬ್ರವರಿ 1984) ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ PhD ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯ ತಳಿ, [[ಸೈಟೋಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಫೈಟೋಜಿಯೋಗ್ರಫಿ]] ಕುರಿತು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೆಲಸವು [[ಕಬ್ಬು]] ಮತ್ತು [[ಬದನೆಕಾಯಿ]] (ಬೃಂಜಾಲ್) ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.

====ಶಿಕ್ಷಕ ವರ್ಗ====
[[File:Thomas Kailath.jpg|thumb|right|130px|ಥಾಮಸ್ ಕೈಲಾತ್]]
* [[ಜಾರ್ಜ್ ಸುದರ್ಶನ್]] – [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ]] ಎಮೆರಿಟಸ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ
* [[ಥಾಮಸ್ ಕೈಲಾತ್]] – [[ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ]]; ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ
* [[ಫೈಸಲ್ ಕುಟ್ಟಿ]] – ಕಾನೂನು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ
* [[ಜಾರ್ಜ್ ವರ್ಘೀಸ್]] – ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ
* [[ಕೆ. ಮಣಿ ಚಾಂಡಿ]] – ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ
* [[ಮಥಾಯ್ ವರ್ಘೀಸ್]] – [[ಗಣಿತ]] ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ
* [[ಪಾಲ್ ಎ. ಕತ್ತುಮನ್]] – ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ
* [[ಪುಲಿಕ್ಕೆಲ್ ಅಜಯನ್]] – ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ
* [[ಕುರಿಯನ್ ಕುನ್ನುಂಪುರಂ]] – ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ
* [[ಜಾನ್ ವಟ್ಟಾಂಕಿ]] – ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ
* [[ಥಾಮಸ್ ಜಕಾರಿಯಾ]] – ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ
* [[ಟಿ. ಪ್ರದೀಪ್]] – [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]] ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ
*[[ಶ್ರೀ ಕೆ. ನಯ್ಯರ್]] – ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ
[[File:V C Samuel Yale PhD.jpg|thumb|right|150px|ವಿ.ಸಿ. ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್]]
* ರೆವ್. ಫಾದರ್ ಡಾ. [[ವಿ.ಸಿ. ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್]] – ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ಲೇಖಕ, ಬಹುಭಾಷಾವಿದ ಮತ್ತು ಸಮನ್ವಯ ನಾಯಕ
* [[ಪಿ. ಎನ್. ವಿನಯಚಂದ್ರನ್]] – ಸಾಗರಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಹ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ
* [[ತಾನು ಪದ್ಮನಾಭನ್]] – ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ
* [[ಕುರುವಿಲ್ಲ ಪಾಂಡಿಕಟ್ಟು]] – ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ
* [[ಜಿ. ಬಾಲಕೃಷ್ ನಾಯರ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಪ್ರಹ್ಲಾದ್ ವಡಕ್ಕಪಟ್]] – ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ರೊಬೊಟಿಕ್ಸ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.prahlad.in|title=Dr. Prahlad Vadakkepat's Homepage|website=Prahlad.in}}&lt;/ref&gt;
* [[ಕೆ. ಆರ್. ಕೆ. ಈಶ್ವರನ್]] – [[ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಅಸ್ತ್ರಾ ಚೇರ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ

====ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು====
* [[ಜಾನ್ ಪಾಲೋಕರೆನ್]] – [[ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕಾಲೇಜ್, ತ್ರಿಶ್ಶೂರ್]]ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲ
* [[ಮಥಾಯ್ ವರ್ಘೀಸ್]] – ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಜಿಯೋಮೆಟ್ರಿ ಅಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ (IGA), ಅಡಿಲೇಡ್ನ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಎಲುವತ್ತಿಂಗಲ್ ದೇವಸ್ಸಿ ಜೆಮ್ಮಿಸ್]] – [[ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಅಂಡ್ ರಿಸರ್ಚ್, ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]ನ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಎಂ. ಜಿ. ಕೆ. ಮೆನನ್]] – [[ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]]ನ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
* [[ವಿ. ಎನ್. ರಾಜಶೇಖರನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] – [[ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ 6ನೇ ಕುಲಪತಿಗಳು
* [[ಸಲೀಂ ಗಂಗಾಧರನ್]] – ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನಿರ್ದೇಶಕರು, [[ಕೇರಳ]] ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]]

====ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ====
* ಡಾ.[[ಅಯ್ಯತನ್ ಗೋಪಾಲನ್]] - ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಪುರುಷ ವೈದ್ಯ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ, ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಮಾನಸಿಕ ಆಶ್ರಮದ (ಕುತ್ತಿರಾವತ್ತಂ ಮಾನಸಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ) ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಅಧೀಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ವೈದ್ಯ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ.
* ಡಾ.[[ಅಯ್ಯತನ್ ಜಾನಕಿ ಅಮ್ಮಲ್]] (1881–1945) [[ಕೇರಳ]]ದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ [[ಡಾಕ್ಟರ್ (ಶೀರ್ಷಿಕೆ)|ವೈದ್ಯೆ]].&lt;ref&gt;{{Cite book|last=|first=|title=Modern Kerala: Studies in Social and Agrarian Relations, K.K.N.Kurup. p. 86.|publisher=K.K.N.Kurup. p. 86. mittal publications|year=1988|isbn=|location=|pages=K.K.N.Kurup. p. 86}}&lt;/ref&gt;
* [[ಅಬ್ರಹಾಂ ವರ್ಘೀಸ್]] – [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಫೋರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಔಷಧ]] ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಔಷಧ ವಿಭಾಗದ ಹಿರಿಯ ಸಹ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
* [[ಮಣಿ ಮೆನನ್]] – [[ಹೆನ್ರಿ ಫೋರ್ಡ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ]]ಯ [[ವಟ್ಟಿಕುಟಿ ಯುರಾಲಜಿ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಥಾಮಸ್ ಥಾಮಸ್ (ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ)|ಥಾಮಸ್ ಥಾಮಸ್]] – ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಹೃದಯ-ವಕ್ಷಸ್ಥಳ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ
* [[ಎಂ. ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ (ವೈದ್ಯ)|ಎಂ. ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್]] – ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತಜ್ಞ
* [[ಎಂ. ಎಸ್. ವಲಿಯಾಥನ್]] – ಹೃದಯ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ; ಮಣಿಪಾಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾಜಿ ಕುಲಪತಿಗಳು
* [[ಆರ್. ಕೇಶವನ್ ನಾಯರ್]] – ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ಸಿವಿಲ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ
* [[ವೈದ್ಯರತ್ನಂ ಪಿ. ಎಸ್. ವಾರಿಯರ್]] – ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯ ಮತ್ತು ಕೊಟ್ಟಕ್ಕಲ್ ಆರ್ಯ ವೈದ್ಯ ಶಾಲೆಯ ಸ್ಥಾಪಕ
* [[ಸಲೀಂ ಯೂಸುಫ್]] – ಪಾಪುಲೇಶನ್ ಹೆಲ್ತ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಕೆನಡಾದ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ರಾಜಗೋಪಾಲನ್ ಕೃಷ್ಣನ್]] ವೈದ್ಯನ್ – ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯ
* [[ಮೋಹನ್ ಡಿ. ನಾಯರ್]] – ಭಾರತೀಯ ಔಷಧೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ

====ಮಾನವಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು====
* [[ನಿವೇದಿತಾ ಮೆನನ್]] – ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಬರಹಗಾರ್ತಿ; ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಚಿಂತನೆಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ

=== ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ===
&lt;!-- NOTICE:  Per our policies, do not add any name that does not have an article. Any name added without a source will be subject to immediate removal. --&gt;
* [[ರಾಜೀವ್ ಮಾಧವನ್]] – ಉದ್ಯಮಿ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/Tech-a-tete/rajeev-madhavan-kochi-comics-to-california-chips/|title=Rajeev Madhavan: Kochi comics to California chips|work=Times of India Blog|access-date=2017-04-01|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 
* [[ರಾಜೇಶ್ ಗೋಪಿನಾಥನ್]] – [[ಟಾಟಾ ಕನ್ಸಲ್ಟೆನ್ಸಿ ಸರ್ವೀಸಸ್]]ನ CEO
* [[ಥಾಮಸ್ ಕುರಿಯನ್]] – [[ಓರಾಕಲ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]]ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಜಾಗತಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
* [[ರೇಜಿ ಅಬ್ರಹಾಂ]] – ABAN ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಕಂಪನೀಸ್ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಸಿ ಜೆ ಜಾರ್ಜ್]] – [[ಜಿಯೋಜಿತ್ ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಸರ್ವೀಸಸ್]]ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು CEO
* [[ಕ್ರಿಸ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – [[ಇನ್ಫೋಸಿಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್]]ನ ಸಹ-ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ CEO
* [[ಎಸ್. ಡಿ. ಶಿಬುಲಾಲ್]] – ಇನ್ಫೋಸಿಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ನ CEO ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಆರ್. ಕೆ. ಕೃಷ್ಣ ಕುಮಾರ್|ಆರ್ಕೆ ಕೃಷ್ಣ ಕುಮಾರ್]] – [[ಸರ್ ದೊರಾಬ್ಜಿ ಟಾಟಾ ಟ್ರಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಸರ್ ರತನ್ ಟಾಟಾ ಟ್ರಸ್ಟ್]]ನ ಟ್ರಸ್ಟಿ
* [[ಆರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – [[ಟಾಟಾ ಸನ್ಸ್]]ನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಬಿ. ರವಿ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಭಾರತೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಟೈಕೂನ್
* [[ಜಾರ್ಜ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮುತ್ತೂಟ್]] – ಮುತ್ತೂಟ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ &amp; [[ಮುತ್ತೂಟ್ ಗ್ರೂಪ್]]ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ವರ್ಘೀಸ್ ಕುರಿಯನ್]] – [[ಗುಜರಾತ್ ಕೋ-ಆಪರೇಟಿವ್ ಮಿಲ್ಕ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಫೆಡರೇಶನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]]ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
* [[ಥಾಕಿಯುದ್ದೀನ್ ವಹೀದ್]] – ಈಸ್ಟ್ ವೆಸ್ಟ್ ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ನ ಮಾಲೀಕ
* [[ಕೆ.ಎಂ. ಮಾಮ്മೆನ್ ಮಾಪ್ಪಿಳೈ]] – [[ಮದ್ರಾಸ್ ರಬ್ಬರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ|MRF ಟೈರ್ಸ್]] ಮತ್ತು ''[[ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮ]]'' ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ
* [[ಸಿ. ಪಿ. ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್]] – [[ಲೀಲಾ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಹೋಟೆಲ್ಸ್]]ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ
* [[ರಾಜ್ಮೋಹನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಬೀಟಾ ಗ್ರೂಪ್ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
* [[ಕೊಚೌಸೆಫ್ ಚಿಟ್ಟಿಲಪ್ಪಿಳ್ಳಿ]] – ವಿ ಗಾರ್ಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಎಂ. ಎ. ಯೂಸುಫ್ ಅಲಿ]] – EMKE ಗ್ರೂಪ್, ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಲುಲು ಹೈಪರ್ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೂಪರ್ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ
* [[ಬೀನಾ ಕಣ್ಣನ್]] – ಸೀಮಟ್ಟಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸಕಿ
* [[ನಡಕ್ಕಲ್ ಪರಮೇಶ್ವರನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] ಅಥವಾ &quot;ಕಾಫಿ ಹೌಸ್ ಪಿಳ್ಳೈ&quot; – [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಕಾಫಿ ಹೌಸ್]]ಗಳ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ
* [[ಬೈಜು ರವೀಂದ್ರನ್]] – ಥಿಂಕ್ ಅಂಡ್ ಲರ್ನ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ [[BYJU'S]] - ದ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಆ್ಯಪ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ, ಇದು [[ಚಾನ್ ಝುಕರ್ಬರ್ಗ್ ಉಪಕ್ರಮ]]ದಿಂದ [[ಏಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Heath |first=Alex |date=September 8, 2016 |title=Mark Zuckerberg leads $50 million investment in Indian education startup |url=https://www.businessinsider.sg/mark-zuckerberg-invests-byju-indian-education-startup-2016-9/?r=US&amp;IR=T |archive-url=https://web.archive.org/web/20180621194124/https://www.businessinsider.sg/mark-zuckerberg-invests-byju-indian-education-startup-2016-9/?r=US&amp;IR=T |archive-date=June 21, 2018 |work=[[Business Insider]]}}&lt;/ref&gt; ಇದು 2017 ರಲ್ಲಿ [[ಟ್ಯೂಟರ್ವಿಸ್ಟಾ]] ಸ್ವಾಧೀನದೊಂದಿಗೆ, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಹೋಗಿರುವ ಕೆಲವೇ ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಾಹಕ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.forbesindia.com/article/big-bet/byjus-swipe-and-learn-from-this-nearunicorn/48179/1 |title = Forbes India - Byju's: Swipe And Learn From This Near-unicorn}}&lt;/ref&gt;
* [[ಅಜಿತ್ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – [[ರೆಡಿಫ್]]ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
* [[ದಿಲೀಪ್ ಕೆ ನಾಯರ್]] – [[ನಾರ್ಥ್ ಈಸ್ಟ್ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ (NEFTU)|ನಾರ್ಥ್ ಈಸ್ಟ್ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ಯ ಮೊದಲ ಕುಲಪತಿಗಳು; ''ದ ಎಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಔಟ್ಲುಕ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್''ನ ಪ್ರಕಾಶಕರು
* [[PNC ಮೆನನ್]] – ಸೋಭಾ ಡೆವಲಪರ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ
* [[ಅರುಣ್ ಎಂ. ಕುಮಾರ್]] – KPMG ಇಂಡಿಯಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ
* [[ಮಥುನ್ನಿ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್]] – ಅಲ್-ಸಯ್ಯರ್ ಗ್ರೂಪ್ನ ಮಾಜಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ; ಜಬ್ರಿಯಾ ಇಂಡಿಯನ್ ಶಾಲೆಯ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು; ಇಂಡಿಯನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸರ್ಕಲ್, ಕುವೈತ್ನ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ

====ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು==== 
[[File:SirChetturSankaranNair.jpg|thumb|right|130px|ಸರ್ ಚೆಟ್ಟೂರು ಶಂಕರನ್ ನಾಯರ್]]
* ಸರ್ [[ಚೆಟ್ಟೂರು ಶಂಕರನ್ ನಾಯರ್]] – [[ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಂಪೈರ್|KCIE]], [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (1897–1898)
* [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸೆಹಗಲ್]] – ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಾಗಿ, [[ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್]]ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ INA ಯ ಝಾನ್ಸಿ ರಾಣಿ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದರು
* [[ಕುಂಬಳತು ಶಂಕು ಪಿಳ್ಳೈ]] - 1949-1951ರವರೆಗೆ [[ಕೇರಳ ಪ್ರದೇಶ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿ]]ಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
*
* [[ಎನ್ಪಿ ನಾಯರ್|ಎನ್.ಪಿ. ನಾಯರ್]] – [[ಆಝಾದ್ ಹಿಂದ್ ದಳ]]ದ ಆಡಳಿತಗಾರ
* [[ಕೆ. ಕೆಳಪ್ಪನ್]] - ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ 
* [[ಕೆ. ಪಿ. ಕೇಶವ ಮೆನನ್]] – ''[[ಮಾತೃಭೂಮಿ]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ-ಸಂಪಾದಕ
* [[ಎ. ಕೆ. ಗೋಪಾಲನ್|ಎ. ಕೆ. ಗೋಪಾಲನ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] – [[ಭಾರತದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ನಾಯಕ
* [[ಕೆ. ಕುಮಾರ್]] (ಕುಮಾರ್ಜಿ) – ಗಾಂಧಿವಾದಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ, ವಾಗ್ಮಿ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಕ, ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ'' ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದರು
*
* [[ವೆಳಿಯಂಕೋಡ್ ಉಮರ್ ಖಾಸಿ]] – ರಹಸ್ಯ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ವಿದ್ವಾಂಸ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಕವಿ
* [[ಅಮ್ಮು ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್]]
* [[ಅಚ್ಚಮ್ಮ ಚೆರಿಯನ್]] – ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ಝಾನ್ಸಿ ರಾಣಿ
* [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಬ್ದುಲ್ ರಹಿಮಾನ್]] – ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಕೆಪಿಸಿಸಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
* [[ವಕ್ಕಂ ಮಜೀದ್]] – [[ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ]] ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯ
* [[ಟಿ. ಎಂ. ವರ್ಘೀಸ್]] – ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿಯ ಸಚಿವರು
* [[ಜಾರ್ಜ್ ಜೋಸೆಫ್ (ಕೇರಳ)|ಜಾರ್ಜ್ ಜೋಸೆಫ್]] – ವಕೀಲ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ
* [[ಸಿ. ಕೇಶವನ್]] – [[ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ]]ಯ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ
* [[ಕೆ. ಕೆಳಪ್ಪನ್]] – ಪಯ್ಯನೂರು ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ಮತ್ತು [[ಗುರುವಾಯೂರು ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ]]ದ ನಾಯಕ
* [[ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]] – ಮಲಯಾಳಂ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಮಾನವತಾವಾದಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ
*
*
* [[ವೇಲು ತಂಪಿ ದಳವ]]
* [[ಅಮ್ಮು ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್]] 
* [[ಎ. ಜೆ. ಜಾನ್, ಅನಪರಂಬಿಲ್]]
* [[ನೆಟ್ಟೂರ್. ಪಿ. ದಾಮೋದರನ್]] – ಸಮಾಜ ಸೇವಕ
* [[ಮೊಯ್ದು ಮೌಲವಿ]] – [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]ನ ನಾಯಕ

====ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು====
[[File:Shri Shankaracharya.jpg|thumb|right|130px|ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ]]
&lt;!-- NOTICE:  Per our policies, Dd not add any name that does not have an article. Any name added without a source will be subject to immediate removal. --&gt;
* [[ಆದಿ ಶಂಕರ]] (788–820) – ಸಂತ, ಕವಿ, ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕಾರ
* [[ಅಯ್ಯಂಕಾಳಿ]] – [[ದಲಿತ]]ರ ನಾಯಕ
* [[ಅಯ್ಯತನ್ ಗೋಪಾಲನ್]] (1861-1948) - ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ, ಸುಗುಣವರ್ಧಿನಿ ಚಳವಳಿಯ ಸ್ಥಾಪಕ, [[ಡಿಪ್ರೆಸ್ಡ್ ಕ್ಲಾಸಸ್ ಮಿಷನ್]], ಕೇರಳದಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮಾಜ]]ದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರಕ.
* [[ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್ ಮಾಧತಿಲ್ ರಾರಿಚನ್ ಮೂಪನ್]] - (1856–1919) ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕಂಡೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಚಟುವಟಿಕೆ.
* [[ಕೆ. ಎಂ. ಸೀತಿ]] – ಸಾಹೇಬ್ ಬಹದ್ದೂರ್, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೀತಿ ಸಾಹೇಬ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ
* [[ಚಟ್ಟಂಪಿ ಸ್ವಾಮಿಕಲ್]] (1853–1925) – ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ
* [[ಸಿ. ಕೇಶವನ್]] – 1951–1952ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ
* [[ಕುರಿಯಾಕೋಸ್ ಎಲಿಯಾಸ್ ಚವಾರ]] – ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಸಂತ
* [[ಲಲಿತಾಂಬಿಕ ಅಂತರ್ಜನಂ]] – ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ್ತಿ
* [[ಕೆ. ಪಿ. ಕೇಶವ ಮೆನನ್]] – ''[[ಮಾತೃಭೂಮಿ]]'' ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ
* [[ಕೆ. ಕುಮಾರ್]] (ಎಲಂತೂರು ಕುಮಾರ್ಜಿ) – ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ-ಸುಧಾರಕ, ಹರಿಜನ ಉನ್ನತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರಸ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು
* [[ಕೆ. ಕೆಳಪ್ಪನ್]] – ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ 
* [[ಮಥಾಯ್ ಮಂಜೂರಾನ್]] (1912–1970) – ಸಮಾಜವಾದಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ, ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯ, 2ನೇ ಇಎಂಎಸ್ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಚಿವರು
* [[ಮನ್ನತು ಪದ್ಮನಾಭನ್]] – ನಾಯರ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ
* [[ಎಂ.ಸಿ. ಜೋಸೆಫ್|ಎಂ. ಸಿ. ಜೋಸೆಫ್]] – ತರ್ಕವಾದಿ, ''[[ಯುಕ್ತಿವಾದಿ]]''ಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕ
* [[ನವಾಬ್ ರಾಜೇಂದ್ರನ್]] – ಸಮಾಜ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ
* [[ನಾರಾಯಣ ಗುರು|ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರು]] (1856–1928) – ಕೇರಳದ ನವೋದಯದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ, ವಿದ್ವಾಂಸ, ಶಿಕ್ಷಕ, ಸಂತ ಮತ್ತು ವೇದಾಂತಿ
* [[ಸಹೋದರನ್ ಅಯ್ಯಪ್ಪನ್]] – ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ, ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರುಗಳ ಅನುಯಾಯಿ
* [[ನಟರಾಜ ಗುರು]] – ನಾರಾಯಣ ಗುರುಗಳ ಶಿಷ್ಯ
* [[ವಕ್ಕಂ ಮೌಲವಿ]] (1877–1933) – ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ, ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ, ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತ
* [[ಅಬ್ರಹಾಂ ಬರಾಕ್ ಸೇಲಂ]] – ಜಿಯಾನಿಸ್ಟ್, ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ, ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ

===ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ===

====ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ====
* [[ಆದಿ ಶಂಕರ]] (788–820) – ಸಂತ, ಕವಿ, ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಕಾರ
* [[ಚಟ್ಟಂಪಿ ಸ್ವಾಮಿಕಲ್]] (1853–1924) – ಹಿಂದೂ ಋಷಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ
* [[ವಾಘ್ಭಟಾನಂದ]] (1885 – ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1939) ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರಾಗಿದ್ದರು.
* [[ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರು]] (1854–1928) – [[ಶಿವಗಿರಿ ಮಠ]]ದ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ
* [[ತಪೋವನ್ ಮಹಾರಾಜ್]] (1889–1957) – [[ಸ್ವಾಮಿ ಚಿನ್ಮಯಾನಂದ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವಾಮಿ ಸುಂದರಾನಂದ]]ರ ಗುರು
* [[ಸ್ವಾಮಿ ರಂಗನಾಥಾನಂದ]] (1908–2005) – ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠ ಮತ್ತು ಮಿಷನ್ನ 13ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
* [[ಏಕನಾಥ್ ಈಶ್ವರನ್]] (1910–1999) – ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಕ, ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಬಳಸಲಾಗುವ [[ಪ್ಯಾಸೇಜ್ ಮೆಡಿಟೇಶನ್]] ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು
* [[ಚಿನ್ಮಯಾನಂದ]] (1916–1993) – [[ಚಿನ್ಮಯ ಮಿಷನ್]]ನ ಸ್ಥಾಪಕ
* [[ನಿತ್ಯ ಚೈತನ್ಯ ಯತಿ]] (1924–1999) – [[ಅದ್ವೈತ ವೇದಾಂತ]]ದ ಪ್ರತಿಪಾದಕ
* [[ಕರುಣಾಕರ ಗುರು]] (1927–1999) – ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ, [[ಸಂತಿಗಿರಿ ಆಶ್ರಮ]]ದ ಸ್ಥಾಪಕ
* [[ಸ್ವಾಮಿ ಭೂಮಾನಂದ ತೀರ್ಥ]] (1933–) – ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ ಮತ್ತು [[ನಾರಾಯಣಶ್ರಮ ತಪೋವನಂ]]ನ ಸ್ಥಾಪಕ
* [[ಸ್ವಾಮಿ ಅಭೇದಾನಂದ]] ಅಭೇದಾಶ್ರಮಂ ತಿರುವಂತಪುರಂ 
* [[ಮಾತಾ ಅಮೃತಾನಂದಮಯಿ]] (1953–) – ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕಿ ಮತ್ತು [[ಮಾತಾ ಅಮೃತಾನಂದಮಯಿ ಮಠ]]ದ ಸ್ಥಾಪಕಿ, ಅಮ್ಮ ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ

====ಇಸ್ಲಾಂ====
* [[ಪನಕ್ಕಾಡ್ ಸಯ್ಯದ್ ಮೊಹಮ್ಮದಲಿ ಶಿಹಾಬ್ ಥಂಗಲ್|ಪನಕ್ಕಾಡ್ ಥಂಗಲ್]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/Thousands-bid-tearful-farewell-to-Thangal/article16525900.ece|title=Thousands bid tearful farewell to Thangal|date=3 August 2009|website=Thehindu.com}}&lt;/ref&gt;
* [[ಅಹ್ಮದ್ ಕುಟ್ಟಿ]] – ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿದ್ವಾಂಸ
* [[ಕಂಠಪುರಂ ಎ. ಪಿ. ಅಬೂಬಕರ್ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್]] – ಭಾರತದ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮುಫ್ತಿ
* [[ಚೇರುಶ್ಶೇರಿ ಸೈನುದ್ದೀನ್ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್|ಚೇರುಶ್ಶೇರಿ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್]]
* [[ಕೆಟಿ ಮನು ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್]]
* [[ಕಲಂಬಾಡಿ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್]]
* [[ಉಳ್ಳಾಲ್ ಥಂಗಲ್]]
* [[ಸಯ್ಯದ್ ಹೈದರಲಿ ಶಿಹಾಬ್ ಥಂಗಲ್|ಹೈದರಲಿ ಶಿಹಾಬ್ ಥಂಗಲ್]]
* [[ಚೆಕಣ್ಣೂರು ಮೌಲವಿ]] – ಪ್ರಗತಿಪರ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಪಾದ್ರಿ
* [[ಎಂಎಂ ಅಕ್ಬರ್]] – ಮುಸ್ಲಿಂ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ, ತುಲನಾತ್ಮಕ ಧರ್ಮ ವಿದ್ವಾಂಸ
* [[ಅಬ್ದುಲ್ ಹಕೀಮ್ ಅಜ್ಹರಿ]] - ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿದ್ವಾಂಸ
* [[ಕಣ್ಣಿಯಾತ್ ಅಹ್ಮದ್ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್]] - ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿದ್ವಾಂಸ
* [[ಇ. ಕೆ. ಅಬೂಬಕರ್ ಮುಸ್ಲಿಯಾರ್]] - ಸಮುದಾಯ ನಾಯಕ
* [[ಹುಸೇನ್ ಮಾದವೂರ್]] - ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿದ್ವಾಂಸ
* [[ಸಯ್ಯಿದ್ ಇಬ್ರಾಹೀಮ್ ಖಲೀಲ್ ಅಲ್ ಬುಖಾರಿ|ಇಬ್ರಾಹೀಮ್ ಖಲೀಲ್ ಅಲ್ ಬುಖಾರಿ]] - ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿದ್ವಾಂಸ

==== ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ ====
* [[ಫಿಲಿಪೋಸ್ ಮಾರ್ ಕ್ರಿಸೋಸ್ಟಮ್]] – [[ಮಲಂಕರ ಮಾರ್ಥೋಮಾ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]]ನ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಥೋಮಾ XX
* [[ಮಾರ್ ಯೋಹಾನನ್ ಯೋಸೆಫ್]] – ಪವಿತ್ರ ಅಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ದಿ ಈಸ್ಟ್ನ ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಬಿಷಪ್
* [[ಅಮಲೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಅಲ್ಫೋನ್ಸಾ]] – [[ಭಾರತೀಯ ಜನರು|ಭಾರತೀಯ]] ಮೂಲದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ, [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]]ನಿಂದ [[ಸಂತ]]ೆಯಾಗಿ ಅಭಿಷೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು
* [[ಬಾಸೆಲಿಯೋಸ್ ಕ್ಲೀಮಿಸ್]] – [[ಸ್ಯಾನ್ ಗ್ರೆಗೊರಿಯೊ VII|ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಸೇಂಟ್ ಗ್ರೆಗೊರಿ VIIನ ಕಾರ್ಡಿನಲ್-ಪಾದ್ರಿ]]
* [[ಬಾಸೆಲಿಯೋಸ್ ಮಾರ್ ಥೋಮಾ ಪೌಲೋಸ್ II]] – [[ಮಲಂಕರ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]]ನ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕೋಸ್
* [[ಬಾಸೆಲಿಯೋಸ್ ಥಾಮಸ್ I]] – [[ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]]ನ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕೋಸ್
*[[ಗೀವರ್ಘೀಸ್ ಗ್ರೆಗೊರಿಯೋಸ್ ಆಫ್ ಪರುಮಲ|ಗೀವರ್ಘೀಸ್ ಮಾರ್ ಗ್ರೆಗೊರಿಯೋಸ್ (ಪರುಮಲ ತಿರುಮೇನಿ)]] – [[ಮಲಂಕರ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]]ನಿಂದ ಅಭಿಷೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಸಂತ
* [[ಜಾರ್ಜ್ ಅಲೆಂಚೇರಿ]] – [[ಸ್ಯಾನ್ ಬೆರ್ನಾರ್ಡೊ ಅಲ್ಲೆ ಟೆರ್ಮೆ|ಸ್ಯಾನ್ ಬೆರ್ನಾರ್ಡೊ ಅಲ್ಲೆ ಟೆರ್ಮೆಯ ಕಾರ್ಡಿನಲ್-ಪಾದ್ರಿ]]
* [[ಜೋಸೆಫ್ ಮಾರ್ ಥೋಮಾ]] – ಮಾರ್ ಥೋಮಾ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಪಾದ್ರಿ 
* [[ಜಾಯ್ ಅಲಪ್ಪಾಟ್]] – ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಬಿಷಪ್
* [[ಜೋಸೆಫ್ ಪರೆಕಾಟ್ಟಿಲ್]] – ಜೂನ್ 1988 ರಲ್ಲಿ [[ಪೋಪ್ ಜಾನ್ ಪಾಲ್ II]] ರಿಂದ [[ಕಾರ್ಡಿನಲ್ (ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್)|ಕಾರ್ಡಿನಲ್]] ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು
* [[ಕೆ. ಪಿ. ಯೋಹಾನನ್|ಕೆಪಿ ಯೋಹಾನನ್]] – [[ಬಿಲೀವರ್ಸ್ ಚರ್ಚ್]]ನ [[ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಬಿಷಪ್]]
* [[ಕುರಿಯಾಕೋಸ್ ಎಲಿಯಾಸ್ ಚವಾರ]] – [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]]ನ ಸಂತ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ
* [[ಕೆ.ವಿ. ಸೈಮನ್]] – [[ಕೇರಳ ಬ್ರೆಥ್ರೆನ್]] ಪ್ರವರ್ತಕ
* [[ಮಾರ್ ಗ್ರೆಗೊರಿ ಕರೋತೆಂಪ್ರೆಲ್]] – [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಎಪಾರ್ಕಿ ಆಫ್ ರಾಜ್ಕೋಟ್]]ನ ಬಿಷಪ್
* [[ಪಿ.ಸಿ. ಜಾನ್]] – [[ಕೇರಳ ಬ್ರೆಥ್ರೆನ್]] ಪ್ರವರ್ತಕ
* [[ಯೂಫ್ರೇಸಿಯಾ ಎಳುವತ್ತಿಂಗಲ್|ಸಂತ ಯೂಫ್ರೇಸಿಯಾ]] – [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಚರ್ಚ್]]ನ ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಮೆಲೈಟ್ ಸನ್ಯಾಸಿನಿ
* [[ವರ್ಕಿ ವಿಥಯತಿಲ್]] – ಮಾಜಿ [[ಸ್ಯಾನ್ ಬೆರ್ನಾರ್ಡೊ ಅಲ್ಲೆ ಟೆರ್ಮೆ|ಸ್ಯಾನ್ ಬೆರ್ನಾರ್ಡೊ ಅಲ್ಲೆ ಟೆರ್ಮೆಯ ಕಾರ್ಡಿನಲ್-ಪಾದ್ರಿ]]
* [[ವರ್ಘೀಸ್ ಪಯ್ಯಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಪಾಲಕ್ಕಪ್ಪಿಳ್ಳಿ]] – [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]]ನಿಂದ [[ವೆನೆರಬಲ್]] ಆಗಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು
* [[ಪಾಲಕ್ಕಲ್ ಥೋಮ]] – ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್]] ಚರ್ಚ್ನ ಭಾರತೀಯ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಪಾದ್ರಿ
* ಥಿಯೋಡೋಸಿಯಸ್ ಮಾರ್ ಥೋಮಾ- [ಮಾರ್ಥೋಮಾ ಚರ್ಚ್]- ಮಾರ್ ಥೋಮಾ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಪಾದ್ರಿ

====ಪಿಆರ್ಡಿಎಸ್====
*[[ಪೊಯ್ಕಯಿಲ್ ಯೋಹಾನನ್]] ಅಲಿಯಾಸ್ ಪೊಯ್ಕಯಿಲ್ ಕುಮಾರ ಗುರು ದೇವನ್ – ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಕವಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ರಕ್ಷಾ ದೈವ ಸಭಾ ಎಂಬ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ

===ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆ===

====ಬರಹಗಾರರು====
{{see also|ಮಲಯಾಳಂನ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರ ಪಟ್ಟಿ}}

[[File:Chandiroor Divakaran New DSW.JPG|thumb|right|130px|[[ಚಂಡಿರೂರ್ ದಿವಾಕರನ್]]]]
&lt;!-- NOTICE: Per our policies, do not add any name that does not have an article. Any name added without a source will be subject to immediate removal. --&gt;
* [[ಅಜಯ್ ಪ್ರಭಾಕರ್]] – ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕ
* [[ಎ. ಆರ್. ರಾಜರಾಜ ವರ್ಮ]] – ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕರಣಕಾರ
* [[ಅಕ್ಕಿತಂ ಅಚ್ಯುತನ್ ನಂಬೂತಿರಿ]] – ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ; 1973 ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ
* [[ಅಪ್ಪು ನೆಡುಂಗಡಿ]] – ಮೊದಲ [[ಮಲಯಾಳಂ]] [[ಕಾದಂಬರಿ]]ಯಾದ ''[[ಕುಂದಲತ]]''ಯ ಲೇಖಕ
* [[ಅನಿತಾ ನಾಯರ್]] – ಬರಹಗಾರ್ತಿ
* [[ಅರುಂಧತಿ ರಾಯ್]] – ನಟಿಯಿಂದ ಬರಹಗಾರ್ತಿಯಾದವರು, 1997 ರಲ್ಲಿ ''[[ದಿ ಗಾಡ್ ಆಫ್ ಸ್ಮಾಲ್ ಥಿಂಗ್ಸ್]]'' ಕಾದಂಬರಿಗೆ ಬುಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು, ಇದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸೆಟ್ ಆಗಿದೆ
* [[ಬಾಲಚಂದ್ರನ್ ಚುಳ್ಳಿಕ್ಕಾಡು]] – ಕವಿ
* [[ಬಾಲಮಣಿ ಅಮ್ಮ]] – ಕವಯತ್ರಿ; ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪದಕವಾದ [[ಸರಸ್ವತಿ ಸಮ್ಮಾನ್]] ಗೆದ್ದರು
* [[ಚಂಡಿರೂರ್ ದಿವಾಕರನ್]] – ಕವಿ, ಜಾನಪದ ಗೀತೆ ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು 2011 ರ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ
* [[ಚಂಗಂಪುಳ ಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] (1911–1948) – ಕವಿ, &quot;ರಮಣನ್&quot; (1936) ಪಾದ್ರಿಯ ಎಲಿಜಿಯ ಲೇಖಕ
* [[ಚೇರುಶ್ಶೇರಿ ನಂಬೂತಿರಿ]] – ಕವಿ, ''ಕೃಷ್ಣಗಾಧ (ಕೃಷ್ಣನ ಹಾಡು)''ಯ ಲೇಖಕ
* [[ಡಿ. ವಿನಯಚಂದ್ರನ್]] – ಕವಿ
* [[ಎಡಸ್ಸೇರಿ ಗೋವಿಂದನ್ ನಾಯರ್]] – ಕವಿ ಮತ್ತು ನಾಟಕಕಾರ
* [[ಫೈಸಲ್ ಕುಟ್ಟಿ]] – ವಕೀಲ, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಂಕಣಕಾರ
* [[ಜಿ. ಶಂಕರ ಕುರುಪ್]] – ಕವಿ
* [[ಜಾರ್ಜ್ ಮೆನಚೇರಿ]] – ಇತಿಹಾಸಕಾರ, ''ದ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ''ದ ಸಂಪಾದಕ, ''ದ ಇಂಡಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್'' (''ದ ನಾಜ್ರಾನೀಸ್'') ನ ಸಂಪಾದಕ
* [[ಗೋಪಿ ಕೊಟ್ಟೂರು]] – ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ
* [[ಹಸ್ಸನ್ ತಿಕ್ಕೋಡಿ]] – ಬರಹಗಾರ, ಕವಿ, MES ರಾಜ ವಸತಿ ಶಾಲೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
* [[ಹಮೀದ್ ಚೆನ್ನಮಂಗಲೂರು]] – ಬರಹಗಾರ, ಪ್ರಗತಿಪರ ಮುಸ್ಲಿಂ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮೂಲಭೂತವಾದದ ವಿಮರ್ಶಕ
* [[ಇ. ಹರಿಕುಮಾರ್]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ
* [[ಇಳಂಗೋ ಅಡಿಗಲ್]] – ''[[ಸಿಲಪ್ಪತಿಕಾರಂ]]''ನ ಲೇಖಕ, [[ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯ|ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯದ]] [[ಐದು ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು|ಐದು ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದು; ತನ್ನನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 2ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಚೇರ]] ರಾಜಕುಮಾರನೆಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ
* [[ಕಡಮ್ಮನಿಟ್ಟ ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್]] – ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ
* [[ಕಳಕ್ಕತ್ತು ಕುಂಚನ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] – ಕವಿ
* [[ಕಮಲಾ ದಾಸ್]] – ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕವಯತ್ರಿ ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಕಾರ್ತಿ; ಮಾಧವಿಕ್ಕುಟ್ಟಿ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿಯೂ ಬರೆದರು; 1999 ರಲ್ಲಿ ಕಮಲಾ ಸುರಯ್ಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆ; 1964 ರಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯನ್ ಕವಿತಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ; 1965 ರಲ್ಲಿ ಕೆಂಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* [[ಕೇಸರಿ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತಕ, ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ
* [[ಕೊಟ್ಟಾರತ್ತಿಲ್ ಶಂಕುನ್ನಿ]] – ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕ. ಅವರು ಕವಿತೆ ಮತ್ತು ಗದ್ಯ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರು 1909 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳದ ದಂತಕಥೆಗಳನ್ನು ಸಂಕಲಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕಾಲು ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. &quot;[[ಐತಿಹ್ಯಮಾಲ]]&quot; (ದಂತಕಥೆಗಳ ಹಾರ) ಕೊಟ್ಟಾರತ್ತಿಲ್ ಶಂಕುನ್ನಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ದಂತಕಥೆಗಳ ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ದಂತಕಥೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ [[ಭಾಷಾಪೋಷಿಣಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಶಂಕುನ್ನಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.
* [[ಕುಮಾರನ್ ಆಸನ್]] – ಕವಿ, ಮಹಾಕವಿ ಕುಮಾರನ್ ಆಸನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ, ಜನವರಿ 1924 ರಲ್ಲಿ ಆಲಪುಳದಿಂದ ಕೊಲ್ಲಂಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ (ರಿಡೀಮರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ) ದೋಣಿ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ 51 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು
* [[ಕುಂಜುನ್ನಿ]] – ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ
* [[ಎನ್. ಎಸ್. ಮಾಧವನ್]] – ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಸಿವಿಲ್ ಸೇವಕ
*[[ಮನು ಎಸ್. ಪಿಳ್ಳೈ|ಮನು ಎಸ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] – “ದ ಐವರಿ ಥ್ರೋನ್”ನ ಲೇಖಕ
* [[ಎಂ. ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್ (ಲೇಖಕ)|ಎಂ. ಕೃಷ್ಣನ್ ನಾಯರ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ
* [[ಎಂ. ಮುಕುಂದನ್]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ
* [[ಮೂತಿರಿಂಗೋಡೆ ಭವತ್ರಾತನ್ ನಂಬೂತಿರಿಪಾಡ್]] – ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ
* [[ಮೊಯಿನ್ಕುಟ್ಟಿ ವೈದ್ಯಾರ್]] – ಕವಿ
* [[ಎಂ. ಪಿ. ಪರಮೇಶ್ವರನ್]] – ವಿಜ್ಞಾನಿಯಿಂದ ಸಮಾಜ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾದವರು
* [[ಎಂ. ಪಿ. ಪಾಲ್]] – ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ
* [[ಎಂ. ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]] – ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ; 1995 ರ [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]
* [[ನಾಲಂಕಲ್ ಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] - ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ
* [[ನಂದಿತಾ ಕೆ. ಎಸ್.]] – ಕವಯತ್ರಿ
* [[ನಿರಣಂ ಕವಿಗಳು]] – ಕನ್ನಸ್ಸ ಕುಟುಂಬದ ಮೂವರು ಮಲಯಾಳಿ ಕವಿಗಳು, ಮಾಧವ ಪಣಿಕ್ಕರ್, ಶಂಕರ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಮತ್ತು ರಾಮ ಪಣಿಕ್ಕರ್; ಅವರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1350 ರಿಂದ 1450 ರ ನಡುವೆ ತಿರುವಲ್ಲಾದ ನಿರಣಂ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು
* [[ನಿತ್ಯ ಚೈತನ್ಯ ಯತಿ]] – ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಸನ್ಯಾಸಿ
* [[ಒಯ್ಯಾರತ್ತು ಚಂದುಮೆನನ್|ಒ. ಚಂದುಮೆನನ್]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ
* [[ಒ. ವಿ. ವಿಜಯನ್]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ
* [[ಒ. ಎನ್. ವಿ. ಕುರುಪ್]]
* [[ಪಿ. ಸಿ. ದೇವಸ್ಯ]] (1906–2006) – ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಕವಿ, ತಮ್ಮ &quot;[[ಕ್ರಿಸ್ತುಭಾಗವತಮ್]]&quot; ಕವನಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತಕ್ಕಾಗಿ [[ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (1980) ಪಡೆದರು
* [[ಪಿ. ಪರಮೇಶ್ವರನ್]] – ಭಾರತೀಯ ವಿಚಾರ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕ; ವಿವೇಕಾನಂದ ಕೇಂದ್ರ, ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು; ಪರಮೇಶ್ವರ್ಜಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ
* [[ಪಿ. ಎಫ್. ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ
* [[ಪಿ. ಕೆ. ಗೋಪಿ]] – ಕವಿ
* [[ಪಿ. ಎಂ. ತಾಜ್]] – ಬರಹಗಾರ
* [[ಪಾಲ್ ಜಕಾರಿಯಾ]] – ಬರಹಗಾರ
* [[ಪೂಂತಾನಂ]] – [[ಭಕ್ತಿ]] ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕವಿ
* [[ಸಾರಾ ಜೋಸೆಫ್ (ಲೇಖಕಿ)|ಸಾರಾ ಜೋಸೆಫ್]] – ಬರಹಗಾರ್ತಿ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ್ತಿ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ವಿಜೇತೆ
* [[ಶಶಿ ಥರೂರ್]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, [[ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಬರಹಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], 1991; ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾಜಿ ಉಪ-ಮಹಾಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಾಹಿತಿ), ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಉಪ ಮಂತ್ರಿ
* [[ಎಸ್. ಕೆ. ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಾಟ್]] – 1980 ರ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಲೇಖಕ
* [[ಶ್ರೀಕುಮಾರ್ ವರ್ಮ]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ನಾಟಕಕಾರ, ಕವಿ, ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತಿ
* [[ಸುಗತಕುಮಾರಿ]] – ಭಾರತೀಯ ಕವಯತ್ರಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ
* [[ಸುಕುಮಾರ್ ಅಳಿಕೋಡ್]] – ಶಿಕ್ಷಕ, ವಿಮರ್ಶಕ ಮತ್ತು ವಾಗ್ಮಿ
* [[ತಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಕಥೆ ಬರಹಗಾರ; 1984 ರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* [[ತಿರುನಲ್ಲೂರು ಕರುಣಾಕರನ್]] – ಕವಿ, ವಿದ್ವಾಂಸ, ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಎಡಪಂಥೀಯ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ
* [[ತುಂಚತ್ತು ರಾಮಾನುಜನ್ ಎಳುತ್ತಚ್ಚನ್]] – ಆಧುನಿಕ [[ಮಲಯಾಳಂ]]ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ; ಕವಿ 
* [[ಉಳ್ಳೂರು ಎಸ್ ಪರಮೇಶ್ವರ ಅಯ್ಯರ್]] – ಕವಿ
* [[ಉರೂಬ್]] – ಬರಹಗಾರ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ವಿಜೇತ, ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಬೆಳ್ಳಿ ಪದಕ ವಿಜೇತ
* [[ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]] – ಬರಹಗಾರ, ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ
* [[ವಕ್ಕಂ ಮೌಲವಿ|ವಕ್ಕಂ ಅಬ್ದುಲ್ ಖಾದರ್ ಮೌಲವಿ]] – ಪ್ರಕಾಶಕ, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಪ್ರಗತಿಪರ ಇಸ್ಲಾಹಿ ಚಳವಳಿಯ ನಾಯಕ
* [[ವಳ್ಳತ್ತೋಳ್ ನಾರಾಯಣ ಮೆನನ್]] – ಮಹಾಕವಿ; [[ಕೇರಳ ಕಲಾಮಂಡಲಂ]]ನ ಸ್ಥಾಪಕ,
* [[ವಾಯಲಾರ್ ರಾಮವರ್ಮ]] – ಗೀತರಚನಾಕಾರ
* [[ವಾಯಲಾರ್ ಸರತ್ ಚಂದ್ರ ವರ್ಮ]] – ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ
* [[ವಿಜಯನ್, ಎಂ. ಎನ್]] – ಬರಹಗಾರ, ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ, ಸಮಾಜ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ
* [[ವೃಂದಾವನಂ ವೇಣುಗೋಪಾಲನ್]] – ಬರಹಗಾರ, ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ
* [[ವೈಲೋಪ್ಪಿಳ್ಳಿ ಶ್ರೀಧರ ಮೆನನ್]] – ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ
* [[ವಿ. ಮಧುಸೂದನನ್ ನಾಯರ್]] – ಮಲಯಾಳಂ ಕವಿ ಮತ್ತು 2019 ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂಗಾಗಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ
* [[ಯೂಸುಫ್ ಅಲಿ ಕೆಚೇರಿ]] – ಕವಿ, ಗೀತರಚನಾಕಾರ

===ಪತ್ರಕರ್ತರು===
&lt;!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦---&gt; 
* [[ಒ. ಅಬ್ದುರಹ್ಮಾನ್]] – ''[[ಮಧ್ಯಮಂ ದೈಲಿ|ಮಧ್ಯಮಂ]]''ನ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸಂಪಾದಕ
* [[ಸನ್ನಿಕುಟ್ಟಿ ಅಬ್ರಹಾಂ]] – ಜೈಹಿಂದ್ ಟಿವಿಯ COO ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಸುದ್ದಿ ಸಂಪಾದಕ; ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಕ
* [[ಬಿಆರ್ಪಿ ಭಾಸ್ಕರ್]] - ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ-ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ
* [[ಟಿ. ಎನ್. ಗೋಪಾಕುಮಾರ್]] – ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ನ್ಯೂಸ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕ
* [[ಕೆ. ಕುಮಾರ್]] ಆಫ್ ಟ್ರಾವಂಕೂರ್ – ಗಾಂಧಿವಾದಿ ಸುಧಾರಕ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಿದ ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣನ ಪಿಳ್ಳೈ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ &quot;ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ&quot; ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದರು
* [[ಫೈಸಲ್ ಕುಟ್ಟಿ]] – ''[[ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್]]'', ''[[ಟೊರೊಂಟೊ ಸ್ಟಾರ್]]'', ''[[ಮಿಡಲ್ ಈಸ್ಟ್ ಐ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಮಧ್ಯಮಂ ದೈಲಿ]]'' ಗಾಗಿ ವಕೀಲ ಮತ್ತು ಅಂಕಣಕಾರ
* [[ವಿ. ಕೆ. ಮಾಧವನ್ ಕುಟ್ಟಿ]] – ಮಲಯಾಳಂ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ''[[ಮಾತೃಭೂಮಿ]]''ಯ ಮಾಜಿ ಸಂಪಾದಕ, ಮತ್ತು ಉಪಗ್ರಹ ಚಾನಲ್ [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ (ಟಿವಿ ಚಾನಲ್)|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]]ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಕೆ. ಸಿ. ಮಾಮ್ಮೆನ್ ಮಾಪ್ಪಿಳೈ]] – ''[[ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮ]]''ದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ
* [[ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಪಾಲ್]] – ಮಾಧ್ಯಮ ವಿಮರ್ಶಕ
* [[ನಿಶಾ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಬಿಬಿಸಿ ಸುದ್ದಿ ಓದುಗಿ
* [[ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪಿಳ್ಳೈ]] ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ, ಸ್ವದೇಶಾಭಿಮಾನಿ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದರು

===ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ===
[[File:Mohanlal and mammootty.JPG|alt=|thumb|ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ]]

====ಮಾಡೆಲ್ಗಳು====
* [[ದಿವ್ಯಾ ಪಿಳ್ಳೈ]]
* [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೆನನ್ (ಮಾಡೆಲ್)|ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೆನನ್]]
* [[ನಫೀಸಾ ಜೋಸೆಫ್]]
* [[ನೀತಾ ಪಿಳ್ಳೈ]]
* [[ನೀನಾ ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್]]
* [[ಪಾರ್ವತಿ ಓಮನಕುಟ್ಟನ್]]
* [[ರಿಯಾ ಪಿಳ್ಳೈ]]
* [[ಸನಾ ಖಾನ್]]
* [[ಶೀತಲ್ ಮೆನನ್]]
* [[ಸುರೇಲಿ ಜೋಸೆಫ್]]
* [[ತುಳಸಿ ನಾಯರ್]]

====ನಟಿಯರು====
* [[ಅಂಬಿಕಾ (ನಟಿ)|ಅಂಬಿಕಾ]]
* [[ಅಂಬಿಕಾ ಸುಕುಮಾರನ್]]
* [[ಅನಸ್ವರಾ ರಾಜನ್]]
* [[ಆನ್ ಅಗಸ್ಟೀನ್]]
* [[ಆನ್ ಶೀತಲ್]]
* [[ಅನ್ನಾ ಬೆನ್|ಅನ್ನಾ ಬೆನ್]]
* [[ಅಂಜು ಕುರಿಯನ್]]
* [[ಆಂಗಮಾಲಿ ಡೈರೀಸ್|ಅನ್ನಾ ರೇಷ್ಮಾ]]
* [[ಅನ್ನಿ (ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ)|ಅನ್ನಿ]]
* [[ಅನುಮೋಲ್]]
* [[ಅನ್ನು ಅಂತೋಣಿ|ಅನ್ನು ಅಂತೋಣಿ]]
* [[ಅಸಿನ್]] 
* [[ಐಶ್ವರ್ಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿ]] 
* [[ಭಾಮ ಕುರುಪ್]]
* [[ಭಾವನಾ (ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ)|ಭಾವನಾ]]
* [[ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಟ್ರೆಸಾ]]
* [[ಪುಳ್ಳಿಕ್ಕರನ್ ಸ್ಟಾರಾ|ದೀಪ್ತಿ ಸತಿ]]
* [[ಗಾಯತ್ರಿಯೇ|ಗಾಯತ್ರಿ]]
* [[ಗೀತು ಮೋಹನ್ದಾಸ್]] – [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ]]  [[ಲವ್ ಟುಡೇ (2022 ಚಿತ್ರ)|2004]]
*[[ಲವ್ ಟುಡೇ (2022 ಚಿತ್ರ)|ಇವಾನಾ]]
* [[ಜಯಭಾರತಿ|ಜಯಭಾರತಿ ಪಿಳ್ಳೈ]]
* [[ಕೆ. ಪಿ. ಎ. ಸಿ. ಲಲಿತಾ]] – [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ]] (1990)
* [[ಕಾರ್ತಿಕಾ ನಾಯರ್]]
* [[ಕಲ್ಪನಾ (ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ)|ಕಲ್ಪನಾ]]
* [[ಕವಿಯೂರು ಪೊನ್ನಮ್ಮ]]
* [[ಕಾವ್ಯ ಮಾಧವನ್]]
* [[ಕೀರ್ತಿ ಸುರೇಶ್|ಕೀರ್ತಿ ಸುರೇಶ್]]
* [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೆನನ್ (ನಟಿ)|ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮೆನನ್]]
* [[ಲಲಿತಾ (ನಟಿ)|ಲಲಿತಾ]]
* [[ಲಿಜಾ ಕೋಶಿ]]
* [[ಮಲ್ಲಿಕಾ ಸುಕುಮಾರನ್|ಮೊಹಮಲ್ಲಿಕಾ ಪಿಳ್ಳೈ (ಮಲ್ಲಿಕಾ ಸುಕುಮಾರನ್)]]
* [[ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್]] – ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ)
*[[ಮಮಿತಾ ಬೈಜು|ಮಮಿತಾ ಬೈಜು]]
* [[ಮೀರಾ ಜಾಸ್ಮಿನ್]] – [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ]] (2004)
* [[ಮೇಘಾ ಅಕಾಶ್]]
* [[ಮೋನಿಷಾ ಉನ್ನಿ]] – [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ]] (1986)
* [[ನಳಿನಿ (ನಟಿ)|ನಳಿನಿ]]
* [[ನಮಿತಾ ಪ್ರಮೋದ್]]
* [[ನವ್ಯಾ ನಾಯರ್]]
* [[ನಯನತಾರ]] 
* [[ನಜ್ರಿಯಾ ನಜೀಮ್]]
* [[ನೇಹಾ ಧೂಪಿಯಾ]]
* [[ನಿತ್ಯಾ ಮೆನನ್]]
* [[ನಿವೇಧಾ ಥಾಮಸ್]]
* [[ನಿಮಿಷಾ ಸಜಯನ್|ನಿಮಿಷಾ ಸಜಯನ್]]
* [[ನಿಖಿಲಾ ವಿಮಲ್|ನಿಖಿಲಾ]]
* [[ಪದ್ಮಿನಿ (ನಟಿ)|ಪದ್ಮಿನಿ]]
* [[ಪಾರ್ವತಿ ಜಯರಾಮ್]]
* [[ರಾಗಿಣಿ (ನಟಿ)|ರಾಗಿಣಿ]]
* [[ರಾಧಾ (ನಟಿ)|ರಾಧಾ]]
* [[ರೆಮ್ಯಾ ನಂಬೀಶನ್]]
* [[ರೇವತಿ ಮೆನನ್]]
* [[ರಾಜಿಷಾ ವಿಜಯನ್|ರೇಜಿಷಾ]]
* [[ರಿಮಾ ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್]]
* [[ಸಮ್ವೃತಾ ಸುನಿಲ್]] 
* [[ಸಮಂತಾ ರುತ್ ಪ್ರಭು|ಸಮಂತಾ]] 
* [[ಸಮ್ಯುಕ್ತಾ ವರ್ಮ|ಸಮ್ಯುಕ್ತಾ ವರ್ಮ]] 
* [[ಸಮ್ಯುಕ್ತಾ (ನಟಿ, ಜನನ 1995)|ಸಮ್ಯುಕ್ತಾ ಮೆನನ್]] 
* [[ಶೋಭನಾ|ಶೋಭನಾ ಚಂದ್ರಕುಮಾರ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] – [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತೆ, [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ]] (1993, 2001)
* [[ಶ್ವೇತಾ ಮೆನನ್]]
* [[ಸಿದ್ಧಿ ಮಹಾಜನ್ಕಟ್ಟಿ]] 
* [[ಸಿಂಧು ಮೆನನ್]]
* [[ಸುಚಿತ್ರಾ ಪಿಳ್ಳೈ]]
* [[ಸುಕುಮಾರಿ]] – [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತೆ
* [[ತೃಷಾ ಕೃಷ್ಣನ್]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://m.imdb.com/name/nm1375534/bio|title=Trisha Krishnan|website=www.imdb.com|access-date=5 December 2018}}&lt;/ref&gt;
* [[ಉರ್ವಶಿ (ನಟಿ)|ಉರ್ವಶಿ]] – [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ]] (2005)
* [[ಉಮಾ ಶಂಕರಿ]]
* [[ಉನ್ನಿ ಮೇರಿ]]
* [[ವಿದ್ಯಾ ಬಾಲನ್]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/back-to-hometown-vidya-s-parents-join-her-shoot-in-kerala/story-cVr0Zs9qxoKPkb5izOWmsI.html|title=Back to hometown: Vidya's parents join her shoot in Kerala|website=www.hindustantimes.com|access-date=5 December 2018}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

====ನಟರು====

* [[ಬಾಲಚಂದ್ರ ಮೆನನ್]] – [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು; ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು; ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ
* [[ಭರತ್ ಗೋಪಿ]] – ನಟ, [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು ಮತ್ತು 1977 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು
* [[ಶಂಕರ್ (ನಟ)]] – ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂನ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಹೀರೋ.
* [[ದುಲ್ಕರ್ ಸಲ್ಮಾನ್]]
* [[ಧ್ರುವ್ ವಿಕ್ರಮ್|ಧ್ರುವ್ ವಿಕ್ರಮ್]]
* [[ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್]]
* [[ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]]
* [[ಜಯನ್]]
* [[ಜಯರಾಮ್]] – [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
* [[ಜಯಸೂರ್ಯ]] – ನಟ, 2016 ರಲ್ಲಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಉಲ್ಲೇಖ]]ಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜೇತರು
* [[ಜಾನ್ ಅಬ್ರಹಾಂ (ನಟ)|ಜಾನ್ ಅಬ್ರಹಾಂ]] – ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟ
*[[ಕಲಾಭವನ್ ಮಣಿ]] – ನಟ; ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* [[ಎಂ.ಎನ್. ನಂಬಿಯಾರ್]]
* [[ಮಧು (ನಟ)|ಮಧು]] – ನಟ, ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
* [[ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ]] – [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು; ಮೂರು ಬಾರಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು
* [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್]] – [[ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ]], [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು; ಎರಡು ಬಾರಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು
* [[ಮುರಳಿ (ಮಲಯಾಳಂ ನಟ)|ಮುರಳಿ]] – ನಟ ಮತ್ತು 2002 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು
* [[ನವೀನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್]] – ಹಾಲಿವುಡ್ ನಟ
* [[ನೆಡುಮುಡಿ ವೇಣು]]
* [[ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ]]
* [[ಪ್ರೇಮ್ ನಝೀರ್]] – [[ಪದ್ಮ ಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು; ನಾಲ್ಕು ಗಿನ್ನಿಸ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ
* [[ಪ್ರೇಮ್ಜಿ]] – ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ
* [[ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್]] – ನಟ; ಕೇರಳ 
* 2006 ರ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು
* [[ರಘುವರನ್|ರೇಘುವರನ್]]
* [[ರೋಶನ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ|ರೋಶನ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ]]
* [[ಸಲೀಂ ಕುಮಾರ್]] – ನಟ, 2010 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು 
* [[ಸತ್ಯನೇಶನ್ ನಾಡರ್|ಸತ್ಯನ್]]
* [[ಶಿಶಿರ್ ಕುರುಪ್]] – ಹಾಲಿವುಡ್ ನಟ
* [[ಸುರಾಜ್ ಶರ್ಮಾ]] – ಹಾಲಿವುಡ್ ಮತ್ತು ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟ
* [[ಸುರಾಜ್ ವೆಂಜರಮೂಡು]] – ನಟ ಮತ್ತು 2013 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು
* [[ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ]] – ನಟ ಮತ್ತು 1998 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು
* [[ಸುರೇಶ್ ಮೆನನ್]] – ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಾಸ್ಯನಟ ಮತ್ತು ನಟ
* [[ತಿಕ್ಕುರಿಸ್ಸಿ ಸುಕುಮಾರನ್ ನಾಯರ್]] – [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು; ನಟ; 1959 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟನಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು
* [[ಟೊವಿನೋ ಥಾಮಸ್]]

====ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರು====

* [[ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಆಂಟೋನಿ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ 
* [[ನವೋದಯ ಅಪ್ಪಚನ್|ಅಪ್ಪಚನ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ
* [[ಬೆಜಾಯ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಬೆನ್ನಿ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್]] – ಹಾಲಿವುಡ್ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಭರತ್ ಗೋಪಿ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ, ನಾಟಕ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಟ
* [[ಭರತನ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ
* [[ಬ್ಲೆಸ್ಸಿ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ
* [[ಫಝಿಲ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಫಝಿಲ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ
* [[ಜಿ. ಅರವಿಂದನ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ
* [[ಜಿ. ದೇವರಾಜನ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಗೌತಮ್ ಮೆನನ್]] – ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಐ.ವಿ. ಶಶಿ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಜಯರಾಜ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಮಥನ್]] – ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ 
* [[ಜೋಷಿ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಕೆ ಪಿ ಕುಮಾರನ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ
* [[ಕುಂಚಾಕೋ]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ
* [[ಲೋಹಿತದಾಸ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ
* [[ಮಧು ಮುತ್ತಂ]] – ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ
*[[ಮೀರಾ ನಾಯರ್]] – ಹಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, BAFTA ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
* [[ಎಂ. ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]] – ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ; 1995 ರ [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]
* [[ಪಿ. ಎಫ್. ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್|ಪಿ.ಎಫ್. ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್]] – ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
* [[ಪಿ.ಟಿ. ಕುಂಜು ಮುಹಮ್ಮದ್|ಪಿ.ಟಿ.ಕುಂಜು ಮುಹಮ್ಮದ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ
* [[ಪಿ. ಪದ್ಮರಾಜನ್]] (1945–1991) – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ರಾಜೀವ್ ರವಿ]] – ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* [[ರಂಜಿತ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ರಂಜಿತ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ
* [[ರೆಸುಲ್ ಪೂಕ್ಕುಟ್ಟಿ]] – ಧ್ವನಿ ಎಂಜಿನಿಯರ್, ಮೊದಲ ಆಸ್ಕರ್ ವಿಜೇತ ಭಾರತೀಯ (''ಸ್ಲಮ್ಡಾಗ್ ಮಿಲಿಯನೇರ್'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ)
* [[ರೋಶನ್ ಆಂಡ್ರ್ಯೂಸ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ರುಪೇಶ್ ಪಾಲ್]] – ಹಾಲಿವುಡ್ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಸಬು ಸಿರಿಲ್]] – ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಸಂಗೀತ್ ಶಿವನ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಸಂತೋಷ್ ಶಿವನ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ
* [[ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡ್]] – ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಶಾಜಿ ಕೈಲಾಸ್]] – ಆಕ್ಷನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಶಾಜಿತ್ ಕೊಯೇರಿ]] – [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ]]-ವಿಜೇತ ಧ್ವನಿ ವಿನ್ಯಾಸಕ&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140503223242/http://epaper.timesofindia.com/Default/Scripting/ArticleWin.asp?From=Archive&amp;Source=Page&amp;Skin=MIRRORNEW&amp;BaseHref=MMIR/2012/08/19&amp;PageLabel=14&amp;EntityId=Pc01402&amp;ViewMode=HTML  ‘The power of silence is underestimated’ SHAJITH KOYERI, SOUND DESIGNER] Times of India, e-paper archive&lt;/ref&gt;
* [[ಶಾಜಿ ಎನ್. ಕರುಣ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಶಿಬಿ ಮಲಯಿಲ್]] – ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಸಿದ್ದಿಕ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಸಿದ್ದಿಕ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ
* [[ಸೋಹನ್ಲಾಲ್]] – ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ
* [[ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್]] – ಬರಹಗಾರ, ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ನಟ
* [[ಟಿಕೆ ರಾಜೀವ್ ಕುಮಾರ್]] – ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ

====ಸಂಗೀತ====
[[File:K.S. Chithra.jpg|thumb|upright|right|ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರ, ಗಾಯಕಿ]]
* [[ಅಲೆಕ್ಸ್ ಪಾಲ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಅರುಣ್ ಅಲಾತ್|ಅರುಣ್ ಅಲಾತ್]]
* [[ಬೆನ್ನಿ ದಯಾಲ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
* [[ಬರ್ನಿ–ಇಗ್ನೇಷಿಯಸ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಜೋಡಿ
* [[ಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರ]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ
* [[ದೀಪಕ್ ದೇವ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
* [[ಧಿಬು ನಿನನ್ ಥಾಮಸ್|ಧಿಬು ನಿನನ್ ಥಾಮಸ್]]
* [[ಜಿ. ವೇಣುಗೋಪಾಲ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
* [[ಗಿರೀಶ್ ಪುತ್ತೆಂಚೇರಿ]] – ಗೀತರಚನಾಕಾರ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ
* [[ಗೋಪಿ ಸುಂದರ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಕೀಬೋರ್ಡ್ ಕಲಾವಿದ
* [[ಜಾಸ್ಸಿ ಗಿಫ್ಟ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
* [[ಕೈತಪ್ರಂ ದಾಮೋದರನ್ ನಂಬೂತಿರಿ]] – ಗೀತರಚನಾಕಾರ
* [[ಕಪಿಲ್ ಕಪಿಲನ್|ಕಪಿಲ್ ಕಪಿಲನ್]]
* [[ಕಣ್ಣೂರು ರಾಜನ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ
* [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಕಾದರ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
* [[ಕೆಕೆ (ಗಾಯಕ)|ಕೆಕೆ]] (ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್ ಕುನ್ನತ್) – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
* [[ಎಂ. ಜಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಎಂ. ಜಯಚಂದ್ರನ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ 
* [[ಮಧು ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
* [[ಮಂಜರಿ (ಭಾರತೀಯ ಗಾಯಕಿ)|ಮಂಜರಿ ಬಾಬು]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ
* [[ಮೃದುಲಾ ವಾರಿಯರ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ
* [[ನಿಖಿಲ್ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
* [[ಔಸೇಪ್ಪಚನ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಪಿ. ಜಯಚಂದ್ರನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
* [[ಪ್ರದೀಪ್ ಸೋಮಸುಂದರನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
* [[ರಾಹುಲ್ ರಾಜ್]] – ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
* [[ರವೀಂದ್ರನ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ
* [[ಸಬ್ರೀನಾ ಸೆಟ್ಲೂರ್]] – ಜರ್ಮನ್ ರಾಪರ್ ಮತ್ತು ಗಾಯಕಿ
* [[ಶರ್ರೆತ್]] – ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
* [[ಶ್ವೇತಾ ಮೋಹನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ
* [[ಶ್ರುತಿ ಶಶಿಧರನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ
* [[ಸ್ಟೀಫನ್ ದೇವಸ್ಸಿ]] – ಪಿಯಾನೋ ವಾದಕ, ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ
* [[ಸುದೀಪ್ ಕುಮಾರ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
* [[ಸುಜಾತಾ ಮೋಹನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ
* [[ಉನ್ನಿ ಮೆನನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
* [[ಪಿ. ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್|ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
* [[ವೈಷ್ಣವ್ ಗಿರೀಶ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
* [[ವಾಯಲಾರ್ ರಾಮವರ್ಮ]] – ಗೀತರಚನಾಕಾರ
* [[ವಾಯಲಾರ್ ಸರತ್ ಚಂದ್ರ ವರ್ಮ]] – ಗೀತರಚನಾಕಾರ
* [[ವಿಧು ಪ್ರತಾಪ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
* [[ವಿಜಯ್ ಯೇಸುದಾಸ್]] – ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ
* [[ಕೆ. ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್|ಯೇಸುದಾಸ್]] – ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರ

===ಕಲಾವಿದರು, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರು, ಶಿಲ್ಪಿಗಳು===
'''ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರು'''

* [[ರಾಜಾ ರವಿ ವರ್ಮ]]
* [[ಕೆ. ಸಿ. ಎಸ್. ಪಾಣಿಕ್ಕರ್]] – ಚೋಳಮಂಡಲ ಕಲಾವಿದರ ಗ್ರಾಮದ ಸ್ಥಾಪಕ
* [[ನಂಬೂತಿರಿ (ಕಲಾವಿದ)|ನಂಬೂತಿರಿ]] – ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ, ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿ
* [[ಟಿ. ಕೆ. ಪದ್ಮಿನಿ]]
* [[ಎ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್]]
* [[ಸಿ. ಎನ್. ಕರುಣಾಕರನ್]] – ಕೇರಳ ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
* [[ಅಕ್ಕಿತಂ ನಾರಾಯಣನ್]]
* [[ಬಾಲನ್ ನಾಯರ್]]
* [[ಶೇಖರ್ ಅಯ್ಯಂತೋಳೆ]] – ಕಲಾ ಶಿಕ್ಷಕ, ಕೇರಳ ಚಿತ್ರಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
* [[ಎಂ. ವಿ. ದೇವನ್]] – ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ
* [[ಎಸ್. ಜಿತೇಶ್|ಜಿತೇಶ್ಜಿ]] 
* [[ಬೋಸ್ ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರಿ]]
* [[ಪ್ಯಾರಿಸ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್]]
* [[ಯೂಸುಫ್ ಅರಕ್ಕಲ್]]
* [[ಕವಿತಾ ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]] – ಕಲಾವಿದೆ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರಿ
* [[ವಿ. ಎಸ್. ವಲಿಯಾಥನ್]] – ಕಲಾವಿದ, ರಾಜಾ ರವಿವರ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ
* [[ಸಿ.ಎಲ್ ಪೊರಿಂಚುಕ್ಕುಟ್ಟಿ]] – 2011 ರ ರಾಜಾ ರವಿ ವರ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು
* [[ಕೆ. ಜನಾರ್ದನನ್]]&lt;!-- [[ಚಿತ್ರಾ ರಾಮನಾಥನ್]] - ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲಾವಿದೆ, ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ್ತಿ

Was here as a red name, but his page was deleted and moved onto a draft page on 19 April 2024. This comment was written 29 April 2024. --&gt;

'''ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು'''
* [[ಯುಜೀನ್ ಪಾಂಡಾಲ]] – ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದ

'''ಶಿಲ್ಪಿಗಳು'''
* [[ಕನಯಿ ಕುಂಹಿರಾಮನ್]] – ಶಿಲ್ಪಿ, [[ಕೇರಳ ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
* [[ಬಾಲನ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] – ಶಿಲ್ಪಿ, ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ವಾಂಸ
* [[ಶಶಿಕೃಷ್ಣನ್]] – ಶಿಲ್ಪಿ

'''ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು'''
* [[ಅಬು ಅಬ್ರಹಾಂ]] – ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ
* [[ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಶಂಕರ್]] (1902–1989) – ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ
* [[ಕೆ. ಎಸ್. ಪಿಳ್ಳೈ]] (1919–1978) – ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ
* [[ಒ. ವಿ. ವಿಜಯನ್]] – ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ, ಬರಹಗಾರ
* [[ಪಿ. ಕೆ. ಮಂತ್ರಿ]] – ಕಲಾವಿದ, ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ
* [[ಗೋಪಿಕೃಷ್ಣನ್]] – ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ
* [[ಎಸ್. ಜಿತೇಶ್| ಡಾ. ಜಿತೇಶ್ಜಿ]] – ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ವೇಗದ ರೇಖಾಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ
* [[ಯೇಸುದಾಸನ್]] – ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ; [[ಕೇರಳ ಲಲಿತಕಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]]ಯ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು

===ಕ್ರೀಡೆಗಳು===
{{See also|ಕೇರಳದ ಒಲಿಂಪಿಯನ್ನರ ಪಟ್ಟಿ}}
* (C) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡದ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿದ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

====ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್====
* [[ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್]]
* [[ಅನಿಲ್ಡಾ ಥಾಮಸ್]]
* [[ಅಂಜು ಬಾಬಿ ಜಾರ್ಜ್]]
* [[ಬಾಬಿ ಅಲೋಶಿಯಸ್]]
* [[ಸಿ. ಕೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನ್]]
* [[ಚಿತ್ರಾ ಕೆ. ಸೋಮನ್]]
* [[ಇವಾನ್ ಜಾಕೋಬ್]]
* [[ಜಿನ್ಸಿ ಫಿಲಿಪ್]]
* [[ಜಿಸ್ನಾ ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ]]
* [[ಜೋಸೆಫ್ ಅಬ್ರಹಾಂ]]
* [[ಕೆ.ಎಂ. ಬೀನಾಮೋಲ್]]
* [[ಕೆ. ಎಂ. ಬಿನು]]
* [[ಕೆ. ಟಿ. ಇರ್ಫಾನ್]]
* [[ಎಂ. ಡಿ. ವಲ್ಸಮ್ಮ]] 
* [[ಮಯೂಖಾ ಜಾನಿ]]
* [[ಮರ್ಸಿ ಕುಟ್ಟನ್]]
* [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಆನಸ್]]
* [[ಮೊಲ್ಲಿ ಚಾಕೋ]]
* [[ಒ. ಪಿ. ಜೈಶಾ]]
* [[ಪಿ. ಟಿ. ಉಷಾ]] 
* [[ಪಿ. ಯು. ಚಿತ್ರ]]
* [[ಪ್ರೀಜಾ ಶ್ರೀಧರನ್]]
* [[ರೆಂಜಿತ್ ಮಹೇಶ್ವರಿ]]
* [[ರೋಸ ಕುಟ್ಟಿ]]
* [[ಶೈನಿ ಅಬ್ರಹಾಂ]]
* [[ಸಿನಿ ಜೋಸ್]]
* [[ಸಿನಿಮೋಲ್ ಪೌಲೋಸ್]]
* [[ಸುರೇಶ್ ಬಾಬು (ಲಾಂಗ್ ಜಂಪರ್)|ಸುರೇಶ್ ಬಾಬು]]
* [[ಟಿ. ಸಿ. ಯೋಹಾನನ್]]
* [[ತಿಂತು ಲುಕ್ಕ]]

====ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್====
* [[ಜಾರ್ಜ್ ಥಾಮಸ್ (ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್)|ಜಾರ್ಜ್ ಥಾಮಸ್]]
* [[ಜಸೀಲ್ ಪಿ. ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್]]
* [[ಪಿ. ಸಿ. ತುಳಸಿ]]
* [[ಪ್ರಣ್ಣೋಯ್ ಎಚ್. ಎಸ್.]]
* [[ಸನಾವೆ ಥಾಮಸ್]]
* [[ಯು. ವಿಮಲ್ ಕುಮಾರ್]]
* [[ವಿ. ಡಿಜು]]

====ಬಾಸ್ಕೆಟ್ಬಾಲ್====
* [[ಗೀತು ಅನ್ನಾ ಜೋಸ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]]
* [[ಪಿ. ಎಸ್. ಜೀನಾ]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]]

====ಕ್ಯಾನೋಯಿಂಗ್====
* [[ಶಿಜಿ ಕುಮಾರ್ ಸದಾನಂದನ್]]

====ಚೆಸ್====
* [[ಅರ್ಜುನ್ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]]
* [[ಗೀತಾ ನಾರಾಯಣನ್ ಗೋಪಾಲ್]]
* [[ಎನ್ ಆರ್ ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್]]
* [[ನಿಹಾಲ್ ಸರಿನ್]]
* [[ಸೌಮ್ಯಾ ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ (ಚೆಸ್ ಆಟಗಾರ್ತಿ)|ಸೌಮ್ಯಾ ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್]]

====ಕ್ರಿಕೆಟ್====
======ಭಾರತ======
* [[ಅಬೇ ಕುರುವಿಲ್ಲ]]
* [[ಅಭಿಷೇಕ್ ನಾಯರ್]]
* [[ಅಜಯ್ ವರ್ಮ (ಕೇರಳ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ)|ಅಜಯ್ ವರ್ಮ]]
* [[ಬಾಸಿಲ್ ತಂಪಿ]]
* [[ಭಾಸ್ಕರ್ ಪಿಳ್ಳೈ]]
* [[ದೇವ್ದತ್ತ್ ಪಡಿಕ್ಕಲ್]]
* [[ಜಲಜ್ ಸಕ್ಸೇನಾ]]
* [[ಕೆ. ಎನ್. ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭನ್]]
* [[ಕರುಣ್ ನಾಯರ್]]
* [[ಕೆಳಪ್ಪನ್ ತಂಪುರಾನ್ (ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ, ಜನನ 1937)]]
* [[ಕೆಳಪ್ಪನ್ ತಂಪುರಾನ್ (ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ, ಜನನ 1925)]]
* [[ಪಿ. ರಂಗನಾಥನ್]]
* [[ಪದ್ಮನಾಭನ್ ಪ್ರಸಾಂತ್]]
* [[ಪ್ರಸಾಂತ್ ಪರಮೇಶ್ವರನ್]]
* [[ರೈಫಿ ಗೊಮೆಜ್]]
* [[ರೋಹನ್ ಪ್ರೇಮ್]]
* [[ಎಸ್ ಶ್ರೀಶಾಂತ್]] 
* [[ಸಚಿನ್ ಬೇಬಿ]]
* [[ಸಂದೀಪ್ ವಾರಿಯರ್]]
* [[ಸಂಜು ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್]]
* [[ಶ್ರೇಯಸ್ ಅಯ್ಯರ್]]
* [[ಸೋನಿ ಚೆರುವತ್ತೂರು]]
* [[ಸುಜಿತ್ ಸೋಮಸುಂದರ್]]
* [[ಸುನಿಲ್ ವಲ್ಸನ್]]
* [[ತಿನು ಯೋಹಾನನ್]]
* [[ವಿಎ ಜಗದೀಶ್]]

======ಇತರ ದೇಶಗಳು======
* [[ಕೃಷ್ಣ ಚಂದ್ರನ್]] [[ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|(ಯುಎಇ)]]

====ಫುಟ್ಬಾಲ್====
* [[ಆನಸ್ ಎಡತೋಡಿಕ]]
* [[ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್ (ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ)|ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್]]
* [[ಅಶಿಕ್ ಕುರುಣಿಯನ್]]
* [[ಸಿ.ಕೆ. ವಿನೀತ್]]
* [[ಐ. ಎಂ. ವಿಜಯನ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]]
* [[ಜಿಜು ಜಾಕೋಬ್]]
* [[ಜೋ ಪಾಲ್ ಅಂಚೇರಿ]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]]
* [[ಕೆ. ವಿ. ಧನೇಶ್]]
*[[ಮಶೂರ್ ಶರೀಫ್]]
* [[ಮೇಮೋಲ್ ರಾಕಿ]]
* [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ (ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ)]]
* [[ಮುಂಡಿಯಾತ್ ದೇವದಾಸ್]]
* [[ಒ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]]
* [[ಪಿ. ಬಿ. ಎ. ಸಲೇಹ್]]
* [[ಪಪ್ಪಚನ್ ಪ್ರದೀಪ್]]
* [[ಪ್ರಸಾಂತ್ ಕರುತದಾತ್ಕುನಿ]]
* [[ರಾಹುಲ್ ಕೆ.ಪಿ]]
* [[ರಿನೋ ಆಂಟೋ]] 
* [[ಎಸ್. ಎಸ್. ನಾರಾಯಣ್]]
* [[ಸಹಲ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಸಮದ್]]
* [[ಸುಹೈರ್ ವಿ ಪಿ]]
* [[ಟಿ. ಅಬ್ದುಲ್ ರಹಮಾನ್]]
* [[ತಹ್ಸಿನ್ ಜಂಶೀದ್]] (ಖತಾರಿ)
* [[ಥೆನ್ಮಡ್ಡೋಮ್ ವರ್ಘೀಸ್|ಥಾಮಸ್ ವರ್ಘೀಸ್ (ತಿರುವಲ್ಲ ಪಪ್ಪನ್)]]
* [[ಯು. ಶರಾಫ್ ಅಲಿ]]
* [[ವಿಕ್ಟರ್ ಮಂಜಿಲ]]
* [[ವಿ. ಪಿ. ಸತ್ಯನ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]]

====ಹಾಕಿ====
* [[ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಗುಡ್ಸಿರ್-ಕುಲ್ಲೆನ್]]
* [[ದಿನೇಶ್ ನಾಯಕ್]]
* [[ಹೆಲೆನ್ ಮೇರಿ]]
* [[ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್]]
* [[ಪಿ. ಆರ್. ಶ್ರೀಜೇಶ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]]

====ಕಬಡಿ====
* [[ಶಬೀರ್ ಬಾಪು ಶರ್ಫುದ್ದೀನ್]]

====ವಾಲಿಬಾಲ್====
* [[ಅಶ್ವನಿ ಕಿರಣ್]][[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]]
* [[ಸಿರಿಲ್ ಸಿ. ವಲ್ಲೂರು]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]]
* [[ಜಿಮ್ಮಿ ಜಾರ್ಜ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]]
* [[ಕೆ. ಜೆ. ಕಪಿಲ್ ದೇವ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]]
* [[ಕೆ. ಉದಯಕುಮಾರ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]]
* [[ಮಿನಿಮೋಲ್ ಅಬ್ರಹಾಂ]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]]
* [[ಸೂರ್ಯ ತೊಟ್ಟಂಗಲ್]]
* [[ಟಾಮ್ ಜೋಸೆಫ್]] [[ನಾಯಕ (ಕ್ರೀಡೆಗಳು)|(C)]]

====ಶೂಟಿಂಗ್====
* [[ಎಲಿಜಬೆತ್ ಕೋಶಿ]]

====ಈಜು====
* [[ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಝೇವಿಯರ್]]
* [[ಸಜನ್ ಪ್ರಕಾಶ್]]

====ಟೇಬಲ್ ಟೆನ್ನಿಸ್====
* [[ಎ. ರಾಧಿಕಾ ಸುರೇಶ್]]

===ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು===
* [[ಕೆ. ವಿ. ರಾಬಿಯಾ]] – ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಚಾರಕಿ, ಸಮಾಜ ಸೇವಕಿ
* [[ಟಿಫಾನಿ ಬ್ರಾರ್]] – ಅಂಧ ಸಮಾಜ ಸೇವಕಿ
* [[ಪ್ರಮಾದಾ ಮೆನನ್]] – ಕ್ವೀರ್ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ, ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್-ಅಪ್ ಹಾಸ್ಯಗಾರ್ತಿ, ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕತೆಯ ಸಲಹೆಗಾರ್ತಿ, ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೇಟಿಂಗ್ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಫಾರ್ ಎಂಪವರ್ಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಆಕ್ಷನ್ ನ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕಿ
* [[ಸ್ಯಾಲಿ ವರ್ಮ]] – ಪ್ರಾಣಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ, ಮಾನವೀಯ ಶಿಕ್ಷಕಿ, ಸೇವ್ ಎ ಲೈಫ್ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕಿ ಮತ್ತು [[ಹ್ಯೂಮನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್]]/ಇಂಡಿಯಾದ ಫಾರ್ಮ್ ಅನಿಮಲ್ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್ನ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಚಾರಕಿ
* [[ಕಣ್ಣನ್ ಗೋಪಿನಾಥನ್]] – ಮಾಜಿ ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವಾ ಅಧಿಕಾರಿ, ಈಗ [[ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು|ಪೌರತ್ವ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯ್ದೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಲ್ಲಿ]] ತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ

=== ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲಾವಿದರು ===
* [[ಮಣಿ ಮಾಧವ ಚಾಕ್ಯಾರ್]] (1989–1991) – [[ಕೂಡಿಯಾಟ್ಟಂ]] ಮತ್ತು [[ಚಾಕ್ಯಾರ್ ಕೂತ್]] ಕಲಾವಿದ, [[ನಾಟ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ]] ವಿದ್ವಾಂಸ
* [[ಗೋಪಿನಾಥ್ ಮುತ್ತುಕಾಡ್]] – ಮಾಂತ್ರಿಕ
* [[ತಿರೂರ್ ನಂಬಿಸ್ಸನ್]] – ಕಥಕ್ಕಳಿ ಗಾಯಕ
* [[ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಹೈದರಲಿ]] – ಕಥಕ್ಕಳಿ ಗಾಯಕ
* [[ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಗೋಪಿ]] – ಕಥಕ್ಕಳಿ ಕಲಾವಿದ
* [[ಕೊಟ್ಟಕ್ಕಲ್ ಶಿವರಾಮನ್]] – ಕಥಕ್ಕಳಿ ಕಲಾವಿದ
* [[ಗುರು ಗೋಪಿನಾಥ್]] (1908–1987) – ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯಗಾರ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ
* [[ಗುರು ಚಂದ್ರಶೇಖರನ್]] (1916–1998) – ನೃತ್ಯಗಾರ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ
* [[ಮೃಣಾಲಿನಿ ಸಾರಾಭಾಯ್]] – ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ
* [[ಕಲಾಮಂಡಲಂ ಕ್ಷೇಮವತಿ]] – ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ
* [[ಅಥಿರಾ]] – ವಯೋಲಿನ್ ಪ್ರತಿಭೆ, ಗಿನ್ನಿಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ
* [[ಕಿಮ್ ಥಾಯಿಲ್]] – ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ
* [[ಹರಿಪಾಡ್ ಮುರುಕದಾಸ್]] (ಜ. 1971) – ನಾದಸ್ವರ ವಾದಕ, ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಕ&lt;ref name=hindu13&gt;{{cite news | title = Sound of the nagaswaram|work= The Hindu | url = http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/sound-of-the-nagaswaram/article5451620.ece |date=12 December 2013| access-date = 2014-02-01 | first = V. | last = Kaladharan | location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;
* [[ಪಾಲ್ ವರ್ಘೀಸ್]] – ಹಾಸ್ಯನಟ
* [[ಸ್ಟೀಫನ್ ದೇವಸ್ಸಿ]] – ಪಿಯಾನೋ ವಾದಕ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಕ
* [[ಬಾಲಭಾಸ್ಕರ್]] – ವಯೋಲಿನ್ ವಾದಕ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಕ
* [[ಚೆಂಗಾನೂರ್ ರಾಮನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]] – ಕಥಕ್ಕಳಿ ಕಲಾವಿದ

== ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* [[ಕೇರಳದ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು]]
* [[ಗಾರ್ಷೋಮ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಗಾರ್ಷೋಮ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]
* [[ಕೇರಳ ಗಲ್ಫ್ ವಲಸೆ]]
* [[ಮಲಬಾರ್ಗಳು]]
* [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]]
* [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ]]
* [[ಮಲಯಾಳಂ ಲಿಪಿ]]
* [[ಮಲಯಾಳಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ನರು|ಮಲಯಾಳಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್]]
* [[ಮಲಯಾಳಿ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು]]
* [[ಮಲೇಶಿಯನ್ ಮಲಯಾಳಿ]]
* [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು]]
* [[ವಲಸಿಗರಲ್ಲದ ಕೇರಳೀಯರ ವ್ಯವಹಾರಗಳು]]

== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ==
{{reflist|group=note}}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ ==
* {{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}}
* {{cite book|author=Menon, A. Sreedhara |title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}}
* {{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus - 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|edition=Malayalam}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Sister project links 
&lt;!----(Use the value &quot;no&quot; to exclude a project:)----&gt;
 |b=no|commons=category:Malayali people |d=no|m=no|mw=no|n=no|s=no
 |species=no|species_author=no|v=no|voy=no
}}
* [https://web.archive.org/web/20060118031516/http://www.kerala.gov.in/  ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ತಾಣ]
* [http://www.malayalamresourcecentre.org ಮಲಯಾಳಂ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326032321/http://www.malayalamresourcecentre.org/ |date=26 March 2023 }}
* [https://www.samaoccitanie.org/ ಸರ್ವ ಮಲಯಾಳಿ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್ – ಆಕ್ಸಿಟಾನಿ (SAMA Occitanie)]

{{Topics related to Kerala}}

[[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಸಮಾಜ]]
[[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಿ ಜನರು|*]]
[[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಿ ವಲಸಿಗ ಸಮುದಾಯ]]
[[ವರ್ಗ:ದ್ರಾವಿಡ ಜನಾಂಗಗಳು]]
[[Category:Ethnic groups in India]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು]]</text>
      <sha1>8dka1l6gsjzfp8098yx9y50rsgvcwr6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವೈಕೊಂ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180344</id>
    <revision>
      <id>1431158</id>
      <parentid>1382649</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T11:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1431158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27084" sha1="8djb99wut65yzay1252q70nl4otbuwe" xml:space="preserve">{{databox}}
{{Infobox musical artist
| name         = ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ
| image        = Vaikom Vijayalakshmi DSW.JPG
| birth_name   = ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಮುರಳೀಧರನ್
| birth_date   = {{Birth date and age|df=yes|1981|10|07}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mangalam.com/women/celebrity/439780 |title=Archived copy |access-date=18 February 2021 |archive-date=6 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160606030225/http://www.mangalam.com/women/celebrity/439780 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| birth_place  = [[ವೈಕೊಂ]], [[ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಟ್ಟಾಯಂ]], [[ಕೇರಳ]], ಭಾರತ
| instrument   = ಗಾಯನ, ಗಾಯತ್ರೀವೀಣಾ
| genre        = [[ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]]
| years_active = 1995 – ಪ್ರಸ್ತುತ
| spouse       = {{Marriage|ಎನ್. ಅನೂಪ್|2018|2021|end=ವಿಚ್ಛೇದನೆ}}
}}

'''ವೈಕೊಂ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ''' (ಜನನ 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1981) [[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]]ದ ಭಾರತೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Celluloid dreams|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/celluloid-dreams/article4340915.ece|access-date=23 February 2013|newspaper=The Hindu|date=24 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130224040256/http://www.thehindu.com/features/cinema/celluloid-dreams/article4340915.ece|archive-date=24 ಫೆಬ್ರವರಿ 2013|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಗಾಯತ್ರೀವೀಣಾ ಎಂಬ ಅಪರೂಪದ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 2013 ರ ''[[ಸೆಲ್ಲುಲಾಯ್ಡ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸೆಲ್ಲುಲಾಯ್ಡ್]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.vaikomvijayalakshmi.com/ |title=vaikomvijayalekshmi.com |website=www.vaikomvijayalakshmi.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110201201839/http://vaikomvijayalakshmi.com/ |archive-date=2011-02-01}}&lt;/ref&gt; ಅವರು 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1981 ರಂದು [[ವೈಕೊಂ]]ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ [[ಚೆನ್ನೈ]]ಗೆ ತೆರಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=She sings to conquer|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/05/27/stories/2002052700250200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20031230084831/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/05/27/stories/2002052700250200.htm|url-status=dead|archive-date=30 December 2003|access-date=23 February 2013|newspaper=[[The Hindu]]|date=27 May 2002}}&lt;/ref&gt; 2022 ರಲ್ಲಿ, ಅವರಿಗೆ [[ಕೇರಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಕೇರಳ ಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ನೀಡುವ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kerala declares 1st-ever Padma-inspired awards; MT gets highest honour |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2022/nov/01/kerala-declares-1st-ever-padma-inspired-awards-mt-gets-highest-honour-2513604.html |access-date=2023-01-21 |website=The New Indian Express|date=November 2022 }}&lt;/ref&gt; ಅವರು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ಎರಡು [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಮತ್ತು [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. 2013 ರಲ್ಲಿ ಲಘು ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ [[ಕೇರಳ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ಅವರು 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1981 ರಂದು [[ವಿಜಯದಶಮಿ]]ಯಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016 ರಲ್ಲಿ ಬಹ್ರೇನ್ ಮೂಲದ ತಂತ್ರಜ್ಞ ಸಂತೋಷ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಆದರೆ ತಮ್ಮ ವರನು ತಮ್ಮ ಅಂಧತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಅವಮಾನಿಸಿದ ಮತ್ತು ವೇದಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿದ ಕಾರಣ ಅವರು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ತಮ್ಮ ಮದುವೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದರು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅವರ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಯಿತು. ವೈಕೊಂ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ 22 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018 ರಂದು [[ವೈಕೊಂ ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಅನುಕರಣೆ ಕಲಾವಿದ ಎನ್. ಅನೂಪ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರು ಜೂನ್ 2021 ರಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನೆ ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://chennaivision.com/vaikom-vijayalakshmi-calls-off-wedding/|title=Vaikom Vijayalakshmi calls off wedding – ChennaiVision|date=2017-02-27|work=ChennaiVision|access-date=2017-02-27|language=en-US|archive-date=15 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515135253/https://chennaivision.com/vaikom-vijayalakshmi-calls-off-wedding/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
* 2012: ''[[ಸೆಲ್ಲುಲಾಯ್ಡ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸೆಲ್ಲುಲಾಯ್ಡ್]]'' ನಿಂದ &quot;ಕಾಟ್ಟೆ ಕಾಟ್ಟೆ&quot; ಗಾಗಿ [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Prithviraj, Rima steal the show at State Film Awards | publisher=Times Of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Prithviraj-Rima-steal-the-show-at-State-Film-Awards/articleshow/18628671.cms|access-date=23 February 2013}}&lt;/ref&gt;
* 2013: ''[[ನಾದನ್]]'' ನಿಂದ &quot;ಒಟ್ಟಕ್ಕು ಪಡುನ್ನ&quot; ಗಾಗಿ [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಾಯಕಿ]]
* 2013: [[ಕೇರಳ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (ಲಘು ಸಂಗೀತ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.keralaculture.org/light-music/467 |title=Kerala Sangeetha Nataka Akademi Award: Light Music |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Kerala|access-date=26 February 2023}}&lt;/ref&gt;
* 2014: ''[[ನಾದನ್]]'' ನಿಂದ &quot;ಒಟ್ಟಕ್ಕು ಪಡುನ್ನ&quot; ಗಾಗಿ [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ – ಮಲಯಾಳಂ]]
* 2014: ''[[ನಾದನ್]]'' ನಿಂದ &quot;ಒಟ್ಟಕ್ಕು ಪಡುನ್ನ&quot; ಗಾಗಿ ವರ್ಷದ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಮಹಿಳಾ ಗಾಯಕಿಗಾಗಿ ಮಿರ್ಚಿ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು (ದಕ್ಷಿಣ)&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mirchimusicawards.com/malayalam/winners.php |title=Winners {{!}} Mirchi Music Awards |website=www.mirchimusicawards.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140824195556/http://www.mirchimusicawards.com/malayalam/winners.php |archive-date=2014-08-24}}&lt;/ref&gt;
* 2014: ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ(ಮಹಿಳೆ)]] – ''[[ನಾದನ್]]'' ನಿಂದ &quot;ಒಟ್ಟಕ್ಕು ಪಡುನ್ನ&quot;
* 2014: ''[[ನಾದನ್]]'' ನಿಂದ &quot;ಒಟ್ಟಕ್ಕು ಪಡುನ್ನ&quot; ಗಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಾಯಕಿಗಾಗಿ ಜೇಸೀ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/mammootty-meena-win-awards/article6301997.ece|title = Mammootty, Meena win awards|newspaper = The Hindu|date = 11 August 2014}}&lt;/ref&gt;
* 2014: ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – [[3ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|3ನೇ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ]] – ''[[ನಾದನ್]]'' ನಿಂದ &quot;ಒಟ್ಟಕ್ಕು ಪಡುನ್ನ&quot;
* 2014: ವರ್ಷದ ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಏನಂ ಸ್ವರಾಲಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು – ''[[ನಾದನ್]]'' ನಿಂದ &quot;ಒಟ್ಟಕ್ಕು ಪಡುನ್ನ&quot;
* 2014: ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – [[ಏಷ್ಯಾವಿಷನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಏಷ್ಯಾವಿಷನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಾಯಕಿ(ಮಹಿಳೆ)]]-&quot;ಒಟ್ಟಕ್ಕು ಪಡುನ್ನ&quot; ''[[ನಾದನ್]]'' ನಿಂದ 
* 2014: ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – [[ವಿಜಯ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ವಿಜಯ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಾಯಕಿ(ಮಹಿಳೆ)]]-&quot;ಪುಥಿಯ ಉಲಿಗೈ&quot; ''[[ಯೆನ್ನಾಮೊ ಯೇಧೋ]]'' ನಿಂದ 
* 2014: ಸಿ.ಕೆ.ಎಂ.ಎ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಗಾಯಕಿ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://keralatodaynews.blogspot.in/2014/10/ckma-malayalam-film-serial-awards-2014.html|title = C.K.M.A Malayalam film- serial awards 2014 announced}}&lt;/ref&gt;
* 2015: ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ – ''[[ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ಸೆಲ್ಫಿ]]'' ನಿಂದ &quot;ಕೈಕ್ಕೊಟ್ಟುಂ&quot; ಗಾಗಿ [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ – ಮಲಯಾಳಂ]]
* 2016: ಗೆಲುವು – &quot;[[ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ಸೆಲ್ಫಿ]]&quot; ನಿಂದ &quot;ಕೈಕ್ಕೊಟ್ಟುಂ&quot; ಗಾಗಿ [[ವನಿತಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ವನಿತಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಾಯಕಿ(ಮಹಿಳೆ)]]
* 2017: ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಮಿಳು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ [[ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]]ದಿಂದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ([[ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲೆಟರ್ಸ್|D.Litt]])&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=G_p62qG0YL4 |title=Vaikom Vijayalakshmi honoured with D. Litt degree |last=News |first=Manorama |date=2017-07-05 |website=[[YouTube]]  |access-date=2019-04-11}}&lt;/ref&gt;
* 2022: ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಕೇರಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಕೇರಳ ಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;ref&gt;{{cite web |title=M T Vasudevan Nair chosen for Kerala's first highest state-level award |url=https://www.ptinews.com/news/national/m-t-vasudevan-nair-chosen-for-keralas-first-highest-state-level-award/445006.html |website=Press Trust of India |publisher=PTI |access-date=1 November 2022}}&lt;/ref&gt;
* 2024: ''[[ARM (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ARM]]'' ನಿಂದ &quot;ಅಂಗು ವಾಣ ಕೋಣಿಲೆ&quot; ಗಾಗಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು 2024 - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ (ಮಹಿಳೆ)]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2286143&amp;reg=48&amp;lang=2|title=72nd National Film Awards for the year 2024 Announced|work=Press Information Bureau|date=18 July 2026}}&lt;/ref&gt;

==ಡಿಸ್ಕೋಗ್ರಫಿ==
'''[[ವೈಕೊಂ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ]]''' (ಜನನ 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1981) [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳ, ಭಾರತ]]ದ ಭಾರತೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ. ಅವರು ಗಾಯತ್ರೀವೀಣಾ ಎಂಬ ಅಪರೂಪದ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 2022 ರಲ್ಲಿ, ಅವರಿಗೆ [[ಕೇರಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಕೇರಳ ಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ನೀಡುವ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=archive |first=From our online |date=2017-03-07 |title=Vaikom Vijayalakshmi becomes first to play Gayathri veena for record five hours |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/Mar/05/vaikom-vijayalakshmi-becomes-first-to-play-gayathri-veena-for-record-five-hours-1578026.html |access-date=2025-05-01 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2003-12-30 |title=The Hindu : She sings to conquer |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/05/27/stories/2002052700250200.htm |access-date=2025-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031230084831/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/05/27/stories/2002052700250200.htm |archive-date=30 December 2003 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Service |first=Express News |date=2022-11-01 |title=Kerala declares 1st-ever Padma-inspired awards; MT gets highest honour |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2022/nov/01/kerala-declares-1st-ever-padma-inspired-awards-mt-gets-highest-honour-2513604.html |access-date=2025-05-01 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

===2010ರ ದಶಕ===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;

!ವರ್ಷ
!ಚಲನಚಿತ್ರ
!ಹಾಡಿನ ಶೀರ್ಷಿಕೆ
!ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರು
!ಸಹ-ಗಾಯಕರು
!ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
!{{refh}}
|-

|rowspan=&quot;2&quot;|2013
|''[[ಸೆಲ್ಲುಲಾಯ್ಡ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸೆಲ್ಲುಲಾಯ್ಡ್]]''
|&quot;ಕಾಟ್ಟೆ ಕಾಟ್ಟೆ&quot;
|[[ಎಂ. ಜಯಚಂದ್ರನ್]]
|ಜಿ. ಶ್ರೀರಾಮ್
|
|
|-
|''[[ನಾದನ್]]''
|&quot;ಒಟ್ಟಕ್ಕು ಪಡುನ್ನ&quot;
|[[ಔಸೇಪ್ಪಚನ್]]
|
|
|
|-

|rowspan=&quot;2&quot;|2014
|''ಎಳು ದೇಸಂಗಳ್ಕುಮ್ ಅಗಲೇ''
|&quot;ಎನಿಕುಂ&quot;
|
|
|
|
|-
|''ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್''
|&quot;ಪಾಟು ಪೆಟ್ಟಿ&quot;
|[[ಗೋಪಿ ಸುಂದರ್]]
|
|
|
|-

|rowspan=&quot;6&quot;|2015
|''[[ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ಸೆಲ್ಫಿ]]''
|&quot;ಕೈಕ್ಕೊಟ್ಟುಂ ಕಂಡಿಟ್ಟಿಲ್ಲ&quot;
|[[ಶಾನ್ ರೆಹಮಾನ್]]
|
|{{Nominated}} [[ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ – ಮಲಯಾಳಂ|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ - ಮಲಯಾಳಂ]].
|
|-
|''[[ಬಾಹುಬಲಿ: ದಿ ಬಿಗಿನಿಂಗ್]]''
|&quot;ಆರಿವನ್ ಆರಿವನ್&quot;
|[[ಎಂ. ಎಂ. ಕೀರವಾಣಿ]]
|
|ಮಲಯಾಳಂ ಆವೃತ್ತಿ
|
|-
|''[[ಕನಲ್ (2015 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕನಲ್]]''
|&quot;ಕಿಲ್ಲಾತೆ ಚೊಲ್ಲಾಮೋ&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|[[ಔಸೇಪ್ಪಚನ್]]
|
|
|
|-
|''[[ಉಟೋಪಿಯಾಯಿಲೆ ರಾಜಾವು]]''
|&quot;ಉಪ್ಪಿನು ಪೋನ ವಳಿ ಏತು&quot;
|[[ಜಾಸ್ಸಿ ಗಿಫ್ಟ್]], ರಾಹುಲ್ ಆರ್ ನಾಥ್
|
|
|
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|''[[ಥಿಂಕಲ್ ಮುಥಲ್ ವೆಲ್ಲಿ ವರೆ]]''
|&quot;ಚಕ್ಕಿನು ವೆಚ್ಚತು&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|ಸನಂದ್ ಜಾರ್ಜ್
|
|rowspan=&quot;2&quot;|
|rowspan=&quot;2&quot;|
|-
|&quot;ನತಯ ನತಿನು&quot;
|
|-

|rowspan=&quot;3&quot;|2016
|''[[ಅನುರಾಗ ಕರಿಕ್ಕಿನ್ ವೆಳ್ಳಂ]]''
|&quot;ನೆಯೋ ನ್ಜಾನೋ&quot;
|[[ಪ್ರಶಾಂತ್ ಪಿಳ್ಳೈ]]
|[[ಶಬರೀಶ್ ವರ್ಮ]], ನಿರಂಜ್, ಶ್ರೀರಾಗ್ ಸಜಿ
|
|
|-
|''[[ಕಟ್ಟಪ್ಪನಾಯಿಲೆ ರಿತ್ವಿಕ್ ರೋಶನ್]]''
|&quot;ಪರುಡೆಯಂ ಮರಿಯಮೇ&quot;
|[[ಬಿಜಿಬಾಲ್]]
|[[ರಿಮಿ ಟೋಮಿ]]
|
|
|-
|''[[ಆರ್ಕ್ಕರಿಯಂ]]''
|&quot;ದೂರೆ ಮಾರಿ&quot;
|[[ನೇಹಾ ನಾಯರ್]]
|
|
|
|-

|}

===2020ರ ದಶಕ===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;

!ವರ್ಷ
!ಚಲನಚಿತ್ರ
!ಹಾಡಿನ ಶೀರ್ಷಿಕೆ
!ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರು
!ಸಹ-ಗಾಯಕರು
!ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
!{{refh}}
|-

|rowspan=&quot;2&quot;|2022
|''ರೆಜಿನಾ''
|&quot;ಕಣ್ಣು ನೀರು ಕಡಲ್&quot;
|ಸತೀಶ್ ನಾಯರ್
|
|
|
|-
|''[[ಜಯ ಜಯ ಜಯ ಜಯ ಹೇ]]''
|&quot;ಎಂತನಿತು ಎಂಗೊಟ್ಟಿತು&quot;
|ಅಂಕಿತ್ ಮೆನನ್
|
|
|
|-

|2023
|''[[ಪಪ್ಪಚನ್ ಒಲಿವಿಲಾನು]]''
|&quot;ಪುಣ್ಯ ಮಹ ಸನ್ನಿಧೆ&quot;
|[[ಔಸೇಪ್ಪಚನ್]]
|
|
|
|-

|2024
|''[[ARM (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಎ.ಆರ್.ಎಮ್]]''
|&quot;ಅಂಗು ವಾಣ ಕೋಣಿಲು&quot;
|[[ಧಿಬು ನಿನನ್ ಥಾಮಸ್]]
|
|{{Won}} [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಗಾಗಿ [[ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ]]
|
|-
|2025
|ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ 
|ಅಂಜನಮಣಿ 
|ಸತೀಶ್ ತನ್ವಿ
|}

===ಇತರ ಭಾಷೆಯ ಹಾಡುಗಳು===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;

!ವರ್ಷ
!ಚಲನಚಿತ್ರ
!ಹಾಡಿನ ಶೀರ್ಷಿಕೆ
!ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರು
!ಸಹ-ಗಾಯಕರು
!ಭಾಷೆ
!ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
!{{refh}}
|-

|rowspan=&quot;4&quot;|2014
|''[[ಕುಕ್ಕೂ (2014 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕುಕ್ಕೂ]]''
|&quot;ಕೊಡಯಿಲ&quot;
|[[ಸಂತೋಷ್ ನಾರಾಯಣನ್]]
|[[ಪ್ರದೀಪ್ ಕುಮಾರ್ (ಸಂಗೀತಗಾರ)|ಪ್ರದೀಪ್ ಕುಮಾರ್]], ಕಲ್ಯಾಣಿ ನಾಯರ್
|rowspan=&quot;14&quot;|ತಮಿಳು
|
|
|-
|''[[ಯೆನ್ನಾಮೊ ಯೇಧೋ]]''
|&quot;ಪುಥಿಯ ಉಲಿಗೈ&quot;
|[[ಡಿ. ಇಮ್ಮನ್]]
|
|
|
|-
|''[[ಕಾಡು (2014 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಾಡು]]''
|&quot;ಉಚಿಮಲೈ ಕಾಡು&quot;
|[[ಕೆ (ಸಂಯೋಜಕ)|ಕೆ]]
|
|
|
|-
|''[[ವೆಲ್ಲೈಕಾರ ದುರೈ]]''
|&quot;ಕಾಕ ಮುಟ್ಟೈ&quot;
|[[ಡಿ. ಇಮ್ಮನ್]]
|
|
|
|-

|rowspan=&quot;6&quot;|2015
|''ಕವತು''
|&quot;ಮೆಲೋಡಿ&quot;
|[[ಸಬೇಶ್–ಮುರಳಿ]]
|
|
|
|-
|''[[ಇದಂ ಪೊರುಳ್ ಯೇವಲ್]]''
|&quot;ಎಂಧ ವಳಿ&quot;
|[[ಯುವನ್ ಶಂಕರ್ ರಾಜಾ]]
|
|
|
|-
|''[[ರೋಮಿಯೋ ಜೂಲಿಯೆಟ್ (2015 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರೋಮಿಯೋ ಜೂಲಿಯೆಟ್]]''
|&quot;ಇಧರ್ಕ್ಕುಥಾನೇ ಆಸೈಪ್ಪಟ್ಟೈ&quot;
|[[ಡಿ. ಇಮ್ಮನ್]]
|
|
|
|-
|''[[ಮಾಸ್ಸು ಎಂಗಿರ ಮಸಿಲಾಮಣಿ|ಮಾಸ್ಸು]]''
|&quot;ಪಿರವಿ&quot;
|[[ಯುವನ್ ಶಂಕರ್ ರಾಜಾ]]
|
|
|
|-
|''[[ಬಾಹುಬಲಿ: ದಿ ಬಿಗಿನಿಂಗ್]]''
|&quot;ಶಿವ ಶಿವಾಯ ಪೊತ್ರಿ&quot;
|[[ಎಂ. ಎಂ. ಕೀರವಾಣಿ]]
|
|ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿ
|
|-
|''[[10 ಎಂಡ್ರತುಕ್ಕುಲ್ಲಾ]]''
|&quot;ಪಥು ಎಂಡ್ರತುಕ್ಕುಲ್ಲಾ&quot;
|[[ಡಿ. ಇಮ್ಮನ್]]
|
|ಮಹಿಳಾ ಆವೃತ್ತಿ
|
|-

|rowspan=&quot;4&quot;|2016
|''[[ಥೇರಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಥೇರಿ]]''
|&quot;ಎನ್ ಜೀವನ್&quot;
|[[ಜಿ. ವಿ. ಪ್ರಕಾಶ್ ಕುಮಾರ್]]
|[[ಹರಿಹರನ್ (ಗಾಯಕ)|ಹರಿಹರನ್]], [[ಸೈಂಧವಿ]]
|
|
|-
|''[[ವೆಲೈನು ವಂದುತ್ತ ವೆಲ್ಲೈಕಾರನ್]]''
|&quot;ಆರವಳ್ಳಿ&quot;
|[[ಸಿ. ಸತ್ಯ]]
|
|
|
|-
|''[[ವೀರ ಶಿವಾಜಿ]]''
|&quot;ಸೊಪ್ಪನಸುಂದರಿ&quot;
|[[ಡಿ. ಇಮ್ಮನ್]]
|
|
|
|-
|''[[ಅಮ್ಮಣಿ]]''
|&quot;ಮಳೈ ಇಂಗಿಲ್ಲೈಯೇ&quot;
|[[ಕೆ (ಸಂಯೋಜಕ)|ಕೆ]]
|
|
|
|-

|rowspan=&quot;4&quot;|2017
|''[[ಮೇಡ ಮೀಡ ಅಬ್ಬಾಯಿ]]''
|&quot;ನೊಟ್ಲೋನ ವೇಲು ಪೆಡಿತೆ&quot;
|[[ಶಾನ್ ರೆಹಮಾನ್]]
|
|ತೆಲುಗು
|[[ಒರು ವಡಕ್ಕನ್ ಸೆಲ್ಫಿ]]ಯ ರಿಮೇಕ್
|
|-
|''[[ಅರಮ್]]''
|&quot;ಥೋರನಂ ಆಯಿರಂ&quot;
|[[ಘಿಬ್ರಾನ್ ವೈಬೋಧ]]
|[[ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಪ್ರೇಗ್ ಫಿಲ್ಹಾರ್ಮೋನಿಕ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ]]
|rowspan=&quot;2&quot;|ತಮಿಳು
|
|
|-
|''[[ತೊಂಡನ್ (2017 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ತೊಂಡನ್]]''
|&quot;ವಾಸಮುಲ್ಲ ಪೂವಾ&quot;
|[[ಜಸ್ಟಿನ್ ಪ್ರಭಾಕರನ್]]
|
|
|
|-
|''ಲಂಬೋದರ''
|&quot;ಕೇಡಿ&quot;
|ಕೆ. ಕೃಷ್ಣರಾಜ್
|
|ಕನ್ನಡ
|
|
|-

|2018
|''[[ಕಾನಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಾನಾ]]''
|&quot;ವಾಯಾಡಿ ಪೆತ್ತ ಪುಳ್ಳ&quot;
|[[ಧಿಬು ನಿನನ್ ಥಾಮಸ್]]
|ಆರಾಧನಾ ಶಿವಕಾರ್ತಿಕೇಯನ್, [[ಶಿವಕಾರ್ತಿಕೇಯನ್]]
|ತಮಿಳು
|
|
|-

|rowspan=&quot;2&quot;|2021
|''[[ರಾಜ ರಾಜ ಚೋರ]]''
|&quot;ಪ್ರಪಂಚ ಜಿಷ್ಣು&quot;
|[[ವಿವೇಕ್ ಸಾಗರ್]]
|
|ತೆಲುಗು
|
|
|-
|''[[ಜೈ ಭೀಮ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜೈ ಭೀಮ್]]''
|&quot;ಮನ್ನಿಲೆ ಈರಮುಂಡು&quot;
|[[ಶಾನ್ ರೋಲ್ಡನ್]]
|
|rowspan=&quot;3&quot;|ತಮಿಳು
|
|
|-

|rowspan=&quot;2&quot;|2023
|''[[ಮಾವೀರನ್ (2023 ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಾವೀರನ್]]''
|&quot;ವಾ ವೀರ&quot;
|ಭರತ್ ಶಂಕರ್
|ಭರತ್ ಶಂಕರ್
|
|
|-
|''[[ಜವಾನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜವಾನ್]]''
|&quot;ಈರಂ ಥೀಮ್&quot;
|[[ಅನಿರುದ್ ರವಿಚಂದರ್]]
|[[ಸೈಂಧವಿ]]
|ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿ
|
|-

|rowspan=&quot;2&quot;|2024
|''[[ರತ್ನಂ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರತ್ನಂ]]''
|&quot;ಎಂಧ ಉಯಿರೈಯುಂ&quot;
|[[ದೇವಿ ಶ್ರೀ ಪ್ರಸಾದ್]]
|
|
|
|-
|''[[ಸ್ವಾಗ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ವಾಗ್]]''
|&quot;ಗುವ್ವ ಗೂಟಿಲೋ&quot;
|[[ವಿವೇಕ್ ಸಾಗರ್]]
|[[ಮನೋ (ಗಾಯಕ)|ಮನೋ]], [[ಗೀತಾ ಮಾಧುರಿ]]
|ತೆಲುಗು
|
|
|-

|2025
|''[[ಸಬ್ಧಮ್]]''
|&quot;ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ಮಾ ಸಾಂಗ್&quot;
|[[ತಮನ್ ಎಸ್]]
|
|ತಮಿಳು
|
|
|-

|2026
|''ಬ್ಲಾಸ್ಟ್''
|&quot;ದ ಲೈಫ್&quot;
|[[ರವಿ ಬಸ್ರೂರ್]]
|
|ತಮಿಳು
|
|

|}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}


==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ==
* 2022 – ಸ್ವಾಮಿ ಶರಣಂ 
* 2014 – ಎಳುದೇಸಂಗಳ್ಕ್ಕುಮಕಲೆ

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{commons category|Vaikom Vijayalakshmi}}
*{{IMDb name|nm6349936|ವೈಕೊಂ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ}}
*[https://open.spotify.com/artist/1tsy6ph4p6fVETd32Cbpcb ವೈಕೊಂ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ] [[ಸ್ಪಾಟಿಫೈ]]ನಲ್ಲಿ
*[https://music.apple.com/us/artist/vaikom-vijayalakshmi/791083915 ವೈಕೊಂ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ] [[ಆಪಲ್ ಸಂಗೀತ]]ದಲ್ಲಿ
*[https://music.youtube.com/channel/UC5Z0qg0Pj6RD_-5TJyYsLYA ವೈಕೊಂ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ] [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಸಂಗೀತ]]ದಲ್ಲಿ

{{authority control}}

{{DEFAULTSORT:ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ, ವೈಕೊಂ}}
[[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:1981ರ ಜನನಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]]
[[ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ವೈಕಂನ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಗಾಯಕಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ಗಾಯಕಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:21ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಗಾಯಕಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಅಂಧ ಸಂಗೀತಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಮಹಿಳಾ ಸಂಗೀತಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೇರಳದ ಕಲಾವಿದರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪುರಸ್ಕೃತರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]]</text>
      <sha1>8djb99wut65yzay1252q70nl4otbuwe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>೨೦೨೬-೨೭ ಬೆಂಗಳೂರು ಎಫ್.ಸಿ. ಹರವು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180745</id>
    <revision>
      <id>1430994</id>
      <parentid>1427647</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T21:22:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Footy2000</username>
        <id>69974</id>
      </contributor>
      <comment>ಹರವು ಮುಂಚೆ</comment>
      <origin>1430994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34875" sha1="g3tjdarjlrppd55jl8d1ipfwfeiuq4i" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vcard&quot;
|+ class=&quot;infobox-title fn org&quot; id=&quot;6&quot; |[[ಬೆಂಗಳೂರು ಎಫ್ ಸಿ|ಬೆಂಗಳೂರು ಎಫ್.ಸಿ.]]
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-weight: normal; font-size: 100%&quot; |೨೦೨೬-೨೭ ಹರವು
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ಅಧ್ಯಕ್ಷರು
| class=&quot;infobox-data agent&quot; |[[ಸಜ್ಜನ್ ಜಿಂದಾಲ್]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ಓಜ
| class=&quot;infobox-data agent&quot; |ಪೆಪ್ ಮುನೋಜ್&lt;ref name=&quot;Munoz&quot;&gt;{{Cite web |last=C |first=Saptarshi |date=2026-03-24 |title=Barca B to Bengaluru FC: Munoz set to take helm mid-season |url=https://www.newindianexpress.com/sport/other/2026/Mar/24/barca-b-to-bengaluru-fc-munoz-set-to-take-helm-mid-season |access-date=2026-04-05 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ
| class=&quot;infobox-data label&quot; |[[ಶ್ರೀ ಕಂಠೀರವ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್
| class=&quot;infobox-data&quot; |''ನಿಗದಿಯಾಗಿಲ್ಲ''
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ಸೂಪರ್ ಕಪ್
| class=&quot;infobox-data&quot; |''ನಿಗದಿಯಾಗಿಲ್ಲ''
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ಡ್ಯುರಾಂಡ್ ಕಪ್
| class=&quot;infobox-data&quot; |''ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ''
|- class=&quot;infobox-hiddenrow&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding: 0; background: #ffffff; color:inherit; text-align: center; border: 1px solid #D3D3D3;&quot; |
{| style=&quot;width:100%; text-align:center;&quot;
|&lt;div style=&quot;width: 100px; margin: 0 auto; padding: 0;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: relative; left: 0px; top: 0px; width: 100px; height: 135px; margin: 0 auto; padding: 0;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 0px; top: 0px; width: 31px; height: 59px; background-color: #273496;color:inherit;&quot;&gt;[[File:Kit_left_arm_Bengalurufc_home_2025_26.png|link=|alt=|top|Team colours]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 0px; top: 0px; width: 31px; height: 59px;&quot;&gt;[[File:Kit_left_arm.svg|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 31px; top: 0px; width: 38px; height: 59px; background-color: #273496;color:inherit;&quot;&gt;[[File:Kit_body_bengalurufc_home_2025_26.png|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 31px; top: 0px; width: 38px; height: 59px;&quot;&gt;[[File:Kit_body.svg|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 69px; top: 0px; width: 31px; height: 59px; background-color: #273496;color:inherit;&quot;&gt;[[File:Kit_right_arm_Bengalurufc_home_2025_26.png|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 69px; top: 0px; width: 31px; height: 59px;&quot;&gt;[[File:Kit_right_arm.svg|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 0px; top: 59px; width: 100px; height: 36px; background-color: #273496;color:inherit;&quot;&gt;[[File:Kit_shorts_redsides.png|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 0px; top: 59px; width: 100px; height: 36px;&quot;&gt;[[File:Kit_shorts.svg|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 0px; top: 95px; width: 100px; height: 40px; background-color: #273496;color:inherit;&quot;&gt;[[File:Kit_socks_redtop.png|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 0px; top: 95px; width: 100px; height: 40px;&quot;&gt;[[File:Kit_socks_long.svg|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding-top: 0.6em; text-align: center;&quot;&gt;'''ಮನೆಯ ಬಣ್ಣಗಳು'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|&lt;div style=&quot;width: 100px; margin: 0 auto; padding: 0;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: relative; left: 0px; top: 0px; width: 100px; height: 135px; margin: 0 auto; padding: 0;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 0px; top: 0px; width: 31px; height: 59px; background-color: #FFFFFF;color:inherit;&quot;&gt;[[File:Kit_left_arm_bengalurufc_away_2020_21.png|link=|alt=|top|Team colours]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 0px; top: 0px; width: 31px; height: 59px;&quot;&gt;[[File:Kit_left_arm.svg|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 31px; top: 0px; width: 38px; height: 59px; background-color: #FFFFFF;color:inherit;&quot;&gt;[[File:Kit_body_bengalurufc_away_2025_26.png|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 31px; top: 0px; width: 38px; height: 59px;&quot;&gt;[[File:Kit_body.svg|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 69px; top: 0px; width: 31px; height: 59px; background-color: #FFFFFF;color:inherit;&quot;&gt;[[File:Kit_right_arm_bengalurufc_away_2020_21.png|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 69px; top: 0px; width: 31px; height: 59px;&quot;&gt;[[File:Kit_right_arm.svg|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 0px; top: 59px; width: 100px; height: 36px; background-color: #FFFFFF;color:inherit;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 0px; top: 59px; width: 100px; height: 36px;&quot;&gt;[[File:Kit_shorts.svg|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 0px; top: 95px; width: 100px; height: 40px; background-color: #FFFFFF;color:inherit;&quot;&gt;[[File:Kit_socks_bengalurufc_away_2020_21.png|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 0px; top: 95px; width: 100px; height: 40px;&quot;&gt;[[File:Kit_socks_long.svg|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding-top: 0.6em; text-align: center;&quot;&gt;'''ಹೊರಗಿನ ಬಣ್ಣಗಳು'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|&lt;div style=&quot;width: 100px; margin: 0 auto; padding: 0;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;position: relative; left: 0px; top: 0px; width: 100px; height: 135px; margin: 0 auto; padding: 0;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 0px; top: 0px; width: 31px; height: 59px; background-color: #FFAEC9;color:inherit;&quot;&gt;[[File:Kit_left_arm_blackborder.png|link=|alt=|top|Team colours]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 0px; top: 0px; width: 31px; height: 59px;&quot;&gt;[[File:Kit_left_arm.svg|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 31px; top: 0px; width: 38px; height: 59px; background-color: #FFAEC9;color:inherit;&quot;&gt;[[File:Kit_body_blackcollar.png|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 31px; top: 0px; width: 38px; height: 59px;&quot;&gt;[[File:Kit_body.svg|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 69px; top: 0px; width: 31px; height: 59px; background-color: #FFAEC9;color:inherit;&quot;&gt;[[File:Kit_right_arm_blackborder.png|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 69px; top: 0px; width: 31px; height: 59px;&quot;&gt;[[File:Kit_right_arm.svg|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 0px; top: 59px; width: 100px; height: 36px; background-color: #FFAEC9;color:inherit;&quot;&gt;[[File:Kit_shorts_blacksides.png|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 0px; top: 59px; width: 100px; height: 36px;&quot;&gt;[[File:Kit_shorts.svg|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 0px; top: 95px; width: 100px; height: 40px; background-color: #FFAEC9;color:inherit;&quot;&gt;[[File:Kit_socks_blacktop.png|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;position: absolute; left: 0px; top: 95px; width: 100px; height: 40px;&quot;&gt;[[File:Kit_socks_long.svg|link=|alt=|top]]&lt;/div&gt;

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding-top: 0.6em; text-align: center;&quot;&gt;'''ಮೂರನೇ ಬಣ್ಣಗಳು'''&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
|}
|- style=&quot;display:none&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-full-data&quot; |&lt;div style=&quot;width:100%&quot;&gt;&lt;div class=&quot;noprint&quot; style=&quot;float: left; text-align:left;padding-right:0.5em;&quot;&gt;೨೦೨೫-೨೬&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;noprint&quot; style=&quot;float: right; text-align:right;padding-left:0.5em;&quot;&gt;೨೦೨೭-೨೮&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-below&quot; style=&quot;font-size:smaller&quot; |ಆಗಸ್ಟ್ ೨೭, ೨೦೨೬ ರವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಸರಿಯಾಗಿವೆ.
|}
'''೨೦೨೬-೨೭ರ ಹರವು''' [[ಬೆಂಗಳೂರು ಎಫ್ ಸಿ|ಬೆಂಗಳೂರು ಎಫ್‌ಸಿ]] ವೃತ್ತಿಪರ [[ಕಾಲ್ಚೆಂಡು]] ಕ್ಲಬ್ ಆಗಿ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗಿನಿಂದ ೧೪ ನೇ ಹರವು ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ೯ ನೇ ಹರವುವಾಗಿದೆ. ಈ ಹರವು ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್ ಮತ್ತು ಸೂಪರ್ ಕಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳಿಸುವೊಂದಿಗೆ ಜೂನ್ ೧, ೨೦೨೫ ರಿಂದ ಮೇ ೩೧, ೨೦೨೭ ರವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

[[ಬಳ್ಳಾರಿ|ಬಳ್ಳಾರಿಯ]] ಇನ್ಸ್ಪೈರ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ತಂಡ ತಮ್ಮ ಹರವು ಪೂರ್ವ ತರಬೇತಿ ಜುಲೈ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ತರಬೇತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಓಜ ಪೆಪ್ ಮುನೋಜ್ ಅವರ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಹೊಸ ಹೊರನಾಡಿನ ಆಟಗಾರರು ಸೇರಿಕೊಂಡರು.

== ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಿದ ಹಿಂದಿನ ಹರವುದಲ್ಲಿ, ನೀಲಿ ತಂಡವು ಏಳು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಗೆಲುವುಗಳೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್‌ನ ಅಭಿಯಾನಕ್ಕೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಆರಂಭವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ರೆನೆಡಿ ಸಿಂಗ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಬಾರಿ ಸೋತಿದ್ದರು. ಬೆಂಗಳೂರು ಸೂಪರ್ ಕಪ್‌ನ ಗುಂಪು ಹಂತವನ್ನು ದಾಟಲು ವಿಫಲವಾದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಲೀಗ್‌ನ ಆರಂಭದ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯಿಂದಾಗಿ ನಿರ್ಗಮರಾದ ಗೆರಾರ್ಡ್ ಜರಗೋಜಾ ನಂತರ ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಟಗಾರ ತಂಡದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;renedy&quot;&gt;{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |date=2026-01-21 |title=ISL 2025-26: Renedy Singh named Bengaluru FC head coach |url=https://sportstar.thehindu.com/football/indian-football/bengaluru-fc-appoints-renedy-singh-head-coach-isl-2025-26-news-indian-super-league/article70533676.ece |access-date=2026-02-09 |website=Sportstar |language=en}}&lt;/ref&gt; ಹರವಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರೆನೆಡಿ ಸಿಂಗ್ ಪೆಪ್ ಮುನೋಜ್‌ಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ಆಕಸ್ಮಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಬದಲಾವಣೆಯ ನಂತರ ಉಳಿದ ಆರು ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ಗೆಲುವುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಬೆಂಗಳೂರು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಿದ ಸಿಂಗಲ್-ರೌಂಡ್-ರಾಬಿನ್ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-16 |title=Bengaluru FC finish campaign with win over Chennaiyin FC |url=https://www.indiansuperleague.com/news/bengaluru-fc-finish-campaign-with-win-over-chennaiyin-fc |access-date=2026-08-25 |website=www.indiansuperleague.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

ಜೂನ್ ೧೮, ೨೦೨೬ ರಂದು, ರಾಹುಲ್ ಭೇಕೆ ತಂಡದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಮೋಹನ್ ಬಗಾನ್ ಸೂಪರ್‌ಜೈಂಟ್‌ಗೆ ಸೇರಿದರು.&lt;ref name=&quot;Bheke&quot;&gt;{{Cite web |last=Roy |first=Somnath |date=2026-06-18 |title=Rahul Bheke Returns to Kolkata as Mohun Bagan Bolster Defence for New Season |url=https://revsportz.in/rahul-bheke-returns-to-kolkata-as-mohun-bagan-bolster-defence-for-new-season/ |access-date=2026-08-25 |website=Sports News Portal {{!}} Revsportz |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಸಿರೋಜಿದ್ದೀನ್ ಕುಝೀವ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಯಾನ್ ಸ್ಯಾಂಚೆಜ್ ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Braian&quot;&gt;{{cite tweet | number = 2074309497817096553 | user = bengalurufc 
| title = Bengaluru FC can confirm the departure of Argentine midfielder Braian Sánchez and thanks him for his contributions to the club in the past season and wish him the best, as he moves on for a new challenge elsewhere. | date = 7 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kuziev&quot;&gt;{{cite tweet | number = 2074417028304363529 | user = bengalurufc 
| title = Bengaluru FC would like to thank midfielder Sirojiddin Kuziev for all his efforts during his time at the club and wish him the best for whatever comes next.  | date = 7 July 2026}}&lt;/ref&gt; ಮರುದಿನ ಜುಲೈ ೮ ರಂದು, ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಎಫ್‌.ಸಿ. ರಿಸರ್ವ್ಸ್ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ನಮ್ಗ್ಯಾಲ್ ಭುಟಿಯಾ, ತಮ್ಮ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಸೇವೆಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿ ಚೆನ್ನೈಯಿನ್ ಎಫ್‌.ಸಿ. ಸೇರಿದರು.&lt;ref name=&quot;Namgyal&quot;&gt;{{Cite web |last=sporAdmin |date=2026-07-23 |title=Chennaiyin FC sign defender Namgyal Bhutia |url=https://chennaiyinfc.com/chennaiyin-fc-sign-defender-namgyal-bhutia/ |access-date=2026-08-18 |website=Chennaiyin FC |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ಕಾಂಪುಗಾರ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಲಾಹ್ ಮತ್ತು ಗೆರೆಕಾವಲಿಗ ಜಸ್‌ಪ್ರೀತ್ ಸಿಂಗ್ ಕೂಡ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;Salah&quot;&gt;{{cite tweet | number = 2076669980914139315 | user = bengalurufc 
| title = Bengaluru FC can confirm Mohamed Salah's departure ahead of the 2026/27 season. | date = 13 July 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jaspreet&quot;&gt;{{cite tweet | number = 2077031624034984123 | user = bengalurufc 
| title = Bengaluru FC would like to thank goalkeeper Jaspreet Singh for his efforts at the club, this past season. | date = 14 July 2026}}&lt;/ref&gt;

ಆರು ಹೊರನಾಡಿನ ಆಟಗಾರರ ಖಾಲಿ ಜಾಗಗಳನ್ನು ತುಂಬಲು ಬೆಂಗಳೂರು ಎಫ್‌.ಸಿ. ವರ್ಗಾವಣೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಪೋರ್ಚುಗಲ್‌ನ ಆಟಗಾರ ಸಾಂಡ್ರಾ ಸಖೋ.&lt;ref name=&quot;Embaló&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-07-17 |title=Bengaluru FC Secures Portuguese Defender Sandro Embaló in Crucial Defensive Boost |url=https://www.sportscapemagazine.com/blog/bengaluru-fc-signs-sandro-embalo-isl-2026 |access-date=2026-08-25 |website=Sportscape Magazine |language=en}}&lt;/ref&gt; ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರುವವರು ಬೋರ್ಜಾ ಮಾರ್ಟಿನೆಜ್,&lt;ref name=&quot;Borja&quot;&gt;{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |date=2026-07-19 |title=Bengaluru FC signs former Atletico Madrid reserve team midfielder Borja Martinez |url=https://sportstar.thehindu.com/football/indian-football/bengaluru-fc-signs-borja-martinez-atletico-madrid-reserve-team-isl-transfer-news/article71242209.ece |access-date=2026-08-25 |website=Sportstar |language=en}}&lt;/ref&gt; ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಡಿ ಇರಿಯೊಂಡೊ,&lt;ref name=&quot;Manuel&quot;&gt;{{Cite web |last=Service |first=Express News |date=2026-07-30 |title=Bengaluru FC sign Argentine midfielder De Iriondo. |url=https://www.newindianexpress.com/sport/football/2026/Jul/30/bengaluru-fc-sign-argentine-midfielder-de-iriondo |access-date=2026-08-25 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; ಮಿಹೈಲೊ ಪೆರೋವಿಚ್&lt;ref name=&quot;Mihailo&quot;&gt;{{Cite web |last=IANS |date=2026-08-19 |title=Bengaluru FC sign Montenegrin striker Mihailo Perović ahead of ISL 2026-27 campaign |url=https://www.cityairnews.com/content/bengaluru-fc-sign-montenegrin-striker-mihailo-perovic-ahead-of-isl-2026-27-campaign |access-date=2026-08-25 |website=Cityairnews |language=en}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಮೆನ್ನೊ ಕೋಚ್.&lt;ref name=&quot;Menno&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-08-27 |title=Bengaluru FC sign Dutch defender Menno Koch for ISL 2026-27 |url=https://thenewsmill.com/2026/08/bengaluru-fc-sign-dutch-defender-menno-koch-for-isl-2026-27/ |access-date=2026-08-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== ಒಳ ವರ್ಗಾವಣೆ ===
{|class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center; text-align:left&quot;
!style=&quot;background:#2545A0; color:#FFFFFF; |No.
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#2545A0; color:#FFFFFF; |ಪಾತ್ರ
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#2545A0; color:#FFFFFF; |ಆಟಗಾರ
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#2545A0; color:#FFFFFF; |ಹಿಂದಿನ ತಂಡ
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#2545A0; color:#FFFFFF; |ದಿನಾಂಕ
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#2545A0; color:#FFFFFF; |ಶುಲ್ಕ
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#2545A0; color:#FFFFFF; |ಉಲ್ಲೇಖ
|-
| 
|{{sort|?|ಕಾಂಪುಗಾರ}}
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|POR}} ಸ್ಯಾಂಡ್ರೊ ಸಖೋ
| {{flagicon|IDN}} ಪಿ.ಎಸ್.ಬಿ.ಎಸ್. ಬಿಯಾಕ್
| ೧೫ ಜೂಲೈ ೨೦೨೬
| rowspan=&quot;5&quot; | ಉಚಿತ
| &lt;ref name=&quot;Embaló&quot;/&gt;
|-
| 
|{{sort|?|ದಾಳಿಗಾರ}}
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ESP}} ಬೋರ್ಜಾ ಮಾರ್ಟಿನೆಜ್
| {{flagicon|ESP}} ಎ.ಡಿ. ಅಲ್ಕೋರ್ಕಾನ್
| ೨೦ ಜೂಲೈ ೨೦೨೬
| &lt;ref name=&quot;Borja&quot;/&gt;
|-
| 
|{{sort|?|ನಡುಕಣಗಾರ}}
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|ARG}} ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಡಿ ಇರಿಯೊಂಡೊ
| {{flagicon|CYP}} ಕ್ರಾಸವಾ ಯಿಪ್ಸೋನಾಸ್ ಎಫ್.ಸಿ.
| ೩೦ ಜೂಲೈ ೨೦೨೬
| &lt;ref name=&quot;Manuel&quot;/&gt;
|-
| 
|{{sort|?|ದಾಳಿಗಾರ}}
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|MNE}} ಮಿಹೈಲೊ ಪೆರೋವಿಚ್
| {{flagicon|IDN}} ಪರ್ಸೆಬಯಾ ಸುರಬಯಾ
| ೧೯ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬
| &lt;ref name=&quot;Mihailo&quot;/&gt;
|-
| 
|{{sort|?|ಕಾಂಪುಗಾರ}}
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; | {{flagicon|NED}} ಮೆನ್ನೊ ಕೋಚ್
| {{flagicon|NOR}} ಸರ್ಪ್ಸ್‌ಬೋರ್ಗ್ ೦೮ ಎಫ್.ಎಫ್.
| ೨೭ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬
| &lt;ref name=&quot;Menno&quot;/&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#BF1A25; color:#FFFFFF;&quot; | ಒಟ್ಟು ಒಳ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳು 
! colspan=&quot;3&quot; | ೫
|}

=== ಹೊರ ವರ್ಗಾವಣೆ ===
{|class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center; text-align:left&quot;
!style=&quot;background:#2545A0; color:#FFFFFF; |No.
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#2545A0; color:#FFFFFF; |ಪಾತ್ರ
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#2545A0; color:#FFFFFF; |ಆಟಗಾರ
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#2545A0; color:#FFFFFF; |ಸೇರಲಿರುವ ತಂಡ
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#2545A0; color:#FFFFFF; |ದಿನಾಂಕ
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#2545A0; color:#FFFFFF; |ಶುಲ್ಕ
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#2545A0; color:#FFFFFF; |ಉಲ್ಲೇಖ
|-
| ೨
| {{sort|?|ಕಾಂಪುಗಾರ}}
! scope=&quot;row&quot;  style=&quot;text-align:left;&quot; |  {{flagicon|IND}} ರಾಹುಲ್ ಭೇಕೆ
| {{flagicon|IND}} ಮೋಹನ್ ಬಗಾನ್ ಸೂಪರ್ ಜೈಂಟ್
| ೧೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೬
| rowspan=&quot;2&quot; | ಉಚಿತ
| &lt;ref name=&quot;Bheke&quot;/&gt;
|-
| ೬
| {{sort|?|ನಡುಕಣಗಾರ}}
! scope=&quot;row&quot;  style=&quot;text-align:left;&quot; |  {{flagicon|UZB}} ಸಿರೋಜಿದ್ದಿನ್ ಕುಜಿಯೇವ್
| {{flagicon|UZB}} ಶೂರ್ತನ್ ಗುಜರ್
| ೭ ಜೂಲೈ ೨೦೨೬
| &lt;ref name=&quot;Kuziev&quot;/&gt;
|-
| ೧೦
| {{sort|?|ನಡುಕಣಗಾರ}}
! scope=&quot;row&quot;  style=&quot;text-align:left;&quot; |  {{flagicon|ARG}} ಬ್ರಿಯಾನ್ ಸ್ಯಾಂಚೆಜ್
| {{flagicon|ARG}} ಡಿಪೋರ್ಟಿವೊ ರಿಯೆಸ್ಟ್ರಾ
| ೭ ಜೂಲೈ ೨೦೨೬
| rowspan=&quot;2&quot; | ಸಾಲದ ಅಂತ್ಯ
| &lt;ref name=&quot;Braian&quot;/&gt;
|-
| 
| {{sort|?|ದಾಳಿಗಾರ}}
! scope=&quot;row&quot;  style=&quot;text-align:left;&quot; |  {{flagicon|IND}} ಹಲಿಚರಣ್ ನರ್ಜಾರಿ
| ''ತಂಡವಿಲ್ಲದೆ'' 
| ೩೧ ಮೇ ೨೦೨೬
| &lt;ref name=&quot;Narzary&quot;&gt;{{cite tweet| user=bengalurufc | number=1949375607621726648 | title=The Blues can confirm that winger Halicharan Narzary has completed a loan move to Diamond Harbour FC. Good luck, Hali! | date=27 July 2025 }}&lt;/ref&gt; 
|-
| ೨೫
| {{sort|?|ನಡುಕಣಗಾರ}}
! scope=&quot;row&quot;  style=&quot;text-align:left;&quot; |  {{flagicon|IND}} ನಮ್‌ಗ್ಯಾಲ್ ಭುಟಿಯಾ
| {{flagicon|IND}} ಚೆನ್ನೈಯಿನ್ ಎಫ್‌.ಸಿ.
| ೮ ಜೂಲೈ ೨೦೨೬
| ಉಚಿತ
| &lt;ref name=&quot;Namgyal&quot;/&gt;
|-
| ೧೨
| {{sort|?|ನಡುಕಣಗಾರ}}
! scope=&quot;row&quot;  style=&quot;text-align:left;&quot; |  {{flagicon|IND}} ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಸಲಾಹ್
| rowspan=&quot;2&quot; | ''ತಂಡವಿಲ್ಲದೆ''
| ೧೩ ಜೂಲೈ ೨೦೨೬
| rowspan=&quot;2&quot; {{n/a}}
| &lt;ref name=&quot;Salah&quot;/&gt;
|-
| ೧೩
| {{sort|?|ಗೆರೆಕಾವಲಿಗ}}
! scope=&quot;row&quot;  style=&quot;text-align:left;&quot; |  {{flagicon|IND}} ಜಸ್‌ಪ್ರೀತ್ ಸಿಂಗ್
| ೧೪ ಜೂಲೈ ೨೦೨೬
| &lt;ref name=&quot;Jaspreet&quot;/&gt;
|-
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background:#BF1A25; color:#FFFFFF;&quot; | ಒಟ್ಟು ಹೊರ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳು
! colspan=&quot;3&quot; | ೭
|}

== ಅವಲೋಕನ ==
=== ಸಿಬ್ಬಂದಿ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#2545A0; color:#FFFFFF;  | ಪಾತ್ರ
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#2545A0; color:#FFFFFF;  | ಹೆಸರು
!scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#2545A0; color:#FFFFFF;  | ಉಲ್ಲೇಖ
|-
| ಓಜ
| {{flagicon|ESP}} ಪೆಪ್ ಮುನೋಜ್
| &lt;ref name=&quot;Munoz&quot;&gt;{{Cite web |last=C |first=Saptarshi |date=2026-03-24 |title=Barca B to Bengaluru FC: Munoz set to take helm mid-season |url=https://www.newindianexpress.com/sport/other/2026/Mar/24/barca-b-to-bengaluru-fc-munoz-set-to-take-helm-mid-season |access-date=2026-04-05 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| ನೆರವಿಗ ಓಜ
| {{flagicon|ESP}} ಫೆರಾನ್ ಬೊರಾಸ್
| &lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.newindianexpress.com/sport/football/2026/Mar/26/bengaluru-fc-appoint-spaniard-pep-munoz-as-head-coach-2 | title = Bengaluru FC appoint Spaniard Pep Muñoz as head coach | date = 26 March 2026 | publisher = New Indian Express}}&lt;/ref&gt;
|-
| ನೆರವಿಗ ಓಜ
| {{flagicon|IND}} ನಿಶಾದ್ ನಾಗರಾಜ್
| &lt;ref name=&quot;bfcstaff&quot;/&gt;
|-
| ಗೆರೆಕಾವಲು ಓಜ
| {{flagicon|IND}} ಮುಹಮ್ಮದ್ ರಶೀದ್ ನಾಲಕತ್
| &lt;ref name=&quot;bfcstaff&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.bengalurufc.com/players |title=Bengaluru FC Team of Players |website=BengaluruFC.com |access-date=2026-08-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬಿಗು ಹದಗೊಳಿಸುವ ಓಜ
| {{flagicon|IND}} ಧ್ರುವ ಬಲರಾಮನ್
| &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.linkedin.com/in/dhruv-balaraman-828188140 |title=Dhruv Balaraman |website=LinkedIn |access-date=2026-08-26}}&lt;/ref&gt;
|-
| ತಂಡದ ಆಟ ಅರಸಿಗ
| {{flagicon|IND}} ಪ್ರತೀಕ್ ಚೋಪ್ರಾ
| &lt;ref&gt;{{cite web| url=https://www.linkedin.com/in/prateek-chopra-3263601b7/ | title=Prateek Chopra's LinkedIn | website=LinkedIn}}&lt;/ref&gt;
|-
|  ನೆರವಿ ತಂಡದ ಓಜ 
| {{flagicon|IND}} ರೆನೆಡಿ ಸಿಂಗ್
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Renedy Singh named Head Coach of Blue Colts |url=https://www.bengalurufc.com/news/renedy-singh-named-head-coach-of-blue-colts |access-date=2026-02-10 |website=www.bengalurufc.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಪಳಗುಮನೆ ಓಜ 
| {{flagicon|IND}} ಸಂದೇಶ್ ಭೋಯಿಟೆ
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bengalurufc.com/2021/bfc-b/blue-colts-set-begin-bdfa-super-division-league-defence/|title=Blue Colts set to begin BDFA Super Division League defence|website=bengalurufc.com|date=14 January 2021|access-date=3 November 2021|archive-date=24 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124225016/https://www.bengalurufc.com/2021/bfc-b/blue-colts-set-begin-bdfa-super-division-league-defence/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
| ಮುಖ್ಯ ಭೌತಚಿಕಿತ್ಸಕ
| {{flagicon|IND}} ನವೇದ್ ಹಮೀದ್
| &lt;ref&gt;{{cite tweet| user=bengalurufc | number=1986303658339058166 | title=Join us in wishing our Head Physiotherapist Naved Hameed a fantastic celebration on his special day!  | date=6 November 2025}}&lt;/ref&gt;
|-
| ನೆರವಿಗ ಭೌತಚಿಕಿತ್ಸಕ
| {{flagicon|IND}} ವಿ. ಕಿರಣ್ ಕುಮಾರ್
| &lt;ref name=&quot;bfcstaff&quot;/&gt;
|-
| ಮಾಲೀಸುಗಾರ
| {{flagicon|IND}} ರತೀಶ್ ಮಾನ್
| &lt;ref name=&quot;bfcstaff&quot;/&gt;
|-
| ತೊಡುಗೆ ಮೇಲ್ನೋಡುಗ
| {{flagicon|IND}} ಗಿರೀಶ್ ಮಲ್ಲಪ್ಪ
| &lt;ref name=&quot;bfcstaff&quot;/&gt;
|-
! style=&quot;background:#BF1A25; color:#FFFFFF;&quot; | ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಬಲ
! colspan=&quot;2&quot; | ೧೨
|}

=== ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿರುವ ಆಟಗಾರರು ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:small; white-space:nowrap;&quot;
|-
! style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | No.
! style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | ಹೆಸರು
! style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | ಪೌರತ್ವ
! style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | ಪಾತ್ರ
! style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | ಹುಟ್ಟಿದ ದಿನಾಂಕ (ವಯಸ್ಸು)
! style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | ಯಿ೦ದ
! style=&quot;text-align:center;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | ತನಕ
! style=&quot;text-align:center; width:6px&quot; colspan=&quot;2&quot; | ಆಯ್ಕೆ
|-
! style=&quot;text-align:center; width:6px&quot; | ಲೀಗ್
! ಕಪ್&lt;ref name=&quot;sc_squad&quot;&gt;{{Cite web |title=Bengaluru Football Club |url=https://www.the-aiff.com/club/players/8021/10 |access-date=2026-02-10 |website=www.the-aiff.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;10&quot; style=&quot;background:#2545A0; color:#FFFFFF; ; text-align:center;&quot;| ಗೆರೆಕಾವಲಿಗರು
|-
| ೧
| ಗುರುಪ್ರೀತ್ ಸಿಂಗ್ ಸಂಧು
| {{flagicon|IND}}
| ಗೆರೆಕಾವಲಿಗ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|1992|2|3}}
| ೨೦೧೭
| ೨೦೨೮
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| ೨೮
| ಲಾಲ್ತುಅಮ್ಮವಿಯಾ ರಾಲ್ಟೆ
| {{flagicon|IND}}
| ಗೆರೆಕಾವಲಿಗ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|1992|11|28}}
| ೨೦೨೪
| ೨೦೨೭
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| 
| ಅಹೀಬಮ್ ಸೂರಜ್ ಸಿಂಗ್
| {{flagicon|IND}}
| ಗೆರೆಕಾವಲಿಗ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|2008|2|18}}
| ೨೦೨೫
| ೨೦೨೮
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
! colspan=&quot;10&quot; style=&quot;background:#2545A0; color:#FFFFFF; ; text-align:center;&quot;| ಕಾಂಪುಗಾರರು
|-
| 
| ಮೆನ್ನೊ ಕೋಚ್
| {{flagicon|NED}}
| ನಡು ಕಾಂಪುಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|1994|7|2}}
| ೨೦೨೬
| ೨೦೨೭
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| ೪
| ಚಿಂಗ್ಲೆನ್ ಸನಾ ಸಿಂಗ್
| {{flagicon|IND}}
| ನಡು ಕಾಂಪುಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|1996|7|23}}
| ೨೦೨೪
| ೨೦೨೯
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| ೬
| ಸ್ಯಾಂಡ್ರೊ ಸಖೋ
| {{flagicon|POR}}
| ನಡು ಕಾಂಪುಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|1996|5|1}}
| ೨೦೨೬
| ೨೦೨೭
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| ೧೮
| ಹಾವೊಬಮ್ ರಿಕಿ ಮೀತೇಯಿ
| {{flagicon|IND}}
| ಬಲ ಕಾಂಪುಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|2006|8|30}}
| ೨೦೨೫
| ೨೦೨೭
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| ೨೬
| ಹರ್ಷ್ ಪಲಾಂಡೆ
| {{flagicon|IND}}
| ನಡು ಕಾಂಪುಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|2005|1|26}}
| ೨೦೨೫
| ೨೦೨೯
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| ೨೭
| ನಿಖಿಲ್ ಪೂಜಾರಿ
| {{flagicon|IND}}
| ಬಲ ಕಾಂಪುಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|1995|9|3}}
| ೨೦೨೪
| ೨೦೨೮
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| ೩೨
| ನೌರೆಮ್ ರೋಶನ್ ಸಿಂಗ್
| {{flagicon|IND}}
| ಎಡ ಕಾಂಪುಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|1999|2|2}}
| ೨೦೨೦
| ೨೦೨೯
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| ೬೬
| ತಖೆಲ್ಲಂಬಮ್ ಬಂಗ್ಸನ್ ಸಿಂಗ್
| {{flagicon|IND}}
| ನಡು ಕಾಂಪುಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|2007|3|5}}
| ೨೦೨೫
| ೨೦೨೮
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
! colspan=&quot;10&quot; style=&quot;background:#2545A0; color:#FFFFFF; ; text-align:center;&quot;| ನಡುಕಣಗಾರರು
|-
| 
| ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಡಿ ಇರಿಯೊಂಡೊ
| {{flagicon|ARG}}
| ಕಾಂಪಾತ್ಮಕ ನಡುಕಣಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|1993|5|6}}
| ೨೦೨೬ 
| ೨೦೨೭
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| ೮
| ಸುರೇಶ ಸಿಂಗ್
| {{flagicon|IND}}
| ಕಾಂಪಾತ್ಮಕ ನಡುಕಣಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|2000|8|7}}
| ೨೦೧೯ 
| ೨೦೨೮
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| ೧೪
| ಸೋಹಂ ವರ್ಷಣೆಯ
| {{flagicon|IND}}
| ನಡುಕಣಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|2004|8|14}}
| ೨೦೨೪ 
| ೨೦೨೫
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| ೨೩
| ಲಾಲ್ರೆಮ್‌ಟ್ಲುವಾಂಗಾ ಫನೈ
| {{flagicon|IND}}
| ಕಾಂಪಾತ್ಮಕ ನಡುಕಣಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|2004|9|17}}
| ೨೦೨೦ 
| ೨೦೨೮
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| ೩೧
| ವಿನಿತ್ ವೆಂಕಟೇಶ್
| {{flagicon|IND}}
| ನಟ್ಟ ನಡುಕಣಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|2005|7|31}}
| ೨೦೨೨ 
| ೨೦೨೯
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| ೩೮
| ನಿಂಗ್‌ಥೌಖೋಂಗ್ಜಮ್ ರಿಷಿ ಸಿಂಗ್
| {{flagicon|IND}}
| ನಡುಕಣಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|2008|3|23}}
| ೨೦೨೫ 
| ೨೦೨೭
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| ೫೧ 
| ಶಿವಾಲ್ಡೊ ಸಿಂಗ್
| {{flagicon|IND}}
| ಬಲ ನಡುಕಣಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|2004|6|13}}
| ೨೦೨೩ 
| ೨೦೨೮
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| 
| ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅರ್ಬಾಶ್
| {{flagicon|IND}}
| ನಟ್ಟ ನಡುಕಣಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|2008|9|29}}
| ೨೦೨೫ 
| ೨೦೨೭
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
! colspan=&quot;10&quot; style=&quot;background:#2545A0; color:#FFFFFF; ; text-align:center;&quot;| ದಾಳಿಗಾರರು
|-
| 
| ಮಿಹೈಲೊ ಪೆರೋವಿಚ್	
| {{flagicon|MNE}}
| ನಡು ದಾಳಿಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|1997|1|23}}
| ೨೦೨೬ 
| ೨೦೨೭
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| ೭
| ಬೋರ್ಜಾ ಮಾರ್ಟಿನೆಜ್
| {{flagicon|ESP}}
| ಎಡ ದಾಳಿಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|1994|2|3}}
| ೨೦೨೬ 
| ೨೦೨೭
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| ೧೦
| ರಯಾನ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್
| {{flagicon|IND}}
| ಬಲ ದಾಳಿಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|1993|10|28}}
| ೨೦೨೩ 
| ೨೦೨೮
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| ೯
| ಸೆರ್ಟೊ ವೊರ್ನೆಲೆನ್ ಕೋಮ್
| {{flagicon|IND}}
| ನಡು ದಾಳಿಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|2004|3|25}}
| ೨೦೨೫ 
| ೨೦೨೮
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| ೧೧ 
| ಸುನಿಲ್ ಛೆತ್ರಿ
| {{flagicon|IND}}
| ನಡು ದಾಳಿಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|1984|8|3}}
| ೨೦೧೩ 
| ೨೦೨೭
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| ೧೭
| ಮೋನಿರುಲ್ ಮೊಲ್ಲಾ
| {{flagicon|IND}}
| ನಡು ದಾಳಿಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|2005|5|1}}
| ೨೦೨೩ 
| ೨೦೨೮
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| ೨೨
| ಆಶಿಕ್ ಕುರುನಿಯನ್
| {{flagicon|IND}}
| ಎಡ ದಾಳಿಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|1997|6|14}}
| ೨೦೨೫ 
| ೨೦೨೯
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|-
| ೩೯ 
| ಶಿವಶಕ್ತಿ ನಾರಾಯಣನ್
| {{flagicon|IND}}
| ನಡು ದಾಳಿಗಾರ
| {{birth date and age2 |df=yes|2026|6|1|2001|7|9}}
| ೨೦೨೧ 
| ೨೦೨೯
| {{TBA}}
| {{TBA}}
|} &lt;!-- : &lt;sup&gt;†&lt;/sup&gt; Loaned out. : &lt;sup&gt;‡&lt;/sup&gt; Left in January transfer window --&gt;

== ಹರವು ಮುಂಚೆ ==
ಪೆಪ್ ಮುನೋಜ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಬ್ಲೂಸ್ ತಂಡವು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪಡುಕೋಣೆ - ದ್ರಾವಿಡ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿತು ಮತ್ತು ಜುಲೈ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳ್ಳಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಇನ್‌ಸ್ಪೈರ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌ಗೆ ತೆರಳುವ ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ಹರವು ಮುಂಚೆನ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite tweet | number = 2080882213923791283 | user = bengalurufc 
| title = he Blues have put in the hard yards in the Ooru before they depart for their pre-season testing at the @IIS_Vijayanagar on Sunday. | date = 25 July 2026}}&lt;/ref&gt; ಬಳ್ಳಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹರವು ಮುಂಚೆನ ತರಬೇತಿ ಆಗಸ್ಟ್ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು, ನಂತರ ಅವರು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 12, 2026 ರಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ಮುಕ್ತ ತರಬೇತಿ ಅವಧಿಗಾಗಿ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಮರಳಿದರು. ಹರವುದ ಆರಂಭಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಬೆಂಗಳೂರು ಎಫ್‌ಸಿ ಬೆಂಬಲಿಗರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಅಧಿವೇಶನ ನಡೆಸುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ.&lt;ref&gt;{{cite tweet | number = 2091480943005765751 | user = bengalurufc 
| title = Been away for ‘two’ long. Now we’re back again. After a long wait, it's finally here! Get ‘Up Close, with the Blues’ on September 12 at the team’s training facility at CSE Phase 3, Yelahanka. | date = 23 August 2026}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}</text>
      <sha1>g3tjdarjlrppd55jl8d1ipfwfeiuq4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 13)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187471</id>
    <revision>
      <id>1431069</id>
      <parentid>1430417</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T05:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Spoorthi Rao</username>
        <id>39512</id>
      </contributor>
      <comment>ಅಪ್ದೇಟ್</comment>
      <origin>1431069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16897" sha1="s8n5qjxn8yh7nynsninzmbp10ejlqc0" xml:space="preserve">
{{Infobox television season||bgcolor=#C68346|image=|caption=|num_episodes=|network=[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ]]&lt;br /&gt;[[ಜಿಯೋಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್‌]]|first_aired={{Start date|df=yes|2026|09|06}}|last_aired=ಪ್ರಸ್ತುತ|prev_series=[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 12)]]|next_series=}}'''''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ 13''''' ಒಂದು [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ|ಭಾಷೆಯ]] ರಿಯಾಲಿಟಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಗೇಮ್ ಶೋ ನ ಸರಣಿ ಆಗಿದೆ. [[ಸುದೀಪ್|ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ್]] ಸತತ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ನಿರೂಪಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದಾರೆ &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Bigg Boss Kannada 13: First promo out, Kiccha Sudeep returns as host |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-13-first-promo-out-kiccha-sudeep-returns-as-host/articleshow/132807971.cms |access-date=2026-08-03 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-02 |title=Bigg Boss Kannada Season 13 first promo out: Kiccha Sudeep returns as host, fans say 'King is back' |url=https://www.india.com/entertainment/bigg-boss-kannada-season-13-first-promo-out-kiccha-sudeep-returns-as-host-fans-say-king-is-back-8491174/ |access-date=2026-08-03 |website=India.com |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Udayavani |date=2026-08-02 |title=Bigg Boss Kannada 13 promo out: 'One house, one opportunity, millions of dreams' sets the stage for new season {{!}} Udayavani - Latest English News, Udayavani Newspaper |url=https://udayavani.com/entertainment/bigg-boss-kannada-13-promo-out-one-house-one-opportunity-millions-of-dreams-sets-the-stage-for-new-season-602092?lang=en |access-date=2026-08-03 |website=Udayavani |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sharadhaa |first=A. |date=2026-08-03 |title=Sudeep returns in style as Bigg Boss Kannada 13 launches its first campaign |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/news/2026/Aug/03/sudeep-returns-in-style-as-bigg-boss-kannada-13-launches-its-first-campaign |access-date=2026-08-03 |website=Cinema Express |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fb |last2=Tw |last3=Linkdin |last4=Whatsapp |title=BBK 13: ಬಿಗ್‌ ಬಾಸ್ ಆರಂಭಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ಕಿಚ್ಚನ ಸರ್ಪ್ರೈಸ್ ಎಂಟ್ರಿ: ಹೊಸ ಮನೆ ಹೇಗಿದೆ ಗೊತ್ತಾ? |url=https://kannada.asianetnews.com/tv-talk/bigg-boss-kannada-13-kichcha-sudeep-gives-a-first-look-at-the-new-house-flight-captain-entry-creates-buzz-gvd/articleshow-g1797gi |access-date=2026-09-06 |website=Asianet Suvarna News |language=kn}}&lt;/ref&gt; . ಈ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರದ ಜೊತೆಗೆ [[ಡಿಸ್ನಿ+ ಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್|ಜಿಯೋಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6, 2026 ರಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ. 

== ಪ್ರದರ್ಶನ ಪೂರ್ವ ==
ಹದಿಮೂರನೇ ಸೀಸನ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮುನ್ನ, ನಿರ್ಮಾಪಕರು '''''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್: ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆ''''' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಪೂರ್ವ-ಆಯ್ಕೆ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2026 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಪ್ರಚಾರದ ಟೀಸರ್ ಮೂಲಕ ಈ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2026-08-04 |title=Bigg Boss Kannada 13 to premiere on September 16; Contestants to face 'Agniparikshe' before entering the house |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-13-to-premiere-on-september-16-contestants-to-undergo-agniparikshe/articleshow/132863067.cms |access-date=2026-08-05 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮುಖ್ಯ ಋತು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಭೆ ಆಧಾರಿತ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ''ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು'' ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ'' ಮನೆಯೊಳಗೆ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಲು ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಬಹು ಕಾರ್ಯಗಳು, ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ಸುತ್ತುಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸ್ವರೂಪವು ತೆಲುಗು ಸ್ಪಿನ್-ಆಫ್ ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷಾದಿಂದ'' ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಹಿಂದೆ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಯ ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳಲ್ಲದ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪೂರ್ವ-ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ|ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ವಾಹಿನಿಯು]] ಆಗಸ್ಟ್ 16, 2026 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.

== ಮನೆ ಸದ್ಯಸರ  ಸ್ಥಿತಿ ==
ಹೆಸರುಗಳು ಆಂಗ್ಲ ಪದದ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಂತೆ ಇದೆ.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:85%; line-height:25px; width:fit;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#C68346; color:black;&quot; |ಕ್ರ.ಸಂ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#C68346; color:black;&quot; |ಮನೆ ಸದಸ್ಯರು
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#C68346; color:black;&quot; |ಮನೆ ಪ್ರವೇಶ ದಿನ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#C68346; color:black;&quot; |ನಿರ್ಗಮನ ದಿನ 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#C68346; color:black;&quot; |ಸ್ಥಿತಿ
|-
!1
|ಆಸಿಯಾ
|ದಿನ 1
|
|
|-
!2
|ಆವಿನಾಶ್
|ದಿನ 1
|ದಿನ 21
|{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}}
|-
!3
|ಧನುಷ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
!4
|ಗಗನ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
!5
|ಜಗದೀಶ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
!6
|ಕಾವ್ಯ
|ದಿನ 1
|
|
|-
!7
|ಕಿರಣ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
!8
|ಲಿಖೀತ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
!9
|ಮಂಜುನಾಥ
|ದಿನ 1
|
|
|-
!10
|ಸಂಗೀತಾ
|ದಿನ 1
|
| 
|-
!11
|ಸೌಂದರ್ಯ
|ದಿನ 1
|
|
|-
!12
|ವೈಷ್ಣವಿ
|ದಿನ 1
|ದಿನ 21
|{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}}
|-
!13
|ಯಶಸ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |14
| rowspan=&quot;2&quot; |ತಾಂಡವ್
|ದಿನ 1
|ದಿನ 18
|{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}}

|-
|ದಿನ 25
|
|
|-
!15
|ಓಂ ಪ್ರಕಾಶ್
|ದಿನ 1
|ದಿನ 8
|{{Quit|ಸ್ವತಃ ಹೊರನಡೆದದ್ದು}}
|-
!16
|ಪ್ರಥಮಾ
|ದಿನ 1
|ದಿನ 7
|{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}}

|}

== ಮನೆಯ ಸದಸ್ಯರುಗಳು ==
ಮನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಮತ್ತು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು: &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-09-06 |title=Bigg Boss Kannada 13: Full and Final list of contestants in the Kiccha Sudeep-hosted show |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-13-contestants-list-with-photos-confirmed-list-of-contestants-of-bigg-boss-kannada-13-kiccha-sudeep/photostory/133816092.cms |access-date=2026-09-06 |website=Times Entertainment - The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-09-07 |title=Bigg Boss Kannada 13 Premiere Higlights: Soundarya Shetty, Prathama Prasad, Dhanush enter Sudeep's show |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/bigg-boss-kannada-season-13-grand-launch-live-updates-bigg-boss-kannada-season-13-grand-launch-live-updates-sudeep-meets-sethupathi-mohanlal-nagarjuna-before-kickstarting-show-10863277/ |access-date=2026-09-07 |website=Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-09-07 |title=Bigg Boss Kannada 13 Launch Highlights: 16 contestants enter the house in star-studded premiere |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-13-launch-live-update-bigg-boss-kannada-13-contestants-kiccha-sudeep-hosted-bigg-boss-kannada-13-live-news/liveblog/133833512.cms |access-date=2026-09-07 |website=Times Entertainment - The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ಮೂಲ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು: ===

==== ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳು: ====

* '''ಜಗದೀಶ್''' MB ಆಲಿಯಾಸ್ ಜಗ್ಗು ಮಮ್ಮ – ನಟ. ಅವರು ''[[ಲವ್ ಮಾಕ್ಟೇಲ್ 3|ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ 3]]'' ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಸೌಂದರ್ಯ ಶೆಟ್ಟಿ''' - ರೂಪದರ್ಶಿ, ನರ್ತಕಿ ಮತ್ತು ರಿಯಾಲಿಟಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ.  ಎಂಟಿವಿ &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwtg&quot;&gt;ಸ್ಪ್ಲಿಟ್ಸ್ವಿಲ್ಲಾ ಎಕ್ಸ್ 6&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಅವಿನಾಶ್ ಶತಮರ್ಷನ್''' - ನಟ, ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ. ಅವರು ''ಕನ್ನಡಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದನ್ನು ಒತ್ತಿ'' ಮತ್ತು ''[[ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ]]'' ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಪ್ರಥಮಾ ಪ್ರಸಾದ್''' - ನಟಿ. ಅವರು ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಗಗನ್ ಚಿನಪ್ಪ''' - ನಟ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಸಂಗೀತ ಭಟ್ ಸುದರ್ಶನ್''' - ನಟಿ. ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಾದ ''ಪಂಜರದ ಗಿಳಿ'', ''ಭಾಗ್ಯವಂತರು'', ''ಚಂದ್ರಚಕೋರಿ'' ಮತ್ತು ''ಪ್ರೀತಿ ಗೀತಿ ಇತ್ಯಾದಿ'' ಚಿತ್ರದ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ . &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಕಾವ್ಯ ಗೌಡ''' - ನಟಿ. ದೂರದರ್ಶನದ [[ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|''ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ'']] ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* &lt;nowiki&gt;&lt;b&gt;ಓಂ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾವ್&lt;/b&gt;&lt;/nowiki&gt; - ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯನಟ. ಅವರು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 4)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 4]] ರ ಹೌಸ್‌ಮೇಟ್ ಕೂಡ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಆಸಿಯಾ ಫಿರ್ದೋ'''ಸೆ - ನಟಿ. ಅವರು ''[[ಶ್ರಾವಣಿ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶ್ರಾವಣಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]]'' ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ತಾಂಡವ್ ರಾಮ್''' - ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯ ಪಟು ಮತ್ತು ನಟ. ಅವರು &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mw7w&quot;&gt;ಜೋಡಿ ಹಕ್ಕಿ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ವೈಷ್ಣವಿ''' - ನಟಿ. ಅವರು [[ಮಿಥುನರಾಶಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|''ಮಿಥುನ ರಾಶಿ'']] ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮಕಾವ್ಯ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ದೂರದರ್ಶನ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
* '''ಯಶಸ್ ಕೃಷ್ಣ''' - ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ನಟ. ಅವರು ''ಪವಿತ್ರ ಬಂಧನ'' ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== ಸಾಮಾನ್ಯರು ====
ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು '''''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್: ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆ''''', ಪೂರ್ವ-ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

* '''ಕಿರಣ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ''' - ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರು. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* '''ಲಿಕಿತ್ ಗೊಂಡಿ''' - ವಿಷಯ ರಚನೆಕಾರ ಕಂಟೆಟ್ ಕ್ರಿಯೆಟರ್. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* '''ಧನುಷ್ ಮಂಜುನಾಥ್''' - ನಟ ಮತ್ತು ಗಿನ್ನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿರುವವರು. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* '''ಮಹಾಕವಿ ಮಂಜ''' - ಲೇಖಕ. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

:

=== ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ===

* : 1 ನೇ ವಾರದಲ್ಲಿ, ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಹೌಸ್‌ಮೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಮನೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾದ ಹೌಸ್‌ಮೇಟ್‌ಗಳು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದರು.
* : 8ನೇ ದಿನದಂದು, ಓಂ ಪ್ರಕಾಶ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದರು.

== ಬಿಡುಗಡೆ ==
''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್'' ನ [[ಕನ್ನಡ]], [[ತಮಿಳು]], [[ತೆಲುಗು]], [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸೀಸನ್‌ಗಳು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6, 2026 ರಂದು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡವು. ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕು ಆವೃತ್ತಿಗಳ ನಿರೂಪಕರಾದ [[ಸುದೀಪ್|ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ]], ವಿಜಯ್ ಸೇತುಪತಿ, [[ನಾಗಾರ್ಜುನ]] ಮತ್ತು [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಚಾರದ ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 August 2026 |title=Bigg Boss: Vijay Sethupathi, Nagarjuna, Sudeep and Mohanlal unite ahead of Sep 6 premiere |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/bigg-boss-vijay-sethupathi-nagarjuna-sudeep-and-mohanlal-unite-ahead-of-sep-6-premiere-10857152/ |access-date=31 August 2026 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 August 2026 |title=Bigg Boss: Vijay Sethupathi, Mohanlal, Nagarjuna, Kiccha figure out sambar situation |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/television/story/bigg-boss-tamil-telugu-kannada-malayalam-crossover-promo-sambar-situation-vijay-sethupathi-mohanlal-nagarjuna-kiccha-sudeep-2983532-2026-08-31 |access-date=31 August 2026 |website=India Today}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}
[[ವರ್ಗ:ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡದ ಧಾರಾವಾಹಿ]]</text>
      <sha1>s8n5qjxn8yh7nynsninzmbp10ejlqc0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431071</id>
      <parentid>1431069</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Spoorthi Rao</username>
        <id>39512</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಮೂಲ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು: *</comment>
      <origin>1431071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16846" sha1="374f1m1id8467fsogj036ms0lg83i7u" xml:space="preserve">
{{Infobox television season||bgcolor=#C68346|image=|caption=|num_episodes=|network=[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ]]&lt;br /&gt;[[ಜಿಯೋಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್‌]]|first_aired={{Start date|df=yes|2026|09|06}}|last_aired=ಪ್ರಸ್ತುತ|prev_series=[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 12)]]|next_series=}}'''''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ 13''''' ಒಂದು [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ|ಭಾಷೆಯ]] ರಿಯಾಲಿಟಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಗೇಮ್ ಶೋ ನ ಸರಣಿ ಆಗಿದೆ. [[ಸುದೀಪ್|ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ್]] ಸತತ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ನಿರೂಪಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದಾರೆ &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Bigg Boss Kannada 13: First promo out, Kiccha Sudeep returns as host |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-13-first-promo-out-kiccha-sudeep-returns-as-host/articleshow/132807971.cms |access-date=2026-08-03 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-02 |title=Bigg Boss Kannada Season 13 first promo out: Kiccha Sudeep returns as host, fans say 'King is back' |url=https://www.india.com/entertainment/bigg-boss-kannada-season-13-first-promo-out-kiccha-sudeep-returns-as-host-fans-say-king-is-back-8491174/ |access-date=2026-08-03 |website=India.com |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Udayavani |date=2026-08-02 |title=Bigg Boss Kannada 13 promo out: 'One house, one opportunity, millions of dreams' sets the stage for new season {{!}} Udayavani - Latest English News, Udayavani Newspaper |url=https://udayavani.com/entertainment/bigg-boss-kannada-13-promo-out-one-house-one-opportunity-millions-of-dreams-sets-the-stage-for-new-season-602092?lang=en |access-date=2026-08-03 |website=Udayavani |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sharadhaa |first=A. |date=2026-08-03 |title=Sudeep returns in style as Bigg Boss Kannada 13 launches its first campaign |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/news/2026/Aug/03/sudeep-returns-in-style-as-bigg-boss-kannada-13-launches-its-first-campaign |access-date=2026-08-03 |website=Cinema Express |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fb |last2=Tw |last3=Linkdin |last4=Whatsapp |title=BBK 13: ಬಿಗ್‌ ಬಾಸ್ ಆರಂಭಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ಕಿಚ್ಚನ ಸರ್ಪ್ರೈಸ್ ಎಂಟ್ರಿ: ಹೊಸ ಮನೆ ಹೇಗಿದೆ ಗೊತ್ತಾ? |url=https://kannada.asianetnews.com/tv-talk/bigg-boss-kannada-13-kichcha-sudeep-gives-a-first-look-at-the-new-house-flight-captain-entry-creates-buzz-gvd/articleshow-g1797gi |access-date=2026-09-06 |website=Asianet Suvarna News |language=kn}}&lt;/ref&gt; . ಈ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರದ ಜೊತೆಗೆ [[ಡಿಸ್ನಿ+ ಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್|ಜಿಯೋಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6, 2026 ರಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ. 

== ಪ್ರದರ್ಶನ ಪೂರ್ವ ==
ಹದಿಮೂರನೇ ಸೀಸನ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮುನ್ನ, ನಿರ್ಮಾಪಕರು '''''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್: ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆ''''' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಪೂರ್ವ-ಆಯ್ಕೆ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2026 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಪ್ರಚಾರದ ಟೀಸರ್ ಮೂಲಕ ಈ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2026-08-04 |title=Bigg Boss Kannada 13 to premiere on September 16; Contestants to face 'Agniparikshe' before entering the house |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-13-to-premiere-on-september-16-contestants-to-undergo-agniparikshe/articleshow/132863067.cms |access-date=2026-08-05 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮುಖ್ಯ ಋತು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಭೆ ಆಧಾರಿತ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ''ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು'' ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ'' ಮನೆಯೊಳಗೆ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಲು ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಬಹು ಕಾರ್ಯಗಳು, ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ಸುತ್ತುಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸ್ವರೂಪವು ತೆಲುಗು ಸ್ಪಿನ್-ಆಫ್ ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷಾದಿಂದ'' ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಹಿಂದೆ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಯ ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳಲ್ಲದ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪೂರ್ವ-ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ|ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ವಾಹಿನಿಯು]] ಆಗಸ್ಟ್ 16, 2026 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.

== ಮನೆ ಸದ್ಯಸರ  ಸ್ಥಿತಿ ==
ಹೆಸರುಗಳು ಆಂಗ್ಲ ಪದದ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಂತೆ ಇದೆ.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:85%; line-height:25px; width:fit;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#C68346; color:black;&quot; |ಕ್ರ.ಸಂ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#C68346; color:black;&quot; |ಮನೆ ಸದಸ್ಯರು
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#C68346; color:black;&quot; |ಮನೆ ಪ್ರವೇಶ ದಿನ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#C68346; color:black;&quot; |ನಿರ್ಗಮನ ದಿನ 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#C68346; color:black;&quot; |ಸ್ಥಿತಿ
|-
!1
|ಆಸಿಯಾ
|ದಿನ 1
|
|
|-
!2
|ಆವಿನಾಶ್
|ದಿನ 1
|ದಿನ 21
|{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}}
|-
!3
|ಧನುಷ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
!4
|ಗಗನ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
!5
|ಜಗದೀಶ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
!6
|ಕಾವ್ಯ
|ದಿನ 1
|
|
|-
!7
|ಕಿರಣ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
!8
|ಲಿಖೀತ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
!9
|ಮಂಜುನಾಥ
|ದಿನ 1
|
|
|-
!10
|ಸಂಗೀತಾ
|ದಿನ 1
|
| 
|-
!11
|ಸೌಂದರ್ಯ
|ದಿನ 1
|
|
|-
!12
|ವೈಷ್ಣವಿ
|ದಿನ 1
|ದಿನ 21
|{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}}
|-
!13
|ಯಶಸ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |14
| rowspan=&quot;2&quot; |ತಾಂಡವ್
|ದಿನ 1
|ದಿನ 18
|{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}}

|-
|ದಿನ 25
|
|
|-
!15
|ಓಂ ಪ್ರಕಾಶ್
|ದಿನ 1
|ದಿನ 8
|{{Quit|ಸ್ವತಃ ಹೊರನಡೆದದ್ದು}}
|-
!16
|ಪ್ರಥಮಾ
|ದಿನ 1
|ದಿನ 7
|{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}}

|}

== ಮನೆಯ ಸದಸ್ಯರುಗಳು ==
ಮನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಮತ್ತು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು: &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-09-06 |title=Bigg Boss Kannada 13: Full and Final list of contestants in the Kiccha Sudeep-hosted show |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-13-contestants-list-with-photos-confirmed-list-of-contestants-of-bigg-boss-kannada-13-kiccha-sudeep/photostory/133816092.cms |access-date=2026-09-06 |website=Times Entertainment - The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-09-07 |title=Bigg Boss Kannada 13 Premiere Higlights: Soundarya Shetty, Prathama Prasad, Dhanush enter Sudeep's show |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/bigg-boss-kannada-season-13-grand-launch-live-updates-bigg-boss-kannada-season-13-grand-launch-live-updates-sudeep-meets-sethupathi-mohanlal-nagarjuna-before-kickstarting-show-10863277/ |access-date=2026-09-07 |website=Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-09-07 |title=Bigg Boss Kannada 13 Launch Highlights: 16 contestants enter the house in star-studded premiere |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-13-launch-live-update-bigg-boss-kannada-13-contestants-kiccha-sudeep-hosted-bigg-boss-kannada-13-live-news/liveblog/133833512.cms |access-date=2026-09-07 |website=Times Entertainment - The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ಮೂಲ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು: ===

==== ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳು: ====

* '''ಜಗದೀಶ್''' MB ಆಲಿಯಾಸ್ ಜಗ್ಗು ಮಮ್ಮ – ನಟ. ಅವರು ''[[ಲವ್ ಮಾಕ್ಟೇಲ್ 3|ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ 3]]'' ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಸೌಂದರ್ಯ ಶೆಟ್ಟಿ''' - ರೂಪದರ್ಶಿ, ನರ್ತಕಿ ಮತ್ತು ರಿಯಾಲಿಟಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ.  ಎಂಟಿವಿ ಸ್ಪ್ಲಿಟ್ಸ್ವಿಲ್ಲಾ ಎಕ್ಸ್ 6 ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಅವಿನಾಶ್ ಶತಮರ್ಷನ್''' - ನಟ, ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ. ಅವರು ''ಕನ್ನಡಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದನ್ನು ಒತ್ತಿ'' ಮತ್ತು ''[[ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ]]'' ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಪ್ರಥಮಾ ಪ್ರಸಾದ್''' - ನಟಿ. ಅವರು ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಗಗನ್ ಚಿನಪ್ಪ''' - ನಟ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಸಂಗೀತ ಭಟ್ ಸುದರ್ಶನ್''' - ನಟಿ. ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಾದ ''ಪಂಜರದ ಗಿಳಿ'', ''ಭಾಗ್ಯವಂತರು'', ''ಚಂದ್ರಚಕೋರಿ'' ಮತ್ತು ''ಪ್ರೀತಿ ಗೀತಿ ಇತ್ಯಾದಿ'' ಚಿತ್ರದ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ . &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಕಾವ್ಯ ಗೌಡ''' - ನಟಿ. ದೂರದರ್ಶನದ [[ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|''ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ'']] ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಓಂ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾವ್ -''' ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯನಟ. ಅವರು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 4)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 4]] ರ ಹೌಸ್‌ಮೇಟ್ ಕೂಡ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಆಸಿಯಾ ಫಿರ್ದೋ'''ಸೆ - ನಟಿ. ಅವರು ''[[ಶ್ರಾವಣಿ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶ್ರಾವಣಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]]'' ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ತಾಂಡವ್ ರಾಮ್''' - ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯ ಪಟು ಮತ್ತು ನಟ. ಅವರು &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mw7w&quot;&gt;ಜೋಡಿ ಹಕ್ಕಿ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ವೈಷ್ಣವಿ''' - ನಟಿ. ಅವರು [[ಮಿಥುನರಾಶಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|''ಮಿಥುನ ರಾಶಿ'']] ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮಕಾವ್ಯ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ದೂರದರ್ಶನ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
* '''ಯಶಸ್ ಕೃಷ್ಣ''' - ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ನಟ. ಅವರು ''ಪವಿತ್ರ ಬಂಧನ'' ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== ಸಾಮಾನ್ಯರು: ====
ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು '''''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್: ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆ''''', ಪೂರ್ವ-ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

* '''ಕಿರಣ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ''' - ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರು. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* '''ಲಿಕಿತ್ ಗೊಂಡಿ''' - ವಿಷಯ ರಚನೆಕಾರ ಕಂಟೆಟ್ ಕ್ರಿಯೆಟರ್. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* '''ಧನುಷ್ ಮಂಜುನಾಥ್''' - ನಟ ಮತ್ತು ಗಿನ್ನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿರುವವರು. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* '''ಮಹಾಕವಿ ಮಂಜ''' - ಲೇಖಕ. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

:

=== ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ===

* : 1 ನೇ ವಾರದಲ್ಲಿ, ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಹೌಸ್‌ಮೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಮನೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾದ ಹೌಸ್‌ಮೇಟ್‌ಗಳು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದರು.
* : 8ನೇ ದಿನದಂದು, ಓಂ ಪ್ರಕಾಶ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದರು.

== ಬಿಡುಗಡೆ ==
''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್'' ನ [[ಕನ್ನಡ]], [[ತಮಿಳು]], [[ತೆಲುಗು]], [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸೀಸನ್‌ಗಳು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6, 2026 ರಂದು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡವು. ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕು ಆವೃತ್ತಿಗಳ ನಿರೂಪಕರಾದ [[ಸುದೀಪ್|ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ]], ವಿಜಯ್ ಸೇತುಪತಿ, [[ನಾಗಾರ್ಜುನ]] ಮತ್ತು [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಚಾರದ ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 August 2026 |title=Bigg Boss: Vijay Sethupathi, Nagarjuna, Sudeep and Mohanlal unite ahead of Sep 6 premiere |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/bigg-boss-vijay-sethupathi-nagarjuna-sudeep-and-mohanlal-unite-ahead-of-sep-6-premiere-10857152/ |access-date=31 August 2026 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 August 2026 |title=Bigg Boss: Vijay Sethupathi, Mohanlal, Nagarjuna, Kiccha figure out sambar situation |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/television/story/bigg-boss-tamil-telugu-kannada-malayalam-crossover-promo-sambar-situation-vijay-sethupathi-mohanlal-nagarjuna-kiccha-sudeep-2983532-2026-08-31 |access-date=31 August 2026 |website=India Today}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}
[[ವರ್ಗ:ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡದ ಧಾರಾವಾಹಿ]]</text>
      <sha1>374f1m1id8467fsogj036ms0lg83i7u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431073</id>
      <parentid>1431071</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:03:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Spoorthi Rao</username>
        <id>39512</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳು: *</comment>
      <origin>1431073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16812" sha1="aricr8jsfj0henhw030wy1hg3c7fpvd" xml:space="preserve">
{{Infobox television season||bgcolor=#C68346|image=|caption=|num_episodes=|network=[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ]]&lt;br /&gt;[[ಜಿಯೋಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್‌]]|first_aired={{Start date|df=yes|2026|09|06}}|last_aired=ಪ್ರಸ್ತುತ|prev_series=[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 12)]]|next_series=}}'''''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ 13''''' ಒಂದು [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ|ಭಾಷೆಯ]] ರಿಯಾಲಿಟಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಗೇಮ್ ಶೋ ನ ಸರಣಿ ಆಗಿದೆ. [[ಸುದೀಪ್|ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ್]] ಸತತ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ನಿರೂಪಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದಾರೆ &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Bigg Boss Kannada 13: First promo out, Kiccha Sudeep returns as host |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-13-first-promo-out-kiccha-sudeep-returns-as-host/articleshow/132807971.cms |access-date=2026-08-03 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-02 |title=Bigg Boss Kannada Season 13 first promo out: Kiccha Sudeep returns as host, fans say 'King is back' |url=https://www.india.com/entertainment/bigg-boss-kannada-season-13-first-promo-out-kiccha-sudeep-returns-as-host-fans-say-king-is-back-8491174/ |access-date=2026-08-03 |website=India.com |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Udayavani |date=2026-08-02 |title=Bigg Boss Kannada 13 promo out: 'One house, one opportunity, millions of dreams' sets the stage for new season {{!}} Udayavani - Latest English News, Udayavani Newspaper |url=https://udayavani.com/entertainment/bigg-boss-kannada-13-promo-out-one-house-one-opportunity-millions-of-dreams-sets-the-stage-for-new-season-602092?lang=en |access-date=2026-08-03 |website=Udayavani |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sharadhaa |first=A. |date=2026-08-03 |title=Sudeep returns in style as Bigg Boss Kannada 13 launches its first campaign |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/news/2026/Aug/03/sudeep-returns-in-style-as-bigg-boss-kannada-13-launches-its-first-campaign |access-date=2026-08-03 |website=Cinema Express |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fb |last2=Tw |last3=Linkdin |last4=Whatsapp |title=BBK 13: ಬಿಗ್‌ ಬಾಸ್ ಆರಂಭಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ಕಿಚ್ಚನ ಸರ್ಪ್ರೈಸ್ ಎಂಟ್ರಿ: ಹೊಸ ಮನೆ ಹೇಗಿದೆ ಗೊತ್ತಾ? |url=https://kannada.asianetnews.com/tv-talk/bigg-boss-kannada-13-kichcha-sudeep-gives-a-first-look-at-the-new-house-flight-captain-entry-creates-buzz-gvd/articleshow-g1797gi |access-date=2026-09-06 |website=Asianet Suvarna News |language=kn}}&lt;/ref&gt; . ಈ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರದ ಜೊತೆಗೆ [[ಡಿಸ್ನಿ+ ಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್|ಜಿಯೋಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6, 2026 ರಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ. 

== ಪ್ರದರ್ಶನ ಪೂರ್ವ ==
ಹದಿಮೂರನೇ ಸೀಸನ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮುನ್ನ, ನಿರ್ಮಾಪಕರು '''''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್: ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆ''''' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಪೂರ್ವ-ಆಯ್ಕೆ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2026 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಪ್ರಚಾರದ ಟೀಸರ್ ಮೂಲಕ ಈ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2026-08-04 |title=Bigg Boss Kannada 13 to premiere on September 16; Contestants to face 'Agniparikshe' before entering the house |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-13-to-premiere-on-september-16-contestants-to-undergo-agniparikshe/articleshow/132863067.cms |access-date=2026-08-05 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮುಖ್ಯ ಋತು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಭೆ ಆಧಾರಿತ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ''ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು'' ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ'' ಮನೆಯೊಳಗೆ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಲು ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಬಹು ಕಾರ್ಯಗಳು, ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ಸುತ್ತುಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸ್ವರೂಪವು ತೆಲುಗು ಸ್ಪಿನ್-ಆಫ್ ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷಾದಿಂದ'' ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಹಿಂದೆ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಯ ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳಲ್ಲದ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪೂರ್ವ-ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ|ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ವಾಹಿನಿಯು]] ಆಗಸ್ಟ್ 16, 2026 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.

== ಮನೆ ಸದ್ಯಸರ  ಸ್ಥಿತಿ ==
ಹೆಸರುಗಳು ಆಂಗ್ಲ ಪದದ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಂತೆ ಇದೆ.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:85%; line-height:25px; width:fit;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#C68346; color:black;&quot; |ಕ್ರ.ಸಂ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#C68346; color:black;&quot; |ಮನೆ ಸದಸ್ಯರು
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#C68346; color:black;&quot; |ಮನೆ ಪ್ರವೇಶ ದಿನ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#C68346; color:black;&quot; |ನಿರ್ಗಮನ ದಿನ 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#C68346; color:black;&quot; |ಸ್ಥಿತಿ
|-
!1
|ಆಸಿಯಾ
|ದಿನ 1
|
|
|-
!2
|ಆವಿನಾಶ್
|ದಿನ 1
|ದಿನ 21
|{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}}
|-
!3
|ಧನುಷ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
!4
|ಗಗನ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
!5
|ಜಗದೀಶ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
!6
|ಕಾವ್ಯ
|ದಿನ 1
|
|
|-
!7
|ಕಿರಣ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
!8
|ಲಿಖೀತ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
!9
|ಮಂಜುನಾಥ
|ದಿನ 1
|
|
|-
!10
|ಸಂಗೀತಾ
|ದಿನ 1
|
| 
|-
!11
|ಸೌಂದರ್ಯ
|ದಿನ 1
|
|
|-
!12
|ವೈಷ್ಣವಿ
|ದಿನ 1
|ದಿನ 21
|{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}}
|-
!13
|ಯಶಸ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |14
| rowspan=&quot;2&quot; |ತಾಂಡವ್
|ದಿನ 1
|ದಿನ 18
|{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}}

|-
|ದಿನ 25
|
|
|-
!15
|ಓಂ ಪ್ರಕಾಶ್
|ದಿನ 1
|ದಿನ 8
|{{Quit|ಸ್ವತಃ ಹೊರನಡೆದದ್ದು}}
|-
!16
|ಪ್ರಥಮಾ
|ದಿನ 1
|ದಿನ 7
|{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}}

|}

== ಮನೆಯ ಸದಸ್ಯರುಗಳು ==
ಮನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಮತ್ತು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು: &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-09-06 |title=Bigg Boss Kannada 13: Full and Final list of contestants in the Kiccha Sudeep-hosted show |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-13-contestants-list-with-photos-confirmed-list-of-contestants-of-bigg-boss-kannada-13-kiccha-sudeep/photostory/133816092.cms |access-date=2026-09-06 |website=Times Entertainment - The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-09-07 |title=Bigg Boss Kannada 13 Premiere Higlights: Soundarya Shetty, Prathama Prasad, Dhanush enter Sudeep's show |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/bigg-boss-kannada-season-13-grand-launch-live-updates-bigg-boss-kannada-season-13-grand-launch-live-updates-sudeep-meets-sethupathi-mohanlal-nagarjuna-before-kickstarting-show-10863277/ |access-date=2026-09-07 |website=Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-09-07 |title=Bigg Boss Kannada 13 Launch Highlights: 16 contestants enter the house in star-studded premiere |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-13-launch-live-update-bigg-boss-kannada-13-contestants-kiccha-sudeep-hosted-bigg-boss-kannada-13-live-news/liveblog/133833512.cms |access-date=2026-09-07 |website=Times Entertainment - The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ಮೂಲ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು: ===

==== ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳು: ====

* '''ಜಗದೀಶ್''' MB ಆಲಿಯಾಸ್ ಜಗ್ಗು ಮಮ್ಮ – ನಟ. ಅವರು ''[[ಲವ್ ಮಾಕ್ಟೇಲ್ 3|ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ 3]]'' ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಸೌಂದರ್ಯ ಶೆಟ್ಟಿ''' - ರೂಪದರ್ಶಿ, ನರ್ತಕಿ ಮತ್ತು ರಿಯಾಲಿಟಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ.  ಎಂಟಿವಿ ಸ್ಪ್ಲಿಟ್ಸ್ವಿಲ್ಲಾ ಎಕ್ಸ್ 6 ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಅವಿನಾಶ್ ಶತಮರ್ಷನ್''' - ನಟ, ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ. ಅವರು ''ಕನ್ನಡಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದನ್ನು ಒತ್ತಿ'' ಮತ್ತು ''[[ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ]]'' ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಪ್ರಥಮಾ ಪ್ರಸಾದ್''' - ನಟಿ. ಅವರು ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಗಗನ್ ಚಿನಪ್ಪ''' - ನಟ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಸಂಗೀತ ಭಟ್ ಸುದರ್ಶನ್''' - ನಟಿ. ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಾದ ''ಪಂಜರದ ಗಿಳಿ'', ''ಭಾಗ್ಯವಂತರು'', ''ಚಂದ್ರಚಕೋರಿ'' ಮತ್ತು ''ಪ್ರೀತಿ ಗೀತಿ ಇತ್ಯಾದಿ'' ಚಿತ್ರದ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ . &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಕಾವ್ಯ ಗೌಡ''' - ನಟಿ. ದೂರದರ್ಶನದ [[ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|''ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ'']] ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಓಂ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾವ್ -''' ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯನಟ. ಅವರು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 4)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 4]] ರ ಹೌಸ್‌ಮೇಟ್ ಕೂಡ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಆಸಿಯಾ ಫಿರ್ದೋ'''ಸೆ - ನಟಿ. ಅವರು ''[[ಶ್ರಾವಣಿ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶ್ರಾವಣಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]]'' ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ತಾಂಡವ್ ರಾಮ್''' - ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯ ಪಟು ಮತ್ತು ನಟ. ಅವರು ಜೋಡಿ ಹಕ್ಕಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ವೈಷ್ಣವಿ''' - ನಟಿ. ಅವರು [[ಮಿಥುನರಾಶಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|''ಮಿಥುನ ರಾಶಿ'']] ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮಕಾವ್ಯ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ದೂರದರ್ಶನ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
* '''ಯಶಸ್ ಕೃಷ್ಣ''' - ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ನಟ. ಅವರು ''ಪವಿತ್ರ ಬಂಧನ'' ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== ಸಾಮಾನ್ಯರು: ====
ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು '''''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್: ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆ''''', ಪೂರ್ವ-ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

* '''ಕಿರಣ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ''' - ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರು. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* '''ಲಿಕಿತ್ ಗೊಂಡಿ''' - ವಿಷಯ ರಚನೆಕಾರ ಕಂಟೆಟ್ ಕ್ರಿಯೆಟರ್. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* '''ಧನುಷ್ ಮಂಜುನಾಥ್''' - ನಟ ಮತ್ತು ಗಿನ್ನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿರುವವರು. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* '''ಮಹಾಕವಿ ಮಂಜ''' - ಲೇಖಕ. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

:

=== ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ===

* : 1 ನೇ ವಾರದಲ್ಲಿ, ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಹೌಸ್‌ಮೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಮನೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾದ ಹೌಸ್‌ಮೇಟ್‌ಗಳು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದರು.
* : 8ನೇ ದಿನದಂದು, ಓಂ ಪ್ರಕಾಶ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದರು.

== ಬಿಡುಗಡೆ ==
''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್'' ನ [[ಕನ್ನಡ]], [[ತಮಿಳು]], [[ತೆಲುಗು]], [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸೀಸನ್‌ಗಳು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6, 2026 ರಂದು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡವು. ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕು ಆವೃತ್ತಿಗಳ ನಿರೂಪಕರಾದ [[ಸುದೀಪ್|ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ]], ವಿಜಯ್ ಸೇತುಪತಿ, [[ನಾಗಾರ್ಜುನ]] ಮತ್ತು [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಚಾರದ ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 August 2026 |title=Bigg Boss: Vijay Sethupathi, Nagarjuna, Sudeep and Mohanlal unite ahead of Sep 6 premiere |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/bigg-boss-vijay-sethupathi-nagarjuna-sudeep-and-mohanlal-unite-ahead-of-sep-6-premiere-10857152/ |access-date=31 August 2026 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 August 2026 |title=Bigg Boss: Vijay Sethupathi, Mohanlal, Nagarjuna, Kiccha figure out sambar situation |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/television/story/bigg-boss-tamil-telugu-kannada-malayalam-crossover-promo-sambar-situation-vijay-sethupathi-mohanlal-nagarjuna-kiccha-sudeep-2983532-2026-08-31 |access-date=31 August 2026 |website=India Today}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}
[[ವರ್ಗ:ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡದ ಧಾರಾವಾಹಿ]]</text>
      <sha1>aricr8jsfj0henhw030wy1hg3c7fpvd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431090</id>
      <parentid>1431073</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T07:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Spoorthi Rao</username>
        <id>39512</id>
      </contributor>
      <comment>ಲೋಗೋ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಆಪ್ಡೇಟ್‌ಗಳು</comment>
      <origin>1431090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17142" sha1="ov0yp81do5ft8tnoiiaymu6k4jl27rq" xml:space="preserve">


{{Infobox television season
|italic_title=
|bgcolour= 
|season_name= ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 13
[[ಚಿತ್ರ:BBKannada13 Logo.png|thumb|ಟೈಟಲ್ ಕಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಲೋಗೋ]]
|image=
|country= [[ಭಾರತ]]
|num_episodes= 
|network= [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]]  [[ಡಿಸ್ನಿ+ ಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್|ಜಿಯೋಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್‌]]
|first_aired= 6 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್  2026
|last_aired= ಪ್ರಸ್ತುತ 
|celebrity_winner= |website=
|prev_season= [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 12)]]
|next_season= 
|episode_list=
}}


'''''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ 13''''' ಒಂದು [[ಭಾರತೀಯ]] [[ಕನ್ನಡ]] [[ಭಾಷೆ|ಭಾಷೆಯ]] ರಿಯಾಲಿಟಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಗೇಮ್ ಶೋ ನ ಸರಣಿ ಆಗಿದೆ. [[ಸುದೀಪ್|ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ್]] ಸತತ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ ನಿರೂಪಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದಾರೆ &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Bigg Boss Kannada 13: First promo out, Kiccha Sudeep returns as host |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-13-first-promo-out-kiccha-sudeep-returns-as-host/articleshow/132807971.cms |access-date=2026-08-03 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-02 |title=Bigg Boss Kannada Season 13 first promo out: Kiccha Sudeep returns as host, fans say 'King is back' |url=https://www.india.com/entertainment/bigg-boss-kannada-season-13-first-promo-out-kiccha-sudeep-returns-as-host-fans-say-king-is-back-8491174/ |access-date=2026-08-03 |website=India.com |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Udayavani |date=2026-08-02 |title=Bigg Boss Kannada 13 promo out: 'One house, one opportunity, millions of dreams' sets the stage for new season {{!}} Udayavani - Latest English News, Udayavani Newspaper |url=https://udayavani.com/entertainment/bigg-boss-kannada-13-promo-out-one-house-one-opportunity-millions-of-dreams-sets-the-stage-for-new-season-602092?lang=en |access-date=2026-08-03 |website=Udayavani |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sharadhaa |first=A. |date=2026-08-03 |title=Sudeep returns in style as Bigg Boss Kannada 13 launches its first campaign |url=https://www.cinemaexpress.com/kannada/news/2026/Aug/03/sudeep-returns-in-style-as-bigg-boss-kannada-13-launches-its-first-campaign |access-date=2026-08-03 |website=Cinema Express |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fb |last2=Tw |last3=Linkdin |last4=Whatsapp |title=BBK 13: ಬಿಗ್‌ ಬಾಸ್ ಆರಂಭಕ್ಕೂ ಮುನ್ನವೇ ಕಿಚ್ಚನ ಸರ್ಪ್ರೈಸ್ ಎಂಟ್ರಿ: ಹೊಸ ಮನೆ ಹೇಗಿದೆ ಗೊತ್ತಾ? |url=https://kannada.asianetnews.com/tv-talk/bigg-boss-kannada-13-kichcha-sudeep-gives-a-first-look-at-the-new-house-flight-captain-entry-creates-buzz-gvd/articleshow-g1797gi |access-date=2026-09-06 |website=Asianet Suvarna News |language=kn}}&lt;/ref&gt; . ಈ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರದ ಜೊತೆಗೆ [[ಡಿಸ್ನಿ+ ಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್|ಜಿಯೋಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6, 2026 ರಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ. 

== ಪ್ರದರ್ಶನ ಪೂರ್ವ ==
ಹದಿಮೂರನೇ ಸೀಸನ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮುನ್ನ, ನಿರ್ಮಾಪಕರು '''''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್: ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆ''''' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಪೂರ್ವ-ಆಯ್ಕೆ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2026 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಪ್ರಚಾರದ ಟೀಸರ್ ಮೂಲಕ ಈ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=2026-08-04 |title=Bigg Boss Kannada 13 to premiere on September 16; Contestants to face 'Agniparikshe' before entering the house |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-13-to-premiere-on-september-16-contestants-to-undergo-agniparikshe/articleshow/132863067.cms |access-date=2026-08-05 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮುಖ್ಯ ಋತು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಭೆ ಆಧಾರಿತ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ''ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು'' ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ'' ಮನೆಯೊಳಗೆ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಲು ಭಾಗವಹಿಸುವವರು ಬಹು ಕಾರ್ಯಗಳು, ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ಸುತ್ತುಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸ್ವರೂಪವು ತೆಲುಗು ಸ್ಪಿನ್-ಆಫ್ ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷಾದಿಂದ'' ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಹಿಂದೆ ಫ್ರಾಂಚೈಸಿಯ ತೆಲುಗು ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳಲ್ಲದ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪೂರ್ವ-ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ|ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ವಾಹಿನಿಯು]] ಆಗಸ್ಟ್ 16, 2026 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು.

== ಮನೆ ಸದ್ಯಸರ  ಸ್ಥಿತಿ ==
ಹೆಸರುಗಳು ಆಂಗ್ಲ ಪದದ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಂತೆ ಇದೆ.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:85%; line-height:25px; width:fit;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#C68346; color:black;&quot; |ಕ್ರ.ಸಂ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#C68346; color:black;&quot; |ಮನೆ ಸದಸ್ಯರು
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#C68346; color:black;&quot; |ಮನೆ ಪ್ರವೇಶ ದಿನ
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#C68346; color:black;&quot; |ನಿರ್ಗಮನ ದಿನ 
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;background:#C68346; color:black;&quot; |ಸ್ಥಿತಿ
|-
!1
|ಆಸಿಯಾ
|ದಿನ 1
|
|
|-
!2
|ಆವಿನಾಶ್
|ದಿನ 1
|ದಿನ 21
|{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}}
|-
!3
|ಧನುಷ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
!4
|ಗಗನ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
!5
|ಜಗದೀಶ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
!6
|ಕಾವ್ಯ
|ದಿನ 1
|
|
|-
!7
|ಕಿರಣ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
!8
|ಲಿಖೀತ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
!9
|ಮಂಜುನಾಥ
|ದಿನ 1
|
|
|-
!10
|ಸಂಗೀತಾ
|ದಿನ 1
|
| 
|-
!11
|ಸೌಂದರ್ಯ
|ದಿನ 1
|
|
|-
!12
|ವೈಷ್ಣವಿ
|ದಿನ 1
|ದಿನ 21
|{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}}
|-
!13
|ಯಶಸ್
|ದಿನ 1
|
|
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |14
| rowspan=&quot;2&quot; |ತಾಂಡವ್
|ದಿನ 1
|ದಿನ 18
|{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}}

|-
|ದಿನ 25
|
|
|-
!15
|ಓಂ ಪ್ರಕಾಶ್
|ದಿನ 1
|ದಿನ 8
|{{Quit|ಸ್ವತಃ ಹೊರನಡೆದದ್ದು}}
|-
!16
|ಪ್ರಥಮಾ
|ದಿನ 1
|ದಿನ 7
|{{Eliminated|ಇವಿಕ್ಟೆಡೆಡ್}}

|}

== ಮನೆಯ ಸದಸ್ಯರುಗಳು ==
ಮನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಮತ್ತು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು: &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-09-06 |title=Bigg Boss Kannada 13: Full and Final list of contestants in the Kiccha Sudeep-hosted show |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-13-contestants-list-with-photos-confirmed-list-of-contestants-of-bigg-boss-kannada-13-kiccha-sudeep/photostory/133816092.cms |access-date=2026-09-06 |website=Times Entertainment - The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-09-07 |title=Bigg Boss Kannada 13 Premiere Higlights: Soundarya Shetty, Prathama Prasad, Dhanush enter Sudeep's show |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/bigg-boss-kannada-season-13-grand-launch-live-updates-bigg-boss-kannada-season-13-grand-launch-live-updates-sudeep-meets-sethupathi-mohanlal-nagarjuna-before-kickstarting-show-10863277/ |access-date=2026-09-07 |website=Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-09-07 |title=Bigg Boss Kannada 13 Launch Highlights: 16 contestants enter the house in star-studded premiere |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/kannada/bigg-boss-kannada-13-launch-live-update-bigg-boss-kannada-13-contestants-kiccha-sudeep-hosted-bigg-boss-kannada-13-live-news/liveblog/133833512.cms |access-date=2026-09-07 |website=Times Entertainment - The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ಮೂಲ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು: ===

==== ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳು: ====

* '''ಜಗದೀಶ್''' MB ಆಲಿಯಾಸ್ ಜಗ್ಗು ಮಮ್ಮ – ನಟ. ಅವರು ''[[ಲವ್ ಮಾಕ್ಟೇಲ್ 3|ಲವ್ ಮಾಕ್‌ಟೇಲ್ 3]]'' ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಸೌಂದರ್ಯ ಶೆಟ್ಟಿ''' - ರೂಪದರ್ಶಿ, ನರ್ತಕಿ ಮತ್ತು ರಿಯಾಲಿಟಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ.  ಎಂಟಿವಿ ಸ್ಪ್ಲಿಟ್ಸ್ವಿಲ್ಲಾ ಎಕ್ಸ್ 6 ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಅವಿನಾಶ್ ಶತಮರ್ಷನ್''' - ನಟ, ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕ. ಅವರು ''ಕನ್ನಡಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದನ್ನು ಒತ್ತಿ'' ಮತ್ತು ''[[ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ]]'' ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಪ್ರಥಮಾ ಪ್ರಸಾದ್''' - ನಟಿ. ಅವರು ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಗಗನ್ ಚಿನಪ್ಪ''' - ನಟ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಸಂಗೀತ ಭಟ್ ಸುದರ್ಶನ್''' - ನಟಿ. ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಾದ ''ಪಂಜರದ ಗಿಳಿ'', ''ಭಾಗ್ಯವಂತರು'', ''ಚಂದ್ರಚಕೋರಿ'' ಮತ್ತು ''ಪ್ರೀತಿ ಗೀತಿ ಇತ್ಯಾದಿ'' ಚಿತ್ರದ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ . &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಕಾವ್ಯ ಗೌಡ''' - ನಟಿ. ದೂರದರ್ಶನದ [[ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|''ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮಿ'']] ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಓಂ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾವ್ -''' ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯನಟ. ಅವರು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 4)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 4]] ರ ಹೌಸ್‌ಮೇಟ್ ಕೂಡ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ಆಸಿಯಾ ಫಿರ್ದೋ'''ಸೆ - ನಟಿ. ಅವರು ''[[ಶ್ರಾವಣಿ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶ್ರಾವಣಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]]'' ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ತಾಂಡವ್ ರಾಮ್''' - ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯ ಪಟು ಮತ್ತು ನಟ. ಅವರು ಜೋಡಿ ಹಕ್ಕಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* '''ವೈಷ್ಣವಿ''' - ನಟಿ. ಅವರು [[ಮಿಥುನರಾಶಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|''ಮಿಥುನ ರಾಶಿ'']] ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮಕಾವ್ಯ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ದೂರದರ್ಶನ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
* '''ಯಶಸ್ ಕೃಷ್ಣ''' - ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ನಟ. ಅವರು ''ಪವಿತ್ರ ಬಂಧನ'' ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==== ಸಾಮಾನ್ಯರು: ====
ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು '''''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್: ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆ''''', ಪೂರ್ವ-ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

* '''ಕಿರಣ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ''' - ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಗುರು. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* '''ಲಿಕಿತ್ ಗೊಂಡಿ''' - ವಿಷಯ ರಚನೆಕಾರ ಕಂಟೆಟ್ ಕ್ರಿಯೆಟರ್. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* '''ಧನುಷ್ ಮಂಜುನಾಥ್''' - ನಟ ಮತ್ತು ಗಿನ್ನೆಸ್ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿರುವವರು. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* '''ಮಹಾಕವಿ ಮಂಜ''' - ಲೇಖಕ. &lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

:

=== ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ===

* : 1 ನೇ ವಾರದಲ್ಲಿ, ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಹೌಸ್‌ಮೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಮನೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾದ ಹೌಸ್‌ಮೇಟ್‌ಗಳು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದರು.
* : 8ನೇ ದಿನದಂದು, ಓಂ ಪ್ರಕಾಶ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದರು.

== ಬಿಡುಗಡೆ ==
''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್'' ನ [[ಕನ್ನಡ]], [[ತಮಿಳು]], [[ತೆಲುಗು]], [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸೀಸನ್‌ಗಳು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6, 2026 ರಂದು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡವು. ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕು ಆವೃತ್ತಿಗಳ ನಿರೂಪಕರಾದ [[ಸುದೀಪ್|ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ]], ವಿಜಯ್ ಸೇತುಪತಿ, [[ನಾಗಾರ್ಜುನ]] ಮತ್ತು [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಚಾರದ ವೀಡಿಯೊವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 August 2026 |title=Bigg Boss: Vijay Sethupathi, Nagarjuna, Sudeep and Mohanlal unite ahead of Sep 6 premiere |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/bigg-boss-vijay-sethupathi-nagarjuna-sudeep-and-mohanlal-unite-ahead-of-sep-6-premiere-10857152/ |access-date=31 August 2026 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 August 2026 |title=Bigg Boss: Vijay Sethupathi, Mohanlal, Nagarjuna, Kiccha figure out sambar situation |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/television/story/bigg-boss-tamil-telugu-kannada-malayalam-crossover-promo-sambar-situation-vijay-sethupathi-mohanlal-nagarjuna-kiccha-sudeep-2983532-2026-08-31 |access-date=31 August 2026 |website=India Today}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}
[[ವರ್ಗ:ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡದ ಧಾರಾವಾಹಿ]]</text>
      <sha1>ov0yp81do5ft8tnoiiaymu6k4jl27rq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Govindarajutn</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187527</id>
    <revision>
      <id>1430889</id>
      <timestamp>2026-09-30T14:13:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1430889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="381" sha1="1wm92rmx5y5eayb7ilqw5alx2tapcgu" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Govindarajutn}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೩, ೩೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>1wm92rmx5y5eayb7ilqw5alx2tapcgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕ್ವಿಂಗ್‌ಚೆಂಗ್ ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ದುಜಿಯಾಂಗ್‌ಯಾನ್ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187528</id>
    <revision>
      <id>1430890</id>
      <timestamp>2026-09-30T14:14:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reema Jalihal</username>
        <id>87461</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: {| class=&quot;infobox&quot; |+ ಕ್ವಿಂಗ್‌ಚೆಂಗ್ ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ದುಜಿಯಾಂಗ್‌ಯಾನ್ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ |- ! colspan=&quot;2&quot; | [[File:Dujiangyan Irrigation System.jpg|250px]] |- ! colspan=&quot;2&quot; | ದುಜಿಯಾಂಗ್‌ಯಾನ್ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೋಟ |- ! scope=&quot;row&quot; | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು | Mount Qingcheng and the Dujiangyan Irrigation...</comment>
      <origin>1430890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13979" sha1="4uybjcut5ozx08wo6l8sjuulg7sd6xc" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot;
|+ ಕ್ವಿಂಗ್‌ಚೆಂಗ್ ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ದುಜಿಯಾಂಗ್‌ಯಾನ್ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
|-
! colspan=&quot;2&quot; | [[File:Dujiangyan Irrigation System.jpg|250px]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ದುಜಿಯಾಂಗ್‌ಯಾನ್ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೋಟ
|-
! scope=&quot;row&quot; | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು
| Mount Qingcheng and the Dujiangyan Irrigation System
|-
! scope=&quot;row&quot; | ಸ್ಥಳ
| ದುಜಿಯಾಂಗ್‌ಯಾನ್, ಸಿಚುವಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಚೀನಾ
|-
! scope=&quot;row&quot; | ಮಾನದಂಡ
| ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ: (ii)(iv)(vi)
|-
! scope=&quot;row&quot; | ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರ್ಪಡೆ
| ೨೦೦೦
|-
! scope=&quot;row&quot; | ವಿಸ್ತೀರ್ಣ
| ೧೭,೮೯೧.೫ ಹೆಕ್ಟೇರ್ (ಬಫರ್ ವಲಯ: ೩೬,೮೫೮ ಹೆಕ್ಟೇರ್)
|-
! scope=&quot;row&quot; | ನಿರ್ಮಾಣ
| ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೫೬ (ದುಜಿಯಾಂಗ್‌ಯಾನ್)
|-
! scope=&quot;row&quot; | ನಿರ್ಮಾಪಕ
| ಲೀ ಬಿಂಗ್ (ಕ್ವಿನ್ ರಾಜ್ಯ)
|-
! scope=&quot;row&quot; | ಪ್ರಕಾರ
| ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ತಾವೋ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರ್ವತ
|-
! scope=&quot;row&quot; | ದೇಶ
| ಚೀನಾ
|}
'''ಕ್ವಿಂಗ್‌ಚೆಂಗ್ ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ದುಜಿಯಾಂಗ್‌ಯಾನ್ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ''' ಚೀನಾದ ಸಿಚುವಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ದುಜಿಯಾಂಗ್‌ಯಾನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆದರೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿತ ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ: ಪುರಾತನ ದುಜಿಯಾಂಗ್‌ಯಾನ್ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ತಾವೋ ಧರ್ಮದ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಕ್ವಿಂಗ್‌ಚೆಂಗ್ ಪರ್ವತ. ಪುರಾತನ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕೌಶಲ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಅಪೂರ್ವ ಸಂಗಮವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ತಾಣಗಳನ್ನು [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web |title=Mount Qingcheng and the Dujiangyan Irrigation System |url=https://whc.unesco.org/en/list/1001 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-09-23}}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೫೬ರಲ್ಲಿ ಕ್ವಿನ್ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರಿ ಲೀ ಬಿಂಗ್ ರಾಜ ಝಾವೋನಿಂದ ಧನಸಹಾಯ ಪಡೆದು ಸಾವಿರಾರು ಕಾರ್ಮಿಕರೊಂದಿಗೆ ದುಜಿಯಾಂಗ್‌ಯಾನ್ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.&lt;ref name=&quot;chinahighlights&quot;&gt;{{cite web |title=Dujiangyan Irrigation System, Chengdu Attraction |url=https://www.chinahighlights.com/chengdu/attraction/dujiangyan-irrigation-project.htm |website=China Highlights |access-date=2026-09-23}}&lt;/ref&gt; ಅಪಾಯಕಾರಿ ಮಿಂಜಿಯಾಂಗ್ ನದಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಶುಷ್ಕ ಸಿಚುವಾನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸಿದ ಈ ಯೋಜನೆ ಸಿಚುವಾನ್ ಅನ್ನು ಚೀನಾದ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೪೨ರಲ್ಲಿ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಝಾಂಗ್ ಡಾವೋಲಿಂಗ್ ಸಮೀಪದ ಕ್ವಿಂಗ್‌ಚೆಂಗ್ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ತಾವೋ ಧರ್ಮದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಆ ಪರ್ವತವನ್ನು ತಾವೋ ಧರ್ಮದ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;chinaxiantour&quot;&gt;{{cite web |title=Mount Qingcheng: A Tranquil Taoist Mountain near Chengdu |url=https://www.chinaxiantour.com/dujiangyan-attractions/mount-qingcheng.html |website=China Xian Tour |access-date=2026-09-23}}&lt;/ref&gt; ತಾಂಗ್, ಸಾಂಗ್, ಯುವಾನ್ ಮತ್ತು ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಬಲಪಡಿಸಲಾಯಿತು.

== ದುಜಿಯಾಂಗ್‌ಯಾನ್ ನೀರಾವರಿ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ==
[[File:Dujiang Weir.jpg|thumb|ಮೀನಿನ ಬಾಯಿ ಒಡ್ಡು]]
ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಬದಲಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೂಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ಬಳಸಿ ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: ನದಿಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ಎರಡು ಕಾಲುವೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುವ &quot;ಮೀನಿನ ಬಾಯಿ ಒಡ್ಡು&quot;, ಪರ್ವತವನ್ನು ಕೊರೆದು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ೨೦ ಮೀಟರ್ ಅಗಲದ &quot;ಬಾಟಲಿ ಕುತ್ತಿಗೆ ಕಾಲುವೆ&quot; (ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಎಂಟು ವರ್ಷ ಬೇಕಾಯಿತು), ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರು ಹಾಗೂ ಹೂಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವ &quot;ಹಾರುವ ಮರಳು ಸ್ಪಿಲ್‌ವೇ&quot;.&lt;ref name=&quot;chinahighlights&quot;/&gt; ಸುಮಾರು ೨,೨೫೦ ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕವೂ ಇಂದಿಗೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸುಮಾರು ೬,೬೮,೭೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt;

== ಎರ್ವಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯ ==
ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಮೀಪದ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಲೀ ಬಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗನ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಎರ್ವಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯವಿದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯರು ಸುಮಾರು ೨,೨೦೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಸ್ಮರಿಸುವ ಸಮಾರಂಭಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;erwang&quot;&gt;{{cite web |title=Erwang Temple at Dujiangyan: An Enduring Tribute to Water Management Legacy |url=https://us.trip.com/moments/detail/dujiangyan-911-136893339/ |website=Trip.com |access-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt; ಕ್ವಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಶೈಲಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇವಾಲಯ ೨೦೦೮ರ ವೆನ್‌ಚುವಾನ್ ಭೂಕಂಪದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿ, ದುರಸ್ತಿಗೊಂಡು ೨೦೧೧ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;erwang&quot;/&gt; ಮುಖ್ಯ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಲೀ ಬಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗನ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿದ್ದು, ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಜಲ ನಿರ್ವಹಣಾ ತಂತ್ರಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನಗಳಿವೆ; ಇಂದಿಗೂ ಭಕ್ತರು ಇಲ್ಲಿ ಧೂಪ ಬೆಳಗಿಸಿ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;erwang&quot;/&gt;

== ಸೇತುವೆಗಳು ==
[[File:Anlan Suspension Bridge-1.jpg|thumb|ಅನ್‌ಲಾನ್ ತೂಗು ಸೇತುವೆ]]
ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಪುರಾತನ ಅನ್‌ಲಾನ್ ತೂಗು ಸೇತುವೆ ಈ ತಾಣದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಬಿದಿರು ಮತ್ತು ಹಗ್ಗಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಪುರಾತನ ಶೈಲಿಯ ಈ ಸೇತುವೆ ನದಿಯ ಎರಡೂ ದಡಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.

[[File:都江堰南桥 Dujiangyan Nanqiao Bridge.jpg|thumb|ದುಜಿಯಾಂಗ್‌ಯಾನ್‌ನ ನಾನ್‌ಚಿಯಾವೊ ಸೇತುವೆ]]
ಸಮೀಪದ ನಾನ್‌ಚಿಯಾವೊ ಸೇತುವೆಯೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೀನೀ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯ ಅಲಂಕೃತ ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಎರಡೂ ಸೇತುವೆಗಳು ಇಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೂ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೂ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಚಾರ ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ.

== ಕ್ವಿಂಗ್‌ಚೆಂಗ್ ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ತಾವೋ ಧರ್ಮ ==
[[File:青城山.jpg|thumb|ಕ್ವಿಂಗ್‌ಚೆಂಗ್ ಪರ್ವತದ ನೋಟ]]
ಝಾಂಗ್ ಡಾವೋಲಿಂಗ್ ಹುಲ್ಲಿನ ಗುಡಿಸಲೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಇಂದು &quot;ತಿಯಾನ್‌ಶಿ ಗುಹೆ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಪರ್ವತದ ಪ್ರಮುಖ ತಾವೋ ಮಂದಿರವಾದ ಇದನ್ನು ಕ್ವಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು; ಇಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕಾಂಗ್‌ಶಿಯ ಶಾಸನ ಹಾಗೂ ಸುಯಿ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದ ಝಾಂಗ್ ಡಾವೋಲಿಂಗ್‌ನ ಶಿಲಾ ಪ್ರತಿಮೆಯಿದೆ.&lt;ref name=&quot;tianshi&quot;&gt;{{cite web |title=Tianshi Cave |url=https://www.trip.com/travel-guide/attraction/dujiangyan/tianshi-cave-87597/ |website=Trip.com |access-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt; ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಿಚುವಾನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ೧೧ ಮಹತ್ವದ ತಾವೋ ಮಂದಿರಗಳಿದ್ದು,&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದ (ಸುಮಾರು ೧,೩೦೦ ವರ್ಷ ಹಳೆಯ) ಜಿಯಾನ್‌ಫು ಅರಮನೆ ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಶಿಖರದ ಬಳಿಯ ಶಾಂಗ್‌ಕ್ವಿಂಗ್ ಅರಮನೆ ಹಾಗೂ ಅದರ ಲಾವೋಜುನ್ ಮಂಟಪ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref name=&quot;chinaxiantour&quot;/&gt;

[[File:青城山老君阁 Mount Qingcheng 1.jpg|thumb|ಲಾವೋಜುನ್ ಮಂಟಪ]]
ಪರ್ವತವನ್ನು ಮುಂಭಾಗ ಮತ್ತು ಹಿಂಭಾಗ ಎಂದು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಂದಿರಗಳಿದ್ದರೆ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜಲಪಾತಗಳು, ತೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣ ಅರಣ್ಯಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;chinaxiantour&quot;/&gt; ಇಂದಿಗೂ ತಾವೋ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಿಕರು ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

== ಆಧುನಿಕ ಬಳಕೆ ==
ಇಂದಿಗೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ದುಜಿಯಾಂಗ್‌ಯಾನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಿಚುವಾನ್‌ನ ೩೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೌಂಟಿ ಮತ್ತು ನಗರಗಳಿಗೆ ನೀರು ಪೂರೈಸುತ್ತಿದ್ದು, ಚೆಂಗ್ಡು ಬಯಲನ್ನು &quot;ಸಮೃದ್ಧಿಯ ನಾಡು&quot; ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;modern&quot;&gt;{{cite web |title=Dujiangyan Irrigation System, Dujiangyan Irrigation Project |url=https://www.chinadiscovery.com/sichuan/dujiangyan/dujiangyan-irrigation-system.html |website=China Discovery |access-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

== ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಹತ್ವ ==
ಈ ತಾಣವನ್ನು ಪುರಾತನ ಚೀನೀ ಜಲ ನಿರ್ವಹಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿಯೂ, ೨,೨೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕವೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ &quot;ಜೀವಂತ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣ&quot;ವಾಗಿಯೂ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಗುರುತಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಜಾಣ್ಮೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನ ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಒಂದೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದೂ ಈ ತಾಣದ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>4uybjcut5ozx08wo6l8sjuulg7sd6xc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ನರಸಿಂಹಪ್ಪ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187529</id>
    <revision>
      <id>1430901</id>
      <timestamp>2026-09-30T15:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1430901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="395" sha1="gs2sk53ds6lvjmsqeckzlsd865rtgth" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ನರಸಿಂಹಪ್ಪ}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೫೯, ೩೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>gs2sk53ds6lvjmsqeckzlsd865rtgth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Udaykumar koli</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187530</id>
    <revision>
      <id>1430918</id>
      <timestamp>2026-09-30T16:47:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1430918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="382" sha1="5cj7v7ei7j9nfu8pen2tv47pv01eb3y" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Udaykumar koli}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೧೭, ೩೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>5cj7v7ei7j9nfu8pen2tv47pv01eb3y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Simsar Writer</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187531</id>
    <revision>
      <id>1430949</id>
      <timestamp>2026-09-30T17:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1430949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="381" sha1="0281yvhp5gmvd5e1u9n33213k2urhw3" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Simsar Writer}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೨೪, ೩೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>0281yvhp5gmvd5e1u9n33213k2urhw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:Simsar Writer/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>187532</id>
    <revision>
      <id>1430953</id>
      <timestamp>2026-09-30T18:12:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Simsar Writer</username>
        <id>102064</id>
      </contributor>
      <comment>Abubakkar Arlapadavu Wikipedia draft</comment>
      <origin>1430953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10953" sha1="dbjbggyzo8vl9ls35gxv0nx2keijmk8" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name            = ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು
| image           = DR Haji S ABUBAKKAR ARLAPADVU.jpg
| image_size      = 220px
| caption         = ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು
| birth_place     = ಆರ್ಲಪದವು, ಪನಾಜೆ ಗ್ರಾಮ, ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ
| residence       = ಆರ್ಲಪದವು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ
| nationality     = ಭಾರತೀಯ
| occupation      = ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಸಾಹಿತಿ, ಸಂಘಟಕ
| title           = ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರು, ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ
| parents         = ಜನಾಬ್ ಎಸ್. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ (ತಂದೆ)&lt;br&gt;ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್. ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ (ತಾಯಿ)
| spouse          = ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ
| children        = ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಕ್, ಖದೀಜತ್ ಸಫರ
| awards          = ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಉತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೧-೦೨)&lt;br&gt;ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;br&gt;ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;br&gt;ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್
}}

'''ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು''' ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಪತ್ರಕರ್ತರು ಹಾಗೂ ಗಡಿನಾಡು ಕನ್ನಡ ಸಂಘಟಕರು. ಇವರು ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಾಗೃತಿಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದು, 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರು ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾಶಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DR_Haji_S_ABUBAKKAR_ARLAPADVU.jpg |title=Dr. Haji S. Abubakkar Arlapadavu Details |publisher=Wikimedia Commons |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
ಇವರು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಪನಾಜೆ ಗ್ರಾಮದ ಆರ್ಲಪದವಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಂದೆ ಜನಾಬ್ ಎಸ್. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ ಹಾಗೂ ತಾಯಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್. ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ.

ಇವರ ಪತ್ನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ. ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಕ್ ಆರ್ಲಪದವು ಮತ್ತು ಖದೀಜತ್ ಸಫರ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ.

== ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆ ==
ನಾಡೋಜ ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಞ್ಞಣ್ಣ ರೈ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ಆಶಯದೊಂದಿಗೆ 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಇವರು, ಸುದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯಿಂದ ಅದರ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಕರಾಗಿ ಗಡಿನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗರ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

== ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು ==
ಇವರು ಹಲವಾರು ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ:

* '''ಅಧ್ಯಕ್ಷರು:''' ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು (ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿ).
* '''ಅಧ್ಯಕ್ಷರು:''' ಗಡಿನಾಡು ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ (ರಿ.).
* '''ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು:''' 'ತುಳು ಮಿನದನ' ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಟನೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/-/articleshow/45137180.cms |title=ತುಳು ಮಿನದನ: ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಸಭೆ |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* '''ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ:''' ಖಲೀಲ್ ಸಲಾಹ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಗಾಳಿಮುಖ.
* '''ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ:''' ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ಸೀರತ್ ಕಮಿಟಿ (ರಿ.).
* '''ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (PTA):''' ಸಂತ ಫಿಲೋಮಿನಾ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜು, ಪುತ್ತೂರು.
* '''ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (PTA):''' ಸುಬೋಧ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಪನಾಜೆ.
* '''ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ವಾಲಂಟೀರ್:''' ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ.
* '''ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯತ್ವ:''' ದೆಹಲಿಯ 'ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ' (ರಿ.), 'ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು' (ಬೆಂಗಳೂರು), ಮತ್ತು 'ಇಂಡಿಯನ್ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸೊಸೈಟಿ'.

== ಗಡಿನಾಡು ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು ಮತ್ತು ಚಳವಳಿಗಳು ==
ಸರ್ಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಅನುದಾನದ ಹಂಗಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ೮ ಬಾರಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ &quot;ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿನಾಡು ಸಮ್ಮೇಳನ&quot;ಗಳನ್ನು ಇವರು ಸಂಘಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://vijaykarnataka.com/news/kasaragod/-/articleshow/29452559.cms |title=ಗಡಿನಾಡು ಕನ್ನಡ ಸಮ್ಮೇಳನ ಸಂಘಟನೆ |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; 

ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜಾಗೃತಿಗಾಗಿ ಶಾಸಕರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ 'ಕನ್ನಡ ಮಾತಾಡು ಚಳವಳಿ' ಪ್ರೇರಣಾ ಜಾಥಾವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/mla-sanjeev-matandur-inaugurated-kannada-matadu-campaign-at-putturu/articleshow/90729403.cms |title=ಪುತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಮಾತಾಡು ಅಭಿಯಾನ |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ವಿವಿಧ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮಾವೇಶಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kannadaprabha.in/amp/karnataka-news/art-and-litruter-programe-at-putturu/articleshow-d2k503a |title=ಪುತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ |publisher=ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ==
* '''ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://puttur.suddinews.com/archives/925877 |title=ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವರದಿ |publisher=ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* '''ಉತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2001-02):''' ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಯುವಜನ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಗೌರವ.
* '''ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.varthabharati.in/amp/article/2017_05_24/75245 |title=ಅಬೂಬಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆ ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ವಾರ್ತಾ ಭಾರತಿ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್
* ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/bharat-sevarat-award-to-abu-bakr-3105512 |title=ಅಬೂಬಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ಪ್ರಜಾ ವಾಣಿ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://puttur.suddinews.com/archives/826065 |title= ಆರ್ಲಪದವು  ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರವರಿಗೆ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ  ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* ವಿಶ್ವಮಾನವ ಸಂದೇಶ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ದುಬೈ ಹಾಗೂ ಶಾರ್ಜಾ ಕನ್ನಡ/ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಗೌರವ ಸನ್ಮಾನ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [https://gadinadadhwani.co.in/ ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ]</text>
      <sha1>dbjbggyzo8vl9ls35gxv0nx2keijmk8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1430964</id>
      <parentid>1430953</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:41:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Simsar Writer</username>
        <id>102064</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Abubakkar Arlapadavu Wikipedia draft</comment>
      <origin>1430964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12088" sha1="5b702kgq12aur77njle5jphiddx31z3" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name            = ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು
| image           = DR Haji S ABUBAKKAR ARLAPADVU.jpg
| image_size      = 220px
| caption         = ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು
| birth_place     = ಆರ್ಲಪದವು, ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ
| residence       = ಆರ್ಲಪದವು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ
| nationality     = ಭಾರತೀಯ
| occupation      = ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಸಾಹಿತಿ, ಸಂಘಟಕ
| title           = ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರು, ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ,ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು ದ.ಕ ಜಿಲ್ಲೆ  
| parents         = ಜನಾಬ್ ಎಸ್. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ (ತಂದೆ)&lt;br&gt;ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್. ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ (ತಾಯಿ)
| spouse          = ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ
| children        = ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಕ್, ಖದೀಜತ್ ಸಫರ
| awards          = ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಉತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೧-೦೨)&lt;br&gt;ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;br&gt;ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;br&gt;ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್
}}

'''ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು''' ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಪತ್ರಕರ್ತರು ಹಾಗೂ ಗಡಿನಾಡು ಕನ್ನಡ ಸಂಘಟಕರು. ಇವರು ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜಾಗೃತಿಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದು, 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರು ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾಶಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DR_Haji_S_ABUBAKKAR_ARLAPADVU.jpg |title=Dr. Haji S. Abubakkar Arlapadavu Details |publisher=Wikimedia Commons |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
ಇವರು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಪನಾಜೆ ಗ್ರಾಮದ ಆರ್ಲಪದವಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಂದೆ ಜನಾಬ್ ಎಸ್. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ ಹಾಗೂ ತಾಯಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್. ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ.

ಇವರ ಪತ್ನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ. ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಕ್ ಆರ್ಲಪದವು ಮತ್ತು ಖದೀಜತ್ ಸಫರ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ.

== ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆ ==
ನಾಡೋಜ ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಞ್ಞಣ್ಣ ರೈ ಅವರ ದಿವ್ಯ ಹಸ್ತದಿಂದ ಲೋಕಾರ್ಪಣೆಗೊಂಡ 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯು, ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು ಅವರ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಕಯ್ಯಾರರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಆಶಯದೊಂದಿಗೆ, ಸುದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯಿಂದ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಇವರು, ಗಡಿನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗರ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ನಿರಂತರ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅಚ್ಚಿನ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ವೆಬ್ ನ್ಯೂಸ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಮೂಲಕವೂ ಗಡಿನಾಡಿನ ಸುದ್ದಿ-ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

== ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು ==
ಇವರು ಹಲವಾರು ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ:

* '''ಅಧ್ಯಕ್ಷರು:''' ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು (ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿ).
* '''ಅಧ್ಯಕ್ಷರು:''' ಗಡಿನಾಡು ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ (ರಿ.).
* '''ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು:''' 'ತುಳು ಮಿನದನ' ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಟನೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/-/articleshow/45137180.cms |title=ತುಳು ಮಿನದನ: ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಸಭೆ |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* '''ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ:''' ಖಲೀಲ್ ಸಲಾಹ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಗಾಳಿಮುಖ.
* '''ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ:''' ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ಸೀರತ್ ಕಮಿಟಿ (ರಿ.).
* '''ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (PTA):''' ಸಂತ ಫಿಲೋಮಿನಾ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜು, ಪುತ್ತೂರು.
* '''ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (PTA):''' ಸುಬೋಧ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಪನಾಜೆ.
* '''ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ವಾಲಂಟೀರ್:''' ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ.
* '''ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯತ್ವ:''' ದೆಹಲಿಯ 'ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ' (ರಿ.), 'ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು' (ಬೆಂಗಳೂರು), ಮತ್ತು 'ಇಂಡಿಯನ್ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸೊಸೈಟಿ'.

== ಗಡಿನಾಡು ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು ಮತ್ತು ಚಳವಳಿಗಳು ==
ಸರ್ಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಅನುದಾನದ ಹಂಗಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ೮ ಬಾರಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ &quot;ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿನಾಡು ಸಮ್ಮೇಳನ&quot;ಗಳನ್ನು ಇವರು ಸಂಘಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://vijaykarnataka.com/news/kasaragod/-/articleshow/29452559.cms |title=ಗಡಿನಾಡು ಕನ್ನಡ ಸಮ್ಮೇಳನ ಸಂಘಟನೆ |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; 

ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜಾಗೃತಿಗಾಗಿ ಶಾಸಕರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ 'ಕನ್ನಡ ಮಾತಾಡು ಚಳವಳಿ' ಪ್ರೇರಣಾ ಜಾಥಾವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/mla-sanjeev-matandur-inaugurated-kannada-matadu-campaign-at-putturu/articleshow/90729403.cms |title=ಪುತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಮಾತಾಡು ಅಭಿಯಾನ |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ವಿವಿಧ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮಾವೇಶಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kannadaprabha.in/amp/karnataka-news/art-and-litruter-programe-at-putturu/articleshow-d2k503a |title=ಪುತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ |publisher=ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ==
* '''ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://puttur.suddinews.com/archives/925877 |title=ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವರದಿ |publisher=ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* '''ಉತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2001-02):''' ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಯುವಜನ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಗೌರವ.
* '''ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.varthabharati.in/amp/article/2017_05_24/75245 |title=ಅಬೂಬಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆ ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ವಾರ್ತಾ ಭಾರತಿ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್
* ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/bharat-sevarat-award-to-abu-bakr-3105512 |title=ಅಬೂಬಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ಪ್ರಜಾ ವಾಣಿ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://puttur.suddinews.com/archives/826065 |title= ಆರ್ಲಪದವು  ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರವರಿಗೆ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ  ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* ವಿಶ್ವಮಾನವ ಸಂದೇಶ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ದುಬೈ ಹಾಗೂ ಶಾರ್ಜಾ ಕನ್ನಡ/ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಗೌರವ ಸನ್ಮಾನ.
&quot;...ಸೇರಿದಂತೆ ಇವರ ಸುದೀರ್ಘ ಸೇವಾ ಪಥಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ಇವರನ್ನು ಅರಸಿ ಬಂದಿವೆ.&quot;
== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [https://gadinadadhwani.co.in/ ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ]</text>
      <sha1>5b702kgq12aur77njle5jphiddx31z3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1430965</id>
      <parentid>1430964</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T18:55:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Simsar Writer</username>
        <id>102064</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Abubakkar Arlapadavu Wikipedia draft</comment>
      <origin>1430965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13637" sha1="ec544zttewekgbfd5z1emvdqgd9wq7c" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name            = ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು
| image           = DR Haji S ABUBAKKAR ARLAPADVU.jpg
| image_size      = 220px
| caption         = ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು
| birth_place     = ಆರ್ಲಪದವು, ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ
| residence       = ಆರ್ಲಪದವು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ
| nationality     = ಭಾರತೀಯ
| occupation      = ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಸಾಹಿತಿ, ಸಂಘಟಕ
| title           = ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರು, ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ,ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು ದ.ಕ ಜಿಲ್ಲೆ  
| parents         = ಜನಾಬ್ ಎಸ್. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ (ತಂದೆ)&lt;br&gt;ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್. ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ (ತಾಯಿ)
| spouse          = ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ
| children        = ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಕ್, ಖದೀಜತ್ ಸಫರ
| awards          = ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಉತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೧-೦೨)&lt;br&gt;ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;br&gt;ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;br&gt;ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್
}}

'''ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಟಕರು ಹಾಗೂ ಗಡಿನಾಡು ಕನ್ನಡ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಹಾಗೂ ಕೇರಳದ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಲು ದಶಕಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಇವರು 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರು ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾಶಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಅನುದಾನವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಸತತ 8 ಬಾರಿ 'ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿನಾಡ ಸಮ್ಮೇಳನ'ವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸಿದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಇವರದ್ದಾಗಿದೆ. ಭಾಷಾ ರಕ್ಷಣೆ, ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಸಾರ, ಕಾನೂನು ಅರಿವು ಹಾಗೂ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇವರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ 'ಅುತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ', ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಸನ್ಮಾನಗಳಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DR_Haji_S_ABUBAKKAR_ARLAPADVU.jpg |title=Dr. Haji S. Abubakkar Arlapadavu Details |publisher=Wikimedia Commons |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ==
ಇವರು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಪನಾಜೆ ಗ್ರಾಮದ ಆರ್ಲಪದವಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಂದೆ ಜನಾಬ್ ಎಸ್. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ ಹಾಗೂ ತಾಯಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್. ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ.

ಇವರ ಪತ್ನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ. ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಕ್ ಆರ್ಲಪದವು ಮತ್ತು ಖದೀಜತ್ ಸಫರ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ.

== ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆ ==
ನಾಡೋಜ ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಞ್ಞಣ್ಣ ರೈ ಅವರ ದಿವ್ಯ ಹಸ್ತದಿಂದ ಲೋಕಾರ್ಪಣೆಗೊಂಡ 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯು, ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು ಅವರ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಕಯ್ಯಾರರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಆಶಯದೊಂದಿಗೆ, ಸುದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯಿಂದ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಇವರು, ಗಡಿನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗರ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ನಿರಂತರ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅಚ್ಚಿನ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ವೆಬ್ ನ್ಯೂಸ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಮೂಲಕವೂ ಗಡಿನಾಡಿನ ಸುದ್ದಿ-ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

== ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು ==
ಇವರು ಹಲವಾರು ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ:

* '''ಅಧ್ಯಕ್ಷರು:''' ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು (ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿ).
* '''ಅಧ್ಯಕ್ಷರು:''' ಗಡಿನಾಡು ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ (ರಿ.).
* '''ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು:''' 'ತುಳು ಮಿನದನ' ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಟನೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/-/articleshow/45137180.cms |title=ತುಳು ಮಿನದನ: ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಸಭೆ |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* '''ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ:''' ಖಲೀಲ್ ಸಲಾಹ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಗಾಳಿಮುಖ.
* '''ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ:''' ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ಸೀರತ್ ಕಮಿಟಿ (ರಿ.).
* '''ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (PTA):''' ಸಂತ ಫಿಲೋಮಿನಾ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜು, ಪುತ್ತೂರು.
* '''ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (PTA):''' ಸುಬೋಧ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಪನಾಜೆ.
* '''ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ವಾಲಂಟೀರ್:''' ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ.
* '''ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯತ್ವ:''' ದೆಹಲಿಯ 'ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ' (ರಿ.), 'ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು' (ಬೆಂಗಳೂರು), ಮತ್ತು 'ಇಂಡಿಯನ್ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸೊಸೈಟಿ'.

== ಗಡಿನಾಡು ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು ಮತ್ತು ಚಳವಳಿಗಳು ==
ಸರ್ಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಅನುದಾನದ ಹಂಗಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ೮ ಬಾರಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ &quot;ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿನಾಡು ಸಮ್ಮೇಳನ&quot;ಗಳನ್ನು ಇವರು ಸಂಘಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://vijaykarnataka.com/news/kasaragod/-/articleshow/29452559.cms |title=ಗಡಿನಾಡು ಕನ್ನಡ ಸಮ್ಮೇಳನ ಸಂಘಟನೆ |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; 

ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜಾಗೃತಿಗಾಗಿ ಶಾಸಕರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ 'ಕನ್ನಡ ಮಾತಾಡು ಚಳವಳಿ' ಪ್ರೇರಣಾ ಜಾಥಾವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/mla-sanjeev-matandur-inaugurated-kannada-matadu-campaign-at-putturu/articleshow/90729403.cms |title=ಪುತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಮಾತಾಡು ಅಭಿಯಾನ |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ವಿವಿಧ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮಾವೇಶಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kannadaprabha.in/amp/karnataka-news/art-and-litruter-programe-at-putturu/articleshow-d2k503a |title=ಪುತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ |publisher=ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ==
* '''ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://puttur.suddinews.com/archives/925877 |title=ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವರದಿ |publisher=ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* '''ಉತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2001-02):''' ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಯುವಜನ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಗೌರವ.
* '''ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.varthabharati.in/amp/article/2017_05_24/75245 |title=ಅಬೂಬಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆ ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ವಾರ್ತಾ ಭಾರತಿ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್
* ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/bharat-sevarat-award-to-abu-bakr-3105512 |title=ಅಬೂಬಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ಪ್ರಜಾ ವಾಣಿ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://puttur.suddinews.com/archives/826065 |title= ಆರ್ಲಪದವು  ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರವರಿಗೆ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ  ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* ವಿಶ್ವಮಾನವ ಸಂದೇಶ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ದುಬೈ ಹಾಗೂ ಶಾರ್ಜಾ ಕನ್ನಡ/ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಗೌರವ ಸನ್ಮಾನ.
&quot;...ಸೇರಿದಂತೆ ಇವರ ಸುದೀರ್ಘ ಸೇವಾ ಪಥಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ಇವರನ್ನು ಅರಸಿ ಬಂದಿವೆ.&quot;
== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [https://gadinadadhwani.co.in/ ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ]</text>
      <sha1>ec544zttewekgbfd5z1emvdqgd9wq7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಶೇಖರ್</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187533</id>
    <revision>
      <id>1431024</id>
      <timestamp>2026-10-01T01:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1431024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="374" sha1="h6nfsx6lksnd2ge2uvawm3u7v470ouo" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ಶೇಖರ್}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೨೭, ೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>h6nfsx6lksnd2ge2uvawm3u7v470ouo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Malnad Capture</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187534</id>
    <revision>
      <id>1431048</id>
      <timestamp>2026-10-01T03:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1431048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="373" sha1="8myg66423l0yhsyhtu14nkbu0aqd4ep" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Malnad Capture}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೧೦, ೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>8myg66423l0yhsyhtu14nkbu0aqd4ep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚಿತ್ರ:BBKannada13 Logo.png</title>
    <ns>6</ns>
    <id>187535</id>
    <revision>
      <id>1431087</id>
      <timestamp>2026-10-01T06:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Spoorthi Rao</username>
        <id>39512</id>
      </contributor>
      <comment>{{Information
|Description    = ಇದು [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 12) ]]ರ ಲೋಗೋ, ಟೈಟಲ್ ಕಾರ್ಡ್ ಅಥವಾ ಟೈಟಲ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಆಗಿದೆ. 
|Source         = [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] , [[ಡಿಸ್ನಿ+ ಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್|ಜಿಯೋಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್‌]]
|Date           = 
|Author         = [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] 
|Permission  =[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] , ನಿರ್ಮಾಪಕರು
}}

== ಪರವಾನಗಿ ==
ಈ ಚಿತ್ರದ ಹಕ್ಕು [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಹಣಗಳ...</comment>
      <origin>1431087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1246" sha1="t2rot3wlnivti3cdr1eos9emogwy7su" xml:space="preserve">== ಸಾರಾಂಶ ==
{{Information
|Description    = ಇದು [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 12) ]]ರ ಲೋಗೋ, ಟೈಟಲ್ ಕಾರ್ಡ್ ಅಥವಾ ಟೈಟಲ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಆಗಿದೆ. 
|Source         = [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] , [[ಡಿಸ್ನಿ+ ಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್|ಜಿಯೋಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್‌]]
|Date           = 
|Author         = [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] 
|Permission  =[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] , ನಿರ್ಮಾಪಕರು
}}

== ಪರವಾನಗಿ ==
ಈ ಚಿತ್ರದ ಹಕ್ಕು [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಹಣಗಳಿಕೆಗೆ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. 

{{non-free television screenshot|image has rationale=yes}}</text>
      <sha1>t2rot3wlnivti3cdr1eos9emogwy7su</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431088</id>
      <parentid>1431087</parentid>
      <timestamp>2026-10-01T06:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Spoorthi Rao</username>
        <id>39512</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಸಾರಾಂಶ *</comment>
      <origin>1431088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1246" sha1="m1g56wadppbxxvqz07u15l5174xl5am" xml:space="preserve">== ಸಾರಾಂಶ ==
{{Information
|Description    = ಇದು [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 13) ]]ರ ಲೋಗೋ, ಟೈಟಲ್ ಕಾರ್ಡ್ ಅಥವಾ ಟೈಟಲ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಆಗಿದೆ. 
|Source         = [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] , [[ಡಿಸ್ನಿ+ ಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್|ಜಿಯೋಹಾಟ್‌ಸ್ಟಾರ್‌]]
|Date           = 
|Author         = [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] 
|Permission  =[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] , ನಿರ್ಮಾಪಕರು
}}

== ಪರವಾನಗಿ ==
ಈ ಚಿತ್ರದ ಹಕ್ಕು [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಹಣಗಳಿಕೆಗೆ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. 

{{non-free television screenshot|image has rationale=yes}}</text>
      <sha1>m1g56wadppbxxvqz07u15l5174xl5am</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜಿಂದಾಲ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಅಂಡ್ ಪವರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187536</id>
    <redirect title="ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌" />
    <revision>
      <id>1431094</id>
      <timestamp>2026-10-01T07:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RaviRaval3006</username>
        <id>101334</id>
      </contributor>
      <comment>RaviRaval3006 [[ಜಿಂದಾಲ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಅಂಡ್ ಪವರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] ಪುಟವನ್ನು [[ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: Updating the Kannada spelling of the company name for consistency with reliable sources.</comment>
      <origin>1431094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="fe443lqin0ze3xkd848nzydurqcjky0" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ಜಿಂದಾಲ್‌ ಸ್ಟೀಲ್‌ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌]]</text>
      <sha1>fe443lqin0ze3xkd848nzydurqcjky0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bing Sling</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187537</id>
    <revision>
      <id>1431115</id>
      <timestamp>2026-10-01T08:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1431115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="369" sha1="6x4772kblaup8ar49l2zrn5e2nnehwg" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Bing Sling}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೩, ೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>6x4772kblaup8ar49l2zrn5e2nnehwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಬೀಜಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರ ಅಕ್ಷ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187538</id>
    <revision>
      <id>1431118</id>
      <timestamp>2026-10-01T08:24:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reema Jalihal</username>
        <id>87461</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: {| class=&quot;infobox&quot; |+ ಬೀಜಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರ ಅಕ್ಷ |- ! colspan=&quot;2&quot; | [[File:Tiananmen Square.jpg|250px]] |- ! colspan=&quot;2&quot; | ಟಿಯಾನನ್‌ಮೆನ್ ಚೌಕ, ಅಕ್ಷದ ಹೃದಯಭಾಗ |- ! scope=&quot;row&quot; | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು | Beijing Central Axis: A Building Ensemble Exhibiting the Ideal Order of the Chinese Capital |- ! scope=&quot;row&quot; | ಸ್ಥಳ | ಬೀಜಿಂಗ್, ಚೀನಾ |- ! scope=&quot;row&quot; |...</comment>
      <origin>1431118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15661" sha1="77h9thuzula8c54kjgryrcl2timobcr" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot;
|+ ಬೀಜಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರ ಅಕ್ಷ
|-
! colspan=&quot;2&quot; | [[File:Tiananmen Square.jpg|250px]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; | ಟಿಯಾನನ್‌ಮೆನ್ ಚೌಕ, ಅಕ್ಷದ ಹೃದಯಭಾಗ
|-
! scope=&quot;row&quot; | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು
| Beijing Central Axis: A Building Ensemble Exhibiting the Ideal Order of the Chinese Capital
|-
! scope=&quot;row&quot; | ಸ್ಥಳ
| ಬೀಜಿಂಗ್, ಚೀನಾ
|-
! scope=&quot;row&quot; | ಮಾನದಂಡ
| ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ: (iii)(iv)
|-
! scope=&quot;row&quot; | ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರ್ಪಡೆ
| ೨೦೨೪
|-
! scope=&quot;row&quot; | ವಿಸ್ತೀರ್ಣ
| ೫೮೯ ಹೆಕ್ಟೇರ್ (ಬಫರ್ ವಲಯ: ೪,೫೪೨ ಹೆಕ್ಟೇರ್)
|-
! scope=&quot;row&quot; | ಉದ್ದ
| ೭.೮ ಕಿ.ಮೀ (ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ)
|-
! scope=&quot;row&quot; | ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭ
| ೧೩ನೇ ಶತಮಾನ (ಯುವಾನ್ ರಾಜವಂಶ)
|-
! scope=&quot;row&quot; | ಘಟಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು
| ೧೫
|}
'''ಬೀಜಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರ ಅಕ್ಷ''' ಚೀನಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಬೀಜಿಂಗ್‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣವಾಗಿ ಹಾದುಹೋಗುವ ೭.೮ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ನಗರ ಯೋಜನಾ ರೇಖೆಯಾಗಿದೆ. ರಾಜಮನೆತನದ ಅರಮನೆಗಳು, ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಯಜ್ಞ-ಬಲಿ ರಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ೧೫ ಘಟಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಈ ಸಮೂಹ ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯನ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಆಧಾರಿತ ಪುರಾತನ ಚೀನೀ ನಗರ ಯೋಜನಾ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web |title=Beijing Central Axis |url=https://whc.unesco.org/en/list/1714 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-09-23}}&lt;/ref&gt; ೨೦೨೪ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು — ಚೀನಾದ ೫೯ನೇ ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣ.&lt;ref name=&quot;beijinggov&quot;&gt;{{cite web |title=Beijing Central Axis Inscribed on UNESCO World Heritage List |url=https://english.beijing.gov.cn/latest/news/202407/t20240727_3760807.html |website=Beijing Municipal Government |access-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಈ ಅಕ್ಷದ ಮೂಲ ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುವಾನ್ ರಾಜವಂಶ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿ &quot;ದಾದು&quot;ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕ್ವಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಏಳು ಶತಮಾನಗಳ ನಿರಂತರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ ಬಳಿಕ ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕ್ವಿಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಅಕ್ಷ ತನ್ನ ಪ್ರೌಢ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;chinadiscovery&quot;&gt;{{cite web |title=Beijing Central Axis - New UNESCO World Heritage Site |url=https://www.chinadiscovery.com/beijing/central-axis.html |website=China Discovery |access-date=2026-09-23}}&lt;/ref&gt; ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಆಡಳಿತ ಕೊನೆಗೊಂಡ ಬಳಿಕವೂ ಈ ಅಕ್ಷದ ನಗರ ಯೋಜನಾ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು, ಟಿಯಾನನ್‌ಮೆನ್ ಚೌಕದಂತಹ ಆಧುನಿಕ ಸೇರ್ಪಡೆಗಳನ್ನು ಇದೇ ಸಮತೋಲಿತ ವಿನ್ಯಾಸ ತತ್ವಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt;

== ಕಾವೊಗಾಂಗ್‌ಜಿ ಯೋಜನಾ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ==
ಈ ಅಕ್ಷದ ವಿನ್ಯಾಸ &quot;ಕಾವೊಗಾಂಗ್‌ಜಿ&quot; (ವಿವಿಧ ಕರಕುಶಲ ಗ್ರಂಥ) ಎಂಬ ಪುರಾತನ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ನಗರ ಯೋಜನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೫ನೇಯಿಂದ ೩ನೇ ಶತಮಾನದ &quot;ವಾರಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್&quot; ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ರಚಿತವಾದ ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವಕೋಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;kaogongji&quot;&gt;{{cite web |title=The world's oldest urban blueprint? A look inside Kao Gong Ji |url=https://news.cgtn.com/news/2025-07-16/The-world-s-oldest-urban-blueprint-A-look-inside-Kao-Gong-Ji-1F36YXeH1MQ/index.html |website=CGTN |access-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt; ಚೌಕಾಕಾರದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರ, ಪ್ರತಿ ಗೋಡೆಯಲ್ಲೂ ಮೂರು ಬಾಗಿಲುಗಳು, ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಅರಮನೆ, ಎಡಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವಜರ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಬಲಕ್ಕೆ ಭೂ-ದೇವತಾ ದೇವಾಲಯ ಇರಬೇಕೆಂಬ ಸಮತೋಲಿತ, ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ವಿನ್ಯಾಸ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಈ ಗ್ರಂಥ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;kaogongji&quot;/&gt; ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುವಾನ್ ರಾಜಧಾನಿ ದಾದುವಿನ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಇದೇ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಬೀಜಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರ ಅಕ್ಷ ಈ ಪುರಾತನ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜೀವಂತ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;kaogongji&quot;/&gt;

== ದಕ್ಷಿಣ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲುಗಳು ==
[[File:Beijing Yongdingmen 1950.jpg|thumb|ಯೊಂಗ್‌ಡಿಂಗ್‌ಮೆನ್ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು]]
ಅಕ್ಷದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಯೊಂಗ್‌ಡಿಂಗ್‌ಮೆನ್ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ಬೀಜಿಂಗ್‌ನ ಹೊರ ನಗರದ ಏಳು ಬಾಗಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸದಂತೆ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;chinadiscovery&quot;/&gt;

[[File:Qianmen Gate.jpg|thumb|ಝೆಂಗ್‌ಯಾಂಗ್‌ಮೆನ್ (ಕಿಯಾನ್‌ಮೆನ್) ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು]]
ಮುಂದೆ ಝೆಂಗ್‌ಯಾಂಗ್‌ಮೆನ್ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು (ಇದನ್ನು ಕಿಯಾನ್‌ಮೆನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಬರುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಒಳ ನಗರ ಮತ್ತು ಹೊರ ನಗರವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಿನ ಎತ್ತರದ ಗೋಪುರ ಮತ್ತು ಬಾಣ ಗೋಪುರ ಇಂದಿಗೂ ಬೀಜಿಂಗ್‌ನ ಹಳೆಯ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ, ಮತ್ತು ಇದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಕಿಯಾನ್‌ಮೆನ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಬೀದಿ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಬೀಜಿಂಗ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.

== ಟಿಯಾನನ್‌ಮೆನ್ ಚೌಕ ಮತ್ತು ನಿಷಿದ್ಧ ನಗರ ==
[[File:Tiananmen Square.jpg|thumb|ಟಿಯಾನನ್‌ಮೆನ್ ಚೌಕ]]
ಅಕ್ಷದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಟಿಯಾನನ್‌ಮೆನ್ ಚೌಕ ಸಂಕೀರ್ಣವು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಆಧುನಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಮತೋಲನ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡೇ ಆಧುನಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ನಾವೀನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಟಿಯಾನನ್‌ಮೆನ್‌ನ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ನಿಷಿದ್ಧ ನಗರ (ಫಾರ್ಬಿಡನ್ ಸಿಟಿ) ಇದ್ದು, ಇದು ರಾಜಮನೆತನದ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಪುರಾತನ ಚೀನೀ ನಗರ ಯೋಜನಾ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;chinadiscovery&quot;/&gt;

[[File:Forbidden City Beijing Shenwumen Gate.JPG|thumb|ನಿಷಿದ್ಧ ನಗರದ ಉತ್ತರ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು]]

== ಉತ್ತರ ಗೋಪುರಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗ ಮಂದಿರ ==
[[File:Beijing Forbidden City Viewed from Jingshan Park (10553754905).jpg|thumb|ಜಿಂಗ್‌ಶಾನ್ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಕಾಣುವ ನಿಷಿದ್ಧ ನಗರದ ನೋಟ]]
ನಿಷಿದ್ಧ ನಗರದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಜಿಂಗ್‌ಶಾನ್ ಬೆಟ್ಟ ಇದ್ದು, ಇದು ಈ ಅಕ್ಷದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಬಿಂದು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಆಗಸಗೆರೆ ನೋಡ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇಲ್ಲಿಂದ ಇಡೀ ನಗರದ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;chinadiscovery&quot;/&gt; ಫೆಂಗ್‌ಶುಯಿ ತತ್ವಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಈ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ನಿಷಿದ್ಧ ನಗರದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ದುಷ್ಟ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಅರಮನೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಕೃತಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇಂದು ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವಾಗಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ.

[[File:The Drum Tower in Beijing.jpg|thumb|ಡ್ರಮ್ ಗೋಪುರ]]
ಅಕ್ಷದ ಉತ್ತರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ ಗೋಪುರಗಳಿದ್ದು, ಯುವಾನ್, ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕ್ವಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇವು ನಗರದ ಅಧಿಕೃತ ಸಮಯ ಸೂಚಕಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;chinadiscovery&quot;/&gt; ಡ್ರಮ್ ಗೋಪುರದ ಪ್ರಮುಖ ಡ್ರಮ್ಮನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ೪ ಬಾರಿ, ತಲಾ ೧೫ ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಬಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತದ ವೇಳೆ ನಗರದ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಸಂಕೇತವಾಗಿತ್ತು; ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಬೆಲ್ ಗೋಪುರದ ಕಂಚಿನ ಗಂಟೆ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಮುಂಜಾನೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ೧೯೨೪ರವರೆಗೂ ೨೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದವರೆಗೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;drumtower&quot;&gt;{{cite web |title=Beijing Drum &amp; Bell Tower: Address, Opening Hours, and Travel Info |url=https://www.topchinatravel.com/china-attractions/beijing-drum-and-bell-towers.htm |website=Top China Travel |access-date=2026-09-28}}&lt;/ref&gt; ಈ ಗೋಪುರಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಉತ್ತರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ. ಅಕ್ಷದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗ ಮಂದಿರವೂ ಇದ್ದು, ಇದು ಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಕ್ವಿಂಗ್ ಕಾಲದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ವರ್ಗ-ಪೂಜಾ ಕಟ್ಟಡ ಸಂಕೀರ್ಣವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;chinadiscovery&quot;/&gt;

== ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಹತ್ವ ==
ಪುರಾತನ ನಗರ ಯೋಜನಾ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ ಒಂದು ಅಸಾಧಾರಣ ಸುಸಂರಕ್ಷಿತ ನಗರ ಸಮೂಹವಾಗಿ ಈ ತಾಣವನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಸಾಮರಸ್ಯದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಈ ಅಕ್ಷ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜಮನೆತನದಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಆಡಳಿತದವರೆಗಿನ ಪರಿವರ್ತನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಹೇಳಿದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ೨೦೨೪ರ ಜುಲೈ ೨೭ರಂದು ಭಾರತದ ಹೊಸ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ಸಮಿತಿಯ ೪೬ನೇ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಈ ಅಕ್ಷವನ್ನು ಚೀನಾದ ೫೯ನೇ ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;beijinggov&quot;/&gt; ಸಂಕೀರ್ಣದ ಸುತ್ತ ೪,೫೪೨ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಬಫರ್ ವಲಯವನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಏಳು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದೂ ತನ್ನ ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಅಕ್ಷ, ಪುರಾತನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಬೀಜಿಂಗ್ ಸಾಗಿಬಂದ ಹಾದಿಯ ಜೀವಂತ ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.

== ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* [[ಬೀಜಿಂಗ್]]
* [[ಚೀನಾ]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;

[[ವರ್ಗ:ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಬೀಜಿಂಗ್]]
[[ವರ್ಗ:ಚೀನಾದ ಇತಿಹಾಸ]]</text>
      <sha1>77h9thuzula8c54kjgryrcl2timobcr</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>