ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kn">
  <siteinfo>
    <sitename>ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</sitename>
    <dbname>knwiki</dbname>
    <base>https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ಮೀಡಿಯ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ವಿಶೇಷ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ಸದಸ್ಯ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ಚಿತ್ರ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ಮೀಡಿಯವಿಕಿ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟು</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ಸಹಾಯ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ವರ್ಗ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ಸಂಪುಟ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ಕರಡು</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ಮಾಡ್ಯೂಲ್</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1026</id>
    <revision>
      <id>1431687</id>
      <parentid>1350261</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasadchandu</username>
        <id>56721</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Prasadchandu [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಪುಟವನ್ನು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ‌ (ಮಂಗಳೂರು) ಜಿಲ್ಲೆ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ</comment>
      <origin>1350261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23251" sha1="kcfg3lsml8nq251ioippzeqthcyhtld" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ
| other_name = ದಕ್ಷಿಣ ಕಾನರಾ
| settlement_type = [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]] ([[ಕರ್ನಾಟಕ]])
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Falnir skylines viewed from Kankanady.jpg
| photo2a = Kukke Subhramanya.JPG
| photo2b = Manglore beach.jpg
| photo3a = Jumma mazjid, Zinad Baksh, Bunder, Mangalore-3.jpg
| photo3b = 1000 pillar temple - moodabidri.jpg
| photo4a = Kudremukh (24190729314).jpg
| spacing = ೧
| size = ೨೫೦
}}
| image_caption = ಮೇಲಿನಿಂದ ಗಡಿಯಾರದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ: [[ಕಂಕನಾಡಿ]]ಯಿಂದ ಕಂಡ [[ಮಂಗಳೂರು]] ಸ್ಕೈಲೈನ್, [[ತಣ್ಣೀರ್ಭಾವಿ ಕಡಲತೀರ]], [[ಮೂಡಬಿದ್ರಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಸಾವಿರ ಕಂಬದ ಬಸದಿ]], [[ಕುಡ್ರೆಮುಖ]]ದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]], [[ಝೀನತ್ ಬಕ್ಷ್ ಮಸೀದಿ]]ಯ ಕೊಳ, [[ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ]]
| image_map = Dakshina Kannada in Karnataka (India).svg
| map_caption = [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾನ
| coordinates = {{coord|12.87|N|74.88|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ದೇಶ
| subdivision_name = {{flag|India|ಭಾರತ}}
| subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ
| subdivision_name1 = [[ಕರ್ನಾಟಕ]]
| subdivision_type2 = ವಿಭಾಗ
| subdivision_name2 = [[ಮೈಸೂರು ವಿಭಾಗ]]
| subdivision_type3 = ಪ್ರದೇಶ
| subdivision_name3 = [[ಕಾನರಾ]], [[ತುಳುನಾಡು]]
| seat_type = ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿ
| seat = [[ಮಂಗಳೂರು]]
| parts_type = ತಾಲೂಕುಗಳು
| parts = {{hlist
 |[[ಮಂಗಳೂರು]]
 |[[ಸುಳ್ಯ]]
 |[[ಪುತ್ತೂರು]]
 |[[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]]
 |[[ಮೂಡಬಿದ್ರಿ]]
 |[[ಬಂಟ್ವಾಳ]]
 |[[ಮುಲ್ಕಿ]]
 |[[ಉಳ್ಳಾಲ]]
 |[[ಕಡಬ]]
}}
| government_type = ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ
| leader_title = ಉಪ ಆಯುಕ್ತ
| leader_name = ದರ್ಶನ್ ಎಚ್. ವಿ.
| leader_title1 = ಪೊಲೀಸ್ ಆಯುಕ್ತ&lt;br /&gt;{{Small|[[ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಪೊಲೀಸ್]]}}
| leader_name1 = ಸುಧೀರ್ ಕುಮಾರ್ ರೆಡ್ಡಿ ಸಿ.ಎಚ್., ಐಪಿಎಸ್
| leader_title2 = ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ&lt;br /&gt;{{Small|[[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್]]}}
| leader_name2 = ಡಾ. ಅರುಣ್ ಕೆ., ಐಪಿಎಸ್
| leader_title3 = [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ]]
| leader_name3 = [[ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಚೌಟ]]
| leader_title4 = ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು
| leader_name4 = [[ಹರೀಶ್ ಪೂಂಜ]] (ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ), [[ಉಮಾನಾಥ ಕೋಟ್ಯಾನ್]] (ಮೂಡಬಿದ್ರಿ), [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] (ಮಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ), [[ಡಿ. ವೇದವ್ಯಾಸ ಕಾಮತ್]] (ಮಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ), [[ಯು. ಟಿ. ಖಾದರ್]] (ಮಂಗಳೂರು), [[ಯು. ರಾಜೇಶ್ ನಾಯಕ್]] (ಬಂಟ್ವಾಳ), [[ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್ ರೈ]] (ಪುತ್ತೂರು), ಭಗೀರಥಿ ಮುರುಳ್ಯ (ಸುಳ್ಯ)
| unit_pref = ಮೆಟ್ರಿಕ್
| area_total_km2 = ೪೫೫೯
| population_total = ೨೦,೮೯,೬೪೯
| population_density_km2 = ೪೫೭
| demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು
| demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ
| demographics1_info1 = [[ಕನ್ನಡ]]
| timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಮಾನಕ ಸಮಯ]]
| utc_offset1 = +೫:೩೦
| postal_code_type = ಪಿನ್
| area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್
| area_code = +೯೧ (೦೮೨೪)
| blank1_name_sec2 = ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ
| blank1_info_sec2 = [[ಮಂಗಳೂರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]
| blank2_name_sec2 = ಬಂದರು
| blank2_info_sec2 = [[ನ್ಯೂ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರು]]
| elevation_max_m = ೧೧೧೫
| population_urban = ೯೯೬,೦೮೬
| total_type = ಒಟ್ಟು
| website = {{URL|https://dk.nic.in/}}
}}


'''ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ''' : [[ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ರಾಜ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಕರಾವಳಿ [[ಜಿಲ್ಲೆ]]. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಳ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯ ನಗರ [[ಮಂಗಳೂರು]]. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೨೦,೮೯,೬೪೯ ಆಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ೧೦,೩೪,೭೧೪ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರು ೧೦,೫೪,೯೩೫ (೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Census of India: Primary Census Abstract |url=https://www.censusindia.gov.in/pca/default.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20130615020622/https://www.censusindia.gov.in/pca/default.aspx |archive-date=2013-06-15 |access-date=2025-12-18 |website=www.censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಏಳು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಿವೆ. ಅವೆಂದರೆ [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಬಂಟ್ವಾಳ]], [[ಪುತ್ತೂರು]], [[ಸುಳ್ಯ]]  [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]], [[ಮೂಡುಬಿದಿರೆ|ಮೂಡಬಿದಿರೆ]] ಹಾಗೂ [[ಕಡಬ]].

ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[ಉಡುಪಿ]], [[ಕುಂದಾಪುರ]] ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ಕಳ]] ತಾಲೂಕುಗಳೂ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದವು. ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಈ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು [[ಉಡುಪಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. 
[[ಚಿತ್ರ:Panamburbeach057.jpg|200px|thumb|right|ಪಣಂಬೂರಿನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಮಾನ]]

==ಇತಿಹಾಸ==
[[ಚಿತ್ರ:Kukke Subhramanya.JPG|thumb|right|ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಠಾನ]]
ಹಿಂದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ  ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ''ಕೆನರಾ '''(''ಕನ್ನಡ'' ಶಬ್ದದ ಆಂಗ್ಲೀಕೃತ ರೂಪ)&lt;ref&gt;{{cite book |last=Sturrock |first=John |title=Madras District Manuals, South Canara |date=1894 |publisher=Chief editor, Karnataka Gazetteer Department |url=https://www.google.co.in/books/edition/South_Canara/oOQ2AQAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=canara+kannada&amp;pg=PA2&amp;printsec=frontcover |language=en}}&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೮೬೦ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಈ ಭಾಗವನ್ನು  ಉತ್ತರ ಕೆನರ(North Canara) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರ(South Canara)ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಿದರು. ೧೮೬೨ ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕೆನರವನ್ನು ಬೋಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ  ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರವನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲೂಕು ಮೊದಲು ಉತ್ತರ ಕೆನರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ರ್ಯಾನಂತರ ಈ ಎರಡೂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ಬದಲಾದವು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಈಗಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ ಹಾಗು [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಸರಗೋಡು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ೧೯೫೬ರ ಪುನರ್ ವಿಂಗಡನೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವಿಭಜಿತ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡವನ್ನು [[ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.

ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ, ಆಡಳಿತ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವಿಭಜಿತ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಹಾಗು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿತು.

ಜನರ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ, ಅವಿಭಜಿತ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]]ದಿಂದ [[ಕರಾವಳಿ]]ವರೆಗಿನ ’[[ಪರಶುರಾಮ]] ಸೃಷ್ಟಿ’ಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ನಂಬುಗೆಯಂತೆ, [[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]]ರನ್ನು ಭೂಲೋಕದಿಂದ ನಿರ್ಮೂಲನ ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಜ್ಙೆ ಕೈಗೊಂಡ ಪರಶುರಾಮನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ೨೧ ಬಾರಿ ಸುತ್ತಿ ಸಕಲ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನೂ ನಿರ್ಮೂಲನ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ತಾನು ನೆಲೆಸಲು ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಕಾಲಿಡದ ಜಾಗವೊಂದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಅದರಂತೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಶಿಖರವೊಂದರ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ರಕ್ತದಿಂದ ಮಲಿನವಾದ ತನ್ನ ಕೊಡಲಿ(ಪರಶು)ಯನ್ನು ಸಮುದ್ರದೆಡೆಗೆ ಎಸೆಯಲು [[ಸಮುದ್ರ]] ರಾಜನು ಕೊಡಲಿ ಬಿದ್ದಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಹಿಂದೆ ಸರಿದು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಭೂಭಾಗವೇ ಈ ಪರಶುರಾಮ ಸೃಷ್ಟಿ. ಬಹುಶಃ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಕೆಳಗಿನ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಈ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಪುಷ್ಟಿ ಬಂದಿರಬಹುದು.

ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ೧೫೦ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ಭತ್ತ]] ಮತ್ತು [[ತೆಂಗು]] ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು.

ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದಿದ ಜಿಲ್ಲೆ.ಮಂಗಳೂರು ನಗರವು ಇಲ್ಲಿಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಮಂಗಳೂರು ನಗರವು ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದುತ್ತ ಇದೆ.ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಂತರ ೨ನೇ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ನಗರ. ಇಲ್ಲಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಿದೆ,ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ಇದೆ ಇದು ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ೭ ಬೃಹತ್ ಬಂದರು. ಇಲ್ಲಿನ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬುದ್ದಿವಂತರ ಜಿಲ್ಲೆಯೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ನೈಸಗಿ೯ಕವಾಗಿ ನೋಡಲು ಚೆಂದ ಇಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದಯ೯ವನ್ನು ನೋಡಲು ದೇಶ ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಬರುತ್ತಾರೆ. ರಮಣೀಯವಾದಂತ ಗುಡ್ಡ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಬಯಲು ಸೀಮೆಗಳು, ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವಣ೯ದ ಕಾಡುಗಳು,ಸಂಜೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಡಲ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸೂಯ೯ನು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ತನ್ನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಅದುಮಿಟ್ಟಾಗೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಗೋಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಬಹಳ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ, ದಂತ, ನಸಿ೯ಂಗ್, ಬಿ.ಪಿ.ಟಿ, ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಯಮ್.ಬಿ.ಎ, ಮುಂತಾದ ಕೋಸ್೯ಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ, ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಈಗಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ ಹಾಗು ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ೧೯೫೬ರ ಪುನರ್ ವಿಂಗಡನೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವಿಭಜಿತ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.

ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಬುದ್ದಿವಂತರ ನಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ಭಾಷೆಗಳು==
===ಇಲ್ಲಿನ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳೆಂದರೆ===

*[[ತುಳು]]
*[[ಕನ್ನಡ]]
*[[ಹವ್ಯಕ ಕನ್ನಡ]] 
*[[ಕುಂದಾಪುರ ಕನ್ನಡ]]
*[[ಅರೆಬಾಸೆ]]
*[[ಕೊಂಕಣಿ]] 
*[[ಬ್ಯಾರಿ ಭಾಷೆ]]

{{Pie chart
|caption = ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಭಾಷೆಗಳು (2011)&lt;ref name=&quot;Language&quot;&gt;{{cite web |title=Census of India - Language |url=http://censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |website= censusindia.gov.in |access-date= 22 April 2022}}&lt;/ref&gt;
|label1 = [[ತುಳು]] |value1 = 90.5|color1 = deepskyblue
|label2 = [[ಬ್ಯಾರಿ]] |value2 = 5.0|color2 = limegreen
|label3 = [[ಮಲಯಾಳಂ]] |value3 = 0.01|color3 = red
|label4 = [[ಕೊಂಕಣಿ]] |value4 = 0.01|color4 = purple
|label5 = [[ಕನ್ನಡ]] |value5 = 4.459|color5 = skyblue
|label6 = [[ಉರ್ದು]] |value6 = 0.01|color6 = green
|label7 = [[ತಮಿಳು]] |value7 = 0.01|color7 = darkblue
|label8 = ಇತರ |value8 =0.001|color8 = grey
}}

== ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ==
{{div col}}

*ಶ್ರೀ ದುಗಾ೯ಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕಟೀಲು
*ಸ್ವಾಮಿ ಕೊಡಮಣಿತ್ತಾಯ ದೈವಸ್ಥಾನ, ಶಿಭರೂರು
*[[ಬೋಳಾರ]]: ಹಳೇಕೋಟೆ ಶ್ರೀ ಮಾರಿಯಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಬೋಳಾರ]]: ಶ್ರೀ ಮಂಗಳಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಬೋಳಾರ]]: ಶ್ರೀ ಹನುಮಾನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಕುದ್ರೋಳಿ]]: ಶ್ರೀ ಗೋಕರ್ನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಮುಲ್ಕಿ]]: ಶ್ರೀ ಬಪ್ಪನಾಡು ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಮೂಡುಬಿದಿರೆ]]: ಸಾವಿರ ಕಂಬದ ಬಸದಿ (ತ್ರಿಭುವನ ತಿಲಕ ಚೂಡಾಮಣಿ ಬಸದಿ), ಶ್ರೀ ಹನುಮಂತ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಗುರು ಬಸದಿ (ಸಿದ್ಧಾಂತ ಬಸದಿ)
* [[ಉರ್ವ]] : ಶ್ರೀ ಮಾರಿಯಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ 
* [[ಹಂಪನಕಟ್ಟೆ]] : ಶ್ರೀ ಶರವು ಮಹಾ ಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ
* [[ಕದ್ರಿ]]: ಕದ್ರಿ ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ.
* [[ಮರೋಳಿ]] : ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ರೀ ಸೂರ್ಯ ನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ
*[[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ]]:ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಸ್ಥಾನ.
*[[ಕಟೀಲು]]: ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಕುತ್ತಾರ್]]: ಕೊರಗಜ್ಜ ಆದಿಸ್ಥಳ( ಶ್ರೀ ಪಂಜಂದಾಯ ಬಂಟ ದೈವಸ್ಥಾನ ಭಂಡಾರ ಬೈಲ್).
*[[ಕೊಂಡಾಣ]]: ಕೊಂಡಾಣ ಶ್ರೀ ಪಿಲಿಚಂಡಿ ಬಂಟ ದೈವಸ್ಥಾನ).
*[[ಮಂಜನಾಡಿ]]: ಶ್ರೀ ಮಾಲರಾಯ ದೈವಸ್ಥಾನ).
*ಮಂಜನಾಡಿ ಅಸಯ್ಯಿದ್ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ ವಳಿಯುಲ್ಲಾಹಿ ದರ್ಗಾ ಷರೀಫ್
*[[ಕರ್ಬಿಂಸ್ತಾನ]] ದೈವಸ್ಥಾನ.
*[[ನೆಲ್ಲಿತೀರ್ಥ]]:ಶ್ರೀ ಸೋಮನಾಥೇಶ್ವರ ಗುಹಾಲಯ.
*[[ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]]: ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕುಕ್ಕೆ.
*[[ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]]: ಶಾಂತಿಮೊಗರು ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಪುತ್ತೂರು]] ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಗೆಜ್ಜೆಗಿರಿ ನಂದನ ಬಿತ್ತ್ಲ್, ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯರ ಮೂಲಸ್ಥಾನ.
*[[ಪುತ್ತೂರು]]: ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಪುತ್ತೂರು]] ಕರವಡ್ತ ವಲಿಯುಲ್ಲಾಹಿ ದರ್ಗಾ ಶರೀಫ್.
*[[ಕಾರ್ಕಳ]]: ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ, ಚತುರ್ಮುಖ ಬಸದಿ, ಅನಂತಶಯನ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕಾರ್ಕಳ ಪಡುತಿರುಪತಿ ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಕಾರ್ಕಳ]]: ಅತ್ತೂರು ಸೈಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಚರ್ಚ್.
*[[ಪುತ್ತಿಗೆ]]: ಮಹಾತೋಭಾರ ಶ್ರೀ ಸೋಮನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಕೊಡ್ಯಡ್ಕ]]:ಹೊಸನಾಡು  ಶ್ರೀ ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಪೊಳಲಿ]]: ಶ್ರೀ  ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಬಪ್ಪನಾಡು]]: ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಸೋಮೇಶ್ವರ]]: ಶ್ರೀ ಸೋಮನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಕೃಷ್ಣಾಪುರ]]:ಇಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಮಠಗಳಲ್ಲಿ   ಒಂದಾದ  ಕೃಷ್ಣಾಪುರ ಮಠದ ಶಾಖೆ ಇಲ್ಲಿ  ಇದೆ.
*[[ವೇಣೂರು]]: ವೇಣೂರು ೩೪ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲಾ ಬಾಹುಬಲಿ 
*ವಿಠಲ ಶ್ರೀ ಸೋಮನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ದರೆಗುಡ್ಡೆ.
*ಶ್ರೀ ಶಂಭುಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ದರೆಗುಡ್ಡೆ.
*[[ಕೊಕ್ಕಡ]] :ಸೌತಡ್ಕ   ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಕೊಕ್ಕಡ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ವೈದ್ಯನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ
*[[ಮಠಂತಬೆಟ್ಟು]].ಶ್ರೀ ಮಹಿಷಮರ್ದಿನಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮಠಂತಬೆಟ್ಟು,
*ಪುತ್ತೂರು: ಎಣ್ಮೂರು ಬೈದರ್ಕಳ ಗರಡಿ
*[[ಬಂಟ್ವಾಳ ]]: ನವದುರ್ಗಾ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಜನಾರ್ದನ ಮಠ ಸಾನಿಧ್ಯ ಪಂಬತ್ತಜೆ ಕರೋಪಾಡಿ ಗ್ರಾಮ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕು
*[[ಉಳ್ಳಾಲ]]: ಸಯ್ಯದ್ ಮದನಿ ದರ್ಗಾ ಶರೀಫ್.
*ಅಡ್ಯಾರ್ ಕಣ್ಣೂರು: ಶೈಖ್ ಯೂಸುಫ್ ಸಿದ್ದೀಕ್ ದರ್ಗಾ ಶರೀಫ್.
*[[ಅಜಿಲಮೊಗರು]]: ಬಾಬಾ ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್ ದರ್ಗಾ ಶರೀಫ್.
*[[ಕಾಜೂರು]]: ಹಯಾತುಲ್ ಅವುಲಿಯಾ ದರ್ಗಾ ಶರೀಫ್.
*[[ದುಗ್ಗಲಡ್ಕ]]: ಸಯ್ಯದ್ ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್ ದರ್ಗಾ ಶರೀಫ್.
*[[ತೊಡಿಕಾನ]] ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನ. 
*[[ಸುಳ್ಯ]] ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ
*ಅಡ್ಕಾರು ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ. 
*ಇರಾ  ಶ್ರೀ ಸೋಮನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ. 
* ನೀಟಿಲಾಕ್ಷ ದೇವಸ್ಥಾನ ( netla.) 
*ವಿಟ್ಲ ಪಂಚಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ
*[[ವಿಟ್ಲ]] ಅರಮನೆ
*ಕೇಪು ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ ದೈವಸ್ತಾನ 
*ಸಸಿಹಿತ್ಲು ಶ್ರೀ ಭಗವತೀ ದೇವಸ್ಥಾನ.
{{div col end}}

== ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]]
*[[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ (ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)]]
*[[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಹಳ್ಳಿಗಳು]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

{{Commons category|Dakshina Kannada district}}
{{clear}}
{{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]]

{{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}}</text>
      <sha1>kcfg3lsml8nq251ioippzeqthcyhtld</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431710</id>
      <parentid>1431687</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:57:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>A826 moved page [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ‌ (ಮಂಗಳೂರು) ಜಿಲ್ಲೆ]] to [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] over a redirect without leaving a redirect: Revert;  not yet officially announced</comment>
      <origin>1350261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23251" sha1="kcfg3lsml8nq251ioippzeqthcyhtld" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ
| other_name = ದಕ್ಷಿಣ ಕಾನರಾ
| settlement_type = [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಜಿಲ್ಲೆ]] ([[ಕರ್ನಾಟಕ]])
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Falnir skylines viewed from Kankanady.jpg
| photo2a = Kukke Subhramanya.JPG
| photo2b = Manglore beach.jpg
| photo3a = Jumma mazjid, Zinad Baksh, Bunder, Mangalore-3.jpg
| photo3b = 1000 pillar temple - moodabidri.jpg
| photo4a = Kudremukh (24190729314).jpg
| spacing = ೧
| size = ೨೫೦
}}
| image_caption = ಮೇಲಿನಿಂದ ಗಡಿಯಾರದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ: [[ಕಂಕನಾಡಿ]]ಯಿಂದ ಕಂಡ [[ಮಂಗಳೂರು]] ಸ್ಕೈಲೈನ್, [[ತಣ್ಣೀರ್ಭಾವಿ ಕಡಲತೀರ]], [[ಮೂಡಬಿದ್ರಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಸಾವಿರ ಕಂಬದ ಬಸದಿ]], [[ಕುಡ್ರೆಮುಖ]]ದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]], [[ಝೀನತ್ ಬಕ್ಷ್ ಮಸೀದಿ]]ಯ ಕೊಳ, [[ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ]]
| image_map = Dakshina Kannada in Karnataka (India).svg
| map_caption = [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾನ
| coordinates = {{coord|12.87|N|74.88|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ದೇಶ
| subdivision_name = {{flag|India|ಭಾರತ}}
| subdivision_type1 = ರಾಜ್ಯ
| subdivision_name1 = [[ಕರ್ನಾಟಕ]]
| subdivision_type2 = ವಿಭಾಗ
| subdivision_name2 = [[ಮೈಸೂರು ವಿಭಾಗ]]
| subdivision_type3 = ಪ್ರದೇಶ
| subdivision_name3 = [[ಕಾನರಾ]], [[ತುಳುನಾಡು]]
| seat_type = ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿ
| seat = [[ಮಂಗಳೂರು]]
| parts_type = ತಾಲೂಕುಗಳು
| parts = {{hlist
 |[[ಮಂಗಳೂರು]]
 |[[ಸುಳ್ಯ]]
 |[[ಪುತ್ತೂರು]]
 |[[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]]
 |[[ಮೂಡಬಿದ್ರಿ]]
 |[[ಬಂಟ್ವಾಳ]]
 |[[ಮುಲ್ಕಿ]]
 |[[ಉಳ್ಳಾಲ]]
 |[[ಕಡಬ]]
}}
| government_type = ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ
| leader_title = ಉಪ ಆಯುಕ್ತ
| leader_name = ದರ್ಶನ್ ಎಚ್. ವಿ.
| leader_title1 = ಪೊಲೀಸ್ ಆಯುಕ್ತ&lt;br /&gt;{{Small|[[ಮಂಗಳೂರು ನಗರ ಪೊಲೀಸ್]]}}
| leader_name1 = ಸುಧೀರ್ ಕುಮಾರ್ ರೆಡ್ಡಿ ಸಿ.ಎಚ್., ಐಪಿಎಸ್
| leader_title2 = ಪೊಲೀಸ್ ಅಧೀಕ್ಷಕ&lt;br /&gt;{{Small|[[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್]]}}
| leader_name2 = ಡಾ. ಅರುಣ್ ಕೆ., ಐಪಿಎಸ್
| leader_title3 = [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ]]
| leader_name3 = [[ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಚೌಟ]]
| leader_title4 = ವಿಧಾನಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು
| leader_name4 = [[ಹರೀಶ್ ಪೂಂಜ]] (ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ), [[ಉಮಾನಾಥ ಕೋಟ್ಯಾನ್]] (ಮೂಡಬಿದ್ರಿ), [[ವೈ. ಭರತ್ ಶೆಟ್ಟಿ]] (ಮಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ), [[ಡಿ. ವೇದವ್ಯಾಸ ಕಾಮತ್]] (ಮಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ), [[ಯು. ಟಿ. ಖಾದರ್]] (ಮಂಗಳೂರು), [[ಯು. ರಾಜೇಶ್ ನಾಯಕ್]] (ಬಂಟ್ವಾಳ), [[ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್ ರೈ]] (ಪುತ್ತೂರು), ಭಗೀರಥಿ ಮುರುಳ್ಯ (ಸುಳ್ಯ)
| unit_pref = ಮೆಟ್ರಿಕ್
| area_total_km2 = ೪೫೫೯
| population_total = ೨೦,೮೯,೬೪೯
| population_density_km2 = ೪೫೭
| demographics_type1 = ಭಾಷೆಗಳು
| demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ
| demographics1_info1 = [[ಕನ್ನಡ]]
| timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಮಾನಕ ಸಮಯ]]
| utc_offset1 = +೫:೩೦
| postal_code_type = ಪಿನ್
| area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್
| area_code = +೯೧ (೦೮೨೪)
| blank1_name_sec2 = ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ
| blank1_info_sec2 = [[ಮಂಗಳೂರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]
| blank2_name_sec2 = ಬಂದರು
| blank2_info_sec2 = [[ನ್ಯೂ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರು]]
| elevation_max_m = ೧೧೧೫
| population_urban = ೯೯೬,೦೮೬
| total_type = ಒಟ್ಟು
| website = {{URL|https://dk.nic.in/}}
}}


'''ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ''' : [[ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ರಾಜ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಕರಾವಳಿ [[ಜಿಲ್ಲೆ]]. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಳ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯ ನಗರ [[ಮಂಗಳೂರು]]. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೨೦,೮೯,೬೪೯ ಆಗಿದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ೧೦,೩೪,೭೧೪ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರು ೧೦,೫೪,೯೩೫ (೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Census of India: Primary Census Abstract |url=https://www.censusindia.gov.in/pca/default.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20130615020622/https://www.censusindia.gov.in/pca/default.aspx |archive-date=2013-06-15 |access-date=2025-12-18 |website=www.censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಏಳು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳಿವೆ. ಅವೆಂದರೆ [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಬಂಟ್ವಾಳ]], [[ಪುತ್ತೂರು]], [[ಸುಳ್ಯ]]  [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]], [[ಮೂಡುಬಿದಿರೆ|ಮೂಡಬಿದಿರೆ]] ಹಾಗೂ [[ಕಡಬ]].

ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[ಉಡುಪಿ]], [[ಕುಂದಾಪುರ]] ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ಕಳ]] ತಾಲೂಕುಗಳೂ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದವು. ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ಈ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು [[ಉಡುಪಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. 
[[ಚಿತ್ರ:Panamburbeach057.jpg|200px|thumb|right|ಪಣಂಬೂರಿನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಮಾನ]]

==ಇತಿಹಾಸ==
[[ಚಿತ್ರ:Kukke Subhramanya.JPG|thumb|right|ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಠಾನ]]
ಹಿಂದೆ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ  ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ''ಕೆನರಾ '''(''ಕನ್ನಡ'' ಶಬ್ದದ ಆಂಗ್ಲೀಕೃತ ರೂಪ)&lt;ref&gt;{{cite book |last=Sturrock |first=John |title=Madras District Manuals, South Canara |date=1894 |publisher=Chief editor, Karnataka Gazetteer Department |url=https://www.google.co.in/books/edition/South_Canara/oOQ2AQAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=canara+kannada&amp;pg=PA2&amp;printsec=frontcover |language=en}}&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೮೬೦ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಈ ಭಾಗವನ್ನು  ಉತ್ತರ ಕೆನರ(North Canara) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರ(South Canara)ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಿದರು. ೧೮೬೨ ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕೆನರವನ್ನು ಬೋಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ  ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರವನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲೂಕು ಮೊದಲು ಉತ್ತರ ಕೆನರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ನಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ರ್ಯಾನಂತರ ಈ ಎರಡೂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ಬದಲಾದವು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಈಗಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ ಹಾಗು [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಸರಗೋಡು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ೧೯೫೬ರ ಪುನರ್ ವಿಂಗಡನೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವಿಭಜಿತ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡವನ್ನು [[ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.

ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ, ಆಡಳಿತ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವಿಭಜಿತ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಹಾಗು ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿತು.

ಜನರ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ, ಅವಿಭಜಿತ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]]ದಿಂದ [[ಕರಾವಳಿ]]ವರೆಗಿನ ’[[ಪರಶುರಾಮ]] ಸೃಷ್ಟಿ’ಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ನಂಬುಗೆಯಂತೆ, [[ಕ್ಷತ್ರಿಯ]]ರನ್ನು ಭೂಲೋಕದಿಂದ ನಿರ್ಮೂಲನ ಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಜ್ಙೆ ಕೈಗೊಂಡ ಪರಶುರಾಮನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ೨೧ ಬಾರಿ ಸುತ್ತಿ ಸಕಲ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನೂ ನಿರ್ಮೂಲನ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ತಾನು ನೆಲೆಸಲು ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಕಾಲಿಡದ ಜಾಗವೊಂದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಅದರಂತೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಶಿಖರವೊಂದರ ಮೇಲೆ ನಿಂತು ರಕ್ತದಿಂದ ಮಲಿನವಾದ ತನ್ನ ಕೊಡಲಿ(ಪರಶು)ಯನ್ನು ಸಮುದ್ರದೆಡೆಗೆ ಎಸೆಯಲು [[ಸಮುದ್ರ]] ರಾಜನು ಕೊಡಲಿ ಬಿದ್ದಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಹಿಂದೆ ಸರಿದು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಭೂಭಾಗವೇ ಈ ಪರಶುರಾಮ ಸೃಷ್ಟಿ. ಬಹುಶಃ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಕೆಳಗಿನ ಭೂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಈ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಪುಷ್ಟಿ ಬಂದಿರಬಹುದು.

ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ೧೫೦ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. [[ಭತ್ತ]] ಮತ್ತು [[ತೆಂಗು]] ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು.

ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದಿದ ಜಿಲ್ಲೆ.ಮಂಗಳೂರು ನಗರವು ಇಲ್ಲಿಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಮಂಗಳೂರು ನಗರವು ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದುತ್ತ ಇದೆ.ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಂತರ ೨ನೇ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ನಗರ. ಇಲ್ಲಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಿದೆ,ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ಇದೆ ಇದು ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ೭ ಬೃಹತ್ ಬಂದರು. ಇಲ್ಲಿನ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವು ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬುದ್ದಿವಂತರ ಜಿಲ್ಲೆಯೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯು ನೈಸಗಿ೯ಕವಾಗಿ ನೋಡಲು ಚೆಂದ ಇಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದಯ೯ವನ್ನು ನೋಡಲು ದೇಶ ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಬರುತ್ತಾರೆ. ರಮಣೀಯವಾದಂತ ಗುಡ್ಡ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಬಯಲು ಸೀಮೆಗಳು, ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವಣ೯ದ ಕಾಡುಗಳು,ಸಂಜೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಡಲ ತೀರದಲ್ಲಿ ಸೂಯ೯ನು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ತನ್ನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಅದುಮಿಟ್ಟಾಗೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಗೋಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಬಹಳ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ, ದಂತ, ನಸಿ೯ಂಗ್, ಬಿ.ಪಿ.ಟಿ, ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಯಮ್.ಬಿ.ಎ, ಮುಂತಾದ ಕೋಸ್೯ಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ, ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಈಗಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ ಹಾಗು ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ೧೯೫೬ರ ಪುನರ್ ವಿಂಗಡನೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವಿಭಜಿತ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.

ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಬುದ್ದಿವಂತರ ನಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ಭಾಷೆಗಳು==
===ಇಲ್ಲಿನ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳೆಂದರೆ===

*[[ತುಳು]]
*[[ಕನ್ನಡ]]
*[[ಹವ್ಯಕ ಕನ್ನಡ]] 
*[[ಕುಂದಾಪುರ ಕನ್ನಡ]]
*[[ಅರೆಬಾಸೆ]]
*[[ಕೊಂಕಣಿ]] 
*[[ಬ್ಯಾರಿ ಭಾಷೆ]]

{{Pie chart
|caption = ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಭಾಷೆಗಳು (2011)&lt;ref name=&quot;Language&quot;&gt;{{cite web |title=Census of India - Language |url=http://censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |website= censusindia.gov.in |access-date= 22 April 2022}}&lt;/ref&gt;
|label1 = [[ತುಳು]] |value1 = 90.5|color1 = deepskyblue
|label2 = [[ಬ್ಯಾರಿ]] |value2 = 5.0|color2 = limegreen
|label3 = [[ಮಲಯಾಳಂ]] |value3 = 0.01|color3 = red
|label4 = [[ಕೊಂಕಣಿ]] |value4 = 0.01|color4 = purple
|label5 = [[ಕನ್ನಡ]] |value5 = 4.459|color5 = skyblue
|label6 = [[ಉರ್ದು]] |value6 = 0.01|color6 = green
|label7 = [[ತಮಿಳು]] |value7 = 0.01|color7 = darkblue
|label8 = ಇತರ |value8 =0.001|color8 = grey
}}

== ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು ==
{{div col}}

*ಶ್ರೀ ದುಗಾ೯ಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕಟೀಲು
*ಸ್ವಾಮಿ ಕೊಡಮಣಿತ್ತಾಯ ದೈವಸ್ಥಾನ, ಶಿಭರೂರು
*[[ಬೋಳಾರ]]: ಹಳೇಕೋಟೆ ಶ್ರೀ ಮಾರಿಯಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಬೋಳಾರ]]: ಶ್ರೀ ಮಂಗಳಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಬೋಳಾರ]]: ಶ್ರೀ ಹನುಮಾನ್ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಕುದ್ರೋಳಿ]]: ಶ್ರೀ ಗೋಕರ್ನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಮುಲ್ಕಿ]]: ಶ್ರೀ ಬಪ್ಪನಾಡು ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಮೂಡುಬಿದಿರೆ]]: ಸಾವಿರ ಕಂಬದ ಬಸದಿ (ತ್ರಿಭುವನ ತಿಲಕ ಚೂಡಾಮಣಿ ಬಸದಿ), ಶ್ರೀ ಹನುಮಂತ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಗುರು ಬಸದಿ (ಸಿದ್ಧಾಂತ ಬಸದಿ)
* [[ಉರ್ವ]] : ಶ್ರೀ ಮಾರಿಯಮ್ಮ ದೇವಸ್ಥಾನ 
* [[ಹಂಪನಕಟ್ಟೆ]] : ಶ್ರೀ ಶರವು ಮಹಾ ಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ
* [[ಕದ್ರಿ]]: ಕದ್ರಿ ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ.
* [[ಮರೋಳಿ]] : ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶ್ರೀ ಸೂರ್ಯ ನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ
*[[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ]]:ಶ್ರೀ ಮಂಜುನಾಥ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಸ್ಥಾನ.
*[[ಕಟೀಲು]]: ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಕುತ್ತಾರ್]]: ಕೊರಗಜ್ಜ ಆದಿಸ್ಥಳ( ಶ್ರೀ ಪಂಜಂದಾಯ ಬಂಟ ದೈವಸ್ಥಾನ ಭಂಡಾರ ಬೈಲ್).
*[[ಕೊಂಡಾಣ]]: ಕೊಂಡಾಣ ಶ್ರೀ ಪಿಲಿಚಂಡಿ ಬಂಟ ದೈವಸ್ಥಾನ).
*[[ಮಂಜನಾಡಿ]]: ಶ್ರೀ ಮಾಲರಾಯ ದೈವಸ್ಥಾನ).
*ಮಂಜನಾಡಿ ಅಸಯ್ಯಿದ್ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ ವಳಿಯುಲ್ಲಾಹಿ ದರ್ಗಾ ಷರೀಫ್
*[[ಕರ್ಬಿಂಸ್ತಾನ]] ದೈವಸ್ಥಾನ.
*[[ನೆಲ್ಲಿತೀರ್ಥ]]:ಶ್ರೀ ಸೋಮನಾಥೇಶ್ವರ ಗುಹಾಲಯ.
*[[ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]]: ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕುಕ್ಕೆ.
*[[ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]]: ಶಾಂತಿಮೊಗರು ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಪುತ್ತೂರು]] ಶ್ರೀ ಕ್ಷೇತ್ರ ಗೆಜ್ಜೆಗಿರಿ ನಂದನ ಬಿತ್ತ್ಲ್, ಕೋಟಿ ಚೆನ್ನಯರ ಮೂಲಸ್ಥಾನ.
*[[ಪುತ್ತೂರು]]: ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಪುತ್ತೂರು]] ಕರವಡ್ತ ವಲಿಯುಲ್ಲಾಹಿ ದರ್ಗಾ ಶರೀಫ್.
*[[ಕಾರ್ಕಳ]]: ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಬೆಟ್ಟ, ಚತುರ್ಮುಖ ಬಸದಿ, ಅನಂತಶಯನ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕಾರ್ಕಳ ಪಡುತಿರುಪತಿ ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಕಾರ್ಕಳ]]: ಅತ್ತೂರು ಸೈಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಚರ್ಚ್.
*[[ಪುತ್ತಿಗೆ]]: ಮಹಾತೋಭಾರ ಶ್ರೀ ಸೋಮನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಕೊಡ್ಯಡ್ಕ]]:ಹೊಸನಾಡು  ಶ್ರೀ ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಪೊಳಲಿ]]: ಶ್ರೀ  ರಾಜರಾಜೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಬಪ್ಪನಾಡು]]: ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಸೋಮೇಶ್ವರ]]: ಶ್ರೀ ಸೋಮನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ.
*[[ಕೃಷ್ಣಾಪುರ]]:ಇಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಮಠಗಳಲ್ಲಿ   ಒಂದಾದ  ಕೃಷ್ಣಾಪುರ ಮಠದ ಶಾಖೆ ಇಲ್ಲಿ  ಇದೆ.
*[[ವೇಣೂರು]]: ವೇಣೂರು ೩೪ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲಾ ಬಾಹುಬಲಿ 
*ವಿಠಲ ಶ್ರೀ ಸೋಮನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ದರೆಗುಡ್ಡೆ.
*ಶ್ರೀ ಶಂಭುಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ದರೆಗುಡ್ಡೆ.
*[[ಕೊಕ್ಕಡ]] :ಸೌತಡ್ಕ   ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಕೊಕ್ಕಡ ವಿಷ್ಣುಮೂರ್ತಿ ವೈದ್ಯನಾಥೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ
*[[ಮಠಂತಬೆಟ್ಟು]].ಶ್ರೀ ಮಹಿಷಮರ್ದಿನಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮಠಂತಬೆಟ್ಟು,
*ಪುತ್ತೂರು: ಎಣ್ಮೂರು ಬೈದರ್ಕಳ ಗರಡಿ
*[[ಬಂಟ್ವಾಳ ]]: ನವದುರ್ಗಾ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಜನಾರ್ದನ ಮಠ ಸಾನಿಧ್ಯ ಪಂಬತ್ತಜೆ ಕರೋಪಾಡಿ ಗ್ರಾಮ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕು
*[[ಉಳ್ಳಾಲ]]: ಸಯ್ಯದ್ ಮದನಿ ದರ್ಗಾ ಶರೀಫ್.
*ಅಡ್ಯಾರ್ ಕಣ್ಣೂರು: ಶೈಖ್ ಯೂಸುಫ್ ಸಿದ್ದೀಕ್ ದರ್ಗಾ ಶರೀಫ್.
*[[ಅಜಿಲಮೊಗರು]]: ಬಾಬಾ ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್ ದರ್ಗಾ ಶರೀಫ್.
*[[ಕಾಜೂರು]]: ಹಯಾತುಲ್ ಅವುಲಿಯಾ ದರ್ಗಾ ಶರೀಫ್.
*[[ದುಗ್ಗಲಡ್ಕ]]: ಸಯ್ಯದ್ ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್ ದರ್ಗಾ ಶರೀಫ್.
*[[ತೊಡಿಕಾನ]] ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಸ್ಥಾನ. 
*[[ಸುಳ್ಯ]] ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನ
*ಅಡ್ಕಾರು ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನ. 
*ಇರಾ  ಶ್ರೀ ಸೋಮನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ. 
* ನೀಟಿಲಾಕ್ಷ ದೇವಸ್ಥಾನ ( netla.) 
*ವಿಟ್ಲ ಪಂಚಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ
*[[ವಿಟ್ಲ]] ಅರಮನೆ
*ಕೇಪು ಉಳ್ಳಾಲ್ತಿ ದೈವಸ್ತಾನ 
*ಸಸಿಹಿತ್ಲು ಶ್ರೀ ಭಗವತೀ ದೇವಸ್ಥಾನ.
{{div col end}}

== ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]]
*[[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ (ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)]]
*[[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಹಳ್ಳಿಗಳು]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

{{Commons category|Dakshina Kannada district}}
{{clear}}
{{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]]

{{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}}</text>
      <sha1>kcfg3lsml8nq251ioippzeqthcyhtld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18318</id>
    <redirect title="ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ‌ (ಮಂಗಳೂರು) ಜಿಲ್ಲೆ" />
    <revision>
      <id>1431700</id>
      <parentid>96363</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T09:48:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>5480</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixing double redirect from [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] to [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ‌ (ಮಂಗಳೂರು) ಜಿಲ್ಲೆ]]</comment>
      <origin>1431700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="m2k6swr63n2hxecbdhhflall3dtrwux" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ‌ (ಮಂಗಳೂರು) ಜಿಲ್ಲೆ]]</text>
      <sha1>m2k6swr63n2hxecbdhhflall3dtrwux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ತುಳು ನಾಡು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20428</id>
    <revision>
      <id>1431691</id>
      <parentid>1372937</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasadchandu</username>
        <id>56721</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Prasadchandu [[ತುಳು ನಾಡು]] ಪುಟವನ್ನು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ</comment>
      <origin>1372937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35739" sha1="heq3noi6rfmq3kut4fuxi774wi0z0zd" xml:space="preserve">ತುಳು ನಾಡು ಅಥವಾ '''ತುಳುನಾಡ್,''' ತುಳು ಭಾಷೆ ಪ್ರಭಾವಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.  ತುಳುವರೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಭಾರತ ಜನರು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳೀಯರು.  ಹಳೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;ref&gt;[https://books.google.co.in/books?id=Z0nZzbFDSAoC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Tulu+Nadu+Tuluva+South+Canara&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi9vrKfpYXnAhXGzTgGHesLBXcQ6AEIMzAC#v=snippet&amp;q=Tulu%20country%20South%20Kanara&amp;f=false 1–16]&lt;/ref&gt;. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಧಿಕೃತ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಘಟಕವಲ್ಲ ಆದರೆ ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ರಾಜ್ಯತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಚಳುವಳಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಉಡುಪಿ]] ಮತ್ತು ಕಾಸರಗೋಡುಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ  ನಗರಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ನನ್ನ ತುಳುನಾಡು |url=https://sampada.net/%E0%B2%A8%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8-%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B3%81/50465 |website=ಸಂಪದ |access-date=13 September 2025 |language=en }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
==ವ್ಯಾಪ್ತಿ==
ತುಳು ನಾಡು - ತುಳುವ, ತುಳುವ ನಾಡು, ತುಳು ದೇಶ ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತುಳು ನಾಡಿನ ಭಾಗ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಈಗಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಹಾಗೂ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತೆಂಕಣ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಡಗಣ ಭಾಗ.

==ತುಳು ಶಬ್ಧ==
[[ತುಳು]] ಶಬ್ದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಭೇಧವಿದೆ. ತು¿ು ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ತುಳು ಬಂತೆಂದು ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾದರೆ, ತುಳುವೆ (ಮೃದು) ಶಬ್ದದಿಂದ (ಮೃದುನೆಲ) ಬಂತೆಂದು ಇನ್ನೊಂದು. ತುಳು ಎಂಬುದು ಪ್ರದೇಶವಾಚಕವೂ ಹೌದು. ಭಾಷಾವಾಚಕವೂ ಹೌದು. ತುಳು ನಾಡಿನ ಕಲ್ಯಾಣಪುರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತುಳು ಭಾಷೆ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ ತುಳು ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಮೂಲತಃ ಪ್ರದೇಶವಾಚಕವೇ ಇದ್ದಿರಬೇಕು. ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಬಂದು ನೆಲಸಿದ ಜನಾಂಗವೊಂದರ ಭಾಷೆಯೂ ತುಳು ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿರಬಹುದು. ತುಳು ಭಾಷೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಇತರ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕುರಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಭಿನ್ನತೆಯಿಂದ ಮೇಲಿನ ಸಂದೇಹ ಬಲಪಡುತ್ತದೆ. ತುಳು ಭಾಷೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಬಾರಕೂರು, ಬಸರೂರು, ಹಾಡುವಳ್ಳಿ, ಗೇರುಸೊಪ್ಪಗಳು ತುಳು ನಾಡಿನ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು.

==ಇತಿಹಾಸ==
*ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ತುಳು ನಾಡು ಹೈವ ಮತ್ತು ತುಳುವಾದ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು  ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ತುಳುನಾಡಿನ ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜವಂಶವು ಅಲುಪರದಾಗಿತ್ತು. ಅವರ  ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅಲ್ವಾಖೇಡಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜರು ತುಳುನಾಡಿನ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಾರಕೂರು ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತವಾಯಿತು. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅವನತಿಯ ನಂತರ, ಇಕ್ಕೇರಿನ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರು ತುಳುನಾಡಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರು..ಕೆಲವು ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ, ಇತರೆ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದವು. ಗೋವಾದ ಕೊಂಕಣಿಗಳು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಆಗಮಿಸಿದರು, ಅರಬ್ಬರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೂ ಕೂಡಾ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯಿದ್ದರೂ, ಜೈನರು ಕಾರ್ಕಳ, ವೇಣೂರು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಏಕಶಿಲಾ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನೂ, ಅನೇಕ ಬಸದಿಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.
*
*ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ತುಳು ನಾಡಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವು ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ತುಳು ನಾಡು ಪರಶುರಾಮ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವೆಂಬ ಕತೆಯೂ ಇದೆ.
*ಕ್ರಿ. ಪೂ. ಸುಮಾರು ೩೦೦-೪೦೦ ರ ವರೆಗೆ ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಯುಗದ ಒಂದು ಸಂಮ್ಮಿಶ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅಶೋಕನ ಶಿಲಾಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸತಿಯಪುತ ತುಳು ನಾಡಿರಬಹುದು. ಕ್ರಿ. ಶ. ೩ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಟಾಲಮಿಯ ಭೂಗೋಳದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿತವಾದ ಒಲೊಖೊಯ್ರಾ ತುಳು ನಾಡಿನ ನಾಮಾಂತರವಾದ ಆಳ್ವಖೇಡವಿರಬೇಕು. ಕ್ರಿ. ಶ. ೩-೪ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ತಮಿಳಿನ ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ತುಳು ನಾಡಿನ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಪಲ್ಲವ ಅರಸನಾದ ೨ನೆಯ ನಂದಿವರ್ಮನ ಕಾಲದ (೭೩೧ - ೭೯೫) ಪಟ್ಟಟ್ಟಾಲ್ ಮಂಗಲಮ್ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನದಲ್ಲೂ ೧೦೧೨ ರ ಕೊಂಗಾಳ್ವನ ಬಲ್ಮುರಿಯ ಶಾಸನದಲ್ಲೂ ತು¿ುವರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಇದು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ತು¿ುವರನ್ನು ಕುರಿತ ಮೊದಲ ಶಾಸನ. ೧೧ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಬಂಕಿಯಾಳುಪೇಂದ್ರನ ಕಾಲದ ಬಾರಕೂರು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಾಗಿ ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಾಡಿನ ಉಲ್ಲೇಖ ದೊರೆಕುತ್ತದೆ. ಹೊಯ್ಸಳ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ತುಳು ನಾಡಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ರತ್ನಾಕರವರ್ಣಿಯ ಭರತೇಶವೈಭವ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲಾಗಿ ತುಳು ವಾಕ್ಯವೂ ತುಳುವ ಶಬ್ದವೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ.
*ಕ್ರಿ,ಸ್ತಶಕೆಯ ಆರಂಭದಿಂದ ೧೫ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವರೆಗೆ ಆಳುಪರು (ಆಳಿವರು) ಇಲ್ಲಿ ಆಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾರ್ವಭೌಮರ ಆಶ್ರಿತರಾಜರಾಗಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಇಲ್ಲಿಯ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನೆರವಾದರು. ಇವರು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರು ಹಾಗೂ ಹೊಂಬುಚ್ಚದ ಸಾಂತರಸರ ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿಗಳು. ಇವರು ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕದಂಬ ಮಂಡಲವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದರು. ೭ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವಡ್ಡರ್ಸೆ ಶಾಸನ ಇವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಶಾಸನ. ಇವರದು ಮತ್ಸ್ಯಲಾಂಛನ (ಮತ್ಸ್ಯಲಾಂಛನೋಪೇತ). ಬಂಗಾರದ ನಾಣ್ಯಗಳ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೀನು, ಶಂಖ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ಣಕುಂಭ ಅಥವಾ ಕಾಲುದೀಪವೂ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ದೇವನಾಗರಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಣ್ಡ್ಯಧನಂಜಯ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇವೆ. ಇವರು ಶೈವರಾದರೂ ಜೈನಮತಕ್ಕೂ ನಾಥಪಂಥಕ್ಕೂ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನಿತ್ತರು.
*ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತುಳು ನಾಡಿನ ಬಾರಕೂರು ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗವಾಯಿತು. ಅವರಿಂದ ನೇಮಿತರಾದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಇದನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ತುಳುವ ವಂಶದ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಪೂರ್ವಜರು ಮೂಲತಃ ತುಳು ನಾಡಿನ ಪಾಡುವಳ್ಳಿಯವರೆಂದು ಕೆಲವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುರಾಲಿನ ತೊಳಹರು (ಈಗಿನ ತೋಳಾರರು), ಬಂಗಾಡಿಯ ಬಂಗರು, ಪುತ್ತಿಗೆಯ ಚೌಟರು, ಕೇಣೂರಿನ ಅಜಿಲರು, ಸಿಮಂತೂರಿನ ಸಾವಂತರು, ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರರಸರು, ಹೊಸಂಗಡಿಯ ಹೊನ್ನೆಕಂಬಳಿಯವರು, ನಗಿರೆಯ ಅರಸರು, ಹಾಡುವಳ್ಳಿಯ ರಾಜರು, ಎಮಾಗಳಿನ ಮಾರಮ್ಮ ಹೆಗ್ಗಡೆ, ಕಾಪುವಿನ ಮದ್ದಗ ಹೆಗ್ಗಡೆ, ಎಲ್ಲೂರಿನ ಕುಂದ ಹೆಗ್ಗಡೆ, ಪಡುಬಿದರೆಯ ಬಲ್ಲಾಳರು ಮೊದಲಾದವರು [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರದ]] ಕಾಲದ ತುಳು ನಾಡಿನ ಜೈನ ಅರಸರು.
*ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಕುಂಬಳ ಅರಸರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ತುಳು ನಾಡು ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಬಳಿಕ ಕೆಳದಿಯ ನಾಯಕರ ಅಧೀನವಾಯಿತು. ಆಗಾಗ ತುಳು ನಾಡಿನ ಅರಸರ ಪರಸ್ಪರ ಕಲಹದಿಂದ ಕೆಳದಿಯ ನಾಯಕರು ಖೇದಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಕೆಳದಿಯ ಅರಸರ ಬಳಿಕ ತುಳು ನಾಡು ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಅಧೀನವಾಯಿತು. ಅದು ೧೯ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೈಸೇರಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೂ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಬೊಂಬಾಯಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೂ ಸೇರಿದವು. ಭಾರತ ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ ವಿಂಗಡಣೆಯಾದಾಗ ಕಾಸರಗೋಡು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ತುಳು ನಾಡು ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು.
*ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮೊಗೇರ, ಮುಂಡಾಲ, ಬಿಲ್ಲವ ನಾಡವ ಬಂಟ ಜೈನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ಕೊರಗ ಮೊದಲಾದ ಆದಿವಾಸಿಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಕೊರಗರ ಭಾಷೆ ಅವರದೇ ಆದ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡೆರ ಭಾಷೆ- ಕೊರಗರ ಭಾಷೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮಾತನಾಡುವ ತುಳು ಇತರರ ತುಳುವಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಗೋತ್ರವಿದ್ದಂತೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರರಿಗೆ ಬಳಿ ಇದೆ. ಅಳಿಯ ಸಂತಾನ ಕಟ್ಟು ತುಳು ನಾಡಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಭೂತಾಳ ಪಾಂಡ್ಯನ ಕಟ್ಟುಕಟ್ಟಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ವಿವರವಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಕತೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲ. ೧೨ ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಅಳಿಯ ಸಂತಾನ ಕಟ್ಟು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿರಬೇಕು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇಂಡೊ-ಆರ್ಯನ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಭಾಷೆಗಳನ್ನಾಡುವ ಕುಡುಬಿ, ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತರೂ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಭೂತಾರಾಧನೆ ತುಳು ನಾಡಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಅಗೆಲು, ತಂಬಿಲ, ಕೋಲ, ನೇಮ ಮೊದಲಾದ ಆರಾಧನಾ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಬಬ್ಬುಸ್ವಾಮಿ, ಬೊಬ್ಬರ್ಯ, ಪಂಜುರ್ಳಿ, ಕಲ್ಕುಡ, ಚಿಕ್ಕು, ಗುಳಿಗ, ಹಾಯ್ಗುಳಿ, ಕೋಟಿ-ಚೆನ್ನಯ, ಹಳೆಯಮ್ಮ, ಪಿಲಿಚಾಮುಂಡಿ, ಮಾಸ್ತಿ, ಜುಮಾದಿ ಮೊದಲಾದ ನೂರಾರು ದೈವಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾಗ, ನಂದಿ ಕೋಣ, ಲೆಕ್ಕಸಿರಿ, ಬೆರ್ಮ, ಕ್ಷೇತಪಾಲ-ಇವು ಪಂಚದೈವಗಳು. ಇವನ್ನು ಆಲಡೆ ಅಥವಾ ಬ್ರಹಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಬ್ಬಕ್ಕ ದಾರಕ್ಕ ದೈವಗಳನ್ನು ತುಳುನಾಡಿನ ಸಿರಿ ಎಂದು ಜನತೆ ಪೂಜಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಗ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯರನ್ನು ಅಭೇದವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ನಾಗಮಂಡಲ, ಡಕ್ಕೆ ಬಲಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದೂ ತುಳು ನಾಡಿಗೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ದು. ಆಗಮ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವ, ಶಕ್ತಿ, ವಿಷ್ಣು, ಆದಿತ್ಯ, ಗಣಪತಿ, ಶಂಕರ, ನಾರಾಯಣ, ಶಾಸ್ತಾರ ಆರಾಧನೆ ಇದೆ. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕದ ಆದಿಯಿಂದ ದೇಗುಲ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ, ದಾಖಲೆಯಿದೆ. ರಜತಪೀಠ (ಉಡುಪಿ), ಶಿವಾಲಯ, ಕುಮಾರಾದ್ರಿ (ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ), ಕುಂಭಕಾಶಿ(ಕುಂಭಾಶಿ), ಧ್ವಜೇಶ್ವರ (ಕೋಟೇಶ್ವರ), ಕ್ರೋಢ (ಶಂಕರನಾರಾಯಣ), ಮೂಕಾಂಬಾ (ಕೊಲ್ಲೂರು) - ಇವು ತುಳುನಾಡಿನ ಸಪ್ತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು. ಮಣ್ಣು (ಪೊಳಲಿ), ಶಿಲೆ, ಪಂಚಲೋಹ ಹಾಗೂ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ (ಮೆಕ್ಕಿಕಟ್ಟೆಯ ಭೂತದ ಉರುಗಳು) ಚಾಳುಕ್ಯ, ಕದಂಬ, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ, ಹೊಯ್ಸಳ, ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಕೆಳದಿಯ ಶಿಲ್ಪ ಮಾದರಿಗಳು ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಾದೇಶೀಕ ಭೇದಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಡಮೂಡಿವೆ. ಕದಿರೆಯ ಪಂಚಲೋಹದ ಲೋಕೇಶ್ವರ ಮೂರ್ತಿ (ಕ್ರಿ. ಶ. ೯೬೮), ಕಾರ್ಕಳ ಹಾಗೂ ವೇಣೂರ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾದ ಪಂಚಲೋಹದ ಚಂದ್ರನಾಥ (೭೧/೨ ಅಡಿ ಮೂಡಬಿದರೆ), ಉಡುಪಿಯ ಮಠದ ಕಡಗೋಲು ಕೃಷ್ಣ ಹಾಗೂ ತೈಲಕೃಷ್ಣಬಿಂಬಗಳು - ಇವು ತುಳು ನಾಡಿನ ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹ ಶಿಲ್ಪಗಳು.
*ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಥಮ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನ (ಬೆಳ್ಮಣ್ಣು - ೮ ನೆಯ ಶತಮಾನ) ತುಳು ನಾಡಿನದು. ದ್ವೈತಮತಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಇಲ್ಲೇ ಜನಿಸಿ, ಉಡುಪಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ತತ್ತ್ವವಾದವನ್ನು ಪ್ರಚಾರಮಾಡಿದರು. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಮೊದಲು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದ ಭಾಗವತ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಎಡನೀರು ಹಾಗೂ ಬಾಳೆ ಕುದುರು ಮಠಗಳಿವೆ. ಕದಿರೆಯಲ್ಲಿ ನಾಥಪಂಥದ ದೇಗುಲಗಳಿವೆ. ಮೂಡಬಿದರೆ ಜೈನಕಾಶಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಬೌದ್ಧಮತ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಜಂಗಮರ ಮಠಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜಂಗಮರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಡ್ದನಗಳ ರೂಪದಲ್ಲೂ ಕನ್ನಡದಲ್ಲೂ ವಿಪುಲವಾದ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹವ್ಯಕ ಮತ್ತು ಕುಂದಾಪುರ ಎಂಬ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭೇದವಿದೆ.

==ಚರಿತ್ರೆ == 
ಅಶೋಕನ ೨ನೆಯ ಬಂಡೆಗಲ್ಲಿನ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಆತನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮೇರೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ ಸತಿಯಪುತವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ಈ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮಂಡಿತವಾಗಿವೆಯಾದರೂ ಈಗ ಇದು ತುಳು ದೇಶಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಪದವೆಂದು ಸಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಲಾಗಿದೆ. ತುಳು ದೇಶದ ಬಹುಶ: ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖ ಇದು. ಕ್ರಿ. ಶ. ಸುಮಾರು ೩ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮಾಮೂಲನಾರ್ ಎಂಬ ತಮಿಳು ಕವಿ ತನ್ನ ಒಂದು ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ತುಳು ನಾಡನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೌರ್ಯ, ಕೋಶ, ಪಡುಗ, ಮೋಗೂರು ಮುಂತಾದ ಜನರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಇವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಹಲವಾರು ಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನಾನಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ್ದ, ಮೌರ್ಯ ಸಂತತಿಗೆ ಸೇರಿದವರೆನ್ನಲಾದ ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ತುಳು ನಾಡಿನ ಕೋಶರ್ ಜನರ ನೆರವಿನಿಂದ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಮೋಗೂರ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿದ. ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ಅನಂತರ ಕೋಶರ್ ಹಾಗೂ ಮೌರ್ಯರ ನಡುವೆ ಕಲಹ ಉಂಟಾಗಿ ಕೋಶರನ್ನು ಮೌರ್ಯರ ನನ್ನನ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿದ. ಈ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯಾಧಾರಗಳಿಂದ ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು.

ಟಾಲಮಿಯ ಭೂಗೋಳದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಲೊಖೊಯಿರಾ ಎಂಬುದು ಆಳ್ವಖೇಡವೆಂದೂ ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶವೆಂದೂ ರೈಸ್ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾದಲ್ಲಿ ಆಳುಪರು ಆಳಿದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಕ್ರಿ. ಶ. ೨ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತೆನ್ನಬೇಕು. ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಕ್ತನಾದ ಆಳಪಗಣ ಪಶುಪತಿಯು ಆಳುಪನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈತ ಕದಂಬ ಮಯೂರ ಶರ್ಮನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದನೆಂದೂ ಭಟರಿಕುಲಜನೆಂದೂ ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಭಟರಿವಂಶದ ಕಾಕುಸ್ಥನೆಂಬಾತ ಕದಂಬ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಮಗನೆಂದು ಹೇಳಿರುವ ಕಾರಣ, ಈಕೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಪಶುಪತಿಯ ಪತ್ನಿ ಎಂದೂ ಇವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದಾತನೇ ಕಾಕುಸ್ಥನೆಂದೂ ಕದಂಬ ಕಾಕುಸ್ಥನ ಮಗಳೇ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಂದೂ ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ೧ನೆಯ ಕೀರ್ತಿವರ್ಮ ಆಳುಕ ದೇಶವನ್ನು ಗೆದ್ದ. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಂದಿನ ಹೆಸರು. ಅಲ್ಲಿ ಆಗ ಆಳುಪರು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅವರು ಚಾಳುಕ್ಯರ ಸಾಮಂತರಾಗಿರಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಕೇಶಿಯ ದಿಗ್ವಿಜಯ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ೧ನೆಯ ಆಳುವರಸ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲ್ಲೂರಿನ ವರೆಗೂ ಹೋದ. ಇವನ ರಾಜಧಾನಿ ಮಂಗಲಪುರ - ಈಗಿನ ಮಂಗಳೂರು. ಈತನ ಮಗ ಚಿತ್ರವಾಹನ, ಮಹಾದೇವಿಯ ಮಗ, ಚಾಳುಕ್ಯ ವಿನಯಾದಿತ್ಯನ ಮಗಳಾದ ಕುಂಕುಮ ಮಹಾದೇವಿಯ ಗಂಡ. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಅನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು ಆಳತೊಡಗಿದಾಗ ಆಳುವರು ಪಲ್ಲವರ ಸಾಮಂತರಾದರು. ಇಮ್ಮಡಿ ಆಳುವರಸ ಪಟ್ಟಿಯೊಡೆಯನ್ ಎಂದು ಬಿರುದಾಂಕಿತನಾಗಿದ್ದ. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಕದಂಬ ಮಂಡಲ ಇವರ ಕೈಯಿಂದ ಜಾರಿತ್ತು. ಪಟ್ಟಿ ಎಂಬುದು ಪೊಂಬುಚ್ಚಪುರಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರಾದ ಕಾರಣ ಇವರು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯಾವರ ಇವನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇವನ ಅನಂತರ ಇವನ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳ ನಡುವೆ ಕಲಹಗಳಾದವು. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೋಭೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಇವನ ಮೊಮ್ಮಗ, ರಣಸಾಗರನಮಗ ಪೃಥ್ವೀಸಾಗರ ಮುಮ್ಮಡಿ ಶಳುವರಸನ ಅನಂತರ ತುಳು ನಾಡು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.

ಚೋಳರ ಒಂದನೆಯ ರಾಜರಾಜ ತುಳು ನಾಡನ್ನು ವಶಪಡಿಕೊಂಡ. ಸು. ೧೦೧೦ ರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾರ್ವಭೌಮರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಆದರೆ ೧ನೆಯ ಬಂಕಿದೇವ, ಪಟ್ಟೆಯೊಡೆಯ ಮುಂತಾದವರು ಈ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು ಹೋರಾಡಿದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸಾಂತರ ಮನೆತನದವರ ಸಹಾಯ ಕೋರಿದರು. ಅವರೊಂದಿಗೆ ರಕ್ತಸಂಬಂಧಗಳನ್ನೂ ಬೆಳೆಸಿದರು. ೧ನೆಯ ಬಂಕಿದೇವ ಸಾಂತರ ಅಮ್ಮಣನ ಮಗಳಾದ ಬೀರಲ ದೇವಿಯನ್ನು ಲಗ್ನವಾಗಿದ್ದ. ಇವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಮಂಕಬ್ಬರಸಿ ಸೋದರ ಮಾವನಾದ ಅಮ್ಮಣನ ಮಗ ತೈಲಪನನ್ನುವರಿಸಿದಳು. ತೈಲಪನಮಗ ವೀರಶಾಂತರಸು ಬಂಕಿದೇವನ ಮಗ 5ನೆಯ ಆಳುವರಸನ ಮಗಳಾದ ಅಚಲ ದೇವಿಯನ್ನು ಲಗ್ನವಾದ. ಹೀಗೆ ಇವರ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ೧೨೨೦ ರಲ್ಲಿ ಒಂದನೆಯ ಕುಲಶೇಖರನ ಬಳಿಕ ಸಾಂತರ ಮನೆತನದ ತ್ರಿಭುವನ ರಾಜನ ಮಗ ಕುಂದಣ ತುಳು ನಾಡಿನ ಅರಸನಾಗಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದ. ಅನಂತರ ಕುಲಶೇಖರನ ಮಗ ವಲ್ಲಭದೇವ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ೧೨೭೫ ರಿಂದ ವೀರಪಾಂಡ್ಯನ ಪತ್ನಿ ಬಲ್ಲಮಹಾದೇವಿ ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದಳು. ಈಕೆಯ ಅಳಿಯ ಬಂಕಿದೇವ ರಾಜ್ಯಲೋಭಿ. ಅದುವರೆಗೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದ ಅಳಿಯ ಸಂತಾನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ರಾಜ್ಯ ತನ್ನದಾಗಬೇಕೆಂದು ಅವನು ಬಯಸಿದ. ರಾಣಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಇಬ್ಬಾಗ ಮಾಡಿದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧವನ್ನು ಬಂಕಿದೇವನಿಗಿತ್ತಳು. ಇವನ ರಾಜಧಾನಿ ಮಂಗಳಪುರ. ರಾಣಿ ಬಾರಹಕನ್ಯಾಪುರದಿಂದ (ಬಾರಕೂರು) ಆಳುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ಬಳಿಕ ಆಕೆಯ ಮಗನಾದ ನಾಗದೇವರಸ ತುಳು ನಾಡಿನ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ಅಧಿಪತಿಯಾದ (೧೩೦೦). ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಳಿಯ ಬಂಕಿದೇವ ಇವನನ್ನು ಹೊರದೂಡಿ ತುಳುನಾಡನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದ.

ಬಂಕಿದೇವನ ಮಗ ಸೋಯಿದೇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ 3ನೆಯ ಬಲ್ಲಾಳ ತುಳು ನಾಡಿನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದ. ಶತ್ರುವನ್ನು ಎದುರಿಸಲಾರದ ಅರಸ ಬಹುಶಃ ಅವನ ತಂಗಿಯಾಗಿದ್ದರಿರಬಹುದಾದ ಚಿಕ್ಕಾಯಿ (ಕಿಕ್ಕಾಯಿ) ತಾಯಿಯನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ. ಸೋಯಿ ದೇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಬಾರಹಕನ್ಯಾಪುರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಇವರು ಹೊಯ್ಸಳರ ಸಾಮಂತರಾದರು. ಬಲ್ಲಾಳನ ಮರಣಾನಂತರ ಚಿಕ್ಕಾಯಿತಾಯಿ ಬಾರಕೂರಿನಿಂದ ಆಳತೊಡಗಿದಳು. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಬಳಿಕ ತೀರಪ್ರದೇಶವಾದ ತುಳು ನಾಡು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆಯಿತು. ಮುಸ್ಲಿಮರೊಡನೆ ಹೋರಾಡಲು ಹಿಂದೂ ಅರಸರಿಗೆ ಅಶ್ವಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಅತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಎಂತಲೇ ಅವರು ತೀರಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ತುಳು ನಾಡನ್ನು ಆಗ ಬಾರಕೂರು ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ರಾಜ್ಯಗಳೆಂದು ವಿಭಜಿಸಿ ಒಂದೊಂದು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೂ ಸಾಮ್ರಾಟರು ತಮ್ಮ ನೇರವಾದ ಆಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ದಂಡನಾಯಕರನ್ನೂ ಮಹಾಪ್ರಧಾನರನ್ನೂ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸತೊಡಗಿದರು. ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಏಳುತ್ತಿದ್ದ ದಂಗೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಅಡಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೪ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಚೌಟರು ದಂಗೆ ಎದ್ದಾಗ ಮಹಾಪ್ರಧಾನ ಮಂಗಪ್ಪರಸ ಅವರನ್ನು ಸದೆಬಡಿದ.

ಆಕಾಲಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಾಡುವಳ್ಳಿ ನಗಿರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಾಮಂತ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದವು.  ಅಂತೆಯೇ ಕಳಸ ಕಾರ್ಕಳದಲ್ಲಿ ಸಹ ತುಂಡರಸರು ತಲೆ ಎತ್ತಿದ್ದರು.  ಇವರಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರಕಲಹಗಳು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.  ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಲೆಹಾಕಿ, ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೫೬೫ರ ತಾಳೀಕೋಟೆಯ ಕದನದ ಬಳಿಕ ಪರದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದ ವರ್ತಕರ  ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ತುಳು ನಾಡು ಬಲಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.

==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ==
೨೦೦೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೩೦೦೫,೮೯೮ ಆಗಿತ್ತು. ತುಳುನಾಡಿನ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ತುಳುವಾಗಳು, ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು [[ಕನ್ನಡಿಗರು]], ಕೊಂಕಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.

==ಭಾಷೆ==
ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ ತುಳು ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ದ್ರಾವಿಡ ಕುಟುಂಬದ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಣಕಾರರನ್ನು ತುಳುವಾ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳು ಕನ್ನಡ, ಮಲಯಾಳಂ, ಕೊಂಕಣಿ, ಕೋರಗಾ ಮತ್ತು ಬೀರಿ. ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಇದನ್ನು ತುಳುವಾಸ್ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಮೊದಲು ಇದನ್ನು ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಿಖಿತದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ತುಳು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಈ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ.

==ಸಂಸ್ಕೃತಿ==
ಯಕ್ಷಗಾನವು ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ  ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ರಾತ್ರಿಯ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಪಿಲಿವೇಶಾ ಎಂಬುದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ [https://kannada.oneindia.com/news/bengaluru/photo-feature-karnataka-folk-dance-hulives ಜಾನಪದ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ನೃತ್ಯದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪವಾಗಿದೆ, ಇದು ಯುವ ಮತ್ತು ಹಳೆಯವರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.ಕರಡಿ ವೇಶ (ಕರಡಿ ನೃತ್ಯ) ತುಳು ನಾಡಿನ ದಸರಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ನೃತ್ಯ. ಉಡುಪಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಡುಪಿ ಉಪಾಹಾರ ಮಂದಿರಗಳು,  ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳಾಗಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹೊರತಾಗಿ, ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಡುಪಿ ಉಪಾಹಾರ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ

==ಶಿಕ್ಷಣ==
ತುಳು ನಾಡು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ವೃತ್ತಿಪರ ಕಾಲೇಜುಗಳಿವೆ.ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ತುಳು ನಾಡು]]</text>
      <sha1>heq3noi6rfmq3kut4fuxi774wi0z0zd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431693</id>
      <parentid>1431691</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasadchandu</username>
        <id>56721</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1431693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35858" sha1="cm0dixba4utuyfzrn99sw2a7nym0zoa" xml:space="preserve">'''ಪಶ್ಚಿಮ ಕರ್ನಾಟಕ :''' ಮಲೆನಾಡು ಮತ್ತು ತುಳುನಾಡು ಅಥವಾ '''ತುಳುನಾಡ್,''' ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ಭಾಷೆ ಪ್ರಭಾವಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.  ತುಳುವರೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಭಾರತ ಜನರು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳೀಯರು.  ಹಳೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;ref&gt;[https://books.google.co.in/books?id=Z0nZzbFDSAoC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Tulu+Nadu+Tuluva+South+Canara&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi9vrKfpYXnAhXGzTgGHesLBXcQ6AEIMzAC#v=snippet&amp;q=Tulu%20country%20South%20Kanara&amp;f=false 1–16]&lt;/ref&gt;. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಧಿಕೃತ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಘಟಕವಲ್ಲ ಆದರೆ ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ರಾಜ್ಯತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಚಳುವಳಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಉಡುಪಿ]] ಮತ್ತು ಕಾಸರಗೋಡುಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ  ನಗರಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ನನ್ನ ತುಳುನಾಡು |url=https://sampada.net/%E0%B2%A8%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8-%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B3%81/50465 |website=ಸಂಪದ |access-date=13 September 2025 |language=en }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ವ್ಯಾಪ್ತಿ==
ತುಳು ನಾಡು - ತುಳುವ, ತುಳುವ ನಾಡು, ತುಳು ದೇಶ ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತುಳು ನಾಡಿನ ಭಾಗ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಈಗಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಹಾಗೂ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತೆಂಕಣ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಡಗಣ ಭಾಗ.

==ತುಳು ಶಬ್ಧ==
[[ತುಳು]] ಶಬ್ದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಭೇಧವಿದೆ. ತು¿ು ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ತುಳು ಬಂತೆಂದು ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾದರೆ, ತುಳುವೆ (ಮೃದು) ಶಬ್ದದಿಂದ (ಮೃದುನೆಲ) ಬಂತೆಂದು ಇನ್ನೊಂದು. ತುಳು ಎಂಬುದು ಪ್ರದೇಶವಾಚಕವೂ ಹೌದು. ಭಾಷಾವಾಚಕವೂ ಹೌದು. ತುಳು ನಾಡಿನ ಕಲ್ಯಾಣಪುರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತುಳು ಭಾಷೆ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ ತುಳು ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಮೂಲತಃ ಪ್ರದೇಶವಾಚಕವೇ ಇದ್ದಿರಬೇಕು. ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಬಂದು ನೆಲಸಿದ ಜನಾಂಗವೊಂದರ ಭಾಷೆಯೂ ತುಳು ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿರಬಹುದು. ತುಳು ಭಾಷೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಇತರ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕುರಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಭಿನ್ನತೆಯಿಂದ ಮೇಲಿನ ಸಂದೇಹ ಬಲಪಡುತ್ತದೆ. ತುಳು ಭಾಷೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಬಾರಕೂರು, ಬಸರೂರು, ಹಾಡುವಳ್ಳಿ, ಗೇರುಸೊಪ್ಪಗಳು ತುಳು ನಾಡಿನ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು.

==ಇತಿಹಾಸ==
*ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ತುಳು ನಾಡು ಹೈವ ಮತ್ತು ತುಳುವಾದ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು  ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ತುಳುನಾಡಿನ ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜವಂಶವು ಅಲುಪರದಾಗಿತ್ತು. ಅವರ  ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅಲ್ವಾಖೇಡಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜರು ತುಳುನಾಡಿನ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಾರಕೂರು ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತವಾಯಿತು. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅವನತಿಯ ನಂತರ, ಇಕ್ಕೇರಿನ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರು ತುಳುನಾಡಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರು..ಕೆಲವು ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ, ಇತರೆ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದವು. ಗೋವಾದ ಕೊಂಕಣಿಗಳು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಆಗಮಿಸಿದರು, ಅರಬ್ಬರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೂ ಕೂಡಾ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯಿದ್ದರೂ, ಜೈನರು ಕಾರ್ಕಳ, ವೇಣೂರು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಏಕಶಿಲಾ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನೂ, ಅನೇಕ ಬಸದಿಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.
*
*ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ತುಳು ನಾಡಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವು ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ತುಳು ನಾಡು ಪರಶುರಾಮ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವೆಂಬ ಕತೆಯೂ ಇದೆ.
*ಕ್ರಿ. ಪೂ. ಸುಮಾರು ೩೦೦-೪೦೦ ರ ವರೆಗೆ ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಯುಗದ ಒಂದು ಸಂಮ್ಮಿಶ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅಶೋಕನ ಶಿಲಾಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸತಿಯಪುತ ತುಳು ನಾಡಿರಬಹುದು. ಕ್ರಿ. ಶ. ೩ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಟಾಲಮಿಯ ಭೂಗೋಳದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿತವಾದ ಒಲೊಖೊಯ್ರಾ ತುಳು ನಾಡಿನ ನಾಮಾಂತರವಾದ ಆಳ್ವಖೇಡವಿರಬೇಕು. ಕ್ರಿ. ಶ. ೩-೪ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ತಮಿಳಿನ ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ತುಳು ನಾಡಿನ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಪಲ್ಲವ ಅರಸನಾದ ೨ನೆಯ ನಂದಿವರ್ಮನ ಕಾಲದ (೭೩೧ - ೭೯೫) ಪಟ್ಟಟ್ಟಾಲ್ ಮಂಗಲಮ್ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನದಲ್ಲೂ ೧೦೧೨ ರ ಕೊಂಗಾಳ್ವನ ಬಲ್ಮುರಿಯ ಶಾಸನದಲ್ಲೂ ತು¿ುವರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಇದು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ತು¿ುವರನ್ನು ಕುರಿತ ಮೊದಲ ಶಾಸನ. ೧೧ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಬಂಕಿಯಾಳುಪೇಂದ್ರನ ಕಾಲದ ಬಾರಕೂರು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಾಗಿ ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಾಡಿನ ಉಲ್ಲೇಖ ದೊರೆಕುತ್ತದೆ. ಹೊಯ್ಸಳ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ತುಳು ನಾಡಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ರತ್ನಾಕರವರ್ಣಿಯ ಭರತೇಶವೈಭವ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲಾಗಿ ತುಳು ವಾಕ್ಯವೂ ತುಳುವ ಶಬ್ದವೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ.
*ಕ್ರಿ,ಸ್ತಶಕೆಯ ಆರಂಭದಿಂದ ೧೫ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವರೆಗೆ ಆಳುಪರು (ಆಳಿವರು) ಇಲ್ಲಿ ಆಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾರ್ವಭೌಮರ ಆಶ್ರಿತರಾಜರಾಗಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಇಲ್ಲಿಯ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನೆರವಾದರು. ಇವರು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರು ಹಾಗೂ ಹೊಂಬುಚ್ಚದ ಸಾಂತರಸರ ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿಗಳು. ಇವರು ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕದಂಬ ಮಂಡಲವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದರು. ೭ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವಡ್ಡರ್ಸೆ ಶಾಸನ ಇವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಶಾಸನ. ಇವರದು ಮತ್ಸ್ಯಲಾಂಛನ (ಮತ್ಸ್ಯಲಾಂಛನೋಪೇತ). ಬಂಗಾರದ ನಾಣ್ಯಗಳ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೀನು, ಶಂಖ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ಣಕುಂಭ ಅಥವಾ ಕಾಲುದೀಪವೂ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ದೇವನಾಗರಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಣ್ಡ್ಯಧನಂಜಯ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇವೆ. ಇವರು ಶೈವರಾದರೂ ಜೈನಮತಕ್ಕೂ ನಾಥಪಂಥಕ್ಕೂ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನಿತ್ತರು.
*ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತುಳು ನಾಡಿನ ಬಾರಕೂರು ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗವಾಯಿತು. ಅವರಿಂದ ನೇಮಿತರಾದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಇದನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ತುಳುವ ವಂಶದ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಪೂರ್ವಜರು ಮೂಲತಃ ತುಳು ನಾಡಿನ ಪಾಡುವಳ್ಳಿಯವರೆಂದು ಕೆಲವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುರಾಲಿನ ತೊಳಹರು (ಈಗಿನ ತೋಳಾರರು), ಬಂಗಾಡಿಯ ಬಂಗರು, ಪುತ್ತಿಗೆಯ ಚೌಟರು, ಕೇಣೂರಿನ ಅಜಿಲರು, ಸಿಮಂತೂರಿನ ಸಾವಂತರು, ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರರಸರು, ಹೊಸಂಗಡಿಯ ಹೊನ್ನೆಕಂಬಳಿಯವರು, ನಗಿರೆಯ ಅರಸರು, ಹಾಡುವಳ್ಳಿಯ ರಾಜರು, ಎಮಾಗಳಿನ ಮಾರಮ್ಮ ಹೆಗ್ಗಡೆ, ಕಾಪುವಿನ ಮದ್ದಗ ಹೆಗ್ಗಡೆ, ಎಲ್ಲೂರಿನ ಕುಂದ ಹೆಗ್ಗಡೆ, ಪಡುಬಿದರೆಯ ಬಲ್ಲಾಳರು ಮೊದಲಾದವರು [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರದ]] ಕಾಲದ ತುಳು ನಾಡಿನ ಜೈನ ಅರಸರು.
*ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಕುಂಬಳ ಅರಸರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ತುಳು ನಾಡು ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಬಳಿಕ ಕೆಳದಿಯ ನಾಯಕರ ಅಧೀನವಾಯಿತು. ಆಗಾಗ ತುಳು ನಾಡಿನ ಅರಸರ ಪರಸ್ಪರ ಕಲಹದಿಂದ ಕೆಳದಿಯ ನಾಯಕರು ಖೇದಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಕೆಳದಿಯ ಅರಸರ ಬಳಿಕ ತುಳು ನಾಡು ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಅಧೀನವಾಯಿತು. ಅದು ೧೯ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೈಸೇರಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೂ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಬೊಂಬಾಯಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೂ ಸೇರಿದವು. ಭಾರತ ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ ವಿಂಗಡಣೆಯಾದಾಗ ಕಾಸರಗೋಡು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ತುಳು ನಾಡು ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು.
*ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮೊಗೇರ, ಮುಂಡಾಲ, ಬಿಲ್ಲವ ನಾಡವ ಬಂಟ ಜೈನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ಕೊರಗ ಮೊದಲಾದ ಆದಿವಾಸಿಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಕೊರಗರ ಭಾಷೆ ಅವರದೇ ಆದ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡೆರ ಭಾಷೆ- ಕೊರಗರ ಭಾಷೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮಾತನಾಡುವ ತುಳು ಇತರರ ತುಳುವಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಗೋತ್ರವಿದ್ದಂತೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರರಿಗೆ ಬಳಿ ಇದೆ. ಅಳಿಯ ಸಂತಾನ ಕಟ್ಟು ತುಳು ನಾಡಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಭೂತಾಳ ಪಾಂಡ್ಯನ ಕಟ್ಟುಕಟ್ಟಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ವಿವರವಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಕತೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲ. ೧೨ ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಅಳಿಯ ಸಂತಾನ ಕಟ್ಟು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿರಬೇಕು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇಂಡೊ-ಆರ್ಯನ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಭಾಷೆಗಳನ್ನಾಡುವ ಕುಡುಬಿ, ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತರೂ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಭೂತಾರಾಧನೆ ತುಳು ನಾಡಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಅಗೆಲು, ತಂಬಿಲ, ಕೋಲ, ನೇಮ ಮೊದಲಾದ ಆರಾಧನಾ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಬಬ್ಬುಸ್ವಾಮಿ, ಬೊಬ್ಬರ್ಯ, ಪಂಜುರ್ಳಿ, ಕಲ್ಕುಡ, ಚಿಕ್ಕು, ಗುಳಿಗ, ಹಾಯ್ಗುಳಿ, ಕೋಟಿ-ಚೆನ್ನಯ, ಹಳೆಯಮ್ಮ, ಪಿಲಿಚಾಮುಂಡಿ, ಮಾಸ್ತಿ, ಜುಮಾದಿ ಮೊದಲಾದ ನೂರಾರು ದೈವಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾಗ, ನಂದಿ ಕೋಣ, ಲೆಕ್ಕಸಿರಿ, ಬೆರ್ಮ, ಕ್ಷೇತಪಾಲ-ಇವು ಪಂಚದೈವಗಳು. ಇವನ್ನು ಆಲಡೆ ಅಥವಾ ಬ್ರಹಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಬ್ಬಕ್ಕ ದಾರಕ್ಕ ದೈವಗಳನ್ನು ತುಳುನಾಡಿನ ಸಿರಿ ಎಂದು ಜನತೆ ಪೂಜಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಗ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯರನ್ನು ಅಭೇದವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ನಾಗಮಂಡಲ, ಡಕ್ಕೆ ಬಲಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದೂ ತುಳು ನಾಡಿಗೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ದು. ಆಗಮ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವ, ಶಕ್ತಿ, ವಿಷ್ಣು, ಆದಿತ್ಯ, ಗಣಪತಿ, ಶಂಕರ, ನಾರಾಯಣ, ಶಾಸ್ತಾರ ಆರಾಧನೆ ಇದೆ. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕದ ಆದಿಯಿಂದ ದೇಗುಲ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ, ದಾಖಲೆಯಿದೆ. ರಜತಪೀಠ (ಉಡುಪಿ), ಶಿವಾಲಯ, ಕುಮಾರಾದ್ರಿ (ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ), ಕುಂಭಕಾಶಿ(ಕುಂಭಾಶಿ), ಧ್ವಜೇಶ್ವರ (ಕೋಟೇಶ್ವರ), ಕ್ರೋಢ (ಶಂಕರನಾರಾಯಣ), ಮೂಕಾಂಬಾ (ಕೊಲ್ಲೂರು) - ಇವು ತುಳುನಾಡಿನ ಸಪ್ತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು. ಮಣ್ಣು (ಪೊಳಲಿ), ಶಿಲೆ, ಪಂಚಲೋಹ ಹಾಗೂ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ (ಮೆಕ್ಕಿಕಟ್ಟೆಯ ಭೂತದ ಉರುಗಳು) ಚಾಳುಕ್ಯ, ಕದಂಬ, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ, ಹೊಯ್ಸಳ, ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಕೆಳದಿಯ ಶಿಲ್ಪ ಮಾದರಿಗಳು ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಾದೇಶೀಕ ಭೇದಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಡಮೂಡಿವೆ. ಕದಿರೆಯ ಪಂಚಲೋಹದ ಲೋಕೇಶ್ವರ ಮೂರ್ತಿ (ಕ್ರಿ. ಶ. ೯೬೮), ಕಾರ್ಕಳ ಹಾಗೂ ವೇಣೂರ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾದ ಪಂಚಲೋಹದ ಚಂದ್ರನಾಥ (೭೧/೨ ಅಡಿ ಮೂಡಬಿದರೆ), ಉಡುಪಿಯ ಮಠದ ಕಡಗೋಲು ಕೃಷ್ಣ ಹಾಗೂ ತೈಲಕೃಷ್ಣಬಿಂಬಗಳು - ಇವು ತುಳು ನಾಡಿನ ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹ ಶಿಲ್ಪಗಳು.
*ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಥಮ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನ (ಬೆಳ್ಮಣ್ಣು - ೮ ನೆಯ ಶತಮಾನ) ತುಳು ನಾಡಿನದು. ದ್ವೈತಮತಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಇಲ್ಲೇ ಜನಿಸಿ, ಉಡುಪಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ತತ್ತ್ವವಾದವನ್ನು ಪ್ರಚಾರಮಾಡಿದರು. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಮೊದಲು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದ ಭಾಗವತ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಎಡನೀರು ಹಾಗೂ ಬಾಳೆ ಕುದುರು ಮಠಗಳಿವೆ. ಕದಿರೆಯಲ್ಲಿ ನಾಥಪಂಥದ ದೇಗುಲಗಳಿವೆ. ಮೂಡಬಿದರೆ ಜೈನಕಾಶಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಬೌದ್ಧಮತ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಜಂಗಮರ ಮಠಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜಂಗಮರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಡ್ದನಗಳ ರೂಪದಲ್ಲೂ ಕನ್ನಡದಲ್ಲೂ ವಿಪುಲವಾದ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹವ್ಯಕ ಮತ್ತು ಕುಂದಾಪುರ ಎಂಬ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭೇದವಿದೆ.

==ಚರಿತ್ರೆ == 
ಅಶೋಕನ ೨ನೆಯ ಬಂಡೆಗಲ್ಲಿನ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಆತನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮೇರೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ ಸತಿಯಪುತವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ಈ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮಂಡಿತವಾಗಿವೆಯಾದರೂ ಈಗ ಇದು ತುಳು ದೇಶಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಪದವೆಂದು ಸಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಲಾಗಿದೆ. ತುಳು ದೇಶದ ಬಹುಶ: ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖ ಇದು. ಕ್ರಿ. ಶ. ಸುಮಾರು ೩ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮಾಮೂಲನಾರ್ ಎಂಬ ತಮಿಳು ಕವಿ ತನ್ನ ಒಂದು ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ತುಳು ನಾಡನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೌರ್ಯ, ಕೋಶ, ಪಡುಗ, ಮೋಗೂರು ಮುಂತಾದ ಜನರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಇವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಹಲವಾರು ಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನಾನಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ್ದ, ಮೌರ್ಯ ಸಂತತಿಗೆ ಸೇರಿದವರೆನ್ನಲಾದ ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ತುಳು ನಾಡಿನ ಕೋಶರ್ ಜನರ ನೆರವಿನಿಂದ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಮೋಗೂರ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿದ. ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ಅನಂತರ ಕೋಶರ್ ಹಾಗೂ ಮೌರ್ಯರ ನಡುವೆ ಕಲಹ ಉಂಟಾಗಿ ಕೋಶರನ್ನು ಮೌರ್ಯರ ನನ್ನನ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿದ. ಈ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯಾಧಾರಗಳಿಂದ ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು.

ಟಾಲಮಿಯ ಭೂಗೋಳದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಲೊಖೊಯಿರಾ ಎಂಬುದು ಆಳ್ವಖೇಡವೆಂದೂ ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶವೆಂದೂ ರೈಸ್ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾದಲ್ಲಿ ಆಳುಪರು ಆಳಿದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಕ್ರಿ. ಶ. ೨ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತೆನ್ನಬೇಕು. ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಕ್ತನಾದ ಆಳಪಗಣ ಪಶುಪತಿಯು ಆಳುಪನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈತ ಕದಂಬ ಮಯೂರ ಶರ್ಮನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದನೆಂದೂ ಭಟರಿಕುಲಜನೆಂದೂ ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಭಟರಿವಂಶದ ಕಾಕುಸ್ಥನೆಂಬಾತ ಕದಂಬ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಮಗನೆಂದು ಹೇಳಿರುವ ಕಾರಣ, ಈಕೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಪಶುಪತಿಯ ಪತ್ನಿ ಎಂದೂ ಇವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದಾತನೇ ಕಾಕುಸ್ಥನೆಂದೂ ಕದಂಬ ಕಾಕುಸ್ಥನ ಮಗಳೇ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಂದೂ ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ೧ನೆಯ ಕೀರ್ತಿವರ್ಮ ಆಳುಕ ದೇಶವನ್ನು ಗೆದ್ದ. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಂದಿನ ಹೆಸರು. ಅಲ್ಲಿ ಆಗ ಆಳುಪರು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅವರು ಚಾಳುಕ್ಯರ ಸಾಮಂತರಾಗಿರಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಕೇಶಿಯ ದಿಗ್ವಿಜಯ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ೧ನೆಯ ಆಳುವರಸ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲ್ಲೂರಿನ ವರೆಗೂ ಹೋದ. ಇವನ ರಾಜಧಾನಿ ಮಂಗಲಪುರ - ಈಗಿನ ಮಂಗಳೂರು. ಈತನ ಮಗ ಚಿತ್ರವಾಹನ, ಮಹಾದೇವಿಯ ಮಗ, ಚಾಳುಕ್ಯ ವಿನಯಾದಿತ್ಯನ ಮಗಳಾದ ಕುಂಕುಮ ಮಹಾದೇವಿಯ ಗಂಡ. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಅನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು ಆಳತೊಡಗಿದಾಗ ಆಳುವರು ಪಲ್ಲವರ ಸಾಮಂತರಾದರು. ಇಮ್ಮಡಿ ಆಳುವರಸ ಪಟ್ಟಿಯೊಡೆಯನ್ ಎಂದು ಬಿರುದಾಂಕಿತನಾಗಿದ್ದ. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಕದಂಬ ಮಂಡಲ ಇವರ ಕೈಯಿಂದ ಜಾರಿತ್ತು. ಪಟ್ಟಿ ಎಂಬುದು ಪೊಂಬುಚ್ಚಪುರಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರಾದ ಕಾರಣ ಇವರು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯಾವರ ಇವನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇವನ ಅನಂತರ ಇವನ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳ ನಡುವೆ ಕಲಹಗಳಾದವು. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೋಭೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಇವನ ಮೊಮ್ಮಗ, ರಣಸಾಗರನಮಗ ಪೃಥ್ವೀಸಾಗರ ಮುಮ್ಮಡಿ ಶಳುವರಸನ ಅನಂತರ ತುಳು ನಾಡು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.

ಚೋಳರ ಒಂದನೆಯ ರಾಜರಾಜ ತುಳು ನಾಡನ್ನು ವಶಪಡಿಕೊಂಡ. ಸು. ೧೦೧೦ ರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾರ್ವಭೌಮರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಆದರೆ ೧ನೆಯ ಬಂಕಿದೇವ, ಪಟ್ಟೆಯೊಡೆಯ ಮುಂತಾದವರು ಈ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು ಹೋರಾಡಿದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸಾಂತರ ಮನೆತನದವರ ಸಹಾಯ ಕೋರಿದರು. ಅವರೊಂದಿಗೆ ರಕ್ತಸಂಬಂಧಗಳನ್ನೂ ಬೆಳೆಸಿದರು. ೧ನೆಯ ಬಂಕಿದೇವ ಸಾಂತರ ಅಮ್ಮಣನ ಮಗಳಾದ ಬೀರಲ ದೇವಿಯನ್ನು ಲಗ್ನವಾಗಿದ್ದ. ಇವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಮಂಕಬ್ಬರಸಿ ಸೋದರ ಮಾವನಾದ ಅಮ್ಮಣನ ಮಗ ತೈಲಪನನ್ನುವರಿಸಿದಳು. ತೈಲಪನಮಗ ವೀರಶಾಂತರಸು ಬಂಕಿದೇವನ ಮಗ 5ನೆಯ ಆಳುವರಸನ ಮಗಳಾದ ಅಚಲ ದೇವಿಯನ್ನು ಲಗ್ನವಾದ. ಹೀಗೆ ಇವರ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ೧೨೨೦ ರಲ್ಲಿ ಒಂದನೆಯ ಕುಲಶೇಖರನ ಬಳಿಕ ಸಾಂತರ ಮನೆತನದ ತ್ರಿಭುವನ ರಾಜನ ಮಗ ಕುಂದಣ ತುಳು ನಾಡಿನ ಅರಸನಾಗಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದ. ಅನಂತರ ಕುಲಶೇಖರನ ಮಗ ವಲ್ಲಭದೇವ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ೧೨೭೫ ರಿಂದ ವೀರಪಾಂಡ್ಯನ ಪತ್ನಿ ಬಲ್ಲಮಹಾದೇವಿ ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದಳು. ಈಕೆಯ ಅಳಿಯ ಬಂಕಿದೇವ ರಾಜ್ಯಲೋಭಿ. ಅದುವರೆಗೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದ ಅಳಿಯ ಸಂತಾನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ರಾಜ್ಯ ತನ್ನದಾಗಬೇಕೆಂದು ಅವನು ಬಯಸಿದ. ರಾಣಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಇಬ್ಬಾಗ ಮಾಡಿದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧವನ್ನು ಬಂಕಿದೇವನಿಗಿತ್ತಳು. ಇವನ ರಾಜಧಾನಿ ಮಂಗಳಪುರ. ರಾಣಿ ಬಾರಹಕನ್ಯಾಪುರದಿಂದ (ಬಾರಕೂರು) ಆಳುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ಬಳಿಕ ಆಕೆಯ ಮಗನಾದ ನಾಗದೇವರಸ ತುಳು ನಾಡಿನ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ಅಧಿಪತಿಯಾದ (೧೩೦೦). ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಳಿಯ ಬಂಕಿದೇವ ಇವನನ್ನು ಹೊರದೂಡಿ ತುಳುನಾಡನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದ.

ಬಂಕಿದೇವನ ಮಗ ಸೋಯಿದೇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ 3ನೆಯ ಬಲ್ಲಾಳ ತುಳು ನಾಡಿನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದ. ಶತ್ರುವನ್ನು ಎದುರಿಸಲಾರದ ಅರಸ ಬಹುಶಃ ಅವನ ತಂಗಿಯಾಗಿದ್ದರಿರಬಹುದಾದ ಚಿಕ್ಕಾಯಿ (ಕಿಕ್ಕಾಯಿ) ತಾಯಿಯನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ. ಸೋಯಿ ದೇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಬಾರಹಕನ್ಯಾಪುರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಇವರು ಹೊಯ್ಸಳರ ಸಾಮಂತರಾದರು. ಬಲ್ಲಾಳನ ಮರಣಾನಂತರ ಚಿಕ್ಕಾಯಿತಾಯಿ ಬಾರಕೂರಿನಿಂದ ಆಳತೊಡಗಿದಳು. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಬಳಿಕ ತೀರಪ್ರದೇಶವಾದ ತುಳು ನಾಡು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆಯಿತು. ಮುಸ್ಲಿಮರೊಡನೆ ಹೋರಾಡಲು ಹಿಂದೂ ಅರಸರಿಗೆ ಅಶ್ವಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಅತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಎಂತಲೇ ಅವರು ತೀರಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ತುಳು ನಾಡನ್ನು ಆಗ ಬಾರಕೂರು ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ರಾಜ್ಯಗಳೆಂದು ವಿಭಜಿಸಿ ಒಂದೊಂದು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೂ ಸಾಮ್ರಾಟರು ತಮ್ಮ ನೇರವಾದ ಆಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ದಂಡನಾಯಕರನ್ನೂ ಮಹಾಪ್ರಧಾನರನ್ನೂ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸತೊಡಗಿದರು. ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಏಳುತ್ತಿದ್ದ ದಂಗೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಅಡಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೪ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಚೌಟರು ದಂಗೆ ಎದ್ದಾಗ ಮಹಾಪ್ರಧಾನ ಮಂಗಪ್ಪರಸ ಅವರನ್ನು ಸದೆಬಡಿದ.

ಆಕಾಲಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಾಡುವಳ್ಳಿ ನಗಿರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಾಮಂತ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದವು.  ಅಂತೆಯೇ ಕಳಸ ಕಾರ್ಕಳದಲ್ಲಿ ಸಹ ತುಂಡರಸರು ತಲೆ ಎತ್ತಿದ್ದರು.  ಇವರಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರಕಲಹಗಳು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.  ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಲೆಹಾಕಿ, ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೫೬೫ರ ತಾಳೀಕೋಟೆಯ ಕದನದ ಬಳಿಕ ಪರದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದ ವರ್ತಕರ  ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ತುಳು ನಾಡು ಬಲಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.

==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ==
೨೦೦೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೩೦೦೫,೮೯೮ ಆಗಿತ್ತು. ತುಳುನಾಡಿನ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ತುಳುವಾಗಳು, ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು [[ಕನ್ನಡಿಗರು]], ಕೊಂಕಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.

==ಭಾಷೆ==
ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ ತುಳು ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ದ್ರಾವಿಡ ಕುಟುಂಬದ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಣಕಾರರನ್ನು ತುಳುವಾ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳು ಕನ್ನಡ, ಮಲಯಾಳಂ, ಕೊಂಕಣಿ, ಕೋರಗಾ ಮತ್ತು ಬೀರಿ. ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಇದನ್ನು ತುಳುವಾಸ್ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಮೊದಲು ಇದನ್ನು ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಿಖಿತದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ತುಳು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಈ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ.

==ಸಂಸ್ಕೃತಿ==
ಯಕ್ಷಗಾನವು ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ  ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ರಾತ್ರಿಯ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಪಿಲಿವೇಶಾ ಎಂಬುದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ [https://kannada.oneindia.com/news/bengaluru/photo-feature-karnataka-folk-dance-hulives ಜಾನಪದ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ನೃತ್ಯದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪವಾಗಿದೆ, ಇದು ಯುವ ಮತ್ತು ಹಳೆಯವರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.ಕರಡಿ ವೇಶ (ಕರಡಿ ನೃತ್ಯ) ತುಳು ನಾಡಿನ ದಸರಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ನೃತ್ಯ. ಉಡುಪಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಡುಪಿ ಉಪಾಹಾರ ಮಂದಿರಗಳು,  ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳಾಗಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹೊರತಾಗಿ, ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಡುಪಿ ಉಪಾಹಾರ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ

==ಶಿಕ್ಷಣ==
ತುಳು ನಾಡು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ವೃತ್ತಿಪರ ಕಾಲೇಜುಗಳಿವೆ.ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ತುಳು ನಾಡು]]</text>
      <sha1>cm0dixba4utuyfzrn99sw2a7nym0zoa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431696</id>
      <parentid>1431693</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:43:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasadchandu</username>
        <id>56721</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1431696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36784" sha1="j692ue97dqv4c4ai478h2y5khz6exl6" xml:space="preserve">''' ಪಶ್ಚಿಮ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ :''' ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇದನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದಾಗ ಇದನ್ನು ರಚನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ವಿಭಾಗದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮಾದರಿ ರಾಜಧಾನಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಆಗುವ ಹಾಗೆ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೂತನ ರಾಜಧಾನಿ ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲಿದೆ.

'''ಪಶ್ಚಿಮ ಕರ್ನಾಟಕ :''' ಮಲೆನಾಡು ಮತ್ತು ತುಳುನಾಡು ಅಥವಾ '''ತುಳುನಾಡ್,''' ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ಭಾಷೆ ಪ್ರಭಾವಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.  ತುಳುವರೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಭಾರತ ಜನರು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳೀಯರು.  ಹಳೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;ref&gt;[https://books.google.co.in/books?id=Z0nZzbFDSAoC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Tulu+Nadu+Tuluva+South+Canara&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi9vrKfpYXnAhXGzTgGHesLBXcQ6AEIMzAC#v=snippet&amp;q=Tulu%20country%20South%20Kanara&amp;f=false 1–16]&lt;/ref&gt;. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಧಿಕೃತ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಘಟಕವಲ್ಲ ಆದರೆ ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ರಾಜ್ಯತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಚಳುವಳಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಉಡುಪಿ]] ಮತ್ತು ಕಾಸರಗೋಡುಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ  ನಗರಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ನನ್ನ ತುಳುನಾಡು |url=https://sampada.net/%E0%B2%A8%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8-%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B3%81/50465 |website=ಸಂಪದ |access-date=13 September 2025 |language=en }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ವ್ಯಾಪ್ತಿ==
ತುಳು ನಾಡು - ತುಳುವ, ತುಳುವ ನಾಡು, ತುಳು ದೇಶ ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತುಳು ನಾಡಿನ ಭಾಗ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಈಗಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಹಾಗೂ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತೆಂಕಣ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಡಗಣ ಭಾಗ.

==ತುಳು ಶಬ್ಧ==
[[ತುಳು]] ಶಬ್ದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಭೇಧವಿದೆ. ತು¿ು ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ತುಳು ಬಂತೆಂದು ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾದರೆ, ತುಳುವೆ (ಮೃದು) ಶಬ್ದದಿಂದ (ಮೃದುನೆಲ) ಬಂತೆಂದು ಇನ್ನೊಂದು. ತುಳು ಎಂಬುದು ಪ್ರದೇಶವಾಚಕವೂ ಹೌದು. ಭಾಷಾವಾಚಕವೂ ಹೌದು. ತುಳು ನಾಡಿನ ಕಲ್ಯಾಣಪುರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತುಳು ಭಾಷೆ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ ತುಳು ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಮೂಲತಃ ಪ್ರದೇಶವಾಚಕವೇ ಇದ್ದಿರಬೇಕು. ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಬಂದು ನೆಲಸಿದ ಜನಾಂಗವೊಂದರ ಭಾಷೆಯೂ ತುಳು ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿರಬಹುದು. ತುಳು ಭಾಷೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಇತರ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕುರಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಭಿನ್ನತೆಯಿಂದ ಮೇಲಿನ ಸಂದೇಹ ಬಲಪಡುತ್ತದೆ. ತುಳು ಭಾಷೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಬಾರಕೂರು, ಬಸರೂರು, ಹಾಡುವಳ್ಳಿ, ಗೇರುಸೊಪ್ಪಗಳು ತುಳು ನಾಡಿನ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು.

==ಇತಿಹಾಸ==
*ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ತುಳು ನಾಡು ಹೈವ ಮತ್ತು ತುಳುವಾದ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು  ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ತುಳುನಾಡಿನ ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜವಂಶವು ಅಲುಪರದಾಗಿತ್ತು. ಅವರ  ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅಲ್ವಾಖೇಡಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜರು ತುಳುನಾಡಿನ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಾರಕೂರು ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತವಾಯಿತು. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅವನತಿಯ ನಂತರ, ಇಕ್ಕೇರಿನ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರು ತುಳುನಾಡಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರು..ಕೆಲವು ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ, ಇತರೆ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದವು. ಗೋವಾದ ಕೊಂಕಣಿಗಳು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಆಗಮಿಸಿದರು, ಅರಬ್ಬರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೂ ಕೂಡಾ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯಿದ್ದರೂ, ಜೈನರು ಕಾರ್ಕಳ, ವೇಣೂರು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಏಕಶಿಲಾ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನೂ, ಅನೇಕ ಬಸದಿಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.
*
*ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ತುಳು ನಾಡಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವು ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ತುಳು ನಾಡು ಪರಶುರಾಮ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವೆಂಬ ಕತೆಯೂ ಇದೆ.
*ಕ್ರಿ. ಪೂ. ಸುಮಾರು ೩೦೦-೪೦೦ ರ ವರೆಗೆ ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಯುಗದ ಒಂದು ಸಂಮ್ಮಿಶ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅಶೋಕನ ಶಿಲಾಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸತಿಯಪುತ ತುಳು ನಾಡಿರಬಹುದು. ಕ್ರಿ. ಶ. ೩ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಟಾಲಮಿಯ ಭೂಗೋಳದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿತವಾದ ಒಲೊಖೊಯ್ರಾ ತುಳು ನಾಡಿನ ನಾಮಾಂತರವಾದ ಆಳ್ವಖೇಡವಿರಬೇಕು. ಕ್ರಿ. ಶ. ೩-೪ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ತಮಿಳಿನ ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ತುಳು ನಾಡಿನ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಪಲ್ಲವ ಅರಸನಾದ ೨ನೆಯ ನಂದಿವರ್ಮನ ಕಾಲದ (೭೩೧ - ೭೯೫) ಪಟ್ಟಟ್ಟಾಲ್ ಮಂಗಲಮ್ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನದಲ್ಲೂ ೧೦೧೨ ರ ಕೊಂಗಾಳ್ವನ ಬಲ್ಮುರಿಯ ಶಾಸನದಲ್ಲೂ ತು¿ುವರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಇದು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ತು¿ುವರನ್ನು ಕುರಿತ ಮೊದಲ ಶಾಸನ. ೧೧ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಬಂಕಿಯಾಳುಪೇಂದ್ರನ ಕಾಲದ ಬಾರಕೂರು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಾಗಿ ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಾಡಿನ ಉಲ್ಲೇಖ ದೊರೆಕುತ್ತದೆ. ಹೊಯ್ಸಳ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ತುಳು ನಾಡಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ರತ್ನಾಕರವರ್ಣಿಯ ಭರತೇಶವೈಭವ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲಾಗಿ ತುಳು ವಾಕ್ಯವೂ ತುಳುವ ಶಬ್ದವೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ.
*ಕ್ರಿ,ಸ್ತಶಕೆಯ ಆರಂಭದಿಂದ ೧೫ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವರೆಗೆ ಆಳುಪರು (ಆಳಿವರು) ಇಲ್ಲಿ ಆಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾರ್ವಭೌಮರ ಆಶ್ರಿತರಾಜರಾಗಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಇಲ್ಲಿಯ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನೆರವಾದರು. ಇವರು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರು ಹಾಗೂ ಹೊಂಬುಚ್ಚದ ಸಾಂತರಸರ ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿಗಳು. ಇವರು ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕದಂಬ ಮಂಡಲವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದರು. ೭ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವಡ್ಡರ್ಸೆ ಶಾಸನ ಇವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಶಾಸನ. ಇವರದು ಮತ್ಸ್ಯಲಾಂಛನ (ಮತ್ಸ್ಯಲಾಂಛನೋಪೇತ). ಬಂಗಾರದ ನಾಣ್ಯಗಳ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೀನು, ಶಂಖ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ಣಕುಂಭ ಅಥವಾ ಕಾಲುದೀಪವೂ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ದೇವನಾಗರಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಣ್ಡ್ಯಧನಂಜಯ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇವೆ. ಇವರು ಶೈವರಾದರೂ ಜೈನಮತಕ್ಕೂ ನಾಥಪಂಥಕ್ಕೂ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನಿತ್ತರು.
*ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತುಳು ನಾಡಿನ ಬಾರಕೂರು ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗವಾಯಿತು. ಅವರಿಂದ ನೇಮಿತರಾದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಇದನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ತುಳುವ ವಂಶದ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಪೂರ್ವಜರು ಮೂಲತಃ ತುಳು ನಾಡಿನ ಪಾಡುವಳ್ಳಿಯವರೆಂದು ಕೆಲವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುರಾಲಿನ ತೊಳಹರು (ಈಗಿನ ತೋಳಾರರು), ಬಂಗಾಡಿಯ ಬಂಗರು, ಪುತ್ತಿಗೆಯ ಚೌಟರು, ಕೇಣೂರಿನ ಅಜಿಲರು, ಸಿಮಂತೂರಿನ ಸಾವಂತರು, ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರರಸರು, ಹೊಸಂಗಡಿಯ ಹೊನ್ನೆಕಂಬಳಿಯವರು, ನಗಿರೆಯ ಅರಸರು, ಹಾಡುವಳ್ಳಿಯ ರಾಜರು, ಎಮಾಗಳಿನ ಮಾರಮ್ಮ ಹೆಗ್ಗಡೆ, ಕಾಪುವಿನ ಮದ್ದಗ ಹೆಗ್ಗಡೆ, ಎಲ್ಲೂರಿನ ಕುಂದ ಹೆಗ್ಗಡೆ, ಪಡುಬಿದರೆಯ ಬಲ್ಲಾಳರು ಮೊದಲಾದವರು [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರದ]] ಕಾಲದ ತುಳು ನಾಡಿನ ಜೈನ ಅರಸರು.
*ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಕುಂಬಳ ಅರಸರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ತುಳು ನಾಡು ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಬಳಿಕ ಕೆಳದಿಯ ನಾಯಕರ ಅಧೀನವಾಯಿತು. ಆಗಾಗ ತುಳು ನಾಡಿನ ಅರಸರ ಪರಸ್ಪರ ಕಲಹದಿಂದ ಕೆಳದಿಯ ನಾಯಕರು ಖೇದಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಕೆಳದಿಯ ಅರಸರ ಬಳಿಕ ತುಳು ನಾಡು ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಅಧೀನವಾಯಿತು. ಅದು ೧೯ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೈಸೇರಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೂ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಬೊಂಬಾಯಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೂ ಸೇರಿದವು. ಭಾರತ ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ ವಿಂಗಡಣೆಯಾದಾಗ ಕಾಸರಗೋಡು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ತುಳು ನಾಡು ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು.
*ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮೊಗೇರ, ಮುಂಡಾಲ, ಬಿಲ್ಲವ ನಾಡವ ಬಂಟ ಜೈನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ಕೊರಗ ಮೊದಲಾದ ಆದಿವಾಸಿಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಕೊರಗರ ಭಾಷೆ ಅವರದೇ ಆದ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡೆರ ಭಾಷೆ- ಕೊರಗರ ಭಾಷೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮಾತನಾಡುವ ತುಳು ಇತರರ ತುಳುವಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಗೋತ್ರವಿದ್ದಂತೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರರಿಗೆ ಬಳಿ ಇದೆ. ಅಳಿಯ ಸಂತಾನ ಕಟ್ಟು ತುಳು ನಾಡಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಭೂತಾಳ ಪಾಂಡ್ಯನ ಕಟ್ಟುಕಟ್ಟಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ವಿವರವಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಕತೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲ. ೧೨ ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಅಳಿಯ ಸಂತಾನ ಕಟ್ಟು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿರಬೇಕು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇಂಡೊ-ಆರ್ಯನ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಭಾಷೆಗಳನ್ನಾಡುವ ಕುಡುಬಿ, ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತರೂ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಭೂತಾರಾಧನೆ ತುಳು ನಾಡಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಅಗೆಲು, ತಂಬಿಲ, ಕೋಲ, ನೇಮ ಮೊದಲಾದ ಆರಾಧನಾ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಬಬ್ಬುಸ್ವಾಮಿ, ಬೊಬ್ಬರ್ಯ, ಪಂಜುರ್ಳಿ, ಕಲ್ಕುಡ, ಚಿಕ್ಕು, ಗುಳಿಗ, ಹಾಯ್ಗುಳಿ, ಕೋಟಿ-ಚೆನ್ನಯ, ಹಳೆಯಮ್ಮ, ಪಿಲಿಚಾಮುಂಡಿ, ಮಾಸ್ತಿ, ಜುಮಾದಿ ಮೊದಲಾದ ನೂರಾರು ದೈವಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾಗ, ನಂದಿ ಕೋಣ, ಲೆಕ್ಕಸಿರಿ, ಬೆರ್ಮ, ಕ್ಷೇತಪಾಲ-ಇವು ಪಂಚದೈವಗಳು. ಇವನ್ನು ಆಲಡೆ ಅಥವಾ ಬ್ರಹಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಬ್ಬಕ್ಕ ದಾರಕ್ಕ ದೈವಗಳನ್ನು ತುಳುನಾಡಿನ ಸಿರಿ ಎಂದು ಜನತೆ ಪೂಜಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಗ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯರನ್ನು ಅಭೇದವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ನಾಗಮಂಡಲ, ಡಕ್ಕೆ ಬಲಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದೂ ತುಳು ನಾಡಿಗೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ದು. ಆಗಮ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವ, ಶಕ್ತಿ, ವಿಷ್ಣು, ಆದಿತ್ಯ, ಗಣಪತಿ, ಶಂಕರ, ನಾರಾಯಣ, ಶಾಸ್ತಾರ ಆರಾಧನೆ ಇದೆ. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕದ ಆದಿಯಿಂದ ದೇಗುಲ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ, ದಾಖಲೆಯಿದೆ. ರಜತಪೀಠ (ಉಡುಪಿ), ಶಿವಾಲಯ, ಕುಮಾರಾದ್ರಿ (ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ), ಕುಂಭಕಾಶಿ(ಕುಂಭಾಶಿ), ಧ್ವಜೇಶ್ವರ (ಕೋಟೇಶ್ವರ), ಕ್ರೋಢ (ಶಂಕರನಾರಾಯಣ), ಮೂಕಾಂಬಾ (ಕೊಲ್ಲೂರು) - ಇವು ತುಳುನಾಡಿನ ಸಪ್ತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು. ಮಣ್ಣು (ಪೊಳಲಿ), ಶಿಲೆ, ಪಂಚಲೋಹ ಹಾಗೂ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ (ಮೆಕ್ಕಿಕಟ್ಟೆಯ ಭೂತದ ಉರುಗಳು) ಚಾಳುಕ್ಯ, ಕದಂಬ, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ, ಹೊಯ್ಸಳ, ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಕೆಳದಿಯ ಶಿಲ್ಪ ಮಾದರಿಗಳು ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಾದೇಶೀಕ ಭೇದಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಡಮೂಡಿವೆ. ಕದಿರೆಯ ಪಂಚಲೋಹದ ಲೋಕೇಶ್ವರ ಮೂರ್ತಿ (ಕ್ರಿ. ಶ. ೯೬೮), ಕಾರ್ಕಳ ಹಾಗೂ ವೇಣೂರ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾದ ಪಂಚಲೋಹದ ಚಂದ್ರನಾಥ (೭೧/೨ ಅಡಿ ಮೂಡಬಿದರೆ), ಉಡುಪಿಯ ಮಠದ ಕಡಗೋಲು ಕೃಷ್ಣ ಹಾಗೂ ತೈಲಕೃಷ್ಣಬಿಂಬಗಳು - ಇವು ತುಳು ನಾಡಿನ ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹ ಶಿಲ್ಪಗಳು.
*ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಥಮ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನ (ಬೆಳ್ಮಣ್ಣು - ೮ ನೆಯ ಶತಮಾನ) ತುಳು ನಾಡಿನದು. ದ್ವೈತಮತಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಇಲ್ಲೇ ಜನಿಸಿ, ಉಡುಪಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ತತ್ತ್ವವಾದವನ್ನು ಪ್ರಚಾರಮಾಡಿದರು. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಮೊದಲು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದ ಭಾಗವತ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಎಡನೀರು ಹಾಗೂ ಬಾಳೆ ಕುದುರು ಮಠಗಳಿವೆ. ಕದಿರೆಯಲ್ಲಿ ನಾಥಪಂಥದ ದೇಗುಲಗಳಿವೆ. ಮೂಡಬಿದರೆ ಜೈನಕಾಶಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಬೌದ್ಧಮತ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಜಂಗಮರ ಮಠಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜಂಗಮರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಡ್ದನಗಳ ರೂಪದಲ್ಲೂ ಕನ್ನಡದಲ್ಲೂ ವಿಪುಲವಾದ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹವ್ಯಕ ಮತ್ತು ಕುಂದಾಪುರ ಎಂಬ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭೇದವಿದೆ.

==ಚರಿತ್ರೆ == 
ಅಶೋಕನ ೨ನೆಯ ಬಂಡೆಗಲ್ಲಿನ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಆತನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮೇರೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ ಸತಿಯಪುತವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ಈ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮಂಡಿತವಾಗಿವೆಯಾದರೂ ಈಗ ಇದು ತುಳು ದೇಶಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಪದವೆಂದು ಸಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಲಾಗಿದೆ. ತುಳು ದೇಶದ ಬಹುಶ: ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖ ಇದು. ಕ್ರಿ. ಶ. ಸುಮಾರು ೩ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮಾಮೂಲನಾರ್ ಎಂಬ ತಮಿಳು ಕವಿ ತನ್ನ ಒಂದು ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ತುಳು ನಾಡನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೌರ್ಯ, ಕೋಶ, ಪಡುಗ, ಮೋಗೂರು ಮುಂತಾದ ಜನರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಇವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಹಲವಾರು ಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನಾನಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ್ದ, ಮೌರ್ಯ ಸಂತತಿಗೆ ಸೇರಿದವರೆನ್ನಲಾದ ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ತುಳು ನಾಡಿನ ಕೋಶರ್ ಜನರ ನೆರವಿನಿಂದ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಮೋಗೂರ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿದ. ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ಅನಂತರ ಕೋಶರ್ ಹಾಗೂ ಮೌರ್ಯರ ನಡುವೆ ಕಲಹ ಉಂಟಾಗಿ ಕೋಶರನ್ನು ಮೌರ್ಯರ ನನ್ನನ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿದ. ಈ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯಾಧಾರಗಳಿಂದ ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು.

ಟಾಲಮಿಯ ಭೂಗೋಳದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಲೊಖೊಯಿರಾ ಎಂಬುದು ಆಳ್ವಖೇಡವೆಂದೂ ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶವೆಂದೂ ರೈಸ್ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾದಲ್ಲಿ ಆಳುಪರು ಆಳಿದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಕ್ರಿ. ಶ. ೨ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತೆನ್ನಬೇಕು. ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಕ್ತನಾದ ಆಳಪಗಣ ಪಶುಪತಿಯು ಆಳುಪನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈತ ಕದಂಬ ಮಯೂರ ಶರ್ಮನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದನೆಂದೂ ಭಟರಿಕುಲಜನೆಂದೂ ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಭಟರಿವಂಶದ ಕಾಕುಸ್ಥನೆಂಬಾತ ಕದಂಬ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಮಗನೆಂದು ಹೇಳಿರುವ ಕಾರಣ, ಈಕೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಪಶುಪತಿಯ ಪತ್ನಿ ಎಂದೂ ಇವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದಾತನೇ ಕಾಕುಸ್ಥನೆಂದೂ ಕದಂಬ ಕಾಕುಸ್ಥನ ಮಗಳೇ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಂದೂ ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ೧ನೆಯ ಕೀರ್ತಿವರ್ಮ ಆಳುಕ ದೇಶವನ್ನು ಗೆದ್ದ. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಂದಿನ ಹೆಸರು. ಅಲ್ಲಿ ಆಗ ಆಳುಪರು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅವರು ಚಾಳುಕ್ಯರ ಸಾಮಂತರಾಗಿರಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಕೇಶಿಯ ದಿಗ್ವಿಜಯ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ೧ನೆಯ ಆಳುವರಸ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲ್ಲೂರಿನ ವರೆಗೂ ಹೋದ. ಇವನ ರಾಜಧಾನಿ ಮಂಗಲಪುರ - ಈಗಿನ ಮಂಗಳೂರು. ಈತನ ಮಗ ಚಿತ್ರವಾಹನ, ಮಹಾದೇವಿಯ ಮಗ, ಚಾಳುಕ್ಯ ವಿನಯಾದಿತ್ಯನ ಮಗಳಾದ ಕುಂಕುಮ ಮಹಾದೇವಿಯ ಗಂಡ. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಅನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು ಆಳತೊಡಗಿದಾಗ ಆಳುವರು ಪಲ್ಲವರ ಸಾಮಂತರಾದರು. ಇಮ್ಮಡಿ ಆಳುವರಸ ಪಟ್ಟಿಯೊಡೆಯನ್ ಎಂದು ಬಿರುದಾಂಕಿತನಾಗಿದ್ದ. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಕದಂಬ ಮಂಡಲ ಇವರ ಕೈಯಿಂದ ಜಾರಿತ್ತು. ಪಟ್ಟಿ ಎಂಬುದು ಪೊಂಬುಚ್ಚಪುರಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರಾದ ಕಾರಣ ಇವರು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯಾವರ ಇವನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇವನ ಅನಂತರ ಇವನ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳ ನಡುವೆ ಕಲಹಗಳಾದವು. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೋಭೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಇವನ ಮೊಮ್ಮಗ, ರಣಸಾಗರನಮಗ ಪೃಥ್ವೀಸಾಗರ ಮುಮ್ಮಡಿ ಶಳುವರಸನ ಅನಂತರ ತುಳು ನಾಡು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.

ಚೋಳರ ಒಂದನೆಯ ರಾಜರಾಜ ತುಳು ನಾಡನ್ನು ವಶಪಡಿಕೊಂಡ. ಸು. ೧೦೧೦ ರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾರ್ವಭೌಮರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಆದರೆ ೧ನೆಯ ಬಂಕಿದೇವ, ಪಟ್ಟೆಯೊಡೆಯ ಮುಂತಾದವರು ಈ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು ಹೋರಾಡಿದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸಾಂತರ ಮನೆತನದವರ ಸಹಾಯ ಕೋರಿದರು. ಅವರೊಂದಿಗೆ ರಕ್ತಸಂಬಂಧಗಳನ್ನೂ ಬೆಳೆಸಿದರು. ೧ನೆಯ ಬಂಕಿದೇವ ಸಾಂತರ ಅಮ್ಮಣನ ಮಗಳಾದ ಬೀರಲ ದೇವಿಯನ್ನು ಲಗ್ನವಾಗಿದ್ದ. ಇವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಮಂಕಬ್ಬರಸಿ ಸೋದರ ಮಾವನಾದ ಅಮ್ಮಣನ ಮಗ ತೈಲಪನನ್ನುವರಿಸಿದಳು. ತೈಲಪನಮಗ ವೀರಶಾಂತರಸು ಬಂಕಿದೇವನ ಮಗ 5ನೆಯ ಆಳುವರಸನ ಮಗಳಾದ ಅಚಲ ದೇವಿಯನ್ನು ಲಗ್ನವಾದ. ಹೀಗೆ ಇವರ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ೧೨೨೦ ರಲ್ಲಿ ಒಂದನೆಯ ಕುಲಶೇಖರನ ಬಳಿಕ ಸಾಂತರ ಮನೆತನದ ತ್ರಿಭುವನ ರಾಜನ ಮಗ ಕುಂದಣ ತುಳು ನಾಡಿನ ಅರಸನಾಗಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದ. ಅನಂತರ ಕುಲಶೇಖರನ ಮಗ ವಲ್ಲಭದೇವ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ೧೨೭೫ ರಿಂದ ವೀರಪಾಂಡ್ಯನ ಪತ್ನಿ ಬಲ್ಲಮಹಾದೇವಿ ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದಳು. ಈಕೆಯ ಅಳಿಯ ಬಂಕಿದೇವ ರಾಜ್ಯಲೋಭಿ. ಅದುವರೆಗೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದ ಅಳಿಯ ಸಂತಾನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ರಾಜ್ಯ ತನ್ನದಾಗಬೇಕೆಂದು ಅವನು ಬಯಸಿದ. ರಾಣಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಇಬ್ಬಾಗ ಮಾಡಿದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧವನ್ನು ಬಂಕಿದೇವನಿಗಿತ್ತಳು. ಇವನ ರಾಜಧಾನಿ ಮಂಗಳಪುರ. ರಾಣಿ ಬಾರಹಕನ್ಯಾಪುರದಿಂದ (ಬಾರಕೂರು) ಆಳುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ಬಳಿಕ ಆಕೆಯ ಮಗನಾದ ನಾಗದೇವರಸ ತುಳು ನಾಡಿನ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ಅಧಿಪತಿಯಾದ (೧೩೦೦). ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಳಿಯ ಬಂಕಿದೇವ ಇವನನ್ನು ಹೊರದೂಡಿ ತುಳುನಾಡನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದ.

ಬಂಕಿದೇವನ ಮಗ ಸೋಯಿದೇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ 3ನೆಯ ಬಲ್ಲಾಳ ತುಳು ನಾಡಿನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದ. ಶತ್ರುವನ್ನು ಎದುರಿಸಲಾರದ ಅರಸ ಬಹುಶಃ ಅವನ ತಂಗಿಯಾಗಿದ್ದರಿರಬಹುದಾದ ಚಿಕ್ಕಾಯಿ (ಕಿಕ್ಕಾಯಿ) ತಾಯಿಯನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ. ಸೋಯಿ ದೇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಬಾರಹಕನ್ಯಾಪುರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಇವರು ಹೊಯ್ಸಳರ ಸಾಮಂತರಾದರು. ಬಲ್ಲಾಳನ ಮರಣಾನಂತರ ಚಿಕ್ಕಾಯಿತಾಯಿ ಬಾರಕೂರಿನಿಂದ ಆಳತೊಡಗಿದಳು. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಬಳಿಕ ತೀರಪ್ರದೇಶವಾದ ತುಳು ನಾಡು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆಯಿತು. ಮುಸ್ಲಿಮರೊಡನೆ ಹೋರಾಡಲು ಹಿಂದೂ ಅರಸರಿಗೆ ಅಶ್ವಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಅತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಎಂತಲೇ ಅವರು ತೀರಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ತುಳು ನಾಡನ್ನು ಆಗ ಬಾರಕೂರು ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ರಾಜ್ಯಗಳೆಂದು ವಿಭಜಿಸಿ ಒಂದೊಂದು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೂ ಸಾಮ್ರಾಟರು ತಮ್ಮ ನೇರವಾದ ಆಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ದಂಡನಾಯಕರನ್ನೂ ಮಹಾಪ್ರಧಾನರನ್ನೂ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸತೊಡಗಿದರು. ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಏಳುತ್ತಿದ್ದ ದಂಗೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಅಡಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೪ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಚೌಟರು ದಂಗೆ ಎದ್ದಾಗ ಮಹಾಪ್ರಧಾನ ಮಂಗಪ್ಪರಸ ಅವರನ್ನು ಸದೆಬಡಿದ.

ಆಕಾಲಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಾಡುವಳ್ಳಿ ನಗಿರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಾಮಂತ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದವು.  ಅಂತೆಯೇ ಕಳಸ ಕಾರ್ಕಳದಲ್ಲಿ ಸಹ ತುಂಡರಸರು ತಲೆ ಎತ್ತಿದ್ದರು.  ಇವರಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರಕಲಹಗಳು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.  ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಲೆಹಾಕಿ, ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೫೬೫ರ ತಾಳೀಕೋಟೆಯ ಕದನದ ಬಳಿಕ ಪರದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದ ವರ್ತಕರ  ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ತುಳು ನಾಡು ಬಲಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.

==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ==
೨೦೦೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೩೦೦೫,೮೯೮ ಆಗಿತ್ತು. ತುಳುನಾಡಿನ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ತುಳುವಾಗಳು, ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು [[ಕನ್ನಡಿಗರು]], ಕೊಂಕಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.

==ಭಾಷೆ==
ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ ತುಳು ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ದ್ರಾವಿಡ ಕುಟುಂಬದ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಣಕಾರರನ್ನು ತುಳುವಾ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳು ಕನ್ನಡ, ಮಲಯಾಳಂ, ಕೊಂಕಣಿ, ಕೋರಗಾ ಮತ್ತು ಬೀರಿ. ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಇದನ್ನು ತುಳುವಾಸ್ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಮೊದಲು ಇದನ್ನು ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಿಖಿತದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ತುಳು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಈ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ.

==ಸಂಸ್ಕೃತಿ==
ಯಕ್ಷಗಾನವು ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ  ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ರಾತ್ರಿಯ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಪಿಲಿವೇಶಾ ಎಂಬುದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ [https://kannada.oneindia.com/news/bengaluru/photo-feature-karnataka-folk-dance-hulives ಜಾನಪದ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ನೃತ್ಯದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪವಾಗಿದೆ, ಇದು ಯುವ ಮತ್ತು ಹಳೆಯವರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.ಕರಡಿ ವೇಶ (ಕರಡಿ ನೃತ್ಯ) ತುಳು ನಾಡಿನ ದಸರಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ನೃತ್ಯ. ಉಡುಪಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಡುಪಿ ಉಪಾಹಾರ ಮಂದಿರಗಳು,  ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳಾಗಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹೊರತಾಗಿ, ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಡುಪಿ ಉಪಾಹಾರ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ

==ಶಿಕ್ಷಣ==
ತುಳು ನಾಡು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ವೃತ್ತಿಪರ ಕಾಲೇಜುಗಳಿವೆ.ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ತುಳು ನಾಡು]]</text>
      <sha1>j692ue97dqv4c4ai478h2y5khz6exl6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431708</id>
      <parentid>1431696</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>A826 moved page [[ಪಶ್ಚಿಮ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ]] to [[ತುಳು ನಾಡು]] over a redirect without leaving a redirect: Revert;  not accurate</comment>
      <origin>1431696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36784" sha1="j692ue97dqv4c4ai478h2y5khz6exl6" xml:space="preserve">''' ಪಶ್ಚಿಮ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ :''' ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇದನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದಾಗ ಇದನ್ನು ರಚನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ವಿಭಾಗದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮಾದರಿ ರಾಜಧಾನಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಆಗುವ ಹಾಗೆ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೂತನ ರಾಜಧಾನಿ ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲಿದೆ.

'''ಪಶ್ಚಿಮ ಕರ್ನಾಟಕ :''' ಮಲೆನಾಡು ಮತ್ತು ತುಳುನಾಡು ಅಥವಾ '''ತುಳುನಾಡ್,''' ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ಭಾಷೆ ಪ್ರಭಾವಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.  ತುಳುವರೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಭಾರತ ಜನರು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳೀಯರು.  ಹಳೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕರ್ನಾಟಕದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;ref&gt;[https://books.google.co.in/books?id=Z0nZzbFDSAoC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Tulu+Nadu+Tuluva+South+Canara&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi9vrKfpYXnAhXGzTgGHesLBXcQ6AEIMzAC#v=snippet&amp;q=Tulu%20country%20South%20Kanara&amp;f=false 1–16]&lt;/ref&gt;. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಧಿಕೃತ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಘಟಕವಲ್ಲ ಆದರೆ ಭಾರತದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ರಾಜ್ಯತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಚಳುವಳಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಉಡುಪಿ]] ಮತ್ತು ಕಾಸರಗೋಡುಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ  ನಗರಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ನನ್ನ ತುಳುನಾಡು |url=https://sampada.net/%E0%B2%A8%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8-%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B3%E0%B3%81%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%A1%E0%B3%81/50465 |website=ಸಂಪದ |access-date=13 September 2025 |language=en }}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ವ್ಯಾಪ್ತಿ==
ತುಳು ನಾಡು - ತುಳುವ, ತುಳುವ ನಾಡು, ತುಳು ದೇಶ ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತುಳು ನಾಡಿನ ಭಾಗ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಈಗಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಹಾಗೂ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತೆಂಕಣ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಡಗಣ ಭಾಗ.

==ತುಳು ಶಬ್ಧ==
[[ತುಳು]] ಶಬ್ದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಭೇಧವಿದೆ. ತು¿ು ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ತುಳು ಬಂತೆಂದು ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾದರೆ, ತುಳುವೆ (ಮೃದು) ಶಬ್ದದಿಂದ (ಮೃದುನೆಲ) ಬಂತೆಂದು ಇನ್ನೊಂದು. ತುಳು ಎಂಬುದು ಪ್ರದೇಶವಾಚಕವೂ ಹೌದು. ಭಾಷಾವಾಚಕವೂ ಹೌದು. ತುಳು ನಾಡಿನ ಕಲ್ಯಾಣಪುರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತುಳು ಭಾಷೆ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ ತುಳು ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಮೂಲತಃ ಪ್ರದೇಶವಾಚಕವೇ ಇದ್ದಿರಬೇಕು. ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಬಂದು ನೆಲಸಿದ ಜನಾಂಗವೊಂದರ ಭಾಷೆಯೂ ತುಳು ಎಂಬ ಅಭಿಧಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿರಬಹುದು. ತುಳು ಭಾಷೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಇತರ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕುರಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಭಿನ್ನತೆಯಿಂದ ಮೇಲಿನ ಸಂದೇಹ ಬಲಪಡುತ್ತದೆ. ತುಳು ಭಾಷೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಬಾರಕೂರು, ಬಸರೂರು, ಹಾಡುವಳ್ಳಿ, ಗೇರುಸೊಪ್ಪಗಳು ತುಳು ನಾಡಿನ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು.

==ಇತಿಹಾಸ==
*ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ತುಳು ನಾಡು ಹೈವ ಮತ್ತು ತುಳುವಾದ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು  ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ತುಳುನಾಡಿನ ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜವಂಶವು ಅಲುಪರದಾಗಿತ್ತು. ಅವರ  ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅಲ್ವಾಖೇಡಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜರು ತುಳುನಾಡಿನ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಾರಕೂರು ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತವಾಯಿತು. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅವನತಿಯ ನಂತರ, ಇಕ್ಕೇರಿನ ಕೆಳದಿ ನಾಯಕರು ತುಳುನಾಡಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರು..ಕೆಲವು ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ, ಇತರೆ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದವು. ಗೋವಾದ ಕೊಂಕಣಿಗಳು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಆಗಮಿಸಿದರು, ಅರಬ್ಬರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರೂ ಕೂಡಾ ಮಂಗಳೂರು ಬಂದರನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯಿದ್ದರೂ, ಜೈನರು ಕಾರ್ಕಳ, ವೇಣೂರು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಹುಬಲಿಯ ಏಕಶಿಲಾ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನೂ, ಅನೇಕ ಬಸದಿಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.
*
*ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣದ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ತುಳು ನಾಡಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವು ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ತುಳು ನಾಡು ಪರಶುರಾಮ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಾಗವೆಂಬ ಕತೆಯೂ ಇದೆ.
*ಕ್ರಿ. ಪೂ. ಸುಮಾರು ೩೦೦-೪೦೦ ರ ವರೆಗೆ ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಶಿಲಾಯುಗದ ಒಂದು ಸಂಮ್ಮಿಶ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅಶೋಕನ ಶಿಲಾಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸತಿಯಪುತ ತುಳು ನಾಡಿರಬಹುದು. ಕ್ರಿ. ಶ. ೩ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಟಾಲಮಿಯ ಭೂಗೋಳದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿತವಾದ ಒಲೊಖೊಯ್ರಾ ತುಳು ನಾಡಿನ ನಾಮಾಂತರವಾದ ಆಳ್ವಖೇಡವಿರಬೇಕು. ಕ್ರಿ. ಶ. ೩-೪ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ತಮಿಳಿನ ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ತುಳು ನಾಡಿನ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಪಲ್ಲವ ಅರಸನಾದ ೨ನೆಯ ನಂದಿವರ್ಮನ ಕಾಲದ (೭೩೧ - ೭೯೫) ಪಟ್ಟಟ್ಟಾಲ್ ಮಂಗಲಮ್ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನದಲ್ಲೂ ೧೦೧೨ ರ ಕೊಂಗಾಳ್ವನ ಬಲ್ಮುರಿಯ ಶಾಸನದಲ್ಲೂ ತು¿ುವರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಇದು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ತು¿ುವರನ್ನು ಕುರಿತ ಮೊದಲ ಶಾಸನ. ೧೧ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಬಂಕಿಯಾಳುಪೇಂದ್ರನ ಕಾಲದ ಬಾರಕೂರು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಾಗಿ ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಾಡಿನ ಉಲ್ಲೇಖ ದೊರೆಕುತ್ತದೆ. ಹೊಯ್ಸಳ ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ತುಳು ನಾಡಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ರತ್ನಾಕರವರ್ಣಿಯ ಭರತೇಶವೈಭವ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲಾಗಿ ತುಳು ವಾಕ್ಯವೂ ತುಳುವ ಶಬ್ದವೂ ಸಿಗುತ್ತವೆ.
*ಕ್ರಿ,ಸ್ತಶಕೆಯ ಆರಂಭದಿಂದ ೧೫ ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವರೆಗೆ ಆಳುಪರು (ಆಳಿವರು) ಇಲ್ಲಿ ಆಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾರ್ವಭೌಮರ ಆಶ್ರಿತರಾಜರಾಗಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಇಲ್ಲಿಯ ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನೆರವಾದರು. ಇವರು ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರು ಹಾಗೂ ಹೊಂಬುಚ್ಚದ ಸಾಂತರಸರ ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿಗಳು. ಇವರು ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕದಂಬ ಮಂಡಲವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದರು. ೭ನೆಯ ಶತಮಾನದ ವಡ್ಡರ್ಸೆ ಶಾಸನ ಇವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಶಾಸನ. ಇವರದು ಮತ್ಸ್ಯಲಾಂಛನ (ಮತ್ಸ್ಯಲಾಂಛನೋಪೇತ). ಬಂಗಾರದ ನಾಣ್ಯಗಳ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೀನು, ಶಂಖ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ಣಕುಂಭ ಅಥವಾ ಕಾಲುದೀಪವೂ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ದೇವನಾಗರಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಣ್ಡ್ಯಧನಂಜಯ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇವೆ. ಇವರು ಶೈವರಾದರೂ ಜೈನಮತಕ್ಕೂ ನಾಥಪಂಥಕ್ಕೂ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನಿತ್ತರು.
*ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತುಳು ನಾಡಿನ ಬಾರಕೂರು ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗವಾಯಿತು. ಅವರಿಂದ ನೇಮಿತರಾದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಇದನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ತುಳುವ ವಂಶದ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯನ ಪೂರ್ವಜರು ಮೂಲತಃ ತುಳು ನಾಡಿನ ಪಾಡುವಳ್ಳಿಯವರೆಂದು ಕೆಲವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸುರಾಲಿನ ತೊಳಹರು (ಈಗಿನ ತೋಳಾರರು), ಬಂಗಾಡಿಯ ಬಂಗರು, ಪುತ್ತಿಗೆಯ ಚೌಟರು, ಕೇಣೂರಿನ ಅಜಿಲರು, ಸಿಮಂತೂರಿನ ಸಾವಂತರು, ಕಾರ್ಕಳದ ಬೈರರಸರು, ಹೊಸಂಗಡಿಯ ಹೊನ್ನೆಕಂಬಳಿಯವರು, ನಗಿರೆಯ ಅರಸರು, ಹಾಡುವಳ್ಳಿಯ ರಾಜರು, ಎಮಾಗಳಿನ ಮಾರಮ್ಮ ಹೆಗ್ಗಡೆ, ಕಾಪುವಿನ ಮದ್ದಗ ಹೆಗ್ಗಡೆ, ಎಲ್ಲೂರಿನ ಕುಂದ ಹೆಗ್ಗಡೆ, ಪಡುಬಿದರೆಯ ಬಲ್ಲಾಳರು ಮೊದಲಾದವರು [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರದ]] ಕಾಲದ ತುಳು ನಾಡಿನ ಜೈನ ಅರಸರು.
*ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಕುಂಬಳ ಅರಸರ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು. ತುಳು ನಾಡು ವಿಜಯನಗರದ ಅರಸರ ಬಳಿಕ ಕೆಳದಿಯ ನಾಯಕರ ಅಧೀನವಾಯಿತು. ಆಗಾಗ ತುಳು ನಾಡಿನ ಅರಸರ ಪರಸ್ಪರ ಕಲಹದಿಂದ ಕೆಳದಿಯ ನಾಯಕರು ಖೇದಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಕೆಳದಿಯ ಅರಸರ ಬಳಿಕ ತುಳು ನಾಡು ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಅಧೀನವಾಯಿತು. ಅದು ೧೯ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕೈಸೇರಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೂ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಬೊಂಬಾಯಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೂ ಸೇರಿದವು. ಭಾರತ ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ ವಿಂಗಡಣೆಯಾದಾಗ ಕಾಸರಗೋಡು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ತುಳು ನಾಡು ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಸೇರಿತು.
*ತುಳು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮೊಗೇರ, ಮುಂಡಾಲ, ಬಿಲ್ಲವ ನಾಡವ ಬಂಟ ಜೈನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ಕೊರಗ ಮೊದಲಾದ ಆದಿವಾಸಿಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಕೊರಗರ ಭಾಷೆ ಅವರದೇ ಆದ ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡೆರ ಭಾಷೆ- ಕೊರಗರ ಭಾಷೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮಾತನಾಡುವ ತುಳು ಇತರರ ತುಳುವಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಗೋತ್ರವಿದ್ದಂತೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರರಿಗೆ ಬಳಿ ಇದೆ. ಅಳಿಯ ಸಂತಾನ ಕಟ್ಟು ತುಳು ನಾಡಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಭೂತಾಳ ಪಾಂಡ್ಯನ ಕಟ್ಟುಕಟ್ಟಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ವಿವರವಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಕತೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲ. ೧೨ ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಅಳಿಯ ಸಂತಾನ ಕಟ್ಟು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿರಬೇಕು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇಂಡೊ-ಆರ್ಯನ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಭಾಷೆಗಳನ್ನಾಡುವ ಕುಡುಬಿ, ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಗೌಡ ಸಾರಸ್ವತರೂ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಭೂತಾರಾಧನೆ ತುಳು ನಾಡಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಅಗೆಲು, ತಂಬಿಲ, ಕೋಲ, ನೇಮ ಮೊದಲಾದ ಆರಾಧನಾ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಬಬ್ಬುಸ್ವಾಮಿ, ಬೊಬ್ಬರ್ಯ, ಪಂಜುರ್ಳಿ, ಕಲ್ಕುಡ, ಚಿಕ್ಕು, ಗುಳಿಗ, ಹಾಯ್ಗುಳಿ, ಕೋಟಿ-ಚೆನ್ನಯ, ಹಳೆಯಮ್ಮ, ಪಿಲಿಚಾಮುಂಡಿ, ಮಾಸ್ತಿ, ಜುಮಾದಿ ಮೊದಲಾದ ನೂರಾರು ದೈವಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾಗ, ನಂದಿ ಕೋಣ, ಲೆಕ್ಕಸಿರಿ, ಬೆರ್ಮ, ಕ್ಷೇತಪಾಲ-ಇವು ಪಂಚದೈವಗಳು. ಇವನ್ನು ಆಲಡೆ ಅಥವಾ ಬ್ರಹಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಬ್ಬಕ್ಕ ದಾರಕ್ಕ ದೈವಗಳನ್ನು ತುಳುನಾಡಿನ ಸಿರಿ ಎಂದು ಜನತೆ ಪೂಜಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಗ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯರನ್ನು ಅಭೇದವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರೀತ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ನಾಗಮಂಡಲ, ಡಕ್ಕೆ ಬಲಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದೂ ತುಳು ನಾಡಿಗೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ದು. ಆಗಮ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವ, ಶಕ್ತಿ, ವಿಷ್ಣು, ಆದಿತ್ಯ, ಗಣಪತಿ, ಶಂಕರ, ನಾರಾಯಣ, ಶಾಸ್ತಾರ ಆರಾಧನೆ ಇದೆ. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕದ ಆದಿಯಿಂದ ದೇಗುಲ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ, ದಾಖಲೆಯಿದೆ. ರಜತಪೀಠ (ಉಡುಪಿ), ಶಿವಾಲಯ, ಕುಮಾರಾದ್ರಿ (ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ), ಕುಂಭಕಾಶಿ(ಕುಂಭಾಶಿ), ಧ್ವಜೇಶ್ವರ (ಕೋಟೇಶ್ವರ), ಕ್ರೋಢ (ಶಂಕರನಾರಾಯಣ), ಮೂಕಾಂಬಾ (ಕೊಲ್ಲೂರು) - ಇವು ತುಳುನಾಡಿನ ಸಪ್ತಕ್ಷೇತ್ರಗಳು. ಮಣ್ಣು (ಪೊಳಲಿ), ಶಿಲೆ, ಪಂಚಲೋಹ ಹಾಗೂ ಮರದ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ (ಮೆಕ್ಕಿಕಟ್ಟೆಯ ಭೂತದ ಉರುಗಳು) ಚಾಳುಕ್ಯ, ಕದಂಬ, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ, ಹೊಯ್ಸಳ, ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ಕೆಳದಿಯ ಶಿಲ್ಪ ಮಾದರಿಗಳು ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಾದೇಶೀಕ ಭೇದಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಒಡಮೂಡಿವೆ. ಕದಿರೆಯ ಪಂಚಲೋಹದ ಲೋಕೇಶ್ವರ ಮೂರ್ತಿ (ಕ್ರಿ. ಶ. ೯೬೮), ಕಾರ್ಕಳ ಹಾಗೂ ವೇಣೂರ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರವಾದ ಪಂಚಲೋಹದ ಚಂದ್ರನಾಥ (೭೧/೨ ಅಡಿ ಮೂಡಬಿದರೆ), ಉಡುಪಿಯ ಮಠದ ಕಡಗೋಲು ಕೃಷ್ಣ ಹಾಗೂ ತೈಲಕೃಷ್ಣಬಿಂಬಗಳು - ಇವು ತುಳು ನಾಡಿನ ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹ ಶಿಲ್ಪಗಳು.
*ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಥಮ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನ (ಬೆಳ್ಮಣ್ಣು - ೮ ನೆಯ ಶತಮಾನ) ತುಳು ನಾಡಿನದು. ದ್ವೈತಮತಸ್ಥಾಪಕರಾದ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಇಲ್ಲೇ ಜನಿಸಿ, ಉಡುಪಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ತತ್ತ್ವವಾದವನ್ನು ಪ್ರಚಾರಮಾಡಿದರು. ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರಿಗೆ ಮೊದಲು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದ ಭಾಗವತ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಎಡನೀರು ಹಾಗೂ ಬಾಳೆ ಕುದುರು ಮಠಗಳಿವೆ. ಕದಿರೆಯಲ್ಲಿ ನಾಥಪಂಥದ ದೇಗುಲಗಳಿವೆ. ಮೂಡಬಿದರೆ ಜೈನಕಾಶಿ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಬೌದ್ಧಮತ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ದಾಖಲೆಗಳಿವೆ. ಜಂಗಮರ ಮಠಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜಂಗಮರ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಡ್ದನಗಳ ರೂಪದಲ್ಲೂ ಕನ್ನಡದಲ್ಲೂ ವಿಪುಲವಾದ ಜನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹವ್ಯಕ ಮತ್ತು ಕುಂದಾಪುರ ಎಂಬ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭೇದವಿದೆ.

==ಚರಿತ್ರೆ == 
ಅಶೋಕನ ೨ನೆಯ ಬಂಡೆಗಲ್ಲಿನ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಆತನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮೇರೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ ಸತಿಯಪುತವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. ಈ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮಂಡಿತವಾಗಿವೆಯಾದರೂ ಈಗ ಇದು ತುಳು ದೇಶಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಪದವೆಂದು ಸಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಪ್ಪಲಾಗಿದೆ. ತುಳು ದೇಶದ ಬಹುಶ: ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖ ಇದು. ಕ್ರಿ. ಶ. ಸುಮಾರು ೩ನೆಯ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮಾಮೂಲನಾರ್ ಎಂಬ ತಮಿಳು ಕವಿ ತನ್ನ ಒಂದು ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ ತುಳು ನಾಡನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೌರ್ಯ, ಕೋಶ, ಪಡುಗ, ಮೋಗೂರು ಮುಂತಾದ ಜನರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಇವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಹಲವಾರು ಯತ್ನಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನಾನಂತರ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ್ದ, ಮೌರ್ಯ ಸಂತತಿಗೆ ಸೇರಿದವರೆನ್ನಲಾದ ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ತುಳು ನಾಡಿನ ಕೋಶರ್ ಜನರ ನೆರವಿನಿಂದ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಮೋಗೂರ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿದ. ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದ ಅನಂತರ ಕೋಶರ್ ಹಾಗೂ ಮೌರ್ಯರ ನಡುವೆ ಕಲಹ ಉಂಟಾಗಿ ಕೋಶರನ್ನು ಮೌರ್ಯರ ನನ್ನನ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಿದ. ಈ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತ್ಯಾಧಾರಗಳಿಂದ ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗದು.

ಟಾಲಮಿಯ ಭೂಗೋಳದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಒಲೊಖೊಯಿರಾ ಎಂಬುದು ಆಳ್ವಖೇಡವೆಂದೂ ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶವೆಂದೂ ರೈಸ್ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾದಲ್ಲಿ ಆಳುಪರು ಆಳಿದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಕ್ರಿ. ಶ. ೨ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತೆನ್ನಬೇಕು. ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಕ್ತನಾದ ಆಳಪಗಣ ಪಶುಪತಿಯು ಆಳುಪನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈತ ಕದಂಬ ಮಯೂರ ಶರ್ಮನ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದನೆಂದೂ ಭಟರಿಕುಲಜನೆಂದೂ ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಾಳಗುಂದ ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಭಟರಿವಂಶದ ಕಾಕುಸ್ಥನೆಂಬಾತ ಕದಂಬ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಮಗನೆಂದು ಹೇಳಿರುವ ಕಾರಣ, ಈಕೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಪಶುಪತಿಯ ಪತ್ನಿ ಎಂದೂ ಇವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದಾತನೇ ಕಾಕುಸ್ಥನೆಂದೂ ಕದಂಬ ಕಾಕುಸ್ಥನ ಮಗಳೇ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಎಂದೂ ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ೧ನೆಯ ಕೀರ್ತಿವರ್ಮ ಆಳುಕ ದೇಶವನ್ನು ಗೆದ್ದ. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಂದಿನ ಹೆಸರು. ಅಲ್ಲಿ ಆಗ ಆಳುಪರು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅವರು ಚಾಳುಕ್ಯರ ಸಾಮಂತರಾಗಿರಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಕೇಶಿಯ ದಿಗ್ವಿಜಯ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ೧ನೆಯ ಆಳುವರಸ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಲ್ಲೂರಿನ ವರೆಗೂ ಹೋದ. ಇವನ ರಾಜಧಾನಿ ಮಂಗಲಪುರ - ಈಗಿನ ಮಂಗಳೂರು. ಈತನ ಮಗ ಚಿತ್ರವಾಹನ, ಮಹಾದೇವಿಯ ಮಗ, ಚಾಳುಕ್ಯ ವಿನಯಾದಿತ್ಯನ ಮಗಳಾದ ಕುಂಕುಮ ಮಹಾದೇವಿಯ ಗಂಡ. ಬಾದಾಮಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ ಅನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು ಆಳತೊಡಗಿದಾಗ ಆಳುವರು ಪಲ್ಲವರ ಸಾಮಂತರಾದರು. ಇಮ್ಮಡಿ ಆಳುವರಸ ಪಟ್ಟಿಯೊಡೆಯನ್ ಎಂದು ಬಿರುದಾಂಕಿತನಾಗಿದ್ದ. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಕದಂಬ ಮಂಡಲ ಇವರ ಕೈಯಿಂದ ಜಾರಿತ್ತು. ಪಟ್ಟಿ ಎಂಬುದು ಪೊಂಬುಚ್ಚಪುರಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರಾದ ಕಾರಣ ಇವರು ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯಾವರ ಇವನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇವನ ಅನಂತರ ಇವನ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳ ನಡುವೆ ಕಲಹಗಳಾದವು. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೋಭೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಇವನ ಮೊಮ್ಮಗ, ರಣಸಾಗರನಮಗ ಪೃಥ್ವೀಸಾಗರ ಮುಮ್ಮಡಿ ಶಳುವರಸನ ಅನಂತರ ತುಳು ನಾಡು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕಂಡಿತು.

ಚೋಳರ ಒಂದನೆಯ ರಾಜರಾಜ ತುಳು ನಾಡನ್ನು ವಶಪಡಿಕೊಂಡ. ಸು. ೧೦೧೦ ರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ತಮಿಳು ನಾಡಿನ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾರ್ವಭೌಮರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಆದರೆ ೧ನೆಯ ಬಂಕಿದೇವ, ಪಟ್ಟೆಯೊಡೆಯ ಮುಂತಾದವರು ಈ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲು ಹೋರಾಡಿದರು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಸಾಂತರ ಮನೆತನದವರ ಸಹಾಯ ಕೋರಿದರು. ಅವರೊಂದಿಗೆ ರಕ್ತಸಂಬಂಧಗಳನ್ನೂ ಬೆಳೆಸಿದರು. ೧ನೆಯ ಬಂಕಿದೇವ ಸಾಂತರ ಅಮ್ಮಣನ ಮಗಳಾದ ಬೀರಲ ದೇವಿಯನ್ನು ಲಗ್ನವಾಗಿದ್ದ. ಇವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಮಂಕಬ್ಬರಸಿ ಸೋದರ ಮಾವನಾದ ಅಮ್ಮಣನ ಮಗ ತೈಲಪನನ್ನುವರಿಸಿದಳು. ತೈಲಪನಮಗ ವೀರಶಾಂತರಸು ಬಂಕಿದೇವನ ಮಗ 5ನೆಯ ಆಳುವರಸನ ಮಗಳಾದ ಅಚಲ ದೇವಿಯನ್ನು ಲಗ್ನವಾದ. ಹೀಗೆ ಇವರ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ೧೨೨೦ ರಲ್ಲಿ ಒಂದನೆಯ ಕುಲಶೇಖರನ ಬಳಿಕ ಸಾಂತರ ಮನೆತನದ ತ್ರಿಭುವನ ರಾಜನ ಮಗ ಕುಂದಣ ತುಳು ನಾಡಿನ ಅರಸನಾಗಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದ. ಅನಂತರ ಕುಲಶೇಖರನ ಮಗ ವಲ್ಲಭದೇವ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ. ೧೨೭೫ ರಿಂದ ವೀರಪಾಂಡ್ಯನ ಪತ್ನಿ ಬಲ್ಲಮಹಾದೇವಿ ಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಆಳಿದಳು. ಈಕೆಯ ಅಳಿಯ ಬಂಕಿದೇವ ರಾಜ್ಯಲೋಭಿ. ಅದುವರೆಗೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದ ಅಳಿಯ ಸಂತಾನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ರಾಜ್ಯ ತನ್ನದಾಗಬೇಕೆಂದು ಅವನು ಬಯಸಿದ. ರಾಣಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಇಬ್ಬಾಗ ಮಾಡಿದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧವನ್ನು ಬಂಕಿದೇವನಿಗಿತ್ತಳು. ಇವನ ರಾಜಧಾನಿ ಮಂಗಳಪುರ. ರಾಣಿ ಬಾರಹಕನ್ಯಾಪುರದಿಂದ (ಬಾರಕೂರು) ಆಳುತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಕೆಯ ಬಳಿಕ ಆಕೆಯ ಮಗನಾದ ನಾಗದೇವರಸ ತುಳು ನಾಡಿನ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ಅಧಿಪತಿಯಾದ (೧೩೦೦). ಆದರೆ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಳಿಯ ಬಂಕಿದೇವ ಇವನನ್ನು ಹೊರದೂಡಿ ತುಳುನಾಡನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದ.

ಬಂಕಿದೇವನ ಮಗ ಸೋಯಿದೇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳ 3ನೆಯ ಬಲ್ಲಾಳ ತುಳು ನಾಡಿನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದ. ಶತ್ರುವನ್ನು ಎದುರಿಸಲಾರದ ಅರಸ ಬಹುಶಃ ಅವನ ತಂಗಿಯಾಗಿದ್ದರಿರಬಹುದಾದ ಚಿಕ್ಕಾಯಿ (ಕಿಕ್ಕಾಯಿ) ತಾಯಿಯನ್ನು ಹೊಯ್ಸಳನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ. ಸೋಯಿ ದೇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಬಾರಹಕನ್ಯಾಪುರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಇವರು ಹೊಯ್ಸಳರ ಸಾಮಂತರಾದರು. ಬಲ್ಲಾಳನ ಮರಣಾನಂತರ ಚಿಕ್ಕಾಯಿತಾಯಿ ಬಾರಕೂರಿನಿಂದ ಆಳತೊಡಗಿದಳು. ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಬಳಿಕ ತೀರಪ್ರದೇಶವಾದ ತುಳು ನಾಡು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆಯಿತು. ಮುಸ್ಲಿಮರೊಡನೆ ಹೋರಾಡಲು ಹಿಂದೂ ಅರಸರಿಗೆ ಅಶ್ವಗಳ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಅತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಎಂತಲೇ ಅವರು ತೀರಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ತುಳು ನಾಡನ್ನು ಆಗ ಬಾರಕೂರು ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರು ರಾಜ್ಯಗಳೆಂದು ವಿಭಜಿಸಿ ಒಂದೊಂದು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೂ ಸಾಮ್ರಾಟರು ತಮ್ಮ ನೇರವಾದ ಆಧೀನದಲ್ಲಿದ್ದ ದಂಡನಾಯಕರನ್ನೂ ಮಹಾಪ್ರಧಾನರನ್ನೂ ಪ್ರಾಂತ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸತೊಡಗಿದರು. ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಏಳುತ್ತಿದ್ದ ದಂಗೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಅಡಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೪ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಚೌಟರು ದಂಗೆ ಎದ್ದಾಗ ಮಹಾಪ್ರಧಾನ ಮಂಗಪ್ಪರಸ ಅವರನ್ನು ಸದೆಬಡಿದ.

ಆಕಾಲಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಾಡುವಳ್ಳಿ ನಗಿರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಾಮಂತ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದವು.  ಅಂತೆಯೇ ಕಳಸ ಕಾರ್ಕಳದಲ್ಲಿ ಸಹ ತುಂಡರಸರು ತಲೆ ಎತ್ತಿದ್ದರು.  ಇವರಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರಕಲಹಗಳು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.  ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ತಲೆಹಾಕಿ, ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೫೬೫ರ ತಾಳೀಕೋಟೆಯ ಕದನದ ಬಳಿಕ ಪರದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದ ವರ್ತಕರ  ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ತುಳು ನಾಡು ಬಲಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.

==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ==
೨೦೦೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೩೦೦೫,೮೯೮ ಆಗಿತ್ತು. ತುಳುನಾಡಿನ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ತುಳುವಾಗಳು, ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು [[ಕನ್ನಡಿಗರು]], ಕೊಂಕಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ.

==ಭಾಷೆ==
ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ ತುಳು ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ದ್ರಾವಿಡ ಕುಟುಂಬದ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಣಕಾರರನ್ನು ತುಳುವಾ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳು ಕನ್ನಡ, ಮಲಯಾಳಂ, ಕೊಂಕಣಿ, ಕೋರಗಾ ಮತ್ತು ಬೀರಿ. ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಇದನ್ನು ತುಳುವಾಸ್ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಮೊದಲು ಇದನ್ನು ಕನ್ನಡ ಲಿಪಿಯಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಿಖಿತದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ತುಳು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಈ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ.

==ಸಂಸ್ಕೃತಿ==
ಯಕ್ಷಗಾನವು ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ  ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ರಾತ್ರಿಯ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಪಿಲಿವೇಶಾ ಎಂಬುದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ [https://kannada.oneindia.com/news/bengaluru/photo-feature-karnataka-folk-dance-hulives ಜಾನಪದ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ನೃತ್ಯದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಪವಾಗಿದೆ, ಇದು ಯುವ ಮತ್ತು ಹಳೆಯವರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.ಕರಡಿ ವೇಶ (ಕರಡಿ ನೃತ್ಯ) ತುಳು ನಾಡಿನ ದಸರಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ನೃತ್ಯ. ಉಡುಪಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಡುಪಿ ಉಪಾಹಾರ ಮಂದಿರಗಳು,  ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳಾಗಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹೊರತಾಗಿ, ಮುಂಬೈ ಮತ್ತು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಡುಪಿ ಉಪಾಹಾರ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ

==ಶಿಕ್ಷಣ==
ತುಳು ನಾಡು ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ವೃತ್ತಿಪರ ಕಾಲೇಜುಗಳಿವೆ.ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ತುಳು ನಾಡು]]</text>
      <sha1>j692ue97dqv4c4ai478h2y5khz6exl6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20646</id>
    <revision>
      <id>1431685</id>
      <parentid>1338198</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:04:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasadchandu</username>
        <id>56721</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Prasadchandu [[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ]] ಪುಟವನ್ನು [[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ</comment>
      <origin>1338198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30059" sha1="hj2mvczoc80setmypnfnjjq65twsopo" xml:space="preserve">[[File:Mallikarjuna and Kashivishwanatha temples at Pattadakal.jpg|thumb|right|240px|Pattadakal Temple Complex, [[Pattadakal]]lu]]
[[File:GolGumbaz2.jpg|thumb|right|240px|Gol Gumbaz, Vijapura]]
ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕವು ದಕ್ಷಿಣ [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿರುವ ೩೦೦ರಿಂದ ೭೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿನ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಒಂದು ಶುಷ್ಕವಾದ ವಿಸ್ತಾರ. ಇದು [[ಬೆಳಗಾವಿ]], [[ಬಿಜಾಪುರ]], [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]], [[ಬೀದರ್]], [[ಬಳ್ಳಾರಿ]],[[ವಿಜಯನಗರ]],[[ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ]], [[ಯಾದಗಿರಿ]], [[ರಾಯಚೂರು]], [[ಗದಗ್]], [[ಧಾರವಾಡ]], [[ಹಾವೇರಿ]], [[ಕೊಪ್ಪಳ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ]] ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳಾದ [[ಭೀಮಾ]], [[ಘಟಪ್ರಭಾ]], [[ಮಲಪ್ರಭಾ]] ಮತ್ತು [[ತುಂಗಭದ್ರಾ]] ನದಿಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ.ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ 
ಜನರ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರವು ಬಿಳಿಜೊಳದ ರೊಟ್ಟಿ,ವಿವಿಧ ತರಕಾರಿ ಅಥವಾ ಕಾಳುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಪಲ್ಯಾ,ವಿವಿಧ ಚಟ್ನಿ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿ ಮೊಸರು.

==ಹವಾಮಾನ==

* &lt;big&gt;ಬೇಸಿಗೆ-ಚಳಿಗಾಲ&lt;/big&gt;- ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹವಾಗುಣವು  ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು  ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ 42.7 ಡಿಗ್ರಿವರೆಗೆ(ಏಪ್ರಿಲ್ ನಲ್ಲಿ), ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ 9.5 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.
* &lt;big&gt;ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲ&lt;/big&gt; - 35&amp;nbsp;°C - 42&amp;nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್
* &lt;big&gt;ಚಳಿಗಾಲ&lt;/big&gt; ಮತ್ತು &lt;big&gt;ಮಳೆಗಾಲ&lt;/big&gt; -  18&amp;nbsp;°C - 28°Cಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್
* &lt;big&gt;ಮಳೆ&lt;/big&gt; - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆ 300 - 600ಮಿಮಿ ಗಳಸ್ಟು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
* &lt;big&gt;ಗಾಳಿ&lt;/big&gt; - ಗಾಳಿ ವೇಗ  18.2 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ್), 19.6 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜುಲೈ)ಹಾಗೂ  17.5 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್) ಇರುತ್ತದೆ.

==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ==

ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ &lt;big&gt;ಕನ್ನಡ&lt;/big&gt;. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ [[ಉರ್ದು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ ವಿಜಯಪುರ ಕನ್ನಡವೆಂದೇ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒಕ್ಕಲುತನ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯೋಗ. ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವೊಂದು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ನೇಕಾರಿಕೆ ಇದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳು: [[ಜೋಳ]], [[ಸಜ್ಜೆ]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ಶೇಂಗಾ]],[[ಸಪೋಟ|ಚಿಕ್ಕು]], [[ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ]], [[ಈರುಳ್ಳಿ|ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ)]]. [[ದ್ರಾಕ್ಷಿ]], [[ದಾಳಿಂಬೆ]], ಕಬ್ಬು [[ನಿಂಬೆ]] ಹಣ್ಣುಗಳು ಪರರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಪರದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಆಗುತ್ತವೆ.

==ಆಹಾರ==

ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಜೋಳ. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. ಜವಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. ವಿಜಯಪುರದ ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ, ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣೆ ಬದನೆಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರುಗಳು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ.

==ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು==

{{col-begin}}
{{col-break}} 
*[[ಪರಶುರಾಮ (Pರಾಮ)]]
* ಮಹತಪಸ್ವಿ ಮುರುಘೇಂದ್ರ ಶಿವಯೋಗಿಯವರು
* ಮರುಳಶಂಕರ ಶ್ರೀಗಳು
* ಗುರು ಯಲ್ಲಾಲಿಂಗ ಮಹಾರಾಜರು
* [[ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿ]]
* [[ಅಣ್ಣ ಬಸವಣ್ಣ]]
* [[ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿ ರಮಾನಂಧ ತಿರ್ಥರು]]                                                                
* [[ಕುಮಾರ ವಾಲ್ಮೀಕಿ]]
* [[ಡಾ. ಮುರಿಗೆಪ್ಪ ಚನ್ನವೀರಪ್ಪ ಮೋದಿ]]
* [[ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ ಅಂಬಲಿ]]
* [[ಕಡಕೋಳದ ಮಡಿವಾಳಪ್ಪ]]
* [[ಗರಗದ ಮಡಿವಾಳಪ್ಪ]]
* [[ಅರಳಗುಂಡಗಿ ಶರಣಬಸಪ್ಪ]]
* [[ಸಂತ ಶೀಶುನಾಳ ಶರಿಫ]]
* [[ಪಡಿಂತ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿಗಳು]]
* [[ಅಜಾತ ಶತ್ರು ನಾಗಲಿಂಗ ಅಜ್ಜ]]
* [[ಗದಗ ತೊಂಟಾದಾರ್ಯ ಶ್ರೀಗಳು]]
* [[ನಿಜಗುಣಾನಂದ ಸ್ವಾಮಿಗಳು]]
* [[ಎಸ್ ಆರ್ ಹಿರೇಮಠ]]
* [[ಷಟ್ಪದಿ ಜನಕ ಕೊಂಡಗೂಳಿ ಕೇಶಿರಾಜ]]
* [[ಡಾ.ದ.ರಾ ಬೇಂದ್ರೆ]]
* [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದಾರೂಢರು]]
* [[ಗಂಗಾವತಿ ಪ್ರಾಣೇಶ]]
* [[ಫ.ಗು.ಹಳಕಟ್ಟಿ]]
* [[ಶಿಂಪಿ ಲಿಂಗಣ್ಣ]]
* [[ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳು]]
* [[ಶ್ರೀ ಗುರು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸದಾಶಿವ ಮೂರ್ತಿ]]
* [[ಶ್ರೀ ಬಂಥನಾಳ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು]]
* [[ಶ್ರೀ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳು]]
* [[ಗಣಪತರಾವ್ ಮಹಾರಾಜ]]
* [[ಆಲೂರು ವೆಂಕಟ ರಾವ್]]
* [[ಎಂ.ಎಂ.ಕಲಬುರ್ಗಿ]]
* [[ರೇ.ಚ.ರೇವಡಿಗಾರ]] 
{{col-break}}
* [[ಸುಧಾ ಮೂರ್ತಿ]]
* [[ಅರವಿಂದ ಮಾಲಗತ್ತಿ]]
* [[ಕುಸುಮಾಕರ ದೇವರಗೆಣ್ಣೂರು]]
* [[ರಾಜು ತಾಳಿಕೋಟಿ]]
* [[ಡಾ. ಸರಸ್ವತಿ ಚಿಮ್ಮಲಗಿ]]
* [[ಸುನಿಲಕುಮಾರ ದೇಸಾಯಿ]]
* [[ಶಂಕರ ಮಹಾದೇವ ಬಿದರಿ]]
* [[ಶಂ.ಗು.ಬಿರಾದಾರ]]
* [[ಶರಣಪ್ಪ ಕಂಚಾಣಿ]]
* [[ರವೀಂದ್ರ ಹಂದಿಗನೂರ]]
* [[ನಟಕೇಸರಿ ಸಿದ್ರಾಮಪ್ಪ]]
* [[ಅಮಿರಬಾಯಿ ಕರ್ನಾಟಕಿ]]
* ವೆಂಕಣ್ಣ  ನಾಯಕ
* [[ಕೃಷ್ಣ ಗೋಪಾಲ ಜೋಶಿ]]
* [[ಎಂ.ಬಿ.ಪಾಟೀಲ]]
{{col-break}}
* [[ಬಸನಗೌಡ ಆರ್. ಪಾಟೀಲ್]]
* [[ರಮೇಶ್ ಜಿಗಜಿಣಗಿ]]
* [[ಶಿವಾನಂದ ಹಿರೇಮಠ]]
* [[ಬಸಂತಕುಮಾರ ಪಾಟೀಲ]]
* [[ಸ.ಜ.ನಾಗಲೋಟಿ ಮಠ]]
* [[ಎಚ್ ಬಿ ವಾಲೀಕಾರ]]
* [[ಆರ್. ಆರ್. ಹಂಚಿನಾಳ]]
* [[ಕೃಷ್ಣ ಕೊಲ್ಹಾರ ಕುಲಕರ್ಣಿ]]
* [[ಜಿ.ವಿ.ಕುಲಕರ್ಣಿ]]
* [[ಪಿ.ಬಿ.ಧುತ್ತರಗಿ]]
* [[ಬಸವರಾಜ ಡೋಣೂರ]]
* [[ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಪುರಾಣಿಕ]]
* [[ರಾಮಚಂದ್ರ ಕೊಟ್ಟಲಗಿ]]
* [[ಕೆ.ಎನ್.ಸಾಳುಂಕೆ]]
* [[ಪಂಡರಿನಾಥಾಚಾರ್ಯ ಗಲಗಲಿ]]
{{col-break}}
* [[ಶಾಂತಾ ಇಮ್ರಾಪುರ]]
* ಪ್ರೊ.ಬಿ.ಆರ್.ಪೋಲೀಸಪಾಟೀಲ
* ಪ್ರೊ.ಶಿವರುದ್ರ ಕಲ್ಲೋಳಕರ್
* ಶಿವನಗೌಡ ಕೋಟಿ
* [[ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಸಿಂದಗಿ]]
* [[ಪ್ರೊ.ಎನ್.ಜಿ.ಕರೂರ]]
* ಗೋಪಾಲ ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ ನಾಯಕ
* [[ಇಂದುಮತಿ ಸಾಲಿಮಠ]]
* [[ರಂಜಾನ ದರ್ಗಾ]]
* [[ಶರಣಪ್ಪ ಇಜೇರಿ]]
* [[ಮಧುರಚೆನ್ನ]]
* [[ಗುರುಲಿಂಗ ಕಾಪಸೆ]]
* [[ಶಶಿಕಲಾ ವೀರಯ್ಯಸ್ವಾಮಿ]]
* [[ಶಾಂತಾದೇವಿ ಕಣವಿ]]
* [[ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಸುತಾರ]]
* [[ಗುರುರಾಜ ಬಿರಾದಾರ]]

{{col-end}} shree abhinava pundalinga maharajaru sukhetra golasar

ಪರಶುರಾಮ (Pರಾಮ)==ಸಂಸ್ಕೃತಿ==

[[File:Lambaniwomen.jpg|thumb|ಲಂಬಾಣಿ ಜನಾಂಗದ ಮಹಿಳೆ]]
[[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]]
[[ಚಿತ್ರ:scan0038.jpg|thumb|ಕೃಷ್ಣ ಗೋಪಾಲ ಜೋಶಿ]]
ಅಪ್ಪಟ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು  ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಪುರುಷರು  ದೋತ್ರ, ನೆಹರು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ  ರುಮಾಲು(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆ ಯರು ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.

==ಕಲೆ==

ಲಾವಣಿ ಪದಗಳು, ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಗೀಗೀ ಪದಗಳು, ಹಂತಿ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಹರಮ್ ಹೆಜ್ಜೆ ಕುಣಿತ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಈ ನಾಡಿನ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ.

==ಉದ್ಯೋಗ==

ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ ಸುಮಾರು 70% ಜನಸಂಖ್ಯೆ  ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ರೇಷ್ಮೆ  ತಯಾರಿಕೆ, ಕುರಿ ಮತ್ತು ಆಡು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪ ಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ.

==ನದಿಗಳು==

* &lt;big&gt;[[ಕೃಷ್ಣಾ]]&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ&lt;/big&gt;

[[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾಬಳೇಶ್ವರ ಸಮೀಪದ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದ ಹತ್ತಿರ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 1338 ಮೀಟರ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ  ಉಗಮವಾಗಿ  ಸುಮಾರು 1392 ಕಿ.ಮಿ.ಗಳಷ್ಟು ದೂರ  [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಎರಡನೆಯ ದೊಡ್ಡ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಮಲಪ್ರಭಾ, ಘಟಪ್ರಭಾ ಮತ್ತು ಡೋಣಿ ನದಿಗಳು [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯ ಉಪನದಿಗಳಾಗಿವೆ.

ನದಿಗೆ [[ಬಾಗಲಕೋಟ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಜಮಖಂಡಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಹಿಪ್ಪರಗಿ]] ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಹಿಪ್ಪರಗಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು, ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಆಲಮಟ್ಟಿ]] ಹತ್ತಿರ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಬಾಚಿಹಾಳ]] - [[ಸಿದ್ದಾಪುರ]] ಹತ್ತಿರ ನಾರಾಯಣಪುರ ಆಣೆಕಟ್ಟುನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಒಟ್ಟು ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರು 2,60,000 ಚದುರು ಕಿ.ಮಿ. ಇರುತ್ತದೆ.

[[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಸುಮಾರು 10ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾರೇಜುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಉದ್ದವಾದ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೊಲ್ಹಾರ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹಿರಿ ಹೊಳಿಯಂತಲು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಯಾದ ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆ ನ್ನು ಈ ನದಿಯಿಂದ ಕೈಗಿತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ನದಿಯು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜೀವ ನದಿಯಾಗಿದೆ. [[ರಾಯಚೂರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಡ್ಲು ಎಂಬಲ್ಲಿ  ಭೀಮಾ ನದಿಯು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.

&lt;big&gt;ಶಿಲಾನ್ಯಾಸ&lt;/big&gt;

1962ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ]]ದ [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]ಯಾದ ಶ್ರೀ   [[ಲಾಲ ಬಹಾದ್ದೂರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]]ಯವರು ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆಗೆ ಅಡಿಗಲ್ಲನ್ನಿಟ್ಟರು. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಜಲಾಶಯ ಹಾಗು ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಸುಮಾರು 70 ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ಹಾಗು [[ಮಲಪ್ರಭಾ]] ಗಳ ಸಂಗಮದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣಪುರ ಜಲಾಶಯಗಳಿವೆ. [[1994]]ರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ಭಾಗ್ಯ ಜಲ ನಿಗಮದ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಆಬಳಿಕ ಕೆಲಸ ಚುರುಕಾಗಿ ನಡೆದರೂ ಸಹ ಆಂಧ್ರ ಹಾಗು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಗಳು [[ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ತಕರಾರು ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ, ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ಪುರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಎತ್ತರವಾದ 524 ಮೀಟರುಗಳ ಬದಲಾಗಿ 519.60 ಮೀಟರುಗಳಿಗೆ ಕಾಮಗಾರಿಯನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

&lt;big&gt;ಮುಳುಗಡೆ ಪ್ರದೇಶ&lt;/big&gt;

ಆಲಮಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹಿಪ್ಪರಗಿವರೆಗೆ 136 ಕಿ.ಮಿ.ವರೆಗೆ ಹಿನ್ನೀರು ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದು 201 ಗ್ರಾಮಗಳು ಹಾಗು [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]]ಯ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗ ಮುಳುಗಡೆಯಾಗಿವೆ.

&lt;big&gt;ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ&lt;/big&gt;

ಹಿಪ್ಪರಗಿಯಲ್ಲಿ 13 ಟಿ.ಎಮ್.ಸಿ., ಆಲಮಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 123 ಟಿ.ಎಮ್.ಸಿ. (519.60 ಮೀಟರವರೆಗೆ) ಹಾಗು ನಾರಾಯಣಪುರದಲ್ಲಿ 37 ಟಿ.ಎಮ್.ಸಿ. ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಚಾವತ್ ಆಯೋಗದ ಸ್ಕೀಮ್ ಎ ದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆಗೆ ನೀಡಲಾದ 173 ಟಿ.ಎಮ್.ಸಿ. ನೀರಿನ ಪುರ್ಣ ಸಂಗ್ರಹವಾದಂತಾಗಿದೆ.

&lt;big&gt;ನೀರಾವರಿ ಪ್ರದೇಶ&lt;/big&gt;

ಪ್ರಥಮ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ 119 ಟಿ.ಎಮ್.ಸಿ. ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸುಮಾರು 6,22,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಜಮೀನಿಗೆ ಹಾಗು ದ್ವಿತೀಯ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಕೀಮ್ ಬಿ ಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ನೀರನ್ನೂ ಸಹ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೆಚ್ಚಿನ 3,97,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಜಮೀನಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿದೆ.

&lt;big&gt;ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ&lt;/big&gt;

15 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ 1 ಹಾಗು 55 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ 3 ಘಟಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

&lt;big&gt;ವೆಚ್ಚ&lt;/big&gt;

ಜಲಾಶಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ 5500 ಕೋಟಿ, ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ 400 ಕೋಟಿ ಹಾಗು ಪುನರ್ವಸತಿಗಾಗಿ 2100 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು ವೆಚ್ಚವನ್ನು  ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

&lt;big&gt;ಉದ್ಘಾಟನೆ&lt;/big&gt;

21 [[ಆಗಸ್ಟ್]] [[2006]]ರಂದು [[ಭಾರತ]]ದ ಆಗಿನ[[ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]ಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ [[ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ]] ಅವರು [[ಲಾಲ ಬಹಾದ್ದೂರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] ಎಂದು ನಾಮಕರಣಗೊಂಡ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು.

* &lt;big&gt;[[ಮಲಪ್ರಭಾ]]&lt;/big&gt;

ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯು [[ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ]]ಯ [[ಉಪನದಿ]].

&lt;big&gt;ಉಗಮ&lt;/big&gt;

ಮಲಪ್ರಭಾ  ನದಿಯು [[ಬೆಳಗಾವಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಖಾನಾಪುರ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಕನಕುಂಬಿ]] ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ೧೬ ಕಿಲೊಮೀಟರ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೭೯೨ ಮೀಟರ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ]] ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ  ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ೩೦೪ ಕಿಲೊಮೀಟರುಗಳವರೆಗೆ ಹರಿದು  [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯನ್ನು, ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ೪೮೮ ಮೀಟರ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ  [[ಕೂಡಲ ಸಂಗಮ]]ದಲ್ಲಿ ಕೂಡುತ್ತದೆ. ಸಂಗಮದ ವರೆಗೆ ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೧೧,೫೪೯ ಚದುರು ಕಿಲೊಮೀಟರುಗಳು.

&lt;big&gt;ಉಪನದಿಗಳು&lt;/big&gt;

ಬೆಣ್ಣಿಹಳ್ಳ,  ಹಿರೆಹಳ್ಳ,  ತುಪರಿಹಳ್ಳ  ಹಾಗು  ತಾಸಹಳ್ಳಗಳು ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯನ್ನು ಸಂಗಮಿಸುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಹಳ್ಳಗಳು.

&lt;big&gt;ರೇಣುಕಾಸಾಗರ&lt;/big&gt;

ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ  [[ಸವದತ್ತಿ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಮುನವಳ್ಳಿ]] ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರ [[ನವಿಲುತೀರ್ಥ]] ದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಬಾಂಧಕಾಮಿನ ಆಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಈ ಆಣೆಕಟ್ಟು ೧೫೪.೫೩ ಮೀಟರ ಉದ್ದವಿದ್ದು ೪೦.೨೩ ಮೀಟರ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ೩೦.೨೬  ಘನ ಮೀಟರಗಳಿಷ್ಟಿದೆ. ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ೧೩,೫೭೮ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವು ಮುಳುಗಡೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ರೇಣುಕಾ ಜಲಾಶಯವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

&lt;big&gt;ಕಾಲುವೆಗಳು&lt;/big&gt;

ಮಲಪ್ರಭಾ ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ಎಡದಂಡೆಯ ಕಾಲುವೆಯು ೧೫೦ ಕಿಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ೫೩,೧೩೬ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಜಮೀನಿಗೆ ನೀರಾವರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.  ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳ ರೂವಾರಿಯಾದ ಇಂಜನಿಯರ [[ಎಸ್.ಜಿ.ಬಾಳೆಕುಂದ್ರಿ]]ಯವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ಈ ಕಾಲುವೆಗೆ ಬಾಳೆಕುಂದ್ರಿ ಕಾಲುವೆ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.

ಬಲದಂಡೆಯು  ೧೪೨ ಕಿಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು ೧,೩೯,೯೨೧ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರುಣ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.

ರೇಣುಕಾ ಜಲಾಶಯ ದಿಂದ  [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ]] ಹಾಗು [[ಧಾರವಾಡ]] ನಗರಗಳಿಗೆ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

&lt;big&gt;ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳಗಳು&lt;/big&gt;

ರೇಣುಕಾ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೫ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಂತ [[ಎಲ್ಲಮ್ಮ]] ನ ಗುಡಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಗು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಲಕ್ಷಾಂತರ
ಜನರು ಎಲ್ಲಮ್ಮ ದೇವಿಯ ಭಕ್ತರಿರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಭಾರತ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ದಿನ ಎಲ್ಲಮ್ಮನ ಜಾತ್ರೆ ಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿಯೆ [[ಸೊಗಲ]] ಗ್ರಾಮವಿದ್ದು ಪುರಾತನ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಗುಡಿ ಯಿಂದಾಗಿ ಹಾಗು ಮನೋಹರವಾದ, ಚಿಕ್ಕ ಜಲಪಾತಕ್ಕಾಗಿ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳ ಹಾಗು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ.

[[File:Gokak Falls.jpg|thumb|ಗೋಕಾಕ್ ಜಲಪಾತ]]

*  &lt;big&gt;[[ಘಟಪ್ರಭಾ]]&lt;/big&gt;

ಘಟಪ್ರಭಾ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಉಪನದಿ.

&lt;big&gt;ಉಗಮ&lt;/big&gt;

ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಯು [[ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ]] ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೮೮೪ ಮೀಟರ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸುತ್ತದೆ. ೨೮೩ ಕಿಮೀ ದೂರದಷ್ಟು ಹರಿದ ಬಳಿಕ  [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಕಲಾದಗಿ]] ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ೩೫ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಸಂಗಮಿಸುತ್ತದೆ.
ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ೮೮೨೯ ಚದುರು ಕಿಮೀ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ.

&lt;big&gt;ಉಪನದಿಗಳು&lt;/big&gt;

ಹಿರಣ್ಯಕೇಶಿ ಹಾಗು ತಾಮ್ರಪಣಱ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ನದಿಗಳು ಘಟಪ್ರಭಾದ ಉಪನದಿಗಳಾಗಿವೆ.

&lt;big&gt;ಆಣೆಕಟ್ಟುಗಳು&lt;/big&gt;

ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಗೆ [[ಗೋಕಾಕ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಧೂಪದಾಳ]] ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರ ೧೮೯೭ ನೆಯ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಡೆಗೋಡೆಯನ್ನು (wier) ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ತಡೆಗೋಡೆಯಿಂದ ೭೧ ಕಿಮೀ ಉದ್ದದ ಕಾಲುವೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ೪೨,೫೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರವು ಈ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ೧೦೯ ಕಿಮೀವರೆಗೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದೆ. ಹಾಗು [[ಹಿಡಕಲ್]] ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರ ಕಟ್ಟಲಾದ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ೬೫೯ ದಶಲಕ್ಷ ಘನಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನೀರಾವರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು  ೧,೩೯,೬೧೪ ಹೆಕ್ಟೇರ್‍ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ.

&lt;big&gt;ಮುಂದಿನ ಯೋಜನೆ&lt;/big&gt;

ಹಿಡಕಲ್ ಜಲಾಶಯದ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ೧೪೪೮ ದಶಲಕ್ಷ ಘನ ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯಿದ್ದು  ೨೦೨ ಕಿಮೀ ಉದ್ದದ ಬಲದಂಡೆ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಇವೆಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಯಿಂದ ಒಟ್ಟು ೩,೩೧,೦೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸಲಾಗುವದು.

&lt;big&gt;ಜಲಪಾತ&lt;/big&gt;

[[ಗೋಕಾಕ]] ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ೧೦ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಯು ೫೩ ಮೀಟರು ಆಳಕ್ಕೆ ಧುಮುಕುತ್ತ ಸುಂದರ ಜಲಪಾತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.
ಜಲಪಾತದ ಮೇಲ್ಗಡೆ ಒಂದು ಹಳೆಯ ತೂಗುಸೇತುವೆ ಇದ್ದು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಜಲಪಾತದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಹ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೆ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಅರಳೆ ಗಿರಣಿ ಇದೆ.

*  &lt;big&gt;[[ಭೀಮಾ]]&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;ಉಗಮ ಮತ್ತು ಸಂಗಮ&lt;/big&gt;

ಭೀಮಾ ನದಿಯು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದಲ್ಲಿ [[ಪುಣೆ]]ಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವ  ಭೀಮಾಶಂಕರ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದೆ. ಭೀಮಾ ನದಿಯು [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯ ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೆಸೂರ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.

[[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ [[ರಾಯಚೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಡ್ಲೂರು ಊರ ಹತ್ತಿರ, [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ ಗಡಿಗೆ ಸಮೀಪವಾಗಿ  ಈ ನದಿಯು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಕೂಡುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯ ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 300 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ಹರಿದಿದೆ.

&lt;big&gt;ಉಪನದಿಗಳು&lt;/big&gt;

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಮರಜಾ, ಮುಲ್ಲಾಮಾರಿ, ಗಂಡೋರಿ ಹಳ್ಳ, ಕಾಗಿನಾ ಹಾಗು ಬೆಣ್ಣೆತೊರಾ ಇವು ಭೀಮಾನದಿಯ ಉಪನದಿಗಳು.

*  &lt;big&gt;[[ಡೋಣಿ]]&lt;/big&gt;
ಡೋಣಿ ನದಿಯು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ಸಾಂಗ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜತ್ತ ಹತ್ತಿರ ಉಗಮವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 250ಕಿ.ಮೀ. ಹರಿದು  ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೋಡೆ ಕಲ್ಲ ಹತ್ತಿರ ಕೃಷ್ಣಾ  ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜೋಳದ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಡೋಣಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಡೋಣಿ ಬೆಳೆದರೆ ಓಣಿಲ್ಲ ಜೋಳಯಂಎಬ ನಾಣ್ಣುಡಿಯಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಜೋಳ ಕರ್ನಾಟಕದ ತುಂಬೆಲ್ಲ ವಿಜಯಪುರ ಜೋಳ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ.v

==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [http://www.aii.unimelb.edu.au/events/discovering-deccan Discovering Deccan - Badami, Aihole, Pattadakal, Bijapur Gulbarga, Bidar and Hampi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130416065156/http://www.aii.unimelb.edu.au/events/discovering-deccan |date=2013-04-16 }}
* [http://www.deccanherald.com/content/326130/celebrating-our-heritage.html Celebrating our heritage]
* [http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/his_chalukyas.html Early Chalukyas - Maharashtra Gazetteer]
* [http://books.google.co.in/books?id=RUX8-PzWohgC&amp;pg=PA402-IA5&amp;source=gbs_selected_pages&amp;cad=3#v=onepage&amp;q&amp;f=false The Kadamba Kula: A History of Ancient and Mediaeval Karnataka]

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ]]</text>
      <sha1>hj2mvczoc80setmypnfnjjq65twsopo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431694</id>
      <parentid>1431685</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:37:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasadchandu</username>
        <id>56721</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1431694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30913" sha1="3ztfby1xhk49lo9hcf8nine24blwjtd" xml:space="preserve">[[File:Mallikarjuna and Kashivishwanatha temples at Pattadakal.jpg|thumb|right|240px|Pattadakal Temple Complex, [[Pattadakal]]lu]]
[[File:GolGumbaz2.jpg|thumb|right|240px|Gol Gumbaz, Vijapura]]
'''ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ :''' ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇದನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ರಚನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬೆಳಗಾವಿ ಮತ್ತು ಕಲಬುರ್ಗಿ ವಿಭಾಗದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮಾದರಿ ರಾಜಧಾನಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಆಗುವ ಹಾಗೆ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೂತನ ರಾಜಧಾನಿ ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲಿದೆ.


ದಕ್ಷಿಣ [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿರುವ ೩೦೦ರಿಂದ ೭೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿನ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಒಂದು ಶುಷ್ಕವಾದ ವಿಸ್ತಾರ. ಇದು [[ಬೆಳಗಾವಿ]], [[ಬಿಜಾಪುರ]], [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]], [[ಬೀದರ್]], [[ಬಳ್ಳಾರಿ]],[[ವಿಜಯನಗರ]],[[ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ]], [[ಯಾದಗಿರಿ]], [[ರಾಯಚೂರು]], [[ಗದಗ್]], [[ಧಾರವಾಡ]], [[ಹಾವೇರಿ]], [[ಕೊಪ್ಪಳ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ]] ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳಾದ [[ಭೀಮಾ]], [[ಘಟಪ್ರಭಾ]], [[ಮಲಪ್ರಭಾ]] ಮತ್ತು [[ತುಂಗಭದ್ರಾ]] ನದಿಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ.ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ 
ಜನರ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರವು ಬಿಳಿಜೊಳದ ರೊಟ್ಟಿ,ವಿವಿಧ ತರಕಾರಿ ಅಥವಾ ಕಾಳುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಪಲ್ಯಾ,ವಿವಿಧ ಚಟ್ನಿ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿ ಮೊಸರು.

==ಹವಾಮಾನ==

* &lt;big&gt;ಬೇಸಿಗೆ-ಚಳಿಗಾಲ&lt;/big&gt;- ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹವಾಗುಣವು  ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು  ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ 42.7 ಡಿಗ್ರಿವರೆಗೆ(ಏಪ್ರಿಲ್ ನಲ್ಲಿ), ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ 9.5 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.
* &lt;big&gt;ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲ&lt;/big&gt; - 35&amp;nbsp;°C - 42&amp;nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್
* &lt;big&gt;ಚಳಿಗಾಲ&lt;/big&gt; ಮತ್ತು &lt;big&gt;ಮಳೆಗಾಲ&lt;/big&gt; -  18&amp;nbsp;°C - 28°Cಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್
* &lt;big&gt;ಮಳೆ&lt;/big&gt; - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆ 300 - 600ಮಿಮಿ ಗಳಸ್ಟು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
* &lt;big&gt;ಗಾಳಿ&lt;/big&gt; - ಗಾಳಿ ವೇಗ  18.2 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ್), 19.6 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜುಲೈ)ಹಾಗೂ  17.5 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್) ಇರುತ್ತದೆ.

==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ==

ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ &lt;big&gt;ಕನ್ನಡ&lt;/big&gt;. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ [[ಉರ್ದು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ ವಿಜಯಪುರ ಕನ್ನಡವೆಂದೇ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒಕ್ಕಲುತನ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯೋಗ. ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವೊಂದು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ನೇಕಾರಿಕೆ ಇದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳು: [[ಜೋಳ]], [[ಸಜ್ಜೆ]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ಶೇಂಗಾ]],[[ಸಪೋಟ|ಚಿಕ್ಕು]], [[ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ]], [[ಈರುಳ್ಳಿ|ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ)]]. [[ದ್ರಾಕ್ಷಿ]], [[ದಾಳಿಂಬೆ]], ಕಬ್ಬು [[ನಿಂಬೆ]] ಹಣ್ಣುಗಳು ಪರರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಪರದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಆಗುತ್ತವೆ.

==ಆಹಾರ==

ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಜೋಳ. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. ಜವಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. ವಿಜಯಪುರದ ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ, ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣೆ ಬದನೆಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರುಗಳು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ.

==ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು==

{{col-begin}}
{{col-break}} 
*[[ಪರಶುರಾಮ (Pರಾಮ)]]
* ಮಹತಪಸ್ವಿ ಮುರುಘೇಂದ್ರ ಶಿವಯೋಗಿಯವರು
* ಮರುಳಶಂಕರ ಶ್ರೀಗಳು
* ಗುರು ಯಲ್ಲಾಲಿಂಗ ಮಹಾರಾಜರು
* [[ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿ]]
* [[ಅಣ್ಣ ಬಸವಣ್ಣ]]
* [[ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿ ರಮಾನಂಧ ತಿರ್ಥರು]]                                                                
* [[ಕುಮಾರ ವಾಲ್ಮೀಕಿ]]
* [[ಡಾ. ಮುರಿಗೆಪ್ಪ ಚನ್ನವೀರಪ್ಪ ಮೋದಿ]]
* [[ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ ಅಂಬಲಿ]]
* [[ಕಡಕೋಳದ ಮಡಿವಾಳಪ್ಪ]]
* [[ಗರಗದ ಮಡಿವಾಳಪ್ಪ]]
* [[ಅರಳಗುಂಡಗಿ ಶರಣಬಸಪ್ಪ]]
* [[ಸಂತ ಶೀಶುನಾಳ ಶರಿಫ]]
* [[ಪಡಿಂತ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿಗಳು]]
* [[ಅಜಾತ ಶತ್ರು ನಾಗಲಿಂಗ ಅಜ್ಜ]]
* [[ಗದಗ ತೊಂಟಾದಾರ್ಯ ಶ್ರೀಗಳು]]
* [[ನಿಜಗುಣಾನಂದ ಸ್ವಾಮಿಗಳು]]
* [[ಎಸ್ ಆರ್ ಹಿರೇಮಠ]]
* [[ಷಟ್ಪದಿ ಜನಕ ಕೊಂಡಗೂಳಿ ಕೇಶಿರಾಜ]]
* [[ಡಾ.ದ.ರಾ ಬೇಂದ್ರೆ]]
* [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದಾರೂಢರು]]
* [[ಗಂಗಾವತಿ ಪ್ರಾಣೇಶ]]
* [[ಫ.ಗು.ಹಳಕಟ್ಟಿ]]
* [[ಶಿಂಪಿ ಲಿಂಗಣ್ಣ]]
* [[ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳು]]
* [[ಶ್ರೀ ಗುರು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸದಾಶಿವ ಮೂರ್ತಿ]]
* [[ಶ್ರೀ ಬಂಥನಾಳ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು]]
* [[ಶ್ರೀ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳು]]
* [[ಗಣಪತರಾವ್ ಮಹಾರಾಜ]]
* [[ಆಲೂರು ವೆಂಕಟ ರಾವ್]]
* [[ಎಂ.ಎಂ.ಕಲಬುರ್ಗಿ]]
* [[ರೇ.ಚ.ರೇವಡಿಗಾರ]] 
{{col-break}}
* [[ಸುಧಾ ಮೂರ್ತಿ]]
* [[ಅರವಿಂದ ಮಾಲಗತ್ತಿ]]
* [[ಕುಸುಮಾಕರ ದೇವರಗೆಣ್ಣೂರು]]
* [[ರಾಜು ತಾಳಿಕೋಟಿ]]
* [[ಡಾ. ಸರಸ್ವತಿ ಚಿಮ್ಮಲಗಿ]]
* [[ಸುನಿಲಕುಮಾರ ದೇಸಾಯಿ]]
* [[ಶಂಕರ ಮಹಾದೇವ ಬಿದರಿ]]
* [[ಶಂ.ಗು.ಬಿರಾದಾರ]]
* [[ಶರಣಪ್ಪ ಕಂಚಾಣಿ]]
* [[ರವೀಂದ್ರ ಹಂದಿಗನೂರ]]
* [[ನಟಕೇಸರಿ ಸಿದ್ರಾಮಪ್ಪ]]
* [[ಅಮಿರಬಾಯಿ ಕರ್ನಾಟಕಿ]]
* ವೆಂಕಣ್ಣ  ನಾಯಕ
* [[ಕೃಷ್ಣ ಗೋಪಾಲ ಜೋಶಿ]]
* [[ಎಂ.ಬಿ.ಪಾಟೀಲ]]
{{col-break}}
* [[ಬಸನಗೌಡ ಆರ್. ಪಾಟೀಲ್]]
* [[ರಮೇಶ್ ಜಿಗಜಿಣಗಿ]]
* [[ಶಿವಾನಂದ ಹಿರೇಮಠ]]
* [[ಬಸಂತಕುಮಾರ ಪಾಟೀಲ]]
* [[ಸ.ಜ.ನಾಗಲೋಟಿ ಮಠ]]
* [[ಎಚ್ ಬಿ ವಾಲೀಕಾರ]]
* [[ಆರ್. ಆರ್. ಹಂಚಿನಾಳ]]
* [[ಕೃಷ್ಣ ಕೊಲ್ಹಾರ ಕುಲಕರ್ಣಿ]]
* [[ಜಿ.ವಿ.ಕುಲಕರ್ಣಿ]]
* [[ಪಿ.ಬಿ.ಧುತ್ತರಗಿ]]
* [[ಬಸವರಾಜ ಡೋಣೂರ]]
* [[ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಪುರಾಣಿಕ]]
* [[ರಾಮಚಂದ್ರ ಕೊಟ್ಟಲಗಿ]]
* [[ಕೆ.ಎನ್.ಸಾಳುಂಕೆ]]
* [[ಪಂಡರಿನಾಥಾಚಾರ್ಯ ಗಲಗಲಿ]]
{{col-break}}
* [[ಶಾಂತಾ ಇಮ್ರಾಪುರ]]
* ಪ್ರೊ.ಬಿ.ಆರ್.ಪೋಲೀಸಪಾಟೀಲ
* ಪ್ರೊ.ಶಿವರುದ್ರ ಕಲ್ಲೋಳಕರ್
* ಶಿವನಗೌಡ ಕೋಟಿ
* [[ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಸಿಂದಗಿ]]
* [[ಪ್ರೊ.ಎನ್.ಜಿ.ಕರೂರ]]
* ಗೋಪಾಲ ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ ನಾಯಕ
* [[ಇಂದುಮತಿ ಸಾಲಿಮಠ]]
* [[ರಂಜಾನ ದರ್ಗಾ]]
* [[ಶರಣಪ್ಪ ಇಜೇರಿ]]
* [[ಮಧುರಚೆನ್ನ]]
* [[ಗುರುಲಿಂಗ ಕಾಪಸೆ]]
* [[ಶಶಿಕಲಾ ವೀರಯ್ಯಸ್ವಾಮಿ]]
* [[ಶಾಂತಾದೇವಿ ಕಣವಿ]]
* [[ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಸುತಾರ]]
* [[ಗುರುರಾಜ ಬಿರಾದಾರ]]

{{col-end}} shree abhinava pundalinga maharajaru sukhetra golasar

ಪರಶುರಾಮ (Pರಾಮ)==ಸಂಸ್ಕೃತಿ==

[[File:Lambaniwomen.jpg|thumb|ಲಂಬಾಣಿ ಜನಾಂಗದ ಮಹಿಳೆ]]
[[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]]
[[ಚಿತ್ರ:scan0038.jpg|thumb|ಕೃಷ್ಣ ಗೋಪಾಲ ಜೋಶಿ]]
ಅಪ್ಪಟ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು  ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಪುರುಷರು  ದೋತ್ರ, ನೆಹರು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ  ರುಮಾಲು(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆ ಯರು ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.

==ಕಲೆ==

ಲಾವಣಿ ಪದಗಳು, ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಗೀಗೀ ಪದಗಳು, ಹಂತಿ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಹರಮ್ ಹೆಜ್ಜೆ ಕುಣಿತ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಈ ನಾಡಿನ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ.

==ಉದ್ಯೋಗ==

ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ ಸುಮಾರು 70% ಜನಸಂಖ್ಯೆ  ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ರೇಷ್ಮೆ  ತಯಾರಿಕೆ, ಕುರಿ ಮತ್ತು ಆಡು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪ ಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ.

==ನದಿಗಳು==

* &lt;big&gt;[[ಕೃಷ್ಣಾ]]&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ&lt;/big&gt;

[[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾಬಳೇಶ್ವರ ಸಮೀಪದ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದ ಹತ್ತಿರ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 1338 ಮೀಟರ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ  ಉಗಮವಾಗಿ  ಸುಮಾರು 1392 ಕಿ.ಮಿ.ಗಳಷ್ಟು ದೂರ  [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಎರಡನೆಯ ದೊಡ್ಡ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಮಲಪ್ರಭಾ, ಘಟಪ್ರಭಾ ಮತ್ತು ಡೋಣಿ ನದಿಗಳು [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯ ಉಪನದಿಗಳಾಗಿವೆ.

ನದಿಗೆ [[ಬಾಗಲಕೋಟ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಜಮಖಂಡಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಹಿಪ್ಪರಗಿ]] ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಹಿಪ್ಪರಗಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು, ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಆಲಮಟ್ಟಿ]] ಹತ್ತಿರ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಬಾಚಿಹಾಳ]] - [[ಸಿದ್ದಾಪುರ]] ಹತ್ತಿರ ನಾರಾಯಣಪುರ ಆಣೆಕಟ್ಟುನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಒಟ್ಟು ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರು 2,60,000 ಚದುರು ಕಿ.ಮಿ. ಇರುತ್ತದೆ.

[[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಸುಮಾರು 10ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾರೇಜುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಉದ್ದವಾದ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೊಲ್ಹಾರ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹಿರಿ ಹೊಳಿಯಂತಲು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಯಾದ ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆ ನ್ನು ಈ ನದಿಯಿಂದ ಕೈಗಿತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ನದಿಯು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜೀವ ನದಿಯಾಗಿದೆ. [[ರಾಯಚೂರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಡ್ಲು ಎಂಬಲ್ಲಿ  ಭೀಮಾ ನದಿಯು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.

&lt;big&gt;ಶಿಲಾನ್ಯಾಸ&lt;/big&gt;

1962ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ]]ದ [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]ಯಾದ ಶ್ರೀ   [[ಲಾಲ ಬಹಾದ್ದೂರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]]ಯವರು ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆಗೆ ಅಡಿಗಲ್ಲನ್ನಿಟ್ಟರು. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಜಲಾಶಯ ಹಾಗು ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಸುಮಾರು 70 ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ಹಾಗು [[ಮಲಪ್ರಭಾ]] ಗಳ ಸಂಗಮದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣಪುರ ಜಲಾಶಯಗಳಿವೆ. [[1994]]ರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ಭಾಗ್ಯ ಜಲ ನಿಗಮದ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಆಬಳಿಕ ಕೆಲಸ ಚುರುಕಾಗಿ ನಡೆದರೂ ಸಹ ಆಂಧ್ರ ಹಾಗು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಗಳು [[ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ತಕರಾರು ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ, ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ಪುರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಎತ್ತರವಾದ 524 ಮೀಟರುಗಳ ಬದಲಾಗಿ 519.60 ಮೀಟರುಗಳಿಗೆ ಕಾಮಗಾರಿಯನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

&lt;big&gt;ಮುಳುಗಡೆ ಪ್ರದೇಶ&lt;/big&gt;

ಆಲಮಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹಿಪ್ಪರಗಿವರೆಗೆ 136 ಕಿ.ಮಿ.ವರೆಗೆ ಹಿನ್ನೀರು ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದು 201 ಗ್ರಾಮಗಳು ಹಾಗು [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]]ಯ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗ ಮುಳುಗಡೆಯಾಗಿವೆ.

&lt;big&gt;ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ&lt;/big&gt;

ಹಿಪ್ಪರಗಿಯಲ್ಲಿ 13 ಟಿ.ಎಮ್.ಸಿ., ಆಲಮಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 123 ಟಿ.ಎಮ್.ಸಿ. (519.60 ಮೀಟರವರೆಗೆ) ಹಾಗು ನಾರಾಯಣಪುರದಲ್ಲಿ 37 ಟಿ.ಎಮ್.ಸಿ. ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಚಾವತ್ ಆಯೋಗದ ಸ್ಕೀಮ್ ಎ ದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆಗೆ ನೀಡಲಾದ 173 ಟಿ.ಎಮ್.ಸಿ. ನೀರಿನ ಪುರ್ಣ ಸಂಗ್ರಹವಾದಂತಾಗಿದೆ.

&lt;big&gt;ನೀರಾವರಿ ಪ್ರದೇಶ&lt;/big&gt;

ಪ್ರಥಮ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ 119 ಟಿ.ಎಮ್.ಸಿ. ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸುಮಾರು 6,22,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಜಮೀನಿಗೆ ಹಾಗು ದ್ವಿತೀಯ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಕೀಮ್ ಬಿ ಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ನೀರನ್ನೂ ಸಹ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೆಚ್ಚಿನ 3,97,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಜಮೀನಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿದೆ.

&lt;big&gt;ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ&lt;/big&gt;

15 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ 1 ಹಾಗು 55 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ 3 ಘಟಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

&lt;big&gt;ವೆಚ್ಚ&lt;/big&gt;

ಜಲಾಶಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ 5500 ಕೋಟಿ, ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ 400 ಕೋಟಿ ಹಾಗು ಪುನರ್ವಸತಿಗಾಗಿ 2100 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು ವೆಚ್ಚವನ್ನು  ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

&lt;big&gt;ಉದ್ಘಾಟನೆ&lt;/big&gt;

21 [[ಆಗಸ್ಟ್]] [[2006]]ರಂದು [[ಭಾರತ]]ದ ಆಗಿನ[[ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]ಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ [[ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ]] ಅವರು [[ಲಾಲ ಬಹಾದ್ದೂರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] ಎಂದು ನಾಮಕರಣಗೊಂಡ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು.

* &lt;big&gt;[[ಮಲಪ್ರಭಾ]]&lt;/big&gt;

ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯು [[ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ]]ಯ [[ಉಪನದಿ]].

&lt;big&gt;ಉಗಮ&lt;/big&gt;

ಮಲಪ್ರಭಾ  ನದಿಯು [[ಬೆಳಗಾವಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಖಾನಾಪುರ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಕನಕುಂಬಿ]] ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ೧೬ ಕಿಲೊಮೀಟರ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೭೯೨ ಮೀಟರ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ]] ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ  ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ೩೦೪ ಕಿಲೊಮೀಟರುಗಳವರೆಗೆ ಹರಿದು  [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯನ್ನು, ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ೪೮೮ ಮೀಟರ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ  [[ಕೂಡಲ ಸಂಗಮ]]ದಲ್ಲಿ ಕೂಡುತ್ತದೆ. ಸಂಗಮದ ವರೆಗೆ ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೧೧,೫೪೯ ಚದುರು ಕಿಲೊಮೀಟರುಗಳು.

&lt;big&gt;ಉಪನದಿಗಳು&lt;/big&gt;

ಬೆಣ್ಣಿಹಳ್ಳ,  ಹಿರೆಹಳ್ಳ,  ತುಪರಿಹಳ್ಳ  ಹಾಗು  ತಾಸಹಳ್ಳಗಳು ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯನ್ನು ಸಂಗಮಿಸುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಹಳ್ಳಗಳು.

&lt;big&gt;ರೇಣುಕಾಸಾಗರ&lt;/big&gt;

ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ  [[ಸವದತ್ತಿ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಮುನವಳ್ಳಿ]] ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರ [[ನವಿಲುತೀರ್ಥ]] ದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಬಾಂಧಕಾಮಿನ ಆಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಈ ಆಣೆಕಟ್ಟು ೧೫೪.೫೩ ಮೀಟರ ಉದ್ದವಿದ್ದು ೪೦.೨೩ ಮೀಟರ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ೩೦.೨೬  ಘನ ಮೀಟರಗಳಿಷ್ಟಿದೆ. ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ೧೩,೫೭೮ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವು ಮುಳುಗಡೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ರೇಣುಕಾ ಜಲಾಶಯವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

&lt;big&gt;ಕಾಲುವೆಗಳು&lt;/big&gt;

ಮಲಪ್ರಭಾ ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ಎಡದಂಡೆಯ ಕಾಲುವೆಯು ೧೫೦ ಕಿಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ೫೩,೧೩೬ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಜಮೀನಿಗೆ ನೀರಾವರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.  ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳ ರೂವಾರಿಯಾದ ಇಂಜನಿಯರ [[ಎಸ್.ಜಿ.ಬಾಳೆಕುಂದ್ರಿ]]ಯವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ಈ ಕಾಲುವೆಗೆ ಬಾಳೆಕುಂದ್ರಿ ಕಾಲುವೆ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.

ಬಲದಂಡೆಯು  ೧೪೨ ಕಿಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು ೧,೩೯,೯೨೧ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರುಣ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.

ರೇಣುಕಾ ಜಲಾಶಯ ದಿಂದ  [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ]] ಹಾಗು [[ಧಾರವಾಡ]] ನಗರಗಳಿಗೆ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

&lt;big&gt;ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳಗಳು&lt;/big&gt;

ರೇಣುಕಾ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೫ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಂತ [[ಎಲ್ಲಮ್ಮ]] ನ ಗುಡಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಗು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಲಕ್ಷಾಂತರ
ಜನರು ಎಲ್ಲಮ್ಮ ದೇವಿಯ ಭಕ್ತರಿರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಭಾರತ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ದಿನ ಎಲ್ಲಮ್ಮನ ಜಾತ್ರೆ ಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿಯೆ [[ಸೊಗಲ]] ಗ್ರಾಮವಿದ್ದು ಪುರಾತನ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಗುಡಿ ಯಿಂದಾಗಿ ಹಾಗು ಮನೋಹರವಾದ, ಚಿಕ್ಕ ಜಲಪಾತಕ್ಕಾಗಿ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳ ಹಾಗು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ.

[[File:Gokak Falls.jpg|thumb|ಗೋಕಾಕ್ ಜಲಪಾತ]]

*  &lt;big&gt;[[ಘಟಪ್ರಭಾ]]&lt;/big&gt;

ಘಟಪ್ರಭಾ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಉಪನದಿ.

&lt;big&gt;ಉಗಮ&lt;/big&gt;

ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಯು [[ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ]] ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೮೮೪ ಮೀಟರ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸುತ್ತದೆ. ೨೮೩ ಕಿಮೀ ದೂರದಷ್ಟು ಹರಿದ ಬಳಿಕ  [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಕಲಾದಗಿ]] ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ೩೫ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಸಂಗಮಿಸುತ್ತದೆ.
ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ೮೮೨೯ ಚದುರು ಕಿಮೀ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ.

&lt;big&gt;ಉಪನದಿಗಳು&lt;/big&gt;

ಹಿರಣ್ಯಕೇಶಿ ಹಾಗು ತಾಮ್ರಪಣಱ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ನದಿಗಳು ಘಟಪ್ರಭಾದ ಉಪನದಿಗಳಾಗಿವೆ.

&lt;big&gt;ಆಣೆಕಟ್ಟುಗಳು&lt;/big&gt;

ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಗೆ [[ಗೋಕಾಕ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಧೂಪದಾಳ]] ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರ ೧೮೯೭ ನೆಯ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಡೆಗೋಡೆಯನ್ನು (wier) ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ತಡೆಗೋಡೆಯಿಂದ ೭೧ ಕಿಮೀ ಉದ್ದದ ಕಾಲುವೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ೪೨,೫೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರವು ಈ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ೧೦೯ ಕಿಮೀವರೆಗೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದೆ. ಹಾಗು [[ಹಿಡಕಲ್]] ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರ ಕಟ್ಟಲಾದ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ೬೫೯ ದಶಲಕ್ಷ ಘನಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನೀರಾವರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು  ೧,೩೯,೬೧೪ ಹೆಕ್ಟೇರ್‍ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ.

&lt;big&gt;ಮುಂದಿನ ಯೋಜನೆ&lt;/big&gt;

ಹಿಡಕಲ್ ಜಲಾಶಯದ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ೧೪೪೮ ದಶಲಕ್ಷ ಘನ ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯಿದ್ದು  ೨೦೨ ಕಿಮೀ ಉದ್ದದ ಬಲದಂಡೆ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಇವೆಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಯಿಂದ ಒಟ್ಟು ೩,೩೧,೦೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸಲಾಗುವದು.

&lt;big&gt;ಜಲಪಾತ&lt;/big&gt;

[[ಗೋಕಾಕ]] ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ೧೦ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಯು ೫೩ ಮೀಟರು ಆಳಕ್ಕೆ ಧುಮುಕುತ್ತ ಸುಂದರ ಜಲಪಾತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.
ಜಲಪಾತದ ಮೇಲ್ಗಡೆ ಒಂದು ಹಳೆಯ ತೂಗುಸೇತುವೆ ಇದ್ದು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಜಲಪಾತದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಹ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೆ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಅರಳೆ ಗಿರಣಿ ಇದೆ.

*  &lt;big&gt;[[ಭೀಮಾ]]&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;ಉಗಮ ಮತ್ತು ಸಂಗಮ&lt;/big&gt;

ಭೀಮಾ ನದಿಯು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದಲ್ಲಿ [[ಪುಣೆ]]ಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವ  ಭೀಮಾಶಂಕರ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದೆ. ಭೀಮಾ ನದಿಯು [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯ ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೆಸೂರ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.

[[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ [[ರಾಯಚೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಡ್ಲೂರು ಊರ ಹತ್ತಿರ, [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ ಗಡಿಗೆ ಸಮೀಪವಾಗಿ  ಈ ನದಿಯು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಕೂಡುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯ ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 300 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ಹರಿದಿದೆ.

&lt;big&gt;ಉಪನದಿಗಳು&lt;/big&gt;

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಮರಜಾ, ಮುಲ್ಲಾಮಾರಿ, ಗಂಡೋರಿ ಹಳ್ಳ, ಕಾಗಿನಾ ಹಾಗು ಬೆಣ್ಣೆತೊರಾ ಇವು ಭೀಮಾನದಿಯ ಉಪನದಿಗಳು.

*  &lt;big&gt;[[ಡೋಣಿ]]&lt;/big&gt;
ಡೋಣಿ ನದಿಯು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ಸಾಂಗ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜತ್ತ ಹತ್ತಿರ ಉಗಮವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 250ಕಿ.ಮೀ. ಹರಿದು  ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೋಡೆ ಕಲ್ಲ ಹತ್ತಿರ ಕೃಷ್ಣಾ  ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜೋಳದ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಡೋಣಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಡೋಣಿ ಬೆಳೆದರೆ ಓಣಿಲ್ಲ ಜೋಳಯಂಎಬ ನಾಣ್ಣುಡಿಯಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಜೋಳ ಕರ್ನಾಟಕದ ತುಂಬೆಲ್ಲ ವಿಜಯಪುರ ಜೋಳ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ.v

==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [http://www.aii.unimelb.edu.au/events/discovering-deccan Discovering Deccan - Badami, Aihole, Pattadakal, Bijapur Gulbarga, Bidar and Hampi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130416065156/http://www.aii.unimelb.edu.au/events/discovering-deccan |date=2013-04-16 }}
* [http://www.deccanherald.com/content/326130/celebrating-our-heritage.html Celebrating our heritage]
* [http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/his_chalukyas.html Early Chalukyas - Maharashtra Gazetteer]
* [http://books.google.co.in/books?id=RUX8-PzWohgC&amp;pg=PA402-IA5&amp;source=gbs_selected_pages&amp;cad=3#v=onepage&amp;q&amp;f=false The Kadamba Kula: A History of Ancient and Mediaeval Karnataka]

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ]]</text>
      <sha1>3ztfby1xhk49lo9hcf8nine24blwjtd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431711</id>
      <parentid>1431694</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>A826 moved page [[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ]] to [[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ]] over a redirect without leaving a redirect: Revert;  not accurate</comment>
      <origin>1431694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30913" sha1="3ztfby1xhk49lo9hcf8nine24blwjtd" xml:space="preserve">[[File:Mallikarjuna and Kashivishwanatha temples at Pattadakal.jpg|thumb|right|240px|Pattadakal Temple Complex, [[Pattadakal]]lu]]
[[File:GolGumbaz2.jpg|thumb|right|240px|Gol Gumbaz, Vijapura]]
'''ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ :''' ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇದನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ರಚನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬೆಳಗಾವಿ ಮತ್ತು ಕಲಬುರ್ಗಿ ವಿಭಾಗದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮಾದರಿ ರಾಜಧಾನಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಆಗುವ ಹಾಗೆ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೂತನ ರಾಜಧಾನಿ ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲಿದೆ.


ದಕ್ಷಿಣ [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿರುವ ೩೦೦ರಿಂದ ೭೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿನ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಒಂದು ಶುಷ್ಕವಾದ ವಿಸ್ತಾರ. ಇದು [[ಬೆಳಗಾವಿ]], [[ಬಿಜಾಪುರ]], [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]], [[ಬೀದರ್]], [[ಬಳ್ಳಾರಿ]],[[ವಿಜಯನಗರ]],[[ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ]], [[ಯಾದಗಿರಿ]], [[ರಾಯಚೂರು]], [[ಗದಗ್]], [[ಧಾರವಾಡ]], [[ಹಾವೇರಿ]], [[ಕೊಪ್ಪಳ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ]] ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳಾದ [[ಭೀಮಾ]], [[ಘಟಪ್ರಭಾ]], [[ಮಲಪ್ರಭಾ]] ಮತ್ತು [[ತುಂಗಭದ್ರಾ]] ನದಿಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ.ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ 
ಜನರ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರವು ಬಿಳಿಜೊಳದ ರೊಟ್ಟಿ,ವಿವಿಧ ತರಕಾರಿ ಅಥವಾ ಕಾಳುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಪಲ್ಯಾ,ವಿವಿಧ ಚಟ್ನಿ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿ ಮೊಸರು.

==ಹವಾಮಾನ==

* &lt;big&gt;ಬೇಸಿಗೆ-ಚಳಿಗಾಲ&lt;/big&gt;- ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹವಾಗುಣವು  ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು  ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ 42.7 ಡಿಗ್ರಿವರೆಗೆ(ಏಪ್ರಿಲ್ ನಲ್ಲಿ), ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ 9.5 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.
* &lt;big&gt;ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲ&lt;/big&gt; - 35&amp;nbsp;°C - 42&amp;nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್
* &lt;big&gt;ಚಳಿಗಾಲ&lt;/big&gt; ಮತ್ತು &lt;big&gt;ಮಳೆಗಾಲ&lt;/big&gt; -  18&amp;nbsp;°C - 28°Cಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್
* &lt;big&gt;ಮಳೆ&lt;/big&gt; - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆ 300 - 600ಮಿಮಿ ಗಳಸ್ಟು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.
* &lt;big&gt;ಗಾಳಿ&lt;/big&gt; - ಗಾಳಿ ವೇಗ  18.2 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ್), 19.6 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜುಲೈ)ಹಾಗೂ  17.5 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್) ಇರುತ್ತದೆ.

==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ==

ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ &lt;big&gt;ಕನ್ನಡ&lt;/big&gt;. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ [[ಉರ್ದು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ ವಿಜಯಪುರ ಕನ್ನಡವೆಂದೇ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒಕ್ಕಲುತನ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯೋಗ. ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವೊಂದು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ನೇಕಾರಿಕೆ ಇದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳು: [[ಜೋಳ]], [[ಸಜ್ಜೆ]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ಶೇಂಗಾ]],[[ಸಪೋಟ|ಚಿಕ್ಕು]], [[ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ]], [[ಈರುಳ್ಳಿ|ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ)]]. [[ದ್ರಾಕ್ಷಿ]], [[ದಾಳಿಂಬೆ]], ಕಬ್ಬು [[ನಿಂಬೆ]] ಹಣ್ಣುಗಳು ಪರರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಪರದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಆಗುತ್ತವೆ.

==ಆಹಾರ==

ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಜೋಳ. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. ಜವಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. ವಿಜಯಪುರದ ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ, ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣೆ ಬದನೆಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರುಗಳು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ.

==ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು==

{{col-begin}}
{{col-break}} 
*[[ಪರಶುರಾಮ (Pರಾಮ)]]
* ಮಹತಪಸ್ವಿ ಮುರುಘೇಂದ್ರ ಶಿವಯೋಗಿಯವರು
* ಮರುಳಶಂಕರ ಶ್ರೀಗಳು
* ಗುರು ಯಲ್ಲಾಲಿಂಗ ಮಹಾರಾಜರು
* [[ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿ]]
* [[ಅಣ್ಣ ಬಸವಣ್ಣ]]
* [[ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿ ರಮಾನಂಧ ತಿರ್ಥರು]]                                                                
* [[ಕುಮಾರ ವಾಲ್ಮೀಕಿ]]
* [[ಡಾ. ಮುರಿಗೆಪ್ಪ ಚನ್ನವೀರಪ್ಪ ಮೋದಿ]]
* [[ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ ಅಂಬಲಿ]]
* [[ಕಡಕೋಳದ ಮಡಿವಾಳಪ್ಪ]]
* [[ಗರಗದ ಮಡಿವಾಳಪ್ಪ]]
* [[ಅರಳಗುಂಡಗಿ ಶರಣಬಸಪ್ಪ]]
* [[ಸಂತ ಶೀಶುನಾಳ ಶರಿಫ]]
* [[ಪಡಿಂತ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿಗಳು]]
* [[ಅಜಾತ ಶತ್ರು ನಾಗಲಿಂಗ ಅಜ್ಜ]]
* [[ಗದಗ ತೊಂಟಾದಾರ್ಯ ಶ್ರೀಗಳು]]
* [[ನಿಜಗುಣಾನಂದ ಸ್ವಾಮಿಗಳು]]
* [[ಎಸ್ ಆರ್ ಹಿರೇಮಠ]]
* [[ಷಟ್ಪದಿ ಜನಕ ಕೊಂಡಗೂಳಿ ಕೇಶಿರಾಜ]]
* [[ಡಾ.ದ.ರಾ ಬೇಂದ್ರೆ]]
* [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದಾರೂಢರು]]
* [[ಗಂಗಾವತಿ ಪ್ರಾಣೇಶ]]
* [[ಫ.ಗು.ಹಳಕಟ್ಟಿ]]
* [[ಶಿಂಪಿ ಲಿಂಗಣ್ಣ]]
* [[ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳು]]
* [[ಶ್ರೀ ಗುರು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸದಾಶಿವ ಮೂರ್ತಿ]]
* [[ಶ್ರೀ ಬಂಥನಾಳ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು]]
* [[ಶ್ರೀ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳು]]
* [[ಗಣಪತರಾವ್ ಮಹಾರಾಜ]]
* [[ಆಲೂರು ವೆಂಕಟ ರಾವ್]]
* [[ಎಂ.ಎಂ.ಕಲಬುರ್ಗಿ]]
* [[ರೇ.ಚ.ರೇವಡಿಗಾರ]] 
{{col-break}}
* [[ಸುಧಾ ಮೂರ್ತಿ]]
* [[ಅರವಿಂದ ಮಾಲಗತ್ತಿ]]
* [[ಕುಸುಮಾಕರ ದೇವರಗೆಣ್ಣೂರು]]
* [[ರಾಜು ತಾಳಿಕೋಟಿ]]
* [[ಡಾ. ಸರಸ್ವತಿ ಚಿಮ್ಮಲಗಿ]]
* [[ಸುನಿಲಕುಮಾರ ದೇಸಾಯಿ]]
* [[ಶಂಕರ ಮಹಾದೇವ ಬಿದರಿ]]
* [[ಶಂ.ಗು.ಬಿರಾದಾರ]]
* [[ಶರಣಪ್ಪ ಕಂಚಾಣಿ]]
* [[ರವೀಂದ್ರ ಹಂದಿಗನೂರ]]
* [[ನಟಕೇಸರಿ ಸಿದ್ರಾಮಪ್ಪ]]
* [[ಅಮಿರಬಾಯಿ ಕರ್ನಾಟಕಿ]]
* ವೆಂಕಣ್ಣ  ನಾಯಕ
* [[ಕೃಷ್ಣ ಗೋಪಾಲ ಜೋಶಿ]]
* [[ಎಂ.ಬಿ.ಪಾಟೀಲ]]
{{col-break}}
* [[ಬಸನಗೌಡ ಆರ್. ಪಾಟೀಲ್]]
* [[ರಮೇಶ್ ಜಿಗಜಿಣಗಿ]]
* [[ಶಿವಾನಂದ ಹಿರೇಮಠ]]
* [[ಬಸಂತಕುಮಾರ ಪಾಟೀಲ]]
* [[ಸ.ಜ.ನಾಗಲೋಟಿ ಮಠ]]
* [[ಎಚ್ ಬಿ ವಾಲೀಕಾರ]]
* [[ಆರ್. ಆರ್. ಹಂಚಿನಾಳ]]
* [[ಕೃಷ್ಣ ಕೊಲ್ಹಾರ ಕುಲಕರ್ಣಿ]]
* [[ಜಿ.ವಿ.ಕುಲಕರ್ಣಿ]]
* [[ಪಿ.ಬಿ.ಧುತ್ತರಗಿ]]
* [[ಬಸವರಾಜ ಡೋಣೂರ]]
* [[ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಪುರಾಣಿಕ]]
* [[ರಾಮಚಂದ್ರ ಕೊಟ್ಟಲಗಿ]]
* [[ಕೆ.ಎನ್.ಸಾಳುಂಕೆ]]
* [[ಪಂಡರಿನಾಥಾಚಾರ್ಯ ಗಲಗಲಿ]]
{{col-break}}
* [[ಶಾಂತಾ ಇಮ್ರಾಪುರ]]
* ಪ್ರೊ.ಬಿ.ಆರ್.ಪೋಲೀಸಪಾಟೀಲ
* ಪ್ರೊ.ಶಿವರುದ್ರ ಕಲ್ಲೋಳಕರ್
* ಶಿವನಗೌಡ ಕೋಟಿ
* [[ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಸಿಂದಗಿ]]
* [[ಪ್ರೊ.ಎನ್.ಜಿ.ಕರೂರ]]
* ಗೋಪಾಲ ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ ನಾಯಕ
* [[ಇಂದುಮತಿ ಸಾಲಿಮಠ]]
* [[ರಂಜಾನ ದರ್ಗಾ]]
* [[ಶರಣಪ್ಪ ಇಜೇರಿ]]
* [[ಮಧುರಚೆನ್ನ]]
* [[ಗುರುಲಿಂಗ ಕಾಪಸೆ]]
* [[ಶಶಿಕಲಾ ವೀರಯ್ಯಸ್ವಾಮಿ]]
* [[ಶಾಂತಾದೇವಿ ಕಣವಿ]]
* [[ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಸುತಾರ]]
* [[ಗುರುರಾಜ ಬಿರಾದಾರ]]

{{col-end}} shree abhinava pundalinga maharajaru sukhetra golasar

ಪರಶುರಾಮ (Pರಾಮ)==ಸಂಸ್ಕೃತಿ==

[[File:Lambaniwomen.jpg|thumb|ಲಂಬಾಣಿ ಜನಾಂಗದ ಮಹಿಳೆ]]
[[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]]
[[ಚಿತ್ರ:scan0038.jpg|thumb|ಕೃಷ್ಣ ಗೋಪಾಲ ಜೋಶಿ]]
ಅಪ್ಪಟ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು  ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಪುರುಷರು  ದೋತ್ರ, ನೆಹರು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ  ರುಮಾಲು(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆ ಯರು ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.

==ಕಲೆ==

ಲಾವಣಿ ಪದಗಳು, ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಗೀಗೀ ಪದಗಳು, ಹಂತಿ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಹರಮ್ ಹೆಜ್ಜೆ ಕುಣಿತ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಈ ನಾಡಿನ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ.

==ಉದ್ಯೋಗ==

ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ ಸುಮಾರು 70% ಜನಸಂಖ್ಯೆ  ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ರೇಷ್ಮೆ  ತಯಾರಿಕೆ, ಕುರಿ ಮತ್ತು ಆಡು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪ ಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ.

==ನದಿಗಳು==

* &lt;big&gt;[[ಕೃಷ್ಣಾ]]&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ&lt;/big&gt;

[[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾಬಳೇಶ್ವರ ಸಮೀಪದ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದ ಹತ್ತಿರ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 1338 ಮೀಟರ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ  ಉಗಮವಾಗಿ  ಸುಮಾರು 1392 ಕಿ.ಮಿ.ಗಳಷ್ಟು ದೂರ  [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಎರಡನೆಯ ದೊಡ್ಡ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಮಲಪ್ರಭಾ, ಘಟಪ್ರಭಾ ಮತ್ತು ಡೋಣಿ ನದಿಗಳು [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯ ಉಪನದಿಗಳಾಗಿವೆ.

ನದಿಗೆ [[ಬಾಗಲಕೋಟ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಜಮಖಂಡಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಹಿಪ್ಪರಗಿ]] ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಹಿಪ್ಪರಗಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು, ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಆಲಮಟ್ಟಿ]] ಹತ್ತಿರ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಬಾಚಿಹಾಳ]] - [[ಸಿದ್ದಾಪುರ]] ಹತ್ತಿರ ನಾರಾಯಣಪುರ ಆಣೆಕಟ್ಟುನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಒಟ್ಟು ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರು 2,60,000 ಚದುರು ಕಿ.ಮಿ. ಇರುತ್ತದೆ.

[[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಸುಮಾರು 10ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾರೇಜುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಉದ್ದವಾದ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೊಲ್ಹಾರ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹಿರಿ ಹೊಳಿಯಂತಲು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಯಾದ ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆ ನ್ನು ಈ ನದಿಯಿಂದ ಕೈಗಿತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ನದಿಯು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜೀವ ನದಿಯಾಗಿದೆ. [[ರಾಯಚೂರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಡ್ಲು ಎಂಬಲ್ಲಿ  ಭೀಮಾ ನದಿಯು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.

&lt;big&gt;ಶಿಲಾನ್ಯಾಸ&lt;/big&gt;

1962ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ]]ದ [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]ಯಾದ ಶ್ರೀ   [[ಲಾಲ ಬಹಾದ್ದೂರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]]ಯವರು ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆಗೆ ಅಡಿಗಲ್ಲನ್ನಿಟ್ಟರು. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಜಲಾಶಯ ಹಾಗು ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಸುಮಾರು 70 ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ಹಾಗು [[ಮಲಪ್ರಭಾ]] ಗಳ ಸಂಗಮದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣಪುರ ಜಲಾಶಯಗಳಿವೆ. [[1994]]ರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ಭಾಗ್ಯ ಜಲ ನಿಗಮದ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಆಬಳಿಕ ಕೆಲಸ ಚುರುಕಾಗಿ ನಡೆದರೂ ಸಹ ಆಂಧ್ರ ಹಾಗು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಗಳು [[ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ತಕರಾರು ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ, ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ಪುರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಎತ್ತರವಾದ 524 ಮೀಟರುಗಳ ಬದಲಾಗಿ 519.60 ಮೀಟರುಗಳಿಗೆ ಕಾಮಗಾರಿಯನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

&lt;big&gt;ಮುಳುಗಡೆ ಪ್ರದೇಶ&lt;/big&gt;

ಆಲಮಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹಿಪ್ಪರಗಿವರೆಗೆ 136 ಕಿ.ಮಿ.ವರೆಗೆ ಹಿನ್ನೀರು ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದು 201 ಗ್ರಾಮಗಳು ಹಾಗು [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]]ಯ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗ ಮುಳುಗಡೆಯಾಗಿವೆ.

&lt;big&gt;ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ&lt;/big&gt;

ಹಿಪ್ಪರಗಿಯಲ್ಲಿ 13 ಟಿ.ಎಮ್.ಸಿ., ಆಲಮಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 123 ಟಿ.ಎಮ್.ಸಿ. (519.60 ಮೀಟರವರೆಗೆ) ಹಾಗು ನಾರಾಯಣಪುರದಲ್ಲಿ 37 ಟಿ.ಎಮ್.ಸಿ. ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಚಾವತ್ ಆಯೋಗದ ಸ್ಕೀಮ್ ಎ ದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆಗೆ ನೀಡಲಾದ 173 ಟಿ.ಎಮ್.ಸಿ. ನೀರಿನ ಪುರ್ಣ ಸಂಗ್ರಹವಾದಂತಾಗಿದೆ.

&lt;big&gt;ನೀರಾವರಿ ಪ್ರದೇಶ&lt;/big&gt;

ಪ್ರಥಮ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ 119 ಟಿ.ಎಮ್.ಸಿ. ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸುಮಾರು 6,22,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಜಮೀನಿಗೆ ಹಾಗು ದ್ವಿತೀಯ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಕೀಮ್ ಬಿ ಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ನೀರನ್ನೂ ಸಹ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೆಚ್ಚಿನ 3,97,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಜಮೀನಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿದೆ.

&lt;big&gt;ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ&lt;/big&gt;

15 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ 1 ಹಾಗು 55 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ 3 ಘಟಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

&lt;big&gt;ವೆಚ್ಚ&lt;/big&gt;

ಜಲಾಶಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ 5500 ಕೋಟಿ, ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ 400 ಕೋಟಿ ಹಾಗು ಪುನರ್ವಸತಿಗಾಗಿ 2100 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು ವೆಚ್ಚವನ್ನು  ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

&lt;big&gt;ಉದ್ಘಾಟನೆ&lt;/big&gt;

21 [[ಆಗಸ್ಟ್]] [[2006]]ರಂದು [[ಭಾರತ]]ದ ಆಗಿನ[[ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]ಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ [[ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ]] ಅವರು [[ಲಾಲ ಬಹಾದ್ದೂರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] ಎಂದು ನಾಮಕರಣಗೊಂಡ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು.

* &lt;big&gt;[[ಮಲಪ್ರಭಾ]]&lt;/big&gt;

ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯು [[ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ]]ಯ [[ಉಪನದಿ]].

&lt;big&gt;ಉಗಮ&lt;/big&gt;

ಮಲಪ್ರಭಾ  ನದಿಯು [[ಬೆಳಗಾವಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಖಾನಾಪುರ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಕನಕುಂಬಿ]] ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ೧೬ ಕಿಲೊಮೀಟರ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೭೯೨ ಮೀಟರ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ]] ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ  ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ೩೦೪ ಕಿಲೊಮೀಟರುಗಳವರೆಗೆ ಹರಿದು  [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯನ್ನು, ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ೪೮೮ ಮೀಟರ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ  [[ಕೂಡಲ ಸಂಗಮ]]ದಲ್ಲಿ ಕೂಡುತ್ತದೆ. ಸಂಗಮದ ವರೆಗೆ ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೧೧,೫೪೯ ಚದುರು ಕಿಲೊಮೀಟರುಗಳು.

&lt;big&gt;ಉಪನದಿಗಳು&lt;/big&gt;

ಬೆಣ್ಣಿಹಳ್ಳ,  ಹಿರೆಹಳ್ಳ,  ತುಪರಿಹಳ್ಳ  ಹಾಗು  ತಾಸಹಳ್ಳಗಳು ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯನ್ನು ಸಂಗಮಿಸುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಹಳ್ಳಗಳು.

&lt;big&gt;ರೇಣುಕಾಸಾಗರ&lt;/big&gt;

ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ  [[ಸವದತ್ತಿ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಮುನವಳ್ಳಿ]] ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರ [[ನವಿಲುತೀರ್ಥ]] ದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಬಾಂಧಕಾಮಿನ ಆಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಈ ಆಣೆಕಟ್ಟು ೧೫೪.೫೩ ಮೀಟರ ಉದ್ದವಿದ್ದು ೪೦.೨೩ ಮೀಟರ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ೩೦.೨೬  ಘನ ಮೀಟರಗಳಿಷ್ಟಿದೆ. ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ೧೩,೫೭೮ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವು ಮುಳುಗಡೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ರೇಣುಕಾ ಜಲಾಶಯವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

&lt;big&gt;ಕಾಲುವೆಗಳು&lt;/big&gt;

ಮಲಪ್ರಭಾ ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ಎಡದಂಡೆಯ ಕಾಲುವೆಯು ೧೫೦ ಕಿಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ೫೩,೧೩೬ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಜಮೀನಿಗೆ ನೀರಾವರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.  ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳ ರೂವಾರಿಯಾದ ಇಂಜನಿಯರ [[ಎಸ್.ಜಿ.ಬಾಳೆಕುಂದ್ರಿ]]ಯವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ಈ ಕಾಲುವೆಗೆ ಬಾಳೆಕುಂದ್ರಿ ಕಾಲುವೆ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.

ಬಲದಂಡೆಯು  ೧೪೨ ಕಿಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು ೧,೩೯,೯೨೧ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರುಣ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.

ರೇಣುಕಾ ಜಲಾಶಯ ದಿಂದ  [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ]] ಹಾಗು [[ಧಾರವಾಡ]] ನಗರಗಳಿಗೆ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

&lt;big&gt;ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳಗಳು&lt;/big&gt;

ರೇಣುಕಾ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೫ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಂತ [[ಎಲ್ಲಮ್ಮ]] ನ ಗುಡಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಗು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಲಕ್ಷಾಂತರ
ಜನರು ಎಲ್ಲಮ್ಮ ದೇವಿಯ ಭಕ್ತರಿರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಭಾರತ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ದಿನ ಎಲ್ಲಮ್ಮನ ಜಾತ್ರೆ ಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿಯೆ [[ಸೊಗಲ]] ಗ್ರಾಮವಿದ್ದು ಪುರಾತನ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಗುಡಿ ಯಿಂದಾಗಿ ಹಾಗು ಮನೋಹರವಾದ, ಚಿಕ್ಕ ಜಲಪಾತಕ್ಕಾಗಿ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳ ಹಾಗು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ.

[[File:Gokak Falls.jpg|thumb|ಗೋಕಾಕ್ ಜಲಪಾತ]]

*  &lt;big&gt;[[ಘಟಪ್ರಭಾ]]&lt;/big&gt;

ಘಟಪ್ರಭಾ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಉಪನದಿ.

&lt;big&gt;ಉಗಮ&lt;/big&gt;

ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಯು [[ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ]] ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೮೮೪ ಮೀಟರ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸುತ್ತದೆ. ೨೮೩ ಕಿಮೀ ದೂರದಷ್ಟು ಹರಿದ ಬಳಿಕ  [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಕಲಾದಗಿ]] ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ೩೫ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಸಂಗಮಿಸುತ್ತದೆ.
ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ೮೮೨೯ ಚದುರು ಕಿಮೀ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ.

&lt;big&gt;ಉಪನದಿಗಳು&lt;/big&gt;

ಹಿರಣ್ಯಕೇಶಿ ಹಾಗು ತಾಮ್ರಪಣಱ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ನದಿಗಳು ಘಟಪ್ರಭಾದ ಉಪನದಿಗಳಾಗಿವೆ.

&lt;big&gt;ಆಣೆಕಟ್ಟುಗಳು&lt;/big&gt;

ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಗೆ [[ಗೋಕಾಕ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಧೂಪದಾಳ]] ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರ ೧೮೯೭ ನೆಯ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಡೆಗೋಡೆಯನ್ನು (wier) ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ತಡೆಗೋಡೆಯಿಂದ ೭೧ ಕಿಮೀ ಉದ್ದದ ಕಾಲುವೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ೪೨,೫೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರವು ಈ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ೧೦೯ ಕಿಮೀವರೆಗೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದೆ. ಹಾಗು [[ಹಿಡಕಲ್]] ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರ ಕಟ್ಟಲಾದ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ೬೫೯ ದಶಲಕ್ಷ ಘನಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನೀರಾವರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು  ೧,೩೯,೬೧೪ ಹೆಕ್ಟೇರ್‍ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ.

&lt;big&gt;ಮುಂದಿನ ಯೋಜನೆ&lt;/big&gt;

ಹಿಡಕಲ್ ಜಲಾಶಯದ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ೧೪೪೮ ದಶಲಕ್ಷ ಘನ ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯಿದ್ದು  ೨೦೨ ಕಿಮೀ ಉದ್ದದ ಬಲದಂಡೆ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಇವೆಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಯಿಂದ ಒಟ್ಟು ೩,೩೧,೦೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸಲಾಗುವದು.

&lt;big&gt;ಜಲಪಾತ&lt;/big&gt;

[[ಗೋಕಾಕ]] ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ೧೦ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಯು ೫೩ ಮೀಟರು ಆಳಕ್ಕೆ ಧುಮುಕುತ್ತ ಸುಂದರ ಜಲಪಾತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.
ಜಲಪಾತದ ಮೇಲ್ಗಡೆ ಒಂದು ಹಳೆಯ ತೂಗುಸೇತುವೆ ಇದ್ದು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಜಲಪಾತದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಹ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೆ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಅರಳೆ ಗಿರಣಿ ಇದೆ.

*  &lt;big&gt;[[ಭೀಮಾ]]&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;ಉಗಮ ಮತ್ತು ಸಂಗಮ&lt;/big&gt;

ಭೀಮಾ ನದಿಯು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದಲ್ಲಿ [[ಪುಣೆ]]ಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವ  ಭೀಮಾಶಂಕರ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದೆ. ಭೀಮಾ ನದಿಯು [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯ ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೆಸೂರ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.

[[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ [[ರಾಯಚೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಡ್ಲೂರು ಊರ ಹತ್ತಿರ, [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ ಗಡಿಗೆ ಸಮೀಪವಾಗಿ  ಈ ನದಿಯು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಕೂಡುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯ ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 300 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ಹರಿದಿದೆ.

&lt;big&gt;ಉಪನದಿಗಳು&lt;/big&gt;

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಮರಜಾ, ಮುಲ್ಲಾಮಾರಿ, ಗಂಡೋರಿ ಹಳ್ಳ, ಕಾಗಿನಾ ಹಾಗು ಬೆಣ್ಣೆತೊರಾ ಇವು ಭೀಮಾನದಿಯ ಉಪನದಿಗಳು.

*  &lt;big&gt;[[ಡೋಣಿ]]&lt;/big&gt;
ಡೋಣಿ ನದಿಯು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ಸಾಂಗ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜತ್ತ ಹತ್ತಿರ ಉಗಮವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 250ಕಿ.ಮೀ. ಹರಿದು  ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೋಡೆ ಕಲ್ಲ ಹತ್ತಿರ ಕೃಷ್ಣಾ  ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜೋಳದ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಡೋಣಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಡೋಣಿ ಬೆಳೆದರೆ ಓಣಿಲ್ಲ ಜೋಳಯಂಎಬ ನಾಣ್ಣುಡಿಯಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಜೋಳ ಕರ್ನಾಟಕದ ತುಂಬೆಲ್ಲ ವಿಜಯಪುರ ಜೋಳ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ.v

==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [http://www.aii.unimelb.edu.au/events/discovering-deccan Discovering Deccan - Badami, Aihole, Pattadakal, Bijapur Gulbarga, Bidar and Hampi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130416065156/http://www.aii.unimelb.edu.au/events/discovering-deccan |date=2013-04-16 }}
* [http://www.deccanherald.com/content/326130/celebrating-our-heritage.html Celebrating our heritage]
* [http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/his_chalukyas.html Early Chalukyas - Maharashtra Gazetteer]
* [http://books.google.co.in/books?id=RUX8-PzWohgC&amp;pg=PA402-IA5&amp;source=gbs_selected_pages&amp;cad=3#v=onepage&amp;q&amp;f=false The Kadamba Kula: A History of Ancient and Mediaeval Karnataka]

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ]]</text>
      <sha1>3ztfby1xhk49lo9hcf8nine24blwjtd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸಿರಿ (ಗೋವಿನ ತಳಿ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49644</id>
    <revision>
      <id>1431704</id>
      <parentid>1427112</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:36:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vikashegde</username>
        <id>417</id>
      </contributor>
      <comment>ಉಲ್ಲೇಖ ಸೇರ್ಪಡೆ</comment>
      <origin>1431704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6599" sha1="0dusj0gkby4g61a6v86e3fqh0b3ef64" xml:space="preserve">{{Infobox cowbreed
| name =ಸಿರಿ  
| image = 
| image_caption = 
| breed = ಸಿರಿ 
| origin = ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಭುತಾನ್ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳ
| class = ಉಭಯ, ಧೃಡ ಶರೀರ
| color = ಸಾಂದ್ರ ಬೂದು, ಕಪ್ಪು, ಬಿಳಿ ಪಟ್ಟೆ
| face = ಉಬ್ಬಿದ ಹಣೆ
| horns = ಉಬ್ಬಿದ ಕೊಂಬು
| legs = ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರ
| ears =  ಅಡ್ಡಚಾಚಿದ ಕಿವಿ, 
}}

[[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಸಿಕ್ಕಿಂ]], [[ಭೂತಾನ್]] ಮತ್ತು [[ನೇಪಾಳ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಾರ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಹಾಲಿನ ತಳಿ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾದ ತಳಿ '''ಸಿರಿ'''&lt;ref&gt;https://epubs.icar.org.in/index.php/IJAnS/article/view/60832&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://breeds.okstate.edu/cattle/siri-cattle&lt;/ref&gt;. ಒಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ನೀರು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ತಳಿ ಇದು.  ಸಿರಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ [[ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌]] ಮತ್ತು ಸಿಕ್ಕಿಂ ರಾಜ್ಯಗಳ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಒಂದು ಪೂರ್ವ ಮಧ್ಯಮಗಾತ್ರದ ಗೋತಳಿ. ಕೃತಕ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಕೊಳವೆಗಳು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗವನ್ನು ತಲುಪದ ಕಾರಣ ಈ ತಳಿ ಇಂದಿಗೂ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ.  ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವುದು ಛಾವಣಿ ಕೃಷಿ. ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಾಹಸಮಯ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿಸಿದ್ದು ಸಿರಿ. [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಜೋಳ]], [[ಶುಂಠಿ]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳು. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಹಳ; ಮಳೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೩- ೫೫ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್, ಅದೂ ವರ್ಷಾವಧಿ ಹಂಚಿಹೋಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಮೇವೂ ಅಲಭ್ಯ. ಒಣಹುಲ್ಲು, ಸಿಪ್ಪೆ ಮತ್ತು ಖಾನ್ಯು, ಗೋಗುನ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಮರಗಳ ಎಲೆಗಳು -ಇವುಗಳೆ ಮೇವು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಿರಿವಂತರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗೊಟಮಾಲ ಎಂಬ ಹುಲ್ಲು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಹಸುಗಳಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಉತ್ತಮ ಆಹಾರ; ಅಕ್ಕಿ ನುಚ್ಚು, ಖ್ಹುಶ್ ಎಂಬ ಒಣ ಹಣ್ಣು, ಜೋಳದ  ಹೊಟ್ಟು ಇವೆಲ್ಲವುಗಳನ್ನು ಕುದಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಹಿಂಡಿ. ಹಸುಗಳನ್ನು ಮಂದೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಪಾಲಕರು ಮೇವಿಗಾಗಿ ಕಾಡಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಪದ್ದತಿ ಇದೆ.

==ದೇಹ ರೂಪ ಲಕ್ಷಣಗಳು== 
ಸಿರಿ ತಳಿಯ ಗೋವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಬೂದು ಪಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವು.&lt;ref&gt;https://www.wegopals.com/indian-cattle-breed/siri/&lt;/ref&gt; ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಯಾವುದೆ ಪಟ್ಟೆಗಳಿಲ್ಲದ ಪೂರ್ಣ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಬೂದು ಹಸುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರ ಕೊಂಬು, ಅಡ್ಡಚಾಚಿರುವ ಕಿವಿಗಳು, ಉಬ್ಬಿದ ಹಣೆ ಇವುಗಳ ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಎತ್ತರ ಅಜಮಾಸು ೧೨೦ಸೆ.ಮಿ. ಸಿರಿಗಳ ಒಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಇದು cervico-thoracic ವಿಧದ ಗೂನು ಹೊಂದಿದ ಭಾರತದ ಏಕಮಾತ್ರ ತಳಿ. ಈ ವಿಧದ ಗೂನು ಹೊಂದಿದ ತಳಿಗಳು ಚೀನಾದ ಸಿಕೊಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ನೇಯ ಭೂತಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆಯಾದರೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಸಿರಿ ಮಾತ್ರ. ಸಿರಿ ತಳಿಯನ್ನೆ ಹೊಂದುವ ನೇಪಾಳಿ ತಳಿಯ ಜೊತೆ ಸಂಕರ ಮಾಡಿದ '''ಕಚ್ಚ ಸಿರಿ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತಳಿ ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯ. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ನಿಲುವು, ಮತ್ತು ಗೂನುಗಳಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಬಹುದು.

==ಸ್ಥಿತಿಗತಿ==
೭೦ರ ದಶಕದವರೆಗೂ ವಿಪುಲವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ತಳಿ ಇದು. ೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀರಕ್ರಾಂತಿ ಬಂದಮೇಲೆ ಈ ತಳಿ ನಾಮಾವಶೇಷಗೊಂಡು ೨೦೦೦ನೆ ಇಸವಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಡೆದ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಹತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು. ಸಂಪರ್ಕದ ಯಾವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೂ ಇಲ್ಲದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ಹಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಶುಧ್ಧ ತಳಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಇದೆ. ಕೃತಕ ಗರ್ಭದಾರಣೆಯ ಕೊಳವೆಗಳು ಸರಿಯಾದ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿದ ಕಾರಣ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ತಲುಪದಿರುವುದು ಈ ತಳಿಯ ಉಳಿವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

==ಆಧಾರ/ಆಕರ==
[http://www.vishwagou.org 'ಗೋವಿಶ್ವಲೋಕ' ಜಾಲತಾಣದ 'ಗೋವಿಶ್ವ' ಇ-ಪತ್ರಿಕೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181124170614/http://www.vishwagou.org/ |date=2018-11-24 }}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಗೋತಳಿಗಳು]]

{{ಭಾರತದ ಗೋತಳಿಗಳು}}</text>
      <sha1>0dusj0gkby4g61a6v86e3fqh0b3ef64</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431705</id>
      <parentid>1431704</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:38:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vikashegde</username>
        <id>417</id>
      </contributor>
      <origin>1431705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6917" sha1="e69vqosgotqoup9pqqyvo3moy1g2hqs" xml:space="preserve">{{Infobox cowbreed
| name =ಸಿರಿ  
| image = 
| image_caption = 
| breed = ಸಿರಿ 
| origin = ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಭುತಾನ್ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳ
| class = ಉಭಯ, ಧೃಡ ಶರೀರ
| color = ಸಾಂದ್ರ ಬೂದು, ಕಪ್ಪು, ಬಿಳಿ ಪಟ್ಟೆ
| face = ಉಬ್ಬಿದ ಹಣೆ
| horns = ಉಬ್ಬಿದ ಕೊಂಬು
| legs = ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರ
| ears =  ಅಡ್ಡಚಾಚಿದ ಕಿವಿ, 
}}

[[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಸಿಕ್ಕಿಂ]], [[ಭೂತಾನ್]] ಮತ್ತು [[ನೇಪಾಳ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಾರ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಹಾಲಿನ ತಳಿ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾದ ತಳಿ '''ಸಿರಿ'''&lt;ref&gt;https://epubs.icar.org.in/index.php/IJAnS/article/view/60832&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://breeds.okstate.edu/cattle/siri-cattle&lt;/ref&gt;. ಒಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ನೀರು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ತಳಿ ಇದು.  ಸಿರಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ [[ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌]] ಮತ್ತು ಸಿಕ್ಕಿಂ ರಾಜ್ಯಗಳ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಒಂದು ಪೂರ್ವ ಮಧ್ಯಮಗಾತ್ರದ ಗೋತಳಿ. ಕೃತಕ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಕೊಳವೆಗಳು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗವನ್ನು ತಲುಪದ ಕಾರಣ ಈ ತಳಿ ಇಂದಿಗೂ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ.  ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವುದು ಛಾವಣಿ ಕೃಷಿ. ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಾಹಸಮಯ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿಸಿದ್ದು ಸಿರಿ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ansi.okstate.edu/breeds/breeds/cattle/siri/index.htm |title=Breeds of Livestock - Siri Cattle |access-date=2015-02-22 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150222163100/http://www.ansi.okstate.edu/breeds/breeds/cattle/siri/index.htm |archivedate=2015-02-22 }}&lt;/ref&gt; [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಜೋಳ]], [[ಶುಂಠಿ]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳು. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಹಳ; ಮಳೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೩- ೫೫ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್, ಅದೂ ವರ್ಷಾವಧಿ ಹಂಚಿಹೋಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಮೇವೂ ಅಲಭ್ಯ. ಒಣಹುಲ್ಲು, ಸಿಪ್ಪೆ ಮತ್ತು ಖಾನ್ಯು, ಗೋಗುನ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಮರಗಳ ಎಲೆಗಳು -ಇವುಗಳೆ ಮೇವು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಿರಿವಂತರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗೊಟಮಾಲ ಎಂಬ ಹುಲ್ಲು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಹಸುಗಳಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಉತ್ತಮ ಆಹಾರ; ಅಕ್ಕಿ ನುಚ್ಚು, ಖ್ಹುಶ್ ಎಂಬ ಒಣ ಹಣ್ಣು, ಜೋಳದ  ಹೊಟ್ಟು ಇವೆಲ್ಲವುಗಳನ್ನು ಕುದಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಹಿಂಡಿ. ಹಸುಗಳನ್ನು ಮಂದೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಪಾಲಕರು ಮೇವಿಗಾಗಿ ಕಾಡಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಪದ್ದತಿ ಇದೆ.

==ದೇಹ ರೂಪ ಲಕ್ಷಣಗಳು== 
ಸಿರಿ ತಳಿಯ ಗೋವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಬೂದು ಪಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವು.&lt;ref&gt;https://www.wegopals.com/indian-cattle-breed/siri/&lt;/ref&gt; ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಯಾವುದೆ ಪಟ್ಟೆಗಳಿಲ್ಲದ ಪೂರ್ಣ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಬೂದು ಹಸುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರ ಕೊಂಬು, ಅಡ್ಡಚಾಚಿರುವ ಕಿವಿಗಳು, ಉಬ್ಬಿದ ಹಣೆ ಇವುಗಳ ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಎತ್ತರ ಅಜಮಾಸು ೧೨೦ಸೆ.ಮಿ. ಸಿರಿಗಳ ಒಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಇದು cervico-thoracic ವಿಧದ ಗೂನು ಹೊಂದಿದ ಭಾರತದ ಏಕಮಾತ್ರ ತಳಿ. ಈ ವಿಧದ ಗೂನು ಹೊಂದಿದ ತಳಿಗಳು ಚೀನಾದ ಸಿಕೊಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ನೇಯ ಭೂತಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆಯಾದರೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಸಿರಿ ಮಾತ್ರ. ಸಿರಿ ತಳಿಯನ್ನೆ ಹೊಂದುವ ನೇಪಾಳಿ ತಳಿಯ ಜೊತೆ ಸಂಕರ ಮಾಡಿದ '''ಕಚ್ಚ ಸಿರಿ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತಳಿ ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯ. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ನಿಲುವು, ಮತ್ತು ಗೂನುಗಳಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಬಹುದು.

==ಸ್ಥಿತಿಗತಿ==
೭೦ರ ದಶಕದವರೆಗೂ ವಿಪುಲವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ತಳಿ ಇದು. ೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀರಕ್ರಾಂತಿ ಬಂದಮೇಲೆ ಈ ತಳಿ ನಾಮಾವಶೇಷಗೊಂಡು ೨೦೦೦ನೆ ಇಸವಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಡೆದ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಹತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು. ಸಂಪರ್ಕದ ಯಾವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೂ ಇಲ್ಲದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ಹಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಶುಧ್ಧ ತಳಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಇದೆ. ಕೃತಕ ಗರ್ಭದಾರಣೆಯ ಕೊಳವೆಗಳು ಸರಿಯಾದ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿದ ಕಾರಣ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ತಲುಪದಿರುವುದು ಈ ತಳಿಯ ಉಳಿವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

==ಆಧಾರ/ಆಕರ==
[http://www.vishwagou.org 'ಗೋವಿಶ್ವಲೋಕ' ಜಾಲತಾಣದ 'ಗೋವಿಶ್ವ' ಇ-ಪತ್ರಿಕೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181124170614/http://www.vishwagou.org/ |date=2018-11-24 }}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಗೋತಳಿಗಳು]]

{{ಭಾರತದ ಗೋತಳಿಗಳು}}</text>
      <sha1>e69vqosgotqoup9pqqyvo3moy1g2hqs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431706</id>
      <parentid>1431705</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:40:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vikashegde</username>
        <id>417</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1431706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6900" sha1="b1jk9m8ock42ubdtr5ipjs20x0au1nl" xml:space="preserve">{{Infobox cowbreed
| name =ಸಿರಿ  
| image = 
| image_caption = 
| breed = ಸಿರಿ 
| origin = ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಭುತಾನ್ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳ
| class = ಉಭಯ, ಧೃಡ ಶರೀರ
| color = ಸಾಂದ್ರ ಬೂದು, ಕಪ್ಪು, ಬಿಳಿ ಪಟ್ಟೆ
| face = ಉಬ್ಬಿದ ಹಣೆ
| horns = ಉಬ್ಬಿದ ಕೊಂಬು
| legs = ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರ
| ears =  ಅಡ್ಡಚಾಚಿದ ಕಿವಿ, 
}}

[[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಸಿಕ್ಕಿಂ]], [[ಭೂತಾನ್]] ಮತ್ತು [[ನೇಪಾಳ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಗಾರ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಹಾಲಿನ ತಳಿ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾದ ತಳಿ '''ಸಿರಿ'''&lt;ref&gt;https://epubs.icar.org.in/index.php/IJAnS/article/view/60832&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://breeds.okstate.edu/cattle/siri-cattle&lt;/ref&gt;. ಒಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ನೀರು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ತಳಿ ಇದು.  ಸಿರಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ [[ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್‌]] ಮತ್ತು ಸಿಕ್ಕಿಂ ರಾಜ್ಯಗಳ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಒಂದು ಪೂರ್ವ ಮಧ್ಯಮಗಾತ್ರದ ಗೋತಳಿ. ಕೃತಕ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಕೊಳವೆಗಳು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗವನ್ನು ತಲುಪದ ಕಾರಣ ಈ ತಳಿ ಇಂದಿಗೂ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ.  ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವುದು ಛಾವಣಿ ಕೃಷಿ. ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಾಹಸಮಯ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿಸಿದ್ದು ಸಿರಿ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ansi.okstate.edu/breeds/breeds/cattle/siri/index.htm |title=Breeds of Livestock - Siri Cattle |access-date=2015-02-22 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150222163100/http://www.ansi.okstate.edu/breeds/breeds/cattle/siri/index.htm |archivedate=2015-02-22 }}&lt;/ref&gt; [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಜೋಳ]], [[ಶುಂಠಿ]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳು. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಹಳ; ಮಳೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ೩- ೫೫ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್, ಅದೂ ವರ್ಷಾವಧಿ ಹಂಚಿಹೋಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಮೇವೂ ಅಲಭ್ಯ. ಒಣಹುಲ್ಲು, ಸಿಪ್ಪೆ ಮತ್ತು ಖಾನ್ಯು, ಗೋಗುನ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಮರಗಳ ಎಲೆಗಳು -ಇವುಗಳೆ ಮೇವು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಿರಿವಂತರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗೊಟಮಾಲ ಎಂಬ ಹುಲ್ಲು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಹಸುಗಳಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಉತ್ತಮ ಆಹಾರ; ಅಕ್ಕಿ ನುಚ್ಚು, ಖ್ಹುಶ್ ಎಂಬ ಒಣ ಹಣ್ಣು, ಜೋಳದ  ಹೊಟ್ಟು ಇವೆಲ್ಲವುಗಳನ್ನು ಕುದಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಹಿಂಡಿ. ಹಸುಗಳನ್ನು ಮಂದೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಪಾಲಕರು ಮೇವಿಗಾಗಿ ಕಾಡಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಪದ್ದತಿ ಇದೆ.

==ದೇಹ ರೂಪ ಲಕ್ಷಣಗಳು== 
ಸಿರಿ ತಳಿಯ ಗೋವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಬೂದು ಪಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವು.&lt;ref&gt;https://www.wegopals.com/indian-cattle-breed/siri/&lt;/ref&gt; ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಯಾವುದೆ ಪಟ್ಟೆಗಳಿಲ್ಲದ ಪೂರ್ಣ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಬೂದು ಹಸುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರ ಕೊಂಬು, ಅಡ್ಡಚಾಚಿರುವ ಕಿವಿಗಳು, ಉಬ್ಬಿದ ಹಣೆ ಇವುಗಳ ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಎತ್ತರ ಅಜಮಾಸು ೧೨೦ಸೆ.ಮಿ. ಸಿರಿಗಳ ಒಂದು ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಇದು cervico-thoracic ವಿಧದ ಗೂನು ಹೊಂದಿದ ಭಾರತದ ಏಕಮಾತ್ರ ತಳಿ. ಈ ವಿಧದ ಗೂನು ಹೊಂದಿದ ತಳಿಗಳು ಚೀನಾದ ಸಿಕೊಂಗ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ನೇಯ ಭೂತಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆಯಾದರೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಸಿರಿ ಮಾತ್ರ. ಸಿರಿ ತಳಿಯನ್ನೆ ಹೊಂದುವ ನೇಪಾಳಿ ತಳಿಯ ಜೊತೆ ಸಂಕರ ಮಾಡಿದ '''ಕಚ್ಚ ಸಿರಿ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ತಳಿ ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯ. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ನಿಲುವು, ಮತ್ತು ಗೂನುಗಳಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಬಹುದು.

==ಸ್ಥಿತಿಗತಿ==
೭೦ರ ದಶಕದವರೆಗೂ ವಿಪುಲವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ತಳಿ ಇದು. ೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀರಕ್ರಾಂತಿ ಬಂದಮೇಲೆ ಈ ತಳಿ ನಾಮಾವಶೇಷಗೊಂಡು ೨೦೦೦ನೆ ಇಸವಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಡೆದ ಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಹತ್ತು ಮತ್ತೊಂದು. ಸಂಪರ್ಕದ ಯಾವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳೂ ಇಲ್ಲದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ಹಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಶುಧ್ಧ ತಳಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿ ಇದೆ. ಕೃತಕ ಗರ್ಭದಾರಣೆಯ ಕೊಳವೆಗಳು ಸರಿಯಾದ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿದ ಕಾರಣ ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ತಲುಪದಿರುವುದು ಈ ತಳಿಯ ಉಳಿವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

==ಆಧಾರ/ಆಕರ==
[http://www.vishwagou.org 'ಗೋವಿಶ್ವಲೋಕ' ಜಾಲತಾಣದ 'ಗೋವಿಶ್ವ' ಇ-ಪತ್ರಿಕೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181124170614/http://www.vishwagou.org/ |date=2018-11-24 }}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಗೋತಳಿಗಳು]]

{{ಭಾರತದ ಗೋತಳಿಗಳು}}</text>
      <sha1>b1jk9m8ock42ubdtr5ipjs20x0au1nl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92480</id>
    <revision>
      <id>1431689</id>
      <parentid>1350266</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:10:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasadchandu</username>
        <id>56721</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Prasadchandu [[ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ]] ಪುಟವನ್ನು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ</comment>
      <origin>1350266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7852" sha1="7rxhcge5t6pnre04tjtnakif5buznw8" xml:space="preserve">ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕವು ಕಾವೇರಿ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಹೇಮಾವತಿ, [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ ತೀರ್ಥ ನದಿ|ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ]], [[ಕಬಿನಿ ನದಿ|ಕಬಿನಿ]], ಯಗಚಿ, ನುಗು [[ಅರ್ಕಾವತಿ ನದಿ|ಅರ್ಕಾವತಿ]], ಶಿಂಷ ಮುಂತಾದ ನದಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿ ಹರಯುತ್ತವೆ.

== ಇತಿಹಾಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:India south karnataka district.jpg|alt=ಕರ್ನಾಟಕ ದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ|thumb|'''ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ''']]
ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಕದಂಬರು, ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಹೋಯ್ಸಳರು, ಗಂಗರು, ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರು, ಮೈಸೂರು ಸುಲ್ತಾನರು ಆಳಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾದವರೆಂದರೆ ಮೈಸೂರಿನ ಒಡೆಯರು, ಕದಂಬರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರಿನ ಸುಲ್ತಾನರು.

೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು, ೧೯೪೭ ರ ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕವಾದರು ಈಗಲೂ ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಈ ಭಾಗವನ್ನು '''ಹಳೇ ಮೈಸೂರು''' ಭಾಗವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳೆಂದರೆ

{| class=&quot;wikitable&quot;
!ಸ್ಥಳ
!ಸ್ಥಳ ವಿಶೇಷ
|-
|ಮೈಸೂರು
!ಅರಮನೆಗಳು
|-
|ಬೇಲೂರು-ಹಳೇಬೀಡು
!ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳು
|-
|ಬೆಂಗಳೂರು
!ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ
|-
|ಜೋಗ
|ಜಲಪಾತ
|-
|ಧರ್ಮಸ್ಥಳ
|ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ
|-
|ನಾಗರಹೊಳೆ
|ಅಭಯಾರಣ್ಯ
|}

== ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ==
# [[ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ]]
# [[ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
# [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ|ಚಿಕ್ಕಬುಳ್ಳಾಪುರ]]
# [[ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೋಲಾರ]]
# [[ತುಮಕೂರು]]
# [[ರಾಮನಗರ]]
# [[ಮಂಡ್ಯ]]
# [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]]
# [[ದಾವಣಗೆರೆ]]
# [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]]
# [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]]
# [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]]
# [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]]
# [[ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ|ಹಾಸನ]]
# [[ಮೈಸೂರು]]
# [[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಡಗು]]
# [[ಚಾಮರಾಜನಗರ]]
# [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]]
# [[ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ|ಧಾರವಾಡ]]
# [[ಹಾವೇರಿ]]
# [[ಗದಗ]]
# [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]]
# [[ಬೆಳಗಾವಿ]]
# [[ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಿಜಯಪುರ]]
# [[ವಿಜಯನಗರ]]
# [[ಬಳ್ಳಾರಿ]]
# [[ಕೊಪ್ಪಳ]]
# [[ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ರಾಯಚೂರು]]
# [[ಬೀದರ್]]
# [[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಡಗು]]
# [[ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಲಬುರಗಿ (ಗುಲ್ಬಗ೯)]]

== ಆಡಳಿತ ==

=== ರೆವಿನ್ಯೂ ವಿಭಾಗಗಳು ===
* [[ಮೈಸೂರು]]
* [[ಮಂಗಳೂರ|ಮಂಗಳೂರು]]
* [[ಬೆಂಗಳೂರು]] 
ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕವು ಒಟ್ಟು ೩ ರೆವಿನ್ಯೂ ವಿಭಾಗಗಳ ೧೭ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ,
[[ಚಿತ್ರ:Mysore-palace-7.jpg|thumb|ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ]]
ಕಾವೇರಿ ನದಿಯು ಈ ಭಾಗದ ಮುಖ್ಯ ನದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ ದೊಡ್ಡ ಜಲಾಶಯವಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟಗಳಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಭತ್ತ, ಕಬ್ಬು, ಮತ್ತು ತಂಬಾಕು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಅಡಿಕೆ ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಬೆಳೆಗಳಾಗಿವೆ.
[[ಚಿತ್ರ:ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿ.JPG|thumb|ಕಾವೇರಿ ನದಿ]]

== ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ==
ದಖ್ಹನ್ ಪ್ರಸ್ತಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕವು ಕಾವೇರಿ, ಹೇಮಾವತಿ, ಕಬಿನಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ ಮುಂತಾದ ನದಿಗಳ ಉಗಮ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು ಬಹುತೇಕ ಈ ಭಾಗದ ನದಿಗಳು ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಶಿಂಷ, ಅರ್ಕಾವತಿ, ವೃಷಭಾವತಿ ಮತ್ತು ಪೆನ್ನಾರ್ ನದಿಗಳು ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ಭಾಗದ ಬಯಲುಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಕಾವೇರಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ.

=== ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು ===
* [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ]]
* [[ಕಬಿನಿ ನದಿ|ಕಬಿನಿ]]
* [[ಹೇಮಾವತಿ]]
* [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ ತೀರ್ಥ ನದಿ|ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ]]
* [[ಅರ್ಕಾವತಿ ನದಿ|ಅರ್ಕಾವತಿ]]
* ನುಗು
* [[ಶಿಂಶಾ ನದಿ|ಶಿಂಷ]]
* [[ಪೆನ್ನಾರ್ ನದಿ|ಪೆನ್ನಾರ್]]

=== ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು ===
* [[ನೇತ್ರಾವತಿ ನದಿ|ನೇತ್ರವತಿ]]
* [[ಕುಮಾರಧಾರ ನದಿ|ಕುಮಾರಾಧಾರ]]
* [[ನಂದಿನಿ ನದಿ|ನಂದಿನಿ]]

=== ಹವಾಮಾನ ===
ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಹಿತಕರ ವಾತವರಣವಿದ್ದು, ಜೂನ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗೆ ನೈರುತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳು ಮಳೆ ಸುರಿಸುತ್ತವೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟ ತಾಪಮಾನವು ೧೪ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ನಷ್ಟಿದ್ದು, ಬೀಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಟ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು ೩೦ ರಿಂದ ೩೫ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.

== ಇವುಗಳನ್ನು ಸಹ ನೋಡಿ ==
* [[ಕರ್ನಾಟಕ]]
* [[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ]]
* [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]
* [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಕೀಕರಣ]]

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ]]</text>
      <sha1>7rxhcge5t6pnre04tjtnakif5buznw8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431695</id>
      <parentid>1431689</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T07:42:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasadchandu</username>
        <id>56721</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1431695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8925" sha1="os0rcidl6w99q0n91nsqlkjht2e4umo" xml:space="preserve">''' ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ :''' ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇದನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದಾಗ ಇದನ್ನು ರಚನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ವಿಭಾಗದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮಾದರಿ ರಾಜಧಾನಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಆಗುವ ಹಾಗೆ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೂತನ ರಾಜಧಾನಿ ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ.


ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕವು ಕಾವೇರಿ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಹೇಮಾವತಿ, [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ ತೀರ್ಥ ನದಿ|ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ]], [[ಕಬಿನಿ ನದಿ|ಕಬಿನಿ]], ಯಗಚಿ, ನುಗು [[ಅರ್ಕಾವತಿ ನದಿ|ಅರ್ಕಾವತಿ]], ಶಿಂಷ ಮುಂತಾದ ನದಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿ ಹರಯುತ್ತವೆ.

== ಇತಿಹಾಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:India south karnataka district.jpg|alt=ಕರ್ನಾಟಕ ದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ|thumb|'''ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ''']]
ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಕದಂಬರು, ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಹೋಯ್ಸಳರು, ಗಂಗರು, ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರು, ಮೈಸೂರು ಸುಲ್ತಾನರು ಆಳಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾದವರೆಂದರೆ ಮೈಸೂರಿನ ಒಡೆಯರು, ಕದಂಬರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರಿನ ಸುಲ್ತಾನರು.

೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು, ೧೯೪೭ ರ ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕವಾದರು ಈಗಲೂ ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಈ ಭಾಗವನ್ನು '''ಹಳೇ ಮೈಸೂರು''' ಭಾಗವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳೆಂದರೆ

{| class=&quot;wikitable&quot;
!ಸ್ಥಳ
!ಸ್ಥಳ ವಿಶೇಷ
|-
|ಮೈಸೂರು
!ಅರಮನೆಗಳು
|-
|ಬೇಲೂರು-ಹಳೇಬೀಡು
!ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳು
|-
|ಬೆಂಗಳೂರು
!ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ
|-
|ಜೋಗ
|ಜಲಪಾತ
|-
|ಧರ್ಮಸ್ಥಳ
|ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ
|-
|ನಾಗರಹೊಳೆ
|ಅಭಯಾರಣ್ಯ
|}

== ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ==
# [[ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ]]
# [[ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
# [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ|ಚಿಕ್ಕಬುಳ್ಳಾಪುರ]]
# [[ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೋಲಾರ]]
# [[ತುಮಕೂರು]]
# [[ರಾಮನಗರ]]
# [[ಮಂಡ್ಯ]]
# [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]]
# [[ದಾವಣಗೆರೆ]]
# [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]]
# [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]]
# [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]]
# [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]]
# [[ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ|ಹಾಸನ]]
# [[ಮೈಸೂರು]]
# [[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಡಗು]]
# [[ಚಾಮರಾಜನಗರ]]
# [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]]
# [[ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ|ಧಾರವಾಡ]]
# [[ಹಾವೇರಿ]]
# [[ಗದಗ]]
# [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]]
# [[ಬೆಳಗಾವಿ]]
# [[ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಿಜಯಪುರ]]
# [[ವಿಜಯನಗರ]]
# [[ಬಳ್ಳಾರಿ]]
# [[ಕೊಪ್ಪಳ]]
# [[ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ರಾಯಚೂರು]]
# [[ಬೀದರ್]]
# [[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಡಗು]]
# [[ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಲಬುರಗಿ (ಗುಲ್ಬಗ೯)]]

== ಆಡಳಿತ ==

=== ರೆವಿನ್ಯೂ ವಿಭಾಗಗಳು ===
* [[ಮೈಸೂರು]]
* [[ಮಂಗಳೂರ|ಮಂಗಳೂರು]]
* [[ಬೆಂಗಳೂರು]] 
ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕವು ಒಟ್ಟು ೩ ರೆವಿನ್ಯೂ ವಿಭಾಗಗಳ ೧೭ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ,
[[ಚಿತ್ರ:Mysore-palace-7.jpg|thumb|ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ]]
ಕಾವೇರಿ ನದಿಯು ಈ ಭಾಗದ ಮುಖ್ಯ ನದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ ದೊಡ್ಡ ಜಲಾಶಯವಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟಗಳಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಭತ್ತ, ಕಬ್ಬು, ಮತ್ತು ತಂಬಾಕು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಅಡಿಕೆ ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಬೆಳೆಗಳಾಗಿವೆ.
[[ಚಿತ್ರ:ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿ.JPG|thumb|ಕಾವೇರಿ ನದಿ]]

== ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ==
ದಖ್ಹನ್ ಪ್ರಸ್ತಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕವು ಕಾವೇರಿ, ಹೇಮಾವತಿ, ಕಬಿನಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ ಮುಂತಾದ ನದಿಗಳ ಉಗಮ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು ಬಹುತೇಕ ಈ ಭಾಗದ ನದಿಗಳು ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಶಿಂಷ, ಅರ್ಕಾವತಿ, ವೃಷಭಾವತಿ ಮತ್ತು ಪೆನ್ನಾರ್ ನದಿಗಳು ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ಭಾಗದ ಬಯಲುಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಕಾವೇರಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ.

=== ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು ===
* [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ]]
* [[ಕಬಿನಿ ನದಿ|ಕಬಿನಿ]]
* [[ಹೇಮಾವತಿ]]
* [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ ತೀರ್ಥ ನದಿ|ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ]]
* [[ಅರ್ಕಾವತಿ ನದಿ|ಅರ್ಕಾವತಿ]]
* ನುಗು
* [[ಶಿಂಶಾ ನದಿ|ಶಿಂಷ]]
* [[ಪೆನ್ನಾರ್ ನದಿ|ಪೆನ್ನಾರ್]]

=== ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು ===
* [[ನೇತ್ರಾವತಿ ನದಿ|ನೇತ್ರವತಿ]]
* [[ಕುಮಾರಧಾರ ನದಿ|ಕುಮಾರಾಧಾರ]]
* [[ನಂದಿನಿ ನದಿ|ನಂದಿನಿ]]

=== ಹವಾಮಾನ ===
ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಹಿತಕರ ವಾತವರಣವಿದ್ದು, ಜೂನ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗೆ ನೈರುತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳು ಮಳೆ ಸುರಿಸುತ್ತವೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟ ತಾಪಮಾನವು ೧೪ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ನಷ್ಟಿದ್ದು, ಬೀಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಟ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು ೩೦ ರಿಂದ ೩೫ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.

== ಇವುಗಳನ್ನು ಸಹ ನೋಡಿ ==
* [[ಕರ್ನಾಟಕ]]
* [[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ]]
* [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]
* [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಕೀಕರಣ]]

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ]]</text>
      <sha1>os0rcidl6w99q0n91nsqlkjht2e4umo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431709</id>
      <parentid>1431695</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>A826 moved page [[ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ]] to [[ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ]] over a redirect without leaving a redirect: Revert;  not accurate</comment>
      <origin>1431695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8925" sha1="os0rcidl6w99q0n91nsqlkjht2e4umo" xml:space="preserve">''' ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ :''' ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇದನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿದಾಗ ಇದನ್ನು ರಚನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ವಿಭಾಗದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮಾದರಿ ರಾಜಧಾನಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಆಗುವ ಹಾಗೆ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೂತನ ರಾಜಧಾನಿ ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಹೊಸ ರಾಜಧಾನಿ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ.


ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕವು ಕಾವೇರಿ ಕಣಿವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಹೇಮಾವತಿ, [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ ತೀರ್ಥ ನದಿ|ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ]], [[ಕಬಿನಿ ನದಿ|ಕಬಿನಿ]], ಯಗಚಿ, ನುಗು [[ಅರ್ಕಾವತಿ ನದಿ|ಅರ್ಕಾವತಿ]], ಶಿಂಷ ಮುಂತಾದ ನದಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿ ಹರಯುತ್ತವೆ.

== ಇತಿಹಾಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:India south karnataka district.jpg|alt=ಕರ್ನಾಟಕ ದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ|thumb|'''ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕ''']]
ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಕದಂಬರು, ಚಾಲುಕ್ಯರು, ಹೋಯ್ಸಳರು, ಗಂಗರು, ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರು, ಮೈಸೂರು ಸುಲ್ತಾನರು ಆಳಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾದವರೆಂದರೆ ಮೈಸೂರಿನ ಒಡೆಯರು, ಕದಂಬರು ಮತ್ತು ಮೈಸೂರಿನ ಸುಲ್ತಾನರು.

೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದು ಮೈಸೂರಿನ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು, ೧೯೪೭ ರ ಭಾರತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕವಾದರು ಈಗಲೂ ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಈ ಭಾಗವನ್ನು '''ಹಳೇ ಮೈಸೂರು''' ಭಾಗವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳೆಂದರೆ

{| class=&quot;wikitable&quot;
!ಸ್ಥಳ
!ಸ್ಥಳ ವಿಶೇಷ
|-
|ಮೈಸೂರು
!ಅರಮನೆಗಳು
|-
|ಬೇಲೂರು-ಹಳೇಬೀಡು
!ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳು
|-
|ಬೆಂಗಳೂರು
!ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿ
|-
|ಜೋಗ
|ಜಲಪಾತ
|-
|ಧರ್ಮಸ್ಥಳ
|ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ
|-
|ನಾಗರಹೊಳೆ
|ಅಭಯಾರಣ್ಯ
|}

== ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ==
# [[ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ]]
# [[ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ]]
# [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ|ಚಿಕ್ಕಬುಳ್ಳಾಪುರ]]
# [[ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೋಲಾರ]]
# [[ತುಮಕೂರು]]
# [[ರಾಮನಗರ]]
# [[ಮಂಡ್ಯ]]
# [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]]
# [[ದಾವಣಗೆರೆ]]
# [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]]
# [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]]
# [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]]
# [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]]
# [[ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ|ಹಾಸನ]]
# [[ಮೈಸೂರು]]
# [[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಡಗು]]
# [[ಚಾಮರಾಜನಗರ]]
# [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]]
# [[ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ|ಧಾರವಾಡ]]
# [[ಹಾವೇರಿ]]
# [[ಗದಗ]]
# [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]]
# [[ಬೆಳಗಾವಿ]]
# [[ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಿಜಯಪುರ]]
# [[ವಿಜಯನಗರ]]
# [[ಬಳ್ಳಾರಿ]]
# [[ಕೊಪ್ಪಳ]]
# [[ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ರಾಯಚೂರು]]
# [[ಬೀದರ್]]
# [[ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಡಗು]]
# [[ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಲಬುರಗಿ (ಗುಲ್ಬಗ೯)]]

== ಆಡಳಿತ ==

=== ರೆವಿನ್ಯೂ ವಿಭಾಗಗಳು ===
* [[ಮೈಸೂರು]]
* [[ಮಂಗಳೂರ|ಮಂಗಳೂರು]]
* [[ಬೆಂಗಳೂರು]] 
ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕವು ಒಟ್ಟು ೩ ರೆವಿನ್ಯೂ ವಿಭಾಗಗಳ ೧೭ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ,
[[ಚಿತ್ರ:Mysore-palace-7.jpg|thumb|ಮೈಸೂರು ಅರಮನೆ]]
ಕಾವೇರಿ ನದಿಯು ಈ ಭಾಗದ ಮುಖ್ಯ ನದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ ದೊಡ್ಡ ಜಲಾಶಯವಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟಗಳಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಳೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಭತ್ತ, ಕಬ್ಬು, ಮತ್ತು ತಂಬಾಕು ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ತೆಂಗು ಮತ್ತು ಅಡಿಕೆ ಇಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಬೆಳೆಗಳಾಗಿವೆ.
[[ಚಿತ್ರ:ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಕಾವೇರಿ ನದಿ.JPG|thumb|ಕಾವೇರಿ ನದಿ]]

== ಭೌಗೋಳಿಕ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ==
ದಖ್ಹನ್ ಪ್ರಸ್ತಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕವು ಕಾವೇರಿ, ಹೇಮಾವತಿ, ಕಬಿನಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ ಮುಂತಾದ ನದಿಗಳ ಉಗಮ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು ಬಹುತೇಕ ಈ ಭಾಗದ ನದಿಗಳು ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಶಿಂಷ, ಅರ್ಕಾವತಿ, ವೃಷಭಾವತಿ ಮತ್ತು ಪೆನ್ನಾರ್ ನದಿಗಳು ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು ಭಾಗದ ಬಯಲುಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಕಾವೇರಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ.

=== ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು ===
* [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ|ಕಾವೇರಿ]]
* [[ಕಬಿನಿ ನದಿ|ಕಬಿನಿ]]
* [[ಹೇಮಾವತಿ]]
* [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ ತೀರ್ಥ ನದಿ|ಲಕ್ಷ್ಮಣತೀರ್ಥ]]
* [[ಅರ್ಕಾವತಿ ನದಿ|ಅರ್ಕಾವತಿ]]
* ನುಗು
* [[ಶಿಂಶಾ ನದಿ|ಶಿಂಷ]]
* [[ಪೆನ್ನಾರ್ ನದಿ|ಪೆನ್ನಾರ್]]

=== ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು ===
* [[ನೇತ್ರಾವತಿ ನದಿ|ನೇತ್ರವತಿ]]
* [[ಕುಮಾರಧಾರ ನದಿ|ಕುಮಾರಾಧಾರ]]
* [[ನಂದಿನಿ ನದಿ|ನಂದಿನಿ]]

=== ಹವಾಮಾನ ===
ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಹಿತಕರ ವಾತವರಣವಿದ್ದು, ಜೂನ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗೆ ನೈರುತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಾರುತಗಳು ಮಳೆ ಸುರಿಸುತ್ತವೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟ ತಾಪಮಾನವು ೧೪ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ನಷ್ಟಿದ್ದು, ಬೀಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಟ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು ೩೦ ರಿಂದ ೩೫ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.

== ಇವುಗಳನ್ನು ಸಹ ನೋಡಿ ==
* [[ಕರ್ನಾಟಕ]]
* [[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ]]
* [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]
* [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಕೀಕರಣ]]

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ]]</text>
      <sha1>os0rcidl6w99q0n91nsqlkjht2e4umo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಅರಳಿ ಕಟ್ಟೆ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>112271</id>
    <revision>
      <id>1431707</id>
      <parentid>1431659</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T11:56:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vikashegde</username>
        <id>417</id>
      </contributor>
      <comment>/* ವಿಕಿಕೋಟ್ ಮತ್ತು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬಳಕೆದಾರರ ವಾಟ್ಸ್ಆಪ್ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆ */ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ</comment>
      <origin>1431707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119318" sha1="k0i0tuzrumgm1bsrjkj2cbmx0aj879f" xml:space="preserve">[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ]]
{{ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ-nav}}
{{ಸೂಚನಾಫಲಕ-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}}
__NEWSECTIONLINK__
* '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on [[WP:Newbotrequest|this page]]. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. Other bots should apply below.
* Admin/other rights can be requested at [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ನಿರ್ವಾಹಕ_ಮನವಿ_ಪುಟ]]
{{ಆರ್ಕೈವ್-ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ}}

{{clear}}


== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ ==

[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ತುಷ್ಟೀಕರಣ]] ಪುಟ Simple English ನ [[:en:Shah Bano case]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಯಾರಾದರು ಆ ಪುಟವನ್ನು [[:en:Minority appeasement in India]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಲಿಂಕ್ ಮಾಡಿ. Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೪೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] , {{done}} --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೦:೩೭, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
::Thanks!-[[ಸದಸ್ಯ:Baangla|Baangla]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Baangla|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೩, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

== {{t|databox}}  ==

ವಿಕಿಡೇಟಾದಿಂದ ಡೇಟಾವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಬದಲು ನೀವು {{t|Databox}} ಅನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Databox/doc]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇದೆ.--&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೨:೫೨, ೨೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

ಇದು ಬಹಳ ಅನುಕೂಲ. ಇದು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಅಂದ್ರೆ, 
# ಬರೆವ ಪುಟಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ಮತ್ತು ವಿಕಿಡೇಟಾ ವಸ್ತು ಮುಂಚೆಯೇ ಇರಬೇಕು
# ಕನ್ನಡ ಲೇಖನವನ್ನು ವಿಕಿಡೇಟಾದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕು
[[User:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] ([[User talk:Mallikarjunasj|talk]]) ೦೯:೫೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]] , ಹೌದು, ಡೇಟಾಬಾಕ್ಸ್ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೫:೩೩, ೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

== Help panel question on [[:ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57|ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2025-41292-57]] (೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) ==

ಧನ್ಯವಾದಗಳು ಸರ್ 🙏. ನ. ನಾಗಲಿಂಗ ಸ್ವಾಮಿ ( ಕನ್ನಡ ಯೋಧ. ಕನ್ನಡ ಕ್ರಾಂತಿದಳ) ಇವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಕುರಿತು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೫೬, ೧೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' ೦೧:೧೫, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೧, ೧೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

೦೨:೩೧, ೨೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ - ೨೦೨೬ ==

ಫೆಬ್ರವರಿ 1ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 31, 2026ರವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ “ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್‌ಲೋರ್” ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಚಂದ್ರ ನವ ವರ್ಷದ ಅಂಗವಾಗಿ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ WMGMC ಹಾಗೂ ವಿಕಿಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಚೈನಾ ಕಲ್ಚರಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಸಹ-ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿವೆ; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಫೆಬ್ರವರಿ 10ರಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ 18ರವರೆಗೆ ಆರನೇ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಮಂತ್ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ಕೂಡ ನಡೆಯಲಿದ್ದು, ಚೀನಾದ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ ನವ ವರ್ಷದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಬರವಣಿಗೆ ಹಾಗೂ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್ ವುಡ್ ಸ್ನೇಕ್ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 10–16) ಮತ್ತು ಫೈರ್ ಹಾರ್ಸ್ ವರ್ಷದ ಮೊದಲ ಚಂದ್ರ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿ (ಫೆಬ್ರವರಿ 17–ಮಾರ್ಚ್ 18) ಎಂಬ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ವರ್ಚುವಲ್ ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
Page Link: https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%8D_%E0%B2%AE%E0%B2%82%E0%B2%A4%E0%B3%8D_%E0%B2%8E%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%9F%E0%B3%8D-%E0%B2%85%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3%8D
ಈ ಸಂಪಾದನೆಗಾಗಿ ಸೈಟ್ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ವಿನಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೮, ೩೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

:{{done}} --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೨:೩೯, ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

==ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೬- ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ==
ನಾನು ಈ ಸ್ಪರ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ನನಗೆ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಬೇಕಾಗಿದೆ.
# ಬ್ಯಾನರ್ ನ ಲಿಂಕ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ? ಆ ಪಟ್ಟಿ ಸರಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರೆ ನಮ್ಮ ಲೇಖನಗಳು ಅನರ್ಹವಾಗುವುದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ.
# ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರೇ ಜ್ಯೂರಿಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಸರಿ? Conflict of interest ಆಗುವುದಿಲ್ಲವೇ?
ದಯವಿಟ್ಟು ನಿರ್ವಾಹಕರು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ಕೊಡಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ.
ದನ್ಯವಾದಗಳು  [[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VASANTH S.N.|ಚರ್ಚೆ]])
::#ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ವಿಕಿಪೀಡಿಯ, ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ನೀವು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗೆ ನಾನು ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಮೇಲಿನ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪುಟವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಅಂತಿಮ. ದಯವಿಟ್ಟು ಸೂಕ್ತವಾದ ಲೇಖನ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ.
::#ಮತ್ತು ನಾನು ಈಗ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವವರು ಸ್ವತಃ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘರ್ಷ(conflict of interest) ಇಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಸಮುದಾಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ, ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳ ಹಾಗೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರು ಮತ್ತು ಸಂಘಟಕರು ಸಹ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು.--&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೨೨:೨೧, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:VASANTH S.N.|VASANTH S.N.]] , ಪಟ್ಟಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ, ನೀವು ವಿಕಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೨೨:೨೫, ೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; ೦೬:೧೨, ೧೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-02-16_Wikipedias&amp;oldid=30094589 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ಚರ್ಚೆ]])&lt;/bdi&gt; ೧೬:೪೫, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಕೆ ಆರಂಭ ==

ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ,

ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ (ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್) ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಈಗ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಭಾರತದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ 2026 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4 ರಿಂದ 6 ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಲಿದೆ.

ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾವು ಭಾರತ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ಸಂಘಟಕರು ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆದಾರರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನೊಬ್ಬರು ಅರಿಯಲು, ಹೊಸ ವಿಚಾರ ಕಲಿಯಲು, ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಇದೊಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ನೀವು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವರವಾದ ಪ್ರಕಟಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. 🙂

ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ: [15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2026, ರಾತ್ರಿ 11:59 ಕ್ಕೆ (IST)]

ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊಂಡಿ:  https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform

ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ: [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship]]

ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ.

ಧನ್ಯವಾದಗಳು.

ವಿಕಿಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ಸಮಿತಿ

-[[ಸದಸ್ಯ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gnoeee|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೩೨, ೨೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೪೨, ೩ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF ==

&quot;Kindly feel free to translate this text into your own language.&quot;

Dear Community member,

We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. 

The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. 

This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning.

Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. 

* Platform: Google Meet
* Date: 17th April, 2026
* Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC)
* Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]

Note: Only those who have registered will receive the joining link. 

Look forward to seeing you on the call,

Best, [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೧೧, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೨೭, ೨೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) ==

''&lt;small&gt;Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.&lt;/small&gt;''

Hello everyone,

We hope you are doing well.

We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills.

We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&amp;pli=1 apply].

We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants.

Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೩೨, ೧೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=30361720 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ೨೨:೪೪, ೨೭ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ಚರ್ಚೆ]])&lt;/bdi&gt; ೨೨:೪೧, ೨೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;Message&quot;/&gt;
'''Legal &amp; Safety Contacts'''

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].

&lt;section end=&quot;Message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ೧೮:೫೯, ೨೫ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&amp;oldid=30731267 --&gt;

== ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ==

ಆತ್ಮೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರೇ,

ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ಗಾಗಿ ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ (Self-funded Registration) ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions) ಈಗ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.

ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 4ರಿಂದ 6ರವರೆಗೆ ಕೇರಳದ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರು, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕರು, ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು, ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನದ ಆಸಕ್ತರು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಪರಸ್ಪರ ಪರಿಚಯ ಬೆಳೆಸಿ, ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದಾರೆ

ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026ರ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯ (Theme) '''“ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಹಂಚಿಕೆಯ ಹೊಸ ಕಲ್ಪನೆ: ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ”''' ಆಗಿದೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI) ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಹೊಸ ಮಾದರಿಗಳಂತಹ ವೇಗವಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಡುವೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸಮುದಾಯದ ನಾಯಕತ್ವ, ಜ್ಞಾನ ಸಮಾನತೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳು, ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸಲು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

'''ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದ ನೋಂದಣಿ (Self-Funded Registration)'''

ಸ್ವಂತ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ನೋಂದಣಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಈಗ '''Pretix''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ.

* '''ನೋಂದಣಿ ಫಾರ್ಮ್:''' [https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/&lt;nowiki&gt;] &lt;/nowiki&gt;
* '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಅರ್ಹತಾ ಮಾನದಂಡಗಳು:''' 

'''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ಆಹ್ವಾನ (Call for Submissions)'''

ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಈಗ '''Eventyay''' ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ.

ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು (Workshops), ಚರ್ಚೆಗಳು (Discussions), ಪ್ಯಾನಲ್ ಚರ್ಚೆಗಳು (Panels), ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ಅಧಿವೇಶನಗಳು (Interactive Sessions), ಲೈಟ್ನಿಂಗ್ ಟಾಕ್ಸ್ (Lightning Talks) ಹಾಗೂ ಪೋಸ್ಟರ್ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳು (Poster Presentations)ಗಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ನೀವು ಅನುಭವಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ ಆಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಹೊಸದಾಗಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರಲಿ, ನಿಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳು, ಅನುಭವಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಗಳು ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿಸಲು ಹಾಗೂ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಚಳವಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಬಹುದು.

* '''ವಿವರಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು:''' [https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme&lt;nowiki&gt;] &lt;/nowiki&gt;
* '''ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಕೊನೆಯ ದಿನಾಂಕ:''' '''ಜುಲೈ 8, 2026'''

'''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಕುರಿತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ''', ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ, ಪ್ರಮುಖ ದಿನಾಂಕಗಳು, ಸಮ್ಮೇಳನದ ನವೀಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿ.

* '''ವಿಸ್ತೃತ ಪ್ರಕಟಣೆ:''' [https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/&lt;nowiki&gt;] &lt;/nowiki&gt;

ನಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ನೋಂದಣಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಹಾಗೂ ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಚಯದವರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇವೆ.

'''ಧನ್ಯವಾದಗಳು,'''

'''ವಿಕಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 2026 ಆಯೋಜನಾ ತಂಡ''' [[ಸದಸ್ಯ:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Amrit Sufi|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೪೮, ೩೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)

== ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪೆಗಳ ವಿಷಯ, ವಿಚಾರ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಬೆಂಬಲ ಕೋರಿಕೆ ==

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರ ಸಾಕಷ್ಟಿದೆ. ಯುಟ್ಯೂಬ್ ಮುಂತಾದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಫ್ಯಾನ್‌ಗಳೇ ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮಲೆನಾಡಿಗರ, ಕರಾವಳಿ ಹಾಗೂ ಒಳನಾಡಿನ ಜನರ, ರೈತರ ಜೀವನಾಡಿಗಳು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೀಟನಾಶಕಗಳು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಠದ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿಶೇಷ ಕಪ್ಪೆಗಳಾದ ಕುಂಬಾರ, ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಕಪ್ಪೆಗಳು ಮುಂಗಾರಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತ. ಮುಂಗಾರು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಜೀವ ಸಂತತಿಯೇ ನಾಶದಂಚಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವುಗಳು ಜೀವ ಸಂಕುಲದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಜನ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಆದ್ಯಯನವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳು ಇರುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶನಗಳ ಮೂಲಕ (ಪಾಡ್‍ಕಾಸ್ಟ್‌) ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅಲ್ಲದೇ ಇತರ ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದನ್ನು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಒಂದು [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project ಯೋಜನೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ].  ಇದಕ್ಕೆ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Frogs_of_the_Western_Ghats_-_A_pilot_project#Please_share_your_feedback_and_endorsements ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಬೇಕಾಗಿ] ವಿನಂತಿ. ನಿಮಗೇನೇ ಸಲಹೆ, ಸಂದೇಹಗಳಿದ್ದರೂ ಯೋಜನೆಯ ಚರ್ಚಾಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ನನಗೆ ನೇರವಾಗಿಯೂ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. -- [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೮, ೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST)

:ಓಳ್ಳೆಯ ಯೋಜನೆ. ಜೀವ ಸಂಕುಲಗಳ ಉಳಿವಿನ ಕಾಳಜಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಕಪ್ಪೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಸಂತತಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದರೆ ವಿವಿಧ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ನಿಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Kavitha G. Kana|Kavitha G. Kana]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kavitha G. Kana|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೩೮, ೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST)
:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಲೇಖನಗಳ ಪಟ್ಟಿ [https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ajIpMnxDNIdZt5_F9jEM0YFX3BJhCE9wkBFOb_vo4Xc/edit?gid=1955526827#gid=1955526827 ಇಲ್ಲಿದೆ]. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಯೋಜನೆ ಪುಟ ತಯಾರು ಮಾಡಿ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ವಿಕೀಕರಣ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೧, ೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST)

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  ೧೭:೫೪, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 ==

Dear Wikimedia Contributors,

We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base.

'''Campaign Focus:'''

* Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages
* Improve content quality with citations, images, and comprehensive information
* Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media
* Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics

We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.

For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project.

Best regards, ''Communications Team, WCI 2026''

-- [[ಸದಸ್ಯ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kuldeepburjbhalaike|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೧೪, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST)
*[[Project:ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಿಂಗಳು 2026]]--[[ಸದಸ್ಯ:Vinoda mamatharai|Vinoda mamatharai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vinoda mamatharai|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೩೩, ೨೭ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST)

== Wiki Intership Program in Kannada- Tulu Languages ==

&lt;div style=&quot;width: 95%; padding: 0.5em; border: 5px solid transparent; border-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px) 1; margin-bottom: 1em; font-size: 95%; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;hr style=&quot;border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);&quot; /&gt;
[[File:KLW-wiki-kn.svg|40px|link=https://klw-2024-25.toolforge.org/]] '''ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ'''
&lt;hr style=&quot;border: none; height: 5px; background-image: repeating-linear-gradient(-45deg, #ccc, #ccc 1px, transparent 1px, transparent 3px);&quot; /&gt;
English:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|Kannada–Tulu WikiLearn Internship Program]]''' is a structured capacity-building initiative based on the 7-week WikiLearn course, where selected interns participate in creating new articles, improving existing articles, proofreading Wikisource pages, creating and enhancing Wikidata items, uploading media files to Commons on Kannada, Tulu Wikipedia, and Wikisource through project-based learning over a 45-day to 3-month period with weekly mentoring and progress check-ins, and successful participants are awarded certificates and community recognition. For more information check this [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] page.

Kannada:'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]'''ವು ೭-ವಾರಗಳ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮತ್ತು ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಾಡುವುದು, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವುದು, ಕಾಮನ್ಸ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡುವುದು, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೫-ದಿನಗಳಿಂದ ೨-ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗೆ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟವನ್ನು ನೋಡಿ.

Tulu=
'''[[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program|ಕನ್ನಡ–ತುಳು ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]''' ೭-ವಾರೊದ ವಿಕಿಲರ್ನ್ ಕೋರ್ಸ್ನ್ ಆಧಾರಿಸಾದ್ ರೂಪಿಸಾಯಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ನಿರ್ಮಾಣ ಉಪಕ್ರಮೊ ಆದಿಪ್ಪುಂಡು, ಆಯ್ಕೆಯಾಯಿನ ಇಂಟರ್ನ್ಗಳು ಕನ್ನಡ, ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬೊಕ್ಕ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ಗಳೆಡ್ ಪೊಸ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವಡಿಪ್ಪುನ ಲೇಖನೊಲೆನ್ ಸುಧಾರಿಸುನಿ, ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಪುಟೊಲೆನ್ ಪ್ರೂಫ್‌ರೀಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ವಿಕಿಡೇಟಾ ಐಟಂಲೆನ್ ರಚಿಸುನಿ ಬೊಕ್ಕ ವರ್ಧಿಸುನಿ, ಕಾಮನ್ಸ್ಗ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಫೈಲ್ಗಳೆನ್ ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಲ್ಪುನಿ, ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಬೊಕ್ಕ ಪ್ರಗತಿ ಪರಿಶೀಲನೆಲೆನೊಟ್ಟಿಗೆ 45-ದಿನೊಡ್ದು 2-ತಿಂಗೊಲು ಅವಧಿಡ್ ಯೋಜನಾ-ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆದ ಮೂಲಕ ಭಾಗವಹಿಸುವೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸವುನಕ್ಲೆಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರೊಲು ಕೊರ್ಪುವೆರ್. ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಹಿತಿಗ್ ಈ [[meta:Kannada-Tulu Wikilearn/Internship_program]] ಪುಟೊನು ತೂಲೆ.


Thank you,ಧನ್ಯವಾದಗಳು,ಸೊಲ್ಮೆಲು ---&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೦:೩೨, ೧ ಆಗೋಸ್ಟು ೨೦೨೬ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:A826@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:A826/Kannada-Tulu_Project_talk_pages&amp;oldid=30876200 --&gt;

== Documenting the Folk Arts of North Karnataka – Phase 2 (ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ದಾಖಲಾತಿ – ಹಂತ 2) ==

ನಮಸ್ಕಾರ ಎಲ್ಲರಿಗೂ,
ನಾನು ಕಳೆದ ವರ್ಷ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಅನುದಾನದ ಸಹಾಯದಿಂದ &quot;ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳ ದಾಖಲಾತಿ&quot; (Documenting the Folk Arts of North Karnataka) ಎಂಬ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ, ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಲುಪಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು.
ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಚೌಡ್ಕಿ ಪದ, ಗಿಗಿ ಪದ, ಧುರುಂ ಮುರುಗೇರು ಮತ್ತು ಸುಡುಗಾಡು ಸಿದ್ಧರು ಸೇರಿದಂತೆ ಐದು ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ಕಲಾವಿದರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು, ವಿಡಿಯೊಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ಗೆ ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಕೆಲವು ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಡಿಯೊಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಓದುಗರಿಗೆ ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
2025ರ ಯೋಜನೆಯ ಲಿಂಕ್: https://meta.wikimedia.org/wiki/Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka#Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka
 
ಈ ಯೋಜೆಯ ಎರಡನೇ ಹಂತಕ್ಕಾಗಿ (Phase 2) ನಾನು ಮತ್ತೆ ಅನುದಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಬಾರಿ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗದ ಹಂತಿ ಪದ, ಪುರವಂತರು, ಗೊಂಡಳಗೇರಿ ಪದ, ವೇಷಗಾರರು, ಕೃಷ್ಣ ಪಾರಿಜಾತ, ಹೇಳುವವರು ಹಾಗೂ ಜೋಗಮ್ಮ ಪದಗಳು ಎಂಬ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದೇನೆ.
ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿರುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ, ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇಂದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ದಾಖಲೆಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ನಾನು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದವನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಕಲಾ ಪರಂಪರೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇವುಗಳು ನಶಿಸುವ ಮೊದಲು ಅವುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಉಳಿಸುವುದು ನನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.&lt;br&gt;
ಈ ಯೋಜೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಜಾನಪದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮಾಹಿತಿಗಳು, ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳು, ಕಲಾವಿದರ ಸಂಪರ್ಕ ವಿವರಗಳು ಯಾರಿಗಾದರೂ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಿಮ್ಮ ಸಲಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವು ಈ ಯೋಜೆಯನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಮಗ್ರವಾಗಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. &lt;br&gt;
ಧನ್ಯವಾದಗಳು.
 
Hello everyone,
Last year, with the support of a Wikimedia Foundation grant, I successfully completed the &quot;Documenting the Folk Arts of North Karnataka&quot; project. The primary objective of the project was to preserve and promote the rich folk traditions of North Karnataka by documenting them and making the knowledge freely available through Wikimedia projects.
During Phase 1, we documented five folk art forms—Dollu Kunitha, Chowdki Pada, Gigi pada, Dhuurum murugeru, Sudugadu Siddharu, We conducted field visits, photographed and recorded live performances, and uploaded the media to Wikimedia Commons. We also improved the related Wikipedia articles and embedded videos into relevant pages to help readers better understand these traditional art forms. &lt;br&gt;
2025 Project Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka#Documenting_the_Folk_Arts_of_North_Karnataka &lt;br&gt;
I have now applied for Phase 2 of the project. This phase aims to document six endangered folk art forms: Puravantharu, Gondhalageri Pada, Veshagararu, Hanthi Pada, Krishna Parijatha, Heluvavaru and Jogamma Padagalu.
I chose these six folk arts because only a small number of artists continue to practice them today, and there is a real risk that they may disappear if they are not documented now. Since I belong to North Karnataka, I understand the cultural importance of these traditions and feel a personal responsibility to preserve them for future generations. At present, these folk-art forms do not have dedicated documentation on Wikimedia projects, making this initiative even more important. &lt;br&gt;
I would greatly appreciate the support of the Wikimedia community. If anyone has reliable sources, books, photographs, historical information, or contacts with artists related to these folk art forms, please feel free to share them. Your suggestions and contributions will help make this project more comprehensive and ensure that this valuable cultural heritage is preserved as free knowledge for everyone.
Thank you for your continued support. [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೦, ೬ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST)

== ಸಮುದಾಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಪಡೆ: ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ==

ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ,

ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ!

ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] (IMDUG) ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಕಳೆದ ವರ್ಷ, ಎರಡು ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ನಾವು [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic Community Task Force 2025]] ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೆವು. ನಮಗೆ ದೊರೆತ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತ ಸಲಹೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಎಲ್ಲಾ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಈ ವರ್ಷ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ತಲುಪುವುದು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.

=== ನಾವು ಏನನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ? ===
ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಒಬ್ಬರು ಅಥವಾ ಇಬ್ಬರು ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ:

*ನಿಮ್ಮ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯದ ಹೆಸರು.

*ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಸಮುದಾಯ ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯಕ್ತಿ.

*ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ ಸಂಪರ್ಕಿತರ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಬಳಕೆದಾರ ಹೆಸರುಗಳು.

*ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲುಗಳು, ಅಗತ್ಯಗಳು ಅಥವಾ ಆದ್ಯತೆಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರಣೆ.

ಇದು ಕೆಳಗಿನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು:

*ತಿದ್ದುಪಡಿ (editing) ಅಥವಾ ಪೇಟ್ರೋಲಿಂಗ್ (patrolling) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು.

*ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಗ್ಯಾಜೆಟ್‌ಗಳು, ಪರಿಕರಗಳು (tools) ಅಥವಾ ಬಾಟ್‌ಗಳು.

*ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಅಥವಾ ಇಂಟರ್‌ಫೇಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸವಾಲುಗಳು.

೮ಕೊಡುಗೆದಾರರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಡೆತಡೆಗಳು.

೮ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಇತರ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಾಪಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಆದ್ಯತೆಗಳು.

=== ಭಾಗವಹಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ===
ದಯವಿಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] ಅನ್ನು '''೧೮ನೇ ಆಗಸ್ಟ್''' ರೊಳಗೆ ಭರ್ತಿ ಮಾಡಿ.

ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯವು ಬಯಸಿದಲ್ಲಿ, ಈ ಸಂದೇಶಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ನೀಡುವ ಮೂಲಕವೂ ಭಾಗವಹಿಸಬಹುದು.

=== ಮುಂದೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ===
ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯು ನಮಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ:

*ಭವಿಷ್ಯದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಮುದಾಯ ಸಂಪರ್ಕಿತರ ಜಾಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು.

*ಭಾರತೀಯ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯಗಳ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲು.

*ಗಮನಹರಿಸಿದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸಲು.

*ಸೂಕ್ತವಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ತಾಂತ್ರಿಕ ಉಪಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲು.

ನೀವು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿನಂತಿಯನ್ನು ನಾವು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವ ನಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ವಿನಂತಿಯ ಜಟಿಲತೆ, ಯೂಸರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಣತಿ, ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ಗಮನಿಸಿ. ಎಲ್ಲಾ ವಿನಂತಿಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಬಗೆಹರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಮುದಾಯದ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಡೆವಲಪರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಾರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ನಾವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ.

ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ನಾವು ಎದುರುನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ!

'''Best wishes,'''

''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)''

== ಗಡಿಯಾಚೆಯ ಪರಂಪರೆ - ಭಾರತದ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನಾ ಅಭಿಯಾನ 2026 ==

'''ಗಡಿಯಾಚೆಯ ಪರಂಪರೆ – ಭಾರತದ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನಾ ಅಭಿಯಾನ'''
ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದಕರಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶ.
ಭಾರತ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ UNESCO ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳ ಕುರಿತು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಹಾಗೂ ಈಗಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ವಿಶೇಷ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪಾದನಾ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅಭಿಯಾನದ ಅವಧಿ 15 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 ರಿಂದ 24 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 ರವರೆಗೆ.
ಈ ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಕುರಿತು ಕನ್ನಡ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗಳಲ್ಲಿ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಿಷಯವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ.

'''ಕನ್ನಡ ಸಮುದಾಯದ ಅಗ್ರ ಮೂರು ವಿಜೇತರಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕ ನಗದು ಬಹುಮಾನಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ.'''

🥇 1ನೇ ಬಹುಮಾನ – ₹10,000 &lt;br&gt;
🥈 2ನೇ ಬಹುಮಾನ – ₹5,000 &lt;br&gt;
🥉 3ನೇ ಬಹುಮಾನ – ₹3,000 &lt;br&gt;
ಅರ್ಹತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲ ಭಾಗವಹಿಸುವವರಿಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಾಗಾಗಿ, ದೊಡ್ಡ ಬಹುಮಾನ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಿ. ನಿಮ್ಮ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನಾ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಹಾಗೂ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಈ ವಿಶೇಷ ಅಭಿಯಾನದ ಭಾಗವಾಗಿ.
ಅಭಿಯಾನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ, ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ಲಿಂಕ್ ನೋಡಿ:https://w.wiki/TP4p &lt;br&gt;
ಬನ್ನಿ, ಸಂಪಾದಿಸೋಣ… ಸ್ಪರ್ಧಿಸೋಣ… ಗೆಲ್ಲೋಣ! 🏆🌏 [[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Santhosh Notagar99|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೩೫, ೧೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST)

== Help panel question on [[:ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ|ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] (೧೫:೦೫, ೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬) ==

i wanted new page of trial page --[[ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy|2530738 M Medha Reddy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2530738 M Medha Reddy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೦೫, ೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy|2530738 M Medha Reddy]] , you can use any instances where you can just change pagename in URL like example given below.
:* [[ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]]
:* [[ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ/2]]
:* * [[ಸದಸ್ಯ:2530738 M Medha Reddy/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ/3]]
:--&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೫:೨೭, ೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

== ಸರ್ವರ್ ಬದಲಾಯಿಸುವಿಕೆ - ನಿಮ್ಮ ವಿಕಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಓದಲು-ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ==
&lt;section begin=&quot;server-switch&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;

[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|ಸಂದೇಶವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಓದಲು ಈ ಕೊಂಡಿ ನೋಡಿ]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-Tech%2FServer+switch&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]

[[foundation:|ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್]] ತನ್ನ ಡೇಟಾ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಇತರೆ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ವಿಕಿಗಳು ವಿಕೋಪಗಳ ನಂತರವೂ ಆನ್ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಇರುವವೆಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ಪೂರ್ಣ ಸಂಚಾರವು '''{{#time:j xg|2026-09-23|kn}}''' ಕ್ಕೆ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಯು '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]''' ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

[[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|ಮೀಡಿಯಾ ವಿಕಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲ ಮಿತಿಗಳಿಂದಾಗಿ, ಈ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪಾದನೆಗಳು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಈ ಅಡ್ಡಿಗಾಗಿ ನಾವು ಕ್ಷಮೆ ಕೋರುತ್ತೇವೆ, ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲು ನಾವು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. 

ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಯುವ 30 ನಿಮಿಷಗಳ ಮೊದಲು ಎಲ್ಲಾ ವಿಕಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾನರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಈ ಬ್ಯಾನರ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. 
ನೀವು ಈ ಬ್ಯಾನರ್ ಪಠ್ಯದ [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&amp;task=view&amp;language=&amp;filter=&amp;action=translate ಅನುವಾದ ಅಥವಾ ಪ್ರೂಫ್ ರೀಡಿಂಗ್] ಮಾಡಬಹುದು.

'''ನೀವು ಈ ಸಣ್ಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿಕಿಗಳನ್ನು ಓದಬಹುದು, ಆದರೆ ಸಂಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.'''

* ನೀವು {{#time:l j xg Y|2026-09-23|kn}} ಒಂದು ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ಸಂಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
* ನೀವು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಉಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ, ನಿಮಗೆ ಒಂದು ದೋಷ ಸಂದೇಶ ಗೋಚರವಾಗುವುದು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸಂಪಾದನೆಯೂ ಅಳಿಸಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆಶಿಸುತ್ತೇವೆ, ಆದರೆ ನಾವು ಇದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದೊಮ್ಮೆ ನೀವು ದೋಷ ಸಂದೇಶ ಕಂಡರೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುವವರೆಗೆ ಕಾಯಿರಿ. ನಂತರ ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಸಂಪಾದನೆ ಉಳಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ನಾವು ನಿಮ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಒಂದು ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ ಎಂದು ಸಲಹೆಕೊಡುತ್ತೇವೆ.

''ಇತರೆ ಪರಿಣಾಮಗಳು:''

* ಹಿಂಬದಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿರುವವು ಮತ್ತು ಕೆಲವನ್ನು ಕೈ ಬಿಡಲಾಗುವುದು. ಕೆಂಪು ಕೊಂಡಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯದಂತೆ ತಕ್ಷಣ ಅಪ್ಡೇಟ್ ಆಗದೆ ಇರಬಹುದು. ನೀವು ಯಾವುದೇ ಬೇರೆಡೆ ಕೊಂಡಿ ಹೊಂದಿದ ಲೇಖನ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರೆ, ಆ ಕೊಂಡಿ ಸಹಜಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕೆಂಪು ಉಳಿಯುವುದು. ಕೆಲ ಉದ್ದ-ಓಡುವ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಗಳು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗುವುದು.
* ಇತರ ಯಾವುದೇ ವಾರದಂತೆ ಕೋಡ್ ನಿಯೋಜನೆಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಾವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ನಂತರ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕೇಸ್-ಬೈ-ಕೇಸ್ ಕೋಡ್ ಫ್ರೀಜ್‌ಗಳು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|ಗಿಟ್‌ಲ್ಯಾಬ್]]  ಸುಮಾರು 90 ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮುಂದೂಡಬಹುದು. ನೀವು [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org ನಲ್ಲಿ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಓದಬಹುದು]]. ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುವುದು 

'''ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ.'''&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;server-switch&quot;/&gt;

[[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ೧೮:೨೮, ೧೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=30513874 --&gt;

== ವಿಕಿಕೋಟ್ ಮತ್ತು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಬಳಕೆದಾರರ ವಾಟ್ಸ್ಆಪ್ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆ ==
{{Quote|ಅವರು ವಿಕಿಕೋಟ್ ನೋಡಿದ್ದೀರಾ? ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಕಚಡಾ ತುಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಿನಿಮಾ ನಟಿಯರು ಒದರಿದ್ದೆಲ್ಲ ಉಕ್ತಿಗಳಲ್ಲ. ನಾನು ಮಾಂಸಾಹಾರ ಇಷ್ಟ ಪಡುತ್ತೇನೆ, ನಾನು ಸಸ್ಯಾಹಾರ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ, ನಾನು ನಟಿಯಾಗಬೇಕೆಂದುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ - ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಉಕ್ತಿಗಳಾಗುತ್ತವಾ? ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ಸಿನಿಮಾ ನಟಿಯರೆಂದರೆ ಆದರ್ಶ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೇ? ಅವರ ಚಿಲ್ಲರೆಪಲ್ಲರೆ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಉಕ್ತಿಗಳಾ? ಮಹಿಳಾ ಪರವಾದ ಉಕ್ತಿಗಳ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕಿಯರ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಬರಬೇಕು. ಉದಾ- ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಭೈರಾದೇವಿ, ದಾಣಿ ಅಬ್ಬಕ್ಕ, ಸಾವಿತ್ರಿಬಾಯಿ ಫುಲೆ, ಇರಾವತಿ ಕರ್ವೆ, ಕಮಲಾದೇವಿ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ,.. ದಯವಿಟ್ಟು ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಆಯೋಜಕರು ಸರಿಯಾಗಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ವಿಕಿಕೋಟ್‌ಗೆ ಸರಿಹೊಂದದವುಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ಅಳಿಸಬೇಕು. ನಾನು ಕೆಲವನ್ನು ಅಳಿಸಲು ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ. ವಿಕಾಸ ಹೆಗಡೆ ಕೂಡ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ದಯವಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲರೂ ಈ ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ವಿಕಿಕೋಟ್‌ಗೆ ಸರಿಹೊಂದದವುಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಲು ಹಾಕಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿ - https://kn.wikiquote.org/wiki/ವರ್ಗ:ಅವಳ-ಮಾತು೨೦೨೬_ಲೇಖನ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.|@[[ಸದಸ್ಯ:Pavanaja|Pavanaja]] }}

{{quote|ಅವರು ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ಪರ್ದೆ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಮೊನ್ನೆ ನಡೆದದ್ದು ಸಹ ಇದೇ.. ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.|@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] }}

{{quote|ಅವರು ಏನು ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ.|@[[ಸದಸ್ಯ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] }}

{{quote|ಸ್ಪರ್ದೆಯ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಕಸ ತುಂಬುವುದು.. ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.|@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] }}

{{quote|ಎಲ್ಲರೂ ಸೇರಿ ಕಸದಿಂದ ರಸ ತೆಗೆಯೋಣ.....ತೆಗೆಯಬಹುದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. |@[[ಸದಸ್ಯ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] }}

{{quote|ಒಳ್ಳೆಯದು. ಆದರೆ ಕಸ ತೆಗೆಯುವುದೇ ಕೆಲಸ ಆಗುದು ಬೇಡ ಅಂತ. ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಲಿಕ್ಕೆ ಕಲ್ಪುನ ಕಳ, ಸಾಂಡ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಇದೆ.. ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶವೇ ವಿಶ್ವಕೋಶಕ್ಕೆ ಮಾಹಿತಿ ತುಂಬಿಸುವುದು...|@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] }}

{{quote|ಹಿರಿಯರು ಆರ್ಟಿಕಲ್ ಬರೆಯುವುದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಹೇಗೆ ಆಗೋದು. ಹೊಸಬರು ತಪ್ಪು ಬರೆದರೆ ನಾವು ಅದನ್ನು ಸರಿ ಮಾಡಬೇಕು.|@[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] }}

{{quote|ತಪ್ಪು ಮಾಡ್ಲಿಕೆ ಅಂತ ಸಾಂಡ್ ಬಾಕ್ಸ್ ಇದೆ ಅಲ್ವಾ ? ಅಲ್ಲಿ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಲೈವ್ ಮಾಡಬಹುದು.. ಹಿರಿಯರು ಆರ್ಟಿಕಲ್ ಬರೆಯುವುದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ ಹೇಗೆ ಆಗೋದು. -- ಅರ್ಥ ಆಗ್ಲಿಲ್ಲ |@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] }}

{{quote|ಇದರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಜನ ಹಿರಿಯರು ಉಕ್ರೇನ್ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ನೀವೇ ನೋಡಿ. ಅವರು ಬರೆಯಬಹುದಿತ್ತಲ್ವ. ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಸಹ ಬರೆದಿಲ್ಲ. |@[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] }}

{{quote|ಯಾವುದೇ ಬರಹ ಅದನ್ನ ವಿಕಿಇಗೆ ಸೇರಿಸುವ ಮೊದಲು ಓದುವವರಿಗೆ ಅರ್ಥ ಆಗುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಅಲ್ದೆ, ಬೇರೆ ದೇಶದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪದಗಳನ್ನ ಹಾಗೇ ಇಲ್ಲಿ ತಂದು ಹಾಕಿದ್ರೆ ಓದುಗರಿಗೆ ಅರ್ಥ ಆಗುದಿಲ್ಲ.. ಉದಾ- ಉಕ್ರೇನ್ ದೇಶದ್ದು ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಶಬ್ದ. ಉಕ್ರೇನ್ ಕುರಿತ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಆ ಶಬ್ದ ಹಾಗೇ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್ ಶಬ್ದದ ಅರ್ಥ ಏನು??

ನಾನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಕ್ಕೆ ಲೇಖನ ಬರೆಯುವಾಗ ಅದು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಅಗತ್ಯ ಎಂಬ ಮಾನದಂಡವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಲೇಖನ ಬರೆಯುವುದು. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಯಾವುದೋ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದರೆ ನಾವೂ ಅದನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಅದು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅತೀ ಅಗತ್ಯವೇ? ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಗತ್ಯದ ಲೇಖನಗಳು ಬಾಕಿ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಯೋಜನೆಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ಇವೆ ನೋಡಿದ್ದೀರಾ? ಅವುಗಳ ಕೊಂಡಿ ಇಲ್ಲಿವೆ - https://kn.wikipedia.org/wiki/ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಯೋಜನೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ನೋಡೋಣ -  ವಿಜ್ಞಾನ ಪಠ್ಯ ಲೇಖನಗಳು. ಇದು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅತೀ ಅತೀ ಅಗತ್ಯ. ಎಷ್ಟು ಜನ ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದೀರಾ? ರಷ್ಯ ಉಕ್ರೇನ್ ಉದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದವರು ಉಕ್ರೆನ್ ಪರ ಇದ್ದಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಉಕ್ರೆನ್ ಪರವಾದ ಲೇಖನ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಯಾವುದೋ ನಟಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಬರೆದು ಕನ್ನಡಿಗರಿಗೇನು ಲಾಭ? ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನವೂ ಅಗತ್ಯವೇ, ಒಪ್ಪೋಣ. ಆದರೆ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 34,500 ಲೇಖನಗಳಿರುವಾಗ ನಾವು ನಮ್ಮ priority ಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಡವೇ? ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಲೇಖನಗಳು  ಎಂಬ ಯೋಜನೆ ಈಗಾಗಲೇ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾರೆಲ್ಲ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದೀರಾ? ಅದು ಇರುವಾಗ ಇನ್ನೊಂದ ಮಹಿಳಾ ಪರವಾದ ಲೇಖನ ಯೋಜನೆ, ಸ್ಪರ್ಧೆ ಯಾಕೆ? ಅದನ್ನೇ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದಿತ್ತಲ್ಲವೇ?|@[[ಸದಸ್ಯ:Pavanaja|Pavanaja]]}}

{{quote|ಇದನ್ನು ನಾನು ಸಹ ಒಪ್ಪುತ್ತೇನೆ.  ಆದರೆ ಈಗಿನ ಹೊಸ ಲೇಖಕರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲು ನೀವು ಸಹ ಇದೇ ರೀತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಆಯೋಜಿಸಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಯಾಕೆ ನೀಡಬಾರದು. ಇದರಿಂದ ಕನ್ನಡ ಲೇಖನಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು.|@[[ಸದಸ್ಯ:Santhosh Notagar99|Santhosh Notagar99]] }}

{{quote|Translation ಮತ್ತು Transliteration ಎಂಬ ಎರಡು ಪದಗಳು ಬೇರೆಯೇ.  Translation ಮಾಡಲಾಗದ್ದನ್ನು Transliteration ಮಾಡಬಹುದು. ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲೇಶನ್ ಅಂದ್ರೆ ಅನುವಾದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಲಿಟ್ರೇಶನ್ ಅಂದರೆ ಬೇರೆ ಭಾಷೆಯ ಪದವನ್ನು ಹಾಗೇ ಬರೆಯೋದು. ಸಂವಹನಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಬಳಸುವುದು. ಕನ್ನಡದೊಂದಿಗೆ ಹಲವಾರು ಭಾಷೆ ಪದಗಳಿವೆ. ಮೇಜು, ಕುರ್ಚಿ, ತಾಲೂಕು, ತಹಶಿಲ್ದಾರ ಹೀಗೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಇತರ ಭಾಷೆ ಪದಗಳಿಲ್ಲವೇ. 
ಕಸ ಅಂದರೆ ಅರ್ಥ ಕೆಡುವ ವಾಕ್ಯಗಳು. ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ವಿವರಣೆ.
ಇನ್ನು ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಕಿರಿಯರು ಎಂಬ ಭೇದವಿಲ್ಲ.
ಕ್ಷಮಿಸಿ, ವಿಕಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಒಳ್ಳೆಯ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಮಾಡೋಣ.  ಅನಗತ್ಯ ಮೆಟಾದಲ್ಲಿ ಬರೆಯೋದು, ಕೀಳರಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ ಯಾಕೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.
ಒಂದು ವೇಳೆ ಹಿರಿಯರೆಂದು ನೀವು ಊಹಿಸುವವರಿಗೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಮೊಬೈಲ್ ಪರದೆಯನ್ನು ನೋಡುವ ಕಷ್ಟ ಎದುರಾಗುತ್ತಿದೆ.  ಈಗ ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ ಸರ್ ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯನ್ ಇದ್ದಾರಲ್ವ. ಹಾಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ ಬರೆದವರೆಲ್ಲರೂ ಉತ್ತಮ ಲೇಖಕರೇ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.  ಲೇಖನ ಉತ್ತಮ ಆಗಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುವುದು ಡಿಸ್ಕರೇಜ್ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ.
ಏನೋ ಹೇಳಬೇಕನಿಸಿತು.
ನಾನು ಎಲ್ಲರಂತೆ ಒಬ್ಬ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್, ಅಷ್ಟೆ.
ಮೊನ್ನೆ ತುಳು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಹತ್ತನೇ ವರ್ಷಾಚರಣೆ ಎಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಡೆಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಕಿರಿಯರೆಂಬ ಕಿರಿಕಿರಿ ಇತ್ತ? ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಂತೃಪ್ತಿ ನೀಡಿದೆಯಲ್ವ?|@[[ಸದಸ್ಯ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] }}

{{quote|ನಾವು ಈ ರೀತಿಯ ಚರ್ಚೆಗಳನ್ನು ವಾಟ್ಸ್‌ಆಪ್ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡುವುದು ಬೇಡ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರೆ ಉತ್ತಮ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲರ ಒಮ್ಮತದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ವಿಕಿ ಅರಳಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿಯೋ ಅಥವಾ ಒಂದು ಹೊಸ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಹಾಕೋಣ.|@[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] }}

{{quote|ಹಾಗೇ ಮಾಡೋಣ. ಯಾಕೆಂದರೆ ವಿಕಿ ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್. ನಮ್ಮ ಚರ್ಚೆಯೂ ಅಲ್ಲಿರಲಿ.|@[[ಸದಸ್ಯ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] }}

{{quote| ಹಾಗೇ ಮಾಡೋಣ. ಯಾಕೆಂದರೆ ವಿಕಿ ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್. ನಮ್ಮ ಚರ್ಚೆಯೂ ಅಲ್ಲಿರಲಿ. ಎಂದು ಒಂದು ಪೋಲ್ ಶುರುಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಬೆಳೆ ಜೊತೆಗೆ ಕಳೆ ಕೂಡಾ ಬರೋದೇ..  |@[[ಸದಸ್ಯ:Mallikarjunasj|Mallikarjunasj]]}}

{{quote|Not a valid reason..|@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] }}

{{quote|ಈ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಅರಳಿಕಟ್ಟೆಗೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.|@[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] }} [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೩೩, ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

:ಪವನಜ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ ಅವರ ಅಳಿಸುವ ವಿನಂತಿಗಳು ಯಾವುದೇ ವಿಕಿಕೋಟ್ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಧಾರಿತವಾಗಿಲ್ಲ ಹಾಗಾಗಿ ಅವರ ಸಂಪಾದನೆಗಳನ್ನು ರಿವರ್ಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಪರ್ಧಾ ಕೊಡುಗೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಹೇಳಿಕೆಯು ವಿಕಿಮೀಡಿಯ ಚಳವಳಿಯ ಮುಕ್ತ ಸಂಪಾದನಾ ತತ್ವಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಅವರು ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡಿದ ಲೇಖನಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಸಮರ್ಥಿತವಾದ, ವಿಕಿಕೋಟ್‌ನ ಲೇಖನ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಕೋಟ್ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಯೋಜನೆ ಕೇವಲ 380 ವಿಷಯ ಪುಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ &quot;ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣ&quot;ದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅಳಿಸುವಿಕೆ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊಸಬರನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ವಿಷಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಕೂಡ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ, ವಿಕಿಮೀಡಿಯದ ಆಶಯ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಜನರನ್ನು ಸಬಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವ ಮತ್ತು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಧ್ಯೇಯ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಹಲವು ಉಪಕರಣಗಳಿದೆ ಅನುಭವಿ ಸಂಪಾದಕರು ಅವುಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನಗೋಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯಮಾಡಬೇಕೇ ವರೆತು ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ತಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಮಾಡಬಾರದು. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೬:೦೩, ೧೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
::ಗುಣಮಟ್ಟ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಅಳಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಡುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸಬರನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅವರ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದಿ, ಅಗತ್ಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಬಹುದು. ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ವಿಷಯದ ಗುಣಮಟ್ಟವೂ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಹೊಸ ಲೇಖನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.
::ಕಳೆದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಾನು ಗಮನಿಸಿದ ಮಟ್ಟಿಗೆ, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ತಡೆಯುವ ಮನೋಭಾವವೇ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
::ತಪ್ಪುಗಳು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಆಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳಲಾರೆ. ತಪ್ಪುಗಳು ಸಹಜ , ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೊಸಬರು ಕಲಿಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವೇ ಅವು. ಆದರೆ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುವ ಬದಲು, ಅವುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿಕೊಡುವ ಹಿರಿಯ ಬಳಕೆದಾರರ ಅಗತ್ಯ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತುಳು ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಇಂದು ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.
::ಹೊಸಬರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು, ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸೋಣ. ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ  ಎರಡೂ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಸಾಗಬಹುದು. [[ಸದಸ್ಯ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Hariprasad Shetty10|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೩, ೧೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
:::ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ಹೊಂದಿರುವ ಅನುಭವೀ ಸಂಪಾದಕರನ್ನೇ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಿಂದ ನಿಗ್ರಹಿಸುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ವಿಕಿಯೋಜನೆಗಳ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. --[[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ &amp;#124; Vikas Hegde]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vikashegde|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೨೬, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

== ಬರಹವನ್ನು ಕರಡಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತಿರಿಸಿದ್ದೇನೆ ==
https://kn.wikipedia.org/wiki/ಹೊಯ್ಸಳರ_ಪವಿತ್ರ_ಮೇಳಗಳು

ಈ ಬರಹವನ್ನು ಯಂತ್ರಾನುವಾದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಸೂಕ್ತ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬರಹವನ್ನು ಸೂಕ್ತ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವವರೆಗೆ ಕರಡಿನಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಸೂಕ್ತ ಎಂದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. [[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೪೬, ೧೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|Mahaveer Indra]] , ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆ ಅವಶ್ಯವಿತ್ತು ಅದನ್ನು ನೀವೇ ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದಿತ್ತು, ಈಗ ಲೇಖನವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪುನಃ ಮುಖ್ಯ ನೇಮ್ಸ್ಪೇಸ್ ಗೆ ಸರಿಸಿದ್ದೇನೆ.--&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೦೮:೩೮, ೨೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''

Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.&lt;br/&gt;
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).

We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.&lt;br/&gt;
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of &quot;Language Link&quot; edits as seen in the Recent Changes feed]]

The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. 

Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]

Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] ೨೦:೪೬, ೨೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=31067455 --&gt;

== ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಂಪಾದಕರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಯೋಜನೆಗೆ ನಿಮ್ಮ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆಈ ಕೋರಿಕೆ ==
ನಮಸ್ಕಾರ,

ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಂಪಾದಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ [[m:Community_Resources_and_Partnerships/India_Rapid_Project/Bridging_the_Gender_Gap_-_More_Women_Editors_and_Women-Centered_Content_in_Kannada_Wikipedia|Bridging the Gender Gap – More Women Editors and Women-Centered Content in Kannada Wikipedia]] ಎಂಬ ಯೋಜನೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಂಪಾದನೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು, ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕಿಯರು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವುದಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲು ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಾದ ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ತರಬೇತಿ, ಲೇಖನ ರಚನೆ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ಯೋಜನೆಯ ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಅಮೂಲ್ಯ ಸಲಹೆ, ಸಮಯ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. 
[[ಸದಸ್ಯ:Prajna gopal|Prajna gopal]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Prajna gopal|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೧೭, ೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

:{{support}} --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೨೨:೫೫, ೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
:{{support}} ಒಳ್ಳೆಯ ಉದ್ದೇಶ--[[ಸದಸ್ಯ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vishwanatha Badikana|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೩೩, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
:{{ss}}, [[ಸದಸ್ಯ:ChiK|ChiK]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ChiK|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೩೯, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
:{{Support}} ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಂಪಾದಕರನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತರುವುದು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಯೋಜನೆಯ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ನನ್ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದ ಸಹಕಾರ ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧಳಿದ್ದೇನೆ. ಶುಭವಾಗಲಿ! [[ಸದಸ್ಯ:Kavyashri hebbar|Kavyashri hebbar]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kavyashri hebbar|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೨, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
:{{Support}} ಈ ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವಿದೆ.[[ಸದಸ್ಯ:Apoorva poojay|Apoorva poojay]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Apoorva poojay|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೪೧, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
:{{Support}} ಈ ಯೋಜನೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು,ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವಿದೆ.[[ಸದಸ್ಯ:Pallaviv123|Pallaviv123]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pallaviv123|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೦೧, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
:{{Support}} ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಂಪಾದಕರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Rakshitha b kulal|Rakshitha b kulal]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Rakshitha b kulal|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೮, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
:{{ss}}-ಈ ಯೋಜನೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು,ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವಿದೆ--[[ಸದಸ್ಯ:Mahaveer Indra|ಮಹಾವೀರ ಇಂದ್ರ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Mahaveer Indra|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೧೧, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
:{{Support}} ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಸಂಪಾದಕರನ್ನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ತರುವುದು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳಾ ಕೇಂದ್ರಿತ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಯೋಜನೆಯ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ನನ್ನ ಸಹಕಾರ ಇದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ನನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಂಬಲವಿದೆ.[[ಸದಸ್ಯ:Kishore Kumar Rai|Kishore Kumar Rai]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kishore Kumar Rai|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೧೦, ೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

== Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist ==
''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)''

Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary.

The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the  Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].&lt;br/&gt;
Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes.

Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]])  sent via [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೫೮, ೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&amp;oldid=31142775 --&gt;</text>
      <sha1>k0i0tuzrumgm1bsrjkj2cbmx0aj879f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸರಬರಾಜು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124085</id>
    <revision>
      <id>1431699</id>
      <parentid>1366313</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T09:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PJ Geest</username>
        <id>54902</id>
      </contributor>
      <comment>Replace raster graph with SVG reconstruction: Supply.svg</comment>
      <origin>1431699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2523" sha1="4q30a10y1k2ddn3kpf38hma8j5iszy9" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Supply.svg|thumb|ಪೂರೈಕೆ ವಕ್ರರೇಖೆ]]
[[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ, '''ಸರಬರಾಜು''' ('''ಪೂರೈಕೆ''') ಎಂದರೆ ವ್ಯವಹಾರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಉತ್ಪಾದಕರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಹಣಕಾಸು ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವವರು ಅಥವಾ ಇತರ ಆರ್ಥಿಕ ದಳ್ಳಾಳಿಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಒದಗಿಸಲು ಇಚ್ಚಿಸುವ ಮತ್ತು ಕೊಡಬಲ್ಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಪ್ರಮಾಣ. ಸರಬರಾಜು ಚಲಾವಣೆ, ಸಮಯ, ಕಚ್ಚಾವಸ್ತುಗಳು ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ದಳ್ಳಾಳಿಗೆ ನೀಡಬಹುದಾದ ಯಾವುದೇ ಇತರ ವಿರಳ ಅಥವಾ ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿರಬಹುದು.&lt;ref&gt;https://www.investopedia.com/terms/s/supply.asp&lt;/ref&gt; ಇದು ಹಲವುವೇಳೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಮೂರ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಮಯದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಸರಬರಾಜನ್ನು ಒಬ್ಬ ದಳ್ಳಾಳಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಮೊದಲೆನೆಯವನು ಏನಾದರೂ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮಯ ಕಳೆದಿದ್ದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯು ಯಾವುದೋ ಬೇರೆ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದು. ಸರಬರಾಜನ್ನು ಹಲವುವೇಳೆ ಗ್ರಾಫ್‍ನ ಮೇಲೆ ಪೂರೈಕೆ ವಕ್ರರೇಖೆಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾದ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು (ಅವಲಂಬಿ ಚರ) ಅಡ್ಡಡ್ಡವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಬೆಲೆ]]ಯನ್ನು (ಸ್ವತಂತ್ರ ಚರ) ಲಂಬವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]</text>
      <sha1>4q30a10y1k2ddn3kpf38hma8j5iszy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಅಜಯ ಡಾಟ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143333</id>
    <revision>
      <id>1431671</id>
      <parentid>1430666</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T15:09:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dashami12</username>
        <id>98178</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|1 */</comment>
      <origin>1431671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14957" sha1="396hmkx4qa1g0ynpcd4mjoqg93j4zuh" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = ಅಜಯ ಡಾಟ
| image       = Ajay Data picture.jpg
| image size  = 250
| birth_date  = {{birth date and age|df=yes|1973|03|22}}
| birth_place = ಖೈರ್ತಾಲ, [[ಭಾರತ]]
| nationality = ಭಾರತೀಯ
| occupation  = ಡಾಟಾ ಇಂಜೀನಿಯಸ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಲಿ. ಕಂಪೆನಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ 
| children    = 2
| awards      = ೨೦೧೭ರ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸ್ ಸೊಲ್ಯೂಷನ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಾಗಿ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bellaward.com/innovation-enterprise-solution-data-ingenious/|title=Innovation in Enterprise Solution - Data Ingenious- Aegis Graham Bell Awards|website=bellaward.com|language=en-US|access-date=2017-03-14}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
| spouse      = ನಿಧಿ ಎ. ಡಾಟ
}}
 
'''ಅಜಯ ಡಾಟ''' ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆಹಾರದ ಎಣ್ಣೆಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರದ [[ಭಾರತ|ಭಾರತೀಯ]] ಉದ್ಯಮಿ. ಅವರ  ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸ್ವೀಕೃತಿ ಗುಂಪಿ ([[:en:Universal Acceptance|ಯೂನಿವರ್ಸಲ್ ಅಕ್ಸೆಪ್ಟೆನ್ಸ್ ಸ್ಟೀರಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್ (UASG)]]) ಅಧ್ಯಕ್ಷರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/ajay-data-elected-chairman-of-uasg/article26508151.ece|title=Ajay Data elected Chairman of UASG|last=Kurup|first=Rajesh|website=@businessline|language=en|access-date=2019-03-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.internetx.com/en/news-detailview/its-all-about-domains-with-dr-ajay-data-uasg/|title=It's all about domains with Dr Ajay Data (UASG)|last=Catania|first=Simone|website=InterNetX|language=en|access-date=2021-02-09}}&lt;/ref&gt;  ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೊಮೈನ್ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊದಲ ಭಾಷಾ ಇಮೈಲ್ ವಿಳಾಸವುಳ್ಳ ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಅಜಯ ಡಾಟ ಮಾಡಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/tech/internet/datamail-worlds-first-free-linguistic-email-service-supports-eight-india-languages/articleshow/54923001.cms|title=DataMail: World's first free linguistic email service supports eight India languages|work=The Economic Times|access-date=2017-03-19}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://digitalconqurer.com/gadgets/made-india-datamail-empowers-russia-email-address-russian-language/|title=Made In India 'Datamail' Empowers Russia With Email Address In Russian Language - Digital Conqueror|date=2016-12-07|work=Digital Conqueror|access-date=2017-03-19|language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[ನೇಪಾಳ]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಮತ್ತು [https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/icann-to-enable-website-name-booking-in-indian-scripts/articleshow/65374233.cms ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ] ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಡೊಮೈನ್ (TLD) ಅನ್ನು ರೂಟ್ ಸರ್ವರ್‌ಗಳಿಗೆ ತರಲು ಅವರು ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಸಾಧನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hellorajasthan.com/tag/graham-bell-award/|title=GRAHAM BELL AWARD Archives - Hello Rajasthan:Hindi News,Latest News in Hindi,News in Hindi,Hindi News Paper|website=Hello Rajasthan:Hindi News,Latest News in Hindi,News in Hindi,Hindi News Paper|language=en-US|access-date=2017-02-12|archive-date=2017-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319113536/http://www.hellorajasthan.com/tag/graham-bell-award/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಲಿಪಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಪಂಡಿತ ದೀನದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://uasg.tech/documents/|title=Documents}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೊಮೈನ್ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಲು ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರಿ ಸ್ವೀಕೃತಿಯ ನಾಯಕತ್ವ ತಂಡದವರು ಉತ್ತಮ ಅಭ್ಯಾಸವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://uasg.tech/wp-content/uploads/2018/01/Notes-UASG-Coordination-Group-Face-to-Face-Meeting-Hong-Kong-January-2018-v18-01-19.pdf|title=Universal Acceptance Group|last=Hollander|first=Don|website=uasg.tech}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಮೊಬೈಲ್ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಸಿರಿಲಿಕ್, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.medianama.com/2016/12/223-datamail-russian-email-ids/|title=After Indic languages, DataMail now offers Russian language email ids|date=8 December 2016|website=www.medianama.com|language=en-US|access-date=2018-02-10}}&lt;/ref&gt; ಅರೇಬಿಕ್, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/now-write-emails-eight-major-indian-languages-courtesy-datamail-51599|title=Now, write emails in eight major Indian languages courtesy DataMail|date=2016-10-19|work=The News Minute|access-date=2018-02-10}}&lt;/ref&gt; ಥಾಯ್, ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/datamail-starts-email-service-in-chinese-language/1228193|title=Datamail starts e-mail service in Chinese language|work=outlookindia.com/|access-date=2018-02-10|archive-date=2018-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180211071808/https://www.outlookindia.com/newsscroll/datamail-starts-email-service-in-chinese-language/1228193|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಕೊರಿಯನ್ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thequint.com/hotwire-text/indian-firm-develops-email-service-in-korean-script|title=Indian firm develops email service in Korean script|work=The Quint|access-date=2018-06-02|language=en}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು 15 ಭಾರತೀಯ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://gadgets.ndtv.com/internet/news/bsnl-datamail-partner-to-offer-free-email-addresses-in-8-indian-languages-1640646|title=BSNL, Datamail to Offer Free Email Addresses in 8 Indian Languages|work=NDTV Gadgets360.com|access-date=2018-02-10|language=en}}&lt;/ref&gt; ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಜಗತ್ತಿನ ೧೯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಮೈಲ್ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು DataMail ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಮೂಲಕ ಲಭ್ಯವಿದೆ.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ==
ಅಜಯ ಡಾಟ ಅವರು ೨೨ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೭೩ ರಂದು ರಾಜಸ್ಥಾನದ [[ಅಳ್ವಾರ್|ಅಲ್ವಾರ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಖೈರ್ತಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಖೈರ್ತಾಲ್‌ನ ಇಂದ್ರ ಹ್ಯಾಪಿ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಯಿಂದ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಅವರು ಕಾಲೇಜು ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಜೈಪುರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು.

೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಅಜಯ ಅವರು ಡಾಟ ಇನ್ಫೋಸಿಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂಬ ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈಗ ಅದನ್ನು ಡೇಟಾ ಇಂಜಿನಿಯಸ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

== ಐಕಾನ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಜಯ ಡಾಟ ==
ಅಜಯ ಅವರು [[:en:ICANN|ICANN]] ನ ನಿಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಜನರೇಷನ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ನ ಸಹ-ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು UASG ನಲ್ಲಿ EAI ಸಂಯೋಜಕರಾಗಿದ್ದರು. TECH ಮತ್ತು ISPCP ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ರೂಟ್ ಝೋನ್ LGR ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್‌ಗಾಗಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪರ್ಟ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://community.icann.org/display/croscomlgrprocedure/Study+Group+on+Technical+Use+of+RZ-LGR|title=Study Group on Technical Use of RZ-LGR - LGR Procedure - Confluence|website=community.icann.org|access-date=2018-08-06}}&lt;/ref&gt; ನ ಸದಸ್ಯರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.  ಅವರು ೨೦೨೧ ರಿಂದ ೨೦೨೩ ರವರೆಗೆ UASG &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nrinews24x7.com/ajay-data-becomes-first-asian-to-be-elected-as-chairman-of-uasg/|title=Ajay Data becomes first Asian to be elected as Chairman of UASG|last=Bureau|first=Bharat|date=2019-03-16|website=NRInews24x7|language=en-US|access-date=2022-06-12}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಗೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅವಿರೋಧವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.

== ಭಾಗೆದಾರಿಯಾದ ಇತರೆ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ==

* ರಾಜಸ್ಥಾನ ಐಟಿ ಉದ್ಯಮಿಗಳ ಗುಂಪು, 
* ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷ TiE ರಾಜಸ್ಥಾನ 
* ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ YEO [[ಜೈಪುರ]] (ಈಗ EO ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ) 
* Nasscom 
* ಡಾಟಾ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ 
* ಜೈಪುರ ಸಿಟಿಜನ್ ಫೋರಮ್ 
* AIESEC ನ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿ 
* ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ (ಪೊದ್ದಾರ್ ಕಾಲೇಜ್) - ರಾಜಸ್ಥಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ 
* ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ &amp; ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ, FICCI - ರಾಜಸ್ಥಾನ. 
* ಸದಸ್ಯ - ರಾಜಸ್ಥಾನ ಏಂಜೆಲ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟರ್ಸ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ (RAIN). &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://inc42.com/buzz/3-startups-raises-funding-rajasthan-angel-investor-network/|title=3 Startups Raises Funding From Rajasthan Angel Investor Network|date=2014-11-07|website=Inc42 Media|language=en|access-date=2022-06-12}}&lt;/ref&gt;

== ಬಹುಭಾಷಾ ಅಂತರಜಾಲ ==
ನೇಪಾಳ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಅಂತರಜಾಲದ ವಿಳಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲು  ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಡೊಮೈನ್ ಹೆಸರುಗಳಿಗೆ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿರುವ ನಿಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಜನರೇಷನ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ICANN ನಿಂದ ರಚಿಸಲಾದ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ತಂಡದಲ್ಲಿ  ಡಾಟ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಸಾರ್ವತ್ರಿಕೆ ಸ್ವೀಕೃತಿ ಮತ್ತು ಬಹುಭಾಷಾ ಅಂತರಜಾಲಕ್ಕಾಗಿ [https://www.thehindubusinessline.com/news/internet-panel-on-languages-ropes-in-vijay-shekhar-sharma-as-ambassador/article64908471.ece ಸ್ಟೇಕ್ ಹೋಲ್ಡರ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನಲ್ಲಿ] ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಅಜಯರನ್ನು ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು ==

* [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ]] &quot;ಮ್ಯಾನ್ ಟು ವಾಚ್ ಇನ್ 2004&quot;
* ಲುಫ್ಥಾನ್ಸ &quot;ಪಯೋನಿಯರಿಂಗ್ ಸ್ಪಿರಿಟ್&quot; - ET ನೌ - 2011
* &quot;ರಾಜಸ್ಥಾನ ಗೌರವ&quot; - ಸಂಸ್ಕೃತಿ - ಜೈಪುರ, ರಾಜಸ್ಥಾನ - 2013
* ವರ್ಷದ ಐಟಿ ಇನ್ನೋವೇಟರ್ - ಪೀಟರ್ ಹ್ಯಾಸ್, ಯುಎಸ್ ಇಂಡೋ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೊಸೈಟಿ. 2013
* ಈಟಿವಿ ರಾಜಸ್ಥಾನದಿಂದ ರಾಜಸ್ಥಾನ ಕೀ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್. 2013
* ವರ್ಷದ ಐಟಿ ಇನ್ನೋವೇಟರ್ - ಬಿಸಿನೆಸ್ ರ‍್ಯಾಂಕರ್ಸ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ 2015
* ಶಾನ್-ಇ-ರಾಜಸ್ಥಾನ - ರಾಜಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಂದ ಸನ್ಮಾನ 
* ೨೦೧೭ರ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸ್ ಸೊಲ್ಯೂಷನ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bellaward.com/innovation-enterprise-solution-data-ingenious/|title=Innovation in Enterprise Solution - Data Ingenious- Aegis Graham Bell Awards|website=bellaward.com|language=en-US|access-date=2017-03-14}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾವೀನ್ಯತೆಗಾಗಿ ಗ್ರಹಾಂ ಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಸಹ-ಅಧ್ಯಕ್ಷ NBGP - ನಿಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಜನರಲ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್ - ICANN &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://community.icann.org/display/croscomlgrprocedure/Neo-Brahmi+GP|title=Neo-Brahmi GP - LGR Procedure - Confluence|website=community.icann.org|access-date=2017-08-15}}&lt;/ref&gt;
* [https://www.assocham.org/council-leadership-region.php?name=Rajasthan ಅಧ್ಯಕ್ಷ] {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಅಸೋಚಾಮ್ ರಾಜಸ್ಥಾನ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
* [https://data.in/ data.in]

[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೭೩ ಜನನ]]</text>
      <sha1>396hmkx4qa1g0ynpcd4mjoqg93j4zuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಂಗಪ್ ಕೋಟೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180560</id>
    <revision>
      <id>1431681</id>
      <parentid>1383841</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:15:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Santhosh Notagar99</username>
        <id>82732</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Santhosh Notagar99 [[ಮಂಗಪ್]] ಪುಟವನ್ನು [[ಮಂಗಪ್ ಕೋಟೆ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಸೂಕ್ತವಾದ ಪುಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ</comment>
      <origin>1383841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17864" sha1="39q4d24a5hh92rxv6alep19m523h5f1" xml:space="preserve">{{Short description|Historic fortress in Crimea near Sevastopol}}
{{for|the 1988 Srebrna krila song|Mangup (song)}}
{{Infobox settlement
| official_name      = ಮಂಗಪ್
| native_name        = {{langx|crh|Mangup}}
| settlement_type    = Historic settlement
| image_skyline      = Mangup Fortress2.jpg
| imagesize          = 250px
| image_caption      = Ruins of the Gate of the Citadel at Mangup
| pushpin_map        = Crimea
| pushpin_relief     = y
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt    = 
| pushpin_map_caption = ಕ್ರೈಮಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮಂಗಪ್ ಸ್ಥಳ 
| coordinates        = {{Coord|44|35|40|N|33|48|28|E|source:frwiki_region:UA|display=it}}
| subdivision_type   = Country
| subdivision_name   = 
| subdivision_type1  = [[Oblast|Region]]
| subdivision_name1  = [[Crimea]]
| subdivision_type2  = ರಾಯಾನ್
| subdivision_name2  = ಬಖ್ಚಿಸರೈ ರಾಯಾನ್
| established_title  = Established
| established_date   = 
| timezone           = 
| utc_offset         = 
| timezone_DST       = 
| utc_offset_DST     = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m        = 
| elevation_ft       = 
| mapframe = yes
| mapframe-wikidata = yes
| mapframe-zoom = 16
| module             = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = UKRAINE NATIONAL |designation1_offname = {{Lang|uk|Комплекс фортеці і печерного міста “Мангуп-Кале”}} (''Complex of the fortress and cave town of Mangup-Kale'') |designation1_type = Architecture |designation1_number = 010087}}
}}

ಮಂಗಪ್ ( ರಷ್ಯನ್ : Мангуп ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Мангуп , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ :  ಮನ್ಹಪ್ ; ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಟಾಟರ್ : ಮಂಗಪ್ ) ಮಂಗಪ್ ಕೇಲ್ ( ಟರ್ಕಿಶ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಲ್ ಎಂದರೆ &quot;ಕೋಟೆ&quot;) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕ್ರೈಮಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿದ್ದು , ಸೆವಾಸ್ಟೊಪೋಲ್ (ಪ್ರಾಚೀನ ಚೆರ್ಸೋನೆಸಸ್ ) ನಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ 13 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದೆ .

ಹೆಸರುಗಳು
ಇದನ್ನು ಬೈಜಾಂಟೈನ್‌ಗಳು ಡೋರಿ ( ಗ್ರೀಕ್ : Δόρυ ), ನಂತರ ಡೋರೋಸ್ ( Δόρος ), ಡೋರಾಸ್ ( Δόρας ) ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಥಿಯೋಡೋರೊ ( Θεοδωρώ ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ,&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mangup&amp;oldid=1353824249|title=Mangup|date=ಮೇ 12, 2026|via=Wikipedia}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=http://archive.org/details/Vasiliev1936Goths|title=The Goths in the Crimea|via=Internet Archive}}&lt;/ref&gt;ನಂತರ ಕಿಪ್ಚಕ್ ಹೆಸರನ್ನು ಮಾಂಗಪ್ ಎಂದು ನೀಡಲಾಯಿತು . ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನವು ಇದನ್ನು &quot;ಥಿಯೋಡೋರೊದ ದೇವರ ಕಾವಲು ಕೋಟೆ&quot; ಮತ್ತು ಅದರ ನಾಗರಿಕರಾದ ಥಿಯೋಡೋರೈಟ್‌ಗಳು ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;ಜಿನೋಯೀಸ್ ದಾಖಲೆಗಳು ನಗರವನ್ನು ಟೆಡೋರೊ, ಟೊಡೊರೊ, ಥಿಯೋಡೋರಿ, ಟಿಯೋಡೋರಿ, ಥೋಡೋರಿ, ಟೆಡೋರಿ ಮತ್ತು ಟೊಡೋರಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಹೆಸರುಗಳು ಈ ಸ್ಥಳದ ಗ್ರೀಕ್ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

ಥಿಯೋಡೋರೊ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಮಂಗಪ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಐ-ಟೋಡರ್ (ಸಂತ ಥಿಯೋಡರ್) ಗ್ರಾಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ. &lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

ನಗರವು ಇಬ್ಬರು ಸಂತರಾದ ಥಿಯೋಡರ್ ಟಿರಾನ್ ಮತ್ತು ಥಿಯೋಡರ್ ಸ್ಟ್ರಾಟಲೇಟ್ಸ್‌ಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ನಗರದ ಹೆಸರಿನ ಬಹುವಚನ ರೂಪ (ಥಿಯೋಡೋರಿ, ಟಿಯೋಡೋರಿ, ಥೋಡೋರಿ, ಟೆಡೋರಿ, ಟೊಡೋರಿ) ಎಂದು ಸಿಲ್ವಿಯೊ ಗೈಸೆಪ್ಪೆ ಮರ್ಕಾಟಿ ನಂಬಿದ್ದರು . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಇಬ್ಬರು ಸಂತರನ್ನು ನಗರದ ರಕ್ಷಕರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ವಾಸಿಲೀವ್ (ಇತಿಹಾಸಕಾರ) ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂದೇಹ ಹೊಂದಿದ್ದರು. &lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;
6 ನೇ ಶತಮಾನದ ಬೈಜಾಂಟೈನ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸಿಸೇರಿಯಾದ ಪ್ರೊಕೊಪಿಯಸ್ ಪ್ರಕಾರ , ಡೋರಿ ಅಥವಾ ಡೊರೊಸ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 490 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಮೇಲೆ ಥಿಯೋಡೋರಿಕ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಆಸ್ಟ್ರೋಗೋತ್‌ಗಳು ನೆಲೆಸಿದರು, ಇದು ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಗೋಥ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯ್ನಾಡು ಗೋಥಿಯಾದ ಆರಂಭವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexander_Kazhdan&amp;oldid=1365791524|title=Alexander Kazhdan|date=ಜುಲೈ 24, 2026|via=Wikipedia}}&lt;/ref&gt; ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಉತ್ಖನನಗಳು 6 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾಗಳು , ಕೋಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಗುಹೆ ವಸಾಹತುಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ( ಎಸ್ಕಿ ಕೆರ್ಮೆನ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಮಂಗಪ್ ಜೊತೆಗೆ) ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿವೆ. &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; 7 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಅಥವಾ 8 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ, ಡೊರೊಸ್‌ನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟೇನೇಟ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ಬಿಷಪ್ರಿಕ್ ಅನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಗೋಥಿಯಾವನ್ನು 8 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಖಾಜರ್‌ಗಳು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ನಂತರ 8 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಗೋಥಿಯಾದ ಬಿಷಪ್ ಜಾನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಖಜಾರಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ವಿಫಲವಾದ ಗೋಥಿಕ್ ದಂಗೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು .

ಖಾಜರ್ ವಿಜಯದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 9 ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಡೋರಿ/ಡೋರೋಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮೊದಲು ಸುಮಾರು 960 ರಲ್ಲಿ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಂಗಪ್‌ನಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಹೆಸರು ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಥಿಯೋಡೋರೊ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;10 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಗೋಥ್‌ಗಳು ಖಾಜರ್ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದರು, &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; ಮೊದಲು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಗಳಾದ ಕೀವನ್ ರುಸ್ ಮತ್ತು ಕಿಪ್ಚಕ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು . 11 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪದಿಂದ ಪಟ್ಟಣವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು, ಆದರೆ ಮಂಗೋಲ್ ಕ್ರೈಮಿಯಾ ವಿಜಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಆದರೆ ಗ್ರೇಟ್ ಖಾನ್‌ಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು .

ಸುಮಾರು 1223 ರಲ್ಲಿ, ಗೋಥಿಯಾ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಟ್ರೆಬಿಜಾಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಉಪನದಿಗಳಾಗಿರಬಹುದು ,&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; ಮತ್ತು 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ/14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಂಗಪ್ ಥಿಯೋಡೋರೊ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು , ಅವರ ಆಡಳಿತ ಗಣ್ಯರು ಬೈಜಾಂಟೈನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; ಟ್ರೆಬಿಜಾಂಡ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಆಡಳಿತ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಗ್ಯಾಬ್ರಾಸ್ ( ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ) ಅಥವಾ ಚೌರಾ ( ಟರ್ಕಿಶ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಜವಂಶದ ಒಂದು ಶಾಖೆ ಮಾಸ್ಕೋಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಿಮೋನೋವ್ ಮಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು . ಖೋವ್ರಿನ್‌ಗಳು, ಅವರು ಪರಿಚಿತರಾದಂತೆ, ಮಸ್ಕೋವಿಯ ಆನುವಂಶಿಕ ಖಜಾಂಚಿಗಳಾಗಿದ್ದರು . 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಗೊಲೊವಿನ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡರು .

೧೩೯೫ ಮತ್ತು ೧೪೦೪ ರ ನಡುವೆ, ಥಿಯೋಡೋರೊ ತೈಮೂರ್ ನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು , ಆದರೆ ಅದರ ರಾಜಕುಮಾರ ಅಲೆಕ್ಸಿಯೊಸ್ ತೈಮೂರ್ ನ ಮರಣದ ನಂತರ ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ೧೪೭೫ ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟೋಮನ್ ವಿಜಯದವರೆಗೂ ಅದನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Oxford_Dictionary_of_Byzantium&amp;oldid=1335438835|title=Oxford Dictionary of Byzantium|date=ಜನವರಿ 29, 2026|via=Wikipedia}}&lt;/ref&gt;  ೧೪೭೫ ರಲ್ಲಿ, ಮೊಲ್ಡೇವಿಯಾದ ಸ್ಟೀಫನ್ III ತನ್ನ ಸೋದರ ಮಾವ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗಬ್ರಾಸ್ ನನ್ನು ಮಂಗಪ್ ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ನ ಸ್ವಂತ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಗಳಿಗೆ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ ಗಾಬ್ರಾಸ್ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರನನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ. ಅದೇ ವರ್ಷದ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಕಮಾಂಡರ್ ಗೆಡಿಕ್ ಅಹ್ಮೆತ್ ಪಾಷಾ ಕಾಫಾವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಐದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮಂಗಪ್ ಅನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದ ನಂತರ, ನಗರವು ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಕ್ರೈಮಿಯದ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಈಗ ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಸಾಮಂತನಾಗಿರುವ ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಖಾನೇಟ್ ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದರೂ, ಥಿಯೋಡೋರೊ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ರೈಮಿಯದ ಹಿಂದಿನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಬ್ಲೈಮ್ ಪೋರ್ಟೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದನು .

೧೪೫೩ ರಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಸ್ಟಾಂಟಿನೋಪಲ್ ಪತನದ ನಂತರ , ಅನೇಕ ಗ್ರೀಕ್ ಮಾತನಾಡುವ ಖರೈಟರು ಮಂಗಪ್ ಮತ್ತು ಚುಫುಟ್-ಕೇಲ್‌ಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸ್ಥಳಗಳು ಪರಿಚಿತ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. &lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

1475 ರಲ್ಲಿ, ಕಾಫಾ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ , ಗೆಡಿಕ್ ಅಹ್ಮತ್ ಪಾಷಾ ಮನ್ಕುಪ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಎಂದು ಟರ್ಕಿಶ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಡಿಜೆನ್ನೆಬಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರೀಕರು ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡರು ಆದರೆ ತುರ್ಕರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; ಮನ್ಗುಪ್ ಮುತ್ತಿಗೆ ಅರ್ಧ ವರ್ಷ ನಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ತುರ್ಕರು ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

ಪಟ್ಟಣದ ಅನಿವಾರ್ಯ ಅವನತಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. 1774 ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಟರ್ಕಿಶ್ ಗ್ಯಾರಿಸನ್ ಕೈಬಿಟ್ಟಿತು. ಕೊನೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳಾದ ಕರೈಮ್‌ನ ಸಣ್ಣ ಸಮುದಾಯವು 1790 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿತು.

೧೯೦೧ ರಲ್ಲಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕ್ ಶಾಸನವೊಂದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ೧೫೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಟರ್ಕಿಶ್ ವಿಜಯದ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ, ಮನ್ಕುಪ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ನಗರದ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಶಾಸನವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಸನದಿಂದ, ಮನ್ಕುಪ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಟರ್ಕಿಶ್ ಗವರ್ನರ್ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು. &lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

೧೯೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಬೆಸಿಲಿಕಾದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕ್ ಶಾಸನವೊಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಜಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ . ಜಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ನಗರವು ಈಗಾಗಲೇ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಶಾಸನವು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;  ಅದೇ ವರ್ಷ ಗೋಡೆಯ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರರ ಮೇಲೆ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕೋರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರೀಕ್ ಶಾಸನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು .&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; 

ಮಂಗಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಲಾದ ವೈಜಾಂಟೈನ್ ಕಂಚಿನ ತೂಕಗಳು ನಿವಾಸಿಗಳು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ತೂಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. 

==ಸಹ ನೋಡಿ==
ಚುಫುಟ್ ಕೇಲ್
ಕಾರಾ ಡಾಗ್
ಭೂತಗಳ ಕಣಿವೆ (ಕ್ರೈಮಿಯಾ)
ಸುಕ್ಸು
ಇಂಕರ್‌ಮನ್
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==</text>
      <sha1>39q4d24a5hh92rxv6alep19m523h5f1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431683</id>
      <parentid>1431681</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:18:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Santhosh Notagar99</username>
        <id>82732</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Protected &quot;[[ಮಂಗಪ್ ಕೋಟೆ]]&quot; ([ಸಂಪಾದನೆ=ನಿರ್ವಾಹಕರು ಮಾತ್ರ] (ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ) [ಸ್ಥಳಾಂತರ=ನಿರ್ವಾಹಕರು ಮಾತ್ರ] (ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ))</comment>
      <origin>1383841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17864" sha1="39q4d24a5hh92rxv6alep19m523h5f1" xml:space="preserve">{{Short description|Historic fortress in Crimea near Sevastopol}}
{{for|the 1988 Srebrna krila song|Mangup (song)}}
{{Infobox settlement
| official_name      = ಮಂಗಪ್
| native_name        = {{langx|crh|Mangup}}
| settlement_type    = Historic settlement
| image_skyline      = Mangup Fortress2.jpg
| imagesize          = 250px
| image_caption      = Ruins of the Gate of the Citadel at Mangup
| pushpin_map        = Crimea
| pushpin_relief     = y
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt    = 
| pushpin_map_caption = ಕ್ರೈಮಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮಂಗಪ್ ಸ್ಥಳ 
| coordinates        = {{Coord|44|35|40|N|33|48|28|E|source:frwiki_region:UA|display=it}}
| subdivision_type   = Country
| subdivision_name   = 
| subdivision_type1  = [[Oblast|Region]]
| subdivision_name1  = [[Crimea]]
| subdivision_type2  = ರಾಯಾನ್
| subdivision_name2  = ಬಖ್ಚಿಸರೈ ರಾಯಾನ್
| established_title  = Established
| established_date   = 
| timezone           = 
| utc_offset         = 
| timezone_DST       = 
| utc_offset_DST     = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m        = 
| elevation_ft       = 
| mapframe = yes
| mapframe-wikidata = yes
| mapframe-zoom = 16
| module             = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = UKRAINE NATIONAL |designation1_offname = {{Lang|uk|Комплекс фортеці і печерного міста “Мангуп-Кале”}} (''Complex of the fortress and cave town of Mangup-Kale'') |designation1_type = Architecture |designation1_number = 010087}}
}}

ಮಂಗಪ್ ( ರಷ್ಯನ್ : Мангуп ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Мангуп , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ :  ಮನ್ಹಪ್ ; ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಟಾಟರ್ : ಮಂಗಪ್ ) ಮಂಗಪ್ ಕೇಲ್ ( ಟರ್ಕಿಶ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಲ್ ಎಂದರೆ &quot;ಕೋಟೆ&quot;) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕ್ರೈಮಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿದ್ದು , ಸೆವಾಸ್ಟೊಪೋಲ್ (ಪ್ರಾಚೀನ ಚೆರ್ಸೋನೆಸಸ್ ) ನಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ 13 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದೆ .

ಹೆಸರುಗಳು
ಇದನ್ನು ಬೈಜಾಂಟೈನ್‌ಗಳು ಡೋರಿ ( ಗ್ರೀಕ್ : Δόρυ ), ನಂತರ ಡೋರೋಸ್ ( Δόρος ), ಡೋರಾಸ್ ( Δόρας ) ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಥಿಯೋಡೋರೊ ( Θεοδωρώ ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ,&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mangup&amp;oldid=1353824249|title=Mangup|date=ಮೇ 12, 2026|via=Wikipedia}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=http://archive.org/details/Vasiliev1936Goths|title=The Goths in the Crimea|via=Internet Archive}}&lt;/ref&gt;ನಂತರ ಕಿಪ್ಚಕ್ ಹೆಸರನ್ನು ಮಾಂಗಪ್ ಎಂದು ನೀಡಲಾಯಿತು . ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನವು ಇದನ್ನು &quot;ಥಿಯೋಡೋರೊದ ದೇವರ ಕಾವಲು ಕೋಟೆ&quot; ಮತ್ತು ಅದರ ನಾಗರಿಕರಾದ ಥಿಯೋಡೋರೈಟ್‌ಗಳು ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;ಜಿನೋಯೀಸ್ ದಾಖಲೆಗಳು ನಗರವನ್ನು ಟೆಡೋರೊ, ಟೊಡೊರೊ, ಥಿಯೋಡೋರಿ, ಟಿಯೋಡೋರಿ, ಥೋಡೋರಿ, ಟೆಡೋರಿ ಮತ್ತು ಟೊಡೋರಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಹೆಸರುಗಳು ಈ ಸ್ಥಳದ ಗ್ರೀಕ್ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

ಥಿಯೋಡೋರೊ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಮಂಗಪ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಐ-ಟೋಡರ್ (ಸಂತ ಥಿಯೋಡರ್) ಗ್ರಾಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ. &lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

ನಗರವು ಇಬ್ಬರು ಸಂತರಾದ ಥಿಯೋಡರ್ ಟಿರಾನ್ ಮತ್ತು ಥಿಯೋಡರ್ ಸ್ಟ್ರಾಟಲೇಟ್ಸ್‌ಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ನಗರದ ಹೆಸರಿನ ಬಹುವಚನ ರೂಪ (ಥಿಯೋಡೋರಿ, ಟಿಯೋಡೋರಿ, ಥೋಡೋರಿ, ಟೆಡೋರಿ, ಟೊಡೋರಿ) ಎಂದು ಸಿಲ್ವಿಯೊ ಗೈಸೆಪ್ಪೆ ಮರ್ಕಾಟಿ ನಂಬಿದ್ದರು . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಇಬ್ಬರು ಸಂತರನ್ನು ನಗರದ ರಕ್ಷಕರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ವಾಸಿಲೀವ್ (ಇತಿಹಾಸಕಾರ) ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂದೇಹ ಹೊಂದಿದ್ದರು. &lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;
6 ನೇ ಶತಮಾನದ ಬೈಜಾಂಟೈನ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸಿಸೇರಿಯಾದ ಪ್ರೊಕೊಪಿಯಸ್ ಪ್ರಕಾರ , ಡೋರಿ ಅಥವಾ ಡೊರೊಸ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 490 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಮೇಲೆ ಥಿಯೋಡೋರಿಕ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಆಸ್ಟ್ರೋಗೋತ್‌ಗಳು ನೆಲೆಸಿದರು, ಇದು ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಗೋಥ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯ್ನಾಡು ಗೋಥಿಯಾದ ಆರಂಭವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexander_Kazhdan&amp;oldid=1365791524|title=Alexander Kazhdan|date=ಜುಲೈ 24, 2026|via=Wikipedia}}&lt;/ref&gt; ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಉತ್ಖನನಗಳು 6 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾಗಳು , ಕೋಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಗುಹೆ ವಸಾಹತುಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ( ಎಸ್ಕಿ ಕೆರ್ಮೆನ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಮಂಗಪ್ ಜೊತೆಗೆ) ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿವೆ. &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; 7 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಅಥವಾ 8 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ, ಡೊರೊಸ್‌ನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟೇನೇಟ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ಬಿಷಪ್ರಿಕ್ ಅನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಗೋಥಿಯಾವನ್ನು 8 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಖಾಜರ್‌ಗಳು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ನಂತರ 8 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಗೋಥಿಯಾದ ಬಿಷಪ್ ಜಾನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಖಜಾರಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ವಿಫಲವಾದ ಗೋಥಿಕ್ ದಂಗೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು .

ಖಾಜರ್ ವಿಜಯದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 9 ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಡೋರಿ/ಡೋರೋಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮೊದಲು ಸುಮಾರು 960 ರಲ್ಲಿ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಂಗಪ್‌ನಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಹೆಸರು ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಥಿಯೋಡೋರೊ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;10 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಗೋಥ್‌ಗಳು ಖಾಜರ್ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದರು, &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; ಮೊದಲು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಗಳಾದ ಕೀವನ್ ರುಸ್ ಮತ್ತು ಕಿಪ್ಚಕ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು . 11 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪದಿಂದ ಪಟ್ಟಣವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು, ಆದರೆ ಮಂಗೋಲ್ ಕ್ರೈಮಿಯಾ ವಿಜಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಆದರೆ ಗ್ರೇಟ್ ಖಾನ್‌ಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು .

ಸುಮಾರು 1223 ರಲ್ಲಿ, ಗೋಥಿಯಾ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಟ್ರೆಬಿಜಾಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಉಪನದಿಗಳಾಗಿರಬಹುದು ,&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; ಮತ್ತು 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ/14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಂಗಪ್ ಥಿಯೋಡೋರೊ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು , ಅವರ ಆಡಳಿತ ಗಣ್ಯರು ಬೈಜಾಂಟೈನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; ಟ್ರೆಬಿಜಾಂಡ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಆಡಳಿತ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಗ್ಯಾಬ್ರಾಸ್ ( ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ) ಅಥವಾ ಚೌರಾ ( ಟರ್ಕಿಶ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಜವಂಶದ ಒಂದು ಶಾಖೆ ಮಾಸ್ಕೋಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಿಮೋನೋವ್ ಮಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು . ಖೋವ್ರಿನ್‌ಗಳು, ಅವರು ಪರಿಚಿತರಾದಂತೆ, ಮಸ್ಕೋವಿಯ ಆನುವಂಶಿಕ ಖಜಾಂಚಿಗಳಾಗಿದ್ದರು . 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಗೊಲೊವಿನ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡರು .

೧೩೯೫ ಮತ್ತು ೧೪೦೪ ರ ನಡುವೆ, ಥಿಯೋಡೋರೊ ತೈಮೂರ್ ನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು , ಆದರೆ ಅದರ ರಾಜಕುಮಾರ ಅಲೆಕ್ಸಿಯೊಸ್ ತೈಮೂರ್ ನ ಮರಣದ ನಂತರ ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ೧೪೭೫ ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟೋಮನ್ ವಿಜಯದವರೆಗೂ ಅದನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Oxford_Dictionary_of_Byzantium&amp;oldid=1335438835|title=Oxford Dictionary of Byzantium|date=ಜನವರಿ 29, 2026|via=Wikipedia}}&lt;/ref&gt;  ೧೪೭೫ ರಲ್ಲಿ, ಮೊಲ್ಡೇವಿಯಾದ ಸ್ಟೀಫನ್ III ತನ್ನ ಸೋದರ ಮಾವ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗಬ್ರಾಸ್ ನನ್ನು ಮಂಗಪ್ ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ನ ಸ್ವಂತ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಗಳಿಗೆ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ ಗಾಬ್ರಾಸ್ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರನನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ. ಅದೇ ವರ್ಷದ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಕಮಾಂಡರ್ ಗೆಡಿಕ್ ಅಹ್ಮೆತ್ ಪಾಷಾ ಕಾಫಾವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಐದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮಂಗಪ್ ಅನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದ ನಂತರ, ನಗರವು ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಕ್ರೈಮಿಯದ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಈಗ ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಸಾಮಂತನಾಗಿರುವ ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಖಾನೇಟ್ ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದರೂ, ಥಿಯೋಡೋರೊ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ರೈಮಿಯದ ಹಿಂದಿನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಬ್ಲೈಮ್ ಪೋರ್ಟೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದನು .

೧೪೫೩ ರಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಸ್ಟಾಂಟಿನೋಪಲ್ ಪತನದ ನಂತರ , ಅನೇಕ ಗ್ರೀಕ್ ಮಾತನಾಡುವ ಖರೈಟರು ಮಂಗಪ್ ಮತ್ತು ಚುಫುಟ್-ಕೇಲ್‌ಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸ್ಥಳಗಳು ಪರಿಚಿತ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. &lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

1475 ರಲ್ಲಿ, ಕಾಫಾ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ , ಗೆಡಿಕ್ ಅಹ್ಮತ್ ಪಾಷಾ ಮನ್ಕುಪ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಎಂದು ಟರ್ಕಿಶ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಡಿಜೆನ್ನೆಬಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರೀಕರು ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡರು ಆದರೆ ತುರ್ಕರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; ಮನ್ಗುಪ್ ಮುತ್ತಿಗೆ ಅರ್ಧ ವರ್ಷ ನಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ತುರ್ಕರು ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

ಪಟ್ಟಣದ ಅನಿವಾರ್ಯ ಅವನತಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. 1774 ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಟರ್ಕಿಶ್ ಗ್ಯಾರಿಸನ್ ಕೈಬಿಟ್ಟಿತು. ಕೊನೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳಾದ ಕರೈಮ್‌ನ ಸಣ್ಣ ಸಮುದಾಯವು 1790 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿತು.

೧೯೦೧ ರಲ್ಲಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕ್ ಶಾಸನವೊಂದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ೧೫೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಟರ್ಕಿಶ್ ವಿಜಯದ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ, ಮನ್ಕುಪ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ನಗರದ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಶಾಸನವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಸನದಿಂದ, ಮನ್ಕುಪ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಟರ್ಕಿಶ್ ಗವರ್ನರ್ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು. &lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

೧೯೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಬೆಸಿಲಿಕಾದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕ್ ಶಾಸನವೊಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಜಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ . ಜಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ನಗರವು ಈಗಾಗಲೇ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಶಾಸನವು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;  ಅದೇ ವರ್ಷ ಗೋಡೆಯ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರರ ಮೇಲೆ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕೋರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರೀಕ್ ಶಾಸನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು .&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; 

ಮಂಗಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಲಾದ ವೈಜಾಂಟೈನ್ ಕಂಚಿನ ತೂಕಗಳು ನಿವಾಸಿಗಳು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ತೂಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. 

==ಸಹ ನೋಡಿ==
ಚುಫುಟ್ ಕೇಲ್
ಕಾರಾ ಡಾಗ್
ಭೂತಗಳ ಕಣಿವೆ (ಕ್ರೈಮಿಯಾ)
ಸುಕ್ಸು
ಇಂಕರ್‌ಮನ್
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==</text>
      <sha1>39q4d24a5hh92rxv6alep19m523h5f1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431684</id>
      <parentid>1431683</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T06:19:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Santhosh Notagar99</username>
        <id>82732</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Removed protection from &quot;[[ಮಂಗಪ್ ಕೋಟೆ]]&quot;</comment>
      <origin>1383841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17864" sha1="39q4d24a5hh92rxv6alep19m523h5f1" xml:space="preserve">{{Short description|Historic fortress in Crimea near Sevastopol}}
{{for|the 1988 Srebrna krila song|Mangup (song)}}
{{Infobox settlement
| official_name      = ಮಂಗಪ್
| native_name        = {{langx|crh|Mangup}}
| settlement_type    = Historic settlement
| image_skyline      = Mangup Fortress2.jpg
| imagesize          = 250px
| image_caption      = Ruins of the Gate of the Citadel at Mangup
| pushpin_map        = Crimea
| pushpin_relief     = y
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt    = 
| pushpin_map_caption = ಕ್ರೈಮಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮಂಗಪ್ ಸ್ಥಳ 
| coordinates        = {{Coord|44|35|40|N|33|48|28|E|source:frwiki_region:UA|display=it}}
| subdivision_type   = Country
| subdivision_name   = 
| subdivision_type1  = [[Oblast|Region]]
| subdivision_name1  = [[Crimea]]
| subdivision_type2  = ರಾಯಾನ್
| subdivision_name2  = ಬಖ್ಚಿಸರೈ ರಾಯಾನ್
| established_title  = Established
| established_date   = 
| timezone           = 
| utc_offset         = 
| timezone_DST       = 
| utc_offset_DST     = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m        = 
| elevation_ft       = 
| mapframe = yes
| mapframe-wikidata = yes
| mapframe-zoom = 16
| module             = {{Infobox historic site |embed = yes |designation1 = UKRAINE NATIONAL |designation1_offname = {{Lang|uk|Комплекс фортеці і печерного міста “Мангуп-Кале”}} (''Complex of the fortress and cave town of Mangup-Kale'') |designation1_type = Architecture |designation1_number = 010087}}
}}

ಮಂಗಪ್ ( ರಷ್ಯನ್ : Мангуп ; ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ : Мангуп , ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ :  ಮನ್ಹಪ್ ; ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಟಾಟರ್ : ಮಂಗಪ್ ) ಮಂಗಪ್ ಕೇಲ್ ( ಟರ್ಕಿಶ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಲ್ ಎಂದರೆ &quot;ಕೋಟೆ&quot;) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕ್ರೈಮಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೋಟೆಯಾಗಿದ್ದು , ಸೆವಾಸ್ಟೊಪೋಲ್ (ಪ್ರಾಚೀನ ಚೆರ್ಸೋನೆಸಸ್ ) ನಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ 13 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದೆ .

ಹೆಸರುಗಳು
ಇದನ್ನು ಬೈಜಾಂಟೈನ್‌ಗಳು ಡೋರಿ ( ಗ್ರೀಕ್ : Δόρυ ), ನಂತರ ಡೋರೋಸ್ ( Δόρος ), ಡೋರಾಸ್ ( Δόρας ) ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಥಿಯೋಡೋರೊ ( Θεοδωρώ ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ,&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Mangup&amp;oldid=1353824249|title=Mangup|date=ಮೇ 12, 2026|via=Wikipedia}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=http://archive.org/details/Vasiliev1936Goths|title=The Goths in the Crimea|via=Internet Archive}}&lt;/ref&gt;ನಂತರ ಕಿಪ್ಚಕ್ ಹೆಸರನ್ನು ಮಾಂಗಪ್ ಎಂದು ನೀಡಲಾಯಿತು . ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನವು ಇದನ್ನು &quot;ಥಿಯೋಡೋರೊದ ದೇವರ ಕಾವಲು ಕೋಟೆ&quot; ಮತ್ತು ಅದರ ನಾಗರಿಕರಾದ ಥಿಯೋಡೋರೈಟ್‌ಗಳು ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;ಜಿನೋಯೀಸ್ ದಾಖಲೆಗಳು ನಗರವನ್ನು ಟೆಡೋರೊ, ಟೊಡೊರೊ, ಥಿಯೋಡೋರಿ, ಟಿಯೋಡೋರಿ, ಥೋಡೋರಿ, ಟೆಡೋರಿ ಮತ್ತು ಟೊಡೋರಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಹೆಸರುಗಳು ಈ ಸ್ಥಳದ ಗ್ರೀಕ್ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

ಥಿಯೋಡೋರೊ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಮಂಗಪ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿರುವ ಐ-ಟೋಡರ್ (ಸಂತ ಥಿಯೋಡರ್) ಗ್ರಾಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದೆ. &lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

ನಗರವು ಇಬ್ಬರು ಸಂತರಾದ ಥಿಯೋಡರ್ ಟಿರಾನ್ ಮತ್ತು ಥಿಯೋಡರ್ ಸ್ಟ್ರಾಟಲೇಟ್ಸ್‌ಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ನಗರದ ಹೆಸರಿನ ಬಹುವಚನ ರೂಪ (ಥಿಯೋಡೋರಿ, ಟಿಯೋಡೋರಿ, ಥೋಡೋರಿ, ಟೆಡೋರಿ, ಟೊಡೋರಿ) ಎಂದು ಸಿಲ್ವಿಯೊ ಗೈಸೆಪ್ಪೆ ಮರ್ಕಾಟಿ ನಂಬಿದ್ದರು . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಇಬ್ಬರು ಸಂತರನ್ನು ನಗರದ ರಕ್ಷಕರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ವಾಸಿಲೀವ್ (ಇತಿಹಾಸಕಾರ) ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂದೇಹ ಹೊಂದಿದ್ದರು. &lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;
6 ನೇ ಶತಮಾನದ ಬೈಜಾಂಟೈನ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸಿಸೇರಿಯಾದ ಪ್ರೊಕೊಪಿಯಸ್ ಪ್ರಕಾರ , ಡೋರಿ ಅಥವಾ ಡೊರೊಸ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 490 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯ ಮೇಲೆ ಥಿಯೋಡೋರಿಕ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಆಸ್ಟ್ರೋಗೋತ್‌ಗಳು ನೆಲೆಸಿದರು, ಇದು ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಗೋಥ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ತಾಯ್ನಾಡು ಗೋಥಿಯಾದ ಆರಂಭವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. &lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexander_Kazhdan&amp;oldid=1365791524|title=Alexander Kazhdan|date=ಜುಲೈ 24, 2026|via=Wikipedia}}&lt;/ref&gt; ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಉತ್ಖನನಗಳು 6 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾಗಳು , ಕೋಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಗುಹೆ ವಸಾಹತುಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ( ಎಸ್ಕಿ ಕೆರ್ಮೆನ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಮಂಗಪ್ ಜೊತೆಗೆ) ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿವೆ. &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; 7 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಅಥವಾ 8 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ, ಡೊರೊಸ್‌ನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟೇನೇಟ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ಬಿಷಪ್ರಿಕ್ ಅನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಗೋಥಿಯಾವನ್ನು 8 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಖಾಜರ್‌ಗಳು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ನಂತರ 8 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಗೋಥಿಯಾದ ಬಿಷಪ್ ಜಾನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಖಜಾರಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ವಿಫಲವಾದ ಗೋಥಿಕ್ ದಂಗೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು .

ಖಾಜರ್ ವಿಜಯದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 9 ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಡೋರಿ/ಡೋರೋಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮೊದಲು ಸುಮಾರು 960 ರಲ್ಲಿ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಂಗಪ್‌ನಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಹೆಸರು ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಥಿಯೋಡೋರೊ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಭ್ರಷ್ಟ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;10 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಗೋಥ್‌ಗಳು ಖಾಜರ್ ಸಾಮಂತರಾಗಿದ್ದರು, &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; ಮೊದಲು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಗಳಾದ ಕೀವನ್ ರುಸ್ ಮತ್ತು ಕಿಪ್ಚಕ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು . 11 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಭೂಕಂಪದಿಂದ ಪಟ್ಟಣವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಯಿತು, ಆದರೆ ಮಂಗೋಲ್ ಕ್ರೈಮಿಯಾ ವಿಜಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಆದರೆ ಗ್ರೇಟ್ ಖಾನ್‌ಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು .

ಸುಮಾರು 1223 ರಲ್ಲಿ, ಗೋಥಿಯಾ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಟ್ರೆಬಿಜಾಂಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಉಪನದಿಗಳಾಗಿರಬಹುದು ,&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; ಮತ್ತು 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ/14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಂಗಪ್ ಥಿಯೋಡೋರೊ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು , ಅವರ ಆಡಳಿತ ಗಣ್ಯರು ಬೈಜಾಂಟೈನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; ಟ್ರೆಬಿಜಾಂಡ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಆಡಳಿತ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಗ್ಯಾಬ್ರಾಸ್ ( ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ) ಅಥವಾ ಚೌರಾ ( ಟರ್ಕಿಶ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 14 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಜವಂಶದ ಒಂದು ಶಾಖೆ ಮಾಸ್ಕೋಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಿಮೋನೋವ್ ಮಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು . ಖೋವ್ರಿನ್‌ಗಳು, ಅವರು ಪರಿಚಿತರಾದಂತೆ, ಮಸ್ಕೋವಿಯ ಆನುವಂಶಿಕ ಖಜಾಂಚಿಗಳಾಗಿದ್ದರು . 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಗೊಲೊವಿನ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡರು .

೧೩೯೫ ಮತ್ತು ೧೪೦೪ ರ ನಡುವೆ, ಥಿಯೋಡೋರೊ ತೈಮೂರ್ ನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು , ಆದರೆ ಅದರ ರಾಜಕುಮಾರ ಅಲೆಕ್ಸಿಯೊಸ್ ತೈಮೂರ್ ನ ಮರಣದ ನಂತರ ತನ್ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದನು ಮತ್ತು ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ೧೪೭೫ ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟೋಮನ್ ವಿಜಯದವರೆಗೂ ಅದನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Oxford_Dictionary_of_Byzantium&amp;oldid=1335438835|title=Oxford Dictionary of Byzantium|date=ಜನವರಿ 29, 2026|via=Wikipedia}}&lt;/ref&gt;  ೧೪೭೫ ರಲ್ಲಿ, ಮೊಲ್ಡೇವಿಯಾದ ಸ್ಟೀಫನ್ III ತನ್ನ ಸೋದರ ಮಾವ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಗಬ್ರಾಸ್ ನನ್ನು ಮಂಗಪ್ ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು, ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ನ ಸ್ವಂತ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಗಳಿಗೆ ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ ಗಾಬ್ರಾಸ್ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರನನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ. ಅದೇ ವರ್ಷದ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಕಮಾಂಡರ್ ಗೆಡಿಕ್ ಅಹ್ಮೆತ್ ಪಾಷಾ ಕಾಫಾವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಐದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮಂಗಪ್ ಅನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದ ನಂತರ, ನಗರವು ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಕ್ರೈಮಿಯದ ಉಳಿದ ಭಾಗವು ಈಗ ಒಟ್ಟೋಮನ್ ಸಾಮಂತನಾಗಿರುವ ಕ್ರಿಮಿಯನ್ ಖಾನೇಟ್ ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದರೂ, ಥಿಯೋಡೋರೊ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ರೈಮಿಯದ ಹಿಂದಿನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಬ್ಲೈಮ್ ಪೋರ್ಟೆ ನೇರವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದನು .

೧೪೫೩ ರಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಸ್ಟಾಂಟಿನೋಪಲ್ ಪತನದ ನಂತರ , ಅನೇಕ ಗ್ರೀಕ್ ಮಾತನಾಡುವ ಖರೈಟರು ಮಂಗಪ್ ಮತ್ತು ಚುಫುಟ್-ಕೇಲ್‌ಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸ್ಥಳಗಳು ಪರಿಚಿತ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಗ್ರೀಕ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. &lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

1475 ರಲ್ಲಿ, ಕಾಫಾ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ , ಗೆಡಿಕ್ ಅಹ್ಮತ್ ಪಾಷಾ ಮನ್ಕುಪ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಎಂದು ಟರ್ಕಿಶ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಡಿಜೆನ್ನೆಬಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರೀಕರು ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡರು ಆದರೆ ತುರ್ಕರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; ಮನ್ಗುಪ್ ಮುತ್ತಿಗೆ ಅರ್ಧ ವರ್ಷ ನಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ತುರ್ಕರು ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು. &lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

ಪಟ್ಟಣದ ಅನಿವಾರ್ಯ ಅವನತಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. 1774 ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಟರ್ಕಿಶ್ ಗ್ಯಾರಿಸನ್ ಕೈಬಿಟ್ಟಿತು. ಕೊನೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳಾದ ಕರೈಮ್‌ನ ಸಣ್ಣ ಸಮುದಾಯವು 1790 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿತು.

೧೯೦೧ ರಲ್ಲಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕ್ ಶಾಸನವೊಂದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ೧೫೦೩ ರಲ್ಲಿ, ಟರ್ಕಿಶ್ ವಿಜಯದ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ, ಮನ್ಕುಪ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ನಗರದ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಶಾಸನವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಸನದಿಂದ, ಮನ್ಕುಪ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಟರ್ಕಿಶ್ ಗವರ್ನರ್ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು. &lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;

೧೯೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಬೆಸಿಲಿಕಾದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕ್ ಶಾಸನವೊಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಜಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ . ಜಸ್ಟಿನಿಯನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ನಗರವು ಈಗಾಗಲೇ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುವಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಶಾಸನವು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;  ಅದೇ ವರ್ಷ ಗೋಡೆಯ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರರ ಮೇಲೆ ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಕೋರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಗ್ರೀಕ್ ಶಾಸನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು .&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; 

ಮಂಗಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಲಾದ ವೈಜಾಂಟೈನ್ ಕಂಚಿನ ತೂಕಗಳು ನಿವಾಸಿಗಳು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ತೂಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. 

==ಸಹ ನೋಡಿ==
ಚುಫುಟ್ ಕೇಲ್
ಕಾರಾ ಡಾಗ್
ಭೂತಗಳ ಕಣಿವೆ (ಕ್ರೈಮಿಯಾ)
ಸುಕ್ಸು
ಇಂಕರ್‌ಮನ್
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==</text>
      <sha1>39q4d24a5hh92rxv6alep19m523h5f1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pierre St-Louis</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187634</id>
    <revision>
      <id>1431670</id>
      <timestamp>2026-10-09T13:21:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1431670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="374" sha1="m190bh5qdf58e8lqojqb0k93d8ak3bl" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Pierre St-Louis}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೧, ೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>m190bh5qdf58e8lqojqb0k93d8ak3bl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ganapati chikkannanavar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187635</id>
    <revision>
      <id>1431672</id>
      <timestamp>2026-10-09T16:51:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1431672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="382" sha1="tge0ledx0gijyz8wa8y9s7m3qi8dp9r" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Ganapati chikkannanavar}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೨೧, ೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>tge0ledx0gijyz8wa8y9s7m3qi8dp9r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Larptdi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187636</id>
    <revision>
      <id>1431673</id>
      <timestamp>2026-10-09T16:54:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1431673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="366" sha1="rzolfqi1e57zqozi2v9mupj2c75cn7b" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Larptdi}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೨೪, ೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>rzolfqi1e57zqozi2v9mupj2c75cn7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವುಯಿ ಪರ್ವತ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187637</id>
    <revision>
      <id>1431674</id>
      <timestamp>2026-10-09T17:49:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reema Jalihal</username>
        <id>87461</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: {| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;&quot; |+ style=&quot;font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;&quot; | ವುಯಿ ಪರ್ವತ&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(武夷山)&lt;/small&gt; |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em;&quot; | [[File:Wuyishan, Fujian, China.jpg|250px]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;ವುಯಿ ಪರ್ವತದ ನೋಟ&lt;/small&gt; |- ! sc...</comment>
      <origin>1431674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14057" sha1="otzyaljvgub3gdhrkbzdekf5ef30tbj" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;&quot;
|+ style=&quot;font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;&quot; | ವುಯಿ ಪರ್ವತ&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(武夷山)&lt;/small&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em;&quot; | [[File:Wuyishan, Fujian, China.jpg|250px]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;ವುಯಿ ಪರ್ವತದ ನೋಟ&lt;/small&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು
| style=&quot;padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | Mount Wuyi
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ಸ್ಥಳ
| style=&quot;padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ಫುಜಿಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಚೀನಾ
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ಮಾನದಂಡ
| style=&quot;padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ಮಿಶ್ರ (ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ): (iii)(vi)(vii)(x)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರ್ಪಡೆ
| style=&quot;padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ೧೯೯೯ (೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಗಡಿ ಮಾರ್ಪಾಡು)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ವಿಸ್ತೀರ್ಣ
| style=&quot;padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ೧,೦೭,೦೪೪ ಹೆಕ್ಟೇರ್ (ಬಫರ್ ವಲಯ: ೪೦,೧೭೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರ
| style=&quot;padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ಹುವಾಂಗ್‌ಗಾಂಗ್ ಶಿಖರ (೨,೧೫೮ ಮೀ)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ದೇಶ
| style=&quot;padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ಚೀನಾ
|}
'''ವುಯಿ ಪರ್ವತ''' (ವುಯಿಶಾನ್) ಚೀನಾದ ಆಗ್ನೇಯದ ಫುಜಿಯಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಮಿಶ್ರ [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ]]. ಇದು ನವ-ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯನ್ ತತ್ವದ ತೊಟ್ಟಿಲು, ಅಪರೂಪದ ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಕಾಡು, ಒಂಬತ್ತು ತಿರುವುಗಳ ನದಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಂಡೆ ಚಹಾಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web |title=Mount Wuyi |url=https://whc.unesco.org/en/list/911/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-09}}&lt;/ref&gt; ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಪರ್ವತ ಫುಜಿಯಾನ್ ಮತ್ತು ಜಿಯಾಂಗ್ಸಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಹರಡಿದೆ; ಉತ್ತರದ ಜಿಯಾಂಗ್ಸಿ ಭಾಗ ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿತು.&lt;ref name=&quot;travelchinaguide&quot;/&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಒಂದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಾನ್ ದೊರೆಗಳು ಚೆಂಗ್ಕುನ್‌ನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಆಡಳಿತ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು; ಅದರ ಅವಶೇಷ ಇಂದು ಮಹತ್ವದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ತಾಣ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಈ ನಗರದ ಸ್ಥಳ ಸುಮಾರು ೪,೮೦,೦೦೦ ಚದರ ಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಯಾಂಗ್ಟ್ಜಿ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಹಾನ್ ನಗರ ತಾಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;chinadiscovery&quot;&gt;{{cite web |title=Wuyi Mountain |url=https://www.chinadiscovery.com/fujian/wuyi-mountain.html |website=China Discovery |access-date=2026-10-09}}&lt;/ref&gt; ಕ್ರಿ.ಶ. ೭೪೨ರಿಂದ ೭೫೫ರ ನಡುವೆ ಕಟ್ಟಿದ ವುಯಿ ಅರಮನೆ ಪರ್ವತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತಾವೋ ದೇವಾಲಯ.&lt;ref name=&quot;chinadiscovery&quot;/&gt; ಇಲ್ಲಿ ೬೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತಾವೋ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ವಿಹಾರಗಳ ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಪರ್ವತದ ಬಂಡೆಗಳಲ್ಲಿ ತೂಗು ದೋಣಿ ಶವಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ; ಅವು ಸುಮಾರು ೩,೭೫೦ ವರ್ಷ ಹಳೆಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;chinadiscovery&quot;/&gt; ಸಾಂಗ್ ಕಾಲದ ಹುಯಿಯುವಾನ್ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿ ಚಹಾ ಸವಿಯಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;museumofwander&quot;/&gt;

[[File:Wuyi Mountains Sea of clouds 4.jpg|thumb|ವುಯಿ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಮೋಡಗಳ ಸಮುದ್ರ]]

== ನವ-ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯನ್ ತತ್ವದ ತೊಟ್ಟಿಲು ==
ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ನವ-ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯನ್ ತತ್ವ ಇಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿತು; ಇಲ್ಲಿ ೩೫ ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯನ್ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಸಾಂಗ್ ಕಾಲದ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಝು ಷಿ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಲೇಜು ಕಟ್ಟಿ ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯನ್ ತತ್ವವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಬೆಳೆಸಿದನು; ಅದು ಈಗ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ.&lt;ref name=&quot;travelchinaguide&quot;&gt;{{cite web |title=Mount Wuyi, Wuyi Mountains, Fujian, China |url=https://www.travelchinaguide.com/attraction/fujian/wu-yi-shan.htm |website=Travel China Guide |access-date=2026-10-09}}&lt;/ref&gt; ಅವನು ಹತ್ತು ವರ್ಷ ಅಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;visitourchina&quot;&gt;{{cite web |title=Mount Wuyi |url=https://www.visitourchina.com/wuyishan/attraction/mount-wuyi.html |website=Visit Our China |access-date=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;

== ಒಂಬತ್ತು ತಿರುವುಗಳ ನದಿ ==
[[File:China Wuyishan Thread of Sky Cave.jpg|thumb|left|&quot;ಆಕಾಶದ ಎಳೆ&quot; ಗುಹೆ]]
ಜಿಯುಕ್ಯು ನದಿ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೬೨.೮ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಹರಿದು ಒಂಬತ್ತು ತಿರುವುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ; ದಡದಲ್ಲಿ ೩೬ ಶಿಖರ ಮತ್ತು ೯೯ ಬಂಡೆಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;visitourchina&quot;/&gt; ಕೆಳಭಾಗದ ಸುಮಾರು ೧೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತಾರದಲ್ಲಿ ನದಿಯ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೨೦೦–೪೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೆಂಪು ಮರಳುಗಲ್ಲಿನ ಏಕಶಿಲೆಗಳು ಏರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಬಿದಿರಿನ ತೆಪ್ಪಗಳು ಒಂಬತ್ತನೇ ತಿರುವಿನಿಂದ ಹೊರಟು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಗಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ತಿರುವಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತವೆ; ಪ್ರತಿ ತೆಪ್ಪದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಕುರ್ಚಿ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ತೆಪ್ಪಗಾರರಿರುತ್ತಾರೆ; ಪ್ರಯಾಣ ಸುಮಾರು ಒಂಬತ್ತು ಕಿಲೋಮೀಟರ್. ತಿರುವುಗಳ ದಡದಲ್ಲಿ ೪೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೆಂಪು ಶಿಲಾಲೇಖಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;museumofwander&quot;&gt;{{cite web |title=Wuyi Mountains: A Guide to China's Tea Mountains |url=https://museumofwander.com/wuyi-mountains-china/ |website=Museum of Wander |access-date=2026-10-09}}&lt;/ref&gt; ಮಹಾರಾಜ ಶಿಖರ ಮತ್ತು ಕನ್ಯಾ ಶಿಖರ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೇಮಿಗಳೆಂಬ ದಂತಕಥೆಯಿದೆ.&lt;ref name=&quot;chinadiscovery&quot;/&gt;

== ಶಿಖರಗಳು ಮತ್ತು ಗುಹೆಗಳು ==
ಮುಖ್ಯ ಶಿಖರ ಹುವಾಂಗ್‌ಗಾಂಗ್ ೨,೧೫೮ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದೆ.&lt;ref name=&quot;visitourchina&quot;/&gt; ಪ್ರವಾಸಿ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯದ ತಿಯಾನ್ಯೌ ಶಿಖರ ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ೮೪೮ ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಹತ್ತಬೇಕು; ಕಡಿದಾದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದೂವರೆ ಗಂಟೆ ಬೇಕು.&lt;ref name=&quot;travelchinaguide&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;chinadiscovery&quot;/&gt; ಪರ್ವತದ ೭೨ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಲಪರದೆ ಗುಹೆ ಒಂದು; ಅಲ್ಲಿ ಎರಡು ಜಲಪಾತಗಳು ೧೦೦ ಮೀಟರ್‌ಗಿಂತ ಎತ್ತರದಿಂದ ಧುಮುಕುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;travelchinaguide&quot;/&gt; ಸುಮಾರು ೫೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ &quot;ಆಕಾಶದ ಎಳೆ&quot; ಬಂಡೆಯ ಬಿರುಕು ೦.೩ರಿಂದ ೧ ಮೀಟರ್ ಅಗಲವಿದೆ.&lt;ref name=&quot;travelchinaguide&quot;/&gt;

[[File:China Wuyishan Tianyou Peak Scenic Spot Map.jpg|thumb|ತಿಯಾನ್ಯೌ ಶಿಖರ ಪ್ರವಾಸಿ ಪ್ರದೇಶದ ನಕ್ಷೆ]]

== ದಾ ಹಾಂಗ್ ಪಾವೊ ಚಹಾ ==
ವುಯಿಶಾನ್ ಊಲಾಂಗ್ ಚಹಾದ ತವರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;museumofwander&quot;/&gt; ಅದರಲ್ಲಿ ದಾ ಹಾಂಗ್ ಪಾವೊ (&quot;ದೊಡ್ಡ ಕೆಂಪು ನಿಲುವಂಗಿ&quot;) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಂಡೆ ಚಹಾ; ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಮೊಗ್ಗುಗಳ ಗಿಡಗಳು ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪು ನಿಲುವಂಗಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;travelchinaguide&quot;/&gt; ಮಿಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ಕಪ್ಪವಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;chinadiscovery&quot;/&gt; ಮೂಲ ಗಿಡಗಳು ೩೪೦ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯವು.&lt;ref name=&quot;visitourchina&quot;/&gt; ಬಂಡೆ ಚಹಾ ಹಾದಿ ೨.೮ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದವಿದ್ದು ದಾ ಹಾಂಗ್ ಪಾವೊ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;museumofwander&quot;/&gt; ಮೊದಲ ಕೊಯ್ಲು ಫೆಬ್ರವರಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;museumofwander&quot;/&gt; ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಹಾ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ೨೦೦೩ರ ಅಮೂರ್ತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಒಪ್ಪಂದದಡಿ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt;

[[File:Da Hong Pao Oolong tea leaf.jpg|thumb|left|ದಾ ಹಾಂಗ್ ಪಾವೊ ಚಹಾ ಎಲೆ]]

== ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ==
ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು; ಚೀನಾದ ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸರೀಸೃಪ, ಉಭಯಚರ ಮತ್ತು ಕೀಟ ಪ್ರಭೇದಗಳೂ ಇವೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt;

== ಭೇಟಿ ==
ವಸಂತ, ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಶರತ್ಕಾಲದ ಆರಂಭ ಭೇಟಿಗೆ ಉತ್ತಮ; ಚಂಡಮಾರುತದ ದಿನ ಮತ್ತು ಚಳಿ ತರಂಗಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು.&lt;ref name=&quot;chinadiscovery&quot;/&gt; ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರು ದಿನ ಉಳಿಯುವುದು ಸೂಕ್ತ; ಕ್ಸಿಯಾಮೆನ್‌ನಿಂದ ವುಯಿಶಾನ್‌ಗೆ ಹೈಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಗಂಟೆ; ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೨ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;museumofwander&quot;/&gt; ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನ ಸುಮಾರು ೧೭.೬ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್.&lt;ref name=&quot;chinadiscovery&quot;/&gt; ಜುಲೈ–ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತೆಪ್ಪಯಾನಕ್ಕೆ ಮುಂಗಡ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;travelchinaguide&quot;/&gt;

== ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಹತ್ವ ==
ಈ ತಾಣ ೧,೦೭,೦೪೪ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಿದ್ದು, ಬಫರ್ ವಲಯ ೪೦,೧೭೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳು (iii), (vi) ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳು (vii), (x) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>otzyaljvgub3gdhrkbzdekf5ef30tbj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಓಯ್ ನಿತೋಮ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187638</id>
    <revision>
      <id>1431675</id>
      <timestamp>2026-10-09T17:57:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reema Jalihal</username>
        <id>87461</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: {{short description|ಅಸ್ಸಾಂನ ಮಿಸಿಂಗ್ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಭಾವಗೀತೆಗಳ ಜಾನಪದ ಪ್ರಕಾರ}} '''ಓಯ್ ನಿತೋಮ್''' (ಮಿಸಿಂಗ್: ''Oi Ni:tom''; ಅಸ್ಸಾಮಿ: ঐনিতম) ಅಸ್ಸಾಂನ [[ಮಿಸಿಂಗ್ ಜನರು|ಮಿಸಿಂಗ್]] ಸಮುದಾಯದ ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಹಾಡ...</comment>
      <origin>1431675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6455" sha1="mgo52gwczdr4h0cl4yv837qfzemi8as" xml:space="preserve">{{short description|ಅಸ್ಸಾಂನ ಮಿಸಿಂಗ್ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಭಾವಗೀತೆಗಳ ಜಾನಪದ ಪ್ರಕಾರ}}
'''ಓಯ್ ನಿತೋಮ್''' (ಮಿಸಿಂಗ್: ''Oi Ni:tom''; ಅಸ್ಸಾಮಿ: ঐনিতম) ಅಸ್ಸಾಂನ [[ಮಿಸಿಂಗ್ ಜನರು|ಮಿಸಿಂಗ್]] ಸಮುದಾಯದ ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಹಾಡಿನ ಪ್ರಕಾರ. ಮಿಸಿಂಗ್ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದುದು ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ; ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಯುವಕ–ಯುವತಿಯರ ಪ್ರೇಮ, ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟಗಳು ಇದರ ವಸ್ತು.&lt;ref name=&quot;hazarika&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hazarika|first=Atul|year=2021|title=Reflection of Social Life in Missing Folk Song|journal=International Journal of Innovative Research in Technology (IJIRT)|volume=8|issue=5|pages=398–403|url=https://www.academia.edu/59001985/Reflection_of_Social_Life_in_Missing_Folk_Song}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;padun&quot;&gt;{{Cite web|last=Padun|first=Nahendra|title=Oi ni:tom- Mising folksongs|publisher=Nezine.com|date=2016-01-10|url=https://www.nezine.com/info/T2hOaW5JcFVKVks5cXJNU1ZjNGU3QT09/oi-ni:tom--mising-folksongs.html|access-date=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;

[[File:Oinitam sang by Rahul Narah.webm|thumb|upright=1.3|ರಾಹುಲ್ ನಾರಾ ಹಾಡಿದ ಓಯ್ ನಿತೋಮ್]]

== ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ==
ಮಿಸಿಂಗ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಓಯ್&quot; ಎಂದರೆ ಪ್ರೀತಿ–ವಾತ್ಸಲ್ಯ ಮತ್ತು &quot;ನಿತೋಮ್&quot; ಎಂದರೆ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಅಥವಾ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡುವ ಹಾಡು.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt; ಇವನ್ನು ಅಸ್ಸಾಮಿ [[ಬಿಹು]] ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt;

== ವಸ್ತು ಮತ್ತು ರಚನೆ ==
ಮದುವೆಗೆ ಮೊದಲಿನ ಕಾಲದ ಆಸೆ, ಹತಾಶೆ, ಕೋಪ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳು ಓಯ್ ನಿತೋಮ್‌ಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ; ಪ್ರೇಮ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಈಡೇರದ ಪ್ರೀತಿ ಇವುಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಸ್ತು.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt; ಯುವಕ–ಯುವತಿಯರ ಆಸೆ–ಕಷ್ಟಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳು ತಮಾಷೆಯ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;hazarika&quot;/&gt; ಇತ್ತೀಚಿನ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಘಟನೆಗಳು, ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt;

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಹಾಡುಗಳು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ: ಮೊದಲ ಸಾಲು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದರೆ, ಎರಡನೆಯ ಸಾಲು ಆ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಗಾಯಕನ ಸ್ವಂತ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಡು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎತ್ತರದ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಕ್ರಮೇಣ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ; ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಐದು ಸ್ವರಗಳ ಶ್ರೇಣಿ (ಸ, ರೆ, ಮ, ಪ, ಧ) ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt; ಈ ಹಾಡುಗಳು ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಇವುಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗದು; ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಇವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt;

[[File:A Riddle of Oinitam.webm|thumb|ರಾಹುಲ್ ನಾರಾ ಹಾಡಿದ ಓಯ್ ನಿತೋಮ್‌ನ ಒಂದು ಒಗಟು]]

== ಮಿಸಿಂಗ್ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ==
ಮಿಸಿಂಗರ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ &quot;ನಿತೋಮ್&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಡಾ. ಅತುಲ್ ಹಜಾರಿಕಾ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹೀಗಿವೆ:&lt;ref name=&quot;hazarika&quot;/&gt;

* '''ಆ:ಬಾಂಗ್''' (Aa:baang) – ಪುರೋಹಿತರು ಹಾಡುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಯ ಹಾಡುಗಳು; ಇವುಗಳ ಭಾಷೆ ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವುದು ಕಷ್ಟ.
* '''ಮಿ:ದಾಂಗ್ ನಿತೋಮ್''' (Mi:dang Ni:tom) – ವಿವಾಹ ಗೀತೆಗಳು; ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವ ವಧು ಹಾಡುವ ದುಃಖದ ಹಾಡುಗಳೂ ಇದರಲ್ಲಿವೆ.
* '''ಬಿರಿಕ್ ನಿತೋಮ್''' (Birik Ni:tom) – ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಋತುಗೀತೆಗಳು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದ ಮೊದಲ ಬುಧವಾರದ ಅಲಿ ಆಯೆ ಲಿಗಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಪೊರಾಗ್ ಹಬ್ಬಗಳು.
* '''ಕಾ:ಬಾನ್''' (Ka:baan) – ಮಿಸಿಂಗ್ ಜೀವನದ ದುಃಖ–ಕಾರುಣ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವ ದುರಂತ ಗೀತೆಗಳು.
* '''ಕೊ:ನಿ:ನಾಮ್ ನಿತೋಮ್''' (Ko:ni:nam Ni:tom) – ತಾಯಂದಿರು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವವರು ಹಾಡುವ [[ಜೋಗುಳ]] ಹಾಡುಗಳು.
* '''ಓಯ್ ನಿತೋಮ್''' (Oi:ni:tom) – ಯುವಕ–ಯುವತಿಯರು ಹಾಡುವ ಪ್ರೇಮ ಗೀತೆಗಳು; ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಕಾರ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>mgo52gwczdr4h0cl4yv837qfzemi8as</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431676</id>
      <parentid>1431675</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T17:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reema Jalihal</username>
        <id>87461</id>
      </contributor>
      <origin>1431676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6611" sha1="trrh3cjowzs47683wv5b7qlm3oeawor" xml:space="preserve">{{short description|ಅಸ್ಸಾಂನ ಮಿಸಿಂಗ್ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಭಾವಗೀತೆಗಳ ಜಾನಪದ ಪ್ರಕಾರ}}
'''ಓಯ್ ನಿತೋಮ್''' (ಮಿಸಿಂಗ್: ''Oi Ni:tom''; ಅಸ್ಸಾಮಿ: ঐনিতম) ಅಸ್ಸಾಂನ [[ಮಿಸಿಂಗ್ ಜನರು|ಮಿಸಿಂಗ್]] ಸಮುದಾಯದ ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಹಾಡಿನ ಪ್ರಕಾರ. ಮಿಸಿಂಗ್ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದುದು ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ; ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಯುವಕ–ಯುವತಿಯರ ಪ್ರೇಮ, ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟಗಳು ಇದರ ವಸ್ತು.&lt;ref name=&quot;hazarika&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hazarika|first=Atul|year=2021|title=Reflection of Social Life in Missing Folk Song|journal=International Journal of Innovative Research in Technology (IJIRT)|volume=8|issue=5|pages=398–403|url=https://www.academia.edu/59001985/Reflection_of_Social_Life_in_Missing_Folk_Song}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;padun&quot;&gt;{{Cite web|last=Padun|first=Nahendra|title=Oi ni:tom- Mising folksongs|publisher=Nezine.com|date=2016-01-10|url=https://www.nezine.com/info/T2hOaW5JcFVKVks5cXJNU1ZjNGU3QT09/oi-ni:tom--mising-folksongs.html|access-date=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;

[[File:Oinitam sang by Rahul Narah.webm|thumb|upright=1.3|ರಾಹುಲ್ ನಾರಾ ಹಾಡಿದ ಓಯ್ ನಿತೋಮ್]]

== ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ==
ಮಿಸಿಂಗ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಓಯ್&quot; ಎಂದರೆ ಪ್ರೀತಿ–ವಾತ್ಸಲ್ಯ ಮತ್ತು &quot;ನಿತೋಮ್&quot; ಎಂದರೆ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಅಥವಾ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡುವ ಹಾಡು.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt; ಇವನ್ನು ಅಸ್ಸಾಮಿ [[ಬಿಹು]] ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt;

== ವಸ್ತು ಮತ್ತು ರಚನೆ ==
ಮದುವೆಗೆ ಮೊದಲಿನ ಕಾಲದ ಆಸೆ, ಹತಾಶೆ, ಕೋಪ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳು ಓಯ್ ನಿತೋಮ್‌ಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ; ಪ್ರೇಮ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಈಡೇರದ ಪ್ರೀತಿ ಇವುಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಸ್ತು.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt; ಯುವಕ–ಯುವತಿಯರ ಆಸೆ–ಕಷ್ಟಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳು ತಮಾಷೆಯ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;hazarika&quot;/&gt; ಇತ್ತೀಚಿನ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಘಟನೆಗಳು, ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt;

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಹಾಡುಗಳು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ: ಮೊದಲ ಸಾಲು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದರೆ, ಎರಡನೆಯ ಸಾಲು ಆ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಗಾಯಕನ ಸ್ವಂತ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಡು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎತ್ತರದ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಕ್ರಮೇಣ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ; ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಐದು ಸ್ವರಗಳ ಶ್ರೇಣಿ (ಸ, ರೆ, ಮ, ಪ, ಧ) ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt; ಈ ಹಾಡುಗಳು ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಇವುಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗದು; ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಇವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt;

[[File:A Riddle of Oinitam.webm|thumb|ರಾಹುಲ್ ನಾರಾ ಹಾಡಿದ ಓಯ್ ನಿತೋಮ್‌ನ ಒಂದು ಒಗಟು]]

== ಮಿಸಿಂಗ್ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ==
ಮಿಸಿಂಗರ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ &quot;ನಿತೋಮ್&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಡಾ. ಅತುಲ್ ಹಜಾರಿಕಾ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹೀಗಿವೆ:&lt;ref name=&quot;hazarika&quot;/&gt;

* '''ಆ:ಬಾಂಗ್''' (Aa:baang) – ಪುರೋಹಿತರು ಹಾಡುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಯ ಹಾಡುಗಳು; ಇವುಗಳ ಭಾಷೆ ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವುದು ಕಷ್ಟ.
* '''ಮಿ:ದಾಂಗ್ ನಿತೋಮ್''' (Mi:dang Ni:tom) – ವಿವಾಹ ಗೀತೆಗಳು; ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವ ವಧು ಹಾಡುವ ದುಃಖದ ಹಾಡುಗಳೂ ಇದರಲ್ಲಿವೆ.
* '''ಬಿರಿಕ್ ನಿತೋಮ್''' (Birik Ni:tom) – ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಋತುಗೀತೆಗಳು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದ ಮೊದಲ ಬುಧವಾರದ ಅಲಿ ಆಯೆ ಲಿಗಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಪೊರಾಗ್ ಹಬ್ಬಗಳು.
* '''ಕಾ:ಬಾನ್''' (Ka:baan) – ಮಿಸಿಂಗ್ ಜೀವನದ ದುಃಖ–ಕಾರುಣ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವ ದುರಂತ ಗೀತೆಗಳು.
* '''ಕೊ:ನಿ:ನಾಮ್ ನಿತೋಮ್''' (Ko:ni:nam Ni:tom) – ತಾಯಂದಿರು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವವರು ಹಾಡುವ [[ಜೋಗುಳ]] ಹಾಡುಗಳು.
* '''ಓಯ್ ನಿತೋಮ್''' (Oi:ni:tom) – ಯುವಕ–ಯುವತಿಯರು ಹಾಡುವ ಪ್ರೇಮ ಗೀತೆಗಳು; ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಕಾರ.

[[File:Missing Oinitam Song By Rahul Narah.webm|thumb|ರಾಹುಲ್ ನಾರಾ ಹಾಡಿದ ಮಿಸಿಂಗ್ ಓಯ್ ನಿತೋಮ್]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>trrh3cjowzs47683wv5b7qlm3oeawor</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431677</id>
      <parentid>1431676</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T17:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reema Jalihal</username>
        <id>87461</id>
      </contributor>
      <origin>1431677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6892" sha1="evaw3eqyn9dio9hxaz7qvh4s14lxdcr" xml:space="preserve">{{short description|ಅಸ್ಸಾಂನ ಮಿಸಿಂಗ್ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಭಾವಗೀತೆಗಳ ಜಾನಪದ ಪ್ರಕಾರ}}
'''ಓಯ್ ನಿತೋಮ್''' (ಮಿಸಿಂಗ್: ''Oi Ni:tom''; ಅಸ್ಸಾಮಿ: ঐনিতম) ಅಸ್ಸಾಂನ [[ಮಿಸಿಂಗ್ ಜನರು|ಮಿಸಿಂಗ್]] ಸಮುದಾಯದ ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಹಾಡಿನ ಪ್ರಕಾರ. ಮಿಸಿಂಗ್ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದುದು ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ; ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಯುವಕ–ಯುವತಿಯರ ಪ್ರೇಮ, ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟಗಳು ಇದರ ವಸ್ತು.&lt;ref name=&quot;hazarika&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hazarika|first=Atul|year=2021|title=Reflection of Social Life in Missing Folk Song|journal=International Journal of Innovative Research in Technology (IJIRT)|volume=8|issue=5|pages=398–403|url=https://www.academia.edu/59001985/Reflection_of_Social_Life_in_Missing_Folk_Song}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;padun&quot;&gt;{{Cite web|last=Padun|first=Nahendra|title=Oi ni:tom- Mising folksongs|publisher=Nezine.com|date=2016-01-10|url=https://www.nezine.com/info/T2hOaW5JcFVKVks5cXJNU1ZjNGU3QT09/oi-ni:tom--mising-folksongs.html|access-date=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;

[[File:Oinitam sang by Rahul Narah.webm|thumb|upright=1.3|ರಾಹುಲ್ ನಾರಾ ಹಾಡಿದ ಓಯ್ ನಿತೋಮ್]]

== ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ==
ಮಿಸಿಂಗ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಓಯ್&quot; ಎಂದರೆ ಪ್ರೀತಿ–ವಾತ್ಸಲ್ಯ ಮತ್ತು &quot;ನಿತೋಮ್&quot; ಎಂದರೆ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಅಥವಾ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡುವ ಹಾಡು.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt; ಇವನ್ನು ಅಸ್ಸಾಮಿ [[ಬಿಹು]] ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt;

== ವಸ್ತು ಮತ್ತು ರಚನೆ ==
ಮದುವೆಗೆ ಮೊದಲಿನ ಕಾಲದ ಆಸೆ, ಹತಾಶೆ, ಕೋಪ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳು ಓಯ್ ನಿತೋಮ್‌ಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ; ಪ್ರೇಮ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಈಡೇರದ ಪ್ರೀತಿ ಇವುಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಸ್ತು.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt; ಯುವಕ–ಯುವತಿಯರ ಆಸೆ–ಕಷ್ಟಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳು ತಮಾಷೆಯ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;hazarika&quot;/&gt; ಇತ್ತೀಚಿನ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಘಟನೆಗಳು, ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt;

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಹಾಡುಗಳು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ: ಮೊದಲ ಸಾಲು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದರೆ, ಎರಡನೆಯ ಸಾಲು ಆ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಗಾಯಕನ ಸ್ವಂತ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಡು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎತ್ತರದ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಕ್ರಮೇಣ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ; ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಐದು ಸ್ವರಗಳ ಶ್ರೇಣಿ (ಸ, ರೆ, ಮ, ಪ, ಧ) ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt; ಈ ಹಾಡುಗಳು ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಇವುಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗದು; ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಇವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt;

[[File:A Riddle of Oinitam.webm|thumb|ರಾಹುಲ್ ನಾರಾ ಹಾಡಿದ ಓಯ್ ನಿತೋಮ್‌ನ ಒಂದು ಒಗಟು]]

== ಮಿಸಿಂಗ್ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ==
ಮಿಸಿಂಗರ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ &quot;ನಿತೋಮ್&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಡಾ. ಅತುಲ್ ಹಜಾರಿಕಾ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹೀಗಿವೆ:&lt;ref name=&quot;hazarika&quot;/&gt;

* '''ಆ:ಬಾಂಗ್''' (Aa:baang) – ಪುರೋಹಿತರು ಹಾಡುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಯ ಹಾಡುಗಳು; ಇವುಗಳ ಭಾಷೆ ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವುದು ಕಷ್ಟ.
* '''ಮಿ:ದಾಂಗ್ ನಿತೋಮ್''' (Mi:dang Ni:tom) – ವಿವಾಹ ಗೀತೆಗಳು; ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವ ವಧು ಹಾಡುವ ದುಃಖದ ಹಾಡುಗಳೂ ಇದರಲ್ಲಿವೆ.
* '''ಬಿರಿಕ್ ನಿತೋಮ್''' (Birik Ni:tom) – ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಋತುಗೀತೆಗಳು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದ ಮೊದಲ ಬುಧವಾರದ ಅಲಿ ಆಯೆ ಲಿಗಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಪೊರಾಗ್ ಹಬ್ಬಗಳು.
* '''ಕಾ:ಬಾನ್''' (Ka:baan) – ಮಿಸಿಂಗ್ ಜೀವನದ ದುಃಖ–ಕಾರುಣ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವ ದುರಂತ ಗೀತೆಗಳು.
* '''ಕೊ:ನಿ:ನಾಮ್ ನಿತೋಮ್''' (Ko:ni:nam Ni:tom) – ತಾಯಂದಿರು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವವರು ಹಾಡುವ [[ಜೋಗುಳ]] ಹಾಡುಗಳು.
* '''ಓಯ್ ನಿತೋಮ್''' (Oi:ni:tom) – ಯುವಕ–ಯುವತಿಯರು ಹಾಡುವ ಪ್ರೇಮ ಗೀತೆಗಳು; ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಕಾರ.

[[File:Missing Oinitam Song By Rahul Narah.webm|thumb|ರಾಹುಲ್ ನಾರಾ ಹಾಡಿದ ಮಿಸಿಂಗ್ ಓಯ್ ನಿತೋಮ್]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* [[ಮಿಸಿಂಗ್ ಜನರು]]
* [[ಬಿಹು]]

== ಹೊರ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [[:commons:Category:Mising folksong|ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಿಸಿಂಗ್ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು]]</text>
      <sha1>evaw3eqyn9dio9hxaz7qvh4s14lxdcr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431678</id>
      <parentid>1431677</parentid>
      <timestamp>2026-10-09T17:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reema Jalihal</username>
        <id>87461</id>
      </contributor>
      <origin>1431678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6962" sha1="nylcqr3c5kty8awbk2z72qb89jseb4q" xml:space="preserve">{{short description|ಅಸ್ಸಾಂನ ಮಿಸಿಂಗ್ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ಭಾವಗೀತೆಗಳ ಜಾನಪದ ಪ್ರಕಾರ}}
'''ಓಯ್ ನಿತೋಮ್''' (ಮಿಸಿಂಗ್: ''Oi Ni:tom''; ಅಸ್ಸಾಮಿ: ঐনিতম) ಅಸ್ಸಾಂನ [[ಮಿಸಿಂಗ್ ಜನರು|ಮಿಸಿಂಗ್]] ಸಮುದಾಯದ ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಹಾಡಿನ ಪ್ರಕಾರ. ಮಿಸಿಂಗ್ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದುದು ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ; ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಯುವಕ–ಯುವತಿಯರ ಪ್ರೇಮ, ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟಗಳು ಇದರ ವಸ್ತು.&lt;ref name=&quot;hazarika&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hazarika|first=Atul|year=2021|title=Reflection of Social Life in Missing Folk Song|journal=International Journal of Innovative Research in Technology (IJIRT)|volume=8|issue=5|pages=398–403|url=https://www.academia.edu/59001985/Reflection_of_Social_Life_in_Missing_Folk_Song}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;padun&quot;&gt;{{Cite web|last=Padun|first=Nahendra|title=Oi ni:tom- Mising folksongs|publisher=Nezine.com|date=2016-01-10|url=https://www.nezine.com/info/T2hOaW5JcFVKVks5cXJNU1ZjNGU3QT09/oi-ni:tom--mising-folksongs.html|access-date=2026-10-09}}&lt;/ref&gt;

[[File:Oinitam sang by Rahul Narah.webm|thumb|upright=1.3|ರಾಹುಲ್ ನಾರಾ ಹಾಡಿದ ಓಯ್ ನಿತೋಮ್]]

== ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ==
ಮಿಸಿಂಗ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಓಯ್&quot; ಎಂದರೆ ಪ್ರೀತಿ–ವಾತ್ಸಲ್ಯ ಮತ್ತು &quot;ನಿತೋಮ್&quot; ಎಂದರೆ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಅಥವಾ ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡುವ ಹಾಡು.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt; ಇವನ್ನು ಅಸ್ಸಾಮಿ [[ಬಿಹು]] ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt;

== ವಸ್ತು ಮತ್ತು ರಚನೆ ==
ಮದುವೆಗೆ ಮೊದಲಿನ ಕಾಲದ ಆಸೆ, ಹತಾಶೆ, ಕೋಪ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳು ಓಯ್ ನಿತೋಮ್‌ಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ; ಪ್ರೇಮ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಈಡೇರದ ಪ್ರೀತಿ ಇವುಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಸ್ತು.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt; ಯುವಕ–ಯುವತಿಯರ ಆಸೆ–ಕಷ್ಟಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಕೆಲವು ಹಾಡುಗಳು ತಮಾಷೆಯ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;hazarika&quot;/&gt; ಇತ್ತೀಚಿನ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಘಟನೆಗಳು, ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt;

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಹಾಡುಗಳು ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ: ಮೊದಲ ಸಾಲು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದರೆ, ಎರಡನೆಯ ಸಾಲು ಆ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಗಾಯಕನ ಸ್ವಂತ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಡು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎತ್ತರದ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಕ್ರಮೇಣ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ; ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಐದು ಸ್ವರಗಳ ಶ್ರೇಣಿ (ಸ, ರೆ, ಮ, ಪ, ಧ) ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt; ಈ ಹಾಡುಗಳು ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಇವುಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗದು; ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಇವು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;padun&quot;/&gt;

[[File:A Riddle of Oinitam.webm|thumb|ರಾಹುಲ್ ನಾರಾ ಹಾಡಿದ ಓಯ್ ನಿತೋಮ್‌ನ ಒಂದು ಒಗಟು]]

== ಮಿಸಿಂಗ್ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ==
ಮಿಸಿಂಗರ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ &quot;ನಿತೋಮ್&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಡಾ. ಅತುಲ್ ಹಜಾರಿಕಾ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹೀಗಿವೆ:&lt;ref name=&quot;hazarika&quot;/&gt;

* '''ಆ:ಬಾಂಗ್''' (Aa:baang) – ಪುರೋಹಿತರು ಹಾಡುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಯ ಹಾಡುಗಳು; ಇವುಗಳ ಭಾಷೆ ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವುದು ಕಷ್ಟ.
* '''ಮಿ:ದಾಂಗ್ ನಿತೋಮ್''' (Mi:dang Ni:tom) – ವಿವಾಹ ಗೀತೆಗಳು; ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವ ವಧು ಹಾಡುವ ದುಃಖದ ಹಾಡುಗಳೂ ಇದರಲ್ಲಿವೆ.
* '''ಬಿರಿಕ್ ನಿತೋಮ್''' (Birik Ni:tom) – ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಋತುಗೀತೆಗಳು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದ ಮೊದಲ ಬುಧವಾರದ ಅಲಿ ಆಯೆ ಲಿಗಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಪೊರಾಗ್ ಹಬ್ಬಗಳು.
* '''ಕಾ:ಬಾನ್''' (Ka:baan) – ಮಿಸಿಂಗ್ ಜೀವನದ ದುಃಖ–ಕಾರುಣ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವ ದುರಂತ ಗೀತೆಗಳು.
* '''ಕೊ:ನಿ:ನಾಮ್ ನಿತೋಮ್''' (Ko:ni:nam Ni:tom) – ತಾಯಂದಿರು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವವರು ಹಾಡುವ [[ಜೋಗುಳ]] ಹಾಡುಗಳು.
* '''ಓಯ್ ನಿತೋಮ್''' (Oi:ni:tom) – ಯುವಕ–ಯುವತಿಯರು ಹಾಡುವ ಪ್ರೇಮ ಗೀತೆಗಳು; ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಕಾರ.

[[File:Missing Oinitam Song By Rahul Narah.webm|thumb|ರಾಹುಲ್ ನಾರಾ ಹಾಡಿದ ಮಿಸಿಂಗ್ ಓಯ್ ನಿತೋಮ್]]

== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* [[ಮಿಸಿಂಗ್ ಜನರು]]
* [[ಬಿಹು]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

== ಹೊರ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [[:commons:Category:Mising folksong|ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಿಸಿಂಗ್ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು]]

[[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]]
[[ವರ್ಗ:ಅಸ್ಸಾಂ]]</text>
      <sha1>nylcqr3c5kty8awbk2z72qb89jseb4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಶ್ರಾವಣಿ ವೆಂಕಪ್ಪ ನಿಂಗನೂರೆ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187639</id>
    <revision>
      <id>1431679</id>
      <timestamp>2026-10-10T03:31:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1431679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="430" sha1="4qijjza2ka9uy2g1xmu4xl3rn9d3qlk" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ಶ್ರಾವಣಿ ವೆಂಕಪ್ಪ ನಿಂಗನೂರೆ}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೦೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>4qijjza2ka9uy2g1xmu4xl3rn9d3qlk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:A826/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>187640</id>
    <revision>
      <id>1431680</id>
      <timestamp>2026-10-10T05:07:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1431680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11079" sha1="fw9v2mqvr846zcvfqeyk4wfc80pp9h8" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ಪ್ರವೀಣ್ ಮಾರ್ಟಿಸ್
| birth_date = {{Birth date and age|1974|5|20|df=y}}
| birth_place = ಶಂಕರಪುರ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ
| nationality = ಭಾರತೀಯ
| occupation = [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]], [[ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ]], [[ಕುಲಪತಿ]]
| known_for = ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ (ಪರಿಗಣಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ)ದ ಮೊದಲ ಕುಲಪತಿ
| education = [[ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು, ಮಂಗಳೂರು]] (ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ)&lt;br&gt;[[ಸಂತ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾಲೇಜು, ಬೆಂಗಳೂರು]] (ಎಂ.ಎಸ್ಸಿ)&lt;br&gt;[[ನಮೂರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], ಬೆಲ್ಜಿಯಂ (ಪಿಎಚ್.ಡಿ.)
| title = ಕುಲಪತಿ, ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ (ಪರಿಗಣಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ)
| term = ೨೦೨೧ – ಪ್ರಸ್ತುತ
| awards = ಗೌರವ ಕರ್ನಲ್ ಕಮಾಂಡೆಂಟ್ (ಎನ್.ಸಿ.ಸಿ.)
}}

'''ಡಾ. ಪ್ರವೀಣ್ ಮಾರ್ಟಿಸ್ ಎಸ್.ಜೆ.''' (ಜನನ ೨೦ ಮೇ ೧೯೭೪) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]], ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ ಮತ್ತು [[ಜೆಸ್ಯೂಟ್]] ಪಾದ್ರಿ. ಅವರು [[ಮಂಗಳೂರು]]ನ [[ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು (ಸ್ವಾಯತ್ತ)|ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜಿನ]] ಮಾಜಿ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ (ಪರಿಗಣಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ)ದ ಮೊದಲ [[ಕುಲಪತಿ]]ಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;staloysius_vc&quot;&gt;[https://staloysius.edu.in/events/rev-dr-praveen-martis-appointed-first-vc-of-st-aloysius-deemed-to-be-university &quot;Rev. Dr Praveen Martis Appointed First VC of ST ALOYSIUS (Deemed to be University)&quot;]. St Aloysius (Deemed To Be University). Retrieved 2026-10-10.&lt;/ref&gt; ಅವರು ೨೦೨೬ರಲ್ಲಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೆಡೆಟ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್|ಎನ್.ಸಿ.ಸಿ.]]ಯ ಗೌರವ ಕರ್ನಲ್ ಕಮಾಂಡೆಂಟ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref name=&quot;ncc_award&quot;&gt;[https://www.upayuktha.com/2026/07/Rev.-Dr.-Praveen-Martis-Conferred-the-Colonel-Commandant-Honor-Award.html &quot;ವಂ. ಡಾ. ಪ್ರವೀಣ್ ಮಾರ್ಟಿಸ್ರಿಗೆ ಕರ್ನಲ್ ಕಮಾಂಡೆಂಟ್ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&quot;]. Upayuktha News. 18 July 2026. Retrieved 2026-10-10.&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ==
ಪ್ರವೀಣ್ ಮಾರ್ಟಿಸ್ ಅವರು ೨೦ ಮೇ ೧೯೭೪ರಂದು [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಶಂಕರಪುರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಶಂಕರಪುರದ ಸಂತ ಜಾನ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ನಂತರ [[ಮಂಗಳೂರು]]ನ ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂತ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದರು.&lt;ref name=&quot;staloysius_vc&quot; /&gt;

ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾ ಆಸಕ್ತಿಯು ಅವರನ್ನು [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]]ನ [[ನಮೂರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ನ್ಯಾನೋ ವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.&lt;ref name=&quot;staloysius_vc&quot; /&gt; ಅವರ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಾರ್ಯವು [[ಕಾರ್ಬನ್ ನ್ಯಾನೋಟ್ಯೂಬ್]] ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದ್ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ.

== ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ==

=== ಆರಂಭಿಕ ಹುದ್ದೆಗಳು ===
ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ನಂತರ, ಫಾ. ಮಾರ್ಟಿಸ್ ಅವರು ಹಲವಾರು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸಂತ ಜೋಸೆಫ್ ಸಂಜೆ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚಾಲಕ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ನಂತರ ಸಂತ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ, ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ, ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜಿನ ರೆಕ್ಟರ್ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಡಿಡಿಯು ಕೌಶಲ್ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;staloysius_vc&quot; /&gt;

=== ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲ ===
೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ, ಫಾ. ಪ್ರವೀಣ್ ಮಾರ್ಟಿಸ್ ಅವರು ಮಂಗಳೂರಿನ ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜಿನ (ಸ್ವಾಯತ್ತ) ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.&lt;ref name=&quot;staloysius_vc&quot; /&gt; ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲು ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಬೋಧನೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ, [[ತುಳು]] ಭಾಷೆಯ ಬೋಧನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತಾ, ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಉಳಿವಿಗೆ ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ಬೋಧನೆ ಅಗತ್ಯವೆಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;tulu&quot;&gt;[https://www.udayavani.com/district-news/dakshina-kannada-news/culture-survival-requires-mother-tongue-teaching &quot;ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉಳಿವಿಗೆ ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ಬೋಧನೆ ಅಗತ್ಯ: ಫಾ| ಮಾರ್ಟಿಸ್&quot;]. Udayavani. 7 February 2018. Retrieved 2026-10-10.&lt;/ref&gt;

ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತಾ ಮಂಡಳಿ ([[ನ್ಯಾಕ್]]) ಯಿಂದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಕ್ಕಾಗಿ ಅನುಮೋದಿತ ಮೌಲ್ಯಮಾಪಕರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;staloysius_vc&quot; /&gt;

=== ಮೊದಲ ಕುಲಪತಿ ===
ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ [[ಪರಿಗಣಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಸ್ಥಾನಮಾನ ಸಿಕ್ಕ ನಂತರ, ಫಾ. ಪ್ರವೀಣ್ ಮಾರ್ಟಿಸ್ ಅವರನ್ನು ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ (ಪರಿಗಣಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ)ದ ಮೊದಲ ಕುಲಪತಿಯಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;staloysius_vc&quot; /&gt; ಈ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ೧೪೪ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುವ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಕುಲಪತಿಯಾಗಿ, ಅವರು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸದಾ ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ೨೦೨೪ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಉನ್ನತ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮೂಲ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಯತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಕರೆ ನೀಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;science&quot;&gt;[https://www.vijayavani.net/alousius-seminar &quot;ಮೂಲ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ -ಡಾ.ಪ್ರವೀಣ್ ಮಾರ್ಟಿಸ್&quot;]. Vijayavani. 18 April 2024. Retrieved 2026-10-10.&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು ==
* ೨೦೨೬: ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೆಡೆಟ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್|ಎನ್.ಸಿ.ಸಿ.]]ಯ ಗೌರವ ಕರ್ನಲ್ ಮತ್ತು ಕರ್ನಲ್ ಕಮಾಂಡೆಂಟ್ ಪದವಿ.&lt;ref name=&quot;ncc_award&quot; /&gt;
* ೨೦೨೫: ಕ್ಸೇವಿಯರ್ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಯ (Xavier Board of Higher Education) ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [https://staloysius.edu.in/ ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ (ಪರಿಗಣಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ)ದ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ]

[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]]</text>
      <sha1>fw9v2mqvr846zcvfqeyk4wfc80pp9h8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಂಗಪ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187641</id>
    <redirect title="ಮಂಗಪ್ ಕೋಟೆ" />
    <revision>
      <id>1431682</id>
      <timestamp>2026-10-10T06:15:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Santhosh Notagar99</username>
        <id>82732</id>
      </contributor>
      <comment>Santhosh Notagar99 [[ಮಂಗಪ್]] ಪುಟವನ್ನು [[ಮಂಗಪ್ ಕೋಟೆ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಸೂಕ್ತವಾದ ಪುಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ</comment>
      <origin>1431682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42" sha1="s2n79zihyyz8tfv3nc81gcoxjzflp0r" xml:space="preserve">#REDIRECT [[ಮಂಗಪ್ ಕೋಟೆ]]</text>
      <sha1>s2n79zihyyz8tfv3nc81gcoxjzflp0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Sagar kagi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187646</id>
    <revision>
      <id>1431697</id>
      <timestamp>2026-10-10T08:32:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1431697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="372" sha1="8fhm8zrgjw5h4u15n82kwys77bsjh3v" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Sagar kagi}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೦೨, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>8fhm8zrgjw5h4u15n82kwys77bsjh3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಮೀನಕ್ಷೀ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187647</id>
    <revision>
      <id>1431698</id>
      <timestamp>2026-10-10T08:39:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1431698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="383" sha1="1acqvka5iyhi814osf68ils56wzv76h" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ಮೀನಕ್ಷೀ}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೦೯, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>1acqvka5iyhi814osf68ils56wzv76h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Anantakumar kumar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187648</id>
    <revision>
      <id>1431701</id>
      <timestamp>2026-10-10T09:56:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1431701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="379" sha1="1cft6jaglz9l563vrhn6rqpna6gkq2p" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Anantakumar kumar}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೬, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>1cft6jaglz9l563vrhn6rqpna6gkq2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಗಾಂಡಿ ವಿಜಯ ಕುಮಾರ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187649</id>
    <revision>
      <id>1431702</id>
      <timestamp>2026-10-10T10:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1431702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="406" sha1="tbtw4787yzmz0clq4iixmsrlyw0xykp" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ಗಾಂಡಿ ವಿಜಯ ಕುಮಾರ}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೩೩, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>tbtw4787yzmz0clq4iixmsrlyw0xykp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಗಂಡಿ ವಿಜಯಕುಮಾರ್</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187650</id>
    <revision>
      <id>1431703</id>
      <timestamp>2026-10-10T10:10:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1431703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="405" sha1="mzd2tdxtpqs7cu4ewv0vzf3cboz8y1i" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ಗಂಡಿ ವಿಜಯಕುಮಾರ್}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೪೦, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>mzd2tdxtpqs7cu4ewv0vzf3cboz8y1i</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>