ಹ್ಯಾಕರ್ (ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸುರಕ್ಷತೆ)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kn">
  <siteinfo>
    <sitename>ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</sitename>
    <dbname>knwiki</dbname>
    <base>https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ಮೀಡಿಯ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ವಿಶೇಷ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ಸದಸ್ಯ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ಚಿತ್ರ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ಮೀಡಿಯವಿಕಿ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟು</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ಸಹಾಯ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ವರ್ಗ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ಸಂಪುಟ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ಕರಡು</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ಮಾಡ್ಯೂಲ್</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ಹ್ಯಾಕರ್ (ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸುರಕ್ಷತೆ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23044</id>
    <revision>
      <id>1431735</id>
      <parentid>1381926</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T19:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20261010)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1431735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42297" sha1="my1mldfkfw6ai9te7thbg48od6redpo" xml:space="preserve">{{Refimprove|date=November 2007}}
ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ, '''ಹ್ಯಾಕರ್ ''' ವ್ಯಕ್ತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನನ್ನು ಶಿಥಿಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತದ್ದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;crackdown&quot; /&gt; ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್‌ನ ಸುತ್ತಲೂ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಉಪಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಭೂಗತ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಪಾದಕರ ಒತ್ತಾಯವನ್ನು ಕಲಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಲಯದಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮವಾದ ವಿಧಾನದ ಕುರಿತು ಯಾವಾಗಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ಬ್ಲೂಮ್ ಕ್ವಿಸ್ಟ್, ಬ್ರೇನ್ (ಮೇ 29, 1999). &quot;[http://archive.nypost.com/a/475198 ಎಫ್‌ಬಿಐ'ನ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ಹೊಡೆತದಂತೆ ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್ ಟಾರ್ಗೆಟ್ ಫೆಡ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&quot;. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪೋಸ್ಟ್. ಪುನರ್ಲಭ್ಯತೆಯ ಅಕ್ಯೋಬರ್ 21, 2008.&lt;/ref&gt;

ಹ್ಯಾಕರ್ ಪದದ ಇತರ ಬಳಕೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ ಅವುಗಳು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಭದ್ರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿಲ್ಲ ([[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್]] ಮತ್ತು [[ಹೋಂ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಹವ್ಯಾಸಿಗರು]]), ಆದರೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತವೆ. ಇದೀಗ ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ, ಈ ಮೊದಲು ಮಾಧ್ಯಮವು ವಿವರಿಸುವಂತೆ ಹ್ಯಾಕರ್‌ಗಳಂತೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಡೆಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿರುವಂತೆ ಹ್ಯಾಕರ್ ಸಮುದಾಯವಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಮುದಾಯವು ಜನರ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದ್ದು, ಇವರು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಮಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಜನರನ್ನು ಸೈಬರ್-ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಇದೀಗ &quot;ಕ್ರ್ಯಾಕರ್ಸ್&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=February 2010}}

==ಇತಿಹಾಸ==
{{Main|Timeline of hacker history}}

ಹ್ಯಾಕಿಂಗ್ &quot;[[ಫೋನ್ ಪ್ರೀಕಿಂಗ್]]&quot;, ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಅಧಿಕೃತವಲ್ಲದ ಫೋನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕಿಂಗ್ ನಡೆದಂತೆಯೆ ಇದೂ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ, ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವವರ ನಡುವೆ ಯಾವಾಗಲೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದರಂತೆ ಹರಡಿದೆ. [[ಬ್ರೂಸ್ ಸ್ಟೆರ್ಲಿಂಗ್]] [[ಯಿಪ್ಪೀಸ್‌]]ಗೆ ಭೂಗತ ಜಗತ್ತಿನ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಜಾಲಾಡಿದ್ದಾರೆ, 1960ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ''ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಅಸಿಸ್ಟೆನ್ಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ''  (ಟಿಎಪಿ) ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. 
&lt;ref&gt;ಟಾಪ್ ಮ್ಯಾಗಸೀನ್ ದಾಖಲೆ. http://servv89pn0aj.sn.sourcedns.com/~gbpprorg/2600/TAP/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090529062159/http://servv89pn0aj.sn.sourcedns.com/~gbpprorg/2600/TAP/ |date=2009-05-29 }}&lt;/ref&gt;. ಎಂಐಟಿ ಲ್ಯಾಬ್ಸ್ ಅಥವಾ ಹೋಮ್‌ಬ್ರೂ ಕ್ಲಬ್ ಸೇರಿದಂತೆ 70ರ ದಶಕಕ್ಕೂ ಮೊದಲ ಹ್ಯಾಕರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹ್ಯಾಕಿಂಗ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಂತೆ ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ, ಇದು ನಂತರ ಮುಂಚಿನ ಪರ್ಸನಲ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್ ಮೂವ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂದು ಹೊರಗೆಡವಿದೆ.

==ಮಾನವನಿರ್ಮಿತಗಳು ಮತ್ತು ಕಸ್ಟಮ್‌ಗಳು==
ಭೂಗತ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್&lt;ref name=&quot;crackdown&quot;&gt;{{cite book |last=Sterling |first=Bruce |authorlink=Bruce Sterling |title=[[The Hacker Crackdown]] |origyear=1993 |publisher=IndyPublish.com |location=McLean, Virginia |isbn=1-4043-0641-2 |chapter=Part 2(d) |page=[https://archive.org/details/hackercrackdownl0000bruc_b5r3/page/61 61] }}&lt;/ref&gt; ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಇದು ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ವಂತ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲದ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಕಾಗುಣಿತಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[1337]]ಸ್ಪೀಕ್. ಈ ರೀತಿಯ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದಕ್ಕೆ [[ಹ್ಯಾಕ್ಟಿವಿಸಮ್]] ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಗುರಿ ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಅಕ್ರಮ ಕ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸಮರ್ಥನೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ; ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕಾರವೆಂದರೆ [[ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಡೀಫೇಸ್‌ಮೆಂಟ್]] ಆಗಿದೆ.{{Citation needed|date=May 2008}} ಭೂಗತ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ವೈಲ್ಡ್ ವೆಸ್ಟ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Tim Jordan, Paul A. Taylor |pages=[https://archive.org/details/hacktivismcyberw0000jord/page/133 133]–134 |title=Hacktivism and Cyberwars |url=https://archive.org/details/hacktivismcyberw0000jord |publisher=Routledge |year=2004 |isbn=9780415260039 |quote=Wild West imagery has permeated discussions of cybercultures.}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ನೈಜ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದೆ ಗುರುತನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಅಲಿಯಾಸ್ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ರೂಢಿಯಾಗಿದೆ.

===ಹ್ಯಾಕರ್ ಗುಂಪುಗಳು===
{{Main|Hacker conference|Hacker group}}

[[ಹ್ಯಾಕರ್ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್‌]]ಗಳು ಅಥವಾ &quot;ಹ್ಯಾಕರ್ ಕಾನ್ಸ್&quot; ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ಭೂಗತ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ನೈಜ ಜಗತ್ತಿನ ಗುಂಪು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. [[ಸಮ್ಮರ್‌ಕಾನ್]] (ಬೇಸಿಗೆ), [[ಡಿಇಎಫ್ ಕಾನ್]], [[ಹೊಹೋಕಾನ್]] (ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್), ಶ್ಮೂಕಾನ್ (ಫೆಬ್ರವರಿ), ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಹ್ಯಾಟ್, ಹ್ಯಾಕರ್ ಹಾಲ್ಟೆಡ್, ಮತ್ತು [[ಹೆಚ್.ಒ.ಪಿ.ಇ.]] ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹಲವಾರು ಜನರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=October 2008}} ಅವರು ವಿವರಣೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಭೂಗತ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಘನೀಕರಿಸಿದರು.{{Citation needed|date=October 2008}}

== ಹ್ಯಾಕರ್ ನಿಲುವುಗಳು ==
ವಿಭಿನ್ನ ನಿಲುವುಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಎಲ್ಲೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಭೂಗತ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಉಪಗುಂಪುಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಅಥವಾ ಅವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದೇ ಇರುವಂತಹ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುಂಪಿನೊಂದಿಗೆ ಬೇರೆಯಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭೂಗತ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಕ್ರ್ಯಾಕರ್ಸ್ ಕರೆಯಬೇಕೆಂದು ಎರಿಕ್ ಎಸ್. ರೇಮಂಡ್ ಅವರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ, ಆ ಜನರು ಅವರನ್ನೇ ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್ ಅಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ರೇಮಂಡ್‌ನಿಂದಲೇ ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಹೊಂದಿರುವ ಹ್ಯಾಕರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ರೇಮಂಡ್‌ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನೂ ಇವರು ಸೇರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹ್ಯಾಕರ್ - ಕ್ರ್ಯಾಕರ್ ದ್ವಿವಿಭಜನೆಯ ಬದಲಾಗಿ, ಇವರು ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಗಗಳ ರೋಹಿತಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಾರೆ, ಅಂದರೆ [[ವೈಟ್ ಹ್ಯಾಟ್]] (ನೈತಿಕ ಹ್ಯಾಕಿಂಗ್), [[ಗ್ರೇ ಹ್ಯಾಟ್]], [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಹ್ಯಾಟ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಕಿಡ್ಡಿ]]ಯಂತಹವು. ರೇಮಂಡ್‌ಗೆ ಭೇದ್ಯವಾಗಿ, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಹ್ಯಾಟ್ ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್, ಅಥವಾ ಅಕ್ರಮ ಉದ್ದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್ ಅವರು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಹ್ಯಾಟ್ ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ರ್ಯಾಕರ್ ಪದವನ್ನು ನಿಗಧಿಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

=== ವೈಟ್ ಹ್ಯಾಟ್ ===
{{Main|White hat}}

ದುರುದ್ದೇಶವಲ್ಲದ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ವೈಟ್ ಹ್ಯಾಟ್ ಹ್ಯಾಕರ್ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತಾರೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಭದ್ರತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. 
ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಲಿತುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಹ್ಯಾಕರ್ ಆನಂದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ವಿಷಯದ ಕುರಿತು ಆಳವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ರೀತಿಯ ಜನರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಹ್ಯಾಕಿಂಗ್ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯ ಸಮ್ಮತವಾದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಅಂದರೆ ಭದ್ರತೆ ಆಲೋಚಕರಾಗುವುದು. ಹ್ಯಾಕರ್ ಭದ್ರತೆಯಲ್ಲಿರುವವನಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ 'ಹ್ಯಾಕರ್' ಪದವು ಮೂಲವಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯ ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.

=== ಗ್ರೇ ಹ್ಯಾಟ್ ===
{{Main|Grey hat}}

ಗ್ರೇ ಹ್ಯಾಟೆಡ್ ಹ್ಯಾಕರ್ ದ್ವಂದ್ವಾರ್ಥ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಬಾರ್ಡರ್‌ಲೈನ್ ನೀತಿತ್ವದ ಹ್ಯಾಕರ್ ಆಗಿದೆ, ಯಾವಾಗಲೂ ಸರಳವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

=== ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಹ್ಯಾಟ್ ===
{{Main|Black hat}}

ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಹ್ಯಾಟ್ ಹ್ಯಾಕರ್ ಅನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ &quot;ಕ್ರ್ಯಾಕರ್&quot; ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ದೃಢೀಕರಣವಿಲ್ಲದೆ ಅಥವಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್, ಫೋನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್) ನಾಶಪಡಿಸಲು, ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ವಂಚನೆ, ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಕಳ್ಳತನ, ವಂಚನೆ, ಅಥವಾ ಇತರ ರೀತಿಯ ಅಕ್ರಮ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

=== ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಕಿಡ್ಡಿ ===
{{Main|Script kiddie}}

ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಕಿಡ್ಡಿ ಎಂಬುದು ಇತರರಿಂದ ರಚಿಸಲಾದ ಪ್ರೀ-ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಲಾದ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಸಲಕರಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಂತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲದವರು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯೊಂದಿಗಿರುವವರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಹ್ಯಾಕರ್ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿನ ಬಹಿಷ್ಕೃತವಾದವಾಗಿವೆ.

=== ಹ್ಯಾಕ್ಟಿವಿಸ್ಟ್ ===
{{Main|Hacktivism}}

ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ, ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹ್ಯಾಕರ್ ಅನ್ನು ಹ್ಯಾಕ್ಟಿವಿಸ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಹ್ಯಾಕ್ಟಿವಿಸಮ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ವಿರೂಪಗೊಳಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಸೇವೆ ದಾಳಿಗಳ ನಿರಾಕರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ತೀವ್ರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಹ್ಯಾಕ್ಟಿವಿಸಮ್ ಅನ್ನು [[ಸೈಬರ್‌ಬಯೋತ್ಪಾದನೆ]]ಯ ಸಾಧನದಂತೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹ್ಯಾಕ್ಟಿವಿಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಿಯೋ ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

== ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನಗಳು ==
{{Main|Computer insecurity}}
{{Computer security}}

ಇಂಟರ್ನೆಟ್-ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಂಕೇತಿಕ ನಡತೆ:

# [[ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ವಿವರಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]: ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಗುರಿಯ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು.
# [[ಟೀಕೆಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]]: ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಭಾವ್ಯ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು.
# [[ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು]]: ಟೀಕೆಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಸಿಸ್ಟಂಗೆ ಅಡಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು.&lt;ref&gt;[http://www.informit.com/articles/article.aspx?p=25916 ಹ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪ]&lt;/ref&gt;

ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು, ಅಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಅವಶ್ಯಕ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅಪರಾಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷಾ ತಜ್ಞರನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

=== ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಕಾರ್ಯರೂಪ ===
{{Main|Exploit (computer security)}}

ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಕಾರ್ಯರೂಪವು ಸಿದ್ದಗೊಳಿಸಿದ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಆಗಿದ್ದು ತಿಳಿದಿರುವ ಕೊರತೆಯ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸುರಕ್ಷತೆ ಕಾರ್ಯರೂಪದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ [[ಎಸ್‌ಕ್ಯುಎಲ್ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್]], [[ಕ್ರಾಸ್ ಸೈಟ್ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರಾಸ್ ಸೈಟ್ ರಿಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಫೋರ್ಜರಿ]]ಯು ಉಪಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ರೂಢಿಯಿಂದ ಉಪಪ್ರಮಾಣಿತವಾದ ಫಲಿತಾಂಶದಿಂದ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇತರ ಕಾರ್ಯರೂಪಗಳನ್ನು [[ಎಫ್‌ಟಿಪಿ]], [[ಹೆಚ್‌ಟಿಟಿಪಿ]], [[ಪಿಹೆಚ್‌ಪಿ]], [[ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಹೆಚ್]], [[ಟೆಲ್‌ನೆಟ್]] ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವೆಬ್-ಪುಟಗಳು. ವೆಬ್‌ಸೈಟ್/ಡೊಮೇನ್ ಹ್ಯಾಕಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ.

=== ಭೇದ್ಯತೆಗಳ ಸ್ಕಾನರ್ ===
{{Main|Vulnerability scanner}}

ತಿಳಿದಿರುವ ಬಲಹೀನತೆಗಾಗಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಗಳ ಶೀರ್ಘ್ರ ಶೋಧನೆಯ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಭೇದ್ಯತೆಗಳ ಸ್ಕ್ಯಾನರ್‌ನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಪೋರ್ಟ್ ಸ್ಕ್ಯಾನರ್‌]]ಅನ್ನು ಸಹ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು &quot;ತೆರೆದಿದೆ&quot; ಅಥವಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಲಭ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಯಾವ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಅಥವಾ ಸೇವೆಯನ್ನು ಆ ಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ.  ([[ಫೈರ್‌ವಾಲ್‌ಗಳು]] ಇನ್‌ಬೌಂಡ್ ಮತ್ತು ಔಟ್‌ಬೌಂಡ್ ಎರಡೂ ಪೋರ್ಟ್‌ಗಳು/ಮೆಷಿನ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಳನುಗ್ಗುವವರನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಸಹ ಸುತ್ತವರಿಯುವ ಸಂಭವವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.)
=== ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್ ಕ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ===
{{Main|Password cracking}}

=== ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ಸ್ನಿಫರ್ ===
{{Main|Packet sniffer}}

ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ಸ್ನಿಫರ್ ಡೇಟಾ ಪ್ಯಾಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್ ಮಾಡುವ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಆಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಡೇಟಾವನ್ನು ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್ ಮಾಡಲು ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

=== ಸ್ಫೂಫಿಂಗ್ ದಾಳಿ ===
{{Main|Spoofing attack}}

ಸ್ಪೂಫಿಂಗ್ ದಾಳಿಯು ಒಂದು ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ, ಸಿಸ್ಟಂ, ಅಥವಾ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಅನ್ನು ಕಪಟವಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದರಂತೆ ಡೇಟಾವನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಈ ಮೂಲಕ ಬಳಕೆದಾರ ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಗೆ ನಂಬಲರ್ಹ ಮೂಲವೆಂದು ನಂಬುವಂತೆ ಮಾಡುವಂತಹವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಗಳು, ಸಿಸ್ಟಂಗಳು, ಅಥವಾ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಬಳಕೆದಾರ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್‌ಗಳಂತಹ ಗೌಪ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ದಾಳಿಕೋರರಿಗೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

=== ರೂಟ್‌ಕಿಟ್ ===
{{Main|Rootkit}}

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನ ಭದ್ರತೆಯ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿರಿಸುವಂತೆ ರೂಟ್‌ಕಿಟ್ ಅನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಂನ ತನ್ನ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಆಪರೇಟರ್‌ಗಳಿಂದ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಗಳ ಯಾವುದೇ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ರೂಟ್‌ಕಿಟ್ ತನ್ನ ಸ್ಥಾಪನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಿಸ್ಟಂ ಭದ್ರತೆಯ ಮೂಲಕ ಉಪಆವೃತ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವಲ್ಲಿ ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ. ರೂಟ್‌ಕಿಟ್ಸ್ ಸಿಸ್ಟಂ ದ್ವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಬದಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ ಈ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಒಳಪ್ರವೇಶಿಸುವವರ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯನ್ನು [[ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಟೇಬಲ್‌]]ಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದರಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

=== ಸಾಮಾಜಿಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ===
{{Main|Social engineering (computer security)}}
ಸಿಸ್ಟಂನ ಕುರಿತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಒಂದು ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಪರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಆ ರೀತಿಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ನೀವು ಅನುಮತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಿರಿ ಎಂದು ನಂಬುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

=== ಟ್ರೋಜನ್ ಹಾರ್ಸ್‌ಗಳು ===
{{Main|Trojan horse (computing)}}

ಟ್ರೋಜನ್ ಹಾರ್ಸ್ ಎಂಬುದು ಒಂದು ರೀತಿ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಬೇರೇನನ್ನೋ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಟ್ರೋಜನ್ ಹಾರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದಿನ ಬಾಗಿಲಿ]]ನಂತೆ ಹೊಂದಿಸಿ ನಂತರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಳಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ([[ಟ್ರೋಜಾನ್ ವಾರ್ಸ್‌]]ನಿಂದ [[ಹಾರ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ, ಒಳಪ್ರವೇಶಿಸುವವರನ್ನು ಒಳಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದೇ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣ ಇದಕ್ಕೆ ಆ ಹೆಸರು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.)

=== ವೈರಸ್ ===
{{Main|Computer virus}}

ಇತರ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಬಲ್ ಕೋಡ್ ಅಥವಾ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ ನಕಲುಗಳನ್ನು ಸೇರ್ಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹರಡುವ ಸ್ವಯಂ-ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಅನ್ನು ವೈರಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಜೀವಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿ ಹೇಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆಯೊ ಅದೇ ರೀತಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವೈರಸ್ [[ಜೈವಿಕ ವೈರಸ್‌]]ನಂತೆಯೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೆಲವು ಹಾನಿಯಿಲ್ಲದಿರುವುದಾಗಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಮೋಸವಾಗಿದ್ದರೆ ಹಲವಾರು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವೈರಸ್ ಅನ್ನು ವಂಚನೀಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

=== ವರ್ಮ್ ===
{{Main|Computer worm}}

ವೈರಸ್‌ನಂತೆಯೆ ವರ್ಮ್ ಸಹ ಸ್ವಯಂ-ಪುನರಾವರ್ತನೀಯ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಆಗಿದೆ. ಬಳಕೆದಾರನ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ಇಲ್ಲದೆಯೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ಮೂಲಕ ಹರಡುವಲ್ಲಿ ವರ್ಮ್ ವೈರಸ್‌ನಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ವೈರಸ್‌ನಂತೆ, ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರಬೇಕೆಂದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಸ್ವಯಂ-ಪುನರಾವರ್ತನೀಯ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಹಲವಾರು ಮಂದಿ &quot;ವೈರಸ್&quot; ಮತ್ತು &quot;ವರ್ಮ್&quot; ಅನ್ನು ಎರಡನ್ನೂ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

=== ಕೀ ಲಾಗರ್ಸ್ ===
{{Main|Keystroke logging}}
ಕೀಲಾಗರ್ ಎಂಬುದು ಭಾದಿತ ಮೆಷಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೀಸ್ಟ್ರೋಕ್ ಅನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿ ('ಲಾಗ್') ಅನ್ನು ನಂತರ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಾಧಿತ ಮೆಷಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರರ ಪಾಸ್‌ವರ್ಡ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಖಾಸಗಿ ಡೇಟಾದಂತಹ ಟೈಪ್ ಮಾಡಿದ ಗೌಪ್ಯ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರಲು ಮತ್ತು ಮರೆಯಾಗಿರಲು ಕೆಲವು ಕೀ ಲಾಗರ್ಸ್ ವೈರಸ್-, ಟ್ರಾಜನ್-, ಮತ್ತು ರೂಟ್‌ಕಿಟ್‌ನಂತಹ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಕೀ ಲಾಗರ್ಸ್ ಅನ್ನು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾದ ಹಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಹಲವು ಬಾರಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ವ್ಯಾಪಾರ ಮಳಿಗೆ]]ಯು ತನ್ನ ಮಾರಾಟದ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಿಯ ವಂಚನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಕೀ ಲಾಗರ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುವುದು.

== ಪ್ರಮುಖ ಒಳನುಗ್ಗುವವರು ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಿ ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್ ==
{{Main|List of convicted computer criminals}}

== ಪ್ರಮುಖ ಭದ್ರತೆ ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್ ==
=== ಕೆವಿನ್ ಮಿಟ್‌ನಿಕ್ ===
{{Main|Kevin Mitnick}}

ಕೆವಿನ್ ಮಿಟ್‌ನಿಕ್ ಎಂಬುವರು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಭದ್ರತೆ ಸಮಾಲೋಚಕ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ, ಮೊದಲಿಗೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌]]ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಡಿಕೆಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅಪರಾಧಿ.

=== ಎರಿಕ್ ಕಾರ್ಲೆ ===
{{Main|Eric Gorden Corley}}

ಎರಿಕ್ ಕಾರ್ಲೆ (ಕೂಡಾ ಗೊತ್ತಿರುವಂತೆ[[ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೈನ್]]) ದೀರ್ಘ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಚಾರಕರು [[2600: ಹ್ಯಾಕರ್ ಕ್ವಾರ್ಟಲಿ]]. ಇವರು [[ಹೆಚ್.ಒ.ಪಿ.ಇ.]]ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ಸ್ಥಾಪಕರು. 70ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವರು ಹ್ಯಾಕರ್ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು.

=== ಫೈಡಾರ್ ===
{{Main|Gordon Lyon}}

ಗಾರ್ಡನ್ ಲೆಯಾನ್, ಫೈಡಾರ್‌ ಗೊತ್ತಿರುವ ಹಾಗೆ [[ಮ್ಯಾಪ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಸ್ಕ್ಯಾನರ್]] ಲೇಖಕರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಸುರಕ್ಷಾ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ವೆಬ್ ಸೈಟ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರು [[ಸಮಾಜ ಜವಬ್ದಾರಿಗಾಗಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವೃತ್ತಿಗಳ]]. ಉಪ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು 0}ಹನಿನೆಟ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ನ ಸ್ಥಾಪನಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

=== ಸೂರ್ಯನ ವಿನ್ಯಾಸಕ ===
{{Main|Solar Designer}}

ಸೂರ್ಯನ ವಿನ್ಯಾಸವು [[ತೆರೆದ ಯೋಜನೆಯ]] ಕಲ್ಪಿತನಾಮದ ಸಂಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ.

=== ಮಿಚೆಲ್ ಜೆಲಾಕ್ಸಿ ===
{{Main|Michal Zalewski}}

ಮಿಚೆಲ್ ಜೆಲಾಕ್ಸಿ (ಐಕಾಮ್ ಟಫ್) ಪ್ರಧಾನವಾದ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಾಗಿದೆ.

=== ಗ್ಯಾರಿ ಮಿಕ್ಕಿನಾನ್ ===
{{Main|Gary McKinnon}}

ಗ್ಯಾರಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಿನ್ನೊನ್ ಅವರು ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಹ್ಯಾಕರ್ &quot;ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದ ದೊಡ್ಡ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಹ್ಯಾಕ್&quot; ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುವ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಎಸಗಿ [[ಅಮೇರಿಕ]]ದ [[ದೂರಗ್ರಹಣ]]ದ ಅಪವಾದವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref name=&quot;bbcprofile&quot;&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/4715612.stm |title=Profile: Gary McKinnon |publisher=BBC News |date=30 July 2008 |first=Clark |last=Boyd |accessdate=2008-11-15 }}&lt;/ref&gt;

==ಹ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ==
{{Prose|section|date=August 2008}}

===ಹ್ಯಾಕರ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು===
{{maincat|Hacker magazines}}
ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಹ್ಯಾಕರ್ ಆಧಾರಿತ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳೆಂದರೆ ''[[ಫರಕ್]]'', ''[[ಹಕೀನ್9]]''  ಮತ್ತು ''[[2600: The Hacker Quarterly]]''. ಹ್ಯಾಕರ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿನ ಮತ್ತು [[ಇಜೈನ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಮಾಹಿತಿಯು ಯಾವಾಗಲೂ ಅವಧಿ ಮೀರಿದ್ದಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಯಶಸ್ಸುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುದವರ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;thomas&quot;&gt;{{cite book |last=Thomas |first=Douglas |title=Hacker Culture |origyear=2003 |publisher=University of Minnesota Press |location= |isbn=9780816633463 |chapter= |quote= |page=90 }}&lt;/ref&gt;

===ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಗಿ ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್===
ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕದಲ್ಲಿ [[ಸೈಬರ್‌ಪಂಕ್]] ಮತ್ತು [[ಸೈಬರ್‌ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಾಲ್ಪನಿಕ]] [[ಕಲ್ಪಿತಹೆಸರು]]ಗಳು, ಚಿಹ್ನೆಗಳು, ಮೌಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು [[ರೂಪಕಾಲಂಕಾರ]]ಗಳು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=October 2008}}

ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್‌ನ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪುಸ್ತಕಗಳು:
* [[ವಿಲಿಯಂ ಗಿಬ್ಸನ್]] ರ [[ಸೈಬರ್ ಪಂಕ್ —ವಿಶೇಷವಾಗಿಸ್ಪಾವಲ್ ಟ್ರೈಲಾಜಿ — ಹ್ಯಾಕರ್ ಜೊತೆಗೆ ತುಂಬಾ ಹೆಸರುವಾಸಿಗಳು.|ಸೈಬರ್ ಪಂಕ್ —ವಿಶೇಷವಾಗಿ[[ಸ್ಪಾವಲ್ ಟ್ರೈಲಾಜಿ]] — ಹ್ಯಾಕರ್ ಜೊತೆಗೆ ತುಂಬಾ ಹೆಸರುವಾಸಿಗಳು.&lt;ref name=&quot;ntygibson&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2003/05/11/opinion/11SUN3.html?ex=1367985600&amp;en=9714db46bfff633a&amp;ei=5007&amp;partner=USERLAND |title=A Prince of Cyberpunk Fiction Moves Into the Mainstream |first=Brent |last=Staples |date=May 11, 2003 |accessdate=2008-08-30 |quote=Mr. Gibson's novels and short stories are worshiped by hackers }}&lt;/ref&gt;]]
* [[ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್ (ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು)|''ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್'' (ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು)]]
* ''[[ಸ್ನೋ ಕ್ರ್ಯಾಶ್]]'' 
* ಹೆಲ್ಬದಿಂದ [[.ಹ್ಯಾಕ್]] ಮಂಗ ಮತ್ತು ಅನಿಮೆ ಸರಣಿಗಳು. 
* [[ಲಿಟಲ್ ಬ್ರದರ್]] [[ಕೋರಿ ಡಾಕ್ಟರೋರಿಂದ]]
* [[ರೈಸ್ ಟೀ]] ಜುಲಿಯನ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಆರ್ಡಲ್
* ಮ್ಯಾನ್ ಹು ಹೇಟ್ ವುಮೆನ್ ನಲ್ಲಿ ಲೆಸ್‌ಬೆಟ್ ಸ್ಯಾಲೆಂಡರ್[[ಸ್ಟಿಂಗ್ ಲಾರ್ಸನ್ ಅವರಿಂದ]]

ಸಿನಿಮಾಗಳು ಕೂಡಾ ಭಾವಚಿತ್ರ ರಚನೆಯ ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್:
* ''[[ಸೈಪರ್]]'' 
* ''[[ಟ್ರೋನ್]]'' 
* ''[[ವಾರ್ ಗೇಮ್ಸ್]]'' 
* [[ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಸರಣಿಗಳು|''ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್'' ಸರಣಿಗಳು]]
* ''[[ಹ್ಯಾಕರ್ಸ್]]'' 
* ''[[ಸ್ವೊರ್ಡ್ ಫಿಶ್]]'' 
* ''[[ದಿ ನೆಟ್]]'' 
* ''[[ನೆಟ್ 2.0]]'' 
* ''[[ಆಂಟಿ ಟ್ರಸ್ಟ್]]'' 
* ''[[ರಾಜ್ಯದ ಶತ್ರು]]'' 
* ''[[ಸ್ನೇಕರ್ಸ್]] '' 
* ''[[ಗುರುತಿಸಲಾಗದ]]'' 
* ''[[ಅಗ್ನಿರೋಧಕ]]'' 
* ''[[ಡೈ ಹಾರ್ಡ್ &quot;4&quot;: ಉಚಿತ ಪ್ರಸಾರ ಅಥವಾ ಡೈ ಹಾರ್ಡ್]]'' 
* ''[[ಹದ್ದಿನ ಕಣ್ಣು]]'' 
* ''[[ಕೆಳಗೆ ತೆಗೆದುಕೋ]]'' 
* ''[[ನಿಗೂಢ ವಿಜ್ಞಾನ]]''

===ಅಕಲ್ಪಿತ ವಸ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳು===
* ''[[Hacking: The Art of Exploitation, Second Edition]]''  ಜಾನ್ ಎರಿಕ್‌ಸನ್ ಅವರಿಂದ
* ''[[ಹ್ಯಾಕರ್ ಕ್ರ್ಯಾಕ್ ಡೌನ್]]''
* ಕೆವಿನ್ ಡಿ.ಮಿಟ್‌ನಿಕ್ ಅವರಿಂದ ''[[ದಿ ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಇನ್‌ಟ್ರೂಶನ್]]'' 
* ಕೆವಿನ್ ಡಿ.ಮಿಟ್‌ನಿಕ್ ಅವರಿಂದ ''[[ದಿ ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಡಿಸೆಪ್‌ಶನ್]]'' 
* ''[[ಟೇಕ್‌ಡೌನ್]]'' 
* ''[[ಹ್ಯಾಕರ್ ಕೈಪಿಡಿ]]'' 
* ಕ್ಲಿಫರ್ಡ್ ಸ್ಟೋಲ್ ಅವರಿಂದ ''[[ದಿ ಕುಕ್ಕೂಸ್ ಎಗ್]]''

===ಕಲ್ಪಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳು===
* ''[[ಎಂಡರ್ಸ್ ಗೇಮ್]]'' 
* ''[[ನ್ಯೂರೊಮಾನ್ಸಾರ್]]'' 
* ''[[ಈವಿಲ್ ಜೀನಿಯಸ್]]''

==ಆಕರಗಳು==
; ಟೇಲರ್, 1999 
: {{cite book |title=Hackers |url=https://archive.org/details/hackerscrimeindi0000tayl |first=Paul A. |last=Taylor |isbn=9780415180726 |publisher=Routledge |year=1999 }}

{{Reflist}}

== ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ==

* {{cite book |title=Hacking For Dummies |year=2016 |url=https://archive.org/details/hackingfordummie0000beav_d1n6 | author=Kevin Beaver }}
* ಕೋಡ್ ಹ್ಯಾಕಿಂಗ್: ರಿಚರ್ಡ್ ಕಾನ್‌ವೇ ಅವರಿಂದ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಸುರಕ್ಷತೆಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿಕಾರರ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ
* [http://www.scribd.com/doc/14361572/Dotcon-Dangers-of-Cybercrime-by-Johanna-Granville “Dot.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090712023156/http://www.scribd.com/doc/14361572/Dotcon-Dangers-of-Cybercrime-by-Johanna-Granville |date=2009-07-12 }}[http://www.scribd.com/doc/14361572/Dotcon-Dangers-of-Cybercrime-by-Johanna-Granville ಕಾನ್: ಸೈಬರ್ ಅಪರಾಧದ ಅಪಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪರಿಹಾರಗಳಿಗಾಗಿ ಕರೆ,”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090712023156/http://www.scribd.com/doc/14361572/Dotcon-Dangers-of-Cybercrime-by-Johanna-Granville |date=2009-07-12 }} ಜೋಹಾನಾ ಗ್ರಾನ್‌ವಿಲ್ಲಿ'' ಅವರಿಂದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದದ ದಿನಚರಿ'', ವಾಲ್ಯೂಮ್. 49, ಸಂಖ್ಯೆ. 1. (ವಿಂಟರ್ 2003), pp.&amp;nbsp;102–109.
* {{cite book | author=Katie Hafner &amp; John Markoff | title=Cyberpunk: Outlaws and Hackers on the Computer Frontier | url=https://archive.org/details/cyberpunkoutlaws00hafn | year=1991 | isbn=0-671-68322-5 | publisher=Simon &amp; Schuster }}
* {{cite book | author=David H. Freeman &amp; Charles C. Mann | title=@ Large: The Strange Case of the World's Biggest Internet Invasion | url=https://archive.org/details/atlargestrangeca00free | year=1997 | isbn=0-684-82464-7 | publisher=Simon &amp; Schuster }}
* {{cite book | author=Suelette Dreyfus | title=[[Underground (Suelette Dreyfus book)|Underground: Tales of Hacking, Madness and Obsession on the Electronic Frontier]] | year=1997 | isbn=1-86330-595-5 | publisher=Mandarin }}
* {{cite book | author=Bill Apro &amp; Graeme Hammond | title=Hackers: The Hunt for Australia's Most Infamous Computer Cracker | year=2005 | isbn=1-74124-722-5 | publisher=Five Mile Press }}
* {{cite book | author=Stuart McClure, Joel Scambray &amp; George Kurtz | title=Hacking Exposed | url=https://archive.org/details/hackingexposedne00mccl | year=1999 | isbn=0-07-212127-0 | publisher= Mcgraw-Hill}}
* {{cite book | author=Michael Gregg | title=Certfied Ethical Hacker | url=https://archive.org/details/certifiedethical0000greg | year=2006 | isbn= 978-0789735317 | publisher=Pearson}}
* {{cite book | author=Clifford Stoll | title=The Cuckoo's Egg | year=1990 | isbn=0-370-31433-6 | publisher=The Bodley Head Ltd }}

==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ==
{{wikibooks|Hacking}}
* [[ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ಹ್ಯಾಕಿಂಗ್]]
* [[ಸೈಬರ್ ಗೂಢಚಾರಿಕೆ]]
* [[ಸೈಬರ್ ಸ್ಟಾರ್ಮ್ ಬಳಕೆ]]

{{DEFAULTSORT:Hacker (Computer Security)}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಭದ್ರತೆ]]
[[ವರ್ಗ:ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ]]

[[ar:هاكر]]
[[he:האקינג]]
[[hr:Haker]]</text>
      <sha1>my1mldfkfw6ai9te7thbg48od6redpo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವೇಲ್ಸ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23599</id>
    <revision>
      <id>1431730</id>
      <parentid>1381802</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T19:35:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20261010)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1431730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="247668" sha1="rmpdynyyef1cqblai9tywgwx8szl0yw" xml:space="preserve">{{about|the country}}
{{Infobox Country
|native_name         = ''Cymru''
|conventional_long_name = ವೇಲ್ಸ್
|common_name         = ವೇಲ್ಸ್
|image_flag          = Flag of Wales (1959–present).svg
|national_motto      = {{lang|cy|''Cymru am byth ''}}&lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[ಆಂಗ್ಲ|English]] &quot;Wales forever&quot;)&lt;/small&gt;
|national_anthem     = {{lang|cy|&quot;''[[Hen Wlad Fy Nhadau]]''&quot;}} &lt;br /&gt;&lt;small&gt;([[ಆಂಗ್ಲ|English]] &quot;Land of my fathers&quot;)&lt;/small&gt;
|image_map           = Europe location WAL2.png
|map_width           = 250px
|map_caption         = {{map_caption|location=inset – orange)&lt;br /&gt;in the United Kingdom (camel|region=[[Europe|the European continent]]|region_color=white}}
|capital             = [[Cardiff|Cardiff, ''Caerdydd'']]
|image_Capital of Wales      = Cardiff123.jpg
|latd= 51|latm=29 |latNS= N|longd=3 |longm=11|longEW=W
|largest_city        = capital
|image_caption       = Southeast Cardiff Skyline
|languages_type      = [[National language]]s
|languages           = [[Welsh language|Welsh]] &lt;small&gt;(indigenous)&lt;/small&gt;, [[ಆಂಗ್ಲ|English]] &lt;small&gt;(most widely used)&lt;/small&gt;
|demonym             = [[Welsh people|Welsh, ''Cymry'']]
|government_type     = [[Devolution|Devolved Government]] in a [[Constitutional monarchy]]
|leader_title2       = [[First Minister of Wales]] ([[Welsh Assembly Government|Head of Welsh Assembly Government]])
|leader_name2        = [[Carwyn Jones]] [[Members of the National Assembly for Wales|AM]]
|leader_title3       = [[Deputy First Minister for Wales]]
|leader_name3        = [[Ieuan Wyn Jones]] [[Members of the National Assembly for Wales|AM]]
|leader_title4       = [[Prime Minister of the United Kingdom]]
|leader_name4        = [[Gordon Brown]] [[MPs elected in the United Kingdom general election, 2005|MP]]
|leader_title5       = [[Secretary of State for Wales|Secretary of State]] (in the [[UK government]])
|leader_name5        = [[Peter Hain]]  [[MPs elected in the United Kingdom general election, 2005|MP]]
|leader_title1       = [[British monarchy|Monarch]]
|leader_name1        = [[Charles III]]
|legislature         = [[Parliament of the United Kingdom|UK Parliament]]&lt;br /&gt;[[National Assembly for Wales]]
|sovereignty_type    = [[History of Wales#Wales and the Normans: 1067–1283|Unification]]
|sovereignty_note    =
|established_event1  = {{nowrap|by [[Gruffydd ap Llywelyn]]}}&lt;ref name=&quot;Wales Hist 1&quot;&gt;{{cite book|last=Davies|first=John|authorlink =John Davies (historian)|title=A History of Wales|url=https://archive.org/details/historyofwales0000davi_g1b0|publisher=Penguin|year=1994|location=London|pages=[https://archive.org/details/historyofwales0000davi_g1b0/page/100 100]|isbn = 0-14-01-4581-8}}&lt;/ref&gt;
|established_date1   = 1056
|area_rank           = 
|area_magnitude      = 1 E10
|area_km2            = 20,779
|area_sq_mi          = 8,022
|percent_water       = 
|population_estimate      = 3,004,600&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|population_estimate_rank = 
|population_estimate_year = 2008
|population_census        = 2,903,085
|population_census_year   = 2001
|population_density_km2   = 140
|population_density_sq_mi = 361
|population_density_rank  = 
|GDP_PPP                  = [[US$]]85.4 billion
|GDP_PPP_rank             =
|GDP_PPP_year             = 2006 (for national statistics)
|GDP_PPP_per_capita       = [[US$]]30,546
|GDP_PPP_per_capita_rank  =
|GDP_nominal              = 
|GDP_nominal_rank         = 
|GDP_nominal_year         = 
|GDP_nominal_per_capita   = 
|GDP_nominal_per_capita_rank = 
|HDI             =
|HDI_rank        =
|HDI_year        =
|HDI_category    =
|currency        = [[Pound sterling]]
|currency_code   = GBP
|time_zone       = GMT
|utc_offset      = 0
|time_zone_DST   = BST
|DST_note        = 
|utc_offset_DST  = +1
|cctld           = [[.uk]]&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|calling_code    = 44
|patron_saint    = [[Saint David|David, ''Dewi'']]
|footnote1       = Office for National Statistics – [http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?ID=6 UK population grows to more than 60 million]
|footnote2       = Also [[.eu]], as part of the [[European Union]]. [[ISO 3166-1]] is [[Great Britain|GB]], but [[.gb]] is unused.
}}

'''ವೇಲ್ಸ್'''  {{Audio-IPA|en-us-Wales.ogg|/ˈweɪlz/}} ({{lang-cy|Cymru&lt;!---* NOTE* : Standard Wiki style is that non-English alternative names for articles are in italics rather than bold. This doesn't change for country names — see the articles on Germany or Italy for example.---&gt;}};&lt;ref&gt;ಕೆಲವೊಂದು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ &quot;ಜಿಮ್ರು&quot;, &quot;ಎನ್ಗಮ್ರು&quot; ಅಥವಾ &quot;ಚಿಮ್ರು&quot; ಎಂದು ಸಹ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ವೆಲ್ಷ್ ಭಾಷೆಯು ಪ್ರಾರಂಭದ ಸ್ವರ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ - ನೋಡಿ ವೆಲ್ಷ್ [[ಶಬ್ದರೂಪ ರಚನಾ ಶಾಸ್ತ್ರ]]  
&lt;/ref&gt; ಉಚ್ಚಾರಣೆ {{IPA-cy|ˈkəmrɨ|}} {{Audio-IPA|Cymru.ogg|}}), [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]] ನ &lt;ref&gt;[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20020329130655/http://www.statistics.gov.uk/geography/uk_countries.asp ದಿ ಕಂಟ್ರೀಸ್ ಆಫ್ ದಿ UK] statistics.gov.uk, 10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಕಲಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt; [[ಭಾಗವಾದ]] ಒಂದು [[ದೇಶ]]. ಇದು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ನ್ನು ಹಾಗು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರ]] ಹಾಗು [[ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರ]]ದ [[ಗಡಿ]]ಹೊಂದಿದೆ. ವೇಲ್ಸ್ ದೇಶವು ಮೂರು ದಶಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ದೇಶವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [[ದ್ವಿಭಾಷಿ]] ಯಾಗಿದೆ; [[ವೆಲ್ಷ್]] ಹಾಗು [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಎರಡೂ ಭಾಷೆಗಳು ಸಮಾನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಪಡೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ದೇಶದುದ್ದಕ್ಕೂ ದ್ವಿಭಾಷೀಯ ಸಂಕೇತಗಳು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಅಧಿಕ ಜನರಿಗೆ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಒಂದೇ ಏಕೈಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಒಂದೊಮ್ಮೆ ವೆಲ್ಷ್ ಭಾಷೆಯು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರೂ ಸಹ ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 20% ಜನರು ಪ್ರಸಕ್ತ ವೆಲ್ಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.byig-wlb.org.uk/English/welshlanguage/Pages/WhoaretheWelshspeakersWheredotheylive.aspx |title=ವೆಲ್ಷ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ ಬೋರ್ಡ್ - ನಂಬರ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೀಕರ್ಸ್ |access-date=2010-06-10 |archive-date=2010-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100524010505/http://www.byig-wlb.org.uk/English/welshlanguage/Pages/WhoaretheWelshspeakersWheredotheylive.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.britannia.com/celtic/wales/language.html ಬ್ರಿಟಾನಿಯ - ಗೋ ಬ್ರಿಟಾನಿಯ! ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921104325/http://britannia.com/celtic/wales/language.html |date=2010-09-21 }}[http://www.britannia.com/celtic/wales/language.html ಗೈಡ್ ಟು ವೇಲ್ಸ್ - ವೆಲ್ಷ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ ಗೈಡ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921104325/http://britannia.com/celtic/wales/language.html |date=2010-09-21 }}&lt;/ref&gt;

[[ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗ]] ಹಾಗು ಮಧ್ಯ ಯುಗದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್]] [[ಬ್ರಿಟನ್ನರು]] ನೆಲೆಸಿದ್ದರು.  5ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ರೋಮನ್ನರು ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಬ್ರಿಟನ್ ನಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿಕೊಂಡಾಗ]] ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ [[ವೆಲ್ಷ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ]]ವು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.
ವೇಲ್ಸ್ ಇಂದಿನ ಒಂದು ನವೀನ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ದೇಶ]] ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Welshorigions&quot;&gt;[[ಡೇವಿಸ್, ಜಾನ್]], ''ಏ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್'' , ಪೆಂಗ್ವಿನ್, 1994, &quot;ವೆಲ್ಷ್ ಆರಿಜಿನ್ಸ್&quot;, ಪುಟ. 54,  ISBN 0-14-014581-8&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WAG 1.1&quot;&gt;{{cite web|url=http://new.wales.gov.uk/news/archivepress/enterprisepress/einpress2002/749669/?lang=en|title=Welsh Assembly Government: Minister promotes Wales’ status as a Celtic nation|accessdate=2010-01-03|publisher=[[Welsh Assembly Government]]|date=2002-09-16|work=Welsh Assembly Government website}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Amgueddfa DNA&quot;&gt;{{cite web|title=Who were the Celts? ... Rhagor|url=http://www.museumwales.ac.uk/en/rhagor/article/1939/|accessdate=2009-10-14|publisher=[[National Museum Cardiff|Amgueddfa Cymru – National Museum Wales]]|date=2007-05-04|work=Amgueddfa Cymru – National Museum Wales website|archive-date=2009-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20090917180311/http://www.museumwales.ac.uk/en/rhagor/article/1939/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;    ಕಳೆದ 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, [[ಎಡ್ವರ್ಡ್ I]] ನಿಂದ  [[ಲೇವೆಲ್ಯನ್]] ಪರಾಭವದಿಂದಾಗಿ ವೇಲ್ಸ್ ಮೇಲೆ [[ಆಂಗ್ಲೋ-ನಾರ್ಮನ್]] ವಿಜಯಯಾತ್ರೆಯು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತಂದಿತು. ವೇಲ್ಸ್‌ ತರುವಾಯ [[ಲಾಸ್ ಇನ್ ವೇಲ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ಸ್ 1535–1542]]ರ ಅನುಸಾರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನೊಂದಿಗೆ ಒಂದುಗೂಡಿತು. ಇದರಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಕಾನೂನು ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಇಂದು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.   ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ [[ವೆಲ್ಷ್ ರಾಜಕೀಯ]] ವು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಜೊತೆಗೆ 1881ರ [[ವೆಲ್ಷ್ ಸಂಡೇ ಕ್ಲೋಸಿಂಗ್ ಆಕ್ಟ್]] ವೇಲ್ಸ್ ಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ಶಾಸನವಾಯಿತು.

ಕಳೆದ 1955ರಲ್ಲಿ, [[ಕಾರ್ಡಿಫ್]] ನ್ನು [[ರಾಜಧಾನಿ]] ಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು, ಜೊತೆಗೆ 1999ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಫಾರ್ ವೇಲ್ಸ್]] ನ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಇದು [[ಹಸ್ತಾಂತರಗೊಂಡ ವಿಷಯ]]ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾಜಧಾನಿ [[ಕಾರ್ಡಿಫ್]], ({{lang-cy|Caerdydd}}) 317,500 ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರ. ಕೆಲ ಅವಧಿಗೆ ಇದು ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ಬಂದರಾಗಿತ್ತು &lt;ref name=&quot;BBC News&quot;&gt;{{cite web|title=BBC NEWS|Wales|Coal Exchange to 'stock exchange'|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/6586105.stm|accessdate=2008-10-11|publisher=BBC Wales|date=2007-04-26|work=BBC News Wales website}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗು, [[ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ I]] ಗೆ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಚೆ, ಇದು ಲಂಡನ್ ಅಥವಾ ಲಿವರ್ ಪೂಲ್ ಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾದ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Rhagor 1&quot;&gt;{{cite web|title=Rhagor|2=Cardiff - Coal and Shipping Metropolis of the World|url=http://www.museumwales.ac.uk/en/rhagor/article/?article_id=50|accessdate=2008-10-11|publisher=Amgueddfa Cymru - National Museum Wales|date=2007-04-18|work=Amgueddfa Cymru - National Museum Wales|archive-date=2012-05-30|archive-url=https://archive.today/20120530052329/http://www.museumwales.ac.uk/en/rhagor/article/?article_id=50|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮೂರನೇ-ಎರಡು ಭಾಗದಷ್ಟು ವೆಲ್ಷ್ ನ ಜನರು [[ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವರು ಪೂರ್ವದ [[ನಾರ್ತ್ ವೇಲ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದಾರೆ. &quot;ವನ್ಯ....ಹಾಗು ಚಿತ್ರಸದೃಶವಾದ [[ಭೂದೃಶ್ಯ]]ಗಳಿಂದ ವೇಲ್ಸ್ ಹಲವು [[ಪ್ರವಾಸಿಗ]]ರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;''The ವೆಲ್ಷ್ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ '' , ಕಾರ್ಡಿಫ್: ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ 2008. p.448.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.industry.visitwales.co.uk/server.php?show=nav.00700b00700e |title=ಫಾಸ್ಟ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್: ಹೋಂ: ವಿಸಿಟ್ ವೇಲ್ಸ್- ದಿ ವೆಲ್ಶ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್'ಸ್ ಟೂರಿಸಂ ಟೀಮ್ |access-date=2010-06-10 |archive-date=2006-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061008031952/http://www.industry.visitwales.co.uk/server.php?show=nav.00700b00700e |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  ಕಳೆದ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ, ವೇಲ್ಸ್ &quot;ಕವಿತೆಗಳ ಭೂಮಿ&quot; ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ವರ್ಚಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಇದು ''[[ಐಸ್ಟೆದ್ ಫಾಡ್]]''  ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Encyclopaedia of Wales&quot;&gt;ದಿ ವೆಲ್ಷ್ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್. ಕಾರ್ಡಿಫ್: ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್  ಪ್ರೆಸ್ 2008&lt;/ref&gt; ನಟರು, ಹಾಡುಗಾರರು ಹಾಗು ಇತರ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಇಂದು ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/5056236.stm ವೈ ದಿ ವೆಲ್ಷ್ ವಾಯ್ಸ್ ಇಸ್ ಸೊ ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್], ''BBC ನ್ಯೂಸ್'' , 8 ಜೂನ್ 2006. 17 ಮೇ 2008ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಕಲಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; [[ಲಂಡನ್]] ನ ಹೊರತಾಗಿ UKಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಡಿಫ್ [[ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರ]] ವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/7060486.stm ಟಂಗ್ ಟೈಡ್], ''BBC ನ್ಯೂಸ್'' . 17 ಮೇ 2008ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಕಲಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt;

[[ಲೈವೆಲಿನ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್]] 1216ರಲ್ಲಿ  [[ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್]]  ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ. [[ಎಡ್ವರ್ಡಿಯನ್ ಕಾಂಕ್ವೆಸ್ಟ್]] ನ ಕೇವಲ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, 15ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಒವೈನ್ ಗ್ಲೈಂಡ್‌‌ವರ್]]  ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ ಆಧುನಿಕ ವೇಲ್ಸ್ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Gwynfor 1&quot;&gt;{{cite book
|last=Gwynfor
|first=Evans
|title=Land of my Fathers
|publisher=Y Lolfa Cyf., Talybont
|year=1974
|isbn=0 86243 265 0
|pages=240 &amp; 241}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gwynfor 2&quot;&gt;{{cite book
|last=Gwynfor
|first=Evans
|title=The Fight for Welsh Freedom
|publisher=Y Lolfa Cyf., Talybont
|year=2000
|isbn=0 86243 515 32
|pages=87}}&lt;/ref&gt;  ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ [[ಬ್ರಿಟಿಶ್ ರಾಜ ಮನೆತನ]]ವು &quot;[[ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್]]&quot; ಎಂಬ [[ಮರ್ಯಾದೆ ಬಿರುದನ್ನು]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಜನ [[ಪ್ರಧಾನ ವಾರಸುದಾರ]] ನಿಗೆ ನೀಡಿತು. ವೇಲ್ಸ್ ನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ &quot;ವೇಲ್ಸ್ ನ ಸಂಸ್ಥಾನ&quot;, ಅಥವಾ ಕೇವಲ &quot;[[ಸಂಸ್ಥಾನ]]&quot; ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;RDEOGB1999&quot;&gt;{{cite book |title=Illustrated Encyclopedia of Britain |url=https://archive.org/details/illustratedencyc0000unse_r1i1 |page=459 |publisher=Reader's Digest |year=1999 |location=London |isbn=0-276-42412-3 |quote=A country and principality within the mainland of Britain ... about half a million}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Oxford Illustrated Dictionary |page=949 |publisher=Oxford University Press |year=1976 |origyear=1975 |location=Great Britain |quote=Wales (-lz). Principality occupying extreme W. of central southern portion of Gt Britain}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದಕ್ಕೆ  ಯಾವುದೇ ನೂತನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲ.

== ಪದಮೂಲ ==
=== ವೇಲ್ಸ್ ===
ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹೆಸರಾದ '''''ವೇಲ್ಸ್'' '''  ಎಂಬುದು [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಪದಗಳಾದ ''[[ವಲ್ಹ್]]'' (ಏಕವಚನ) ಹಾಗು ''ವಾಲ್ಹ''  (ಬಹುವಚನ)ಎಂಬ ಪದಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು &quot;ವಿದೇಶಿ&quot; ಅಥವಾ &quot;ಅಪರಿಚಿತ&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.  [[Ænglisc]]-ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್]] ಜನರು ''ವಯೆಲಿಸ್ಕ್''  ಎಂಬ ಪದವನ್ನು [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್]] [[ಬ್ರಿಟನ್ಸ್]] ರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ''ವೀಲಾಸ್''  ಎಂದು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಕರೆಯಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಇದೇ ಶಬ್ದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯು ''ವಾಲ್ನಟ್''  (ಅರ್ಥ &quot;ವಿದೇಶಿ(ರೋಮನ್)ಬೀಜ&quot;) ಹಾಗು [[ಕಾರ್ನ್ ವಾಲ್]] ಹಾಗು [[ವಾಲ್ಲೋನಿಯ]] ಎಂಬ ಪದಗಳಲ್ಲಿರುವ ''ವಾಲ್''  ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಸಹ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.  [[ಓಲ್ಡ್ ಚರ್ಚ್ ಸ್ಲಾವೋನಿಕ್]] ಸಹ ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ಪದವನ್ನು ಎರವಲು ಪಡೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ [[ವಾಲ್ಲಚಿಯ]] ಹಾಗು ಅದರ ಜನರು [[ವ್ಲಚ್ಸ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Wales Hist 2&quot;&gt;{{cite book|last =Davies|first=John|authorlink =John Davies (historian)|title = A History of Wales|url =https://archive.org/details/historyofwales0000davi_g1b0|publisher =Penguin|year =1994|location =London| pages =[https://archive.org/details/historyofwales0000davi_g1b0/page/71 71]|isbn =0-14-01-4581-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tolkein 1&quot;&gt;{{cite book|last=Tolkien|first=John Ronald Reuel|authorlink =J. R. R. Tolkien|title=Angles and Britons: O'Donnell Lectures|publisher=University of Wales Press|year=1963|location=Cardiff|pages=English and Welsh, an O'Donnell Lecture delivered at Oxford on Oct. 21, 1955|nopp=true}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gilleland&quot;&gt;{{cite web| last = Gilleland| first = Michael| title = Laudator Temporis Acti: More on the Etymology of Walden| work = Laudator Temporis Acti website| publisher = Michael Gilleland| date = 2007-12-12| url = http://laudatortemporisacti.blogspot.com/2007/12/more-on-etymology-of-walden.html| accessdate =  2008-10-29}}&lt;/ref&gt;

=== ಸಿಮ್ರು ===
ಅವರಿಗಿರುವ ನೂತನ ವೆಲ್ಷ್ ಹೆಸರು ಸಿಮ್ರಿ, ಹಾಗು ಸಿಮ್ರು ಎಂಬುದು ವೆಲ್ಷ್ ನ &quot;ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಸಿಮ್ರಿ&quot; ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದೆ. ಸಿಮ್ರಿ ಎಂಬ [[ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ]]ಯು [[ಬ್ರಯ್ತೊನಿಕ್]] ಪದ ''ಕಂಬ್ರೋಗಿ''  ಎಂಬುದರಿಂದ ಬಂದಿದೆ (ಪುನರ್ರಚನೆ). ಇದು &quot;ದೇಶಬಾಂಧವ&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಒಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ &quot;ಸಹ ಸ್ವದೇಶಿಗಳು&quot; ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Davies-etym&quot;&gt;{{Citation
|last=Davies
|first=John
|author-link=John Davies (historian)
|year=1990
|contribution=
|title=A History of Wales
|edition=First
|publisher=Penguin Group
|publication-date=1993
|publication-place=London
|page=71
|isbn=0-713-99098-8
}},''ಏ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್'' , 400–800.&lt;/ref&gt;

''ಸಿಮ್ರಿ'' ಎಂಬ ಸ್ವ-ನಿಯುಕ್ತ ಪದವು, [[ರೋಮನ್ ಶಕೆಯ-ತರುವಾಯ]] ಉತ್ತರ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣ [[ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್]] ನ ಬ್ರಯ್ತೊನಿಕ್-ಮಾತನಾಡುವ ಜನರ ಜೊತೆಗಿನ ವೆಲ್ಷ್ ನ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ,ಇವರು ''[[ಯರ್ ಹೆನ್ ಒಗ್ಲೆಡ್]]''  ನ ಜನರು.({{lang-en|The Old North}})    ಅದರ ಮೂಲ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ, ಇತರೆ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ  ವೆಲ್ಷ್ ಹಾಗು &quot;ಉತ್ತರದ ಜನರು&quot; ಒಂದೇ ಜನರು ಎಂಬ ಸ್ವಯಂ-ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Citation
|last=Lloyd
|first=John Edward
|author-link=John Edward Lloyd
|year=1911
|contribution=Note to Chapter VI, the Name &quot;Cymry&quot;
|contribution-url=https://books.google.com/books?id=NYwNAAAAIAAJ&amp;pg=PA191 
|title=A History of Wales from the Earliest Times to the Edwardian Conquest
|volume=I
|edition=Second
|publisher=Longmans, Green, and Co.
|publication-date=1912
|publication-place=London
|pages=191 – 192
|url=
}}&lt;/ref&gt;   ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಈ ಪದವು ವೆಲ್ಷ್ ಹಾಗು ಉತ್ತರದ ಜನರು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಸದೃಶವಾದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು, ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹಾಗು  ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಕಾರ್ನಿಶ್]] ಅಥವಾ [[ಬ್ರೆಟನ್]] ಜನರಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.  ಈ ಪದವು ಬಹುಶಃ 7ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಸ್ವ-ವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತು.&lt;ref&gt;{{Citation
|last=Phillimore
|first=Egerton
|author-link=
|year=1891
|editor-last=Phillimore
|editor-first=Egerton
|editor-link=
|contribution=Note (a) to The Settlement of Brittany
|contribution-url=https://books.google.com/books?id=M35QO0vor-EC&amp;pg=PA97
|title=Y Cymmrodor
|volume=XI
|publisher=Honourable Society of Cymmrodorion
|publication-date=1892
|publication-place=London
|pages=97 – 101
|url=
}}&lt;/ref&gt;  ಇದನ್ನು [[ಕಾಡ್ವಾಲ್ಲೊನ್ ಅಪ್ ಕಾಡ್ಫ್ಯಾನ್]] ನ ಪ್ರಶಂಸೆ ಮಾಡಿ ಬರೆದ ಪದ್ಯದಲ್ಲಿದೆಯೆಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಬರಹ c.  633.&lt;ref&gt;{{Citation
|last=Davies
|first=John
|author-link=John Davies (historian)
|year=1990
|contribution=
|title=A History of Wales
|edition=First
|publisher=Penguin Group
|publication-date=1993
|publication-place=London
|page=71
|isbn=0-713-99098-8
}}, ''ಏ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್'' , 400–800.  'ಅರ್ ವಯ್ನೆಪ್ ಕೈಮ್ರಿ ಕಾಡ್ವಲ್ಲಾವ್ನ್ ವಾಸ್' ಎಂಬ ಪದ್ಯದ ಸಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;/ref&gt;

[[ವೆಲ್ಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯ]] ದಲ್ಲಿ ''ಸಿಮ್ರಿ''  ಎಂಬ ಪದವನ್ನು, ವೆಲ್ಷ್ ನ್ನು ವಿವರಿಸಲು [[ಮಧ್ಯ ಯುಗ]]ದವರೆಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಆದರೆ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸುವ ''ಬ್ರಯ್ತೋನಿಏಡ್''  ಎಂಬ ಪದವನ್ನು [[ಬ್ರಿಟೊನ್ನಿಕ್ ಜನ]]ರನ್ನು (ವೆಲ್ಷ್ ರನ್ನು ಸೇರಿ) ಬಣ್ಣಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಪದವಾಗಿ, c.  1100ವರೆಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ತರುವಾಯ ''ಸಿಮ್ರಿ''  ವೆಲ್ಷ್ ನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸುಮಾರು 1560ರ ತನಕವೂ ''ಸಿಮ್ರಿ'' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಮನಸೋಇಚ್ಛೆಯಿಂದ (ಸಿಮ್ರಿ)ಜನರನ್ನು ಕರೆಯಲು ಅಥವಾ ಅವರ ತಾಯ್ನಾಡನ್ನು(ಸಿಮ್ರು) ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Davies-etym&quot; /&gt;

[[ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಯಾ]] ಎಂಬುದು ಹೆಸರಿನ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ರೂಪಾಂತರ. ವೇಲ್ಸ್ ನ ಹೊರಭಾಗದ [[ನಾರ್ತ್ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ನಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪಾಂತರವು [[ಕಂಬ್ರಿಯಾ]] ಎಂದು ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ''ಯರ್ ಹೆನ್ ಒಗ್ಲೆಡ್''  ನ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.  ಇದನ್ನು [[ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ [[ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅವಧಿ]]ಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ([[ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಯನ್]] ಅವಧಿ) ಹಾಗು ವಿಕಸನದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಉದಯಿಸಿದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ([[ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಯನ್ ಸ್ಫೋಟನ]])   ಈ ರೂಪಾಂತರವು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಬಹುಶಃ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದೆಂದರೆ [[ಜಿಯೋಫ್ಫ್ರಿ ಆಫ್ ಮಾನ್ಮೌತ್]] ನ [[ಹುಸಿಇತಿಹಾಸ]]ವಾದ ''[[ಹಿಸ್ಟೋರಿಯಾ ರೆಗುಂ ಬ್ರಿಟನ್ನಿಯೆ]]'' . ಇದರಲ್ಲಿ ಬರುವ [[ಕ್ಯಾಂಬರ್]] ಎಂಬ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸಿಮ್ರುವಿನ ನಾಮಸೂಚಕ ರಾಜ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಇದನ್ನು ಗತಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸದ ಆಧಾರಗಳು ಹಾಗು ಕೆಲವು ನವೀನ ಬರಹಗಾರರು ಇಬ್ಬರೂ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ ಸಿಮ್ರಿ 2ನೇ ಶತಮಾನ BCಯ [[ಸಿಂಬ್ರಿ]] ಅಥವಾ 7ನೇ ಶತಮಾನ BCಯ [[ಸಿಮ್ಮೆರಿಯನ್ಸ್]] ಗೆ, ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸದೃಶವಿರುವುದರಿಂದ ಯಾವುದೋ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಈ ರೀತಿಯಾದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಪಂಡಿತರು ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಹಾಗು ಇತರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಳ್ಳಿ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Citation
|last=Hubert
|first=Henri
|author-link=Henri Hubert
|last2=Mauss
|first2=Marcel
|author2-link=Marcel Mauss
|year=1934
|contribution=What the Celts Were
|title=The Rise of the Celts
|publisher=K. Paul, Trench, Trubner
|publication-date=1934
|publication-place=London
|page=25 – 26
|isbn=0-8196-0183-7
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation
|year=2005
|last=
|first=
|contribution=Cimbri and Teutones
|editor-last=Koch
|editor-first=John T.
|editor-link=
|title=Celtic Culture: A Historical Encyclopedia
|publisher=ABL-CLIO
|publication-date=2006
|publication-place=
|page=437
|isbn=9781851094400
}}&lt;/ref&gt;

== ಇತಿಹಾಸ ==

=== ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವದ ಉಗಮಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:BrynCelliDdu3.jpg|right|thumb|250px|ಬ್ರಯನ್ ಸೆಲ್ಲಿ ಡ್ದು, ಆಂಗ್ಲೆಸೆಯ್ ನಲ್ಲಿರುವ ನೀಅಲಿತಿಕ್ ಯುಗದ ನಂತರದ ಅರೆಯುಳ್ಳ ಒಂದು ಗೋರಿ.]]
ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕಡೇಪಕ್ಷ 29,000 ವರ್ಷಗಳಿಂದ [[ಆಧುನಿಕ ಮಾನವರು]] ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;C4 Science 1&quot;&gt;{{cite web|title=Channel 4 - News - Red Lady skeleton 29,000 years old|url=http://www.channel4.com/news/articles/science_technology/red+lady+skeleton+29000+years+old/979762|accessdate=2008-10-30 : ''see'' [[Red Lady of Paviland]]|publisher=Channel 4 - News|date=2007-10-30|work=Channel 4 website|archive-date=2009-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20091219161548/http://www.channel4.com/news/articles/science_technology/red+lady+skeleton+29000+years+old/979762|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಳೆದ [[ಹಿಮಯುಗ]]ದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಿಂದಲೂ ಮಾನವರ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಅಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ ( 12,000 ಹಾಗು 10,000ದ ನಡುವೆ [[ಬಿಫೋರ್ ಪ್ರೆಸೆಂಟ್]] (BP)).  ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಮಧ್ಯ ಯುರೋಪ್]] ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ [[ಮೆಸೋಲಿಥಿಕ್]] (ಮಧ್ಯಶಿಲಾಯುಗ)ನ [[ಬೇಟೆಯನ್ನು-ಸಂಗ್ರಹಿಸುವವರು]] [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]] ಗೆ [[ವಲಸೆ]] ಹೋದರು. ವೇಲ್ಸ್ 10,250 BPಯ ಸುಮಾರಿಗೆ [[ಹಿಮನದಿ]]ಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ 7,000 ದಿಂದ 6,000 BPಯವರೆಗೂ ಜನರು [[ಯೂರೋಪಿನ ಭೂಖಂಡ]]ದಿಂದ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ವರೆಗೂ ನಡೆದು ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಇದೆಲ್ಲವೂ ನಂತರ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಹಿಮಗಡ್ಡೆಯ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಒಂದು ದ್ವೀಪವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು [[ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರ]]ವು ವೇಲ್ಸ್ ಹಾಗು ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಉಗಮವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Wales Hist 10&quot;&gt;{{cite book|last=Davies|first=John|authorlink =John Davies (historian)|title=A History of Wales|url=https://archive.org/details/historyofwales0000davi_g1b0|publisher=Penguin|year=1994|location=London|pages=[https://archive.org/details/historyofwales0000davi_g1b0/page/4 4]&amp;nbsp;-&amp;nbsp;6|isbn = 0-14-01-4581-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBCHistory-P1&quot;&gt;{{cite web|title=Overview: From Neolithic to Bronze Age, 8000–800 BC (Page 1 of 6)|url=http://www.bbc.co.uk/history/ancient/british_prehistory/overview_british_prehistory_01.shtml|accessdate=2008-08-05|publisher=BBC|date=2006-09-05|work=BBC History website}}&lt;/ref&gt;

[[ಜಾನ್ ಡೇವಿಸ್]] [[ಕ್ಯಾಂಟ್ರೆ'ರ್ ಗ್ವಯೆಲೋಡ್]] ನ ಮುಳುಗಡೆ ಹಾಗು [[ಮಬಿನೋಗಿಯನ್]] ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿರುವ ವೇಲ್ಸ್ ಹಾಗು [[ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್]] ನಡುವಿನ ನದಿಯು ಕಿರಿದಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು ಕಡಿಮೆ ಆಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರ ಬಗೆಗಿನ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಕಥೆಗಳು ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ ದೂರದ ಜಾನಪದ ಸ್ಮರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Wales Hist 10&quot; /&gt;  ಪ್ರದೇಶವು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾಡು ಬೆಳೆದಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಜನಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತಿತ್ತು. ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ಜನರು [[ಐಬೇರಿಯನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ]]ದಿಂದ ಕೂಡ ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;BBCNews-Genes&quot;&gt;{{cite web|title=Genes link Celts to Basques|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/1256894.stm|accessdate=2008-08-05|publisher=BBC|date=2001-04-03|work=BBC News website}}&lt;/ref&gt;

ಈ [[ನವಶಿಲಾಯುಗ]] ದ [[ವಸಾಹತುಗಾರರು]] ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಬೇಟೆ ಹಾಗು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಮ್ಮ ಅಲೆಮಾರಿ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಒಕ್ಕಲುತನಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು- [[ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಕ್ರಾಂತಿ]].&lt;ref name=&quot;Wales Hist 10&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;GGAT 72&quot;&gt;{{cite web|title=GGAT 72 Overviews|url=http://www.ggat.org.uk/cadw/cadw_reports/pdfs/GGAT%2072%20Overviews.pdf|3=PDF|4=p. 47|accessdate=2008-12-30|publisher=Glamorgan-Gwent Archaeological Trust|year=2003|work=A Report for Cadw by Edith Evans BA PhD MIFA and Richard Lewis BA|archive-date=2023-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230201003802/http://www.ggat.org.uk/cadw/cadw_reports/pdfs/GGAT%2072%20Overviews.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಅವರು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಹಾಗು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡಲು ಕಾಡನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ  ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಹಾಗು ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಮುಂತಾದ ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವರು [[ಕ್ರಾಮ್ಲೆಕ್]](ಲಂಬವಾಗಿ ನೆಟ್ಟ ಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಮಟ್ಟವಾಗಿ ಹಾಸಿದ ಚಪ್ಪಟೆಯ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಗಳುಳ್ಳ ಸಮಾಧಿ) ಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಪೆನ್ಟ್ರೆ ಇಫಾನ್]], [[ಬ್ರಯನ್ ಸೆಲ್ಲಿ ಡ್ಡು]] ಹಾಗು [[ಪಾರ್ಕ್ ಕುಯೆಮ್ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲುಗುಡ್ಡೆ]] ಗಳನ್ನು 5500 BP ಹಾಗು [[6000 BP]]ಯ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು  [[ಸ್ಟೋನ್ಹೆಂಜ್]] ಅಥವಾ ದಿ ಈಜಿಪ್ಷಿಯನ್ [[ಗ್ರೇಟ್ ಪಿರಮಿಡ್ ಆಫ್ ಗಿಜ]] ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವ 1,000 ದಿಂದ 1,500 ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Stonepages 1&quot;&gt;{{cite web|title=Stones of Wales - Pentre Ifan Dolmen|url=http://www.stonepages.com/wales/pentreifan.html|accessdate=2008-11-17|publisher=Paola Arosio/Diego Meozzi|year=2003|work=Stone Pages website}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stonepages 2&quot;&gt;{{cite web|title=Stones of Wales - Bryn Celli Ddu Burial chamber|url=http://www.stonepages.com/wales/bryncelliddu.html|accessdate=2008-11-17|publisher=Paola Arosio/Diego Meozzi|year=2003|work=Stone Pages website}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Coflein1&quot;&gt;{{cite web|title=Parc le Breos Burial Chamber; Parc CWM Long Cairn|url=http://www.coflein.gov.uk/pls/portal/coflein.w_details?inumlink=6052756|accessdate=2008-10-24|publisher=Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales|year=2006|work=The Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales website|archive-date=2012-12-23|archive-url=https://archive.today/20121223145706/http://www.coflein.gov.uk/pls/portal/coflein.w_details?inumlink=6052756|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC Wales History&quot;&gt;{{cite web|title=BBC Wales - History - Themes Prehistoric Wales: The Stone Age|url=http://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/periods/prehistoric02.shtml|accessdate=2008-10-24|publisher=BBC|year=2008|work=BBC Wales website}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Stonehenge&quot;&gt;{{cite web|title=Your guide to Stonehenge, the World's Favourite Megalithic Stone Circle|url=http://www.stonehenge.co.uk/history.htm|accessdate=2008-08-05|publisher=Longplayer SRS Ltd (trading as www.stonehenge.co.uk)|year=2008|work=Stonehenge.co.uk website|archive-date=2012-10-02|archive-url=https://www.webcitation.org/6B70K7lNJ?url=http://www.stonehenge.co.uk/history.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಾದ್ಯಂತ ವಾಸ ಮಾಡುವ ಜನರಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ, ಶತಮಾನಗಳು ಕಳೆದಂತೆ ವೇಲ್ಸ್‌ ಎಂದು ಹೆಸರಿನ ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನರು ವಲಸಿಗರೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು, [[ಕಂಚಿನ ಯುಗ]] ಹಾಗು [[ಕಬ್ಬಿಣ ಯುಗ]]ದ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. [[ಬ್ರಿಟನ್ ರ ರೋಮನ್ ಆಕ್ರಮಣ]]ದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ನವೀನ ವೇಲ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಡೆಸೆಆಂಗ್ಲಿ]], [[ಒರ್ಡೋವೈಸೆಸ್]], [[ಕಾರ್ನೋವೀ]], [[ಡೆಮೇತೆ]] ಹಾಗು [[ಸಿಲುರೆಸ್]] ಮುಂತಾದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಶತಮಾನಗಳ ತನಕ ಅಲ್ಲೇ ನೆಲೆಯೂರಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Wales Hist 17&quot;&gt;{{cite book|last=Davies|first=John|authorlink =John Davies (historian)|title=A History of Wales|url=https://archive.org/details/historyofwales0000davi_g1b0|publisher=Penguin|year=1994|location=London|page=[https://archive.org/details/historyofwales0000davi_g1b0/page/17 17]|isbn = 0-14-01-4581-8}}&lt;/ref&gt;

=== ವಸಾಹತು ಸ್ಥಾಪನೆ ===
AD 48ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವೇಲ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಆಗ್ನೇಯ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಸಿಲ್ಯೂರೆಸ್‌ಗಳ ದಾಳಿಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, AD 47 ಹಾಗು 48ರಲ್ಲಿ, [[ರೋಮನ್]] ಇತಿಹಾಸಜ್ಞ [[ಟಾಸಿಟಸ್]], [[ಬ್ರಿಟಾನಿಯ]] ದ ಹೊಸ ರೋಮನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಗವರ್ನರ್ ಈಶಾನ್ಯ ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ &quot;ಡೆಸೆಆಂಗ್ಲಿಯ ಅಧೀನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾಗಿ&quot; ದಾಖಲು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;Wales Hist 26&quot;&gt;{{cite book|last=Davies|first=John|authorlink =John Davies (historian)|title=A History of Wales|url=https://archive.org/details/historyofwales0000davi_g1b0|publisher=Penguin|year=1994|location=London|pages=[https://archive.org/details/historyofwales0000davi_g1b0/page/26 26]&amp;nbsp;&amp;&amp;nbsp;27|isbn = 0-14-01-4581-8}}&lt;/ref&gt;

ಈಗಿನ [[ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಲೂ [[ರೋಮನ್ ಕೋಟೆ]]ಗಳ ಒಂದು ಸಾಲನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಕಾರ್ಮರ್ಥೆನ್]](''ಕೇರ್ಫಿರ್ಡಿನ್'' ;{{lang-la|Maridunum}}) ವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ, ಹಾಗು [[ಕಾರ್ಮಾರ್ಥೆನ್ ಶೈರ್]] ನ [[ಡೊಲೌಕೊತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.  
ರೋಮನ್ನರು ಪಶ್ಚಿಮದಾಚೆಗೂ ಸಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಗಳಿದೆ. ಅವರು [[ರೋಮನ್ ಸೈನ್ಯ]]ದ ಕೋಟೆಯನ್ನು [[ಕಾಯೇರ್ಲೆಯೋನ್]] ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ್ದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಭವ್ಯವಾದ [[ವರ್ತುಲ ರಂಗಸ್ಥಳ]] ವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ರೋಮನ್ನರು ಉತ್ತರ ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲೂ ಕಾರ್ಯೋದ್ಯುಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗು ಮಧ್ಯಯುಗದ ವೆಲ್ಷ್ ಕಥೆ ''ಬ್ರಯುಡ್ವಿಡ್ ಮಕ್ಸೇನ್ ವ್ಲೆಡಿಗ್''  (ಮಕ್ಸೇನ್ ವ್ಲೆಡಿಗ್ ನ ಕನಸು) ನಲ್ಲಿ, [[ಮ್ಯಾಗ್ನಸ್ ಮಾಕ್ಸಿಮಸ್]] (''ಮಕ್ಸೇನ್ ವ್ಲೆಡಿಗ್'' ), ಕಡೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ [[ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ, [[ಸೇಗೊಂಟಿಯಂ]] ನ ವೆಲ್ಷ್ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಮಗಳಾದ ಎಲೆನ್ ಅಥವಾ ಹೆಲೆನ್‌ಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ. ಇದೇ ಇಂದಿನ [[ಕಾಯೇರ್ನರ್ಫಾನ್]].&lt;ref&gt;ಮಧ್ಯಯುಗದ ಮೂಲ ವೆಲ್ಷ್ ಬರಹಕ್ಕಾಗಿ ನೋಡಿ, ಐಫಾರ್ ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ಸ್ (ed.), ''ಬ್ರೆಯುಡ್‌ವಿಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸೆನ್''  (ಬಂಗೊರ್, 1920). ಕಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಹಾಗು ಅದರ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು M.P. ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ವರ್ತ್, ''ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್''  ನಲ್ಲಿ (ಗ್ರೆಗಿನಾಗ್ ಲೆಕ್ಚರ್ಸ್ ಸರಣಿ, 1948, 1949).
&lt;/ref&gt;  ರೋಮನ್ ಆಕ್ರಮಣದ ನಂತರ 4ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]] ವನ್ನು ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.

[[ಬ್ರಿಟನ್ ನಿಂದ ರೋಮನ್ನರ ವಾಪಸಾತಿ]] ನಂತರ 410ರಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ತಗ್ಗುಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ [[ಜರ್ಮನಿಯ ಬುಡಕಟ್ಟು]] ಜನಾಂಗದವರು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[http://news.nationalgeographic.com/news/2006/07/060721-england.html ಏನ್ಷಿಯಂಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಹ್ಯಾಡ್ ಅಪಾರ್ಟ್ಹೇಡ್-ಲೈಕ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಸ್ಟಡಿ ಸಜೆಸ್ಟ್ಸ್].   ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ನ್ಯೂಸ್.  ಜುಲೈ 21, 2006.&lt;/ref&gt;  ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಗ್ವಯ್ನೆಡ್]], [[ಪೌಯಿಸ್]], [[ಡೈಫೆಡ್ ಹಾಗು ಸಿಸಿಲ್ಗ್]], [[ಮೊರ್ಗನ್ನ್ವಗ್]], ಹಾಗು [[ಗ್ವೆಂಟ್]] ಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರ ವೆಲ್ಷ್ [[ವಾರಸುದಾರ ರಾಜ್ಯ]] ಗಳಾಗಿ ಉಗಮ ಹೊಂದಿದವು.  ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳಾದ ಒಳಪ್ರದೇಶ, ಪರ್ವತಗಳು, ಹಾಗು ನದಿಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ರೋಮನ್ [[ನಾಗರಿಕತೆ]]ಯ ಅಂತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಪತನಗೊಳ್ಳದ ಒಂದು ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತತ್ವ ಸಮಾಜದಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳ ಆಂಶಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.

ಪಶ್ಚಿಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ [[ರೋಮನ್-ಬ್ರಿಟನ್ಸ್]] ಹಾಗು ಅವರ ವಂಶಜರ ಈ ರೀತಿಯಾದ ಸ್ಥಿರ ಉಳಿವು, ವೇಲ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈಗಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿತು. ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಾದ [[ಮರ್ಸಿಯ]] ಹಾಗು [[ನಾರ್ತ್ಉಂಬ್ರಿಯಾ]], ಹಾಗು ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ವೆಸ್ಸೆಕ್ಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜ್ಯಗಳು, ಇಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ಗಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪೌಯಿಸ್, ಗ್ವೆಂಟ್, ಹಾಗು ಗ್ವಯ್ನೆಡ್ ರಾಜ್ಯಗಳ ಜೊತೆ ಸೆಣೆಸಾಟ ನಡೆಸಿದವು.

ಆರನೇ ಮತ್ತು ಏಳನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಈಗಿನ [[ವೆಸ್ಟ್ ಮಿಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು [[ಮರ್ಸಿಯ]] ಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟ ನಂತರ, ಏಳನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ಬಂದ ಪೌಯಿಸ್ ಮರ್ಸಿಯನ್ ಮುನ್ನಡೆಗೆ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಒಡ್ಡಿತು.  
[[ಮರ್ಸಿಯದ ಯೇಥೆಲ್ ಬಾಲ್ಡ್]], ಆಗ ತಾನೇ ಹೊಂದಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ [[ವಾಟ್'ಸ್ ಡೈಕ್]] ನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ.  ಜಾನ್ ಡೇವಿಸ್ ನ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರಯತ್ನವು ಪೌಯಿಸ್ ರಾಜ [[ಎಲಿಸೆಡ್ ಅಪ ಗ್ವಯ್ಲಾಗ್]] ನೊಟ್ಟಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದದೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಗಡಿಯು, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ರಿವರ್ ಸೇವೆರ್ನ್]] ನ ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಡೀ ನದೀಮುಖವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿ, [[ಒಸ್ವೆಸ್ಟ್ರಿ]] ಯನ್ನು ({{lang-cy|Croesoswallt}}) ಪೌಯಿಸ್‌ಗೆ ನೀಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Wales Hist 65&quot;&gt;{{cite book|last =Davies|first =John|authorlink =John Davies (historian)|title = A History of Wales|url =https://archive.org/details/historyofwales0000davi_g1b0|publisher = Penguin|year = 1993|location = London|pages = [https://archive.org/details/historyofwales0000davi_g1b0/page/65 65]–66| isbn = 0-14-01-4581-8}}&lt;/ref&gt;

ರಾಜ [[ಆಫಾ ಆಫ್ ಮರ್ಸಿಯಾ]] [[ಆಫಾ'ಸ್ ಡೈಕ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಣ್ಣಿನ ದಿಬ್ಬವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯಲು ಮುಂದಾದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ (ವೆಲ್ಷ್ : ''ಕ್ಲಾವ್ಡ್ ಆಫಾ'' ).    [[ಆಫಾ'ಸ್ ಡೈಕ್]] ಬಗ್ಗೆ [[ಸಿರಿಲ್ ಫಾಕ್ಸ್]] ರ ಅಧ್ಯಯನದ ಬಗ್ಗೆ ಡೇವಿಸ್ ಬರೆಯುತ್ತಾನೆ:

{{quotation|In the planning of it, there was a degree of consultation with the kings of Powys and Gwent. On the Long Mountain near Trelystan, the dyke veers to the east, leaving the fertile slopes in the hands of the Welsh; near Rhiwabon, it was designed to ensure that Cadell ap Brochwel retained possession of the Fortress of Penygadden.&quot; And for Gwent Offa had the dyke built &quot;on the eastern crest of the gorge, clearly with the intention of recognizing that the [[River Wye]] and its traffic belonged to the kingdom of Gwent.&lt;ref name=&quot;Wales Hist 65&quot;/&gt;}}

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಡೈಕ್ ನ ನಿರ್ಮಾಣದ ಉದ್ದೇಶ ಹಾಗು ಅದರ ಉದ್ದ ಎರಡರ ಕುರಿತು ಫಾಕ್ಸ್‌ರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿವೆ.&lt;ref&gt;ಡೇವಿಡ್ ಹಿಲ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ವರ್ತಿಂಗ್ಟನ್, ''ಆಫಾ'ಸ್ ಡೈಕ್: ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಗೈಡ್'' , ಟೆಂಪಸ್, ISBN 0-7524-1958-7
&lt;/ref&gt; ಆಫಾ'ಸ್ ಡೈಕ್ ವೆಲ್ಷ್ ಹಾಗು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರ ನಡುವೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗಡಿಯಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ [[ಪರ್ಫೆಡ್‌ಲ್ಯಾಡ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ [[ಡೀ]] ಹಾಗು ಕಾನ್ವಿ ನಡುವಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವೆಲ್ಷ್ 12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.  ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಸುಮಾರಿಗೆ, [[ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್]] ರು ಒಳಗೊಂಡ ಪೂರ್ವದ ಗಡಿಭಾಗವನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.

ಕಳೆದ 722ರ [[ಕಾರ್ನ್ವಾಲ್]] ಹಾಗು 865ರ [[ಬ್ರಿಟಾನಿ]] ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ [[ವೈಕಿಂಗ್ಸ್]] ಜೊತೆ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ವೇಲ್ಸ್ ನ್ನು ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ತಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ [[ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ಸ್]] ಆಫ್ [[ಮರ್ಸಿಯಾ]] ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಿಟನ್ಸ್‌ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವಂತೆ ನೋರ್ಸೆಮ್ಯಾನ್‌ಗೆ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು.

AD 878ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್, ಮರ್ಸಿಯನ್ನರ ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಸೇನೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ವೈಕಿಂಗ್ಸ್ ಜೊತೆ ಒಂದಾಯಿತು.  722ರ ಕಾರ್ನ್ವಲ್ ನಂತೆಯೇ, ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ರ ಈ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸೋಲಿನಿಂದಾಗಿ ವೇಲ್ಸ್‌ಗೆ, ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳ ತನಕ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯಿತು.  ಕಳೆದ 1063ರಲ್ಲಿ, ವೆಲ್ಷ್ ನ ರಾಜಕುಮಾರ [[ಗ್ರುಫ್ಫ್ಯಡ್ ಅಪ್ ಲೈವೆಲಿನ್]] ಮರ್ಸಿಯ ವಿರುದ್ಧ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ವೈಕಿಂಗ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಇದು AD 878ರಷ್ಟೇ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮರ್ಸಿಯಾದ ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ನರು ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿದರು. ಕಾರ್ನ್ವಲ್ ಹಾಗು [[ಬ್ರಿಟಾನಿ]] ಯಂತೆ, ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್/ಫ್ರಾಂಕ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧದ ವೈಕಿಂಗ್ ನ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆಯಿಂದ ಆಂಗ್ಲೊ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ಸ್/ಫ್ರಾಂಕರು ತಮ್ಮ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್]] ನೆರೆ ದೇಶದವರ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವ ಯಾವದೇ ಅವಕಾಶ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು.

=== ಮಧ್ಯಯುಗದ ವೇಲ್ಸ್ ===
[[ಚಿತ್ರ:Northwales2.JPG|thumb|right|280px|ಉತ್ತರ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಸಂಸ್ಥಾನ 1267–1276.]]
ದಕ್ಷಿಣ ಹಾಗು ಉತ್ತರದ ಭಾಗಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಸಾಹತಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು, ಇದು ವೆಲ್ಷ್ ನಲ್ಲಿ ''ಲ್ಲೊಯೆಗಯ್ರ್''  ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು (ನೂತನ ವೆಲ್ಷ್ ''ಲ್ಲೊಯೆಗ್ರ'' ). ಇದು ಮೂಲದಲ್ಲಿ [[ಮರ್ಸಿಯಾ]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೂಚಕವಾಗಿ ಹಾಗು ಸಂಪೂರ್ಣ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಲೊಯೆಜಿರ್  ಬಗ್ಗೆ ಮೊದಲ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು 10ನೇ ಶತಮಾನ ಪ್ರಾರಂಭದ ಪ್ರವಾದಿಯ ಪದ್ಯ ''[[ಆರ್ಮೆಸ್ ಪ್ರಯ್ಡಿನ್]]''  ನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಸ್ಥಳದ ಹೆಸರಾಗಿ ತುಂಬಾ ತಡವಾಗಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂತೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿಯ ಬಹುವಚನ [[ಲೊಯೇಗ್ರಿಯ್ಸ್]], &quot;ಲ್ಲೋಯೇಜರ್‌ ಜನರು&quot;, ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದವಾಗಿದೆ.  ಇಂಗ್ಲಿಷರನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಒಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವವೆಂದು ಪೂರ್ವದ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು (''ಸೆಸನ್'' , ಇದು ಕರೆಯುವಂತೆ) ಆದರೆ ಕೇವಲ ''ಇಂಗ್ಲ್''  (ಏಂಜಲ್ಸ್), ''ಐವಿಸ್''  (ವೆಸೆಕ್ಸ್-ಜನ), ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಲ್ಲೋಯೇಜರ್ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಸನ್ ಎಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಮೇಲೆ ಕರೆಯುವುದು ರೂಢಿಯಾಯಿತು. ಅದರ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟ ಹಾಗೆ,ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಇದು ಕೇವಲ ಮರ್ಸಿಯಾವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಮಾತ್ರ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ - ಆ ಅವಧಿಯ ಒಂದು ಬಲಶಾಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಹಾಗು ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ವೆಲ್ಷ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ವೈರಿ. ಇದನ್ನು ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ಹೊಸ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು (ಉದಾಹರಣೆ [[ರಚೆಲ್ ಬ್ರೊಂವಿಚ್]] (ed.), ''[[ಟ್ರಿಯೋಎಡ್ಡ್ ವೈನೈಸ್ ಪ್ರಯ್ಡಿನ್]]'' , ಯುನಿವೆರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಪ್ರಸಸ್, 1987).  &quot;ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಲ್ಯಾಂಡ್&quot; ಹಾಗು ಇತರ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಅರ್ಥಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಜಿಯೋಫ್ಫ್ರಿ ಆಫ್ ಮಾನ್ ಮೌತ್]] ನ ರಾಜ [[ಲೋಕ್ರಿನು]] ಗೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯ ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲ. (ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಸಹ ನೋಡಿ, ಲೇಖನ 40)&lt;/ref&gt;    
ಈ ಭೂಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಗ ಪ್ರಬಲರಾದ ಜರ್ಮನಿಯ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರನ್ನು ಏಕರೂಪವಾಗಿ ''ಸೆಸೋನ್''  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು., ಇದರರ್ಥ &quot;[[ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್ಸ್]]&quot;.  [[ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಯಾಕ್ಸನ್]] ರು [[ರೊಮನೊ-ಬ್ರಿಟಿಶ್]] ರನ್ನು ವಾಲ್ಹ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು 'ರೋಮನೀಕರಣಗೊಂಡ ವಿದೇಶಿ' ಅಥವಾ 'ಅಪರಿಚಿತ' ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Wales Hist 2&quot; /&gt;

ವೆಲ್ಷ್ ಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ''ಬ್ರೈತೋನಿಏಡ್''  (ಬ್ರೈತನ್ಸ್ ಅಥವಾ ಬ್ರಿಟನ್ಸ್) ''ಮಧ್ಯಯುಗ'' ದ ವರೆಗೂ ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದಾಗೂ ''ಸಿಮ್ರು''  ಹಾಗು ''ವೈ ಸಿಮ್ರಿ''  ಎಂದು ಹೆಸರಿನ ಬಳಕೆಯು [[ಗೊಡೋಡಿನ್]] ಆಫ್ [[ಅನೆಯಿರಿನ್]] ನಲ್ಲಿ 633ರಷ್ಟು ಮುಂಚೆಯೇ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು 930ರಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ [[ಅರ್ಮೆಸ್ ಪ್ರೈಡೈನ್]] ನಲ್ಲಿ, ''ಸಿಮ್ರಿ''  ಹಾಗು ''ಸಿಮ್ರೋ''  ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ 15 ಬಾರಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.   ಆದಾಗ್ಯೂ ಸುಮಾರು 12ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ, ಬರವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ''ಬ್ರೈತೋನಿಯೇಡ್''  ನ ಬದಲಾಗಿ ''ಸಿಮ್ರಿ'' ಮೇಲುಗೈ ಸಾಧಿಸಿತು. 
[[ಚಿತ್ರ:Dolwyddelan Castle2.jpg|thumb|left|250px|ಡೋಲಿಡ್ಲಾನ್ ಕೋಟೆ, ಇದನ್ನು 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಲೈವೆಲಿನ್ ಅಬ್ ಲೋರ್‌ವರ್ತ್, ಗ್ವೈನೆಡ್‌ಗೆ ಹೋಗುವ ಕಣಿವೆಯ ಮಾರ್ಗವೊಂದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಕಟ್ಟಿಸಿದ.]]

ವರ್ಷ 800ರ ತರುವಾಯ, ಸಾಲಾಗಿ ನಡೆದ ರಾಜಮನೆತನಗಳ ಮದುವೆಗಳು, [[ರೋದ್ರಿ ಮಾವ್ರ್]] (ಆಳ್ವಿಕೆ. 844–877)ಗೆ [[ಗ್ವಯ್ನೆಡ್]] ಹಾಗು [[ಪೌಯಿಸ್]] ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಹಾಯಮಾಡಿತು. ಅವನ ಮಕ್ಕಳು, ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯಮನೆತನಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.( ಗ್ವಯ್ನೆಡ್ ಗೆ [[ಅಬೇರ್‌ಫ್ರಾ]] ನನ್ನು, [[ದೆಹೆಯುಬರ್ಥ್]] ಗೆ [[ದಿನೇಫವ್ರ್]], ಹಾಗು ಪೌಯಿಸ್ ಗೆ [[ಮಾತ್ರಫಾಲ್]]). ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ [[ಆಧಿಪತ್ಯ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಇತರರ ವಿರುದ್ಧ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸಿದರು.

ರೋದ್ರಿಯ ಮೊಮ್ಮಗ [[ಹೈವೆಲ್ ಡಾ]] (ಆಳ್ವಿಕೆ. 900-950) ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಕಡೆಯಿಂದ ಹಾಗು ತಂದೆಯ ಕಡೆಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದಿಂದ ಬಂದ [[ಡೈಫೆದ್]] ಹಾಗು [[ಸಿಸಿಲ್ವಗ್]]ನಿಂದ ದೆಹೆಯುಬರ್ಥ್ ನ್ನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದ. ಗ್ವಯ್ನೆಡ್ ಹಾಗು ಪೌಯಿಸ್‌ನಿಂದ [[ಅಬೇರ್‌ಫ್ರಾ]] ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಿಗೊಳಿಸಿದ. ಜೊತೆಗೆ [[ವೆಲ್ಷ್ ಕಾನೂನು]]930ರಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಡೀಕರಿಸಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ರೋಮ್]] ಗೆ [[ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ]] ಕೈಗೊಂಡ (ಹಾಗು ಈ ಕಾನೂನು ನಿಯಮಾವಳಿಗಳಿಗೆ [[ಪೋಪ್]] ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದನೆಂಬ ಆಪಾದನೆಯೂ ಇದೆ).       ದೆಹೆಯುಬರ್ಥ್ [[ಮರೆದುದ್ದ್ ಅಬ್ ಒವೈನ್]](ಹೈವೆಲ್ ನ ಮೊಮ್ಮಗ) (ಆಳ್ವಿಕೆ. 986-999) ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ (ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ) ಗ್ವಯ್ನೆಡ್ ಹಾಗು ಪೌಯಿಸ್ ಮೇಲಿನ ಅಬೆರ್‌ಫ್ರಾನ ಹಿಡಿತವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿದ.

ಮರೆದುದ್ದ್‌ನ ಮರಿ-ಮಗ (ಅವನ ಮಗಳು ರಾಜಕುಮಾರಿ [[ಅಂಗ್ಹರದ್]] ಳ ಮೂಲಕ) [[ಗ್ರುಫಿಡ್ ಅಪ್ ಲೈವೆಲಿನ್]] (ಆಳ್ವಿಕೆ. 1039-1063) ತನ್ನ ನೆಲೆಯಾದ ಪೌಯಿಸ್‌ನಿಂದ ತನ್ನ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಗಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಒಳಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ. ಇತಿಹಾಸಜ್ಞ [[ಜಾನ್ ಡೇವಿಸ್]]ರ ಪ್ರಕಾರ ಗ್ರುಫಿಡ್''&quot;ಸಮಸ್ತ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದ ಏಕೈಕ ವೆಲ್ಷ್ ದೊರೆ...''  ''ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಸುಮಾರು 1057 ರಿಂದ 1063 ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಸಾಯುವ ತನಕ, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವೇಲ್ಸ್ ಗ್ರುಫುಡ್ ಅಪ್ ಲೈವೆಲಿನ್ ದೊರೆತನಕ್ಕೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. '' ''ಸುಮಾರು ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ, ವೇಲ್ಸ್ ಒಂದೇ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ, ಒಂದೇ ದೊರೆಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಅವನ ಪೂರ್ವಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ.&quot;'' &lt;ref name=&quot;Wales Hist 100&quot;&gt;{{cite book|last =Davies|first =John|authorlink =John Davies (historian)|title = A History of Wales|url =https://archive.org/details/historyofwales0000davi_g1b0|publisher = Penguin|year = 1993|location = London|pages = [https://archive.org/details/historyofwales0000davi_g1b0/page/100 100]| isbn = 0-14-01-4581-8}}&lt;/ref&gt;  ಅಬೆರ್‌ಫ್ರಾ ಸಂತತಿಯ [[ಒವೈನ್ ಗ್ವೈನೆಡ್]](1100–1170) ''ಪ್ರಿನ್ಸೆಪ್ಸ್ ವಾಲ್ಲೆನ್ಷಿಯಂ''  (ವೆಲ್ಷ್ ನ ರಾಜಕುಮಾರ) ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ವೆಲ್ಷ್ ರಾಜ. ಜಾನ್ ಡೇವಿಸ್ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಮಹತ್ವವಾದ ಬಿರುದನ್ನು [[ಬರ್ವಿನ್ ಮೌನ್ಟನ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ದೊರೆತ ವಿಜಯದಿಂದಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Wales Hist 128&quot;&gt;{{cite book|last =Davies|first =John|authorlink =John Davies (historian)|title = A History of Wales|url =https://archive.org/details/historyofwales0000davi_g1b0|publisher = Penguin|year = 1993|location = London|pages = [https://archive.org/details/historyofwales0000davi_g1b0/page/128 128]| isbn = 0-14-01-4581-8}}&lt;/ref&gt; 
[[ಚಿತ್ರ:Owain Glyndŵr at Cardiff City Hall.jpg|right|thumb|180px|ಒವೈನ್ ಗ್ಲಯ್ನಡ್ವರ್ ನ ಪ್ರತಿಮೆ (c. 1354 or 1359 – c. 1416), ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಹೊತ್ತ ಕಡೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ವೆಲ್ಷ್ ವ್ಯಕ್ತಿ.]]
ಅಬೆರ್‌ಫ್ರಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಔನ್ನತ್ಯವು ಒವೈನ್ ಗ್ವೈನೆಡ್ ಮೊಮ್ಮಗ [[ಲ್ಲಿವೆಲಿನ್ ಫಾರ್]] (ದಿ ಗ್ರೇಟ್) (ಬಿ.1173–1240)ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡಿತು. 1215ರ [[ಮ್ಯಾಗ್ನ ಕಾರ್ಟ]](ಮಹಾಸ್ವಾತಂತ್ರ ಶಾಸನ)ದಲ್ಲಿ ವಿನಾಯಿತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಸೆಣೆಸಾಟ ನಡೆಸಿದ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ 1216ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಅಬೇರ್ಡೈಫಿ]] ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಇತರ ವೆಲ್ಷ್ ದೊರೆಗಳಿಂದ [[ಸ್ವಾಮಿನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ]]ಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಮೊದಲ [[ವೇಲ್ಸ್ ರಾಜ]]ನಾದ.     ಅವನ ಮೊಮ್ಮಗ ''[[ಲೈವೆಲಿನ್ II]]''  ಸಹ ''[[ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್]]''  ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು, 1267ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಟ್ರೀಟಿ ಆಫ್ ಮೊಂಟ್ಗೋಮೆರಿ]] ಯಲ್ಲಿ [[ಹೆನ್ರಿ III]] ಯಿಂದ ಪಡೆದ.   ಆದಾಗ್ಯೂ ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಸಾಲಾಗಿ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಸಿಮೊನ್ ಡೆ ಮೊಂಟ್ಫೋರ್ಟ್]] ನ ಮಗಳು ಹಾಗು  ಲಿವೆಲೈನ್‌ನ ಪತ್ನಿ [[ಎಲೆಯನೋರ್]] ಳ ಬಂಧನದಿಂದಾಗಿ [[ಎಡ್ವರ್ಡ್ I]] ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಆಕ್ರಮಣದೊಂದಿಗೆ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಗೆ ಮುಟ್ಟಿತು.

[[ಚಿತ್ರ:Caernarfon Castle 1994.jpg|thumb|left|ಕಾಯೇರ್ನರ್ಫಾನ್ ಕೋಟೆ]]
ಸೇನೆಯು ಸೋತ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 1277ರ  [[ಟ್ರೀಟಿ ಆಫ್ ಅಬೇರ್ಕಾನ್ವಿ]] ಪ್ರಕಾರ ಲಿವೆಲೈನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ತೋರಬೇಕಿತ್ತು.   ಕೆಲ ಕಾಲದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಶಾಂತಿಯು ನೆಲೆಸಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ 1282ರ [[ಎಡ್ವರ್ಡಿಯನ್ ಆಕ್ರಮಣ]] ದಿಂದಾಗಿ, ವೆಲ್ಷ್ ರಾಜರುಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.  ಲೈವೆಲಿನ್ ನಿಧನ ಹಾಗು ಅವನ ಸಹೋದರ ದೊರೆ [[ಡಾಫಿಡ್]]ನನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿದ ನಂತರ, ಉಳಿದಿದ್ದ ಕೆಲವು [[ವೆಲ್ಷ್ ದೊರೆಗಳು]] ತಮ್ಮ ಭೂಮಿಗಳಿಗಾಗಿ[[ಎಡ್ವರ್ಡ್ I]]ಗೆ ಗೌರವಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಲೈವೆಲಿನ್‌ನ ತಲೆಯನ್ನು ಒಂದು ಈಟಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲಾಯಿತು; ಅವನ ಪುಟ್ಟ ಮಗಳಾದ [[ಗ್ವೆನ್ಲ್ಲಿಯನ್]] ಳನ್ನು [[ಸೆಂಪ್ರಿಂಗಾಮ್]]ನ [[ಪ್ರಿಯರಿ]] ಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಿಹಾಕಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ  ಸಾವನ್ನಪ್ಪುವವರೆಗೆ ಐವತ್ತ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಲ್ಲೇ ಉಳಿದಿದ್ದಳು.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/786625.stm &quot;ಟ್ರಿಬ್ಯೂಟ್ ಟು ಲಾಸ್ಟ್ ವೆಲ್ಷ್ ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ಸ್&quot;,bbc.co.uk] ದಿನಾಂಕ 12 ಜೂನ್ 2000, URL 5 ಮಾರ್ಚ್ 2007ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;/ref&gt;

ತನ್ನ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಭಾರಿ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ [[ಕೋಟೆ]]ಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯನ್ನೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. [[ಬೆಯುಮರಿಸ್]], [[ಕಾಯೇರ್ನರ್ಫಾನ್]] ಹಾಗು [[ಕಾನ್ವಿ]] ಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವೆಲ್ಷ್ ಅರಮನೆಯನ್ನು ಹಾಗು ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿದ್ದ [[ಗರ್ಥ್ ಸೆಲಿನ್]], ಗ್ವೈನೆಡ್‌ನ ಉತ್ತರ ಕಡಲ ತೀರಕ್ಕಿದ್ದ [[ಅಬೇರ್ ಗರ್ಥ್ ಸೆಲಿನ್]] ನ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು.

ತನ್ನನ್ನು ತಾನು [[ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್]] ಎಂದು[[ಪೆನ್ಮಚ್ನೋ ದಾಖಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿರುವ [[ಮಡೋಗ್ ಅಪ್ ಲೈವೆಲಿನ್]] 1294-5ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಒಂದು ವಿಫಲ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ [[ಒವೈನ್ ಗ್ಲಿಂಡ್‌ವರ್]] [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಹೆನ್ರಿ IV]] ನ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆಯೇಳುವ ತನಕವೂ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ದಂಗೆಗಳಿರಲಿಲ್ಲ.    ಫ್ರಾನ್ಸ್, ಸ್ಪೇನ್ ಹಾಗು ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಒವೈನ್ ನನ್ನು 1404ರಲ್ಲಿ ಜನಜನಿತವಾಗಿರುವಂತೆ [[ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್]] ಎಂದು ಕಿರೀಟಧಾರಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆತ [[ಮಾಚಿನ್‌ಲೆಥ್]]ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹಲವು ವೆಲ್ಷ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸದೀಯ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ.   ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಕನ ವಿರುದ್ಧವೇ ಬಂಡಾಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಒವೈನ್ 1412ರಲ್ಲಿ ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ 1415ರಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್‌ ಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದ್ದ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
 
ಆದಾಗ್ಯೂ, 1284ರಲ್ಲಿ [[ರುಡ್ಲಾನ್ ಶಾಸನ]]ದ ಅನುಸಾರ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ವಿರುದ್ಧದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಆಕ್ರಮಣವು ನಡೆಯಿತಾದರೂ, 1536ರ ತನಕ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸಂಘಟನೆಯು ನಡೆದಿರಲಿಲ್ಲ,&lt;ref name=&quot;RDEOGB1999&quot; /&gt;. ಇದಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ರೂಪುಗೊಂಡ ವೆಲ್ಷ್ ಕಾನೂನು ಆಕ್ರಮಣದ ನಂತರ ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತ್ತು. [[ಲಾಸ್ ಇನ್ ವೇಲ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ಸ್ 1535-1542]]ರ ಅನುಸಾರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನು ಇದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು.

=== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ===
[[ಚಿತ್ರ:cymdeithas-logo.svg|thumb|150px|right|ಸಿಂಡೈತಾಸ್ ಯರ್ ಇಯಿತ್ ಜಿಮ್ರೆಗ್‌ನ ಲಾಂಛನ]]

20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ವೇಲ್ಸ್ ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುನರುಜ್ಜೀವನವನ್ನು ಕಂಡಿತು. UKಯ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಹಾಗು ಸ್ವಾತಂತ್ರವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ [[ಪ್ಲೇಯಿಡ್ ಸಿಮ್ರು]]ವನ್ನು 1925ರಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. 1955ರಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಹಾಗು ವೇಲ್ಸ್]] ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನು ಅನ್ವಯಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಜೊತೆಗೆ[[ಕಾರ್ಡಿಫ್]] ನ್ನು ವೇಲ್ಸ್‌ [[ರಾಜಧಾನಿ]] ಯನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾಷೆಯು ಬೇಗನೆ ಅವನತಿ ಹೊಂದಬಹುದೆಂಬ ಅಂಜಿಕೆಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ [[ಸಿಮ್‌ಡೈಥಾಸ್ ಯರ್ ಲೇಥ್ ಜಿಮ್ರಾಗ್]] ನ್ನು{{lang-en|The Welsh Language Society}} 1962ರಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1965ರಲ್ಲಿ [[ಟ್ರೈವರಿನ್ ಕಣಿವೆ]] ಯ ಪ್ರವಾಹದಿಂದಾಗಿ, ಒಂದು [[ಜಲಾಶಯ]]ವನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಅದರಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಗರವಾದ [[ಲಿವರ್ ಪೂಲ್]] ಗೆ ನೀರನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.   36 ವೆಲ್ಷ್ [[ಮೆಂಬರ್ಸ್ ಆಫ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್]] (MPs) ನ ಪೈಕಿ 35 ಜನರು ವಿಧೇಯಕಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮತಹಾಕಿ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಮತ ಚಲಾಯಿಸದಿದ್ದರೂ, ಸಂಸತ್ತು ವಿಧೇಯಕಕ್ಕೆ ಅಂಗೀಕಾರ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ [[ಕ್ಯಾಪೆಲ್ ಸೆಲಿನ್]] ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಷ್ಟು ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಬಲಹೀನತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ MPಗಳು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯಾ ಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;BBC Tryweryn&quot;&gt;{{cite web|title=BBC - Liverpool - Features - Flooding Apology|url=http://www.bbc.co.uk/liverpool/content/articles/2005/10/17/feature_welsh_reservoir_feature.shtml|accessdate=2008-10-18|publisher=BBC Wales|date=2005-10-19|work=BBC website}}&lt;/ref&gt; ಕಳೆದ 1966ರಲ್ಲಿ [[ಕಾರ್ಮರ್ಥೆನ್]] ನ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನ ಸೀಟನ್ನು[[ಗ್ವಿನ್‌ಫಾರ್ ಈವಾನ್ಸ್]] ಉಪಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದರು. ಪ್ಲಾಯಿಡ್ ಸಿಮ್ರು ನ ಮೊದಲ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಸೀಟ್ ಇದಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Gwynfor&quot;&gt;{{cite book
|last=Gwynfor
|first=Evans
|authorlink =Gwynfor Evans
|title=The Fight for Welsh Freedom
|publisher=Y Lolfa Cyf., Talybont
|year=2000
|isbn=0 86243 515 32
|pages=152}}
&lt;/ref&gt;

ಟ್ರೈವೆರಿನ್ ನಾಶದ ನೇರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ಫ್ರೀ ವೇಲ್ಸ್ ಆರ್ಮಿ]] ಹಾಗು [[ಮುದಿಯದ್ ಆಮ್ಡಿಫಿನ್ ಸಿಮ್ರು]](MAC){{lang-en|Welsh Defence Movement}}ಎರಡೂ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ,&lt;ref name=&quot;MAC &amp; FWA&quot;&gt;{{cite book
|last=Clews
|first=Roy
|title=To Dream of Freedom - The story of MAC and the Free Wales Army
|url=https://archive.org/details/todreamoffreedom0000clew_l8i1
|publisher=Y Lolfa Cyf., Talybont
|year=1980
|isbn=0 86243 586 2
|pages=[https://archive.org/details/todreamoffreedom0000clew_l8i1/page/15 15], 21 &amp; 26–31}}&lt;/ref&gt; 1963ರಿಂದಲೂ ಆಂದೋಳನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದವು.    ಕಳೆದ 1969ರಲ್ಲಿ [[ರಾಜಕುಮಾರ ಚಾರ್ಲ್ಸ್]] ರನ್ನು [[ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್]] ಎಂದು ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡುವ ವರ್ಷದ ವರೆಗೂ, ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಹಲವು ಬಾಂಬ್ ಸ್ಫೋಟಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು - ನೀರಿನ ಪೈಪುಗಳನ್ನು, ತೆರಿಗೆ ಹಾಗು ಇತರ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಜೊತೆಗೆ [[ಮಾಂಟ್ಗೋಮೆರಿಶೈರ್]] ನ [[ಕ್ಲವ್ವೆಡಾಗ್]],  ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬೆಂಬಲಿತ ಯೋಜನೆಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಭಾಗವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;MAC &amp; FWA&quot;/&gt; ಕಳೆದ 1967ರಲ್ಲಿ, [[ವೇಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಬರ್ವಿಕ್ ಆಕ್ಟ್ 1746]] ನ್ನು ವೇಲ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ರದ್ದು ಮಾಡಲಾಯಿತು.  ವೇಲ್ಸ್ ಗೆ ಒಂದು ಕಾನೂನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಜೊತೆಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಜೊತೆಗಿನ ಗಡಿಗೆರೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾಯಿತು.

[[ಚಿತ್ರ:Cofiwch Dryweryn.jpg|left|thumb|300px|ಕಾಪೆಲ್ ಸೆಲಿನ್ ನ ಅನಧಿಕೃತ ಗ್ರಾಫ್ಫಿತಿ ಸ್ಮಾರಕ, ಲಾನ್ರಿಸ್ಟಡ್ ಟ್ರವರಿನ್ನಲ್ಲಿ, ಅಬೇರಿಸ್ಟ್‌ವಿತ್ ನ ಸಮೀಪ &lt;ref name=&quot;BBC Er Cof&quot;/&gt;]]
ಕಳೆದ 1979ರಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ ಗೆ ಒಂದು ಶಾಸನ ಸಭೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು (ನೋಡಿ [[ವೇಲ್ಸ್ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹ, 1979]]). ಇದರ &quot;ನಕಾರಾತ್ಮಕ&quot;ಮತಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಹುಮತ ಬಂದಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಳೆದ 1997ರಲ್ಲಿ ಇದೇ ವಿಚಾರವಾಗಿ ನಡೆದ ಒಂದು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಬಹುಮತಗಳ ಅಂತರದಿಂದ &quot;ಒಪ್ಪಿಗೆ&quot; ಸೂಚಿಸಲಾಯಿತು.   [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಫಾರ್ ವೇಲ್ಸ್]] (''ಸಿನುಲ್ಲಿಯದ್ ಸೆನೆದ್ಲೆತೋಲ್ ಸಿಮ್ರು'' ) ನ್ನು 1999ರಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು ([[ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ 1998]]ನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ). ಇದು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್‌ಗೆ ಹೇಗೆ ಖರ್ಚು ಹಾಗೂ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ (ಆದರೂ UK ಸಂಸತ್ತು, ವೆಲ್ಷ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಮಿತಿಯನ್ನು ಒಡ್ಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದೆ).

ಕಳೆದ 1998ರ ಕಾಯಿದೆಗೆ [[ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ 2006]] ತಿದ್ದುಪಡಿ ತಂದಿತು. ಇದು ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತಲ್ಲದೆ, [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು]] ಹಾಗು [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ]]ಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿತು.     ಕಳೆದ 2007ರ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, [[ಒನ್ ವೇಲ್ಸ್]] ಸರ್ಕಾರವನ್ನು [[ಪ್ಲಾಯಿಡ್ ಸಿಮ್ರು]] ಹಾಗು [[ವೆಲ್ಷ್ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ]] ಯ ನಡುವೆ ಮೈತ್ರಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇರೆಗೆ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಸಭೆಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕಾನೂನು ಹಾಗು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು.  ವೆಲ್ಷ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾನೂನು-ರೂಪಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಒಂದು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು &quot;ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಅವಧಿಗೆ ಮುಂಚೆ ಅಥವಾ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ (2011ರಲ್ಲಿ), ಅದನ್ನು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು&quot;. ಎರಡೂ ಪಕ್ಷದವರು &quot;ಒಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಭಿಯಾನ ಮಾಡಿ ಈ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿಸಲು&quot; ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6246428.stm BBC ನ್ಯೂಸ್| ವೇಲ್ಸ್ | ಡೀಟೈಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೇಬರ್-ಪ್ಲೈಡ್ ಅಗ್ರೀಮೆಂಟ್]&lt;/ref&gt;

== ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ==

[[ಚಿತ್ರ:Royal Badge of Wales (2008).svg|left|100px|thumb|ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರಾಜ ಲಾಂಛನ.]]
[[File:Cynhadledd i'r Wasg Press Conference 14.05.21.jpg|thumb|[[ವೆಲ್ಷ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್]] ನ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಮಾರ್ಕ್ ಡ್ರೇಕ್ಫೋರ್ಡ್; ಮೇ 2021]]

ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕವಾಗಿ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]] ''[[ಡೆ ಜೂರ್]]'' ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದೇ [[ಪರಮಾಧಿಕಾರ]]ವುಳ್ಳ [[ಸಂಸತ್ತು]] ಹಾಗು [[ವೆಸ್ಟ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್]] ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು [[ಏಕೀಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರ]] ವಾಗಿದೆ.  ವೇಲ್ಸ್ ಹಾಗು ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ 1997ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೀಮಿತ ರೂಪದ [[ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ]] ವನ್ನು ಎರಡೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು.    ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ, [[ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ 1998]] ನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ]] ದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇದು [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಫಾರ್ ವೇಲ್ಸ್]] ನ ({{lang|cy|''Cynulliad Cenedlaethol Cymru''}})ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Westminster 1&quot;&gt;{{cite web|title=UK Parliament -Parliament's role|url=http://www.parliament.uk/about/how/role.cfm|accessdate=2009-09-01|publisher=[[Parliament of the United Kingdom|United Kingdom Parliament]]|date=2009-06-29|work=United Kingdom Parliament website}}&lt;/ref&gt;  [[ವೇಲ್ಸ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]]ಯ 
ಅಧಿಕಾರವನ್ನು 1 ಜುಲೈ 1999ರಲ್ಲಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಗೆ ವೆಸ್ಟ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂಗಡ ಪತ್ರವು ವಿಕೇಂದ್ರಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ರೀತಿ ವ್ಯಯ ಮಾಡಿದೆ ಹಾಗೂ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ವಹಿಸಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ನೀಡಿತು.&lt;ref name=&quot;WAG 1&quot;&gt;{{cite web|title=Welsh Assembly Government:Devolution timeline|url=http://wales.gov.uk/about/10years/timeline/?lang=en|accessdate=2009-08-31|publisher=[[Welsh Assembly Government]]|year=2009|work=Welsh Assembly Government website}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ಹಸ್ತಾಂತರಗೊಂಡ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ವಸತಿ, ಉದ್ಯಮ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಸಾರಿಗೆ ಹಾಗು ವೆಲ್ಷ್ ಭಾಷೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಸೇರಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಪರಮಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಜೊತೆಗೆ [[ಮುಖ್ಯ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ]] ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ, ಇದನ್ನು ವೆಸ್ಟ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಸರಕಾರವು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ 2007ರಲ್ಲಿ [[ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ 2006]] ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಶಾಸನವನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಕ್ರಮ]]ಗಳೆಂದು ಅಂಗೀಕಾರ ನೀಡುವ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ಕೋರಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;WAG 1&quot; /&gt;    ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ UK ಸಂಸತ್ತು, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಫಾರ್ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ರದ್ದುಪಡಿಸಲೂಬಹುದು.  
[[ಚಿತ್ರ:Senedd.JPG|250px|thumb|right|The Senedd (Welsh Assembly Building)|ದಿ ಸೇನೆಡ್ ಕಟ್ಟಡ.]]

ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯು 60 ಜನ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಇವರನ್ನು &quot;ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಮೆಂಬರ್ಸ್ (AM)&quot; ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಲವತ್ತು ಜನ AMಗಳನ್ನು [[ಫಸ್ಟ್ ಪಾಸ್ಟ್ ದಿ ಪೋಸ್ಟ್]] ವಿಧಾನದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ 20 ಜನರನ್ನು 5 ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೂಲಕ [[ಅಡಿಷನಲ್ ಮೆಂಬರ್ ಸಿಸ್ಟಂ]] ನ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.   ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವು [[ಫಸ್ಟ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್]] ನ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇವರು ಸರಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.  ವೆಲ್ಷ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ [[ಕಾರ್ಯಾಂಗ]] ವಾಗಿದೆ, ಹಾಗು ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯು ತನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್‌ಗೆ ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. [[ಲಾರ್ಡ್ ರೋಜರ್ಸ್]] ವಿನ್ಯಾಸದ ಹೊಸ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬತ್ II [[St ಡೇವಿಡ್'ಸ್ ಡೇ]] ಯಂದು (1 ಮಾರ್ಚ್) 2006ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.

60ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 26ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದ[[ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಯು  [[ಕಾರ್ವಿನ್ ಜೋನ್ಸ್]] ವೇಲ್ಸ್ ನ ಮೊದಲ ಸಚಿವ (2009 ರಿಂದ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.walesonline.co.uk/news/welsh-politics/welsh-politics-news/2009/12/09/carwyn-jones-officially-nominated-as-first-minister-91466-25357282/|title=WalesOnline - News - Politics - Politics News - Carwyn Jones officially nominated as First Minister|publisher= Welsh Media Ltd|date=2009-12-09|accessdate=2009-12-09|work=WalesOnline website}}&lt;/ref&gt; [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಫಾರ್ ವೇಲ್ಸ್ ಚುನಾವಣೆ, 2007]]ರ ನಂತರ, ವೆಲ್ಷ್ ಲೇಬರ್ ಹಾಗು [[ಪ್ಲಾಯಿಡ್ ಸಿಮ್ರು; ದಿ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್]], ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ವೆಲ್ಷ್‌ನ ಸ್ವಾತಂತ್ರವನ್ನು ಬಯಸುವ ಈ ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳು ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಸರಕಾರವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ &quot;ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ&quot; [[ಒನ್ ವೇಲ್ಸ್]] ಒಪ್ಪಂದದೊಂದಿಗೆ ಒಂದು [[ಮೈತ್ರಿ]] ಸಹಭಾಗಿತ್ವಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದವು.

ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಗಿ 60 ರಲ್ಲಿ 14 ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ''ಪ್ಲಾಯಿಡ್ ಸಿಮ್ರು''  ಪಕ್ಷವನ್ನು [[ಲಿಯನ್ ವಯ್ನ್ ಜೋನೆಸ್]] ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರು [[ವೇಲ್ಸ್ ನ ಡೆಪ್ಯೂಟಿ ಫಸ್ಟ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್]].  ಪ್ಲಾಯಿಡ್ ಸಿಮ್ರು ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯ [[ಲಾರ್ಡ್ ಎಲಿಸ್-ಥಾಮಸ್]] ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ [[ಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ]]ರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳೆಂದರೆ [[ಕನ್ಸರ್ವಟಿವ್ ಪಾರ್ಟಿ]], ಹಾಲಿ 13 ಸೀಟುಗಳೊಂದಿಗೆ [[ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ]] ವಾಗಿದೆ, ಹಾಗು [[ಲಿಬಿರಲ್ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ಸ್]] ಆರು ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. &quot;ಲಿಬ್ಡೆಮ್ಸ್&quot; ಮೊದಲ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಜೊತೆ ಮುಂಚೆ ಒಂದು ಮೈತ್ರಿ ಸರಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿತ್ತು. ಒಬ್ಬ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯು ಸಹ ಇದ್ದಾರೆ.

[[ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್]] - UK ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನ ಕೆಳ ಮನೆ- [[ವೆಲ್ಷ್‌ನ ಚುನಾವಣಾಕ್ಷೇತ್ರ]]ಗಳಿಂದ ವೇಲ್ಸ್ ನ್ನು (646ರಲ್ಲಿ) 40 [[MPಗಳು]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.    ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿಯು 40 ಸೀಟುಗಳಲ್ಲಿ 29ನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.ಲಿಬಿರಲ್ ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್ಸ್ ನಾಲ್ಕು ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಪ್ಲಾಯಿಡ್ ಸಿಮ್ರು ಹಾಗು ಕನ್ಸರ್ವಟಿವ್ ಗಳು ತಲಾ ಮೂರು ಸೀಟುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/shared/vote2005/html/region_10.stm ರಿಸಲ್ಟ್ಸ್: ವೇಲ್ಸ್ ] BBC ನ್ಯೂಸ್ ಜೂನ್, 2005&lt;/ref&gt;     [[ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಫಾರ್ ವೇಲ್ಸ್]] UK ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೂರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗು ಇವರು ವೇಲ್ಸ್ ಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ವೇಲ್ಸ್ ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತ [[ವೇಲ್ಸ್ ಕಚೇರಿ]]ಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಸರಕಾರದ ಒಂದು ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. [[ಪಾಲ್ ಮರ್ಫಿ]] ವೇಲ್ಸ್ ನ ರಾಜ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು 24 ಜನವರಿ 2008ರಲ್ಲಿ [[ಪೀಟರ್ ಹೈನ್]] ನ ಬದಲಿಗೆ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಹೈನ್ ತಮ್ಮ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷದ ಉಪನಾಯಕನ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿರದ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಆರೋಪದ ತನಿಖೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಹೇನ್ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ್ದರು.

ವೇಲ್ಸ್ UK [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ [[ಚುನಾಯಿತರ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ [[ಮೆಂಬರ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನ]] 4 ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

=== ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ===
[[ಚಿತ್ರ:Cardiff tower.jpg|thumb|150px|ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ನ ಕ್ಲಾಕ್ ಟವರ್.]]
ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ವೇಲ್ಸ್‌ನ್ನು 1996ರಲ್ಲಿ 22 ಮಂಡಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಈ &quot;[[ಏಕೀಕೃತ ಅಧಿಕೃತ ಮಂಡಳಿ]]&quot;ಯು ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರಕಾರಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 
&lt;ref&gt;[http://new.wales.gov.uk/topics/localgovernment/localauthorities/?lang=en ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140530004428/http://new.wales.gov.uk/topics/localgovernment/localauthorities/?lang=en |date=2014-05-30 }} ವೆಲ್ಷ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಸರಕಾರ/ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು&lt;/ref&gt;

ಏಕೀಕೃತ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಕ್ಷೆ

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
| [[ಚಿತ್ರ:Wales Administrative Map 2009.png|thumb|600px]]
| 
| 
* [[ಮರ್ತೈರ್ ಟೈಡ್ಫಿಲ್]](''ಮರ್ತೈರ್ ಟುಡ್ಫುಲ್'' )†
* [[ಕಾಯೇರ್ಫಿಲ್ಲಿ]] (''ಕಾಯೇರ್ಫಿಲ್ಲಿ'' )†
* [[ಬ್ಲೆನು ಗ್ವೆಂಟ್]]†
* [[ಟಾರ್ಫಾರ್ಯೇನ್]](''ಟಾರ್-ಫಾಎನ್'' )†
* [[ಮಾನ್ಮೌತ್ ಷೈರ್]](''ಸರ್ ಫಿನ್‌ವೈ'' )
* [[ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್]] (''ಕಾಸ್ನೆವಿಡ್'' )*
* [[ಕಾರ್ಡಿಫ್]] (''ಕಾಯೇರ್ಡಿಡ್ '' )*
* [[ವೇಲ್ ಆಫ್ ಗ್ಲಮೋರ್ಗನ್]] (''ಬ್ರೋ ಮೋರ್ಗನ್ನ್ವಗ್'' ) † 
* [[ಬ್ರಿಡ್ಜ್ಎಂಡ್]]( ''ಪೆನ್-ವೈ-ಬೊಂಟ್ ಅರ್ ಒಗ್ವರ್'' )†
* [[ರೋಂಡಾ ಸೈನೋನ್ ಟಫ್]] †
* [[ನೀತ್ ಪೋರ್ಟ್ ಟಾಲ್ಬೊಟ್]](''ಕ್ಯಾಸ್ಟೆಲ್-ನೆಡ್ ಪೋರ್ಟ್ ಟಾಲ್ಬೊಟ್'' )† 
* [[ಸ್ವಾನ್ಸೀ]] (''ಅಬರ್ಟಾವೆ'' ) *
* [[ಕಾರ್ಮರ್ಥನ್ ಶೈರ್]](''ಸರ್ ಗೇರ್‌ಫಿರಿದ್ದೀನ್'' )
* [[ಸೆರೆಡಿಜಿಯೋನ್]]
* [[ಪೌಯಿಸ್]]
* [[ವ್ರೆಕ್ಸ್ ಹಾಮ್]](''ವ್ರೆಕ್ಸಾಮ್'' )†
* [[ಫ್ಲಿಂಟ್ಶೈರ್]](''ಸರ್ ವೈ ಫ್ಲಿಂಟ್'' )
* [[ದೆನ್ಬಿಗ್ಹ್ ಶೈರ್]] (''ಸರ್ ದ್ದೀನ್ಬಿಚ್'' )
* [[ಕಾನ್ವಿ]]†
* [[ಗ್ವಯ್ನೆಡ್]]
* [[ಐಲ್ ಆಫ್ ಏಂಜಲ್‌ಸೆ]] (''ವೈನ್ಸ್ ಮಾನ್'' )
* [[ಪೆಮ್ಬ್ರೋಕ್‌ಶೈರ್]] (''ಸರ್ ಬೆನ್ ಫ್ರೋ'' )
|}

''* ಚಿಹ್ನೆಯಿಂದ ಗುರುತುಪಡಿಸದ ವಿನಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕೌಂಟಿ ಎಂದು ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ ಅಥವಾ † (ಇದು ಕೌಂಟಿ ಬರೋಸ್). ''

''ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ [[ವೆಲ್ಷ್ ಭಾಷಾ]] ರೂಪಗಳನ್ನು ಆವರಣ ಚಿಹ್ನೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.'' .

ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಐದು ನಗರಗಳಿವೆ: [[ಕಾರ್ಡಿಫ್]], [[ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್]] ಹಾಗು ಸ್ವಾನ್ಸೀ ನಗರಗಳ ಜೊತೆಗೆ, [[ಬಂಗೊರ್]] ಹಾಗು [[St ಡೇವಿಡ್'ಸ್]] ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೂ [[ನಗರಗಳೆಂದು ಮನ್ನಣೆ]]ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

== ಕಾನೂನು ==
ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, [[ಕಿಂಗ್ ಹೆನ್ರಿ VIII]] ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ''ಲಾಸ್ ಇನ್ ವೇಲ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ 1535''  ಅನುಸಾರ ವೇಲ್ಸ್ ನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 15ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ನಡೆದ ಆಕ್ರಮಣದ ನಂತರ ನೇರವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳ ಪಡದಿದ್ದ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ [[ವೆಲ್ಷ್ ಕಾನೂನು]] ''ಡಿ ಫಾಕ್ಟೋ''  ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು.   [[ವೇಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಬರ್ವಿಕ್ ಆಕ್ಟ್ 1746]] ನ ಪ್ರಕಾರ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಎಲ್ಲ ಕಾನೂನುಗಳು ತಾನೇತಾನಾಗಿ ವೇಲ್ಸ್ ಗೆ ಕೂಡ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ( ಹಾಗು [[ಬರ್ವಿಕ್-ಅಪಾನ್ -ಟ್ವೀಡ್]], ಆಂಗ್ಲೋ-ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ). ಇದು ಕಾನೂನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಿಶದಪಡಿಸದ ಹೊರತಾಗಿ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.  ಈ ಕಾಯಿದೆಯು, ವೇಲ್ಸ್ ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಾಗೆ, 1967ರಲ್ಲಿ ರದ್ದುಮಾಡಲಾಯಿತು.  ಆದಾಗ್ಯೂ, ವೇಲ್ಸ್ ಹಾಗು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಏಕೈಕ ಕಾನೂನು ಮುಖ್ಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಸಮಾನವಾದ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ - ವೇಲ್ಸ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನು]] ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಕಾನೂನಾಗಿದೆ. (''ನೋಡಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್]]'' .)

ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾನೂನನ್ನು ಒಂದು [[ಸರ್ವಸಮಾನ ಕಾನೂನು]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಕಾನೂನಿನ [[ಸಂಹಿತೆರಚನೆ]]ಯಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ ಕಾನೂನಿನ [[ಪೂರ್ವ ನಿದರ್ಶನ]]ಗಳಿಗೆ ಬದ್ಥತೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರಚೋದನೆಗೆ ವಿರೋಧವಿದೆ. ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಹಾಗು ಸಿವಿಲ್ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಮೇಲ್ಮನವಿಯ ಉನ್ನತ ಕೋರ್ಟ್ ಎನಿಸಿದೆ.ದಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜ್ಯೂಡಿಕೇಚರ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್ ಒಂದು ಉನ್ನತವಾದ [[ವಿಚಾರಣೆಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ಹಾಗು [[ಅಪೀಲು ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ವಾಗಿದೆ.  ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳೆಂದರೆ [[ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಅಪೀಲ್]]; [[ಹೈ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟೀಸ್]] ಹಾಗು [[ಕ್ರೌನ್ ಕೋರ್ಟ್]].  ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನು [[ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ಸ್' ಕೋರ್ಟ್]] ಅಥವಾ [[ಕೌಂಟಿ ಕೋರ್ಟ್]] ನಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಳೆದ 2006ರ [[ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ]] ದ ನಂತರ, [[ವೆಲ್ಷ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ]]ಯು UK [[ಸಂಸತ್ತಿನ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹೊರಗೆ, ವೇಲ್ಸ್ ನ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಕಾನೂನು ಕರಡುಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು. ಎಲ್ಲ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮಧ್ಯಸ್ಥಗಾರರು ಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸಿದ ಹಾಗು [[ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಕಾಂಪಿಟೆನ್ಸಿ ಆರ್ಡರ್]] ನೀಡಿದ ಅಧಿಕಾರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಅದು [[ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಮೆಷರ್ಸ್]] ಹೆಸರಿನ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಆರೋಗ್ಯ ಹಾಗು ಶಿಕ್ಷಣದಂತಹ [[ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರ]] ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಮೆಷರ್ಸ್ [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಸನ]]ದ ಒಂದು ಅಧೀನ ರೂಪವಾಗಿದೆ. UKಯ-ವ್ಯಾಪಕ [[ಆಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್]] ಗಿರುವಷ್ಟು ಅವಕಾಶದ ಕೊರತೆಯಿದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿ 'ಕಾಯ್ದೆ' ಯನ್ನು UK ಸಂಸತ್ತು ಅಥವಾ ರಾಯಲ್ ಅಸ್ಸೆಂಟ್‌ನಿಂದ ಅನುಮೋದನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅಂಗೀಕರಿಸಬಹುದು.  ಈ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಸನದ ಮೂಲಕ, [[ವೆಲ್ಷ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್]] ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ [[ದ್ವಿತೀಯಕ ಕಾನೂನಿನ]] ಕರಡು ಪ್ರತಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಜೊತೆಗೆ, ಪುರಾತನವಾದ ಹಾಗು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ ವೇಲ್ಸ್ ಹಾಗು ಚೆಸ್ಟರ್ ಕೋರ್ಟ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ನ್ನು(ಸಂಚಾರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ) ಸಹ ರದ್ದು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಹಾಗು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ವೆಲ್ಷ್ ಕೋರ್ಟ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ನ್ನು ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಮೆಷರ್ಸ್ ಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು.

== ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರಣೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:Map of Wales.svg|thumb|300px|ವೇಲ್ಸ್ ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳ ನಕ್ಷೆ.]]

ವೇಲ್ಸ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್-ವೆಸ್ಟ್ [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]] ನ ಒಂದು [[ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ]] ದಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತವಿದೆ. ಅದರ [[ಭೂಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ]]ಯು {{convert|20779|km2|sqmi|0|abbr=on}}ರಷ್ಟಿದೆ - ಇದರ ಗಾತ್ರವು [[ಮ್ಯಾಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್]], [[ಇಸ್ರೇಲ್]], [[ಸ್ಲೊವೇನಿಯ]] ಅಥವಾ [[ಎಲ್-ಸಾಲ್ವಡೋರ್]] ಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ ಹಾಗು ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟಿದೆ. ಇದರ [[ಉತ್ತರ]]-[[ದಕ್ಷಿಣ]] ಭಾಗ {{convert|274|km|mi|0|abbr=on}}ದಷ್ಟಿದೆ ಹಾಗು [[ಪೂರ್ವ]]-[[ಪಶ್ಚಿಮ]] ಭಾಗ {{convert|97|km|mi|0|abbr=on}} ದಷ್ಟಿದೆ. ವೇಲ್ಸ್ ನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ ಹಾಗು ಇತರ ಮೂರು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಆವೃತ್ತವಾಗಿದೆ: ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಮೋರ್ ಹಫ್ರೆನ್]] (ಬ್ರಿಸ್ಟೊಲ್ ಕಾಲುವೆ), ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ]] ಹಾಗು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ಐರಿಶ್ ಸಮುದ್ರ]]ವಿದೆ.   ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ {{convert|1200|km|mi|0|abbr=on}}ರಷ್ಟು ಕಡಲಂಚುಗಳಿವೆ. ವೆಲ್ಷ್ ನ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗದ ಆಚೆಗೆ ಹಲವಾರು [[ದ್ವೀಪ]] ಗಳಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ [[ವೈನ್ಯಸ್ ಮಾನ್]] (ಅಂಗ್ಲೇಸೇಯ್) ದೊಡ್ಡ ದ್ವೀಪವೆನಿಸಿದೆ.

[[ಚಿತ್ರ:Snowdon from Llyn Llydaw.jpg|thumb|left|ಸ್ನೌಡಾನ್ (ಯರ್ ವಿಡ್‌ಫಾ), ಗ್ವಯ್ನೆಡ್, ವೇಲ್ಸ್ ನ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ]]
ವೇಲ್ಸ್ ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾನಾವಿಧದ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು ಬೆಟ್ಟದಾಕಾರವಾಗಿವೆ, ಉತ್ತರ ಹಾಗು ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.  ಪರ್ವತಗಳು ಕಳೆದ [[ಹಿಮಯುಗ]], [[ಡೆವೆನೆಸಿಯನ್ ಹಿಮೀಕರಣ]] ದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.  ವೇಲ್ಸ್ ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳು [[ಸ್ನೌಡೋನಿಯ]] ನಲ್ಲಿದೆ (''ಏರಿರೀ'' ). ಇದು [[ಸ್ನೌಡಾನ್]] (''ಯರ್ ವೈಡಾಫಾ'' )ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. {{convert|1085|m|ft|0|abbr=on}} ರಷ್ಟು ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇದು ವೇಲ್ಸ್ ನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾಗಿದೆ. 14 (ಅಥವಾ 15 ಇರಬಹುದು) {{convert|3000|ft|m|0}}ರಷ್ಟು ಎತ್ತರವಿರುವ  ವೆಲ್ಷ್ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ [[ವೆಲ್ಷ್ 3000ಸ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇವುಗಳು ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ.

3000ಸ್ ಗಳ ಹೊರಗೆ ಸ್ನೌಡೋನಿಯದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕಿರುವ [[ಆರನ್ ಪಾವ್‌ಡ್ವಿ]] 905ಮೀಟರ್ಸ್ ನೊಂದಿಗೆ (2,969&amp;nbsp;ft) ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತವಾಗಿದೆ.   [[ಬ್ರೆಕಾನ್ ಬೆಅಕಾನ್ಸ್]](''ಬನ್ನೂ ಬ್ರಯ್ಚೆನಿಯಾಗ್'' ) ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿದೆ (ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಶೃಂಗ [[ಪೆನ್-ವೈ-ಫ್ಯಾನ್]]{{convert|886|m|ft|0|abbr=on|disp=s}}, ಹಾಗು ಇವುಗಳನ್ನು [[ಮಧ್ಯ ವೇಲ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಯನ್ ಪರ್ವತ]] ಗಳು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಎರಡನೇಯದನ್ನು [[ಪಾಲೆಯೋಜೊಯಿಕ್]] ಶಕೆಯ ಪ್ರಾರಂಭದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಕಾಲಾವಧಿ, [[ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಯನ್]] ನ ಮೇಲೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕಳೆದ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಮುಖ ಭೂವಿಜ್ಞಾನಿ ಗಳಾದ [[ರೋಡೆರಿಕ್ ಮುರ್ಚಿಸನ್]] ಹಾಗು [[ಆಡಂ ಸೆಡ್ವಿಕ್]], ವೇಲ್ಸ್ ನ [[ಭೂವಿಜ್ಞಾನ]]ದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು [[ಸ್ತರವಿಜ್ಞಾನ]] ಹಾಗು [[ಪ್ರಾಗ್ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನ]]ದ ಕೆಲವು ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಬಳಕೆ ಮಾಡಿದರು.  ಕೆಲವು ತಕರಾರುಗಳ ನಂತರ, ಪೆಲಿಯೋಜೊಯಿಕ್ ಶಕೆಯ ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಅವಧಿಗಳಾದ [[ಆರ್ಡೋವಿಸಿಯನ್]]ಹಾಗು [[ಸಿಲುರಿಯನ್]] ಶಕೆಗಳನ್ನು, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್]] ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಯನ್ ಬಂಡೆಗಳ ಕೆಳಗೆ ಹುದುಗಿದ್ದ ಹಳೆಯ ಬಂಡೆಗಳನ್ನು [[ಪ್ರಿ-ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಯನ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
 
ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]]ಗಳಿವೆ: ಸ್ನೌಡೋನಿಯ, ಬ್ರೆಕಾನ್, ಬೇಕನ್ಸ್ ಹಾಗು [[ಪೆಮ್‌ಬ್ರೋಕ್‌ಶೈರ್ ಕೋಸ್ಟ್]]  ನಾಲ್ಕು [[ಏರಿಯಾಸ್ ಆಫ್ ಔಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಬ್ಯೂಟಿ]] (ಮಹೋನ್ನತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯವುಳ್ಳ ಪ್ರದೇಶಗಳು) ಸಹ ಇವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಂಗ್ಲೇಸೇಯ್, [[ಕ್ಲ್ವಿಡಿಯನ್ ರೇಂಜ್]], [[ಗೊವೆರ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲ]] ಹಾಗು [[ವಯೆ ವ್ಯಾಲಿ]] ಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.   ಗೊವೆರ್ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 1956ರಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ನಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಮೊದಲ ಏರಿಯ ಆಫ್ ಔಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಬ್ಯೂಟಿ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.  
[[ಚಿತ್ರ:ThreeCliffsBay.jos.500pix.jpg|thumb|ಟಾರ್ ಬೇ ಹಾಗು ತ್ರೀ ಕ್ಲಿಫ್ಸ್ ಬೇ, ಗೋವರ್( (ಗ್ವಯ್ರ್), ಸ್ವಾನ್ಸೀ.]]

ದಕ್ಷಿಣ ಹಾಗು ಪಶ್ಚಿಮ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಡಲಂಚುಗಳನ್ನು [[ಹೆರಿಟೇಜ್ ಕೋಸ್ಟ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗ್ಲಮೋರ್ಗನ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಕೋಸ್ಟ್, ಗೊವೆರ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ,[[ಪೆಮ್ಬ್ರೋಕ್ ಶೈರ್]], [[ಕಾರ್ಮರ್ಥೆನ್‌ಶೈರ್]], ಹಾಗು [[ಸೆರೆಡಿಜಿಯೊನ್]] ಕಡಲಂಚುಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಚಂಡವಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿವೆ.    ಗೊವೆರ್, ಕಾರ್ಮರ್ಥೆನ್‌ಶೈರ್, ಪೆಮ್‌ಬ್ರೋಕ್‌ಶೈರ್ ಹಾಗು [[ಕಾರ್ಡಿಗನ್ ಬೇ]] ಎಲ್ಲವು ಸ್ವಚ್ಚವಾದ ನೀಲಿ ನೀರು, ಬಿಳಿ ಮಣ್ಣಿನ ಕಡಲದಂಡೆ ಹಾಗು ಮನಮೋಹಕ ಕಡಲ ಜೀವಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.   ಇಂತಹ ದೃಶ್ಯ ವೈಭವವನ್ನು ಹೊತ್ತ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಕಡಲಿಗೆ ಒಂದು ಕರಾಳ ಮುಖವೂ ಸಹ ಇದೆ; ವೇಲ್ಸ್ ನ ದಕ್ಷಿಣ ಹಾಗು ಪಶ್ಚಿಮ ಕಡಲುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಐರಿಶ್ ಹಾಗು ಕಾರ್ನಿಶ್ ಕಡಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ತಾದ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್]] ಸಾಗರದಿಂದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿ]]/ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಯು ವರ್ಷಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಹಡಗುಗಳನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿವೆ ಹಾಗೂ ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.

ಇಸವಿ 1859 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 25ರ ರಾತ್ರಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಎದ್ದ ಚಂಡಮಾರುತವು ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ 114 ಹಡಗುಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿತು; ಆ ರಾತ್ರಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ನೌಕಾಘಾತಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ನ್ವಾಲ್ ಹಾಗು ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಹಲವರು ಅದರ ಕಡಲಂಚಿನಲ್ಲಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು.   ವೇಲ್ಸ್‌ಗೆ ಕಾರ್ನ್ವಾಲ್, ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಹಾಗು [[ಬ್ರಿಟಾನಿ]] ಯ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗಿನ ಅಸೂಯೆಹುಟ್ಟದ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದೇನೆಂದರೆ ಕೆಲವು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ನೌಕಾಘಾತ]]ದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಯುರೋಪ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಚದುರ ಮೈಲಿಗೆ ಇದು ಹೊಂದಿದೆ.  ಈ ನೌಕಾಘಾತದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಶಕೆಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಗೆ ಹೊರಟ ಹಡಗುಗಳು ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಚಂಡಮಾರುತದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡವು ಹಾಗು &quot;ಕ್ರೂರ ಸಮುದ್ರ&quot; ಜನರನ್ನು ಬಲಿ  ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.

[[ಚಿತ್ರ:Stgileswrexham.jpg|thumb|left|ವ್ರೆಕ್ಷ್ಹಾಮ್ ನಲ್ಲಿರುವ St ಗಿಲೆಸ್'ಸ್ ಚರ್ಚ್ ನ ಎತ್ತರವಾದ ಚೂಪು ಗೋಪುರ.]]
ಕಾರ್ನ್ವಾಲ್, ಬ್ರಿಟಾನಿ ಹಾಗು ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಂತೆ, ನೈಋತ್ಯ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಗೊವೆರ್, ಪೆಮ್ಬ್ರೋಕ್‌ಶೈರ್ ಹಾಗು ಕಾರ್ಡಿಗನ್ ಬೇಯ ಸ್ವಚ್ಚವಾದ ಶುದ್ಧ ನೀರು ಕಡಲ ಜೀವಿಗಳಾದ [[ಬಾಸ್ಕಿಂಗ್ ಷಾರ್ಕ್]] ಗಳು, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ [[ಕಂದು ನೀರುನಾಯಿ]], ದಪ್ಪ ತೊಗಲಿನಂತಹ ಚಿಪ್ಪುಳ್ಳ [[ಕಡಲಾಮೆಗಳು]], [[ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಗಳು]], [[ಕಡಲ ಹಂದಿಗಳು]], [[ಜೆಲ್ಲಿ ಮೀನು]], [[ಏಡಿಗಳು]] ಹಾಗು [[ಕಡಲೇಡಿ]] ಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.     ಪೆಮ್‌ಬ್ರೋಕ್‌ಶೈರ್ ಹಾಗು ಸೆರೆಡಿಜಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಬಾಟಲ್ ನೋಸ್ ಡಾಲ್ಫಿನ್]] ಗಳಿಗಾಗಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ. ಕಾರ್ಡಿಗನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[ನ್ಯೂ ಕುಅಯ್]] ಸಂಪೂರ್ಣ U.K.ಯಲ್ಲಿ ಬಾಟಲ್ ನೋಸ್ ಡಾಲ್ಫಿನ್‌ಗಳ ಬೇಸಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.

ವೇಲ್ಸ್ ಹಾಗು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಡುವಿನ ನೂತನ ಗಡಿಯನ್ನು, [[ಮಧ್ಯಯುಗ]]ದ [[ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ]] ಗಡಿಗೆರೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.   ಗಡಿ ರೇಖೆಯು (ಇದು [[ಆಫಾ'ಸ್ ಡೈಕ್]] ನ್ನು ಉತ್ತರದ ಕಡಲಿನವರೆಗೆ {{convert|40|mi|km|0|abbr=on}}ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತದೆ) [[ನೈಟನ್]] ನ್ನು ಅದರ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಷರಶಃ [[ಚರ್ಚ್ ಸ್ಟೋಕ್]] ನ್ನು ವೇಲ್ಸ್ ನ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಂದ  ತುಂಡರಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗು[[ಲ್ಯಾನಿಮೈನೆಚ್]] ಹಳ್ಳಿಯ ಮೂಲಕ ನೇರವಾಗಿ ಇಬ್ಬಾಗಿಸುತ್ತದೆ (ಅಲ್ಲಿರುವ ಪಬ್ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ರೇಖೆಯನ್ನು ಆಚೆ ಈಚೆ ಹರಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ).

[[ಚಿತ್ರ:Llyn y Fan Fawr.jpg|thumb|right|ಲಿನ್ ವೈ ಫ್ಯಾನ್ ಫಾರ್, ಬ್ರೆಕಾನ್ ಬೇಕನ್ಸ್, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದೊಳಗಿನ ಲಿನ್ ವೈ ಫ್ಯಾನ್ ಫಾಚ್ ಸಮೀಪದ ಕಾರ್ಮರ್ಥೆನ್‌ಶೈರ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ]]
[[ಚಿತ್ರ:Hollywell.jpg|thumb|left|St ವೈನ್ ಫ್ರೈಡೆ'ಸ್ ವೆಲ್, ವೇಲ್ಸ್ ನ ಏಳು ಅದ್ಬುತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು]]
''[[ಸೆವೆನ್ ವಂಡರ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್]]''  ಎಂಬುದು [[ಡಾಗರಲ್]] (ಕ್ರಮಬದ್ದವಲ್ಲದ ಕವಿತೆ) ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಏಳು ಭೌಗೋಳಿಕ ಹಾಗು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು ಬಹುಶಃ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಗೊಂಡು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರಬಹುದು.&lt;ref&gt;{0/ನೋಡಿ ಮಇಕ್ ಸ್ಟೀಫನ್ಸ್ (ed.), {1}ಕಂಪಾನ್ಯನ್ ಟು ವೆಲ್ಷ್ ಲಿಟರೇಚರ್. ಕ್ರಮಬದ್ಧವಲ್ಲದ ಪದ್ಯವನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಬಹುಶಃ [[ಆಫಾ'ಸ್ ಡೈಕ್]] ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ರಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;/ref&gt;  ಈ ಎಲ್ಲ ಅದ್ಬುತಗಳು ಉತ್ತರ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿವೆ: ಸ್ನೌಡಾನ್ (ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ), [[ಗ್ರೆಸ್ಫೋರ್ಡ್]] ಗಂಟೆಗಳು ( [[ಗ್ರೆಸ್ಫೋರ್ಡ್]] ನಲ್ಲಿರುವ [[ಆಲ್ ಸೈಂಟ್ಸ್]] ಎಂಬ [[ಮಧ್ಯಯುಗ]]ದ ಚರ್ಚ್ ನ ಘಂಟಾಮಾಲೆ), [[ಲ್ಲಾನ್ಗೊಲ್ಲೇನ್]] ಸೇತುವೆ( ''ಅಫಾನ್ ಡೈಫರ್ಡ್ವಯ್''  ನಲ್ಲಿರುವ [[ಡೀ ನದಿ]]ಯ ಮೇಲೆ 1347ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು), [[St ವಿನೇಫ್ರೈಡ್'ಸ್ ವೆಲ್]] ( [[ಫ್ಲಿಂಟ್ಶೈರ್]] ನ ''ಟ್ರೆಫ್ಫಿನ್ನೋನ್''  ನ[[ಹೋಲಿವೆಲ್]]ನಲ್ಲಿ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ), ವ್ರೆಕ್ಸ್ ಹಾಮ್(''ವ್ರೆಕ್ಸಾಮ್'' ) [[ಎತ್ತರವಾದ ಚೂಪು ಗೋಪುರ]](16ನೇ ಶತಮಾನದ ವ್ರೆಕ್ಸ್ ಹಾಮ್ ನ [[St. ಗೈಲ್ಸ್]] ಚರ್ಚಿನ ಗೋಪುರ), [[ಓವರ್ ಟನ್]] ನ [[ಯೂ]] ಮರಗಳು (ಓವರ್ ಟನ್-ಆನ್-ಡೀ ಯಲ್ಲಿರುವ [[St. ಮೇರೀಸ್]] ಚರ್ಚಿನ ಹೊರಾಂಗಣದಲ್ಲಿರುವ ಪುರಾತನ ಯೂ ಮರಗಳು) ಹಾಗು {{convert|240|ft|m|abbr=on}} ನಲ್ಲಿರುವ [[ಪಿಸ್ಟೈಲ್ ರಹೆಡರ್]] - ಒಂದು ಎತ್ತರದ [[ಜಲಪಾತ]]        ಈ ಎಲ್ಲ ಅದ್ಭುತಗಳು ಕವಿತೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ :
:''ಪಿಸ್ಟಿಲ್ ರೀಡರ್ ಎಂಡ್ ವ್ರೆಕ್ಸ್‌ಹಾಮ್ ಸ್ಟೀಪಲ್,''
::''ಸ್ನೋಡೌನ್`ಸ್ ಮೌಂಟೇನ್ ವಿತೌಟ್ ಇಟ್ಸ್ ಪೀಪಲ್''
:::''ಓವರ್‌ಟನ್ ಯಿವ್ ಟ್ರೀಸ್,ಸೇಂಟ್ ವಿನ್‌ಫ್ರೈಡ್`ಸ್ ವೆಲ್ಸ್''
::::''ಲಾಂಗಲೋನ್ ಬ್ರಿಜ್ ಎಂಡ್ ಗ್ರೆಸ್‌ಪೋರ್ಡ್ ಬೆಲ್ಸ್''

=== ಹವಾಮಾನ ===
* ಅತ್ಯಧಿಕ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ: {{convert|35.2|C|F}}ರಷ್ಟು [[ಹಾವರ್ಡೆನ್ ಬ್ರಿಜ್]], [[ಫ್ಲಿಂಟ್ ಶೈರ್]] ನಲ್ಲಿ 2 ಆಗಸ್ಟ್ 1990.
* ಅತಿಕಡಿಮೆ ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ: {{convert|-23.3|C|F}}ರಷ್ಟು [[ರಹಯದೆರ್]], [[ರದ್ನೋರ್ಶೈರ್]] ನಲ್ಲಿ (ಈಗ [[ಪೌಯಿಸ್]]) 21 ಜನವರಿ 1940ರಲ್ಲಿ.&lt;ref&gt;[http://www.metoffice.com/climate/uk/location/wales/#temperature metoffice.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207012733/http://www.metoffice.com/climate/uk/location/wales/#temperature |date=2006-02-07 }} – ತಾಪಮಾನ&lt;/ref&gt;
* ಒಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಬಿಸಿಲಿನ ಗರಿಷ್ಠ ಗಂಟೆಗಳು: ಜುಲೈ 1955ನಲ್ಲಿ [[ಪೆಮ್ಬ್ರೋಕ್‌ಶೈರ್]] ನ [[ಡೇಲ್ ಫೋರ್ಟ್]] ನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಬಿಸಿಲಿನ ಅವಧಿ 354.3 ಗಂಟೆಗಳು.&lt;ref name=&quot;Met Haul 1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/wl/|title=Met Office:Regional Climate: Wales|year=2009|publisher=[[Met Office]]|accessdate=2009-10-06|work=Met Office website|archive-date=2012-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113130422/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/wl/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
* ಒಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಬಿಸಿಲಿನ ಕನಿಷ್ಠ ಅವಧಿ: ಜನವರಿ 1962ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಕ್ನಾಕ್‌ಶೈರ್, ಲಿವಿನಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಬಿಸಿಲಿನ ಅವಧಿ 2.7 ಗಂಟೆಗಳು.&lt;ref&gt;[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20070108145245/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/location/wales/index.html#sunshine metoffice.gov.uk] – ಬಿಸಿಲು&lt;/ref&gt;
* ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಗರಿಷ್ಠ ಮಳೆ (0900 UTC – 0900 UTC): {{convert|211|mm|in|0}}[[ಗ್ಲಮೋರ್ಗನ್]], [[ರೋಂಡ]] ನಲ್ಲಿ (ಈಗ [[ರೋಂಡ ಸೈನೋನ್ ಟಾಫ್]]), 11 ನವೆಂಬರ್ 1929ರಲ್ಲಿ.&lt;ref&gt;[http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20070108145245/http://www.metoffice.gov.uk/climate/uk/location/wales/index.html#rainfall metoffice.gov.uk] – ಮಳೆ&lt;/ref&gt;
* ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಪ್ರದೇಶ - ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು {{convert|4473|mm|in|0}}ರಷ್ಟು ಮಳೆ [[ಸ್ನೌಡೊನಿಯ]] ದ [[ಕ್ರಿಬ್ ಗೊಚ್]] ನಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ, ಗ್ವೈನೆಡ್ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಬೀಳುವ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/property/3354276/The-wetter-the-better.html|title=The wetter, the better|publisher=[[The Independent]]|last=Clark|first=Ross|date=2006-10-28|accessdate=2009-09-02|archive-date=2013-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227090204/http://www.telegraph.co.uk/property/3354276/The-wetter-the-better.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=40 die as one year's rain falls in a day|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article548749.ece|publisher=[[The Times]]|last=Philip|first=Catherine|date=2005-07-28|accessdate=2009-09-02|location=London|archive-date=2010-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20100601123910/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article548749.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:Cardiff University main building.jpg|thumb|right|240px|ಕಾರ್ಡಿಫ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಧಾನ ಕಟ್ಟಡ.]]
ವೇಲ್ಸ್ ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು 18ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದೀಚೆಗೆ ಹಾಗು [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]] ಯ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಹಳವಾಗಿ [[ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ]]ಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದೆ.  [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು]], [[ತಾಮ್ರ]], [[ಕಬ್ಬಿಣ]], [[ಬೆಳ್ಳಿ]], [[ಸೀಸ]], ಹಾಗು [[ಚಿನ್ನ]] ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು [[ಸ್ಲೇಟು ಕಲ್ಲನ್ನು]] ಗಣಿಯಿಂದ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಕಳೆದ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, [[ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]] ಹಾಗು [[ಲೋಹವಿಜ್ಞಾನ]] ವು ವೆಲ್ಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಹಾಗು ಈಶಾನ್ಯ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳ [[ಭೂದೃಶ್ಯ]] ಹಾಗು [[ಸಮಾಜ]] ದ ರೂಪವನ್ನು ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡಿತು.

ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ 1980ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೂ, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಹಾಗು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ರಫ್ತು ವೆಲ್ಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದವು. ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲ ರಫ್ತು ಮಾಡುವ  ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು &lt;ref name=&quot;BBC News&quot; /&gt; ಹಾಗು, ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ I ಗೆ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಚೆ, ಇದು ಲಂಡನ್ ಅಥವಾ ಲಿವರ್ ಪೂಲ್‌ಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾದ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Rhagor 1&quot; /&gt;

ಕಳೆದ 1970ರ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ, ವೆಲ್ಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುನರ್ರಚನೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಬೃಹತ್-ಕೈಗಾರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಕಾಣೆಯಾಗಿ  ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಲಘು ಕೈಗಾರಿಕೆ]]ಗಳು ಹಾಗು [[ಸೇವೆಗಳಿಗೆ]] ಬದಲಾದವು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್, UKನಲ್ಲಿ [[ಫಾರಿನ್ ಡೈರೆಕ್ಟ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್]] (FDI) ನಿಂದ ಸಾಧಾರಣ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಷೇರುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಕಡೆ ಸೆಳೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಸ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ  'ಬ್ರಾಂಚ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ' ಮಾದರಿಯಂತಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಯತಕ್ರಮದಲ್ಲಿ [[ಸಭೆ]] ಯು ಕಡಿಮೆ [[ಕೌಶಲ್ಯ]] ಹೊಂದಿದ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು.    ಕಾರ್ಡಿಫ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್]] ನ್ನು, 1971ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ನಂತರ ಅದನ್ನು [[HBOS]] ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮಾತೃಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.

ವೇಲ್ಸ್, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು [[ಸಂಶೋಧನೆ ಹಾಗು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ]] ಮುಂತಾದ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಮೌಲ್ಯ ವರ್ಧಿತ]] ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ತನ್ನೆಡೆ ಆಕರ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಶ್ರಮ ವಹಿಸಿತು.ಭಾಗಶಃ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭ ತರುವ ಜನರ ಕೊರತೆಯು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆನ್ನಲಾಗಿದೆ(ಉದಾಹರಣೆ [[ಜನಸಂಖ್ಯೆ]]) - ವೇಲ್ಸ್ ಗೆ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಕೊರತೆಯಿದೆ ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣ ಪೂರ್ವ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಹೊರತಾಗಿ, ಇಡೀ ದೇಶವು ವಿರಳ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.   UKಯ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆರ್ಥಿಕ [[ಸಂಪಾದನೆ]]ಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯ ವರ್ಧಿತ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಕೊರತೆಯು ಬಿಂಬಿತವಾಗಿದೆ. - ಕಳೆದ 2002ರಲ್ಲಿ ಇದು [[ಸರಾಸರಿ]] EU25ನ 90%ನಷ್ಟಿತ್ತು ಹಾಗು UK ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ 80%ನಷ್ಟಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ದತ್ತಾಂಶಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬೇಕಾದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ ವಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಜೀವನ ವೆಚ್ಚ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ವೇಲ್ಸ್ ಹಾಗೂ UKಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮೃದ್ಧ ಭಾಗಗಳ ನಡುವಿನ ವಾಸ್ತವಿಕ [[ಜೀವನ ಮಟ್ಟ]]ಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿಲ್ಲ. ಕಳೆದ 2008ರಲ್ಲಿ, ವೇಲ್ಸ್ ಫೇರ್ ಟ್ರೇಡ್ ಸ್ಟೇಟಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://wales.gov.uk/about/cabinet/cabinetstatements/2008/wft/?lang=en |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-10 |archive-date=2010-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100122150728/http://wales.gov.uk/about/cabinet/cabinetstatements/2008/wft/?lang=en |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Uk1pnd2000.jpg|thumb|left|ಬ್ರಿಟಿಶ್ ನ ಒಂದು ಪೌಂಡ್ ನಾಣ್ಯ (ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ), ವೆಲ್ಷ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ನ ಚಿತ್ರ .]]

ಕಳೆದ 2002ರಲ್ಲಿ, ವೇಲ್ಸ್ ನ ಗ್ರಾಸ್ ಡೊಮೆಸ್ಟಿಕ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ (ನಿವ್ವಳ ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ)(GDP) ಕೇವಲ £26 ಶತಕೋಟಿ ಆಗಿತ್ತು ($48 ಶತಕೋಟಿ). ಇದು ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ £12,651 ನಷ್ಟು GDPಯನ್ನು ನೀಡಿತು ($19,546). ವೇಲ್ಸ್ ನ 2006ರ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಪ್ರಮಾಣವು 5.7% ನಷ್ಟಿತ್ತು - ಇದು UKಯ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ EU ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿತ್ತು.

ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ನ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಂತೆ, ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ [[ಪೌಂಡ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್]] ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಇದನ್ನು '''[[£]]'''  ಚಿಹ್ನೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ನ್ನು, ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ಕೇಂದ್ರಬ್ಯಾಂಕ್]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ( ವೇಲ್ಸ್ ಕೂಡ ಭಾಗಿಯಾಗಿದೆ). ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ಕರೆನ್ಸಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಹಾಗು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ.   [[ರಾಯಲ್ ಮಿಂಟ್]] ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡುವ [[ನಾಣ್ಯಗಳು]] ಸಂಪೂರ್ಣ UKಯಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು 1980ರಿಂದಲೂ ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್ ನ [[ಲ್ಲಂಟ್ರಿಸಂಟ್]] ನ ಏಕೈಕ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು 1968ರಿಂದಲೂ [[ಲಂಡನ್]] ನ [[ಟವರ್ ಹಿಲ್]] ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;royal mint 1&quot;&gt;{{cite web
|title=www.royalmint.gov.uk
|url=http://www.royalmint.gov.uk/Corporate/AboutUs/History/Llantrisant.aspx
|accessdate=2008-09-02
|publisher=Royal Mint
|date=2008-08-01
|work=Royal Mint website
|archive-date=2007-10-14
|archive-url=https://web.archive.org/web/20071014154808/http://www.royalmint.gov.uk/Corporate/AboutUs/History/Llantrisant.aspx
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;   
ಕಳೆದ 1971ರ [[ದಶಮಾಂಶೀಕರಣ]]ದಿಂದಲೂ, ಕಡೇಪಕ್ಷ UKಯಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಯಾಗುವ ಒಂದು ನಾಣ್ಯದಲ್ಲಾದರೂ ವೆಲ್ಷ್ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1995 ಹಾಗು 2000 ದ ಒಂದು ಪೌಂಡ್ ನಾಣ್ಯ (ಎಡಬದಿಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ).  ಆದಾಗ್ಯೂ, ಟಂಕಿಸಲಾದ ಯಾವುದೇ ನಾಣ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಹೆಸರಿರುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;royal mint 2&quot;&gt;{{cite web|title=The New Designs Revealed|url=http://www.royalmint.com/newdesigns/designsRevealed.aspx|accessdate=2008-10-11|publisher=Royal Mint|date=2008-09-30|work=Royal Mint website|archive-date=2008-05-22|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20080522150734/http://www.royalmint.com/newdesigns/designsRevealed.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಕಡಿಮೆ-ಗುಣಮಟ್ಟದ [[ಮಣ್ಣಿನಿಂದಾಗಿ]], ವೇಲ್ಸ್ ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು [[ಬೆಳೆ]]- ಬೆಳೆಯಲು ಸೂಕ್ತವಾಗಿಲ್ಲ, ಹಾಗು [[ಜಾನುವಾರು]]ಗಳ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕೃಷಿಯ ಮೇಲಿನ ಗಮನವಾಗಿದೆ. ವೆಲ್ಷ್ [[ಭೂದೃಶ್ಯ]] (ಮೂರು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಗಳು ಇದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿವೆ) ಹಾಗು 42 [[ಬ್ಲೂ ಫ್ಲಾಗ್ ಬೀಚ್]] ಗಳು ಹಾಗು ವೇಲ್ಸ್ ನ ವಿಶಿಷ್ಟ [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ]], ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ಪ್ರವಾಸಿಗ]]ರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಳ್ಳಿ ಗಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [http://new.wales.gov.uk/docrepos/40382/4038231141/403821124154/888061/891533/recreational-holidays-wales?lang=en ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ನೋಡಿ [[ಟೂರಿಸಂ ಇನ್ ವೇಲ್ಸ್]]

== ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:NHS logo in Wales.png|thumb|right|NHS ವೇಲ್ಸ್ ಲಾಂಛನ.]]
ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು NHS ವೇಲ್ಸ್ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ({{lang-cy|GIG Cymru}}), ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಹಾಗು ವೇಲ್ಸ್]] ನ NHS ನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಆಕ್ಟ್ 1946]] ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ 1969ರಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ NHS ನ ಅಧಿಕಾರವು ವೇಲ್ಸ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಗೊಂಡಿತು&lt;ref&gt;[http://www.wales.nhs.uk/sites3/page.cfm?pid=11595&amp;amp;orgid=452 ಇಂಟ್ರೋಡಕ್ಷನ್ ಟು NHS ವೇಲ್ಸ್  1960'ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090707175543/http://www.wales.nhs.uk/sites3/page.cfm?orgid=452&amp;pid=11595 |date=2009-07-07 }} www.wales.nhs.uk&lt;/ref&gt;.   ನಂತರ, NHS ವೇಲ್ಸ್ ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವೆಲ್ಷ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಗೆ ಹಾಗು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕರಿಗೆ 1999ರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಅನುಸಾರ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.

NHS ವೇಲ್ಸ್, ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗು 90,000 ಜನರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ವೇಲ್ಸ್ ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕೆಲಸ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.wales.nhs.uk/sites3/page.cfm?pid=11590&amp;amp;orgid=452 ಇಂಟ್ರೋಡಕ್ಷನ್ ಟು NHS ವೇಲ್ಸ್  - ಸ್ಟ್ಯಾಫ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090707180613/http://www.wales.nhs.uk/sites3/page.cfm?orgid=452&amp;pid=11590 |date=2009-07-07 }} www.wales.nhs.uk&lt;/ref&gt; ವೆಲ್ಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಶಾಸನಸಭೆಯಲ್ಲಿರುವ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಮಂತ್ರಿ, ವೇಲ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಸಂಪುಟ ದರ್ಜೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

== ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ==
[[ಚಿತ್ರ:Swansea from kilvey hill.jpg|thumb|ಸ್ವಾನ್ಸೀ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗು ಸ್ವಾನ್ಸೀ ಕೊಲ್ಲಿ.ಸ್ವಾನ್ಸೀ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ನಗರ]]
ಕಳೆದ [[2001ರ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ನ ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ ವೇಲ್ಸ್ ನ [[ಜನಸಂಖ್ಯೆ]]ಯು 2,903,085ನಷ್ಟಿತ್ತು. ಇದು 2005ರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ 2,958,876ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಗು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಕಾರ್ಡಿಫ್]] (''ಕಾಯೇರ್ಡಿಡ್'' ), [[ಸ್ವಾನ್ಸೀ]] (''ಅಬರ್ತಾವೆ'' ) ಹಾಗು [[ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್]] (''ಕಾಸ್ನೆವಯ್ಡ್'' )ಹಾಗು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯು [[ವ್ರೆಕ್ಸ್‌ಹ್ಯಾಮ್]] (''ವ್ರೆಕ್ಸಾಮ್'' )ನ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಕಳೆದ 2001ರ [[ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, 96%ನಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು [[ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯ ಬ್ರಿಟೀಷ]] ರಾಗಿದ್ದರು, ಹಾಗು 2.1% ಶ್ವೇತ ವರ್ಣೀಯರಲ್ಲದವರಾಗಿದ್ದರು (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಏಶಿಯನ್]] ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದರು).&lt;ref&gt;[http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=451 ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಆನ್ಲೈನ್]&lt;/ref&gt;   ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಶ್ವೇತ ವರ್ಣೀಯರಲ್ಲದ ಗುಂಪುಗಳು ದಕ್ಷಿಣದ ಬಂದರು ನಗರಗಳಾದ [[ಕಾರ್ಡಿಫ್]], [[ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್]] ಹಾಗು [[ಸ್ವಾನ್ಸೀ]] ಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತಗೊಂಡಿದ್ದವು.

ವೆಲ್ಷ್ ಏಶಿಯನ್ ಸಮುದಾಯಗಳು [[ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ II]] ನ ನಂತರ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಲಸೆಯ ಮುಖಾಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾದವು. ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ [[ಪೋಲಂಡ್]] ನಂತಹ [[EU ಅಂಗೀಕಾರ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರ]] ಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಲಸಿಗರು ನೆಲೆಯೂರುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ - ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವು ಪೋಲಂಡ್ ಜನರು ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ II ನ ನಂತರ ತಕ್ಷಣವೇ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರಿದ್ದರು. 
[[ಚಿತ್ರ:Roald Dahl Plass - Cardiff.jpg|thumb|right|ರೋಲ್ದ್ ದಹ್ಲ್ ಪ್ಲಾಸ್ಸ್, ಕಾರ್ಡಿಫ್.]]

ಕಳೆದ 2001ರ ಲೇಬರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಸರ್ವೇಯ ಪ್ರಕಾರ, ವೇಲ್ಸ್‌ನ 72% ಜನರು ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವೆಲ್ಷ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗು ಮಿಕ್ಕ 7% ಜನ ತಮ್ಮನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವೆಲ್ಷ್ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ (ವೆಲ್ಷ್ ಹಾಗು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು).   
ಇತ್ತೀಚಿನ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ವೆಲ್ಷ್ ಜನರಲ್ಲಿ 35% ವೆಲ್ಷ್ ನ ತಮ್ಮ ಹುಟ್ಟಿನ ವಂಶನಾಮವನ್ನು ಇರಿಸಿ ಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ (5.4% ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹಾಗು 1.6% ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಜನರು ಸಹ 'ವೆಲ್ಷ್' ಹೆಸರನ್ನೇ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ).&lt;ref&gt;[http://new.wales.gov.uk/docrepos/40382/40382313/293077/40382322021/res-welshdiaspora.pdf?lang=en wales.gov.uk]&lt;/ref&gt;  ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಹೆಸರುಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ 'ಗ್ರೀನಾವೇ'). ಇದು ವೆಲ್ಷ್ ನ ಪದ 'ಗೊರೋನ್ ವೇ' ಯ ಅಶುದ್ಧ ರೂಪವಾಗಿರಬಹುದು. ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇಳಿ ಬರುವ ಇತರ ಹೆಸರುಗಳೆಂದರೆ, 'ರಿಚರ್ಡ್ಸ್'. ಈ  ಹೆಸರು ಬ್ರಿಟನ್ ನ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು.

ಕಳೆದ 2002ರಲ್ಲಿ, BBC &quot;ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹಾಗು ವೆಲ್ಷ್ ಸಂತತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ&quot; ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಿತು. ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಹಾಗು ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ವಂಶವಾಹಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡುವಾಗ ಈ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಬಳಸಿತು.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/2076470.stm &quot;ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಂಡ್ ವೆಲ್ಷ್ ಆರ್ ರೇಸಸ್ ಅಪಾರ್ಟ್&quot;], ''[[BBC]]'' , 30 ಜೂನ್ 2002&lt;/ref&gt; [[ಬ್ರಯಾನ್ ಸೈಕ್ಸ್]] ಹಾಗು [[ಸ್ಟೀಫನ್ ಒಪೇನ್‌ಹೈಮೆರ್]]ಮುಂತಾದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧಕರು, ಆಧುನಿಕ ದಿನದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹಾಗು ವೆಲ್ಷ್‌ನ ಬಹುತೇಕ ಜನರು, ಬ್ರಿಟಿಶ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ ವಲಸಿಗರಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ [[ಮೆಸೋಲಿತಿಕ್]] ಹಾಗು [[ನೀಅಲಿತಿಕ್]] ಕಾಲಾವಧಿಗಳ ಜನರ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು [[ಸಾಮಾನ್ಯ ವಂಶಪರಂಪರೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ವೇಲ್ಸ್]] ಈ ವಂಶವಾಹಿ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು &quot;ಅಸಂಭಾವ್ಯ&quot; ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Amgueddfa DNA&quot; /&gt;

ಕಳೆದ 2001ರಲ್ಲಿ, ವೆಲ್ಷ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟು ಜನರು ವೇಲ್ಸ್‌ನಿಂದಾಚೆ ಜನಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ; 3% ಜನರು UKಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಜನರ ಪ್ರಮಾಣವು ದೇಶದುದ್ದಕ್ಕೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣ [[ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ವ್ಯಾಲೀಸ್]]ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರೆ, ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣ [[ಮಧ್ಯ ವೇಲ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಈಶಾನ್ಯದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. [[ಫ್ಲಿಂಟ್‌ಶೈರ್]] ನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 51% ಹಾಗು [[ಪೌಯಿಸ್]] ನಲ್ಲಿ 56% ಜನರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, [[ಬ್ಲೆನು ಗ್ವೆಂಟ್]] ಹಾಗು [[ಮೆರ್ತ್ಯರ್ ಟೈಡ್ಫಿಲ್]] ಎರಡರಲ್ಲೂ, 92% ಜನರು ವೆಲ್ಷ್-ಹುಟ್ಟಿನವರು.&lt;ref&gt;[http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=445 ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಆನ್ಲೈನ್]&lt;/ref&gt;  
ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಈ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಹೆರಿಗೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತಹ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಸೌಲಭ್ಯವು ಗಡಿಯಾಚೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿತ್ತು{{Citation needed|date=July 2008}}. ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ 1.75 ದಶಲಕ್ಷ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ತಾವು [[ವೆಲ್ಷ್]] ಹುಟ್ಟಿನವರೆಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡರೆ&lt;ref&gt;2006 ಸೆನ್ಸಸ್({{cite web|url=http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&amp;-state=dt&amp;-context=dt&amp;-reg=DEC_2000_SF4_U_PCT001:001|547;&amp;-ds_name=ACS_2006_EST_G00_&amp;-TABLE_NAMEX=&amp;-ci_type=A&amp;-mt_name=ACS_2006_EST_G2000_B04003&amp;-CONTEXT=dt&amp;-tree_id=4001&amp;-all_geo_types=N&amp;-redoLog=true&amp;-geo_id=01000US&amp;-search_results=01000US&amp;-format=&amp;-_lang=en|title=U.S. Census Bureau 2006 Census Fact Sheet|access-date=2010-06-10|archive-date=2020-02-12|archive-url=https://archive.today/20200212033636/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&amp;-state=dt&amp;-context=dt&amp;-reg=DEC_2000_SF4_U_PCT001:001|url-status=dead}})&lt;/ref&gt;, ಕೆನಡಾದ 2006ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ 467,000 ಕೆನೆಡಿಯನ್ನರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ವೆಲ್ಷ್ ಸಂತತಿಗೆ ಸೇರಿದವರೆಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;[88] ^ಎಥ್‌ನಿಕ್ ಆರಿಜಿನ್ಸ್ 2006 ಕೌಂಟ್ಸ್, ಫಾರ್ ಕೆನಡ, ಪ್ರೊವಿನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಟೆರಿಟರಿಸ್ - 20% ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ಡಾಟಾ. ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಕೆನಡಾ.&lt;/ref&gt;

=== ಭಾಷೆಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:National Eisteddfod Maes 2007.jpg|200px|right|thumb|ವೆಲ್ಷ್ ನಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವ, ವೆಲ್ಷ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಐಸ್ಟೆದ್ ವಾಡ್ ಉತ್ಸವ.]]

[[ವೆಲ್ಷ್]] ಹಾಗು [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಎರಡನ್ನು ಸಮಾನಾಂತರ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಬಹುದೆಂದು [[ವೆಲ್ಷ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ ಆಕ್ಟ್ 1993]] ಹಾಗು [[ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ 1998]] ರ ಕಾಯ್ದೆಗಳು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿವೆ. 
ಆದಾಗ್ಯೂ, UKಯಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಒಂದೇ ''ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೋ''  ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ನೋಡಿ [[ಲಾಂಗ್ವೇಜಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]]) ಹಾಗು ಇದು [[ಪ್ಲಾಯಿಡ್ ಸಿಮ್ರು]] ನಂತಹ  ರಾಜಕೀಯ ಗುಂಪುಗಳು, ವೆಲ್ಷ್ ಭಾಷೆಯ ಉಳಿವಿಗೆ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಇಂತಹ ಶಾಸನಗಳು ಸಾಕೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲು ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.plaidcymru.org/content.php?nID=173;lID=1 ಏ ಬೈಲಿಂಗ್ವಲ್ ವೇಲ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210023219/http://www.plaidcymru.org/content.php?nID=173;lID=1 |date=2009-02-10 }},  27 ಏಪ್ರಿಲ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ&lt;/ref&gt;

ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಹಾಗು ಇದರಿಂದಾಗಿ ''ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೋ''  ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ (ನೋಡಿ [[ವೇಲ್ಸ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್]]) ಆದಾಗ್ಯೂ, ಉತ್ತರ ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ವೆಲ್ಷ್ ಭಾಷೆಯನ್ನೇ ಪ್ರಥಮ ಭಾಷೆಯಾಗಿಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಹಾಗು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನ್ನು ದ್ವಿತೀಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಕಲಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 21.7% ವೆಲ್ಷ್ ಜನರು ಕೆಲ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವೆಲ್ಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಓದುತ್ತಾರೆ (2001ರ ಜನಗಣತಿ ಆಧಾರಿತ), ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೇವಲ 16% ಜನರು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡಲು, ಓದಲು ಹಾಗು ಬರೆಯಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ,&lt;ref name=&quot;RDEOGB1999&quot; /&gt; [[ಇದು ಆಡುಮಾತಿನ ಹಾಗು ಸಾಹಿತ್ಯಕ ವೆಲ್ಷ್ ನ ನಡುವಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯತಾಸ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಕಳೆದ 2004ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಭಾಷಾ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, 21.7% ಗಿಂತ  ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನರು ಭಾಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.bwrdd-yr-iaith.org.uk/cynnwys.php?langID=2&amp;amp;nID=2122&amp;amp;pID=109 2004 ವೆಲ್ಷ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ ಸರ್ವೇ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080319102507/http://www.bwrdd-yr-iaith.org.uk/cynnwys.php?pID=109&amp;nID=2122&amp;langID=2 |date=2008-03-19 }}, www.bwrdd-yr-iaith.org.uk, 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ&lt;/ref&gt;

ಇಂದು ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ವೆಲ್ಷ್ [[ಏಕಭಾಷಿ]] ಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳ ಜೊತೆಗೆ, ಕೆಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸಹ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ನಿರರ್ಗಳತೆ ಹೊಂದುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ತುಂಬಾ ವಿರಳವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಅಂದರೆ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೂ ಹಲವು ಏಕಭಾಷಿಕರು ಇದ್ದರು.&lt;ref&gt;41,155 (1951 ಸೆನ್ಸಸ್: ವೇಲ್ಸ್  ಟೋಟಲ್ ಮೋನೋ ಗ್ಲೋಟ್ಸ್)&lt;/ref&gt;   ವೇಲ್ಸ್ ನ ರಸ್ತೆಯ ಸೂಚನಾ ಫಲಕಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹಾಗು ವೆಲ್ಷ್ ಎರಡೂ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ; ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ [[ಸ್ಥಳದ ಹೆಸರುಗಳು]] ಎರಡು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತವೋ, ಅಂತಹ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಭಾಷೆಯ ರೂಪಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಾರ್ಡಿಫ್&quot; ಹಾಗು &quot;ಕಾಎರ್ಡೈಡ್&quot;), [[ಯಾವುದನ್ನು ಮೊದಲು ಸೂಚಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು]] ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಥವಾ ವೇಲ್ಸ್ ಅಲ್ಲದೆ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುವ ಹಲವು ಸಣ್ಣ ಸಮುದಾಯಗಳಿದ್ದವು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಬೆಂಗಾಲಿ]] ಅಥವಾ [[ಕ್ಯಾಂಟೋನೀಸ್]]. ವಲಸೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಇವರುಗಳು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರಿದ್ದರು.  ಈ ರೀತಿಯಾದ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಇಟಲಿಸರ್ಕಾರವು ಇಟಲಿಯನ್ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವೆಲ್ಷ್ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ [[ಇಟಾಲಿಯನ್]] ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹಾಗು ವೆಲ್ಷ್ ಭಾಷೆಗಿರುವಂತಹ ಕಾನೂನು ಸಮಾನತೆಯಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಕಡೆ ಅಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನಾಂಗೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಹಸ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ಈ ವಿಧಾನವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ನ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.    [[ಕೋಡ್-ಸ್ವಿಚಿಂಗ್]] ವೇಲ್ಸ್ ನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಾಗು ಇದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಹೆಸರುಗಳಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ &quot;ವೆಂಗ್ಲಿಶ್&quot; ಅಥವಾ ([[ಕಾಯೇರ್ನ್‌ಅರ್ಫಾನ್]] ನಲ್ಲಿ) &quot;ಕೋಫಿ&quot;.

=== ಧರ್ಮ ===
[[ಚಿತ್ರ:StDavidsCathedral Tower&amp;SouthTransept.JPG|170px|thumb|right|ಪೆಮ್ಬ್ರೋಕ್‌ಶೈರ್ ನಲ್ಲಿರುವ St. ಡೇವಿಡ್‌ನ ಕೆತೆಡ್ರಲ್]]
ವೇಲ್ಸ್ ದೇಶದ ದೊಡ್ಡ [[ಧರ್ಮ]]ವೆಂದರೆ [[ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ]]. 2001 ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 72% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಕ್ರೈಸ್ತರೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್]] ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ-ಪಂಥವಾಗಿದೆ, ಇದು 18ನೇ ಶತಮಾನದ [[ವೆಲ್ಷ್ ಮೆಥೋಡಿಸ್ಟ್ ಪುನಶ್ಚೇತನ]] ದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಜೊತೆಗೆ 1811ರಲ್ಲಿ [[ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿತು.  [[ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್]] ಇದರ ನಂತರದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಥವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಹಾಗು [[ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಮ್ಯೂನಿಯನ್]]ನ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೂಡ ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು, ಹಾಗು [[ವೆಲ್ಷ್ ಚರ್ಚ್ ಆಕ್ಟ್ 1914]]ರ ಅನುಸಾರ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸರ್ಕಾರವು ಇದರ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ತೆಗೆಯಿತು. (ಕಾಯ್ದೆಯು 1920ರವರೆಗೂ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ).

[[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್]] 3% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನಂತರದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಥವಾಗಿದೆ. ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮವಲ್ಲದ ಇತರ ಧರ್ಮಗಳು ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಇದು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 1.5% ನಷ್ಟಿದೆ. 18% ಜನರು ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿಲ್ಲವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.  ಅಪೋಸ್ಟೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ತನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಅಪೋಸ್ಟೋಲಿಕ್ ಸಮಾವೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಸ್ವಾನ್ಸೀನಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳು.  [[ಸೈಂಟ್ ಡೇವಿಡ್ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಸಂತ (ವೆಲ್ಷ್: ಡೆವಿ ಸಂತ್|ಸೈಂಟ್ ಡೇವಿಡ್ ವೇಲ್ಸ್ ನ ''ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಸಂತ''  (ವೆಲ್ಷ್: [[ಡೆವಿ ಸಂತ್]]]]). ಜೊತೆಗೆ [[St ಡೇವಿಡ್'ಸ್ ಡೇ ಯನ್ನು (ವೆಲ್ಷ್: ಡೈಯ್ಡ್ ಗ್ವಿಲ್ ಡೆವಿ ಸಂತ್|St ಡೇವಿಡ್'ಸ್ ಡೇ ಯನ್ನು (ವೆಲ್ಷ್: ''ಡೈಯ್ಡ್ ಗ್ವಿಲ್ ಡೆವಿ ಸಂತ್'']]) ಮಾರ್ಚ್ 1ರಂದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಳೆದ 1904ರಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಉಂಟಾಯಿತು (ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು [[1904-1905 ರ ಧರ್ಮ ಜಾಗೃತಿ]] ಅಥವಾ 1904ರ ಧರ್ಮ ಜಾಗೃತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ). ಇದು [[ಇವಾನ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್]] ನ ಇವ್ಯಾನ್ಜಲಿಸಂ(ಸುವಾರ್ತೆಯ ಭೋದನೆ)ನ ಮೂಲಕ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಿರುಗಾಳಿಯಂತೆ ಹಬ್ಬಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜನರು ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ [[ನಾನ್ ಕನ್ಫಾರ್ಮಿಸ್ಟ್]](ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಅಧಿಕೃತ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಚರ್ಚನ್ನು ಒಪ್ಪದ ಪಂಥ) ಹಾಗು [[ಆಂಗ್ಲಿಕನ್]] [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]] ಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಇದಕ್ಕೆ ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತಾಂತರ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದವು.      ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಇಂದಿನ ಹಲವು [[ಪೆನ್ಟಿಕಾಸ್ಟಲ್]](ಪೆನ್ಟಿಕಾಸ್ಟ್ ಪಂಥ)ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ಈ ಧಾರ್ಮಿಕ ಜಾಗೃತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆಯೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತವೆ.

[[ಇಸ್ಲಾಮ್]] ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮೇತರ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ. 2001ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ 30,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಸ್ಲಿಮರು ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.  ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್ ನ ನಗರಗಳಾದ [[ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್]], [[ಕಾರ್ಡಿಫ್]] ಹಾಗು [[ಸ್ವಾನ್ಸೀ]] ನಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂಗಳು]] ಹಾಗು [[ಸಿಖ್]] ಸಮುದಾಯಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ನಡುವೆ ಪಶ್ಚಿಮದ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾದ [[ಸೆರೆಡಿಜಿಯೋನ್]] ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮೀಯರು]] ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದಾರೆ.  
[[ಜೂಡೇಇಸಮ್]] ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಮೊದಲ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮೇತರ ಮತವಾಗಿದೆ (ಪ್ರಿ-ರೋಮನ್ ಅನಿಮಿಸಮ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ). ಆದಾಗ್ಯೂ 2001ನೇ ಇಸವಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕೇವಲ 2,000 ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಈ ಸಮುದಾಯವು ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/wales/religion/sites/timeline/pages/religion_in_wales_15.shtml BBC - ವೇಲ್ಸ್  - ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ರಿಲೀಜನ್  : ಮಲ್ಟಿಕಲ್ಚರಲ್ ವೇಲ್ಸ್ ]&lt;/ref&gt; [[ಪೇಗನಿಸಂ]] ಹಾಗು [[ವಿಕ್ಕಾ]] ತತ್ವಗಳು ಸಹ ವೇಲ್ಸ್‌ ನಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.  ಕಳೆದ 2001ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಹಾಗು ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ 7,000 ವಿಕ್ಕನ್ಸ್ ಹಾಗು 31,000 ಪೇಗನ್ಸ್ ಇದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.statistics.gov.uk/cci/nugget.asp?id=954 ರಿಲೀಜಸ್ ಪಾಪ್ಯುಲೆಷನ್ಸ್- ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ ಆನ್ಲೈನ್]&lt;/ref&gt;

== ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==
[[ಚಿತ್ರ:NationalLibraryOfWales.jpg|thumb|left|ಅಬೆರಿಸ್ಟ್‌ವಿತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]

ವೇಲ್ಸ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಭಾಷೆ, ಪದ್ಧತಿಗಳು, ರಜಾದಿನಗಳು ಹಾಗು ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.
ವೇಲ್ಸ್ ನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ಕೆಂಪು [[ವೆಲ್ಷ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್]] ನ ಚಿಹ್ನೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಾಂಛನಗಳು [[ಲೀಕ್]] ಹಾಗು [[ಡ್ಯಾಫಡಿಲ್]] ಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ವೆಲ್ಷ್ ನಲ್ಲಿ ಲೀಕ್ಸ್ ನ್ನು (ಸೆನ್ನಿನ್) ಹಾಗು ಡ್ಯಾಫಡಿಲ್ ಗಳನ್ನು (ಸೆನ್ನಿನ್ ಪೆದ್ರ್, ಲಿಟ್. ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ  &quot;(ಸೈಂಟ್) ಪೀಟರ್'ಸ್ ಲೀಕ್ಸ್&quot;) ಹತ್ತಿರದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗು ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಬದಲಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ತಪ್ಪುತಿಳಿವಳಿಕೆಯಿಂದ ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವ ಸಂಭವವಿದೆ. ಆದರೆ ಮೊದಲು ಯಾವುದು ಬಳಕೆ ಬಂತು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ.

=== ಕಲೆ ===
ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಕಲೆ]] ಯ ಹಲವು ಕೃತಿಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.museumwales.ac.uk/en/rhagor/article/1938/ |title=ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಆರ್ಟ್ ಇನ್ ಐರನ್ ಏಜ್ ವೇಲ್ಸ್, NMOW |access-date=2010-06-10 |archive-date=2010-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100113023922/http://www.museumwales.ac.uk/en/rhagor/article/1938 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ಪೂರ್ವ ಮಧ್ಯಯುಗ]] ದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವೇಲ್ಸ್ ನ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮವು]], ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಐಲ್ಸ್ ನ [[ಇನ್ಸ್ಯುಲರ್ ಆರ್ಟ್]] (ಪೂರ್ವ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ರೀತಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕೈಬರಹ) ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತ್ತು ಹಾಗು [[:ವರ್ಗ:Illuminated manuscripts of Welsh origin|ಬಹುಶಃ ವೆಲ್ಷ್ ಹುಟ್ಟಿನ]][[ಸುವರ್ಣಾಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಗೊಂಡ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ]]ಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಇದರಲ್ಲಿ 8ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಹಿಯರ್ ಫೋರ್ಡ್ ಗಾಸ್ಪಲ್ಸ್]] ಹಾಗು [[ಲಿಚ್ಫೀಲ್ಡ್ ಗಾಸ್ಪಲ್ಸ್]] ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.  ಕಳೆದ 11ನೇ ಶತಮಾನದ [[ರೈಸ್ಮಾರ್ಚ್ ಪಸಾಲ್ಟರ್]] (ಈಗ [[ಡಬ್ಲಿನ್]] ನಲ್ಲಿದೆ) [[St ಡೇವಿಡ್'ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಒಂದು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾದ ವೆಲ್ಷ್ ಕೃತಿ. ಇದು ಅಸಾಧಾರಣವಾದ ವೈಕಿಂಗ್ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂಚಿನ ಇನ್ಸ್ಯುಲರ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಳೆದ 16-18ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೆಲವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೆಲ್ಷ್ ಕಲಾವಿದರು ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಬೇರೆಡೆ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾದರು. ಆದರೆ 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಲೆ]] ಯನ್ನು ಪ್ರಬಲಗೊಳಿಸಿದ [[ಭೂದೃಶ್ಯ ಚಿತ್ರಣದ ಕಲೆ]]ಯು, ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ತವರಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಜೊತೆಗೆ ವೆಲ್ಷ್‌ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಕಲಾವಿದರ ಮಹಾಪೂರವೇ ಹರಿದುಬಂತು.  ವೆಲ್ಷ್ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ [[ರಿಚರ್ಡ್ ವಿಲ್ಸನ್]] (1714–1782) ಪ್ರಮುಖ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಭೂದೃಶ್ಯ ಚಿತ್ರಗಾರನೆಂಬುದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಾತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈತ ವೇಲ್ಸ್ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಭೂದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಲಂಡನ್ ಗೆ ಭೇಟಿಯಿತ್ತಾಗ ಹಲವು ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.museumwales.ac.uk/en/2261/ |title=NMOW, ವೆಲ್ಷ್ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ 18th ಸೆಂಚುರಿ |access-date=2010-06-10 |archive-date=2010-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100125090429/http://www.museumwales.ac.uk/en/2261/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;  
[[ಚಿತ್ರ:Thomas Jones - The Bard (1774).jpg|thumb|350px|ಥಾಮಸ್ ಜೋನ್ಸ್ ನ ದಿ ಬಾರ್ಡ್, 1774, (1742–1803)]]
ಕಳೆದ 20ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ವೆಲ್ಷ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಭರವಸೆಯಿಡಲು ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.  ಕಳೆದ 1857ರ [[ಸಂಸತ್ತಿನ ಒಂದು ಕಾಯ್ದೆ]] ಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ನುದ್ದಕ್ಕೂ ಹಲವಾರು ಕಲಾ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು, ಹಾಗು 1865ರಲ್ಲಿ [[ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್]] ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.  ಕಲಾ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರವೂ ಪದವೀಧರ ಕಲಾವಿದರ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ವೇಲ್ಸ್‌ನ್ನು ತೊರೆಯುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಯಿತು, ಆದರೆ [[ಬೆಟ್ವ್ಸ್-ವೈ-ಕೋಎದ್]] ಕಲಾವಿದರ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು ಹಾಗು ಕಲಾವಿದರ ಸಮೂಹವು [[ರಾಯಲ್ ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಯನ್ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ]] ಯನ್ನು 1881ರಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rcaconwy.org/our_history-5.aspx |title=ರಾಯಲ್ ಕ್ಯಾಮ್ಬ್ರಿಯನ್ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ |access-date=2010-06-10 |archive-date=2011-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110523004755/http://www.rcaconwy.org/our_history-5.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಶಿಲ್ಪಿ ಸರ್ ವಿಲಿಯಮ್ [[ಗೋಸ್ಕೊಂಬೆ ಜಾನ್]], ಲಂಡನ್ ನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಯೂರಿದ್ದರೂ ಸಹ ವೆಲ್ಷ್ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ಹಲವು ಶಿಲ್ಪಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. 
[[ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ಸ್]], ಲಂಡನ್ ನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಯೂರಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಆತನ ಕೃತಿಗಳು ವೆಲ್ಷ್‌ನೆಡೆಗಿನ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಿದ್ದವು. [[ಥಾಮಸ್ ಎ. ಸ್ಟೀಫನ್ಸ್]] ಹಾಗು [[ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ವಿಕಾರಿ]] ಭಾವಚಿತ್ರಕಾರರಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಇವರಿಬ್ಬರು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಹಾಗು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು.  ಸರ್ [[ಫ್ರಾಂಕ್ ಬ್ರಾಂಗ್ವಯನ್]] ವೆಲ್ಷ್ ಹುಟ್ಟಿನವರಾದರೂ, ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆದಿದ್ದರು.

ಜನಪ್ರಿಯ ವೆಲ್ಷ್ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರಾದ, [[ಅಗಸ್ಟಸ್ ಜಾನ್]] ಹಾಗು ಆತನ ಸಹೋದರಿ [[ಗ್ವೆನ್ ಜಾನ್]], ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಲಂಡನ್ ಹಾಗು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಆದರೆ ಭೂದೃಶ್ಯ ಚಿತ್ರಗಾರ ಸರ್ [[ಕಯ್ಫಿನ್ ವಿಲ್ಲಿಯಮ್]] ಹಾಗು ಪೀಟರ್ ಪ್ರೆನ್ಡರ್ಗಾಸ್ಟ್, ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯ ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲೇ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಕಲಾ ಪ್ರಪಂಚದ ವೈಶಾಲ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದರು. 
[[ಸೆರಿ ರಿಚರ್ಡ್ಸ್]] ಕಾರ್ಡಿಫ್ ನಲ್ಲಿ ವೆಲ್ಷ್ ಭೂದೃಶ್ಯ ಕಲೆಯ ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ಲಂಡನ್ ಗೆ ಸ್ಥಳಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ನಂತರವೂ; [[ಸರಿಅಲಿಸಂ]](ಅತಿ ವಾಸ್ತವಿಕತಾ ವಾದ- ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ತರ್ಕರಹಿತವಾಗಿ ಜೋಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿಸುವ ಕಲಾಪ್ರಕಾರ) ನ ಒಳಗೊಂಡ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಲಿಯ ಒಬ್ಬ ಸಾಂಕೇತಿಕ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ.  ಹಲವಾರು ಕಲಾವಿದರು ವೇಲ್ಸ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಇವರಲ್ಲಿ [[ಎರಿಕ್ ಗಿಲ್]], ಲಂಡನ್-ಹುಟ್ಟಿನ ವೆಲ್ಷ್ ಕಲಾವಿದ [[ಡೇವಿಡ್ ಜೋನ್ಸ್]], ಹಾಗು ಶಿಲ್ಪಿ [[ಜೋನ ಜೋನ್ಸ್]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. [[ದಿ ಕಾರ್ಡೋಮ ಗ್ಯಾಂಗ್]] ಕವಿ [[ಡೈಲನ್ ಥಾಮಸ್]]ಹಾಗೂ ಸ್ವಾನ್ಸೀಯ ಕವಿ ಹಾಗು ಕಲಾವಿದ [[ವೆರ್ನೋನ್ ವಾಟ್ಕಿನ್ಸ್]]ನ ಸುತ್ತ ಗಮನಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಒಂದು ಬೌದ್ಧಿಕ ಬಳಗವಾಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿ  ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ [[ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಜೇನ್ಸ್]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.   ಇಂದು ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಂತೆ ಮಹಾ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಶೈಲಿಗಳ ಕಲೆಯು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 18 ಹಾಗು 19ನೇ ಶತಮಾನ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ಹಲವಾರು ಗಮನಾರ್ಹ [[ಕುಂಬಾರಿಕೆ]] ಗಳಿವೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಯನ್ ಪಾಟರಿ (1764–1870, &quot;[[ಸ್ವಾನ್ಸೀ]] ಪಾಟರಿ&quot; ಎಂದೂ ಪರಿಚಿತ) ಹಾಗು ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಹತ್ತಿರದ [[ನಂಟ್ಗಾರ್ವ್ ಪಾಟರಿ]], ಇದು 1813ರಿಂದ 1822ರವರೆಗೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಶುದ್ಧ [[ಪೋರ್ಸೆಲಿನ್]] ನನ್ನು ತಯಾರಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ 1920ರ ತನಕ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಕುಂಬಾರಿಕೆಯ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿತ್ತು.        [[ಪೋರ್ಟ್ಮೇರಿಯನ್ ಪಾಟರಿ]] (1961ರಿಂದ) ವಾಸ್ತವಾಗಿ ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.

=== ಕ್ರೀಡೆ ===
[[ಚಿತ್ರ:Millennium Stadium, Cardiff, Wales.jpg|thumb|ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮಿಲ್ಲೇನಿಯಂ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ.]]
[[ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್]] ಹಾಗು [[ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳು. ವೇಲ್ಸ್, ಇತರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ದೇಶಗಳಂತೆ, [[ಫಿಫಾ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಪ್]], [[ರಗ್ಬಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಪ್]] ಹಾಗು [[ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ]] ಗಳಂತಹ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರೀಡಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ವಹಿಸಿದೆ (ಆದಾಗ್ಯೂ [[ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]] ನ ಮೂಲಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ). ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ನಂತೆ, ರಗ್ಬಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐಕ್ಯತೆಯ ತಿರುಳಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ [[ಉತ್ತರ ವೇಲ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ. ವೇಲ್ಸ್‌ಗೆ ರಗ್ಬಿ ಕ್ರೀಡೆಗೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಮಂಡಳಿಯಿದೆ [[ವೆಲ್ಷ್ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್]] ಹಾಗು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಗೆ [[ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್]] (ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಹಳೆಯ ಸಂಸ್ಥೆ) ಹಾಗು ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೂ ಸಹ ನಿರ್ವಹಣಾ ಮಂಡಳಿಗಳಿವೆ.   ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಹಲವು ಅಗ್ರ ಅಥ್ಲಿಟ್‌ಗಳು, ಪುರುಷ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳು ಹಾಗು ಮಹಿಳಾ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಡಿಫ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ವೇಲ್ಸ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್]] ಹಾಗು [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಡೋರ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್]] ನಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ವೇಲ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ವೆಲೋಡ್ರೋಮ್]] ಹಾಗು ಸ್ವಾನ್ಸೀ ನಲ್ಲಿರುವ [[ವೇಲ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೂಲ್]] ನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

[[ದಿ ವೆಲ್ಷ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಗ್ಬಿ ಯುನಿಯನ್ ತಂಡ]] ವು ವಾರ್ಷಿಕ ಆರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ.  ವೇಲ್ಸ್ [[ರಗ್ಬಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಪ್]] ನ ಎಲ್ಲ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ [[1999]]ರ ಕ್ರೀಡಾ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಆತಿಥೇಯ ನೀಡಿತು. ಜೊತೆಗೆ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶ ನೀಡಿತು. ವೆಲ್ಷ್ ತಂಡಗಳು [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಹೈನೆಕೆನ್ ಕಪ್]] ಹಾಗು [[ಮ್ಯಾಗ್ನರ್ಸ್ ಲೀಗ್]] (ರಗ್ಬಿ ಯುನಿಯನ್) ನಲ್ಲಿ ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಹಾಗು ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ತಂಡಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಆಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, [[EDF ಎನರ್ಜಿ ಕಪ್]] ಹಾಗು ಯುರೋಪಿಯನ್ [[ಹೈನೆಕೆನ್ ಕಪ್]] ನ್ನು ಸಹ ಆಡುತ್ತದೆ.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ಲಬ್ ತಂಡಗಳನ್ನು, 2003ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ತಂಡಗಳು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿದವು. ಇದನ್ನು ನಂತರ ನಾಲ್ಕು ವೃತ್ತಿಪರ ಪ್ರದೇಶದ ತಂಡಗಳಾದ  [[ಸ್ಕಾರ್ಲೆಟ್ಸ್]], [[ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಬ್ಲೂಸ್]], [[ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ಗ್ವೆಂಟ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ಸ್]] ಹಾಗು [[ಓಸ್ಪ್ರೆಯ್ಸ್]] 2004ರಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿದವು.   ಮಾಜಿ ಕ್ಲಬ್ ತಂಡಗಳು ಈಗ ಅರೆ-ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ಲಬ್ ಗಳಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಲೀಗ್‌ನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ತಂಡಗಳ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್]] ನಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಹತ್ತು ಮಂದಿ ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಗಾರೆಥ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ಸ್]], [[J.P.R. ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ಸ್]] ಹಾಗು [[ಗೆರಾಲ್ಡ್ ಡೇವಿಸ್]] ಇವರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ರಗ್ಬಿ ಕ್ಲಬ್ 1963ರ 'ಅಜೇಯ' [[ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ರಗ್ಬಿ ತಂಡ]]ವನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಗೆಲುವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. ಈ ನಡುವೆ [[ಲನೆಲ್ಲಿ ರಗ್ಬಿ ಕ್ಲಬ್]] ಆಲ್ ಬ್ಲಾಕ್ಸ್ ತಂಡದ ವಿರುದ್ಧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1972ರಲ್ಲಿ ಭರ್ಜರಿ ಜಯ ದಾಖಲಿಸಿತು.

ವೇಲ್ಸ್ ತನ್ನದೇ ಆದ [[ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]] ನ್ನು 1992ರಿಂದಲೂ ನಡೆಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ, ಎರಡು ವೆಲ್ಷ್ ಕ್ಲಬ್ ಗಳು ([[ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಸಿಟಿ]], ಹಾಗು [[ಸ್ವಾನ್ಸೀ ಸಿಟಿ]])[[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]] ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತವೆ ಹಾಗು ಮತ್ತೆ ನಾಲ್ಕು ವೆಲ್ಷ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಅದರ ಪೂರಕ ಲೀಗ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ.  ([[ವ್ರೆಕ್ಸ್ಹಾಮ್]], [[ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ಕೌಂಟಿ]], [[ಮೆರ್ತಿರ್ ಟೈಡ್ಫಿಲ್]], ಹಾಗು [[ಕಾಲ್ವಿನ್ ಬೇ]]).

ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ [[ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್]] ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ತಂಡಗಳು ಗಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rleague.com/db/article.php?id=35540 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-10 |archive-date=2010-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100313041336/http://www.rleague.com/db/article.php?id=35540 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ವೇಲ್ಸ್ ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ತಂಡ]] ವನ್ನು 1907ರಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡಗಳಲ್ಲೇ ಮೂರನೇ ಹಳೆಯ ತಂಡವೆಂದು ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.  ಕಳೆದ 1975ಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಹಾಗು 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ[[ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಪ್]] ನಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ತಂಡ]] ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ತಂಡವು [[1975]], [[1995]] ಹಾಗು [[2000ದ ಸ್ಪರ್ಧೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತ್ತು. ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ತಂಡವು ಸೆಮಿ-ಫೈನಲ್ಸ್ ಹಂತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ [[2008ರ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಲಭ್ಯ ಸ್ಥಾನ|2008ರ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ[[ಯಲ್ಲಿ [[ಹತ್ತು ಲಭ್ಯ ಸ್ಥಾನ]]]]]]ಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು.  ಬ್ರಿಜ್‌ಎಂಡ್ ಮೂಲದ ವೃತ್ತಿಪರ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ಕ್ಲಬ್ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಕ್ರುಸೆಡರ್ಸ್]] 2006ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಗ್ ಟು]] ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿತು. ತಂಡವನ್ನು 2008ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲೀಗ್ ಒನ್]] ಗೆ ಭಡ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ 2009ರಿಂದ ತಂಡವು [[ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್]] ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಕ್ರುಸೆಡರ್ಸ್ [[ವ್ರೆಕ್ಸ್ಹಾಮ್]] ನಲ್ಲಿರುವ [[ರೇಸ್ ಕೋರ್ಸ್ ಗ್ರೌಂಡ್]] ಗೆ 2010ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ [[ಕ್ರುಸೆಡರ್ಸ್ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್]] ಎಂದು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು.  ವೇಲ್ಸ್ ಈಗ ನೀತ್‌‍ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಹೊಂದಿರುವ ಎರಡನೇ ವೃತ್ತಿಪರ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ಕ್ಲಬ್ ಆದ [[ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯನ್ಸ್]] ಗೆ ತವರೂರಾಗಿದೆ. ಕ್ಲಬ್ [[ನೀತ್]] ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಇವರು 2010ರ [[ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಒನ್]] ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಡಲಿದ್ದಾರೆ.  ಬ್ರಿಜ್ ಎಂಡ್ ನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಾಪಿಸ್ತವಾಗಿರುವ ಕ್ರುಸೆಡರ್ಸ್ ಕೊಲ್ಟ್ಸ್, [[ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್]] ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಕಳೆದ 2003ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ವೆಲ್ಷ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಡಿವಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಂಟು ತಂಡಗಳು ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. [[ಬ್ರಿಜ್ ಎಂಡ್ ಬ್ಲೂ ಬುಲ್ಸ್]] ಹಾಗು [[ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಡೆಮಾನ್ಸ್]] ತಂಡಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವೀ ತಂಡಗಳೆನಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.

ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಹಾಗು ವೇಲ್ಸ್ ಒಂದೇ ತಂಡವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಂಡ್ ವೇಲ್ಸ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಬೋರ್ಡ್]] (ECB) ನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ [[ವೇಲ್ಸ್ ತಂಡ]] ವಿದೆ, ಇದು ಸಾಂದರ್ಬಿಕವಾಗಿ ಸೀಮಿತ-ಓವರ್‌ಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಹಾಗು ವೇಲ್ಸ್ ಕೌಂಟಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಏಕೈಕ ವೆಲ್ಷ್ ಸ್ಪರ್ಧಿಯೆಂದರೆ [[ಗ್ಲಾಮೋರ್ಗನ್ ಕೌಂಟಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಕ್ಲಬ್]].  ಇಂಗ್ಲಿಷ್ [[ಮೈನರ್ ಕೌನ್ಟೀಸ್]]ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೇಲ್ಸ್ ತಂಡವು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ವೆಲ್ಷ್ ಆಟಗಾರರು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಸೈಮನ್ ಜೋನ್ಸ್]]) ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಡಬೇಕೇ ಹೊರತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಹಾಗು ವೇಲ್ಸ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿವೆ.

ಬ್ಯಾಟ್ ಹಾಗು ಬಾಲ್ ನಿಂದ ಆಡುವ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ರೀಡೆಯೆಂದರೆ [[ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್]]. ಈ ಆಟವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಕಾರ್ಡಿಫ್]] ಹಾಗು [[ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್]] ನಗರಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಎರಡೂ ನಗರಗಳು ದೀರ್ಘವಾದ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  ಈ ಆಟವು ವೆಲ್ಷ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ ಯೂನಿಯನ್ ನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದೆ.

ಐಲ್ ಆಫ್ [[ಆಂಗ್ಲೇಸೇಯ್]]/ ವೈನಯ್ಸ್ ಮಾನ್ [[ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಗೇಮ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]] ನ ಒಂದು ಸದಸ್ಯ ದ್ವೀಪವಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ 2005ರಲ್ಲಿ ಶೆಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಕ್ರೀಡಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ, ಐಲ್ ಆಫ್ ಆಂಗ್ಲೇಸೇಯ್/ವೈನಯ್ಸ್ ಮಾನ್ 4 ಚಿನ್ನ, 2 ಬೆಳ್ಳಿ ಹಾಗು 2 ಕಂಚಿನ ಪದಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಪದಕಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 11ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು.

[[File:WalesPNGRL.JPG|thumb|left|250px|ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಕುಮುಲ್ಸ್ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್ ಪಪುವ ನ್ಯೂ ಜಿನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿತು.
ಪಂದ್ಯವು ವೇಲ್ಸ್ ನ ಪರವಾಗಿ 50-10 ಅಂಕಗಳಿಂದ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.]]
ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಿಶ್ವ ದರ್ಜೆಯ [[ಸ್ನೂಕರ್]] ಆಟಗಾರರರಿದ್ದಾರೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ರೇಯ್ ರೆರ್ಡನ್]], [[ಟೆರ್ರಿ ಗ್ರಿಫ್ಫಿಥ್ಸ್]], [[ಮಾರ್ಕ್ ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ಸ್]], [[ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಸ್ಟೀವನ್ಸ್]] ಹಾಗು [[ರಯಾನ್ ಡೇ]].  ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಹವ್ಯಾಸದಿಂದ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇಶದ ಒರಟಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ರಾಲಿ ಡ್ರೈವಿಂಗ್ ಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ ಹಾಗು ವೇಲ್ಸ್ [[ವರ್ಲ್ಡ್ ರಾಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್]] ನ ಅಂತಿಮ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿದೆ. [[ಗ್ಲಮೋರ್ಗನ್]] ಕೌಂಟರಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗು [[ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಡೆವಿಲ್ಸ್]] ಬ್ರಿಟಿಶ್ [[ಐಸ್ ಹಾಕಿ]] ಯ ಒಂದು ಬಲಶಾಲಿ ತಂಡವಾಗಿತ್ತು. ವೇಲ್ಸ್ ಹಲವಾರು ಅಥ್ಲೆಟ್ ಗಳನ್ನೂ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ, ಇವರೆಲ್ಲರೂ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ 110 ಮೀ ಹರ್ಡಲ್ಸ್ ಓಟಗಾರ [[ಕೋಲಿನ್ ಜಾಕ್ಸನ್]] ಸೇರಿದ್ದಾನೆ. ಈತ ಮಾಜಿ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಒಲಂಪಿಕ್, ವಿಶ್ವ ಹಾಗು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾನೆ. ಈತನ ಜೊತೆಗೆ [[ಟನ್ನಿ ಗ್ರೆಯ್-ಥಾಂಪ್ಸನ್]] ಪ್ಯಾರಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ.

ವೇಲ್ಸ್ ಹಲವಾರು ವಿಶ್ವ ದರ್ಜೆಯ [[ಬಾಕ್ಸರ್]] ಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ. [[ಜೋ ಕಾಲ್ಜಾಗೆ]], ಅರೆ-ವೆಲ್ಷ್, ಅರೆ-ಇಟಾಲಿಯನ್ ಹುಟ್ಟಿನ ಬಾಕ್ಸರ್ 1997ರಿಂದಲೂ  [[WBO]]ವರ್ಲ್ಡ್ ಸುಪರ್-ಮಿಡಲ್ ವೆಯಿಟ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಈತ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ WBA, WBC ಹಾಗು ರಿಂಗ್ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್ ಸುಪರ್ ಮಿಡಲ್ ವೆಯಿಟ್ ಹಾಗು ರಿಂಗ್ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್ ಲೈಟ್-ಹೆವಿವೆಯಿಟ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಮಾಜಿ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಗಳಲ್ಲಿ [[ಎನ್ಜೊ ಮ್ಯಾಕರಿನೆಲ್ಲಿ]], [[ಗಾವಿನ್ ರೀಸ್]], [[ಕೋಲಿನ್ ಜೋನ್ಸ್]], [[ಹೊವರ್ಡ್ ವಿನ್ಸ್ಟೋನ್]], [[ಪರ್ಸಿ ಜೋನ್ಸ್]], [[ಜಿಮ್ಮಿ ವೈಲ್ಡೆ]], [[ಸ್ಟೀವ್ ರೋಬಿನ್ಸನ್]] ಹಾಗು [[ರಾಬಿ ರೇಗನ್]] ಕೂಡ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ಇಬ್ಬರು ವೆಲ್ಷ್ ಚಾಲಕರು [[ಫಾರ್ಮ್ಯುಲಾ ಒನ್]] ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಮೊದಲನೆಯವರು [[ಅಲನ್ ರೀಸ್]] [[1967ರ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಗ್ರಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್]]. ಈತ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ವಿಜೇತರಾದ [[ಜಿಮ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್]] ಗಿಂತ ನಾಲ್ಕು ಅಂಕ ಹಿಂದಿದ್ದರು.  ಈ ಇಬ್ಬರು ಚಾಲಕರಲ್ಲಿ [[ಟಾಮ್ ಪ್ರೈಸ್]] ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ, ಇವರು [[1975ರ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಗ್ರಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ [[ಪೋಲ್ ಸ್ಥಾನ]]ಕ್ಕೆ (ಮೋಟಾರ್ ರೇಸ್ ನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ಸ್ಥಾನ) ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು.  ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಮಾರ್ಷಲ್ [[ಜಾನ್ಸೇನ್ ವ್ಯಾನ್ ವುರೆನ್]] ಗೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು ಇಬ್ಬರೂ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದಾಗ ಪ್ರೈಸ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಮೊಟಕಾಯಿತು. ಫಾರ್ಮ್ಯುಲಾ ಒನ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲೇ, ವೇಲ್ಸ್ [[ವರ್ಲ್ಡ್ ರಾಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್]] ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗಿನ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆದಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇಬ್ಬರು ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ವಿಜೇತ ಸಹ-ಚಾಲಕರನ್ನು ತಯಾರು ಮಾಡಿದೆ, [[ನಿಕ್ಕಿ ಗ್ರಿಸ್ಟ್]], ಈತ [[ಕಾಲಿನ್ ಮ್ಯಾಕ್ರೆ]] ಗೆ 1995ರ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಗೆಲ್ಲುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ ಹಾಗು [[ಫಿಲ್ ಮಿಲ್ಲ್ಸ್]], 2003ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮಡಿಲಿಗೆ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ [[ಪೀಟರ್ ಸೋಲ್ಬರ್ಗ್]] ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ.   ವೇಲ್ಸ್, ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಹಾಗು ವಿಶ್ವ ರಾಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ನ [[ಅಂತಿಮ ಸುತ್ತಿನ]] ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಆತಿಥೇಯ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.

[[ಫ್ರೆಡ್ಡಿ ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ಸ್]] ವಿಶ್ವ [[ಮೋಟಾರ್ ಸೈಕಲ್ ಸ್ಪೀಡ್‌ವೇ]]ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ - [[1950]]ರಲ್ಲಿ ಹಾಗು [[1953]]ರಲ್ಲಿ - ಹಾಗು ದೇಶವು ಒಂದು ವೃತ್ತಿಪರ ಸ್ಪೀಡ್‌ವೇ ತಂಡ [[ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ವಾಸ್ಪ್ಸ್]] ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಕಾರ್ಡಿಫ್]] ನ [[ಮಿಲ್ಲೇನಿಯಂ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ]] ವಾರ್ಷಿಕ ಬ್ರಿಟಿಶ್ [[ಸ್ಪೀಡ್ ವೇ ಗ್ರಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್]]ನ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.  ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ವರ್ಲ್ಡ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ಸುತ್ತಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ.

ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ವೆಲ್ಷ್ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಲ್ಲಿ 11 ಬಾರಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗೆದ್ದ [[ಪ್ಯಾರಲಿಂಪಿಕ್ಸ್]] ಅಥ್ಲೆಟ್ [[ಟನ್ನಿ ಗ್ರೆಯ್-ಥಾಂಪ್ಸನ್]], ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ [[ರಯಾನ್ ಗಿಗ್ಸ್]]- ಈತ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಮಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ಯುನೈಟೆಡ್]] ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ಆಡುತ್ತಾನೆ, BDO ವಿಶ್ವ [[ಡಾರ್ಟ್ಸ್]] ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ [[ರಿಚಿ ಬರ್ನೆಟ್]] ಹಾಗು ಮಾರ್ಕ್ ವೆಬ್ಸ್ಟರ್, [[ಬೀಜಿಂಗ್ 2008 ಒಲಂಪಿಕ್]] [[ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ವಿಜೇತರು]] ಹಾಗು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಸೈಕಲ್ ಸವಾರರಾದ [[ನಿಕೋಲ್ ಕುಕ್]] ([[ರೋಡ್ ರೇಸ್]]), ಈಕೆ 2006 ಹಾಗು 2007ರ [[ಗ್ರಾಂಡೆ ಬೌಕ್ಲೆ]] - ಮಹಿಳೆಯರ [[ಟೂರ್ ಡಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್]] ನ ವಿಜೇತೆ. ಹಾಗು [[ಗೆರೈಂಟ್ ಥಾಮಸ್]] ([[ಟೀಮ್ ಪರ್ಸ್ಯೂಟ್]]), ಈತ [[2007ರ ಟೂರ್ ಡಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ. [[ಕಾಮನ್ ವೆಲ್ತ್ ಗೇಮ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಶೂಟಿಂಗ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಹಾಗು ಕಂಚಿನ ಪದಕ ವಿಜೇತರಾದ [[ಡೇವ್ ಫೆಲ್ಪ್ಸ್]], [[ಬೀಜಿಂಗ್ 2008 ಒಲಂಪಿಕ್]] ರಜತ ಪದಕ ವಿಜೇತ ([[10 ಕಿಮೀ ಮ್ಯಾರಥಾನ್]])ಹಾಗು ಅಥೆನ್ಸ್ 2004 ಒಲಂಪಿಕ್ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ವಿಜೇತ ([[1500 ಮೀ ಫ್ರೀ ಸ್ಟೈಲ್]]) ಈಜುಪಟು [[ಡೇವಿಡ್ ಡೇವಿಸ್]], ಸೈಕ್ಲಿಸ್ಟ್ [[ಸೈಮನ್ ರಿಚರ್ಡ್ಸನ್]], [[2008ರ ಬೇಸಿಗೆ ಪ್ಯಾರಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ವಿಜೇತ(1 ಕಿಮೀ/೩ ಕಿಮೀ ಟೈಮ್ ಟ್ರಯಲ್) ಮುಂತಾದವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.{1/}|2008ರ ಬೇಸಿಗೆ ಪ್ಯಾರಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ವಿಜೇತ(1 ಕಿಮೀ/೩ ಕಿಮೀ ಟೈಮ್ ಟ್ರಯಲ್) ಮುಂತಾದವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.{1/}&lt;ref name=&quot;BBC 2&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/other_sports/disability_sport/latest_results/default.stm BBC ಸ್ಪೋರ್ಟ್ - ರಿಸಲ್ಟ್ಸ್- ಮಂಗಳವಾರ 9 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್]. 9 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ&lt;/ref&gt;]]

ಕಳೆದ 2006ರಿಂದ, ವೇಲ್ಸ್ ತನ್ನದೇ ಆದ ವೃತ್ತಿಪರ [[ಗಾಲ್ಫ್]] ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ, ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಟೂರ್.  ವೆಲ್ಷ್ ನ ಗಮನಾರ್ಹ ಗಾಲ್ಫ್ ಆಟಗಾರರೆಂದರೆ [[ಬ್ರಿಯನ್ ಹಗ್ಗೆಟ್]], [[ಐಯಾನ್ ವೂಸ್ನಾಮ್]], [[ಬ್ರಾಡ್ಲೆ ಡ್ರೆಡ್ಜ್]] ಹಾಗು [[ಫಿಲಿಪ್ ಪ್ರೈಸ್]].  [[ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್]] ನಲ್ಲಿರುವ [[ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಮ್ಯಾನರ್]] 2010ರ [[ರೈಡರ್ ಕಪ್]] ಗೆ ಆತಿಥೇಯ ನೀಡುತ್ತದೆ.

ವೇಲ್ಸ್ [[ಪರ್ವತಾರೋಹಣ]]ಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.

ವೇಲ್ಸ್ ನ್ನು [[ಸರ್ಫಿಂಗ್]] ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ಮೊದಲ ದೇಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Surfing In Wales&quot;&gt;[http://surf.transworld.net/2009/05/28/go-there-wales-united-kingdom/ ಸರ್ಫಿಂಗ್ ಇನ್ ವೇಲ್ಸ್ ]&lt;/ref&gt;

=== ಸಮ‌ೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ ===
ವೆಲ್ಷ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಡಿಫ್ ತವರೂರೆನಿಸಿದೆ. [[BBC ವೇಲ್ಸ್]] ಕಾರ್ಡಿಫ್ ನಲ್ಲಿರುವ [[ಲಾನ್ಡಫ್ಫ್]] ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಹೊಂದಿದೆ. ಇದು [[BBC ಒನ್]] ಹಾಗು [[BBC ಟು]] ವಾಹಿನಿಗಳಿಗೆ ವೆಲ್ಷ್-ಆಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ.     BBC 2W, BBC ಟು ನ ವೆಲ್ಷ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪಾಂತರವಾಗಿದೆ, ಹಾಗು ವೇಲ್ಸ್ ಆಧಾರಿತ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ವಾರ ರಾತ್ರಿ 8.30pm ಹಾಗು  10pmವರೆಗೂ ಬಿತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. [[ITV]] UKಯ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಸರಣಾ ವಾಹಿನಿಯು ವೆಲ್ಷ್-ಆಧಾರಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ITV ವೇಲ್ಸ್ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಡಿಫ್ ನಲ್ಲಿರುವ [[ಕಲ್ವರ್ ಹೌಸ್ ಕ್ರಾಸ್]] ನಲ್ಲಿ ವಾಹಿನಿಯ ಸ್ಟುಡಿಯೋ‌ಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.
ಕಾರ್ಡಿಫ್ ನ [[ಲಾನಿಶೆನ್]] ನಲ್ಲಿ [[S4C]] ವಾಹಿನಿಯು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದು ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವೆಲ್ಷ್ ಭಾಷೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒತ್ತಡದ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇತರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಚಾನೆಲ್ 4]] ಜೊತೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಭಾಷೆಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ''S4C ಡಿಜಿಡೋಲ್'' (S4C ಡಿಜಿಟಲ್), ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವೆಲ್ಷ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನೇ ಬಿತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಚ್ಯಾನಲ್ 4 ಹಾಗು ಚ್ಯಾನಲ್ 5 ಇದೀಗ ಡಿಜಿಟಲ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಹಾಗು ಉಪಗ್ರಹದ ಮೂಲಕ ದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

[[BBC ರೇಡಿಯೋ ವೇಲ್ಸ್]], ವೇಲ್ಸ್ ನ ಏಕೈಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಭಾಷಾ ಬಾನುಲಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ [[BBC ರೇಡಿಯೋ ಸಿಮ್ರು]] ವೇಲ್ಸ್ ನುದ್ದಕ್ಕೂ ವೆಲ್ಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ವೇಲ್ಸ್ ನುದ್ದಕ್ಕೂ ಹಲವಾರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಬಾನುಲಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ರೆಡ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ FM]], [[ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಡಿಫ್]], [[ದಿ ವೇವ್]], [[ಸ್ವಾನ್ಸೀ ಸೌಂಡ್]], [[ಹಾರ್ಟ್ ಚೆಶೈರ್ ಅಂಡ್ ನಾರ್ತ್ ಈಸ್ಟ್ ವೇಲ್ಸ್]], [[ಹಾರ್ಟ್ ನಾರ್ತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಕೋಸ್ಟ್]], [[ನೇಶನ್ ರೇಡಿಯೋ]], [[102.5 ರೇಡಿಯೋ ಪೆಮ್ಬ್ರೋಕೆಶೈರ್]], [[97.1 ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಮಾರ್ಥನ್ಶೈರ್]], [[ಹಾರ್ಟ್ ಸಿಮ್ರು]], [[ರೇಡಿಯೋ ಸೆರೆಡಿಜಿಯೋನ್]] ಹಾಗು [[ರಿಯಲ್ ರೇಡಿಯೋ]] ಗಳು ಸೇರಿವೆ.

ಬ್ರಿಟನ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಹಾಗು ಓದಲ್ಪಡುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳೇ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲೂ ಸಹ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗು ಓದಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಮೂಲದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನೂ ನೀಡಿ ಮರುಮುದ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.   ವೇಲ್ಸ್-ಮೂಲದ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ: ''[[ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಎಕೋ]]'' , ''[[ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಆರ್ಗಸ್]]'' , ''[[ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಇವಿನಿಂಗ್ ಪೋಸ್ಟ್]]'' , ''[[ಲಿವರ್ ಪೂಲ್ ಡೈಲಿ ಪೋಸ್ಟ್]]''  (ವೆಲ್ಷ್ ಆವೃತ್ತಿ), ಹಾಗು ''[[ವೈ ಸಿಮ್ರೋ]]'' , ಒಂದು ವೆಲ್ಷ್ ಭಾಷಾ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ''[[ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಮೇಲ್]]'' , ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳೀಯ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ''ವೇಲ್ಸ್ ಆನ್ ಸಂಡೇ''  ಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾನುವಾರದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಎರಡೂ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು UKಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದಿನಪತ್ರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆ [[ಟ್ರಿನಿಟಿ ಮಿರ್ರರ್]] ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ.    ''ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಮೇಲ್''  ಹಾಗು ''ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಎಕೋ''  ಗಳು [[ಕಾರ್ಡಿಫ್ ನಗರ ಕೇಂದ್ರ]] ದ ಥಾಮ್ಸನ್ ಹೌಸ್ ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.

ವೆಲ್ಷ್ ಭಾಷೆಯ ಮೊದಲ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ, ''[[ವೈ ಬಿಡ್]]''  3 ಮಾರ್ಚ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/6768879.stm |title=Welsh language paper is unveiled |accessdate=2007-08-27 |date=20 June 2007 |publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, 15 ಫೆಬ್ರವರಿ 2008ರಲ್ಲಿ, ''ವೈ ಬಿಡ್''  ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/mid/7245774.stm |title=Daily Welsh newspaper abandoned| publisher=[[BBC News Online]]|date=15 February 2008}}&lt;/ref&gt;.

ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಭಾಷಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲೇ, ಹಲವಾರು ವೆಲ್ಷ್-ಭಾಷಾ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ ಹಾಗು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 20 ಮುದ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಟಣೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು 500-600 ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;http://www.aber.ac.uk/~merwww/english/lang/ವೆಲ್ಷ್{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} .htm&lt;/ref&gt;{{Failed verification|date=February 2009}}

ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲ್ಟ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಸರಣಿಯ ಮರುರೂಪ ''[[ಡಾಕ್ಟರ್ ಹೂ]]''  ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ (BBC ವೇಲ್ಸ್) ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಲವು ಸಂಚಿಕೆಗಳು [[ಕಾರ್ಡಿಫ್]] ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಹಾಗು ನಿರ್ಮಾಣವು ವೇಲ್ಸ್ ನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಅತ್ಯಾಶ್ಚರಕರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಅದರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಮುಂದಿನ ಭಾಗ ''[[ಟಾರ್ಚ್ ವುಡ್]]''  ನ್ನು [[ಜಾನ್ ಬರ್ರೌಮ್ಯಾನ್]] ಒದಗಿಸಿದರು. ಡಾಕ್ಟರ್ ಹೂ ಜೊತೆಗೆ ತಳುಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುವ ಇದನ್ನೂ ಸಹ ಕಾರ್ಡಿಫ್ ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

=== ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ ===
ವೇಲ್ಸ್ 80% ರಷ್ಟು ಭೂ ಪ್ರದೇಶವು ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗವು ಮಾತ್ರ [[ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ]]ವಾದ ಭೂಮಿಯಾಗಿದೆ; ಉಳಿದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಭೂಮಿಯು ಸ್ಥಿರವಾದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲನ್ನು ಅಥವಾ ಕುರಿ ಹಾಗು ಹಸುಗಳು ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿಂಡಿಗೆ ಮೇಯಲು ಇರುವ ಒರಟಾದ ನೆಲವಾಗಿದೆ.  ಆದಾಗ್ಯೂ [[ಮಾಂಸದ ಹಸು]]ಗಳು ಹಾಗು [[ಹೈನು ದನ]]ಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕಾರ್ಮರ್ಥೆನ್‌ಶೈರ್]] ಹಾಗು [[ಪೆಮ್ಬ್ರೋಕ್‌ಶೈರ್]]ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೇಲ್ಸ್ [[ಕುರಿ]] ಸಾಕಣೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಹೀಗಾಗಿ ವೆಲ್ಷ್ ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ [[ಕುರಿಮರಿ]] ಯ [[ಮಾಂಸ]]ವನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೆಲವೊಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಲಾವೆರ್ ಬ್ರೆಡ್]] ([[ಸಮುದ್ರದ ಜೊಂಡಿ]]ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದಂತಹದು), [[ಬಾರ ಬ್ರಿತ್]] (ಹಣ್ಣಿನ ಬ್ರೆಡ್), [[ಕಾವ್ಲ್]]( ಕುರಿಮರಿಯ [[ಮಾಂಸದ ಭಕ್ಷ್ಯ]]) ಹಾಗು [[ಕಾವ್ಲ್ ಸೆನ್ನಿನ್]] ([[ಲೀಕ್ ಸೂಪ್]]), [[ವೆಲ್ಷ್ ಕೇಕು]]ಗಳು ಹಾಗು ವೆಲ್ಷ್ [[ಲ್ಯಾಂಬ್]] ಗಳು ಸೇರಿವೆ.   ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಬೆಳಗಿನ ಉಪಹಾರದಲ್ಲಿ ಮಾಂಸದ ತುಂಡಿನ ಜೊತೆಗೆ [[ಕಾಕಲ್]] ಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [https://web.archive.org/web/20041228223132/http://www.bbc.co.uk/wales/overnightsuccess/customercare/food/breakfastchoices.shtml]

ಕಳೆದ 2005ರ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕ್ಯೂಲಿನರಿ ಟೀಮ್ಸ್(ಪಾಕಶಾಲೆಯ ತಂಡಗಳು)  ಲಕ್ಸಂಬರ್ಗ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಡುಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯೂಲಿನರಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಪ್ ನೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದವು. ತಂಡಗಳು ಎಂಟು ಚಿನ್ನ, 15 ಬೆಳ್ಳಿ ಹಾಗು ಏಳು ಕಂಚಿನ ಪದಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ 7ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು.{{Citation needed|date=August 2007}}

=== ಸಂಗೀತ ===
[[ಚಿತ್ರ:Gwyneth Jones.JPG|thumb|190px|left|Welsh soprano Gwyneth Jones (soprano)|ವೆಲ್ಷ್ ಸಪ್ರಾನೋ ಗ್ವೈನೆತ್ ಜೋನ್ಸ್]]
''[[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಐಸ್ಟೆದ್ ವಾಡ್]]''  ವೆಲ್ಷ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾವ್ಯ ಹಾಗು ಸಂಗೀತದ ಉತ್ಸವ. ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ವಿವಿಧ ಪಟ್ಟಣ ಅಥವಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಲ್ಲಾನ್ಗೊಲ್ಲೇನ್ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐಸ್ಟೆಡ್ ಫಾಡ್]]''  ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐಸ್ಟೆಡ್ ಫಾಡ್‌ ಅನುಕರಣೆಯೇ ಆದರೂ ವಿಶ್ವದ ಗಾಯಕರು ಹಾಗು ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ವೇಲ್ಸ್ ನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ &quot;ಗೀತೆಯ ಭೂಮಿ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಹಾರ್ಪ್]] ವಾದಕರು, [[ಪುರುಷ ಗಾಯನ ಮೇಳ]] ಗಳು, ಹಾಗು ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇವರಲ್ಲಿ [[ಸರ್ ಗೆರೈಂಟ್ ಇವಾನ್ಸ್]], [[ಡೇಮ್ ಗ್ವಯ್ನೆತ್ ಜೋನ್ಸ್]], [[ಡೇಮ್ ಆನ್ನೆ ಇವಾನ್ಸ್]], [[ಡೇಮ್ ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಪ್ರೈಸ್]], [[ಐವೊರ್ ನೋವೆಲ್ಲೋ]], [[ಜಾನ್ ಕಾಲೆ]], [[ಸರ್ ಟಾಮ್ ಜೋನ್ಸ್]], [[ಚಾರ್ಲೆಟ್ ಚರ್ಚ್]], [[ಬೋನ್ನಿ ಟೈಲರ್]], [[ಬ್ರಯ್ನ್ ಟರ್ಫೆಲ್]], [[ಡೊನ್ನ ಲೆವಿಸ್]], [[ಮೇರಿ ಹಾಪ್ಕಿನ್]], [[ಕ್ಯಾಥೆರಿನ್ ಜೆಂಕಿನ್ಸ್]], [[ಮೆಯಿಕ್ ಸ್ಟೀವನ್ಸ್]], [[ಡೇಮ್ ಶಿರ್ಲೆಯ್ ಬಸ್ಸೇಯ್]], [[ಡಫ್ಫಿ]], [[ಜೆಮ್]] ಹಾಗು [[ಅಲೆಡ್ ಜೋನ್ಸ್]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ಕಳೆದ 1990ರ [[ಇಂಡಿ]] ವಾದ್ಯ ಮೇಳಗಳಾದ [[ಮಾನಿಕ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಪ್ರೀಚರ್ಸ್]], [[ಕ್ಯಾಟಟೋನಿಯ]], [[ಸ್ಟೀರಿಯೋಫೋನಿಕ್ಸ್]], [[ಫೀಡರ್]], [[ಸುಪರ್ ಫರ್ರಿ ಅನಿಮಲ್ಸ್]], ಹಾಗು [[ಗಾರ್ಕಿ'ಸ್ ಜೈಗೋಟಿಕ್ ಮಿನ್ಸಿ]], ಹಾಗು ನಂತರದ [[ಗೋಲ್ಡಿ ಲುಕಿನ್' ಚೈನ್]], [[ಮ್ಯಾಕ್ ಲಸ್ಕಿ]], [[ದಿ ಆಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್]], [[ಸ್ಟೀವ್ಲೆಸ್]] ಹಾಗು [[ಲಾಸ್ ಕಾಂಪೆಸಿನೋಸ್!]]    ಇವೆಲ್ಲವೂ ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇತರ, ಕೆಳ ಮೇನ್ ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳೂ ಸಹ ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಸ್ಕಿನ್ ಡ್ರೆಡ್]], [[ದಿ ಬ್ಲಾಕ್ ಔಟ್]], [[ಲಾಸ್ಟ್ ಪ್ರಾಫೆಟ್ಸ್]], [[ಕಿಡ್ಸ್ ಇನ್ ಗ್ಲಾಸ್ ಹೌಸಸ್]], [[ಬುಲ್ಲೆಟ್ ಫಾರ್ ಮೈ ವ್ಯಾಲೆಂಟೈನ್]], [[ಫ್ಯೂನರಲ್ ಫಾರ್ ಏ ಫ್ರೆಂಡ್]] ಮುಂತಾದವುಗಳು 1970ರಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾನ್]] ವಾದ್ಯತಂಡಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಬಂದವು. ಬೀಟಲ್ಸ್-ಪೋಷಿತ ಪವರ್ ಪಾಪ್ ತಂಡ ಬ್ಯಾಡ್ ಫಿಂಗರ್ ಸಹ ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ತಂಡದ ಸ್ಥಾಪಕ ಪೀಟರ್ ಹಾಮ್ ಹಾಗು ಡ್ರಂ ವಾದಕ ಮೈಕ್ ಗಿಬ್ಬಿನ್ಸ್ ಇಬ್ಬರೂ ಸ್ವಾನ್ಸೀ ನಗರದವರು). ಜನಪ್ರಿಯ [[ನ್ಯೂ ವೇವ್]]/[[ಸಿಂಥ್ ಪಾಪ್]] ತಂಡ [[ಸ್ಕ್ರಿಟ್ಟಿ ಪೋಲಿಟ್ಟಿ]], ಗಾಯಕ/ಹಾಡುಬರಹಗಾರ ಹಾಗು [[ಕಾರ್ಡಿಫ್]] ನ ಸ್ಥಳೀಯ [[ಗ್ರೀನ್ ಗಾರ್ಟ್ ಸೈಡ್]] ಗೆ ಒಂದು ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿತ್ತು.

[[ಚಿತ್ರ:Crasdant-anoriant2008.png|thumb|190px|right|ಕ್ರಾಸ್ಡನ್ಟ್, ವೆಲ್ಷ್‌ನ ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ವಾದ್ಯ ತಂಡ.]]
[[ಚಿತ್ರ:sianjames anoriant.jpg|left|thumb|200px|ಇಂಟರ್ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಡೆ ಲೋರಿಯೆಂಟ್ ನ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೆಲ್ಷ್ ಜಾನಪದ ಗಾಯಕ ಹಾಗು ಹಾರ್ಪ್ ವಾದಕ ಸಿಯನ್ ಜೇಮ್ಸ್ ನೇರಪ್ರದರ್ಶನದ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ]]
ವೆಲ್ಷ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಗು [[ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ]] ದ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಪ್ರದರ್ಶಕರು ಹಾಗು ವಾದ್ಯ ತಂಡಗಳಾದ [[ಕ್ರಾಸ್ಡನ್ಟ್]], [[ಕಾರ್ರೆಗ್ ಲಫಾರ್]], [[ಫರ್ನ್ ಹಿಲ್]], [[ಸಿಯಾನ್ ಜೇಮ್ಸ್]], [[ರಾಬಿನ್ ಹುವ್ ಬೋವೆನ್]], ಹಾಗು [[ದಿ ಹೆನ್ನೆಸ್ಸಿ]]ಸ್ ಮುಂತಾದವರಿಂದ ಮರು ಜೀವಂತಿಕೆ ಪಡೆದಿದೆ. ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತ ಹಾಗು ನೃತ್ಯವನ್ನು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಿವೆ. ವೆಲ್ಷ್ ಫೋಕ್ ಸಾಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿ (ಸೈಮ್ಡೈತಾಸ್ ಅಲವೊನ್ ಗ್ವೆರಿನ್ ಸಿಮ್ರು) ಹಲವಾರು ಹಾಡುಗಳ ಹಾಗು ರಾಗಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರಕಟಣೆ ಮಾಡಿದೆ.   ವೆಲ್ಷ್ ಫೋಕ್ ಡಾನ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿ (ಸೈಮ್ಡೈತಾಸ್ ಡಾನ್ಸ್ ವೆರಿನ್ ಸಿಮ್ರು) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹವ್ಯಾಸಿ ನೃತ್ಯ ತಂಡಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಹಾಯಾರ್ಥ ವಿಷಯಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾದ್ಯಗಳ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಕ್ಲಿಯರ್, ವಾದ್ಯಗಳಾದ ಹಾರ್ಪ್, ''ಟೆಲ್ಯಿನ್ ಡೈರೆಸ್''  ([[ಮೂರು ಹಾರ್ಪ್]] ಗಳು), ಫಿಡಲ್ (ಪಿಟೀಲನ್ನು ಹೋಲುವ ಒಂದು ವಾದ್ಯ), [[ಕ್ರ್ವಥ್]], ''ಪಿಬ್ಗಾರ್ನ್''  (ಹಾರ್ನ್ ಪೈಪ್) ಹಾಗು ಇತರ ವಾದ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಮ್ಮಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.   [[ಸೆರ್ಡ್ ದಾಂಟ್]] ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಅದರ ವಿಶೇಷ ಹಾಡಿನ ಕಲೆಯನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕ ಒಂದು-ದಿನದ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. 
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುವ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾದ ಟ್ರಕ್, ವೇಲ್ಸ್‌ನುದ್ದಕ್ಕೂ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುಖಾಂತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತದ ಪರವಾಗಿ ಸಮರ್ಥನೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವೆಲ್ಷ್ [[ಸ್ತೋತ್ರ]] ರಚನೆಗಾಗಿ, ಇತಿಹಾಸದ ವಾಚನಕ್ಕಾಗಿ, ಸಣ್ಣ ಐ ಸ್ಟೆದ್ ವಾಡ್(ವೆಲ್ಷ್ ಉತ್ಸವ) ಗಳಿಗೆ, ಇತಿಹಾಸದ ವಾಚನಕ್ಕೆ, ಹಾಗು ಪದ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. 
{{fixbunching|beg}}
[[ಚಿತ್ರ:John Cale (2006).jpg|thumb|190px|right|2006ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಕಾಲೇ.]]
{{fixbunching|mid}}
[[ಚಿತ್ರ:Russell1907-2.jpg|thumb|190px|right|ಬರ್ಟ್ರಂಡ್ ರಸೆಲ್, ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ 1950 ನೋಬಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು]]
{{fixbunching|end}}

ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ 'ಸಿನ್ ರಾಕ್ ಜಿಮ್ರಾಗ್'(ವೆಲ್ಷ್ ಭಾಷಾ ರಾಕ್ ಶೈಲಿ) ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರಾಕ್ ನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ನವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.   [[ಸ್ನೌಡೋನಿಯ]] ಡ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ [[ಡೋಲ್ಗೆಲ್ಲು]] 1992ರಿಂದಲೂ ವಾರ್ಷಿಕ ಸೇಸಿವ್ನ್ ಫಾವ್ರ್ (ದೊಡ್ಡ ಸಭೆ) ಉತ್ಸವವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.    ಇದು ವೆಲ್ಷ್-ಭಾಷಾ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಸವವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ.

[[BBC ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್]] ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ  ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಜಗದ್ವಿಖ್ಯಾತ [[ವೆಲ್ಷ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆಪರ]], ಈಗ ತನ್ನ ಶಾಶ್ವತವಾದ ನೆಲೆಯನ್ನು [[ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಬೇ]] ನಲ್ಲಿರುವ [[ವೇಲ್ಸ್ ಮಿಲ್ಲೇನಿಯಂ ಸೆಂಟರ್]] ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ.  [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯೂತ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್]] ನಂತಹ ಮಾದರಿಯು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಮೊದಲನೇಯದಾಗಿದೆ.

=== ಸಾಹಿತ್ಯ ===

== ಸಾರಿಗೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:Second Severn crossing.jpg|thumb|right|M4 ಮೋಟರ್‌ವೇ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಸೆಕೆಂಡ್ ಸೇವೆರ್ನ್ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್]]
ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಹೆದ್ದಾರಿ ಹಾಗು [[ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್]] ಕರಾವಳಿಯ ಇತರ ನೆಲೆಗಳಿಗೆ [[M4 ಮೋಟಾರ್ ವೇ]] ಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಲಂಡನ್]] ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ವೆಲ್ಷ್ ಪ್ರದೇಶದ [[ಮೋಟಾರು ಮಾರ್ಗ]]ವನ್ನು [[ವೆಲ್ಷ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ]] ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಸೆಕೆಂಡ್ ಸೇವೆರ್ನ್ ಕ್ರಾಸಿಂಗ್]] ನಿಂದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ವೇಲ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿರುವ [[ಪೊಂಟ್ ಅಬ್ರಹಂ]] ವರೆಗೂ ಹಾದು ಹೋಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ [[ಕಾರ್ಡಿಫ್]], [[ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್]] ಹಾಗು [[ಸ್ವಾನ್ಸೀ]] ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ.

[[ಉತ್ತರ ವೇಲ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ [[A55 ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ವೇ]], ಉತ್ತರ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಇದೇ ರೀತಿಯಾದ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು [[ಹೋಲಿ ಹೆಡ್]] ಹಾಗು [[ಬಂಗೊರ್]] ನಗರಗಳ ಜೊತೆಗೆ [[ವ್ರೆಕ್ಸಾಮ್]] ಹಾಗು [[ಫ್ಲಿಂಟ್‌ಶೈರ್]] ನಗರಗಳಿಗೆ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಗೆ ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಚೆಸ್ಟರ್]] ಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.  [[A470]] ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್ ಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಹೆದ್ದಾರಿ. ಇದು [[ಕಾರ್ಡಿಫ್]] ನಿಂದ [[ಲಾನ್ಡುಡ್ನೋ]] ವರೆಗೂ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.

[[ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಹಾಗು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಕಾರ್ಡಿಫ್ ನಗರ ಕೇಂದ್ರ]] ದ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ {{convert|12|mi|km}}, [[ವೇಲ್ ಆಫ್ ಗ್ಲಮೋರ್ಗನ್]] ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಹೊಂದಿದೆ. ಕಳೆದ ಮೇ 2007ರಿಂದ, ಒಂದು ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಹೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಏರ್ ವೇಸ್, ಅಂಗ್ಲೇಸೇಯ್ (ವ್ಯಾಲಿ) ಹಾಗು ಕಾರ್ಡಿಫ್ ನಡುವೆ ಆಂತರಿಕ ವಿಮಾನ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.

[[ಚಿತ್ರ:BR Class 175 at Llandudno Junction.jpg|thumb|left|190px|ಲ್ಯಾಂಡುಡ್ನೊ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಆನ್ ಅರ್ರಿವ ಟ್ರೈನ್ಸ್ ವೇಲ್ಸ್ ಸೇವೆ]]
ದೇಶವು ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ [[ರೈಲ್ವೇ]] ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ವೆಲ್ಷ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಹಳೆ ರೈಲ್ವೇ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ತೆರೆಯುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಜೊತೆಗೆ ರೈಲಿನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.  [[ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್]] ಹಾಗು [[ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಕ್ವೀನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]] ಅತ್ಯಂತ ನಿಬಿಡವಾದ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಹಾಗು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ 1960ರ [[ಬೀಚಿಂಗ್ ಕಟ್ಸ್]] ಎಂದರೆ ಉಳಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಾಲವು ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ಬರಲು ಅಥವಾ ಹೋಗಲು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ವೇಲ್ಸ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪಟ್ಟಣಗಳಾದ [[ಚೆಸ್ಟರ್]] ಹಾಗು [[ಶ್ರೂಸ್ ಬರಿ]] ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  [[ವ್ಯಾಲಿ ಲೈನ್ಸ್]] ಸೇವೆಗಳು[[ಕಾರ್ಡಿಫ್]] ನಿಂದ, [[ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ವ್ಯಾಲಿಸ್]] ಹಾಗು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.
[[ಅರೈವ ಟ್ರೈನ್ಸ್ ವೇಲ್ಸ್]] ವೇಲ್ಸ್ ಒಳಗೆ ರೈಲು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ವಾಹಕ. ಇದು ವೇಲ್ಸ್ ನ ಒಳಗಡೆಯೇ [[ಕ್ರೀವ್]], [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್]], [[ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹಾಮ್]] ಹಾಗು [[ಚೆಲ್ಟೆನ್ಹಾಮ್]] ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. [[ವರ್ಜಿನ್ ಟ್ರೈನ್ಸ್]] [[ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಮುಖ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ]] ಭಾಗವಾಗಿ [[ಉತ್ತರ ವೇಲ್ಸ್]] ನಿಂದ [[ಲಂಡನ್]] ವರೆಗೂ ಸಂಚಾರವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. [[ಫಸ್ಟ್ ಗ್ರೇಟ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್]] ಲಂಡನ್ನಿಂದ ಕಾರ್ಡಿಫ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಹಾಗು ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್‌ಗೆ ಪ್ರತಿ ಅರ್ಧಗಂಟೆಗೊಮ್ಮೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಗಂಟೆಗೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಾನ್ಸೀಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾರ್ಡಿಫ್ ಹಾಗು ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ನಗರಗಳಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕ್ರಾಸ್ಸ್ ಕಂಟ್ರಿ]] ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಡಿಫ್ ನಿಂದ [[ನಾಟಿಂಗ್ಹಾಮ್]] ವರೆಗೂ ಹಾಗು [[ನ್ಯೂ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಅಪಾನ್ ಟೈನೆ]] ಮೂಲಕ [[ವೆಸ್ಟ್ ಮಿಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]], [[ಈಸ್ಟ್ ಮಿಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] ಹಾಗು [[ಯಾರ್ಕ್ಶೈರ್]] ಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಗೆ ನಿಯತವಾದ [[ದೋಣಿ]] ಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆಗಳು [[ಹೋಲಿ ಹೆಡ್]] ಹಾಗು [[ಫಿಶ್ ಗಾರ್ಡ್]] ನಿಂದ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವಾನ್ಸೀ ನಿಂದ [[ಕಾರ್ಕ್]] ವರೆಗಿನ ಸೇವೆಯು ಮಾರ್ಚ್ 2010ರಿಂದ ಪುನರಾರಂಭಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;BBC Ferry&quot;&gt;{{cite web|title=BBC News - Wales - South West Wales - Ferry relaunch delayed until 2010|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/south_west/8035237.stm|accessdate=2009-06-21|publisher=BBC News|date=2009-05-06|work=BBC News website}}&lt;/ref&gt;   .

== ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಾಂಛನಗಳು ==
[[ಫ್ಲಾಗ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್]][[ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಕಾಡ್ವಾಲದರ್]] ನ [[ಕೆಂಪು ಡ್ರ್ಯಾಗನ್]] (ವೈ ಡಡ್ರೈಗ್ ಗೊಚ್) ನ ಜೊತೆಗೆ [[ಟ್ಯೂಡರ್]] ನ ಹಸಿರು ಹಾಗು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ.  ಇದನ್ನು 1485ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಬ್ಯಾಟಲ್ ಆಫ್ ಬೋಸ್ ವರ್ತ್]] ನಲ್ಲಿ [[ಹೆನ್ರಿ VII]] ಬಳಕೆ ಮಾಡಿದ. ಇದನ್ನು ನಂತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಮರ್ಯಾದೆಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್'ಸ್ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್]] ಗೆ ತರಲಾಯಿತು.  ಕೆಂಪು ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌ನ್ನು ನಂತರ ವೆಲ್ಷ್ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಟ್ಯೂಡರ್ ರಾಜನ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು 1959ರಲ್ಲಿ ವೆಲ್ಷ್ ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ವಜವೆಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಶ್ [[ಯೂನಿಯನ್ ಫ್ಲಾಗ್]](ಒಕ್ಕೂಟ ಧ್ವಜ) ನಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್, ಐರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಹಾಗು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನ ಧ್ವಜಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿದೆ ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ವೆಲ್ಷ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಫ್ಲಾಗ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 13ನೇ ಶತಮಾನದ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ವೇಲ್ಸ್ ನ್ನು 1535ರ ಲಾಸ್ ಇನ್ ವೇಲ್ಸ್ ಆಕ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.

[[ಡ್ಯಾಫೋಡಿಲ್]] ಹಾಗು [[ಲೀಕ್]] ಸಹ ವೇಲ್ಸ್ ನ ಲಾಂಛನಗಳಾಗಿವೆ.  ಲೀಕ್ ಲಾಂಛನವು 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲೇ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿತ್ತು, ಆದರೆ ಡ್ಯಾಫೋಡಿಲ್ [[ಡೇವಿಡ್ ಲಾಯ್ಡ್-ಜಾರ್ಜ್]] ನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದ 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿತು.  ವೆಲ್ಷ್ ಲೀಕ್ (ಸೆನ್ ಹಿನೆನ್) ನ ಲಾಂಛನಕ್ಕೆ ಹಾಗು ಡ್ಯಾಫೋಡಿಲ್ (ಸೆನ್ ಹಿನೆನ್ ಬೆದ್ರ್ ಅಥವಾ St. ಪೀಟರ್ಸ್ ಲೀಕ್) ನ ಲಾಂಛನದ ನಡುವೆ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ 1916ರ ಒಂದು ವರದಿಯು ಲೀಕ್‌ಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಶ್ £1 ನಾಣ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು.&lt;ref&gt;ದಿ ವೆಲ್ಷ್ ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೆಡಿಯ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ pp189&lt;/ref&gt;

&quot;''ಹೆನ್ ವ್ಲಾದ್ ಫೈ ನಹದು'' &quot; (ಲ್ಯಾಂಡ್ ಆಫ್ ಮೈ ಫಾದರ್ಸ್&quot;), [[ವೇಲ್ಸ್ ನ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ]]ಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ವೇಲ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡವು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಅಥವಾ ರಗ್ಬಿ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ವೆಲ್ಷ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಇತರ ಅಧಿಕೃತ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 
[[ಸೈಂಟ್ ಡೇವಿಡ್'ಸ್ ಡೇ]], 1 ಮಾರ್ಚ್, [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನ]] ವಾಗಿದೆ,

== ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* [[ವೇಲ್ಸ್ ನ ರಾಜಧಾನಿ]]
* [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಹಾಗು ವೇಲ್ಸ್]]
* [[ಪ್ಲಾಯಿಡ್‌ ಸಿಮ್ರು]]
* [[ವೇಲ್ಸ್–ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಗಡಿ]]
* [[ವೆಲ್ಷ್ ಭಾಷೆ]]
{{clear}}

== ಆಕರಗಳು ==
{{reflist|2}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [http://www.wales.gov.uk ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820032137/http://www.wales.gov.uk/ |date=2008-08-20 }}
* [http://www.bbc.co.uk/wales/ BBC ವೇಲ್ಸ್ ]
* {{dmoz|Regional/Europe/United_Kingdom/Wales}}
* [http://www.visitwales.com VisitWales.com] ವೇಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ತಂಗಲು ಹಾಗು ಮಾಡಬೇಕಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧಿಕೃತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ.
* ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತಂಗಲು ಹಾಗು ಮಾಡಬೇಕಾದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾದ UK  ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ.
* [http://www.wales.com ವೇಲ್ಸ್- ಅಫಿಷಿಯಲ್ ಗೇಟ್ ವೇ ಟು ವೇಲ್ಸ್ ]
* [http://www.gtj.org.uk ಗ್ಯಾದರಿಂಗ್ ದಿ ಜ್ಯೂವೆಲ್ಸ್ - ವೆಲ್ಷ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಅಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್ ]

{{Template group
|title = Articles Related to Wales
|list =
{{Wales topics}}
{{British Isles}}
{{United Kingdom topics}}
}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವೇಲ್ಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್]]
[[ವರ್ಗ:ಬ್ರಿಟಿಶ್ ದ್ವೀಪಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಯುರೋಪ್]]
[[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಯೂರೋಪ್‌]]
[[ವರ್ಗ:ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>rmpdynyyef1cqblai9tywgwx8szl0yw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26374</id>
    <revision>
      <id>1431729</id>
      <parentid>1430268</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T19:16:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20261010)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1431729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="210140" sha1="96rxua2w2ksola1dgxv17ntth9ji4o7" xml:space="preserve">{{Infobox disease
|Name           = Lung cancer
|Image          = Pathology of the lung (cancer).jpg
|Caption        = Cross section of a human lung. The white area in the upper lobe is cancer; the black areas are discoloration due to [[Tobacco smoking|smoking]].
|DiseasesDB     = 7616
|ICD10          = {{ICD10|C|33||c|30}}-{{ICD10|C|34||c|30}}
|ICD9           = {{ICD9|162}}
|ICDO           =
|OMIM           =
|MedlinePlus    = 007194
|eMedicineSubj  = med
|eMedicineTopic = 1333
|eMedicine_mult = {{eMedicine2|med|1336}} {{eMedicine2|emerg|335}} {{eMedicine2|radio|807}} {{eMedicine2|radio|405}} {{eMedicine2|radio|406}}
|MeshID = D002283
}}

'''ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್'''  ಎಂಬುದು ಒಂದು ಕಾಯಿಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಅಂಗಾಂಶಗಳಲ್ಲಿನ ಅನಿಯಂತ್ರಿತವಾದ ಜೀವಕೋಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಸ್ಥಾನಾಂತರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು; ಅಂದರೆ ಇದು ಪಕ್ಕದ ಅಂಗಾಂಶದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳಿಂದ ಆಚೆಗಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ಒಳವ್ಯಾಪಿಸುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಪ್ರಧಾನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳ ಪೈಕಿಯ ಬಹುಪಾಲು ನಿದರ್ಶನಗಳು '''ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮಗಳಾಗಿದ್ದು''' , ಹೊರಪದರದ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದ ಅವು ಜನ್ಯವಾದವುಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್-ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾವುಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿರುವ [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್|ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]], ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಕಂಡುಬರುವ [[:ವರ್ಗ:Deaths from lung cancer|1.3 ದಶಲಕ್ಷ ಸಾವುಗಳಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೊಣೆಗಾರನಾಗಿದೆ.
ಈ ಅಂಕಿ-ಅಂಶವು 2004ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;WHO&quot; /&gt; ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅಲ್ಪತೆ, ಕೆಮ್ಮುವಿಕೆ (ಕೆಮ್ಮಿದಾಗ ರಕ್ತವು ಹೊರಬರುವುದೂ ಸೇರಿದಂತೆ) ಮತ್ತು ತೂಕನಷ್ಟ ಇವುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Harrison&quot; /&gt;

''ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ''  ಮತ್ತು ''ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ'' - ಇವು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಮುಖ್ಯ ಬಗೆಗಳಾಗಿವೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಬಗೆಯ ಅನುಸಾರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಬದಲಾಗುವುದರಿಂದ ಈ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು (ನಾನ್‌-ಸ್ಮಾಲ್‌ ಸೆಲ್‌ ಲಂಗ್‌ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ-NSCLC) ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉಪಚರಿಸಲಾದರೆ, ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವು (ಸ್ಮಾಲ್‌-ಸೆಲ್‌ ಲಂಗ್‌ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ-SCLC) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Cancer Medicine&quot; /&gt; ತಂಬಾಕು ಹೊಗೆಗೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Merck&quot; /&gt; ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಈಡಾಗುವ ಪ್ರಮಾಣವು ಒಟ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳ&lt;ref name=&quot;Thun&quot; /&gt; ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 15%ನಷ್ಟಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ; ಆನುವಂಶಿಕ ಅಂಶಗಳು,&lt;ref name=&quot;Gorlova&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Hackshaw&quot; /&gt; [[ರೇಡಾನ್|ರೇಡಾನ್‌]] ಅನಿಲ,&lt;ref name=&quot;Catelinois&quot; /&gt; ಕಲ್ನಾರು,&lt;ref name=&quot;O'Reilly&quot; /&gt; ಮತ್ತು ಅನ್ಯಮೂಲದ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ&lt;ref name=&quot;Kabir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Coyle&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Chiu&quot; /&gt; ಇವುಗಳ ಒಂದು ಸಂಯೋಜನೆಯು ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಅನೇಕವೇಳೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;AUTOREF&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;AUTOREF1&quot; /&gt;

ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌ ಮತ್ತು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಸಿ ಮಾಡಲಾದ ತಲಲೇಖನದ (ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಟೋಮೋಗ್ರಫಿ) (CT ಕ್ಷಿಪ್ರಬಿಂಬ) ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. [[ಬಾಯಾಪ್ಸಿ|ಅಂಗಾಂಶ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಯೊಂದನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ರೋಗನಿರ್ಣಯವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಂಕೋಸ್ಕೋಪಿ ಅಥವಾ CT-ನಿರ್ದೇಶಿತ ಅಂಗಾಂಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಗೆ, ಹಂತ (ಹರಡಿಕೆಯ ಮಟ್ಟ), ಮತ್ತು ರೋಗಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಲೆಯ ಮುನ್ನರಿವು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಂಭಾವ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಕಾಯಿಲೆಯ ಹಂತ, ಒಟ್ಟಾರೆ ಆರೋಗ್ಯ, ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ರೋಗಿಯ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯು ಬದಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾಯಿಲೆಯಿರುವುದು ಪತ್ತೆಯಾದ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಒಟ್ಟಾರೆ ಐದು-ವರ್ಷಗಳ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು 14%ನಷ್ಟಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Harrison&quot; /&gt;

== ವರ್ಗೀಕರಣ ==
ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಗೆಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾಯಿಲೆಯ ನೈದಾನಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಮುನ್ನರಿವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಈ ವರ್ಗೀಕರಣವು ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚಿತ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಬಹುಪಾಲು ನಿದರ್ಶನಗಳು ಕಾರ್ಸಿನೋಮಗಳಾಗಿದ್ದು, ಇವು ಹೊರಪದರದ ಜೀವಕೋಶಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ವಿಷಮತೆಗಳಾಗಿವೆ. ''ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶ'' ದ ಮತ್ತು ''ಸಣ್ಣ-ಜೀವಕೋಶ'' ದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮಗಳೆಂಬ ಎರಡು ಬಗೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ, ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಗೆಗಳಾಗಿವೆ; ಓರ್ವ ಊತಕರೋಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನು ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕವೊಂದರ ನೆರವಿನಿಂದ ಕಂಡುಕೊಂಡಂತೆ, ಪ್ರಾಣಾಂತಕ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಹೊರನೋಟದಿಂದ ಈ ಬಗೆಗಳು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Travis&quot;&gt;{{Cite journal | last=Travis | first=WD | coauthors=Travis LB, Devesa SS | title=Lung cancer | journal=Cancer | volume=75 | issue=Suppl. 1 | pages=191–202 | month=January | year=1995 | pmid =8000996 | doi=10.1002/1097-0142(19950101)75:1+&lt;191::AID-CNCR2820751307&gt;3.0.CO;2-Y }}&lt;/ref&gt; ಕಾಯಿಲೆಯ ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಪ್ರಭೇದವು &lt;span class=&quot;goog-gtc-fnr-highlight&quot;&gt;ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ&lt;/span&gt; ಅತ್ಯಂತ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬಗೆಯಾಗಿದೆ (ಜೊತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೋಷ್ಟಕವನ್ನು ನೋಡಿ). 
{| class=&quot;wikitable floatright&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;width:45%;margin-left:1em&quot;
|+ style=&quot;background:#E5AFAA&quot;|&lt;td&gt;'''ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಗೆಗಳ ಆವರ್ತನ''' &lt;ref name=&quot;Travis&quot; /&gt;&lt;/td&gt;
|- style=&quot;background:#E5AFAA;text-align:center;font-size:90%&quot;
! ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಗೆ
! ಆವರ್ತನ
|-
|  ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ-ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ
|  80.4
|-
|  ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ
|  16.8
|-
|  ‌ಕಾರ್ಸಿನಾಯ್ಡ್&lt;ref name=&quot;AUTOREF2&quot; /&gt;
|  0.8
|-
|  ಸಾರ್ಕೋಮ&lt;ref name=&quot;AUTOREF3&quot; /&gt;
|  0.1
|-
|  ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್
|  1.9
|}

==== ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ (NSCLC) ====
[[ಚಿತ್ರ:Squamous carcinoma lung 2 cytology.jpg|thumb|left|ಚಿಕ್ಕದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಒಂದು ಬಗೆಯಾಗಿರುವ, ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.FNA ಮಾದರಿ. ಗರ್ಭಕೋಶ ಕಂಠದ ಕಲೆ.]]
ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮಗಳ ಮುನ್ನರಿವು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಗುಂಪುಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಉಪ-ಬಗೆಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ, ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮ, ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ.

{| class=&quot;wikitable floatright&quot; style=&quot;text-align:center;width:45%;margin-left:1em&quot;
|+ style=&quot;font-size:90%;background:#E5AFAA&quot;|&lt;td&gt;'''ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಉಪ-ಬಗೆಗಳು:''' &lt;br /&gt;'''ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ-ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ''' &lt;ref name=&quot;Bryant&quot;&gt;{{cite journal | last=Bryant | first=A | coauthors=Cerfolio RJ | title=Differences in epidemiology, histology, and survival between cigarette smokers and never-smokers who develop non-small cell lung cancer | journal=Chest | volume=132 | issue=1 | pages=198–192 | url=http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/132/1/185 | doi=10.1378/chest.07-0442 | month=July | year=2007 | pmid=17573517 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-12-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081206095832/http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/132/1/185 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಕಂಡುಬರುವಂಥದ್ದು&lt;/td&gt;
|- style=&quot;background:#E5AFAA;font-size:90%;text-align:center&quot;
! colspan=&quot;2&quot; rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align:bottom&quot;| ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಉಪ-ಬಗೆ 
! colspan=&quot;2&quot;| ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳ ಆವರ್ತನ (%)
|-
! ಧೂಮಪಾನಿಗಳು
! ಎಂದಿಗೂ-ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರು
|-
|  colspan=&quot;2&quot;| ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ
|  42
|  33
|-
|  rowspan=&quot;2&quot;| ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೊಮ
|  ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮ (ಅನ್ಯಥಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗದ್ದು)
|  39
|  35
|-
|  ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕವಲಿನ ಕಿರುಗುಳಿಯ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ
|  4
|  10
|-
|  colspan=&quot;2&quot;| ಕಾರ್ಸಿನಾಯ್ಡ್‌
|  7
|  16
|-
|  colspan=&quot;2&quot;| ಇತರೆ
|  8
|  6
|}

ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳ&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;ಟ್ರಾವಿಸ್‌ WD. ಪೆಥಾಲಜಿ ಆಫ್‌ ಲಂಗ್‌‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್. ಕ್ಲಿನ್‌ ಚೆಸ್ಟ್‌ ಮೆಡ್‌ 2002;23:65-81&lt;/ref&gt; ಪೈಕಿ 25%ನಷ್ಟು ಪಾಲು ಹೊಂದಿರುವ ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವು, ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಶ್ವಾಸನಾಳಿಕೆಯೊಂದರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಗೆಡ್ಡೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಗ್ಗಾದ ಕುಹರ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಊತಕದ ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸೂಕ್ತವಾಗಿ-ಪ್ರಭೇದ ಕಲ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳು, ಇತರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬಗೆಗಳಿಗಿಂತ ಅನೇಕವೇಳೆ ತುಂಬಾ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Cancer Medicine&quot; /&gt;

ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಪಾಲು 40%ನಷ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot; /&gt; ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಹೊರಮೈನ ಅಂಗಾಂಶದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಕರಣಗಳು ಧೂಮಪಾನದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎಂದಿಗೂ ಧೂಮಪಾನಮಾಡದ ಜನರಲ್ಲಿ (&quot;ಎಂದಿಗೂ-ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರು&quot;) ಕಂಡುಬರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಪೈಕಿ ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮವು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Subramanian&quot;&gt;{{cite journal | last =Subramanian | first =J | coauthors =Govindan R | title =Lung cancer in never smokers: a review | url =https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-oncology_2007-02-10_25_5/page/561 | journal =Journal of Clinical Oncology | volume =25 | issue =5 | pages =561–570 | publisher =American Society of Clinical Oncology | month =February | year =2007 | pmid =17290066 | doi =10.1200/JCO.2006.06.8015 }}&lt;/ref&gt; ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕವಲಿನ ಕಿರುಗುಳಿಯ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಎಂಬುದು ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಒಂದು ಉಪಬಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಎಂದಿಗೂ-ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನಗಳು ದೊರೆಯಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Raz&quot; /&gt;

==== ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ (SCLC) ====
[[ಚಿತ್ರ:Lung small cell carcinoma (1) by core needle biopsy.jpg|thumb|left|ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ (ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸೂಜಿ ಅಂಗಾಂಶ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶೀಯ ನೋಟ).]]

ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವು ಅಪರೂಪವೆಂಬಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹಿಂದೆ &quot;ಓಟ್‌ ಜೀವಕೋಶ&quot;ದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಎಂಬುದಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000122.htm ಲಂಗ್‌‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ - ಸ್ಮಾಲ್‌ ಸೆಲ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204103454/http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000122.htm |date=2010-12-04 }} ಮೆಡ್‌ಲೈನ್‌ ಪ್ಲಸ್‌. 2010ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 5ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು&lt;/ref&gt; ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಕರಣಗಳು ದೊಡ್ಡದಾದ ವಾಯುಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ (ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯಕ ಶ್ವಾಸನಾಳಿಕೆಗಳು) ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Collins&quot; /&gt; ಸಣ್ಣಕಾಳುಗಳಂಥ ರಚನೆಯುಳ್ಳ ದಟ್ಟವಾದ ನರಸ್ರಾವಕಗಳನ್ನು (ನರ-ಅಂತಃಸ್ರಾವಕ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೋಶಕಗಳು) ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇವು ಈ ಗೆಡ್ಡೆಗೆ ಒಂದು ಅಂತಃಸ್ರಾವಕ/ಸದೃಶನವೋತಕದ ಸಹಲಕ್ಷಣಗಳ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Rosti&quot; /&gt; ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಇದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂವೇದನಾಶೀಲವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ, ಪ್ರಸ್ತುತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅನೇಕವೇಳೆ ಸ್ಥಾನಾಂತರಣದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಂದು ಕೆಟ್ಟದಾದ ಕಾಯಿಲೆಯ ಮುನ್ನರಿವನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳು ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಎರಡು ಹಂತಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಸೀಮಿತ ಹಂತದ ಕಾಯಿಲೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ಹಂತದ ಕಾಯಿಲೆ. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಈ ಬಗೆಯು ಧೂಮಪಾನದೊಂದಿಗೆ ದೃಢವಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Barbone&quot; /&gt;
{{clearleft}}

==== ಇತರ ಬಗೆಗಳು ====

ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳು ಅತೀವವಾದ ಮಿಶ್ರರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಷಮತೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಪಬಗೆಯನ್ನು ಇದರ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;RoggliVollmer&quot;&gt;ರೊಗ್ಲಿ VL, ವೋಲ್ಮರ್‌‌ RT, ಗ್ರೀನ್‌ಬರ್ಗ್‌ SD, ಮೆಕ್‌ಗಾವ್ರಾನ್‌ MH, ಸ್ಪುಟ್‌ HJ, ಯೆಸ್ನರ್‌ R. ಲಂಗ್‌‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಹೆಟೆರೋಜೀನಿಯಿಟಿ: ಎ ಬ್ಲೈಂಡೆಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ರ್ಯಾಂಡಮೈಸ್ಡ್‌ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್‌ 100 ಕಾನ್ಸಿಕ್ಯುಟಿವ್‌ ಕೇಸಸ್‌. ಹಮ್‌ ಪ್ಯಾಥಾಲ್‌ 1985; 16: 569-79.&lt;/ref&gt;

ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಮತ್ತು ಎದೆಗೂಡಿನ ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರಭೇದ ಕಲ್ಪಿಸುವಿಕೆಯ 4ನೇ ಪರಿಷ್ಕೃತ ರೂಪವು, ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಮತ್ತು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ವರ್ಗೀಕರಣ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ; ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಇಂಟರ್‌‌ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್‌ ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವತಿಯಿಂದ ಆದ ಒಂದು ಸಹಕಾರಿ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಈ ಪರಿಷ್ಕೃತ ರೂಪವು 2004ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಹಲವಾರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಪಬಗೆಗಳಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾದ, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಇತರ ಹಲವಾರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಊತಕ-ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ಇದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ; ಸಾರ್ಕೋಮಾಟಾಯ್ಡ್‌ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ, ಲಾಲಾ ಗ್ರಂಥಿಯ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು, ಕಾರ್ಸಿನಾಯ್ಡ್‌ ಗೆಡ್ಡೆ, ಮತ್ತು ಅಡಿನೋಸ್ಕ್ವಾಮಸ್‌ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಇವು ಇಂಥ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಪಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ್ದರ ಪೈಕಿ ಕೊನೆಯ ಉಪಬಗೆಯು, ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ತಲಾ 10%ನಷ್ಟು ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಮತ್ತು ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಈ ಎರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಗೆಡ್ಡೆಯೊಂದು ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಾಗ, ಇದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಒಂದು ಭಿನ್ನರೂಪವಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಯೋಜಿತ ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವು, ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಏಕೈಕ ಭಿನ್ನರೂಪವಾಗಿದೆ.

ಶಿಶುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ, ಪ್ಲ್ಯೂರೋಪಲ್ಮನರಿ ಬ್ಲಾಸ್ಟೋಮಾ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಸಿನಾಯ್ಡ್‌ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌‌ಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;pmid18605764&quot;&gt;{{Cite journal
| author = Dishop MK, Kuruvilla S
| title = Primary and metastatic lung tumors in the pediatric population: a review and 25-year experience at a large children's hospital
| journal = Arch. Pathol. Lab. Med.
| volume = 132
| issue = 7
| pages = 1079–103
| year = 2008
| month = July
| pmid = 18605764
| doi = 
| url = http://journals.allenpress.com/jrnlserv/?request=get-abstract&amp;issn=0003-9985&amp;volume=132&amp;page=1079
| issn = 
}}&lt;/ref&gt;

==== ದ್ವಿತೀಯಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳು ====
[[ಚಿತ್ರ:Colorectal adenocarcinoma cytology low mag.jpg|thumb|right|ಸ್ಥಾನಾಂತರಣದ ಕೋಲೋರೆಕ್ಟಲ್‌ ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಯೊಂದರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕಲೆ.]]
ಶ್ವಾಸಕೋಶವು ಶರೀರದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಆಗುವ ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಸ್ಥಾನಾಂತರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ದ್ವಿತೀಯಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಹುಟ್ಟಿನ ತಾಣದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಶ್ವಾಸಕೋಶಕ್ಕೆ ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ ಎದೆಯಭಾಗದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ''ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್''  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಾನಾಂತರಣಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ದುಂಡನೆಯ ಹೊರನೋಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ‌.&lt;ref name=&quot;Seo&quot; /&gt; ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಒಂಟಿಯಾಗಿರುವ ದುಂಡನೆಯ ಗಂಟುಗಳು, ಒಂದು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾದ ವ್ಯಾಧಿಕಾರಣ ವಿಜ್ಞಾನದ ಅನುಸಾರ ವಿರಳವಾಗಿರದ ರಚನೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ [[ಬಾಯಾಪ್ಸಿ|ಅಂಗಾಂಶ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಯೊಂದನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು.

ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳ ಬಹುಪಾಲು ನಿದರ್ಶನಗಳು ದ್ವಿತೀಯಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;pmid18605764&quot; /&gt;

ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಡ್ರೀನಲ್‌ ಗ್ರಂಥಿಗಳು, ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ, ಮಿದುಳು, ಮತ್ತು ಮೂಳೆಗೆ ಸ್ವತಃ ಸ್ಥಾನಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Cancer Medicine&quot; /&gt;

=== ಹಂತ ನಿರ್ಣಯಿಸುವಿಕೆ ===
{{see also|Lung cancer staging}}

ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌‌ನ ಹಂತದ ನಿರ್ಣಯಿಸುವಿಕೆಯು, ತನ್ನ ಮೂಲ ಆಕರದಿಂದ ಹರಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಮಟ್ಟದ ಒಂದು ನಿರ್ಧಾರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಕಾಯಿಲೆಯ ಮುನ್ನರಿವು ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು 
IA ಹಂತದಿಂದ (&quot;ಒಂದು A&quot;; ಕಾಯಿಲೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮುನ್ನರಿವು) IV ಹಂತದವರೆಗೆ (&quot;ನಾಲ್ಕು&quot;; ಕಾಯಿಲೆಯ ಕೆಟ್ಟ ಮುನ್ನರಿವು) ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;AUTOREF4&quot; /&gt; ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವು ಒಂದುವೇಳೆ ಎದೆಯ ಒಂದರ್ಧ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಮತ್ತು ಅದು ಒಂದು ಏಕ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ''ಸೀಮಿತ ಹಂತ''  ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ, ಅದನ್ನು ''ವ್ಯಾಪಕ ಹಂತ''  ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Collins&quot; /&gt;

== ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಹಾಗೂ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ==
ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ:&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot; /&gt;
&lt;div class=&quot;references-small&quot;&gt;
* ಕಟ್ಟುಸಿರು (ಉಸಿರಿನ ಅಲ್ಪತೆ)
* ಹಿಮೋಪ್ಟೈಸಿಸ್‌ (ರಕ್ತದ ಕೆಮ್ಮುವಿಕೆ)
* ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕೆಮ್ಮುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಕೆಮ್ಮುವಿಕೆಯ ನಿಯತವಾದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆ
* ಉಬ್ಬಸಪಡುವಿಕೆ
* ಎದೆ ನೋವು ಅಥವಾ ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ನೋವು
* ಸೊರಗಿ ಹೋಗಿರುವಿಕೆ (ತೂಕದ ನಷ್ಟ), ಬಳಲಿಕೆ, ಮತ್ತು ಹಸಿವಿನ ನಷ್ಟ
* ಡಿಸ್ಫೋನಿಯಾ (ಒರಟೊರಟಾದ ಧ್ವನಿ)
* ಬೆರಳ ಉಗುರುಗಳ ಒಂದುಗೂಡುವಿಕೆ (ವಿರಳವಾದುದು)
* ಡಿಸ್‌ಫ್ಯಾಜಿಯಾ (ನುಂಗುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ತೊಡಕು).
&lt;/div&gt;
ಒಂದು ವೇಳೆ ವಾಯುಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬೆಳೆದಿದ್ದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ಅದು ಗಾಳಿಯ ಹರಿವಿಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಅದರಿಂದಾಗಿ ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿನ ತೊಡಕುಗಳು ಕಂಡುಬರಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಡೆಗಟ್ಟಿದ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ರವಿಕೆಗಳು ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡು, ರೋಗಿಯು ನ್ಯುಮೋನಿಯಾಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವಂಥ ಸ್ಥಿತಿಯು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅನೇಕ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಸಮೃದ್ಧ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರಕ್ತದ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಮೇಲ್ಮೈ ಭಾಗವು ನವಿರಾಗಿರಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌‌ ಭಾಗದಿಂದ ವಾಯುಮಾರ್ಗದೊಳಗೆ ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇದೇ ರಕ್ತವು ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಕೆಮ್ಮಲ್ಪಡಬಹುದು.

ಗೆಡ್ಡೆಯ ಬಗೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಸದೃಶ ನವೋತಕದ ಸಂಗತಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಲೆಯೆಡೆಗೆ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Honnorat&quot; /&gt; ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿ, ಈ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿರಬಹುದು: ಲ್ಯಾಂಬರ್ಟ್‌-ಏಟನ್‌ ಸ್ನಾಯು ದೌರ್ಬಲ್ಯದ ಸಹಲಕ್ಷಣಗಳು (ಸ್ವತಂತ್ರ-ಪ್ರತಿಕಾಯಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸ್ನಾಯು ದುರ್ಬಲತೆ), ಹೈಪರ್‌ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಮಿಯಾ, ಅಥವಾ ಅನುಚಿತವಾದ ಮೂತ್ರವರ್ಧನ-ನಿರೋಧಕ ಹಾರ್ಮೋನಿನ ಸಹಲಕ್ಷಣಗಳು (ಸಿಂಡ್ರೋಮ್‌ ಆಫ್‌ ಇನ್‌ಅಪ್ರೋಪ್ರಿಯೇಟ್‌ ಆಂಟಿಡೈಯುರೆಟಿಕ್‌ ಹಾರ್ಮೋನ್‌-SIADH). ಪ್ಯಾನ್‌ಕೋಸ್ಟ್‌ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು&lt;ref name=&quot;Jones&quot; /&gt; ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ (ಶೃಂಗದಲ್ಲಿ) ಇರುವ ಗೆಡ್ಡೆಗಳು ಅನುವೇದನಾ ನರವ್ಯೂಹದ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡಬಹುದು; ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಬೆವರುವಿಕೆಯ ಮಾದರಿಗಳು ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಡುವುದು ಹಾಗೂ ಕಣ್ಣಿನ ಸ್ನಾಯು ಸಮಸ್ಯೆಗಳು (ಹಾರ್ನರ್‌‌ನ ಸಹಲಕ್ಷಣಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಸಂಯೋಜನೆ) ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ತೋಳಿನ ನರಜಾಲದ ಮೇಲೆ ಆಗುವ ಆಕ್ರಮಣದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾಯು ದುರ್ಬಲತೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಅನೇಕ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು (ಮೂಳೆ ನೋವು, [[ಜ್ವರ]], ಮತ್ತು ತೂಕ ನಷ್ಟ) ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿವೆ; ವಯಸ್ಸಾದವರಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರೋಗಲಕ್ಷಣದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯು ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Cancer Medicine&quot; /&gt; ಅನೇಕ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರಿಗೆ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಅರಿವಾಗಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿಗಾವಣೆಯನ್ನು ಅರಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ವೇಳೆಗೆ, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತನ್ನ ಮೂಲತಾಣದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಹರಡಿಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಾನಾಂತರಣದ ಸಾಮಾನ್ಯ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮಿದುಳು, ಮೂಳೆ, ಅಡ್ರೀನಲ್‌ ಗ್ರಂಥಿಗಳು, ವಿರುದ್ಧ-ಪಾರ್ಶ್ವದ (ಎದುರಿನ) ಶ್ವಾಸಕೋಶ, ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ, ಹೃದಯಾವರಣ, ಮತ್ತು [[ಮೂತ್ರಪಿಂಡ]]ಗಳು ಸೇರಿವೆ.&lt;ref name=&quot;ajcc&quot; /&gt; ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಜನರ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 10%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ನಡೆಸುವ ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳು ಗೌಣವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Harrison&quot; /&gt;

== ಕಾರಣಗಳು ==
ಯಾವುದೇ ಬಗೆಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರಿನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರು ಜನಕಗಳು (ತಂಬಾಕು ಹೊಗೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಂಥವು), ಅಯಾನೀಕರಿಸುವ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಮತ್ತು ವೈರಾಣುವಿನ ಸೋಂಕು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಈ ತೆರನಾದ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು, ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳ ಶ್ವಾಸನಾಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ಅಂಗಾಂಶದಲ್ಲಿನ (ಶ್ವಾಸನಾಳಿಕೆಯ ಕವಲುಗಳ ಹೊರಪದರವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಊತಕ) DNAಗೆ ಸಂಚಿತ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಅಂಗಾಂಶವು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದಂತೆ, ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಒಂದು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Cancer Medicine&quot; /&gt;

=== ಧೂಮಪಾನ ===
[[ಚಿತ್ರ:Cancer smoking lung cancer correlation from NIH.svg|thumb|right|U.S.ನ ಪುರುಷ ಜನಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿನ ತಂಬಾಕು ಧೂಮಪಾನ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪ್ರಮಾಣದ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹಾಗೂ ಕಾಲಾಂತರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ NIH ರೇಖಾಚಿತ್ರ.]]
ಧೂಮಪಾನವು, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಿಗರೇಟು‌ಗಳನ್ನು ಸೇದುವ ಅಭ್ಯಾಸವು, ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಮುಖ್ಯ ಕೊಡುಗೆದಾರನಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;AUTOREF5&quot; /&gt; ಸಿಗರೇಟಿನ ಹೊಗೆಯು 60ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜ್ಞಾತ ಕ್ಯಾನ್ಸರು ಜನಕಗಳನ್ನು&lt;ref name=&quot;Hecht&quot; /&gt; ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ರೇಡಾನ್|ರೇಡಾನ್‌]] ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆಯ ಸರಣಿಯಿಂದ ಬಂದ ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಐಸೊಟೋಪುಗಳು, ನೈಟ್ರೋಸಮೈನ್‌, ಮತ್ತು ಬೆಂಜೋಪೈರೀನ್‌ ಸೇರಿವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಅಂಗಾಂಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಪ್ರಾಣಾಂತಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಿಗೆ ತೋರಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನೆಯನ್ನು ನಿಕೋಟಿನ್‌ ತಗ್ಗಿಸುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;AUTOREF6&quot; /&gt; ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶಗಳಾದ್ಯಂತ ಕಂಡುಬರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಬಂಧಿ ಸಾವುಗಳ ಪೈಕಿ ಸರಿಸುಮಾರು 90%ನಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳು ಧೂಮಪಾನದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Peto&quot; /&gt; ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಸುಮಾರು 87%ನಷ್ಟು (ಪುರುಷರಲ್ಲಿ 90% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ 85%) ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಧೂಮಪಾನವೇ ಕಾರಣ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Samet2&quot; /&gt; ಪುರುಷ ಧೂಮಪಾನಿಗಳ ಪೈಕಿ, ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಅಪಾಯವು 17.2%ನಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಮಹಿಳಾ ಧೂಮಪಾನಿಗಳ ಪೈಕಿ ಈ ಅಪಾಯವು 11.6%ನಷ್ಟಿದೆ. ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಈ ಅಪಾಯವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದು, ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಅದು 1.3%ನಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ 1.4%ನಷ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Villeneuve&quot; /&gt;

ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುವ (ಹಿಂದಿನ ಧೂಮಪಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಕ್ತ ಧೂಮಪಾನಿಗಳು) ಮತ್ತು ಹಾರ್ಮೋನು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದಾಗಿ ಸಾಯುವ ಅಪಾಯವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಚೆಲ್‌ಬೊವ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ''ಇತರರಿಂದ''  ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟು 2009ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿದ್ದ ಅಂಶದ ಅನುಸಾರ, ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಒಂದು ಹುಸಿಮದ್ದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಾಯುವ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯು ಸುಮಾರು 60%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ಆಶ್ಚರ್ಯಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದವೇ ಇಲ್ಲವೆಂಬಂತೆ, ಪ್ರಸಕ್ತ ಧೂಮಪಾನಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಪಾಯವು ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರೆ, ಹಿಂದೆ ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರದು ನಂತರದ ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಎಂದಿಗೂ ಧೂಮಪಾನಿಗಳಾಗಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆಯದಾಗಿತ್ತು. ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡಿದ ಮಹಿಳೆಯರ ಪೈಕಿ (ಹಿಂದಿನ ಅಥವಾ ಪ್ರಸಕ್ತ ಧೂಮಪಾನಿಗಳು), ಹಾರ್ಮೋನು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ 3.4%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಿಂದ ಸತ್ತಿದ್ದರೆ, ಹುಸಿಮದ್ದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಪ್ರಮಾಣವು 2.3%ನಷ್ಟಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Non-small cell lung cancer and estrogen plus progestin use in postmenopausal women in the Women’s Health Initiative randomized clinical trial|author=Chlebowski RT et al|journal=Journal of Clinical Oncology|date=2009|volume=27|issue=155|page=CRA1500}}&lt;/ref&gt;

ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮಾಡುವ ಧೂಮಪಾನದ ಅವಧಿಯು (ಮತ್ತು ಧೂಮಪಾನದ ಪ್ರಮಾಣವು), ಸದರಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯೋರ್ವನು ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ, ಈ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ತಗ್ಗುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳಿಗೆ ಆಗುವ ಹಾನಿಯು ದುರಸ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಕಣಗಳು ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ತೆಗೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;USDHHS1990&quot; /&gt; ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲಿ&lt;ref name=&quot;Nordquist&quot; /&gt; ಕಂಡುಬರುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಎಂದಿಗೂ-ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿನ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ ಕಾಯಿಲೆಯು ಒಂದು ಉತ್ತಮವಾದ ಮುನ್ನರಿವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯು ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಧೂಮಪಾನದ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟವರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುವ ರೋಗಿಗಳು, ಮೊಟುಕಾಗಿಸಿದ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೂ ಪುರಾವೆಯಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Tammemagi&quot; /&gt;

ಮತ್ತೋರ್ವರು ಮಾಡುವ ಧೂಮಪಾನದಿಂದ ಹೊರಬಿಡಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊಗೆಯ ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಎನಿಸಿರುವ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಧೂಮಪಾನವು, ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗೆ ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಓರ್ವ ಧೂಮಪಾನಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಥವಾ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಯಾರಾದರೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಓರ್ವ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಧೂಮಪಾನಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಧೂಮಪಾನಕ್ಕೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿರುವವರ ಪೈಕಿ ಕಂಡುಬರುವ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿರುವುದನ್ನು U.S.,&lt;ref name=&quot;AUTOREF7&quot;&gt;{{Cite journal | title=1986 Surgeon General's report: the health consequences of involuntary smoking | publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention|CDC]] | month=December | year=1986 | url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00000837.htm | pmid=3097495 | accessdate=2007-08-10 | author1=Centers for Disease Control (CDC) | volume=35 | issue=50 | pages=769–70 | journal=MMWR. Morbidity and mortality weekly report }}&lt;br /&gt;[62].&lt;br /&gt;* {{Cite paper | author=EPA | authorlink=United States Environmental Protection Agency | title=Respiratory health effects of passive smoking: lung cancer and other disorders | publisher=EPA | year=1992 | url=http://cfpub2.epa.gov/ncea/cfm/recordisplay.cfm?deid=2835 | accessdate=2007-08-10 | archive-date=2010-06-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100630140355/http://cfpub2.epa.gov/ncea/cfm/recordisplay.cfm?deid=2835 | url-status=dead }}&lt;br /&gt;* {{Cite journal | last=California Environmental Protection Agency | title=Health effects of exposure to environmental tobacco smoke | journal=Tobacco Control | volume=6 | issue=4 | pages=346–353 | year=1997 | url=http://www.druglibrary.org/schaffer/tobacco/caets/ets-main.htm | pmid=9583639 | doi=10.1136/tc.6.4.346 | pmc=1759599 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2007-08-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070808045344/http://druglibrary.org/schaffer/tobacco/caets/ets-main.htm | url-status=dead }}&lt;br /&gt;* {{Cite journal | last=CDC | authorlink=Centers for Disease Control and Prevention | title=State-specific prevalence of current cigarette smoking among adults, and policies and attitudes about secondhand smoke—United States, 2000 | journal=Morbidity and Mortality Weekly Report | volume=50 | issue=49 | pages=1101–1106 | publisher=CDC | location=Atlanta, Georgia | month=December | year=2001 | url=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm5049a1.htm | pmid=11794619 | author1=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) }}&lt;br /&gt;* {{Cite journal | last=Alberg | first=AJ | coauthors=Samet JM | title=Epidemiology of lung cancer | journal=Chest | volume=123 | issue=S1 | pages=21S–49S | publisher=American College of Chest Physicians | month=January | year=2003 | url=http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/123/1_suppl/21S | pmid=12527563 | doi=10.1378/chest.123.1_suppl.21S | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-05-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080509082453/http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/123/1_suppl/21S | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಯುರೋಪ್‌,&lt;ref name=&quot;Boffetta&quot; /&gt; UK,&lt;ref name=&quot;Committee&quot;&gt;{{cite web | title=Report of the Scientific Committee on Tobacco and Health | publisher=Department of Health | month=March | year=1998 | url=http://www.archive.official-documents.co.uk/document/doh/tobacco/contents.htm | accessdate=2007-07-09 }}&lt;br /&gt;* {{Cite journal | last=Hackshaw | first=AK | title=Lung cancer and passive smoking | journal=Statistical Methods in Medical Research | volume=7 | issue=2 | pages=119–136 | month=June | year=1998 | pmid=9654638 | doi=10.1191/096228098675091404 }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ&lt;ref name=&quot;NHMRC&quot; /&gt; ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ವಲಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸುಸಂಗತವಾಗಿ ತೋರಿಸಿವೆ. ಪಾರ್ಶ್ವಹರಿವಿನ ಹೊಗೆಯ ಕುರಿತಾದ ಇತ್ತೀಚಿನ ತನಿಖೆಯು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ನೇರವಾಗಿ ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಧೂಮಪಾನದ ಹೊಗೆಗಿಂತ ಪಾರ್ಶ್ವಹರಿವಿನ ಹೊಗೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Schick&quot; /&gt;

ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಈಡಾದ 10–15%ನಷ್ಟು ರೋಗಿಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;AUTOREF8&quot; /&gt; ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಎಂದಿಗೂ-ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡದ 20,000ರಿಂದ 30,000ದಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಈಡಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಇದರರ್ಥ. ಐದು-ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಎಂದಿಗೂ-ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡದ ಜನರು U.S.ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಾಯುತ್ತಾರೆ; ರಕ್ತದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌, ಅಂಡಾಶಯದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ಅಥವಾ AIDSನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ರೋಗಿಗಳ ಸಾವಿಗಿಂತ ಇವರ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ.&lt;ref name=&quot;AUTOREF9&quot; /&gt;

=== ರೇಡಾನ್‌ ಅನಿಲ ===
[[ರೇಡಾನ್|ರೇಡಾನ್‌]] ಎಂಬುದು ಒಂದು ವರ್ಣರಹಿತ ಮತ್ತು ವಾಸನೆರಹಿತ [[ಅನಿಲ]]ವಾಗಿದ್ದು, ವಿಕಿರಣಶೀಲ ರೇಡಿಯಂನ ವಿಘಟನೆಯಿಂದ ಅದು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ವಿಕಿರಣಶೀಲ ರೇಡಿಯಂ ಕೂಡಾ ಭೂಮಿಯ ಹೊರಪದರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಯುರೇನಿಯಮ್|ಯುರೇನಿಯಂ]]ನ ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆಯ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ. ವಿಕಿರಣ ಕ್ಷಯಿಸುವಿಕೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ತಳೀಯ ಮೂಲದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಅಯಾನುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದರಿಂದ (ಅಂದರೆ, ಅಯಾನೀಕರಿಸುವುದರಿಂದ) ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಯುಕ್ತವಾಗಿಯೂ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ರೇಡಾನ್‌ಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಎರಡನೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಧೂಮಪಾನದ&lt;ref name=&quot;Catelinois&quot; /&gt; ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ರೇಡಾನ್‌&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Schmid K, Kuwert T, Drexler H |title=Radon in indoor spaces: an underestimated risk factor for lung cancer in environmental medicine |journal=Dtsch Arztebl Int |volume=107 |issue=11 |pages=181–6 |year=2010 |month=March |pmid=20386676 |pmc=2853156 |doi=10.3238/arztebl.2010.0181 |url=}}&lt;/ref&gt; ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ 100 Bq/m^3 ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಅಪಾಯದ ಪ್ರಮಾಣವು 8%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳಗೊಂಡು 16%ನಷ್ಟು ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಂಶವು ಈ ಕಳವಳಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿನೀಡುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಾಣ ಹಾಗೂ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ರೇಡಾನ್‌ ಅನಿಲದ ಮಟ್ಟಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, UKಯಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲ್‌‌ನಂಥ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ (ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಗ್ರಾನೈಟ್‌‌‌ನ್ನು ಉಪ-ಸ್ತರಶ್ರೇಣಿಗಳಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ), ರೇಡಾನ್‌ ಅನಿಲವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ರೇಡಾನ್‌ ಅನಿಲದ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಪಂಖಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬಲವಂತವಾಗಿ-ಗಾಳಿಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪರಿಸರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು (ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್‌ ಪ್ರೊಟೆಕ್ಷನ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿ-EPA) ಅಂದಾಜಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ,
 U.S.ನಲ್ಲಿನ 15 ಮನೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಫಾರಿತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ 4 ಪಿಕೋಕ್ಯೂರಿಗಳಷ್ಟು ಇರಬೇಕಾದುದಕ್ಕಿಂತ (pCi/L) (148 Bq/m³) ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರೇಡಾನ್‌ ಮಟ್ಟಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;EPA radon&quot; /&gt; ಐಯೊವಾ ನಗರವು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಸರಾಸರಿ ರೇಡಾನ್‌ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನಿರೂಪಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, EPAಯು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿರುವ ಕ್ರಿಯಾ ಮಟ್ಟವಾದ 4 pCi/Lಗಿಂತ ಮೇಲಿರುವ ಪ್ರಮಾಣದ ರೇಡಾನ್‌ಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗೆ ಈಡಾಗುವ ಅಪಾಯವು 50%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Field&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;EPA Iowa&quot; /&gt;

=== ಕಲ್ನಾರು ===
[[ಚಿತ್ರ:Ferruginous body.jpg|thumb|right|100px|ಊತಕ-ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಕಂಡುಕೊಂಡಿರುವಂತೆ ಕಲ್ನಾರು ರೋಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತುಕ್ಕಿನ ಬಣ್ಣದ ಕಾಯಗಳು. H&amp;amp;E ಕಲೆ.]]
ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೇರಿದಂತೆ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಕಲ್ನಾರು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲದು. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ತಂಬಾಕು ಸೇದುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ನಾರಿನ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಹಕ್ರಿಯೆಯ ಪರಿಣಾಮವಿದೆ.&lt;ref name=&quot;O'Reilly&quot; /&gt; UKಯಲ್ಲಿನ ಪುರುಷ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಬಂಧಿ ಸಾವಿನ ನಿದರ್ಶನಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 2–3%ನಷ್ಟು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕಲ್ನಾರು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Darnton&quot; /&gt; ಮೀಸೋಥೆಲಿಯೋಮಾ (ಇದು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶಾವರಣದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗೂ ಸಹ ಕಲ್ನಾರು ಕಾರಣವಾಗಬಲ್ಲದು.

=== ವೈರಾಣುಗಳು ===
[[ವೈರಾಣು]]ಗಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ&lt;ref name=&quot;Leroux&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Palmarini&quot; /&gt; ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದು, ಮಾನವರಲ್ಲಿಯೂ ಅಂಥದೊಂದು ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅವು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪುರಾವೆಯು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ವೈರಾಣುಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಮಾನವ ಪ್ಯಾಪಿಲ್ಲೋಮಾ ವೈರಾಣು,&lt;ref name=&quot;Cheng&quot; /&gt; JC ವೈರಾಣು,&lt;ref name=&quot;Zheng&quot; /&gt; ಸಿಮಿಯನ್‌ ವೈರಾಣು 40 (SV40), BK ವೈರಾಣು, ಮತ್ತು ಸೈಟೋಮೆಗಾಲೊ ವೈರಾಣು.&lt;ref name=&quot;Giuliani&quot; /&gt; ಈ ವೈರಾಣುಗಳು ಜೀವಕೋಶ ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು ಮತ್ತು [[ಅಪೊಪ್ಟೋಸಿಸ್|ಅಪೋಪ್ಟೋಸಿಸ್‌‌]]ನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಬಹುದು; ಇದರಿಂದಗಿ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಜೀವಕೋಶ ವಿಭಜನೆಗೆ ಅವಕಾಶನೀಡಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.

=== ಪೃಥಕ್ಕಣ ವಸ್ತು ===
ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೊಸೈಟಿಯು ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ನೀಡಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪೃಥಕ್ಕಣ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಡುವೆ ಒಂದು ನೇರವಾದ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ವೇಳೆ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿನ ಕಣಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕೇವಲ 1%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳಗೊಂಡರೂ ಸಹ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಅಪಾಯವು 14%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;AUTOREF37&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |journal=J Toxicol Environ Health A |date=2005 Jul 9-23 |volume=68 |issue=13-14 |pages=1093–109 |title=Mortality and long-term exposure to ambient air pollution: ongoing analyses based on the American Cancer Society cohort|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-toxicology-and-environmental-health-part-a_july-9-23-2005_68_13-14/page/1093 |author=Krewski D, Burnett R, Jerrett M, Pope CA, Rainham D, Calle E, Thurston G, Thun M |pmid=16024490 |doi=10.1080/15287390590935941}}&lt;/ref&gt; ಮೇಲಾಗಿ, ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುವ ಕಣಗಳು ಶ್ವಾಸಕೋಶಗಳೊಳಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ತೂರಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಕಣಗಳ ಗಾತ್ರವೂ ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಸಮರ್ಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal|journal=J Environ Sci Health C Environ Carcinog Ecotoxicol Rev.|date=2008 Oct-Dec|volume=26|issue=4|pages=339–62|title=Airborne particulate matter and human health: toxicological assessment and importance of size and composition of particles for oxidative damage and carcinogenic mechanisms|author=Valavanidis A, Fiotakis K, Vlachogianni T|pmid=19034792|doi=10.1080/10590500802494538}}&lt;/ref&gt;

== ರೋಗೋತ್ಪತ್ತಿ ==
{{main|Carcinogenesis}}

ಇತರ ಅನೇಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ಗೆಡ್ಡೆ ನಿರೋಧಕ ಜೀನುಗಳ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಕರಣ ಅಥವಾ ಗ್ರಂಥಿಜನಕ ಜೀನುಗಳ ಚುರುಕುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ (ಸಕ್ರಿಯೀಕರಣ) ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಚಾಲನೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Fong&quot; /&gt; ಗ್ರಂಥಿಜನಕ ಜೀನುಗಳು, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಜನರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈಡಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿರುವ ಜೀನುಗಳಾಗಿವೆ. ಮೂಲ-ಗ್ರಂಥಿಜನಕ ಜೀನುಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ಯಾನ್ಸರು ಜನಕಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಅವು ಗ್ರಂಥಿಜನಕ ಜೀನುಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Salgia&quot; /&gt; ''K-ರಾಸ್‌''  ಮೂಲ-ಗ್ರಂಥಿಜನಕ ಜೀನಿನಲ್ಲಿನ ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಗಳು 10–30%ನಷ್ಟು ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮಗಳಿಗೆ ಹೊಣೆಗಾರರಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;NEJM-molecular&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Aviel-Ronen&quot; /&gt; ಹೊರಚರ್ಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಂಶದ ಗ್ರಾಹಿಯು (ಎಪಿಡರ್ಮಲ್‌ ಗ್ರೋತ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ ರಿಸೆಪ್ಟಾರ್‌-EGFR), ಜೀವಕೋಶದ ತ್ವರಿತ ಪ್ರಸರಣ, [[ಅಪೊಪ್ಟೋಸಿಸ್|ಅಪೋಪ್ಟೋಸಿಸ್‌]], ರಕ್ತನಾಳದ-ಜನ್ಯತೆ, ಮತ್ತು ಗೆಡ್ಡೆಯ ಆಕ್ರಮಣ ಇವುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;NEJM-molecular&quot; /&gt; EGFRನ ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಧಿಸುವಿಕೆಗಳು ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು EGFR-ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳೊಂದಿಗಿನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆಧಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. Her2/neu ಎಂಬುದು ವಿರಳವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;NEJM-molecular&quot; /&gt; ವರ್ಣತಂತುವಿನ ಹಾನಿಯು
 ಭಿನ್ನಯುಗ್ಮಜೀಯತೆಯ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಲ್ಲದು. ಇದು ಗೆಡ್ಡೆ ನಿರೋಧಕ ಜೀನುಗಳ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಕರಣವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. 3p, 5q, 13q, ಮತ್ತು 17p ವರ್ಣತಂತುಗಳಿಗೆ ಆಗುವ ಹಾನಿಯು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 17p ವರ್ಣತಂತುವಿನ ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ''p53''  ಗೆಡ್ಡೆ ನಿರೋಧಕ ಜೀನು, 60-75%ನಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Devereux&quot; /&gt; ಅನೇಕವೇಳೆ ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ವರ್ಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇತರ ಜೀನುಗಳೆಂದರೆ, ''c-MET'' , ''NKX2-1'' , ''LKB1'' , ''PIK3CA'' , ಮತ್ತು ''BRAF'' .&lt;ref name=&quot;NEJM-molecular&quot; /&gt;

ಹಲವಾರು ತಳೀಯ ಬಹುರೂಪತೆಗಳು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇಂಟರ್‌ಲ್ಯೂಕಿನ್‌-1,&lt;ref name=&quot;Engels&quot; /&gt; ಸೈಟೋಕ್ರೋಮ್‌ P450ಗಳಿಗೆ&lt;ref name=&quot;Wenzlaff&quot; /&gt; ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂಕೇತಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಜೀನುಗಳಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಪ್ಸೇಸ್‌-8ನಂಥ&lt;ref name=&quot;Son&quot; /&gt; [[ಅಪೊಪ್ಟೋಸಿಸ್|ಅಪೋಪ್ಟೋಸಿಸ್‌]] ಪ್ರವರ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು XRCC1ನಂಥ DNA ದುರಸ್ತಿ ಕಣಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬಹುರೂಪತೆಗಳು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Yin&quot; /&gt; ಈ ಬಹುರೂಪತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜನರು, ಕ್ಯಾನ್ಸರು ಜನಕಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.

ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಸೂಚಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, MDM2 309G ಆಲೀಲ್‌ ಎಂಬುದು ಏಷ್ಯನ್ನರಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಬೆಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇರುವ, ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ-ಭೇದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಅಪಾಯದ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;pmid19264458&quot; /&gt;

== ರೋಗನಿರ್ಣಯ ==
[[ಚಿತ್ರ:Thorax pa peripheres Bronchialcarcinom li OF markiert.jpg|thumb|ಎಡಗಡೆಯ ಶ್ವಾಸಕೋಶದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌‌ಯುಕ್ತ ಗೆಡ್ಡೆಯೊಂದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌.]]

ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದಾದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಂದು ವೇಳೆ ರೋಗಿಯೊಬ್ಬನು ವರದಿಮಾಡಿದರೆ, ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಮೊದಲ ಹಂತವೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ರಾಶಿ, ವಿಭಾಜಕ ಭಿತ್ತಿಯು ಅಗಲವಾಗಿರುವಿಕೆ (ಅಲ್ಲಿರುವ ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಗಳಿಗೆ ಹರಡಿಕೆಯಾಗಿರುವುದರ ಸೂಚಕ), ಅಟಿಲೆಕ್ಟಾಸಿಸ್‌ (ಕುಸಿತ), ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆ (ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ), ಅಥವಾ ಎದೆಗೂಡಿನ ನಿಸ್ರಾವ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊರಗೆಡಹಬಹುದು. ಒಂದು ವೇಳೆ, ರೇಡಿಯೋಗ್ರಫಿ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಕಾಯಿಲೆಯ ಕುರಿತಾದ ಯಾವುದೇ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರದಿದ್ದರೂ ಶಂಕೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದರೆ (ಅಂದರೆ, ಸಂಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ರಕ್ತದ-ಕಲೆಯಿರುವ ಶ್ಲೇಷ್ಮವನ್ನು ಉಗುಳುವ ಓರ್ವ ಮಿರಿಮೀರಿದ ಧೂಮಪಾನಿಯಾಗಿರುವಂಥ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ), ಬ್ರಾಂಕೋಸ್ಕೋಪಿ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಒಂದು CT ಕ್ಷಿಪ್ರಬಿಂಬವು ಅವಶ್ಯಕ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬಹುದು. ಬ್ರಾಂಕೋಸ್ಕೋಪಿ ಅಥವಾ CT-ನಿರ್ದೇಶಿತ [[ಬಾಯಾಪ್ಸಿ|ಅಂಗಾಂಶ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಯನ್ನು ಗೆಡ್ಡೆಯ ಬಗೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲೆಂದು ಅನೇಕವೇಳೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Harrison&quot; /&gt;

ಶ್ಲೇಷ್ಮದಲ್ಲಿನ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅತಿರೇಕದ ಅಂಶಗಳು (&quot;ಏಟಿಪಿಯಾ&quot;), ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಈಡಾಗಿರುವ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಧ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇತರ ರೋಗನಿದಾನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶ್ಲೇಷ್ಮದ ಕೋಶವಿಜ್ಞಾನದ ಪರೀಕ್ಷೆಯು, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;pmid19265088&quot; /&gt;

[[ಚಿತ್ರ:Thorax CT peripheres Brronchialcarcinom li OF.jpg|thumb|left|ಎಡಗಡೆಯ ಶ್ವಾಸಕೋಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಯುಕ್ತ ಗೆಡ್ಡೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ CT ಬಿಂಬ.]]

ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ರೋಗನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ ಪ್ರಾಣಾಂತಕವಲ್ಲದ ಕಾಯಿಲೆಗಳೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. [[ಕ್ಷಯ|ಕ್ಷಯರೋಗ]] ಅಥವಾ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾದಂಥ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಕಾರಣಗಳು, ಅಥವಾ ಸಾರ್ಕಾಯ್ಡೋಸಿಸ್‌‌‌ನಂಥ ಉರಿಯೂತಕಾರಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಇವು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಮೀಡಿಯಸ್ಟೀನಲ್‌ ಲಿಂಫಾಡೆನೊಪತಿ ಅಥವಾ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಗಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾವಸಾನಗೊಳ್ಳಬಹುದು, ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅನುಕರಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Cancer Medicine&quot; /&gt; ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಪ್ರಾಸಂಗಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಗಿರಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ: ಸಂಬಂಧಿಸದ ಕಾರಣವೊಂದಕ್ಕಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌ ಅಥವಾ CT ಕ್ಷಿಪ್ರಬಿಂಬದ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಒಂಟಿಯಾಗಿರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಗಂಟು (ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಾಣ್ಯದಂತಿರುವ ಹಾನಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಇದಕ್ಕೊಂದು ನಿದರ್ಶನ.
{{clear}}

ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಅದರ ವರ್ಗೀಕರಣ (ಮೇಲೆ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು) ಇವುಗಳು, ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ಅಂಗಾಂಶವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ.

== ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ==
{{see also|Smoking ban|List of smoking bans}}

ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವುದಕ್ಕೆಂದು ಇರುವ ಅತ್ಯಂತ ವೆಚ್ಚ-ಪರಿಣಾಮಶೀಲ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಬಹುತೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಗೃಹಬಳಕೆಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರು ಜನಕಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ತಂಬಾಕು ಧೂಮಪಾನವು ಈಗಲೂ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿದೆ. ತಂಬಾಕು ಸೇದುವಿಕೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಧಾನ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನದ ನಿಲುಗಡೆಯು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ನಿರೋಧಕ ಸಾಧನ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Vineis&quot; /&gt; ಯುವಜನತೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿರುವ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳು ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅತೀವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 1998ರಲ್ಲಿ, ಮಾಸ್ಟರ್‌ ಸೆಟ್ಲ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಅಗ್ರಿಮೆಂಟ್‌ ಎಂಬ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯು, ತಂಬಾಕು ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ಬರಬೇಕಾದ ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ಪಾವತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ USAಯಲ್ಲಿನ 46 ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು.&lt;ref name=&quot;TFK&quot; /&gt; ಫೈಸಲಾತಿಯ ಹಣ ಮತ್ತು ತಂಬಾಕು ತೆರಿಗೆಗಳ ನಡುವೆ, ಪ್ರತಿ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಕುರಿತಾದ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳಿಗೆ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ ಯಾವೊಂದೂ ಸಹ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಡಿಸೀಸ್‌ ಕಂಟ್ರೋಲ್‌ ವತಿಯಿಂದ ಶಿಫಾರಿತವಾಗಿರುವ ಮೊತ್ತದವರೆಗೆ ಖರ್ಚುಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ; ಅಂದರೆ ಈ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಮೇಲೆ ಅವು, ತಂಬಾಕು ತೆರಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಫೈಸಲಾತಿ ಆದಾಯಗಳ ಪೈಕಿಯ 15 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಖರ್ಚುಮಾಡುತ್ತಿವೆ.&lt;ref name=&quot;TFK&quot; /&gt;

ಭೋಜನಗೃಹಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಂಥ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು ಅನೇಕ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿನೀಡುವಂತೆ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಒಂದು ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು 1998ರಲ್ಲಿ ಮುಂದಾಯಿತು. 2004ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರವೊಂದನ್ನು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿತು. ಈ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯನ್ನು ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ನಾರ್ವೆ 2005ರಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಿದರೆ, 2006ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ದೇಶಗಳು, 2007ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಂಡ್‌, 2008ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು 2009ರಲ್ಲಿ ಟರ್ಕಿ ಈ ಬಗೆಯ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಮುಂದಾದವು. ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ದೇಶವು 2004ರ ವೇಳೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು. [[ಭೂತಾನ್|ಭೂತಾನ್‌]] ರಾಜ್ಯವು 2005ರಿಂದಲೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಧೂಮಪಾನ ನಿಷೇಧದ ಕಟ್ಟುಪಾಡೊಂದನ್ನು ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Bhutan&quot; /&gt; ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಇದೇ ರೀತಿಯ ನಿಷೇಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒತ್ತಡದ ಗುಂಪುಗಳು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. 2007ರಲ್ಲಿ, [[ಚಂಡೀಗಡ|ಚಂಡೀಗಢ]] ನಗರವು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿನ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಹೊಗೆ-ಮುಕ್ತ ನಗರ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಭಾರತವು 2008ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ 2ರಂದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡುವುದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಹೇರುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು.

ಧೂಮಪಾನದ ಅಪರಾಧೀಕರಣ, ಕಳ್ಳ ಸಾಗಾಣಿಕೆಯ ಅಪಾಯವು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುವುದು, ಮತ್ತು ಇಂಥದೊಂದು ನಿಷೇಧವು ಜಾರಿಮಾಡಲಾಗದಿರುವಂಥ ಅಪಾಯ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇಂಥ ನಿಷೇಧಗಳ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಾದಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Gray&quot; /&gt;

C ಜೀವಸತ್ವ, E ಜೀವಸತ್ವ ಮತ್ತು ಫೋಲೇಟ್‌ನಂಥ ಪೂರಕವಾದ ಬಹುಜೀವಸತ್ವಗಳ ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಬಳಕೆಯು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. E ಜೀವಸತ್ವದ ಪೂರಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯವರೆಗೆ ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಈಡಾಗುವ ಅಪಾಯವು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಲೂಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;pmid17989343&quot; /&gt;

ಯುವಜನತೆಯು ಧೂಮಪಾನದೆಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿತವಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲೆಂದು, ತಂಬಾಕು ಜಾಹೀರಾತಿನ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಹೇರುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಘಟನೆ|ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯು ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಕರೆನೀಡಿದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಇಂಥ ನಿಷೇಧಗಳು ಹೇರಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆಯು 16%ನಷ್ಟು ತಗ್ಗಿದೆ ಎಂಬ ಅಂಕಿ-ಅಂಶವನ್ನು ಅದು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;AUTOREF10&quot;&gt;{{Cite press release |title=UN health agency calls for total ban on tobacco advertising to protect young
|url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=26857 |publisher=[[United Nations]] News service |date=30 May 2008}}&lt;/ref&gt;

== ರೋಗನಿದಾನ ==
{{main|Lung cancer screening}}

ರೋಗವಾಹಕರಾಗಿರುವ ಜನರಲ್ಲಿನ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲೆಂದು ಬಳಸಲಾಗುವ [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷೆ]]ಗಳಿಗೆ ರೋಗನಿದಾನ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಸಂಭಾವ್ಯ ರೋಗನಿದಾನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌ ಅಥವಾ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಸಿ ಮಾಡಲಾದ ತಲಲೇಖನ (CT) ಇವು ಸೇರಿವೆ. 2009ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ರೋಗನಿದಾನದ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಗಳು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=van Klaveren RJ, Oudkerk M, Prokop M, ''et al.'' |title=Management of lung nodules detected by volume CT scanning |journal=N. Engl. J. Med. |volume=361 |issue=23 |pages=2221–9 |year=2009 |month=December |pmid=19955524 |doi=10.1056/NEJMoa0906085 |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2009-12-03_361_23/page/2221}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gohagan&quot; /&gt;

== ಚಿಕಿತ್ಸೆ ==
{{main|Treatment of lung cancer}}
ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌‌ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜೀವಕೋಶದ ಬಗೆ, ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಅದು ಹರಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ರೋಗಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಸ್ಥಿತಿಯೇನು ಎಂಬ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಇವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Harrison&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Partnership&quot; /&gt;

=== ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ===
{{main|Lung cancer surgery}}

[[ಚಿತ್ರ:Lung cancer.jpg|thumb|right|ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಒಂದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶಛೇದನೆಯೊಂದರ ಮಾದರಿಯ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಒಟ್ಟಾರೆ ನೋಟ; ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ (ಶ್ವಾಸನಾಳಿಕೆಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಳಿಯದಾದ ಗೆಡ್ಡೆ) ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.]]

ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇರುವುದನ್ನು ಒಂದು ವೇಳೆ ತನಿಖೆಗಳು ದೃಢೀಕರಿಸಿದರೆ, ಕಾಯಿಲೆಯು ಸ್ಥಳೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಗ್ಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಅಥವಾ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂಲಕವೂ ವಾಸಿಮಾಡಲಾಗದ ಹಂತಕ್ಕೆ ಅದು ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಲು, CT ಕ್ಷಿಪ್ರಬಿಂಬ ವಿಧಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಅನೇಕವೇಳೆ ಪಾಸಿಟ್ರಾನ್‌ ಉತ್ಸರ್ಜನ ತಲಲೇಖನವನ್ನು (ಪಾಸಿಟ್ರಾನ್‌ ಎಮಿಷನ್‌ ಟೋಮೋಗ್ರಫಿ-PET) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ರೋಗಿಯು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೊಳಗಾಗುವಷ್ಟು ಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದಾನೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು, ರಕ್ತ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಮಾಪನಗಳೂ (ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಚಟುವಟಿಕೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವಿಕೆ) ಸಹ ಅವಶ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಮಾಪನವು ಉಸಿರಾಟದ ಮೀಸಲು ಕಳಪೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಹೊರಗೆಡಹಿದರೆ (ಅನೇಕವೇಳೆ ಇದು ತಡೆಯೊಡ್ಡುವ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ), ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ವಿರುದ್ಧಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದು.

ರೋಗಿಯ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಸುಮಾರು 4.4%ನಷ್ಟಿರುವ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದಾದ ಸಾವಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Strand&quot; /&gt; ಒಂದು ಶ್ವಾಸಕೋಶಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ, IIIA ಹಂತದವರೆಗೆ ತಲುಪಿರುವ, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆಯಷ್ಟೇ. ಇದನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬಿಂಬಚಿತ್ರಣದ ವಿಧಾನವನ್ನು (ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಬಳಸಿ ಮಾಡಲಾದ ತಲಲೇಖನ, ಪಾಸಿಟ್ರಾನ್‌ ಉತ್ಸರ್ಜನ ತಲಲೇಖನ) ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಗಾಂಶವು ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶನೀಡುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ-ಮುಂಚಿನ ಒಂದು ಉಸಿರಾಟದ ಮೀಸಲು ಹೇರಳವಾಗಿರಬೇಕಾದುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿವೆ: ಬೆಣೆರಚನೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅಂಶಛೇದನ (ಹಾಲೆಯೊಂದರ ಭಾಗವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು), ಸೆಗ್ಮೆಂಟೆಕ್ಟಮಿ (ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಾಲೆಯೊಂದರ ಅಂಗರಚನೆಯ ವಿಭಾಗವೊಂದನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು), ಹಾಲೆಕಡಿತ (ಒಂದು ಹಾಲೆ), ಎರಡು ಹಾಲೆಕಡಿತ (ಎರಡು ಹಾಲೆಗಳು), ಅಥವಾ ಶ್ವಾಸಕೋಶಛೇದನೆ (ಇಡೀ ಶ್ವಾಸಕೋಶ). ಹಾಲೆಕಡಿತವು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರತ್ಯಾವರ್ತನೆಯ ಅವಕಾಶವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದರಿಂದ, ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಟದ ಮೀಸಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಲೆಕಡಿತವು ಆದ್ಯತೆಯ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಒಂದು ವೇಳೆ ರೋಗಿಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ, ಬೆಣೆರಚನೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅಂಶಛೇದನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;El-Sherif&quot; /&gt; ಬೆಣೆರಚನೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಛೇದನದ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುವ ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಅಯೋಡಿನ್‌ ಹೃಸ್ವಚಿಕಿತ್ಸೆಯು, ಹಾಲೆಕಡಿತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರತ್ಯಾವರ್ತನೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Fernando&quot; /&gt;

ದೃಶ್ಯಭಾಗದ-ನೆರವಿನ ಥೊರಾಕೋಸ್ಕೋಪಿಕ್‌ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು VATS ಹಾಲೆಕಡಿತದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಕನಿಷ್ಟತಮ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲವಾಗಿರುವ ವಿಧಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿವೆ; ಕ್ಷಿಪ್ರವಾದ ಚೇತರಿಕೆ, ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆ-ವಾಸ ಮತ್ತು ತಗ್ಗಿದ ಆಸ್ಪತ್ರೆ-ವೆಚ್ಚಗಳಂಥ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಈ ವಿಧಾನಗಳು ಹೊಂದಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.&lt;ref name=&quot;AUTOREF11&quot;&gt;{{Cite journal
| author = Casali G, Walker WS
| title = Video-assisted thoracic surgery lobectomy: can we afford it?
| journal = [[Eur J Cardiothorac Surg]]
| volume = 35
| issue = 3
| pages = 423–8
| year = 2009
| month = March
| pmid = 19136272
| doi = 10.1016/j.ejcts.2008.11.008
| url = 
| issn = 
}}&lt;/ref&gt;

=== ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ===

ಗೆಡ್ಡೆಯ ಬಗೆಯ ಮೇಲೆ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಕಟ್ಟುಪಾಡು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು  ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Hann CL, Rudin CM |title=Management of small-cell lung cancer: incremental changes but hope for the future |journal=Oncology (Williston Park)|date=2008 Nov 30|volume=22|issue=13|pages=1486–92}}&lt;/ref&gt; ನೆರವಿನಿಂದ ಉಪಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಹೊಂದಿಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದಲ್ಲಿ, ಸಿಸ್‌ಪ್ಲೇಟಿನ್‌ ಮತ್ತು ಎಟೊಪೊಸೈಡ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Murray&quot; /&gt; ಕಾರ್ಬೋಪ್ಲೇಟಿನ್‌, ಜೆಮ್ಸಿಟ್ಯಾಬೈನ್‌, ಪ್ಯಾಕ್ಲಿಟ್ಯಾಕ್ಸೆಲ್‌, ವಿನೋರೆಲ್ಬೈನ್‌‌, ಟೋಪೋಟೆಕಾನ್‌, ಮತ್ತು ಇರಿನೋಟೆಕಾನ್‌ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Azim&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MacCallum&quot; /&gt; ವ್ಯಾಪಕ-ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿರುವ ಸಣ್ಣ-ಜೀವಕೋಶ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿ, ಸೆಲೆಕೋಕ್ಸಿಬ್‌ ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;pmid19266367&quot; /&gt;

ಸ್ಥಾನಾಂತರಣದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನೂ ಸಹ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದುವರಿದ ಹಂತದ, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ಸಿಸ್‌ಪ್ಲೇಟಿನ್‌ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಬೋಪ್ಲೇಟಿನ್‌ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅನೇಕವೇಳೆ ಉಪಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೆಮ್ಸಿಟ್ಯಾಬೈನ್‌, ಪ್ಯಾಕ್ಲಿಟ್ಯಾಕ್ಸೆಲ್‌, ಡೊಸೆಟ್ಯಾಕ್ಸೆಲ್‌, ಎಟೊಪೊಸೈಡ್‌, ಅಥವಾ ವಿನೋರೆಲ್ಬೈನ್‌‌‌‌‌ನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ವಿಶೇಷ.&lt;ref name=&quot;Clegg&quot; /&gt; ಸಮಂಜಸವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 70 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ಯಾಕ್ಲಿಟ್ಯಾಕ್ಸೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಪ್ಲೇಟಿನ್‌ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಉಪಚರಿಸಲಾದ ಪೊರೆರಹಿತ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಬೆವಾಸಿಜುಮಾಬ್ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1056/NEJMoa061884 |author=Sandler A, Gray R, Perry MC, et al. |title=Paclitaxel-carboplatin alone or with bevacizumab for non-small-cell lung cancer |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2006-12-14_355_24/page/2542 |journal=[[N Engl J Med]] |year=2006 |volume=355 |issue=24 |pages=2542–50 |pmid=17167137}}&lt;/ref&gt; ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಕಿರುಗುಳಿಯ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಎಂಬುದು, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಒಂದು ಉಪಬಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಜೆಫಿಟಿನಿಬ್‌&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1200/JCO.2005.04.9890 |author=West HL, Franklin WA, McCoy J, et al. |title=Gefitinib therapy in advanced brochoalveolar carcinoma.  Southwest Oncology Group study S0126 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-oncology_2006-04-20_24_12/page/1807 |journal=[[J Clin Oncol]] |year=2006 |volume=24 |issue=12 |pages=1807–13 |pmid=16622257}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಎರ್ಲೋಟಿನಿಬ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದಿಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1200/JCO.2007.13.0062 |author=Miller VA, Riely GJ, Zakowski MF, et al. |title=Molecular characteristics of bronchoalveolar carcinoma and adenocarcinoma, brochoalveolar carcinoma subtype, predict response to erlotinib |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-oncology_2008-03-20_26_9/page/1472 |journal=[[J Clin Oncol]] |year=2008 |volume=26 |issue=9 |pages=1472–8 |pmid=18349398}}&lt;/ref&gt;

ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ, ಆಣ್ವಿಕ ಆನುವಂಶಿಕ ಉಪಬಗೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವಿಕೆಯು, ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾದ ಆರಂಭಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Aggarwal C et al. |title=Biomarkers with predictive and prognostic function in non-small cell lung cancer: ready for prime time? |journal=[[J Natl Compr Canc Netw]] |year=2010 |volume=8 |pages=822–32}}&lt;/ref&gt; ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಬಹುದು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹೊರಚರ್ಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಂಶದ ಗ್ರಾಹಿ ಜೀನಿನ&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1056/NEJMoa0904554 |last1=Rosell |first1=R |last2=Moran |first2=T |last3=Queralt |first3=C |last4=Porta |first4=R |last5=Cardenal |first5=F |last6=Camps |first6=C |last7=Majem |first7=M |last8=Lopez-Vivanco |first8=G |last9=Isla |first9=D |title=Screening for epidermal growth factor receptor mutations in lung cancer |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2009-09-03_361_10/page/958 |journal=[[N Engl J Med]] |year=2009 |volume=361 |issue=10 |pages=958–67 |pmid=19692684}}&lt;/ref&gt; ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಯು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಾಡುವ ಆರಂಭಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯೇ ಅಥವಾ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಾಡುವ ಆರಂಭಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಮುನ್ನುಡಿಯಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1056/NEJMoa0810699 |author=Mok TS et al. |title=Gefitinib or carboplatin-paclitaxel in pulmonary adenocarcinoma |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2009-09-03_361_10/page/947 |journal=[[N Engl J Med]] |year=2009 |volume=361 |issue=10 |pages=947–57 |pmid=19692680}}&lt;/ref&gt;

ಮುಂದುವರಿದ ಹಂತದ ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿ, ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ದೊರಕಿದ ಒಂದು ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದನದ ನಂತರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |author=Eaton KD, Martins RG |title=Maintenance chemotherapy in non-small cell lung cancer |journal=[[J Natl Compr Canc Netw]] |date=2010 Jul |volume=8 |issue=7 |pages=815–21 |pmid=20679540}}&lt;/ref&gt; ಆರಂಭಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಿಂತಲೂ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಔಷಧೀಕರಣಗಳಿಗೆ ಸ್ವಿಚ್ಚು ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೆಮೆಟ್ರೆಕ್ಸ್‌‌ಡ್‌‌,&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/S0140-6736(09)61497-5 |author=Ciuleanu T, Brodowicz T, Zielinski C, et al. |title=Maintenance pemetrexed plus best supportive care versus placebo plus best supportive care for non-small-cell lung cancer: a randomised, double-blind, phase 3 study |journal=[[Lancet]] |year=2009 |volume=374 |pages=1432–40}}&lt;/ref&gt; ಎರ್ಲೋಟಿನಿಬ್‌,&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/S1470-2045(10)70112-1 |author=Cappuzzo F, Ciuleanu T, Stelmakh L, et al. |title=Erlotinib as maintenance treatment in advanced non-small-cell lung cancer: a multicentre, randomised, placebo-controlled phase 3 study |journal=[[Lancet|Lancet Oncol]] |year=2010 |volume=11 |pages=521–9}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಡೊಸೆಟ್ಯಾಕ್ಸೆಲ್‌&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1200/JCO.2008.17.1405 |author=Fidias PM, Dakhil SR, Lyss AP, et al. |title=Phase III study of immediate compared with delayed docetaxel after front-line therapy with gemcitabine plus carboplatin in advanced non-small-cell lung cancer |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-oncology_2009-02-01_27_4/page/591 |journal=[[J Clin Oncol]] |year=2009 |volume=27 |issue=4 |pages=591–8 |pmid=19075278}}&lt;/ref&gt; ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಅದು ಬಳಸಬಲ್ಲದಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಆದರೂ ಪೊರೆರಹಿತ NSCLCಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಪೆಮೆಟ್ರೆಕ್ಸ್‌‌ಡ್‌‌ನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.lungcan.2009.06.006 |author=Rossi A, Ricciardi S, Maione P, de Marinis F, Gridelli C |journal=[[Lung Cancer (journal)|Lung Cancer]] |year=2009 |volume=66 |issue=2 |pages=141–9 |title=Pemetrexed in the treatment of advanced non-squamous lung cancer |pmid=19577816}}&lt;/ref&gt;

==== NSCLCಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಹೌಷಧದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ====
ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಂತರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಬಳಕೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಸಹೌಷಧದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಗಳಿಂದ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ಮಾದರಿಗಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೆ, ರೋಗಿಯು IIನೇ ಹಂತದ ಅಥವಾ IIIನೇ ಹಂತದ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ, ಸಹೌಷಧದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು 15%ನಷ್ಟರವರೆಗೆ ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Winton&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Douillard&quot;&gt;{{Cite journal | last=Douillard | first=JY | coauthors=Rosell R, De Lena M et al. | title=Adjuvant vinorelbine plus cisplatin versus observation in patients with completely resected stage IB-IIIA non-small-cell lung cancer (Adjuvant Navelbine International Trialist Association &lt;nowiki&gt;[ANITA]&lt;/nowiki&gt;): a randomised controlled trial | journal=Lancet Oncology | volume=7 | issue=9 | pages=719–727 | publisher=Elsevier | month=September | year=2006 | pmid=16945766 | doi=10.1016/S1470-2045(06)70804-X }}&lt;/ref&gt; ಪ್ಲಾಟಿನಮ್‌-ಆಧರಿಸಿದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು (ಸಿಸ್‌ಪ್ಲೇಟಿನ್‌ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಬೋಪ್ಲೇಟಿನ್‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ನೀಡುವುದು ಅನೇಕವೇಳೆ ಪ್ರಮಾಣಕ ಪರಿಪಾಠ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Tsuboi&quot; /&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ಲಾಟಿನಮ್‌-ಆಧರಿತ ಸಹೌಷಧದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪ್ರಯೋಜನವು, ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ERCC1 (ಎಕ್ಸಿಷನ್‌ ರಿಪೇರ್‌ ಕ್ರಾಸ್‌-ಕಾಂಪ್ಲಿಮೆಂಟಿಂಗ್‌‌ 1) ಚಟುವಟಿಕೆಯೊಂದಿಗಿನ ಗೆಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.&lt;ref&gt;‌ಒಲೌಸ್ಸೆನ್ KA, ಡ್ಯೂನಾಂಟ್‌ A, ಫೌರೆಟ್‌ P, ಮತ್ತು ಇತರರು: DNA ರಿಪೇರ್‌ ಬೈ ERCC1 ಇನ್‌ ನಾನ್‌-ಸ್ಮಾಲ್‌-ಸೆಲ್‌ ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಅಂಡ್‌ ಸಿಸ್‌ಪ್ಲಾಟಿನ್‌-ಬೇಸ್ಡ್‌ ಅಡ್ಜುವೆಂಟ್‌ ಕೀಮೋಥೆರಪಿ. N ಎಂಗ್ಲ್‌ J ಮೆಡ್ 2006;355:983-991&lt;/ref&gt;

IB ಹಂತದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಹೌಷಧದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ, ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಪ್ರಯೋಜನವೊಂದನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Horn&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Wakelee&quot; /&gt; ಅಂಶಚ್ಛೇದನ ಮಾಡಬಲ್ಲ, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದಲ್ಲಿನ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ-ಮುಂಚಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ (ಪುನರುಜ್ಜೀವಿತವಾದ-ಸಹೌಷಧದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಅನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Clinical evidence&quot; /&gt;

=== ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ===

ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಅರ್ಹರಲ್ಲದವರು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮಕ್ಕೆ ಈಡಾಗಿರುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ರೋಗಪರಿಹಾರಕ ಆಶಯದೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಉನ್ನತ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಸ್ವರೂಪದ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ''ರೋಗಮೂಲಹಾರಿ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ''  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;OTO&quot; /&gt; ನಿರಂತರವಾಗಿದ್ದು ಅಧಿಕವಾಗಿ-ಅಂಶೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಿದ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ (ಕಂಟಿನ್ಯುಯಸ್‌ ಹೈಪರ್‌‌ಫ್ರಾಕ್ಷನೇಟೆಡ್‌ ಆಕ್ಸಿಲರೇಟೆಡ್‌ ರೇಡಿಯೋಥೆರಪಿ-CHART) ಎಂಬುದು ಈ ಕೌಶಲದ ಒಂದು ಪರಿಷ್ಕೃತ ರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಪ್ರಮಾಣದ ಒಂದು ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಒಂದು ಅಲ್ಪ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot; /&gt; ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ವಾಸಿಮಾಡಬಹುದಾದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ, ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಎದೆಯ ವಿಕಿರಣದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Wagner&quot; /&gt; ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ರೋಗಪರಿಹಾರಕ ಆಶಯದ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು, ಸಹೌಷಧದ ಎದೆಗೂಡಿನ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ಪರಿಪಾಠಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಸಮರ್ಥನೆಯು ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇದು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಏನಾದರೂ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿದ್ದರೆ, ಮೀಡಿಯಸ್ಟೀನಲ್‌ ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಗಳಿಗೆ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಗೆಡ್ಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಅದು ಸೀಮಿತವಾಗಿರಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;PORT Meta-analysis Trialists Group&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Lally&quot; /&gt;

ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದಂಥ ಎರಡೂ ಪ್ರಭೇದಗಳ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ರೋಗಲಕ್ಷಣದ ಹತೋಟಿಯ (ಉಪಶಾಮಕ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಸಣ್ಣದಾದ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಎದೆಗೆ ನೀಡಬಹುದು. ಇತರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರೋಗನಿರ್ಣಯವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸದೆಯೇ ಉಪಶಾಮಕ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.

ಶ್ವಾಸನಾಳಿಕೆಯ ಒಂದು ಕಿರುವಿಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತನ್ನ ಸೋಂಕನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದಾಗ, ಹೃಸ್ವಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು (ಸ್ಥಳೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ವಾಯುಮಾರ್ಗದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ನೀಡಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Raben&quot; /&gt; ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಲಾಗದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ದೊಡ್ಡ ವಾಯುಮಾರ್ಗವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅಡಚಣೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದಾಗ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Celebioglu&quot; /&gt;

ಸೀಮಿತ ಹಂತದ ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಪಾಲದ ರೋಗನಿರೋಧಕ ವಿಕಿರಣ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು (ಪ್ರೊಫೈಲ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್‌ ಕ್ರೇನಿಯಲ್‌ ಇರ್ರೇಡಿಯೇಷನ್‌-PCI) ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಿದುಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಒಂದು ಬಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಥಾನಾಂತರಣದ ಅಪಾಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Ng&quot; /&gt; ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿರುವ ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ ಹೊಂದಿರುವವರಲ್ಲಿ, PCI ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಒಂದು ಅನುಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ ನಂತರ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿರುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ, ಮಿದುಳು ಸ್ಥಾನಾಂತರಣಗಳ ಸಂಚಿತ ಅಪಾಯವನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗಾಗಿ 40.4%ನಿಂದ 14.6%ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ PCI ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Slotman&quot; /&gt;

ಗುರಿಮಾಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಿಂಬವನ್ನು ರೂಪಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ಆರಂಭಿಕ-ಹಂತದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಉಪಚಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕಪಾಲದ ಹೊರಗಣ ಸ್ಟಿರಿಯೋಟ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್‌ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಈ ಸ್ವರೂಪದ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ, ಗುರಿಮಾಡುವಿಕೆಯ ಸ್ಟಿರಿಯೋಟ್ಯಾಕ್ಟಿಕ್‌ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಿರುವ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥಿಗಳಾಗಿರದ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Hof&quot; /&gt;

=== ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ವಿಕಿರಣಶೀಲತೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರ ===

ರೇಡಿಯೋ ಆವೃತ್ತಿಯ ಅಂಗಚ್ಛೇದನವನ್ನು ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ, ಶ್ವಾಸನಾಳಜನ್ಯ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ತನಿಖಾತ್ಮಕ ಕೌಶಲವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಗೆಡ್ಡೆಯ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಸಲುವಾಗಿ ಗೆಡ್ಡೆಯೊಳಗೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣದಾದ ಬಿಸಿ ಶೋಧಕವನ್ನು ತೂರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Simon&quot; /&gt;

=== ನಿರ್ದೇಶಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ===

ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಂದುವರಿದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಆಣ್ವಿಕ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜೆಫಿಟಿನಿಬ್‌ (ಇರೆಸ್ಸಾ) ಎಂಬುದು ಇಂಥದೊಂದು ಔಷಧಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಅನೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊರಚರ್ಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಂಶ ಗ್ರಾಹಿಯ (ಎಪಿಡರ್ಮಲ್‌ ಗ್ರೋತ್‌ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ ರಿಸೆಪ್ಟರ್‌-EGFR) ಟೈರೋಸಿನ್‌ ಕೈನೇಸ್‌ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅದು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಇದು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಮಹಿಳೆಯರು, ಏಷ್ಯನ್ನರು, ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರು, ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕವಲಿನ ಕಿರುಗುಳಿಯ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು, ಜೆಫಿಟಿನಿಬ್‌ನಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Raz&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Bencardino&quot; /&gt;

ಮತ್ತೊಂದು ಟೈರೋಸಿನ್‌ ಕೈನೇಸ್‌ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವಾಗಿರುವ ಎರ್ಲೋಟಿನಿಬ್‌ (ಟಾರ್ಸೆವಾ), ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ&lt;ref name=&quot;Feld&quot; /&gt; ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ತೋರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರಿದ ಹಂತದ ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ಎರಡನೇ-ಹಂತದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ FDAಯಿಂದ ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಜೆಫಿಟಿನಿಬ್‌‌ನ್ನು ಹೋಲುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ಇದೂ ಸಹ ಮಹಿಳೆಯರು, ಏಷ್ಯನ್ನರು, ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರು, ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕವಲಿನ ಕಿರುಗುಳಿಯ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ; ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, EGFRನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಠಾತ್‌ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚು.&lt;ref name=&quot;Bencardino&quot; /&gt;

ರಕ್ತನಾಳದ-ಜನನದ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವಾಗಿರುವ ಬೆವಾಸಿಜುಮಾಬ್‌, (ಪ್ಯಾಕ್ಲಿಟ್ಯಾಕ್ಸೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೋಪ್ಲೇಟಿನ್‌ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ), ಮುಂದುವರಿದ ಹಂತದ ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Sandler&quot; /&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ರಕ್ತಸ್ರಾವದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಅಪಾಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಕೋಶವಿಷದ ಔಷಧಿಗಳು,&lt;ref name=&quot;Edelman&quot; /&gt; ಫಾರ್ಮ್ಯಾಕೋಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್‌&lt;ref name=&quot;Danesi&quot; /&gt; ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಿತ ಔಷಧಿ ವಿನ್ಯಾಸ&lt;ref name=&quot;Blackhall&quot; /&gt; ದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿಗಳು ಭರವಸೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿವೆ. ಹಲವಾರು ಉದ್ದೇಶಿತ ಕಾರಕವಸ್ತುಗಳು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಸೈಕ್ಲೋ-ಆಕ್ಸಿಜನೇಸ್‌-2 ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳು,&lt;ref name=&quot;AUTOREF12&quot; /&gt; [[ಅಪೊಪ್ಟೋಸಿಸ್|ಅಪೋಪ್ಟೋಸಿಸ್‌]] ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಕ್ಸಿಸುಲಿಂಡ್‌,&lt;ref name=&quot;AUTOREF13&quot; /&gt; ಪ್ರೋಟಿಯಾಸೋಮ್‌ ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳು,&lt;ref name=&quot;Scagliotti&quot; /&gt; ಬೆಕ್ಸರೊಟೀನ್‌,&lt;ref name=&quot;Dragnev&quot; /&gt; ಹೊರಚರ್ಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಂಶದ ಗ್ರಾಹಿ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವಾದ ಸೆಟುಕ್ಸಿಮ್ಯಾಬ್‌,&lt;ref name=&quot;AUTOREF14&quot; /&gt; ಮತ್ತು ಲಸಿಕೆಗಳು.&lt;ref name=&quot;AUTOREF15&quot; /&gt; ಸಂಶೋಧನೆಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ರಾಸ್‌ ಮೂಲ-ಗ್ರಂಥಿಜನಕ ಜೀನು ಪ್ರತಿಬಂಧ, ಫಾಸ್ಫೋಇನೋಸಿಟೈಡ್‌ 3-ಕೈನೇಸ್‌ ಪ್ರತಿಬಂಧ, ಹಿಸ್ಟೋನ್‌ ಡೀಅಸಿಟೈಲೇಸ್‌ ಪ್ರತಿಬಂಧ, ಮತ್ತು ಗೆಡ್ಡೆ ನಿರೋಧಕ ಜೀನು ಬದಲಾವಣೆ.&lt;ref name=&quot;AUTOREF16&quot; /&gt;

== ವ್ಯಾಧಿಯ ಮುನ್ನರಿವು ==
{{main|Non-small cell lung carcinoma staging|Manchester score}}

ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಪೂರ್ವಸೂಚಕ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ಹಾಜರಿ ಅಥವಾ ಗೈರುಹಾಜರಿ, ಗೆಡ್ಡೆಯ ಗಾತ್ರ, ಜೀವಕೋಶದ ಬಗೆ (ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರ), ಹರಡಿಕೆಯ ಮಟ್ಟ (ಹಂತ) ಮತ್ತು ಅನೇಕ ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಗಳಿಗೆ ಆಗುವ ಸ್ಥಾನಾಂತರಣಗಳು, ಹಾಗೂ ನಾಳೀಯ ಅತಿಕ್ರಮಣ. ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಲಾಗದ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಕಳಪೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗೂ 10%ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೂಕದ ನಷ್ಟ ಇವುಗಳು ಕಾಯಿಲೆಯ ಮುನ್ನರಿವಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;AUTOREF17&quot;&gt;
{{cite web |url=http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/non-small-cell-lung/HealthProfessional/page2 |title=Non-Small Cell Lung Cancer Treatment |publisher=National Cancer Institute |work=PDQ for Health Professionals |accessdate=2008-11-22}}&lt;/ref&gt; ಸಣ್ಣ-ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಪೂರ್ವಸೂಚಕ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಯ ಸ್ಥಿತಿ, ಲಿಂಗ, ಕಾಯಿಲೆಯ ಹಂತ, ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ನರವ್ಯೂಹ ಅಥವಾ [[ಯಕೃತ್ತು|ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ]]ದ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ.&lt;ref name=&quot;AUTOREF18&quot; /&gt;

ಸಣ್ಣದಲ್ಲದ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮಕ್ಕೆ (NSCLC) ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಕಾಯಿಲೆಯ ಮುನ್ನರಿವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳಪೆಯದಾಗಿರುತ್ತದೆ. IA ಹಂತದ ಕಾಯಿಲೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಂಶಛೇದನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುವ, ಐದು-ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯು 67%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. IB ಹಂತದ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಐದು-ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯು 57%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Mountain&quot; /&gt; IV ಹಂತದ NSCLCಯೊಂದಿಗಿನ ರೋಗಿಗಳ ಐದು-ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಸುಮಾರು 1%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Merck&quot; /&gt;

ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಕಾಯಿಲೆಯ ಮುನ್ನರಿವೂ ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಳಪೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. SCLCಯೊಂದಿಗಿನ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಐದು-ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯು ಸುಮಾರು 5%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Harrison&quot; /&gt; ವ್ಯಾಪಕ-ಹಂತದ SCLCಯೊಂದಿಗಿನ ರೋಗಿಗಳು 1%ಗೂ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಐದು-ವರ್ಷ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಸರಾಸರಿ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಸೀಮಿತ-ಹಂತದ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಸಮಯವು 20 ತಿಂಗಳುಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ 20%ನಷ್ಟಿರುವ ಐದು-ವರ್ಷ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಅವಧಿಯನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Merck&quot; /&gt;

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವತಿಯಿಂದ ಒದಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದತ್ತಾಂಶದ ಅನುಸಾರ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಸಾವಿನ ಮಧ್ಯಸ್ಥ ವಯಸ್ಸು 70 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟಿದೆ, ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಸ್ಥ ವಯಸ್ಸು 71 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;AUTOREF19&quot; /&gt;

== ಸೋಂಕುಶಾಸ್ತ್ರ ==
[[ಚಿತ್ರ:Trachea, bronchus, lung cancers world map - Death - WHO2004.svg|thumb|2004ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 100,000 ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಶ್ವಾಸನಾಳದ, ಶ್ವಾಸನಾಳಿಕೆಯ ಕವಲುಗಳ, ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ವಯೋಮಾನ-ಪ್ರಮಾಣಕವಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಾವು.&lt;ref name=&quot;AUTOREF20&quot; /&gt;[206][207][208][209][210][211][212][213][214][215][216][217][218]]]
[[ಚಿತ್ರ:Lung cancer US distribution.gif|right|thumb|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಹರಡಿಕೆ]]

ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಮರಣ-ಪ್ರಮಾಣ ಈ ಎರಡೂ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು (ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ 1.35 ದಶಲಕ್ಷ ಹೊಸ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು 1.18 ದಶಲಕ್ಷ ಸಾವುಗಳು), ಯುರೋಪ್‌ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;AUTOREF21&quot; /&gt; ಧೂಮಪಾನದ ಒಂದು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಐವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯೋಮಾನದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಲಯವು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಈಡಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ಬಹುತೇಕ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ವರೂಪ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಸಾವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌-ಸಂಬಂಧಿತ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. 20 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯಿಂದ ಇಳಿಯಲು ಶುರುಮಾಡಿರುವ, ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮರ್ತ್ಯತೆಯ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಿಂದ ಸಾಯುತ್ತಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಳೆದ ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ಏರುತ್ತಲೇ ಇದ್ದು, ಕೇವಲ ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ಅದು ಸ್ಥಿರಗೊಳ್ಳಲು ಶುರುವಾಗುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;AUTOREF22&quot; /&gt; &quot;ತಂಬಾಕು ಉದ್ಯಮ&quot;ದ ವಿಕಸನವು ಧೂಮಪಾನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಣನೀಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Lum&quot; /&gt; 1970ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ, ತಂಬಾಕು ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ &quot;ಲಘು&quot; ಮತ್ತು &quot;ಕಡಿಮೆ-ಟಾರಿನ ಅಂಶವುಳ್ಳ&quot; ಸಿಗರೇಟುಗಳನ್ನು, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿಯರ ವಲಯಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವೆಡೆಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tobaccofreekids.org/reports/women/ |title=Deadly in Pink |publisher=Tobaccofreekids.org |date= |accessdate=2010-09-26 |archive-date=2009-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090206145811/http://tobaccofreekids.org/reports/women/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಜೀವನಪರ್ಯಂತ ಧೂಮಪಾನಿಗಳಾಗಿರದಿದ್ದವರ ಪೈಕಿ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಪುರುಷರು ಉನ್ನತವಾದ, ವಯೋಮಾನವನ್ನು-ಪ್ರಮಾಣಕವಾಗಿಸಿದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಾವಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಧೂಮಪಾನದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ, ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಧೂಮಪಾನದ ಪಾತ್ರವು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಒಂದು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಲೇ ಇವೆ; ಇತರರ ತಂಬಾಕು ಹೊಗೆಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಬಯಸದ ಧೂಮಪಾನಿಗಳಲ್ಲದವರ ಹಿತರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಲೆಂದು ಅಥವಾ ಅಂಥದೊಂದು ಸನ್ನಿವೇಶವು ಎದುರಾಗುವುದನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲೆಂದು ಕಾರ್ಯನೀತಿಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು ಜಾರಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಇವು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ವಾಹನಗಳು, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್‌ ಸ್ಥಾವರಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಉತ್ಸರ್ಜನಗಳೂ ಸಹ ಸಮರ್ಥ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Kabir&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Chiu&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Parent&quot; /&gt;

[[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್|ಪೂರ್ವದ ಯುರೋಪ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ, ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್-ಸಂಬಂಧಿ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಉತ್ತರದ ಯುರೋಪ್‌ ಮತ್ತು U.S.ಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ವಿರಳವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;AUTOREF23&quot; /&gt; ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನದ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಮುಂದಿನ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು, ಅದರಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಚೀನಾ&lt;ref name=&quot;AUTOREF24&quot; /&gt; ಮತ್ತು ಭಾರತ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;AUTOREF25&quot; /&gt;

ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು (ದೇಶದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ) ಬಿಸಿಲು ಮತ್ತು [[ಅತಿನೇರಳೆ ವಿಕಿರಣ|UVB]]ಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ವಿಲೋಮ ಸ್ವರೂಪದ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. D ಜೀವಸತ್ವದ (ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದಾಗಿ ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಇದು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಒಂದು ನಿರೋಧಕ ಪರಿಣಾಮವು ಒಂದು ಸಂಭಾವ್ಯ ವಿವರಣೆಯಾಗಿದೆ .&lt;ref name=&quot;AUTOREF26&quot; /&gt;

1950ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಇತರ ಬಗೆಗಳಿಗೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Chen&quot; /&gt; ಫಿಲ್ಟರ್‌‌ ಸಿಗರೇಟುಗಳ ಪರಿಚಯವು ಇದಕ್ಕೆ ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಫಿಲ್ಟರ್‌‌ಗಳ ಬಳಕೆಯು ತಂಬಾಕು ಸೇದುವಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೊಡ್ಡದಾದ ಕಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದರಿಂದ, ದೊಡ್ಡದಾದ ವಾಯುಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಸಂಚಯನಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿಕೋಟಿನ್‌ನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಧೂಮಪಾನಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಆಳವಾಗಿ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಸಣ್ಣ ವಾಯುಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ ಸಂಚಯನದ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಚೋದನೆ ಸಿಕ್ಕಂತಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Charloux&quot; /&gt; 1999ರಿಂದಲೂ, U.S.ನಲ್ಲಿನ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಅಡಿನೊಕಾರ್ಸಿನೋಮದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಕುಸಿದಿದೆ. ಪರಿಸರೀಯ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯದಲ್ಲಿನ ಕಡಿತವು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Chen&quot; /&gt;
ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಾರತದಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಸೋಂಕುಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪೊರೆಯುಕ್ತ ಜೀವಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವು ಪ್ರಬಲವಾದ ಊತಕಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಬಗೆಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;‌ಸಿಂಗ್ N, ಅಗರ್‌ವಾಲ್‌ AN, ಗುಪ್ತಾ D, ಮತ್ತು ಇತರರು. ಅನ್‌ಚೇಂಜಿಂಗ್‌ ಕ್ಲಿನಿಕೊ-ಎಪಿಡೆಮಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್‌ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ ಆಫ್‌ ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇನ್‌ ನಾರ್ತ್‌ ಇಂಡಿಯಾ ಓವರ್‌ ಥ್ರೀ ಡಿಕೇಡ್ಸ್‌. ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಎಪಿಡೆಮಿಯೋಲ್‌ 2010; 34(1): 101-104&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‌‌ರಾವತ್ J, ಸಿಂಧ್ವಾನಿ G, ಗೌರ್‌‌ D, ಮತ್ತು ಇತರರು. ಕ್ಲಿನಿಕೊ-ಪೆಥಲಾಜಿಕಲ್‌ ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ ಆಫ್‌ ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇನ್‌ ಉತ್ತರಾಖಾಂಡ್‌. ಲಂಗ್‌ ಇಂಡಿಯಾ. 2009 ಜುಲೈ;26(3):74-6.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;‌ಖಾನ್ NA, ಆಫ್ರೋಜ್‌ F, ಲೋನ್‌ MM, ಮತ್ತು ಇತರರು. ಪ್ರೊಫೈಲ್‌ ಆಫ್‌ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇನ್‌ ಕಾಶ್ಮೀರ್‌, ಇಂಡಿಯಾ: ಎ ಫೈವ್‌-ಇಯರ್‌ ಸ್ಟಡಿ.ಇಂಡಿಯನ್‌ J ಚೆಸ್ಟ್‌ ಡಿಸ್‌ ಅಲೈಡ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌ 2006 ಜುಲೈ-ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌;48(3):187-90.&lt;/ref&gt; ಜನಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ತಂಬಾಕು ಸೇದುವಿಕೆಯ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಅಥವಾ ತಂಬಾಕು ಸೇವನೆಯ ಮಾದರಿಯು ಸಂಭಾವ್ಯ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರಬಹುದು.

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಸಿಗರೇಟು ಸೇದುವಿಕೆಯು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ವಿರಳವಾಗಿತ್ತು; 1761ರವರೆಗೂ ಇದನ್ನೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಾಯಿಲೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;AUTOREF27&quot; /&gt; ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ವಿಭಿನ್ನ ಮಗ್ಗುಲುಗಳನ್ನು ಮುಂದೊಮ್ಮೆ 1810ರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;AUTOREF28&quot; /&gt; 1878ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಶವಪರೀಕ್ಷೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಪ್ರಾಣಾಂತಕ ಗೆಡ್ಡೆಗಳ ಪಾಲು ಕೇವಲ 1%ನಷ್ಟಿತ್ತು; ಆದರೆ 1900ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಈ ಪ್ರಮಾಣವು 10–15%ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Witschi&quot; /&gt; 1912ರಲ್ಲಿ&lt;ref name=&quot;AUTOREF29&quot; /&gt; ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಕರಣದ ವರದಿಗಳು ಕೇವಲ 374ರಷ್ಟು ಇತ್ತಾದರೂ, ಶವಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಒಂದು ಅವಲೋಕನವು ತೋರಿಸಿದ ಅನುಸಾರ, 1852ರಲ್ಲಿ 0.3%ನಷ್ಟಿದ್ದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು 1952ರ ವೇಳೆಗೆ 5.66%ಗೆ ಏರಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Grannis&quot; /&gt; 1929ರಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯಲ್ಲಿ, ಫ್ರಿಟ್ಜ್‌ ಲಿಕಿಂಟ್‌ ಎಂಬ ವೈದ್ಯನು ಧೂಮಪಾನ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್&lt;ref name=&quot;Witschi&quot; /&gt; ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ; ಇದು ಒಂದು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲವಾದ ಧೂಮಪಾನ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರಚಾರಾಂದೋಲನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Proctor&quot; /&gt; 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಡಾಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಸ್ಟಡಿ ಎಂಬ ಕೃತಿಯು, ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಮತ್ತು ಧೂಮಪಾನದ ನಡುವಿನ ಕೊಂಡಿಯ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸುವ ಸೋಂಕುಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೊದಲ ಬಲವಾದ ಪುರಾವೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Doll&quot; /&gt; ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 1964ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪ್ರಧಾನ ವೈದ್ಯಾಧಿಕಾರಿಯು, ಧೂಮಪಾನಿಗಳು ಧೂಮಪಾನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸತಕ್ಕದ್ದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ.&lt;ref name=&quot;AUTOREF30&quot; /&gt;

[[ರೇಡಾನ್|ರೇಡಾನ್‌]] ಅನಿಲದ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸ್ಯಾಕ್ಸನಿಯ ಸ್ಕ್ನೀಬರ್ಗ್‌ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಅದಿರು ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಗಣಿಗಾರರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. 1470ರಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲಿ [[ಬೆಳ್ಳಿ]]ಯನ್ನು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮಾಡಿ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಗಣಿಗಳು [[ಯುರೇನಿಯಮ್|ಯುರೇನಿಯಂ]]ನ್ನು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಹೊಂದಿವೆ; ಅದರ ಜೊತೆಗೂಡಿಕೊಂಡಿರುವ ರೇಡಿಯಂ ಹಾಗೂ ರೇಡಾನ್‌ ಅನಿಲವು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಇಲ್ಲಿನ ಗಣಿಗಾರರಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಷಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೊತ್ತದ ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಕಾಯಿಲೆಯು ಕಂಡುಬಂದಿತು; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇದು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಎಂಬುದಾಗಿ 1870ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಹಿಂದಿನ ಗಣಿಗಾರರ ಪೈಕಿ 75%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನಿಂದ ಸತ್ತರು.&lt;ref name=&quot;AUTOREF31&quot; /&gt; ಈ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಯುರೇನಿಯಂಗಾಗಿ USSR ವತಿಯಿಂದ ಬಂದ ಬೇಡಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ 1950ರ ದಶಕದವರೆಗೂ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯು ಮುಂದುವರಿಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Greaves&quot; /&gt;

ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವೀ ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಛೇದನೆಯನ್ನು 1933ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;AUTOREF32&quot; /&gt; ಉಪಶಾಮಕವಾಗಿರುವ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು 1940ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Edwards&quot; /&gt; ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, 1950ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ರೋಗಮೂಲಹಾರಿ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು, ದೊಡ್ಡದಾದ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು; ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನ್ಯಥಾ ಸಮರ್ಥರಲ್ಲದ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;AUTOREF33&quot; /&gt; 1997ರಲ್ಲಿ, ನಿರಂತರವಾದ ಅಧಿಕವಾಗಿ-ಅಂಶೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತ್ವರಿತಗೊಳಿಸಿದ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು (ಕಂಟಿನ್ಯುಯಸ್‌ ಹೈಪರ್‌ಫ್ರಾಕ್ಷನೇಟೆಡ್‌ ಆಕ್ಸಿಲರೇಟೆಡ್‌ ರೇಡಿಯೋಥೆರಪಿ-CHART), ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೋಗಮೂಲಹಾರಿ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾದ ಒಂದು ಸುಧಾರಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು.&lt;ref name=&quot;Saunders&quot; /&gt;

ಸಣ್ಣ ಜೀವಕೋಶದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾರ್ಸಿನೋಮವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಂಶಛೇದನ&lt;ref name=&quot;AUTOREF34&quot; /&gt; ಮತ್ತು ರೋಗಮೂಲಹಾರಿ ವಿಕಿರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ&lt;ref name=&quot;AUTOREF35&quot; /&gt; ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲಗೊಂಡಿದ್ದವು. 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಯಶಸ್ವೀ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;AUTOREF36&quot; /&gt;

== ಚಿತ್ರಸಂಪುಟ ==
&lt;gallery&gt;
File:X-ray(Chest)Cancer.jpg|ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌‌ನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ ಎದೆಯ ರೇಡಿಯೋಗ್ರಾಫ್‌.
&lt;/gallery&gt;

== ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ ==
* ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಕವಲಿನ ಕಿರುಗುಳಿಯ ಕಾರ್ಸಿನೋಮ
* ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾಲುವೆಯ ಗೆಡ್ಡೆ
* ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;WHO&quot;&gt;{{cite web | author =WHO | authorlink =World Health Organization | title =Cancer | publisher =[[World Health Organization]] | month=February | year=2006 | url=http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs297/en/ | accessdate =2007-06-25 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Harrison&quot;&gt;{{Cite book | last=Minna | first=JD | coauthors=Schiller JH | title=Harrison's Principles of Internal Medicine | url=https://archive.org/details/harrisonsprincip0000unse_b7u9 | publisher=McGraw-Hill | year=2008 | pages =[https://archive.org/details/harrisonsprincip0000unse_b7u9/page/n584 551]–562 | edition=17th | isbn=0-07-146633-9 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Cancer Medicine&quot;&gt;{{Cite book | last=Vaporciyan | first=AA | coauthors=Nesbitt JC, Lee JS et al. | title=Cancer Medicine | publisher=B C Decker | year=2000 | pages=1227–1292 | isbn=1-55009-113-1 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Thun&quot;&gt;{{Cite journal | last=Thun | first=MJ | coauthors=Hannan LM, Adams-Campbell LL et al. | title=Lung Cancer Occurrence in Never-Smokers: An Analysis of 13 Cohorts and 22 Cancer Registry Studies | journal=PLoS Medicine | volume=5 | issue=9 | pages=e185 | year=2008 | doi=10.1371/journal.pmed.0050185 | pmid=18788891 | pmc=2531137 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Gorlova&quot;&gt;{{Cite journal | last=Gorlova | first=OY | coauthors=Weng SF, Zhang Y et al. | title=Aggregation of cancer among relatives of never-smoking lung cancer patients | journal=International Journal of Cancer | volume=121 | issue=1 | pages=111–118 | month=July | year=2007 | pmid=17304511 | doi=10.1002/ijc.22615 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Hackshaw&quot;&gt;{{Cite journal | last=Hackshaw | first=AK | coauthors=Law MR, Wald NJ | title=The accumulated evidence on lung cancer and environmental tobacco smoke | journal=British Medical Journal | volume=315 | issue=7114 | pages=980–988 |  url=http://www.bmj.com/cgi/content/full/315/7114/980 | pmid=9365295 | date=1997-10-18 | pmc=2127653 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kabir&quot;&gt;{{Cite journal | last=Kabir | first=Z | coauthors=Bennett K, Clancy L | title=Lung cancer and urban air-pollution in dublin: a temporal association? | journal=Irish Medical Journal | volume=100 | issue=2 | pages=367–369 | month=February | year=2007 | pmid=17432813 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Coyle&quot;&gt;{{Cite journal | last=Coyle | first=YM | coauthors=Minahjuddin AT, Hynan LS, Minna JD | title=An ecological study of the association of metal air pollutants with lung cancer incidence in Texas | journal=Journal of Thoracic Oncology | volume=1 | issue=7 | pages=654–661 | month=September | year=2006 | pmid=17409932 | doi=10.1097/01243894-200609000-00009 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Chiu&quot;&gt;{{Cite journal | last=Chiu | first=HF | coauthors=Cheng MH, Tsai SS et al. | title=Outdoor air pollution and female lung cancer in Taiwan | journal=Inhalation Toxicology | volume=18 | issue=13 | pages=1025–1031 | month=December | year=2006 | pmid=16966302 | doi=10.1080/08958370600904561 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.surgeongeneral.gov/library/secondhandsmoke |author=Carmona, RH |publisher=U.S. Department of Health and Human Services |title=The Health Consequences of Involuntary Exposure to Tobacco Smoke: A Report of the Surgeon General |date=2006-06-27 |quote=Secondhand smoke exposure causes disease and premature death in children and adults who do not smoke.}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF1&quot;&gt;{{Cite journal |url=http://monographs.iarc.fr/ENG/Monographs/vol83/volume83.pdf |format=PDF |publisher=WHO International Agency for Research on Cancer |title=Tobacco Smoke and Involuntary Smoking |journal=IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans |volume=83 |year=2002 |quote=There is sufficient evidence that involuntary smoking (exposure to secondhand or 'environmental' tobacco smoke) causes lung cancer in humans. [...] Involuntary smoking (exposure to secondhand or 'environmental' tobacco smoke) is carcinogenic to humans (Group 1).}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF2&quot;&gt;{{Cite journal | last=Morandi | first=U | coauthors=Casali C, Rossi G | title=Bronchial typical carcinoid tumors | journal=Seminars in Thoracic and Cardiovascular Surgery | volume=18 | issue=3 | pages=191–198 | year=2006 | pmid=17185178 | doi=10.1053/j.semtcvs.2006.08.005 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF3&quot;&gt;{{Cite journal | last=Etienne-Mastroianni | first=B | coauthors=Falchero L, Chalabreysse L et al. | title=Primary sarcomas of the lung: a clinicopathologic study of 12 cases | url=https://archive.org/details/lung-cancer_2002_38_1-3/page/283 | journal=Lung Cancer | volume=38 | issue=3 | pages=283–289 | month=December | year=2002 | pmid=12445750 | doi=10.1016/S0169-5002(02)00303-3 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Rosti&quot;&gt;{{Cite journal | last=Rosti | first=G | coauthors=Bevilacqua G, Bidoli P et al. | title=Small cell lung cancer | journal=Annals of Oncology | volume=17 | issue=Suppl. 2 | pages=5–10 | month =March | year =2006 | url=http://annonc.oxfordjournals.org/cgi/reprint/17/suppl_2/ii5 | pmid=16608983 | doi=10.1093/annonc/mdj910 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Barbone&quot;&gt;{{Cite journal | last =Barbone | first =F | coauthors=Bovenzi M, Cavallieri F, Stanta G | title =Cigarette smoking and histologic type of lung cancer in men | journal =Chest | volume =112| issue=6 | pages =1474–1479 | publisher =American College of Chest Physicians | month =December | year =1997 | url =http://www.chestjournal.org/cgi/reprint/112/6/1474 | format = PDF | pmid = 9404741 | doi =10.1378/chest.112.6.1474 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Seo&quot;&gt;{{Cite journal | last =Seo | first =JB | coauthors=Im JG, Goo JM et al. | title =Atypical pulmonary metastases: spectrum of radiologic findings | journal =Radiographics | volume =21 | issue=2 | pages =403–417 | url =http://radiographics.rsnajnls.org/cgi/content/full/21/2/403 | pmid = 11259704 | date =1 March 2001 | month =March }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF4&quot;&gt;{{Cite book | last =Mountain | first =CF | authorlink = | coauthors =Libfluffz HI, Hermes KE | title =A Handbook for Staging, Imaging, and Lymph Node Classification | publisher =Charles P Young | year =2003 | url =http://www.ctsnet.org/book/mountain/index.html | accessdate =2007-09-01 | archive-date =2008-12-06 | archive-url =https://web.archive.org/web/20081206025903/http://www.ctsnet.org/book/mountain/index.html | url-status =dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Collins&quot;&gt;{{Cite journal | last = Collins | first = LG | coauthors = Haines C, Perkel R, Enck RE | title = Lung cancer: diagnosis and management | journal = American Family Physician | volume = 75 | issue = 1 | pages = 56–63 | publisher = American Academy of Family Physicians | month = January | year = 2007 | url = http://www.aafp.org/afp/20070101/56.html | pmid = 17225705 | access-date = 2010-11-23 | archive-date = 2007-09-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070929104510/http://www.aafp.org/afp/20070101/56.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Hamilton&quot;&gt;{{Cite journal | last=Hamilton | first=W | coauthors=Peters TJ, Round A, Sharp D | title=What are the clinical features of lung cancer before the diagnosis is made? A population based case-control study | journal =Thorax | volume =60 | issue=12 | pages=1059–1065 | publisher=BMJ Publishing Group | month=December | year=2005 | pmid=16227326 | doi=10.1136/thx.2005.045880 | pmc=1747254 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Honnorat&quot;&gt;{{Cite journal | last=Honnorat | first=J | coauthors=Antoine JC | title=Paraneoplastic neurological syndromes | journal=Orphanet Journal of Rare Diseases | volume=2 | page=22 | publisher=BioMed Central | month=May | year=2007 | url=http://www.ojrd.com/content/2/1/22 | pmid=17480225 | doi=10.1186/1750-1172-2-22 | pmc=1868710 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2007-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070927213613/http://www.ojrd.com/content/2/1/22 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Jones&quot;&gt;{{Cite journal | last=Jones | first=DR | coauthors=Detterbeck FC | title=Pancoast tumors of the lung | journal=Current Opinion in Pulmonary Medicine | volume=4 | issue=4 | pages=191–197 | month=July | year=1998 | pmid=10813231 | doi=10.1097/00063198-199807000-00001 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ajcc&quot;&gt;{{Cite book |author=Greene, Frederick L. |title=AJCC cancer staging manual |url=https://archive.org/details/ajcccancerstagin0000unse |publisher=Springer-Verlag |location=Berlin |year=2002 |pages= |isbn=0-387-95271-3 |oclc= |doi= |accessdate=}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF5&quot;&gt;{{Cite journal | last=Biesalski | first=HK | coauthors=Bueno de Mesquita B, Chesson A et al. | title=European Consensus Statement on Lung Cancer: risk factors and prevention. Lung Cancer Panel | journal=CA Cancer J Clin | volume=48 | issue=3 | pages=167–176; discussion 164–166 | year=1998 | pmid=9594919 | url=http://caonline.amcancersoc.org/cgi/pmidlookup?view=long&amp;pmid=9594919 | doi=10.3322/canjclin.48.3.167 | location=Smoking is the major risk factor, accounting for about 90% of lung cancer incidence. }}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Peto&quot;&gt;{{Cite book | last=Peto | first=R | coauthors=Lopez AD, Boreham J et al. | title=Mortality from smoking in developed countries 1950–2000: Indirect estimates from National Vital Statistics | publisher=Oxford University Press | year=2006 | url=http://www.ctsu.ox.ac.uk/~tobacco/ | isbn=0-19-262535-7 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2007-09-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070905151935/http://www.ctsu.ox.ac.uk/~tobacco/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Samet2&quot;&gt;{{Cite journal | last=Samet | first=JM | coauthors=Wiggins CL, Humble CG, Pathak DR | title=Cigarette smoking and lung cancer in New Mexico | journal=American Review of Respiratory Disease | volume=137 | issue=5 | pages=1110–1113 | month=May | year=1988 | pmid=3264122 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Villeneuve&quot;&gt;{{Cite journal | last=Villeneuve | first=PJ | coauthors=Mao Y | title=Lifetime probability of developing lung cancer, by smoking status, Canada | url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-public-health_november-december-1994_85_6/page/n30 | journal=Canadian Journal of Public Health | volume=85 | issue=6 | pages=385–388 | month=November | year=1994 | pmid=7895211 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Hecht&quot;&gt;{{Cite journal | last=Hecht | first=S | title=Tobacco carcinogens, their biomarkers and tobacco-induced cancer | journal=Nature Reviews. Cancer | volume=3 | issue=10 | pages=733–744 | publisher=Nature Publishing Group | month=October | year=2003 | url=http://www.nature.com/nrc/journal/v3/n10/abs/nrc1190_fs.html | doi=10.1038/nrc1190 | pmid=14570033 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF6&quot;&gt;{{Cite journal | last=Sopori | first=M | title=Effects of cigarette smoke on the immune system | journal=Nature Reviews. Immunology | volume=2 | issue=5 | pages=372–7 | month=May | year=2002 | pmid=12033743 | doi=10.1038/nri803 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;USDHHS1990&quot;&gt;{{cite web | author=US Department of Health and Human Services | title=The Health Benefits of Smoking Cessation: a Report of the Surgeon General | publisher=Centers for Disease Control (CDC), Office on Smoking and Health. | url=http://profiles.nlm.nih.gov/NN/B/B/C/T/_/nnbbct.pdf | format=PDF | pages=vi, 130, 148, 152, 155, 164, 166 | accessdate=2007-11-18 | date=1990-09-30 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Nordquist&quot;&gt;{{Cite journal | last=Nordquist | first=LT | coauthors=Simon GR, Cantor A et al. | title=Improved survival in never-smokers vs current smokers with primary adenocarcinoma of the lung | journal=Chest | volume=126 | issue=2 | pages=347–351 | publisher=American College of Chest Physicians | month=August | year=2004 | url=http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/126/2/347 | pmid=15302716 | doi=10.1378/chest.126.2.347 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-12-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081206095807/http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/126/2/347 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Tammemagi&quot;&gt;{{Cite journal | last=Tammemagi | first=CM | coauthors=Neslund-Dudas C, Simoff M, Kvale P | title=Smoking and lung cancer survival: the role of comorbidity and treatment | journal=Chest | volume=125 | issue=1 | pages=27–37 | publisher=American College of Chest Physicians | month=January | year=2004 | url=http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/125/1/27 | pmid=14718417 | doi=10.1378/chest.125.1.27 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-12-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081206095756/http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/125/1/27 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Boffetta&quot;&gt;{{Cite journal | last=Boffetta | first=P | coauthors=Agudo A, Ahrens W et al. | title=Multicenter case-control study of exposure to environmental tobacco smoke and lung cancer in Europe | journal=Journal of the National Cancer Institute | volume=90 | issue=19 | pages=1440–1450 | publisher=Oxford University Press | month=October | year=1998 | url=http://jnci.oxfordjournals.org/cgi/reprint/90/19/1440 | pmid=9776409 | doi=10.1093/jnci/90.19.1440 | format={{dead link|date=July 2010}} }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;NHMRC&quot;&gt;{{Cite paper | author=National Health and Medical Research Council | title=The health effects and regulation of passive smoking | publisher=Australian Government Publishing Service | date=April 1994 | url=http://www.obpr.gov.au/publications/submission/healthef/index.html | accessdate=2007-08-10 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070929025344/http://www.obpr.gov.au/publications/submission/healthef/index.html |archivedate = September 29, 2007|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Schick&quot;&gt;{{Cite journal | last=Schick | first=S | coauthors=Glantz S | title=Philip Morris toxicological experiments with fresh sidestream smoke: more toxic than mainstream smoke | journal=Tobacco Control | volume=14 | issue=6 | pages=396–404 | month=December | year=2005 | pmid=16319363 | doi=10.1136/tc.2005.011288 | pmc=1748121 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF8&quot;&gt;Thun, M.J., S.J. Henley, D Burns, et al., ''Lung cancer death rates in lifelong nonsmokers.'' J. Natl Cancer Inst, 2006. 98: p.691.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF9&quot;&gt;Sun, S., J.H. Schiller and A.F. Gazdar, ''Lung cancer in never-smokers: A different disease.'' Nat Rev Cancer, 2007. 7: p.778-90.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Catelinois&quot;&gt;{{Cite journal |author=Catelinois O, Rogel A, Laurier D, ''et al.'' |title=Lung cancer attributable to indoor radon exposure in france: impact of the risk models and uncertainty analysis |journal=Environ. Health Perspect. |volume=114 |issue=9 |pages=1361–6 |year=2006 |month=September |pmid=16966089 |pmc=1570096 |doi=10.1289/ehp.9070 |url=http://www.ehponline.org/members/2006/9070/9070.html |doi_brokendate=2010-03-16 |access-date=2010-11-23 |archive-date=2009-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090120005024/http://www.ehponline.org/members/2006/9070/9070.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;EPA radon&quot;&gt;{{cite web | last=EPA | authorlink=United States Environmental Protection Agency | title=Radiation information: radon | publisher=EPA | month=October | year=2006 | url=http://www.epa.gov/rpdweb00/radionuclides/radon.html | accessdate=2007-08-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090429130828/http://www.epa.gov/rpdweb00/radionuclides/radon.html | archive-date=2009-04-29 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Field&quot;&gt;{{Cite journal | last=Field | first=RW | coauthors=Steck DJ, Smith BJ et al. | title=Residential radon gas exposure and lung cancer: the Iowa Radon Lung Cancer Study | journal=American Journal of Epidemiology | volume=151 | issue=11 | pages=1091–1102 | publisher=Oxford Journals | month=June | url=http://aje.oxfordjournals.org/cgi/reprint/151/11/1091 | pmid=10873134 | date=1 June 2000 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;EPA Iowa&quot;&gt;{{cite web | last=EPA | authorlink=United States Environmental Protection Agency | title=Iowa Radon Lung Cancer Study | publisher=EPA | month=June | year=2000 | url=http://www.epa.gov/radon/iowastudy.html | accessdate=2007-08-11 | archive-date=2008-12-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081225095118/http://www.epa.gov/radon/iowastudy.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;O'Reilly&quot;&gt;{{Cite journal | last=O'Reilly | first=KM | coauthors=Mclaughlin AM, Beckett WS, Sime PJ | title=Asbestos-related lung disease | journal=American Family Physician | volume=75 | issue=5 | pages=683–688 | month=March | year=2007 | url=http://www.aafp.org/afp/20070301/683.html | pmid=17375514 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2007-09-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070929083111/http://www.aafp.org/afp/20070301/683.html | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Darnton&quot;&gt;{{Cite journal | last=Darnton | first=AJ | coauthors =McElvenny DM, Hodgson JT | title =Estimating the number of asbestos-related lung cancer deaths in Great Britain from 1980 to 2000 | journal=Annals of Occupational Hygiene | volume=50 | issue=1 | pages=29–38 | month=January | year=2006 | url=http://annhyg.oxfordjournals.org/cgi/content/full/50/1/29 | pmid=16126764 | doi =10.1093/annhyg/mei038 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Leroux&quot;&gt;{{Cite journal | last=Leroux | first=C | coauthors=Girard N, Cottin V et al. | title=Jaagsiekte Sheep Retrovirus (JSRV): from virus to lung cancer in sheep |journal=Veterinary Research | volume=38 | issue=2 | pages=211–228 | date =March-April 2007 | pmid=17257570 | doi=10.1051/vetres:2006060 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Palmarini&quot;&gt;{{Cite journal | last=Palmarini | first=M | coauthors=Fan H | title=Retrovirus-induced ovine pulmonary adenocarcinoma, an animal model for lung cancer | journal=Journal of the National Cancer Institute | volume=93 | issue=21 | pages=1603–1614 | publisher=Oxford University Press | month=November | year=2001 | url=http://jnci.oxfordjournals.org/cgi/content/full/93/21/1603 | pmid=11698564 | doi=10.1093/jnci/93.21.1603 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Cheng&quot;&gt;{{Cite journal | last=Cheng | first=YW | coauthors=Chiou HL, Sheu GT et al. | title=The association of human papillomavirus 16/18 infection with lung cancer among nonsmoking Taiwanese women | journal=Cancer Research | volume=61 | issue=7 | pages=2799–2803 | publisher=American Association for Cancer Research | month=April | url=http://cancerres.aacrjournals.org/cgi/content/full/61/7/2799 | pmid=11306446 | date=1 April 2001 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Zheng&quot;&gt;{{Cite journal | last=Zheng | first=H | coauthors=Aziz HA, Nakanishi Y et al. | title=Oncogenic role of JC virus in lung cancer | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-pathology_2007-07_212_3/page/306 | journal=Journal of Pathology | volume=212 | issue=3 | pages=306–315 | month=May | year=2007 | pmid=17534844 | doi=10.1002/path.2188 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Giuliani&quot;&gt;{{Cite journal | last=Giuliani | first=L | coauthors=Jaxmar T, Casadio C et al. | title=Detection of oncogenic viruses (SV40, BKV, JCV, HCMV, HPV) and p53 codon 72 polymorphism in lung carcinoma | journal=Lung Cancer | volume=57 |issue=3 | pages=273–281 | month=September | year=2007 | pmid=17400331 | doi=10.1016/j.lungcan.2007.02.019 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Fong&quot;&gt;{{Cite journal | last=Fong | first=KM | coauthors=Sekido Y, Gazdar AF, Minna JD | title=Lung cancer. 9: Molecular biology of lung cancer: clinical implications | url=https://archive.org/details/sim_thorax_2003-10_58_10/page/892 | journal=Thorax | volume=58 | issue=10 | pages=892–900 | publisher=BMJ Publishing Group Ltd. | month=October | year=2003 | pmid=14514947 | doi=10.1136/thorax.58.10.892 | pmc=1746489 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Salgia&quot;&gt;{{Cite journal | last=Salgia | first=R | coauthors=Skarin AT | title=Molecular abnormalities in lung cancer | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-oncology_1998-03_16_3/page/n542 | journal=Journal of Clinical Oncology | volume=16 | issue=3 | pages=1207–1217 | month=March | year=1998 | pmid=9508209 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;NEJM-molecular&quot;&gt;{{Cite journal | last=Herbst | first=RS | coauthors=Heymach JV, Lippman SM | title=Molecular origins of cancer: lung cancer | journal=N Engl J Med | volume=359 | issue=13 | pages=1367–1380 | month=September | year=2008 | url=http://content.nejm.org/cgi/content/full/359/13/1367 | doi=10.1056/NEJMra0802714 | pmid=18815398 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-09-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080928073051/http://content.nejm.org/cgi/content/full/359/13/1367 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Aviel-Ronen&quot;&gt;{{Cite journal | last=Aviel-Ronen | first=S | coauthors=Blackhall FH, Shepherd FA, Tsao MS | title=K-ras mutations in non-small-cell lung carcinoma: a review | journal=Clinical Lung Cancer | volume=8 | issue=1 | pages=30–38 | publisher=Cancer Information Group | month=July | year=2006 | pmid=16870043 | doi=10.3816/CLC.2006.n.030 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Devereux&quot;&gt;{{Cite journal | last=Devereux | first=TR | coauthors=Taylor JA, Barrett JC | title=Molecular mechanisms of lung cancer. Interaction of environmental and genetic factors | journal=Chest | volume=109 | issue=Suppl 3 | pages=14S–19S | publisher=American College of Chest Physicians | month=March | year=1996 | pmid=8598134 | doi=10.1378/chest.109.3_Supplement.14S }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Engels&quot;&gt;{{Cite journal | last=Engels | first=EA | coauthors=Wu X, Gu J et al. | title=Systematic evaluation of genetic variants in the inflammation pathway and risk of lung cancer | url=https://archive.org/details/sim_cancer-research_2007-07-01_67_13/page/6520 | journal=Cancer Research | volume=67 | issue=13 | pages=6520–6527 | publisher=American Association for Cancer Research | month=July | year=2007 | pmid=17596594 | doi=10.1158/0008-5472.CAN-07-0370 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Wenzlaff&quot;&gt;{{Cite journal | last =Wenzlaff | first =AS | coauthors=Cote ML, Bock CH et al. | title=CYP1A1 and CYP1B1 polymorphisms and risk of lung cancer among never smokers: a population-based study | journal=Carcinogenesis | volume=26 | issue=12 | pages=2207–2212 | publisher=Oxford University Press | month=December | year=2005 | pmid=16051642 | doi=10.1093/carcin/bgi191 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Son&quot;&gt;{{Cite journal | last=Son | first=JW | coauthors=Kang HK, Chae MH et al. | title=Polymorphisms in the caspase-8 gene and the risk of lung cancer | journal=Cancer Genetics and Cytogenetics | volume=169 | issue=2 | pages=121–127 | month=September | year=2006 | pmid=16938569 | doi=10.1016/j.cancergencyto.2006.04.001 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Yin&quot;&gt;{{Cite journal | last=Yin | first=J | coauthors=Vogel U, Ma Y et al. | title=The DNA repair gene XRCC1 and genetic susceptibility of lung cancer in a northeastern Chinese population | journal=Lung Cancer | volume=56 | issue=2 | pages=153–160 | month=May | year=2007 | pmid=17316890 | doi=10.1016/j.lungcan.2006.12.012 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;pmid19264458&quot;&gt;{{Cite journal |author=Tomoda K, Ohkoshi T, Hirota K, ''et al.'' |title=Preparation and properties of inhalable nanocomposite particles for treatment of lung cancer |journal=[[Colloids Surf B Biointerfaces]] |volume= 71|issue= 2|page= 177|year=2009 |month=February |pmid=19264458 |doi=10.1016/j.colsurfb.2009.02.001 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0927-7765(09)00055-1 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;pmid19265088&quot;&gt;{{Cite journal | last=Fan | first=YG | coauthors=Hu P, Jiang Y, et al. |title=Association between sputum atypia and lung cancer risk in an occupational cohort in yunnan, china | url=https://archive.org/details/sim_chest_2009-03_135_3/page/778 |journal=Chest |volume=135 |issue=3 |pages=778–85 |year=2009 |month=March |pmid=19265088 |doi=10.1378/chest.08-1469 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Vineis&quot;&gt;{{Cite journal | last=Vineis | first=P | coauthors=Hoek G, Krzyzanowski M et al. | title=Lung cancers attributable to environmental tobacco smoke and air pollution in non-smokers in different European countries: a prospective study | journal=Environmental Health | volume=6 | page=7 | publisher=BioMed Central | month=February | year=2007 | doi=10.1186/1476-069X-6-7 | pmid=17302981 |pmc=1803768 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;TFK&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.tobaccofreekids.org/reports/settlements/2009/fullreport.pdf |format=PDF |publisher=Campaign for Tobacco-Free Kids |title=A Decade of Broken Promises: The 1998 State Tobacco Settlement Ten Years Later |accessdate=2008-12-03 |archive-date=2008-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217024507/http://www.tobaccofreekids.org/reports/settlements/2009/fullreport.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bhutan&quot;&gt;{{cite news | last=Pandey | first=G | title=Bhutan's smokers face public ban | publisher=BBC | month=February | year=2005 | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4305715.stm | accessdate=2007-09-07 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Gray&quot;&gt;{{Cite journal | last=Gray | first=N | title=A global approach to tobacco policy | journal=Lung Cancer | volume=39 | issue=2 | pages=113–117 | publisher=BioMed Central | month=February | year=2003 | pmid=12581561 | doi=10.1016/S0169-5002(02)00456-7 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;pmid17989343&quot;&gt;{{Cite journal |last=Slatore | first=CG | coauthors=Littman AJ, Au DH, Satia JA, White E |title=Long-term use of supplemental multivitamins, vitamin C, vitamin E, and folate does not reduce the risk of lung cancer |journal=American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine |volume=177 |issue=5 |pages=524–30 |year=2008 |pmid=17989343 |doi=10.1164/rccm.200709-1398OC |pmc=2258445}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Gohagan&quot;&gt;{{Cite journal | last=Gohagan | first=JK | coauthors=Marcus PM, Fagerstrom RM et al. |title=Final results of the Lung Screening Study, a randomized feasibility study of spiral CT versus chest X-ray screening for lung cancer | url=https://archive.org/details/lung-cancer_2005_47_1-3/page/9 |journal=Lung Cancer |volume=47 |issue=1 |pages=9–15 | month=January | year=2005 |pmid=15603850 |doi=10.1016/j.lungcan.2004.06.007}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Partnership&quot;&gt;{{cite web | author=Schiller JH, Vidaver RM, Novello S, Brahmer J, Monroe L | title=Living with a Diagnosis of Lung Cancer | publisher=[National Lung Cancer Partnership] | year=2007 | url=http://www.nationallungcancerpartnership.org/index.cfm?page=treatment | accessdate=2008-12-01 | archive-date=2009-09-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090923220859/http://www.nationallungcancerpartnership.org/index.cfm?page=treatment | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Strand&quot;&gt;{{Cite journal | last =Strand | first =TE | coauthors =Rostad H, Damhuis RA, Norstein J | title =Risk factors for 30-day mortality after resection of lung cancer and prediction of their magnitude | journal =Thorax | publisher =BMJ Publishing Group | month =June | year =2007 | pmid =17573442 | pmc =2117132 | doi =10.1136/thx.2007.079145 | volume =62 | page =991 | issue =11 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;El-Sherif&quot;&gt;{{Cite journal | last =El-Sherif | first =A | coauthors =Gooding WE, Santos R et al. | title =Outcomes of sublobar resection versus lobectomy for stage I non-small cell lung cancer: a 13-year analysis | url =https://archive.org/details/sim_annals-of-thoracic-surgery_2006-08_82_2/page/408 | journal =Annals of Thoracic Surgery | volume =82 | issue =2 | pages =408–415 | month =August | year =2006 | pmid =16863738 | doi =10.1016/j.athoracsur.2006.02.029 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Fernando&quot;&gt;{{Cite journal | last =Fernando | first =HC | coauthors =Santos RS, Benfield JR et al. | title =Lobar and sublobar resection with and without brachytherapy for small stage IA non-small cell lung cancer | url =https://archive.org/details/sim_journal-of-thoracic-and-cardiovascular-surgery_2005-02_129_2/page/261 | journal =Journal of Thoracic and Cardiovascular Surgery | volume =129 | issue =2 | pages =261–267 | month =February | year =2005 | pmid =15678034 | doi =10.1016/j.jtcvs.2004.09.025 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Clegg&quot;&gt;{{Cite journal | last=Clegg | first=A | coauthors=Scott DA, Hewitson P et al. | title=Clinical and cost effectiveness of paclitaxel, docetaxel, gemcitabine, and vinorelbine in non-small cell lung cancer: a systematic review | journal=Thorax | volume=57 | issue=1 | pages=20–28 | publisher=BMJ Publishing Group | month=January | year=2002 | pmid=11809985 | doi=10.1136/thorax.57.1.20 | pmc=1746188 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Murray&quot;&gt;{{Cite journal | last=Murray | first=N | coauthors=Turrisi AT | title=A review of first-line treatment for small-cell lung cancer | journal=Journal of Thoracic Oncology | volume=1 | issue=3 | pages=270–278 | month=March | year=2006 | pmid=17409868 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Azim&quot;&gt;{{Cite journal | last=Azim | first=HA | coauthors=Ganti AK | title=Treatment options for relapsed small-cell lung cancer | journal=Anticancer drugs | volume=18 | issue=3 | pages=255–261 | month=March | year=2007 | pmid=17264756 | doi=10.1097/CAD.0b013e328011a547 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;MacCallum&quot;&gt;{{Cite journal | last=MacCallum | first=C | coauthors=Gillenwater HH | title=Second-line treatment of small-cell lung cancer | journal=Current Oncology Reports | volume=8 | issue=4 | pages=258–264 | month=July | year=2006 | pmid=17254525 | doi=10.1007/s11912-006-0030-8 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;pmid19266367&quot;&gt;{{Cite journal |author=Araujo AM, Mendez JC, Coelho AL, ''et al.'' |title=Phase II Study of Celecoxib with Cisplatin Plus Etoposide in Extensive-Stage Small Cell Lung Cancer |journal=[[Cancer Invest.]] |volume= 27|issue= 4|page=1 |year=2009 |month=March |pmid=19266367 |doi=10.1080/07357900802232756 |url=http://www.informaworld.com/openurl?genre=article&amp;doi=10.1080/07357900802232756&amp;magic=pubmed&amp;#124;&amp;#124;1B69BA326FFE69C3F0A8F227DF8201D0 |issn=}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Winton&quot;&gt;{{Cite journal | last=Winton | first=T | coauthors=Livingston R, Johnson D, et al. | title=Vinorelbine plus cisplatin vs. observation in resected non-small-cell lung cancer | url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2005-06-23_352_25/page/2589 | journal=New England Journal of Medicine | volume=352 | issue=25 | pages=2589–2597 | publisher=Massachusetts Medical Society | month=June | year=2005 | pmid=15972865 | doi=10.1056/NEJMoa043623 |quote=Adjuvant vinorelbine plus cisplatin has an acceptable level of toxicity and prolongs disease-free and overall survival among patients with completely resected early-stage non-small-cell lung cancer. }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Tsuboi&quot;&gt;{{Cite journal | last=Tsuboi | first=M | coauthors=Ohira T, Saji H et al. | title=The present status of postoperative adjuvant chemotherapy for completely resected non-small cell lung cancer | journal=Annals of Thoracic and Cardiovascular Surgery | volume=13 | issue=2 | pages=73–77 | month=April | year=2007 | url=http://www.atcs.jp/pdf/2007_13_2/73.pdf | format=PDF | pmid=17505412 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Horn&quot;&gt;{{Cite journal | last=Horn | first=L | coauthors=Sandler AB, Putnam JB Jr, Johnson DH | title=The rationale for adjuvant chemotherapy in stage I non-small cell lung cancer | journal=Journal of Thoracic Oncology | volume=2 | issue=5 | pages=377–383 | month=May | year=2007 | pmid=17473651 | doi=10.1097/01.JTO.0000268669.64625.bb }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Wakelee&quot;&gt;{{Cite journal | last=Wakelee | first=HA | coauthors=Schiller JH, Gandara DR | title=Current status of adjuvant chemotherapy for stage IB non-small-cell lung cancer: implications for the New Intergroup Trial | journal=Clinical Lung Cancer | volume=8 | issue=1 | pages=18–21 | publisher=Cancer Information Group | month=July | year=2006 | pmid=16870041 | doi=10.3816/CLC.2006.n.028 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Clinical evidence&quot;&gt;{{Cite book | last=BMJ | authorlink=British Medical Journal | title=Clinical evidence concise : the international resource of the best available evidence for effective health care. | url=https://archive.org/details/clinicalevidence00lond | publisher=BMJ Publishing Group | location=London | month=December | year=2005 | issue=14 | pages=[https://archive.org/details/clinicalevidence00lond/page/486 486]–488 | isbn=1-905545-00-2 | issn=1475-9225 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;OTO&quot;&gt;{{Cite book | last=Arriagada | first=R | coauthors=Goldstraw P, Le Chevalier T | title=Oxford Textbook of Oncology | publisher=Oxford University Press | year=2002 | page=2094 | edition=2nd | isbn=0-19-262926-3 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Wagner&quot;&gt;{{Cite journal | last=Wagner | first=H | title=Radiation therapy in the management of limited small cell lung cancer: when, where, and how much? | journal=Chest | volume=113 | issue=Suppl. 1 | pages=92S–100S | publisher=American College of Chest Physicians | month=January | year=1998 | url=http://www.chestjournal.org/cgi/reprint/113/1/92S | pmid=9438697 | doi=10.1378/chest.113.1_Supplement.92S | format={{dead link|date=May 2009}} | access-date=2010-11-23 | archive-date=2007-11-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071109144817/http://www.chestjournal.org/cgi/reprint/113/1/92S | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;PORT Meta-analysis Trialists Group&quot;&gt;{{Cite journal |author= |title=Postoperative radiotherapy for non-small cell lung cancer |journal=Cochrane database of systematic reviews (Online) |issue=2 |pages=CD002142 |year=2005 |pmid=15846628 |url=http://mrw.interscience.wiley.com/cochrane/clsysrev/articles/CD002142/frame.html |doi=10.1002/14651858.CD002142.pub2 |author1= PORT Meta-analysis Trialists Group}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lally&quot;&gt;{{Cite journal | last=Lally | first=BE | coauthors=Zelterman D, Colasanto JM et al. | title=Postoperative Radiotherapy for Stage II or III Non–Small-Cell Lung Cancer Using the Surveillance, Epidemiology, and End Results Database | journal=Journal of Clinical Oncology | volume=24 | issue=19 | pages=2998–3006 | publisher=John Wiley &amp; Sons | month=July | year=2006 | url=http://jco.ascopubs.org/cgi/content/full/24/19/2998 | pmid=16769986 | doi=10.1200/JCO.2005.04.6110}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Raben&quot;&gt;{{Cite journal | last=Raben | first=A | coauthors=Mychalczak B | title=Brachytherapy for non-small cell lung cancer and selected neoplasms of the chest | journal=Chest | volume=112 | issue=Suppl. 4 | pages=276S–286S | publisher=American College of Chest Physicians | month=October | year=1997 | url=http://www.chestjournal.org/cgi/reprint/112/4_Supplement/276S | pmid=9337304 | doi=10.1378/chest.112.4_Supplement.276S | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-12-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081208042747/http://www.chestjournal.org/cgi/reprint/112/4_Supplement/276S | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Celebioglu&quot;&gt;{{Cite journal | last=Celebioglu | first=B | coauthors=Gurkan OU, Erdogan S et al. | title=High dose rate endobronchial brachytherapy effectively palliates symptoms due to inoperable lung cancer | journal=Japanese Journal of Clinical Oncology | volume=32 | issue=11 | pages=443–448 | publisher=Oxford University Press | month=November | year=2002 | url=http://jjco.oxfordjournals.org/cgi/content/full/32/11/443 | pmid=12499415 | doi=10.1093/jjco/hyf102 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Ng&quot;&gt;{{Cite journal | last=Ng | first=M | coauthors=Chong J, Milner A et al. | title =Tolerability of accelerated chest irradiation and impact on survival of prophylactic cranial irradiation in patients with limited-stage small cell lung cancer: review of a single institution's experience | journal=Journal of Thoracic Oncology | volume=2 | issue=6 | pages=506–513 | publisher=International Association for the Study of Lung Cancer | month=June | year=2007 | pmid=17545845 | doi=10.1097/JTO.0b013e318060095b }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Slotman&quot;&gt;{{Cite journal | last=Slotman | first=B | coauthors=Faivre-Finn C, Kramer G et al. | title=Prophylactic cranial irradiation in extensive small-cell lung cancer | journal=New England Journal of Medicine | volume=357 | issue=7 | pages=664–672 | month=August | year=2007 | url=http://content.nejm.org/cgi/content/full/357/7/664 | pmid=17699816 | doi=10.1056/NEJMoa071780 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2010-03-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100301042240/http://content.nejm.org/cgi/content/full/357/7/664 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Hof&quot;&gt;{{Cite journal | last=Hof | first=H | coauthors=Muenter M, Oetzel D et al. | title=Stereotactic single-dose radiotherapy (radiosurgery) of early stage nonsmall-cell lung cancer (NSCLC) | journal=Cancer | volume=110 | issue=1 | pages=148–155 | publisher=Wiley InterScience | month=July | year=2007 | url=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/114265991/PDFSTART | pmid=17516437 | doi=10.1002/cncr.22763 }}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Simon&quot;&gt;{{Cite journal | last=Simon | first=CJ | coauthors=Dupuy DE, DiPetrillo TA et al. | title=Pulmonary radiofrequency ablation: long-term safety and efficacy in 153 patients | url=https://archive.org/details/sim_radiology_2007-04_243_1/page/268 | journal=Radiology | volume=243 | issue=1 | pages=268–275 | month=April | year=2007 | pmid=17392258 | doi=10.1148/radiol.2431060088 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Raz&quot;&gt;{{Cite journal | last=Raz | first=DJ | coauthors=He B, Rosell R, Jablons DM | title=Bronchioloalveolar carcinoma: a review | journal=Clinical Lung Cancer | volume=7 | issue=5 | pages=313–322 | month=March | year=2006 | pmid=16640802 | doi=10.3816/CLC.2006.n.012 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Feld&quot;&gt;{{Cite journal | last=Feld | first=R | coauthors=Sridhar SS, Shepherd FA et al. | title=Use of the epidermal growth factor receptor inhibitors gefitinib and erlotinib in the treatment of non-small cell lung cancer: a systematic review | journal=Journal of Thoracic Oncology | volume=1 | issue=4 | pages=367–376 | publisher=International Association for the Study of Lung Cancer | month=May | year=2006 | pmid=17409886 | doi=10.1097/01243894-200605000-00018 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bencardino&quot;&gt;{{Cite journal | last=Bencardino | first=K | coauthors=Manzoni M, Delfanti S et al. | title=Epidermal growth factor receptor tyrosine kinase inhibitors for the treatment of non-small-cell lung cancer: results and open issues | journal=Internal and Emergency Medicine | volume=2 | issue=1 | pages=3–12 | month=March | year=2007 | pmid=17551677 | doi=10.1007/s11739-007-0002-5 | pmc=2780603 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Sandler&quot;&gt;{{Cite journal | last=Sandler| first=A | coauthors=Gray R, Perry M et al. | title=Paclitaxel–carboplatin alone or with bevacizumab for non–small cell lung cancer | url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2006-12-14_355_24/page/2542| journal=New England Journal of Medicine | volume=355 | issue=24 | pages=2542–2550 | publisher=Massachusetts Medical Society | month=December | year=2006 | pmid=17167137 | doi=10.1056/NEJMoa061884 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Edelman&quot;&gt;{{Cite journal | last=Edelman | first=MJ | title=Novel cytotoxic agents for non-small cell lung cancer | journal=Journal of Thoracic Oncology | volume=1 | issue=7 | pages=752–755 | month=September | year=2006 | pmid=17409954 | doi=10.1097/01243894-200609000-00032 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Danesi&quot;&gt;{{Cite journal | last=Danesi | first=R | coauthors=Pasqualetti G, Giovannetti E, Del Tacca M | title=The role of pharmacogenetics in adjuvant treatment of non-small cell lung cancer | journal=Journal of Thoracic Oncology | volume=2 | issue=5 Suppl. | pages=S27–S30 | month=May | year=2007 | pmid=17457227 | doi=10.1097/01.JTO.0000268638.10332.07}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Blackhall&quot;&gt;{{Cite journal | last=Blackhall | first=FH | coauthors=Shepherd FA | title=Small cell lung cancer and targeted therapies | journal=Current Opinion in Oncology | volume=19 | issue=2 | pages=103–108 | month=March | year=2007 | pmid=17272981 | doi=10.1097/CCO.0b013e328011bec3 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF12&quot;&gt;{{Cite journal | last=Lee | first=JM | coauthors=Mao JT, Krysan K, Dubinett SM | title=Significance of cyclooxygenase-2 in prognosis, targeted therapy and chemoprevention of NSCLC | journal=Future Oncology | volume=2 | issue=2 | pages=149–153 | month=April | year=2007 | pmid=17381414 | doi=10.2217/14796694.3.2.149 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF13&quot;&gt;{{Cite journal | last=Whitehead | first=CM | coauthors=Earle KA, Fetter J et al. | title=Exisulind-induced Apoptosis in a Non-Small Cell Lung Cancer Orthotopic Lung Tumor Model Augments Docetaxel Treatment and Contributes to Increased Survival | journal=Molecular Cancer Therapeutics | volume=2 | pages=479–488 | month=May | url=http://mct.aacrjournals.org/cgi/content/full/2/5/479 | pmid=12748310 | date=1 May 2003 | issue=5 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Scagliotti&quot;&gt;{{Cite journal | last =Scagliotti | first =G | title =Proteasome inhibitors in lung cancer | journal =Critical Reviews in Oncology/Haematology | volume =58 | issue =3 | pages =177–189 | month =June | year =2006 | pmid = 16427303 | doi =10.1016/j.critrevonc.2005.12.001 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Dragnev&quot;&gt;{{Cite journal | last =Dragnev | first =KH | coauthors =Petty WJ, Shah SJ et al. | title =A proof-of-principle clinical trial of bexarotene in patients with non-small cell lung cancer | journal =Clinical Cancer Research | volume =13 | issue =6 | pages =1794–1800 | publisher =American Association for Cancer Research | month =March | year =2007 | pmid = 17363535 | doi =10.1158/1078-0432.CCR-06-1836 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF14&quot;&gt;{{Cite journal | last=Reade | first=CA | coauthors=Ganti AK | title=EGFR targeted therapy in non-small cell lung cancer: potential role of cetuximab | journal=Biologics | volume=3 | pages=215–224 | month=July | year=2009 | url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pubmed&amp;pubmedid=19707410 | pmid=19707410 | pmc=2726075 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF15&quot;&gt;{{Cite journal | last=Albright | first=C | coauthors=Garst J | title=Vaccine therapy in non-small cell lung cancer | journal=Current Oncology Reports | volume=9 | issue=4 | pages=241–246 | month=July | year=2007 | pmid=17588347 | doi=10.1007/s11912-007-0029-9 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF16&quot;&gt;{{Cite journal | last=Sun | first=S | coauthors=Schiller JH, Spinola M, Minna JD | title=New molecularly targeted therapies for lung cancer | journal=Journal of Clinical Investigation | volume=117 | issue=10 | pages=2740–2750 | publisher=American Society for Clinical Investigation | month=October | year=2007 | url=http://www.jci.org/cgi/content/full/117/10/2740 | pmid=17909619 | doi=10.1172/JCI31809 | pmc=1994616 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF18&quot;&gt;{{cite web |title=-Small Cell Lung Cancer Treatment |publisher=National Cancer Institute |url=http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/small-cell-lung/healthprofessional |work=PDQ for Health Professionals |accessdate=2008-11-22}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Mountain&quot;&gt;{{Cite journal | last =Mountain | first =CF | title =Revisions in the international system for staging lung cancer | journal =Chest | volume =111 | pages =1710–1717 | publisher =American College of Chest Physicians | year =1997 | url =http://www.chestjournal.org/cgi/reprint/111/6/1710 | format =PDF | pmid =9187198 | doi =10.1378/chest.111.6.1710 | issue =6 | access-date =2010-11-23 | archive-date =2008-12-06 | archive-url =https://web.archive.org/web/20081206095918/http://www.chestjournal.org/cgi/reprint/111/6/1710 | url-status =dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Merck&quot;&gt;{{cite web | title=Lung Carcinoma: Tumors of the Lungs | publisher = Merck Manual Professional Edition, Online edition | url=http://www.merck.com/mmpe/sec05/ch062/ch062b.html#sec05-ch062-ch062b-1405 | accessdate=2007-08-15 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF19&quot;&gt;{{cite web |url=http://seer.cancer.gov/cgi-bin/csr/1975_2002/search.pl#results |title=Cancer Statistics Review 1975-2002 - Search |work=Surveillance Epidemiology and End Results (SEER) |accessdate=2007-11-18 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070706000830/http://seer.cancer.gov/cgi-bin/csr/1975_2002/search.pl#results |archivedate = July 06, 2007|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF20&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/estimates_country/en/index.html |title=WHO Disease and injury country estimates |year=2009 |work=World Health Organization |accessdate=November 11, 2009}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF21&quot;&gt;{{cite web | title=Commonly diagnosed cancers worldwide | publisher=Cancer Research UK | month=April | year=2005 | url=http://info.cancerresearchuk.org/cancerstats/geographic/world/commoncancers/ | accessdate=2008-01-11 | archive-date=2008-01-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080110233828/http://info.cancerresearchuk.org/cancerstats/geographic/world/commoncancers/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF22&quot;&gt;Jemal, A., R.C. Tiwari, T. Murray, A. Ghafoor, A. Samuels, El. Ward, E.J. Feuer, and M.J. Thun, Cancer statistics, 2004. CA Cancer J Clin, 2004. 54(1): p.8-29.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lum&quot;&gt;{{Cite journal | last=Lum | first=KL | coauthors=Polansky JR, Jackler RK, Glantz SA | title=Signed, sealed and delivered: &quot;big tobacco&quot; in Hollywood, 1927-1951 | journal=Tobacco Control | volume=17 | issue=5 | pages=313–323 | month=October | year=2008 | url=http://tobaccocontrol.bmj.com/cgi/content/full/17/5/313 | pmid=18818225 | doi=10.1136/tc.2008.025445 | pmc=2602591 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Parent&quot;&gt;{{Cite journal | last=Parent | first=ME | coauthors=Rousseau MC, Boffetta P et al. | title=Exposure to diesel and gasoline engine emissions and the risk of lung cancer | url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-epidemiology_2007-01-01_165_1/page/53 | journal=American Journal of Epidemiology | volume=165 | issue=1 | pages=53–62 | month=January | year=2007 | pmid=17062632 | doi=10.1093/aje/kwj343 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF23&quot;&gt;{{cite web | title=Gender in lung cancer and smoking research | publisher=[[World Health Organization]] | year=2004 | url=http://www.who.int/gender/documents/en/lungcancerlow.pdf | format=PDF | accessdate=2007-05-26 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF24&quot;&gt;{{Cite journal | last=Liu | first=BQ | coauthors=Peto R, Chen ZM et al. | title=Emerging tobacco hazards in China: 1. Retrospective proportional mortality study of one million deaths | journal=British Medical Journal | volume=317 | issue=7170 | pages=1411–1422 |  url=http://www.bmj.com/cgi/content/full/317/7170/1411 | pmid=9822393 | date=1998-11-21 | pmc=28719 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF25&quot;&gt;{{Cite journal | last=Behera | first=D | coauthors=Balamugesh T | title=Lung cancer in India | journal=Indian Journal of Chest Diseases and Allied Sciences | volume=46 | issue=4 | pages=269–281 | year=2004 | pmid=15515828 | url=http://www.vpci.org.in/upload/Journals/pic130.pdf#page=27 | format=PDF | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-12-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081217024508/http://www.vpci.org.in/upload/Journals/pic130.pdf#page=27 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF26&quot;&gt;{{Cite journal | last=Mohr | first=SB | coauthors=Garland CF, Gorham ED et al. | title=Could ultraviolet B irradiance and vitamin D be associated with lower incidence rates of lung cancer? | journal=Journal of Epidemiology and Community Health | volume=62 | issue=1 | pages=69–74 | year=2008 | pmid=18079336 | doi=10.1136/jech.2006.052571 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Chen&quot;&gt;{{Cite journal | last=Chen | first=F | coauthors=Bina WF, Cole P | title=Declining incidence rate of lung adenocarcinoma in the United States | journal=Chest | volume=131 | issue=4 | pages=1000–1005 | month=April | year=2007 | pmid=17426202 | url=http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/131/4/1000 | doi=10.1378/chest.06-1695 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2008-12-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081206095822/http://www.chestjournal.org/cgi/content/full/131/4/1000 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Charloux&quot;&gt;{{Cite journal | last=Charloux | first=A | coauthors=Quoix E, Wolkove N et al. | title=The increasing incidence of lung adenocarcinoma: reality or artefact? A review of the epidemiology of lung adenocarcinoma | journal=International Journal of Epidemiology | volume=26 | issue=1 | pages=14–23 | month=February | year=1997 | pmid=9126499 | url=http://ije.oxfordjournals.org/cgi/reprint/26/1/14 | doi=10.1093/ije/26.1.14 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF27&quot;&gt;{{Cite book | last=Morgagni | first=Giovanni Battista | title=De sedibus et causis morborum per anatomen indagatis | year=1761 |url=https://books.google.com/?id=A3IFAAAAQAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=editions:0gslDCsk4Fm2hLne }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF28&quot;&gt;{{Cite book | last=Bayle | first=Gaspard-Laurent | title=Recherches sur la phtisie pulmonaire | url=https://archive.org/details/recherchessurlap00bayl |place=Paris |language=French | year=1810 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Witschi&quot;&gt;{{Cite journal | last=Witschi | first=H | title=A short history of lung cancer | journal=Toxicological Sciences | volume=64 | issue=1 | pages=4–6 | month=November | year=2001 | url=http://toxsci.oxfordjournals.org/cgi/content/full/64/1/4 |pmid=11606795 | doi=10.1093/toxsci/64.1.4 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF29&quot;&gt;{{Cite book|author=Adler, I |year=1912 |title=Primary Malignant Growths of the Lungs and Bronchi |url=https://archive.org/details/primarymalignan00adlegoog |place= New York |publisher=Longmans, Green, and Company |oclc=14783544}}, cited in {{Cite journal |author=Spiro SG, Silvestri GA |title=One hundred years of lung cancer |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-respiratory-critical-care-medicine_2005-09-01_172_5/page/523 |journal=American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine |volume=172 |issue=5 |pages=523–529 |year=2005 |pmid=15961694 |doi=10.1164/rccm.200504-531OE}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Grannis&quot;&gt;{{cite web | last=Grannis | first=FW |title=History of cigarette smoking and lung cancer | publisher=smokinglungs.com | url=http://www.smokinglungs.com/cighist.htm | accessdate=2007-08-06 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070718174754/http://www.smokinglungs.com/cighist.htm| archivedate = July 18, 2007}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Proctor&quot;&gt;{{Cite book | last=Proctor | first=R | title=The Nazi War on Cancer | url=https://archive.org/details/naziwaroncancer0000proc | publisher=Princeton University Press | year=2000 | pages=[https://archive.org/details/naziwaroncancer0000proc/page/173 173]–246 | isbn=0-691-00196-0 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Doll&quot;&gt;{{Cite journal | last=Doll | first=R | coauthors=Hill AB | title=Lung cancer and other causes of death in relation to smoking; a second report on the mortality of British doctors | journal=British Medical Journal | volume=2 | issue=5001 | pages=1071–1081 | month=November | year=1956 | pmid=13364389 | doi=10.1136/bmj.2.5001.1071 | pmc=2035864 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF30&quot;&gt;{{cite web | author=US Department of Health Education and Welfare | title=Smoking and health: report of the advisory committee to the Surgeon General of the Public Health Service | location=Washington, DC | publisher=US Government Printing Office | year=1964 | url=http://profiles.nlm.nih.gov/NN/B/B/M/Q/_/nnbbmq.pdf | format=PDF }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF31&quot;&gt;{{Cite journal | last=Pirozynski | first=M | title=100 years of Lung Cancer | journal=Respiratory Medicine | volume=100 | issue=12 | pages=2073–2084 | month=December | year=2006 | pmid=17056245 | doi=10.1016/j.rmed.2006.09.002 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Greaves&quot;&gt;{{Cite book | last=Greaves | first=M | title=Cancer: the Evolutionary Legacy | url=https://archive.org/details/cancerevolutiona00grea | publisher=Oxford University Press | year=2000 | pages=196–197 | isbn=0-19-262835-6 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF32&quot;&gt;{{Cite journal | last=Horn | first=L | coauthors=Johnson DH | title=Evarts A. Graham and the first pneumonectomy for lung cancer | journal=Journal of Clinical Oncology | volume=26 | issue=19 | pages=3268–3275 | month=July | year=2008 | pmid=18591561 | url=http://jco.ascopubs.org/cgi/pdf_extract/26/19/3268 | doi=10.1200/JCO.2008.16.8260 | access-date=2010-11-23 | archive-date=2020-03-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200317080747/https://ascopubs.org/cgi/pdf_extract/26/19/3268 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Edwards&quot;&gt;{{Cite journal | last=Edwards | first=AT | title=Carcinoma of the bronchus | journal=Thorax | volume=1 | issue=1 | pages=1–25 | year=1946 | pmc = 1018207 | doi=10.1136/thx.1.1.1}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF33&quot;&gt;{{Cite journal | last=Kabela | first=M | title=[Experience with radical irradiation of bronchial cancer] | language=German | journal=Ceskoslovenská Onkológia | volume=3 | issue=2 | pages=109–115 | year=1956 | pmid=13383622 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Saunders&quot;&gt;{{Cite journal | last=Saunders | first=M | coauthors=Dische S, Barrett A et al. | title=Continuous hyperfractionated accelerated radiotherapy (CHART) versus conventional radiotherapy in non-small-cell lung cancer: a randomised multicentre trial | url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_1997-07-19_350_9072/page/161 | journal=Lancet | volume=350 | issue=9072 | pages=161–165 | publisher=Elsevier | month=July | year=1997 | pmid=9250182 | doi=10.1016/S0140-6736(97)06305-8 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF34&quot;&gt;{{Cite journal | last=Lennox | first=SC | coauthors=Flavell G, Pollock DJ et al. | title=Results of resection for oat-cell carcinoma of the lung | url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_1968-11-02_2_7575/page/925 | journal=Lancet | volume=2 | issue=7575 | pages=925–927 | publisher=Elsevier | month=November | year=1968 | pmid=4176258 | doi=10.1016/S0140-6736(68)91163-X }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF35&quot;&gt;{{Cite journal | last=Miller | first=AB | coauthors=Fox W, Tall R | title=Five-year follow-up of the Medical Research Council comparative trial of surgery and radiotherapy for the primary treatment of small-celled or oat-celled carcinoma of the bronchus | journal=Lancet | volume=2 | issue=7619 | pages=501–505 | publisher=Elsevier | month=September | year=1969 | pmid=4184834 | doi=10.1016/S0140-6736(69)90212-8 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF36&quot;&gt;{{Cite journal | last=Cohen | first=M | coauthors= Creaven PJ, Fossieck BE Jr et al. | title=Intensive chemotherapy of small cell bronchogenic carcinoma | url=https://archive.org/details/sim_cancer-treatment-reports_may-june-1977_61_3/page/349 | journal=Cancer Treatment Reports | volume=61 | issue=3 | pages=349–354 | year=1977 | pmid=194691 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AUTOREF37&quot;&gt;{{Cite journal | last=Pope | first=CA 3rd | coauthors=Burnett RT, Thun MJ, Calle EE, Krewski D, Ito K, Thurston GD | title=Lung cancer, cardiopulmonary mortality, and long-term exposure to fine particulate air pollution. | journal=Journal of the American Medical Association | volume=287 | issue=9 | pages=1132–1141 | year=2002 | pmid=11879110 |url=http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/287/9/1132 | doi=10.1001/jama.287.9.1132}}&lt;/ref&gt;
|2}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{commonscat|Lung cancers}}
* [http://www.cancer.org/docroot/CRI/CRI_2_3x.asp?dt=16 ಡೀಟೇಲ್ಡ್‌ ಗೈಡ್‌: ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ - ಸ್ಮಾಲ್‌ ಸೆಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091102012012/http://www.cancer.org/docroot/CRI/CRI_2_3x.asp?dt=16 |date=2009-11-02 }} ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೊಸೈಟಿ
* [http://www.cancer.org/docroot/CRI/CRI_2_3x.asp?dt=15 ಡೀಟೇಲ್ಡ್‌ ಗೈಡ್‌: ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ - ನಾನ್‌-ಸ್ಮಾಲ್‌ ಸೆಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100627133855/http://www.cancer.org/docroot/CRI/CRI_2_3x.asp?dt=15 |date=2010-06-27 }} ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸೊಸೈಟಿ
* [http://www.britishpathe.com/record.php?id=34465 1957 ಫಿಲ್ಮ್‌ ಆನ್‌ ಲಿಂಕ್‌ ಬಿಟ್ವೀನ್‌ ಸ್ಮೋಕಿಂಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611064110/http://www.britishpathe.com/record.php?id=34465 |date=2011-06-11 }} ಧೂಮಪಾನ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕುರಿತಾದ ಆರಂಭಿಕ ದೃಶ್ಯಭಾಗ
* [http://www.chestradiology.net/ ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಟ್ಯುಟೋರಿಯಲ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217020540/http://www.chestradiology.net/ |date=2007-12-17 }} ಎದೆವಿಕಿರಣಶೀಲತೆಯ ಶಾಸ್ತ್ರ.net
* {{dmoz|Health/Conditions_and_Diseases/Cancer/Lung/}}
* [http://www.lungcancer.org/ LungCancer.org] — ಉಚಿತ ಆಕರಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲದ ಸೇವೆಗಳು
* [http://www.cancer.gov/cancertopics/types/lung ಶ್ವಾಸಕೋಶದ‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಸಂಸ್ಥೆ
* [https://web.archive.org/web/20060211201310/http://www-cie.iarc.fr/htdocs/indexes/vol83index.html ತಂಬಾಕು ಹೊಗೆ ಮತ್ತು ಅನೈಚ್ಛಿಕ ಧೂಮಪಾನ, ವರದಿಮಾಡಲಾದ ದತ್ತಾಂಶ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಸಾರಾಂಶ] (2004) IARC
* [http://www.nci.nih.gov/cancerinfo/types/lung ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಲೇಖನಗಳು &amp; ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080907044231/http://www.nci.nih.gov/cancerinfo/types/lung |date=2008-09-07 }}- ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಧೂಮಪಾನ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದರ ಕುರಿತಾದ ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ
* {{Cite pmid|19254045}}
* [http://www.webmd.com/lung-cancer/default.htm ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ವೆಬ್‌MD: ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಹೆಲ್ತ್‌ ಸೆಂಟರ್‌]
* [http://www.mayoclinic.com/health/lung-cancer/DS00038 ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಮೇಯೋಕ್ಲಿನಿಕ್‌: ಲಂಗ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]

{{DEFAULTSORT:Lung Cancer}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಶ್ವಾಸಸಂಬಂಧಿ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನ ಬಗೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]]</text>
      <sha1>96rxua2w2ksola1dgxv17ntth9ji4o7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರೇಖಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27963</id>
    <revision>
      <id>1431723</id>
      <parentid>1430505</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T18:53:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 4 books for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20261010)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1431723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144530" sha1="6k5yh7nu0rww0f87t5qcu2l668arj70" xml:space="preserve">{{Chinese
|title=''Reiki''
|p=língqì
|w=ling&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;-ch'i&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;
|j= ling&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;-hei&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;
|t=[[wikt:靈|靈]][[wikt:氣|氣]]
|s=[[wikt:灵|灵]][[wikt:气|气]]
|shinjitai=[[wikt:霊|霊]][[wikt:気|気]]
|kyujitai=靈氣
|hiragana=れいき
|revhep=Reiki
|rr=yeonggi
|mr=yŏngki
|hangul=영기
|hanja=靈氣
|qn=linh khí}}
{{nihongo|'''Reiki'''|霊気||{{IPA-en|ˈreɪkiː}}}}ಎಂಬುದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಭ್ಯಾಸ&lt;ref name=&quot;Reiki as spiritual practice&quot;&gt;ಲೂಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್, ಹಾಗು ರಾಂಡ್ (೨೦೦೧). ಅಧ್ಯಾಯ ೧೪, ಪುಟಗಳು ೧೦೮ ರಿಂದ ೧೧೦; ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೭೯; ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟಗಳು ೧೯, ೪೨, ಹಾಗು ೫೨; ಲೂಬೆಕ್ (೧೯೯೬). ಪುಟ ೨೨; ಬೋರಾಂಗ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೫೭; ವೆಲ್ಥೆಯಿಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥೆಯಿಂ (೧೯೯೫). ಪುಟ ೭೨&lt;/ref&gt; ವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ೧೯೨೨ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿನ ಬೌದ್ಧ ಮತೀಯ [[ಮಿಕಾವೊ ಉಸುಯಿ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ಪಾಮ್ ಹೀಲಿಂಗ್''  ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಕೆಲ ವೃತ್ತಿಪರರು ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ''ಪೌರಸ್ತ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ''  ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.i-c-m.org.uk/practitioners/divisions |title=BRCP Divisions &amp; Practises |author=Institute for Complementary and Natural Medicine |accessdate=April 10, 2010 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 12, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070812231607/http://www.i-c-m.org.uk/practitioners/divisions |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ವೈದ್ಯರು, ಗುಣಪಡಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ''ಕೀ'' ನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಂಗೈ ಮೂಲಕ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;through hands&quot;&gt;ರೇಖಿ ಕೈಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ: (ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೧೮);(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೨೭);(ಬೋರಾಂಗ್ ೧೯೯೭). ಪುಟ ೯); (ವೆಲ್ಥೆಯಿಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥೆಯಿಂ (೧೯೯೫). ಪುಟ ೩೩)&lt;/ref&gt;

ರೇಖಿಯ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿ''  ಮತ್ತು ''ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿ''  ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೇಖಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಮೂರು ರೀತಿಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಂತಗಳಿವೆ.ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲನೆಯದು,ಎರಡನೆಯದು ಮತ್ತು ತಜ್ಞ/ಶಿಕ್ಷಕ ಹಂತ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೇಖಿ ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಮೊದಲ ಹಂತದ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ, ರೇಖಿಯನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸುವವರು ಸ್ವತಃ ತಮ್ಮನ್ನು ಹಾಗು ಇತರರನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಎರಡನೆಯ ಪದವಿ  ಹಂತದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ದೂರದಿಂದಲೆ(ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ''ದೂರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ'' ) ಇತರರನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಬಲ್ಲರು. ಶಿಕ್ಷಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಜ್ಞ/ಶಿಕ್ಷಕ ಹಂತ) ಅವರು ರೇಖಿಯನ್ನು ಇತರರಿಗೆ ಬೋಧಿಸಬಲ್ಲವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗು ರೇಖಿಯನ್ನು ಇತರರಿಗೆ ಕಲಿಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ.

೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಯಾದೃಚ್ಛೀಕರಿಸಲಾದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ &lt;ref name=&quot;Lee_SR&quot;&gt;{{cite journal|title=Effects of Reiki in clinical practice: a systematic review of randomized clinical trials|journal=International Journal of Clinical Practice|year=2008|volume=62|issue=6|pages=947–54|doi= 10.1111/j.1742-1241.2008.01729.x|url=http://doi.org/10.1111/j.1742-1241.2008.01729.x|format=|accessdate=2008-05-02|pmid=18410352|last1=Lee|first1=MS|last2=Pittler|first2=MH|last3=Ernst|first3=E }}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ವಿಮರ್ಶೆ ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ತಿಳಿಸಿದೆ: &quot;..ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲಾದಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು(ಖಿನ್ನತೆ, ನೋವು ಹಾಗು ಆತಂಕ, ಹಾಗು ಇತರೆ) ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ರೇಖಿಯು ಒಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯೆಂದು ಸೂಚಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳಿಲ್ಲ..&quot;   
{{TOC limit|3}}

==ಇತಿಹಾಸ==
===ಹೆಸರಿನ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ===
[[File:Mikaousui.jpg|thumb|100px|ಮಿಕವೋ ಉಸುಯಿ 臼井甕男 (1865–1926)]]
[[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್]] ಪದವಾದ ''ರೇಖಿ'' , &quot;ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನ&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಜಪಾನಿ ಸ್ವೀಕೃತ ಪದ ''ರೇಖಿ'' 霊気ಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ, ಇದು &quot;ನಿಗೂಢ ವಾತಾವರಣ ಅಥವಾ ಭಾವನೆ&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಚೈನೀಸ್ ಸ್ವೀಕೃತ ಪದ ''ಲಿಂಗ್ಕಿ'' 靈氣ಯಿಂದ ಜನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಇದರರ್ಥ &quot;ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣ; ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ&quot;.   ಈ ಪದಕ್ಕೆ ''ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಆಂಗ್ಲ ನಿಘಂಟಿನಲ್ಲಿ''  ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಅರ್ಥ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
&lt;blockquote&gt;'''ರೇಖಿ''' , ''ನಾಮಪದ.'' ''ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ.''  ಬ್ರಿಟ್. /ˈreɪki/, U.S. /ˈreɪki/. ರೂಪಗಳು: ದೊಡ್ದಕ್ಷರದ ಆದ್ಯಕ್ಷರದೊಂದಿಗೂ ಸಹಿತ. &lt;/blockquote&gt;
&lt;blockquote&gt;[‹ಜಪಾನೀಸ್ ''ರೇಖಿ'' , ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 'ನಿಗೂಢ ವಾತಾವರಣ, ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ಸಂಕೇತ' ಎಂಬ ಅರ್ಥ ನೀಡುವ ವಿಶೇಷ ಪದ(1001;  ಚೈನೀಸ್ ''ಲಿಂಗ್ಕಿ'' ಗೆ ಹೋಲಿಕೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣ)‹ ''ರೇಯಿ''  ಚೇತನ, ಅಮೂರ್ತ ಚೇತನ(&lt; ಮಧ್ಯ ಚೈನೀಸ್) + ''ಕಿ''  ಜೀವಾಧಾರಕ ಶಕ್ತಿ (&lt; ಚೈನೀಸ್ ''ಕಿ''  '''ಚಿ''' ಯ ಮಧ್ಯ ಚೈನೀಸ್ ಆಧಾರ ನಾಮಪದ &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).]&lt;/blockquote&gt; 
&lt;blockquote&gt;ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನ ಶಕ್ತಿ, ಅಥವಾ ಜೀವಾಧಾರಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ, ಇದು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಭಾವಗತವಾಗಿರುತ್ತವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ (cf. '''ಚಿ'''  ನಾಮಪದ.&lt;sup&gt;೨&lt;/sup&gt;). ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ: ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪುರಾತನ ಟಿಬೇಟಿಯನ್ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಆಧಾರಿಸಿದ ಒಂದು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು, ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಡಾ. ಮಿಕಾವೋ ಉಸುಯಿ(೧೮೬೫–೧೯೨೬) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು, ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸಕರು ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಆತನಿಂದ- ಅಥವಾ ಆಕೆಯಿಂದ ರೋಗಿಗೆ ಕೈಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಕೈಯನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ಇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದರಿಂದ ರೋಗಿಯ ದೇಹದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಚುರುಕುಗೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಶಾರೀರಿಕ ಹಾಗು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯು ಮೊದಲಿನಂತಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;J. ಸಿಂಪ್ಸನ್, E. ವೆಯಿನರ್, M. ಪ್ರೊಫ್ಫಿಟ್ಟ್, ಮತ್ತಿತರರು., ೧೯೮೯, ''ಆಕ್ಸ್ಫರ್ಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ  '' , ೨ನೇ ಆವೃತ್ತಿ.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;
''OED''  ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಕಾರ [[೧೯೭೫|1975]]ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರೇಖಿ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತೆಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;''ದಿ ಸ್ಯಾನ್ ಮಾಟೆಯೋ ಟೈಮ್ಸ್'' , ೨ ಮೇ ೧೯೭೫, ೩೨/೧.&lt;/ref&gt; ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಿಪ್ಯಂತರಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ, ಕೆಲ ಆಂಗ್ಲ-ಭಾಷಾ ಲೇಖಕರು, ರೇಖಿಯನ್ನು &quot;ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಜೀವನಾಧಾರ ಶಕ್ತಿಯೆಂದು&quot; ಸಡಿಲವಾಗಿ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ,&lt;ref&gt;ಲೂಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್, ಹಾಗು ರಾಂಡ್ (೨೦೦೧). ಪುಟ ೩೦೨; ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ(೧೯೯೮). ಪುಟ ೧೮; ಶುಫ್ಫ್ರೆಯ್ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೧.&lt;/ref&gt; ಇದು ಜಪಾನೀಸ್ ಭಾಷೆಯ ಅರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
&quot;ನಿಗೂಢ ವಾತಾವರಣ&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ [[ಜಪಾನಿ ಭಾಷೆ|ಜಪಾನೀಸ್]]''ರೇಖಿ''  ಪದವನ್ನು ಶಿಂಜಿತೈ ಕಾಂಜಿನಲ್ಲಿ (ಹೊಸ ಚೈನೀಸ್ ಅಕ್ಷರ ರೂಪಗಳು) 霊気 ಅಥವಾ レイキ ಎಂದು ಕತಕಾನ ಮಾತ್ರಾಕ್ಷರಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ(ಮಾದರಿಯಾಗಿ ವಿದೇಶಿ ಪದಗಳನ್ನು ಲಿಪ್ಯಂತರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು &quot;ಅಳಿದ ಚೇತನ, ಆತ್ಮ; ಅಮೂರ್ತ ಚೇತನ, ಚೈತನ್ಯ; ನಿಗೂಢತೆ, ಪವಿತ್ರವಾದ, ದೈವಿಕ&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ''ರೇಯಿ'' [[Wikt:霊|霊]] ಹಾಗು &quot;ಅನಿಲ, ಆವಿ; ವಾತಾವರಣ; ಜೀವಾಧಾರಕ ಶಕ್ತಿ, ಚೈತನ್ಯ, ಜೀವನಕ್ಕೆ ಉಸಿರು, ಜೀವಶಕ್ತಿ; ಶಕ್ತಿ, ಬಲ; ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನ; ಚೇತನ, ಮನಸ್ಸು, ಜಾಗೃತಿ...&quot;&lt;ref&gt;ಜ್ಯಾಕ್ ಹಲ್ಪರ್ನ್, ''ನ್ಯೂ ಜಪಾನೀಸ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ'' (新漢英字典), ಕೆನ್ಕ್ಯುಷ, ೧೯೯೦, NTC ಮರುಮುದ್ರಣ, ೧೯೯೩. ''ಕಿ'' ಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಈ ರೀತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ &quot;...ಚೇತನಗಳು; ಒಬ್ಬರ ಭಾವನೆಗಳು, ಚಿತ್ತ, ಮನಸ್ಸಿನ ಚೌಕಟ್ಟು; ಮನೋಧರ್ಮ,ಸ್ವಭಾವ,ಕ್ರಮ ಜೋಡಣೆ,ಒಬ್ಬರ ಸ್ವಭಾವ,ಸ್ವರೂಪ,ಒಂದು ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡುವುದು, ಉದ್ದೇಶ,ಇಚ್ಛೆ; ಕಾಳಜಿ,ಗಮನ,ಎಚ್ಚರಿಕೆ&quot;.&lt;/ref&gt; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ''ಕಿ'' [[Wikt:気|気]]ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಿಯನ್ನು(ಅಂದರೆ, ಚೈನೀಸ್ ''ಕಿ''  ಅಥವಾ ಚಿ)''ರೇಖಿ'' ಯಲ್ಲಿ &quot;ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ[[; ಜೀವಧಾರಕ ಶಕ್ತಿ; [[ಜೀವಶಕ್ತಿ]]; ಜೀವನದ ಶಕ್ತಿ&quot; ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಹೆಸರಿಂದ ನಿಷ್ಪತ್ತಿ: ಲೂಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್ ಹಾಗು ರಾಂಡ್(೨೦೦೧). ಅಧ್ಯಾಯ ೬)&lt;/ref&gt;]] ಜಪಾನೀಸ್-ಆಂಗ್ಲ ನಿಘಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ರೇಖಿ ಪದದ ಕೆಲ ಸಮಾನಾಂತರ ತರ್ಜುಮೆಗಳೆಂದರೆ:&quot;ನಿಗೂಢ ಭಾವ&quot;,&lt;ref&gt;M. ಸ್ಪಹ್ನ್ ಹಾಗು W. ಹದಮಿದ್ಟ್ಜಿ (೧೯೮೯), ''ಜಪಾನೀಸ್ ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ವಿಥ್ ಕಾಂಪೌಂಡ್ ಲುಕ್ ಅಪ್ ವ್ಯಾ ಎನಿ ಕಾಂಜಿ'' , ನಿಚಿಗೈ.&lt;/ref&gt;&quot;ನಿಗೂಢತೆಯ ವಾತಾವರಣ(ಭಾವನೆ)&quot;,&lt;ref&gt;J. H. ಹೈಗ್ (೧೯೯೭ರ ಆವೃತ್ತಿ), ''ದಿ ನ್ಯೂ ನೆಲ್ಸನ್ ಜಪಾನೀಸ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ'' , ಟಟ್ಟಲ್.&lt;/ref&gt; ಹಾಗು &quot;ಒಂದು ಅಲೌಕಿಕ ವಾತಾವರಣ(ಇದನ್ನು ದೇವಾಲಯದ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಬಹುದು);(ಅನುಭವಿಸುವುದು, ಇಂದ್ರೀಯ ಶಕ್ತಿ) ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ(ದೈವಿಕ)ಉಪಸ್ಥಿತಿ.&quot;&lt;ref&gt;T. ವಾಟನಬೆ, E., R. ಸ್ಕ್ರ್ಜಿಪ್ಕಜ್ಯಕ್, ಹಾಗು P. ಸ್ನೋಡೆನ್(೨೦೦೩). ''ಕೆನ್ಕ್ಯುಷ'ಸ್ ನ್ಯೂ ಜಪಾನೀಸ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ'' .&lt;/ref&gt; ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ರೇಖಿ''  ಪದಕ್ಕಿರುವ ಸಿನೋ-ಜಪಾನೀಸ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ಕಾಂಜಿ 霊気 ಪರ್ಯಾಯ ಜಪಾನೀಸ್ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,''ರಯೋಗೆ'' , ಅರ್ಥ &quot;ರಾಕ್ಷಸ; ಪ್ರೇತ&quot;(ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಲೌಕಿಕ ಜೀವಿಯ  ಸ್ವಾಧೀನದಲ್ಲಿರುವಾಗ).&lt;ref&gt;ಮೊರೋಹಷಿ ತೆತ್ಸುಜಿ, ೧೯೬೦, ''ದಾಯಿ ಕನ್-ವಾ ಜಿತೆನ್''  大漢和辞典, ತೈಶುಕನ್; ಟೋಡೊ ಅಕಿಯಾಸು, ೧೯೭೮, ''ಕಾನ್-ವಾ ದೈಜಿತೆನ್'' 漢和大字典, ಗಕ್ಕೆನ್. ಎರಡೂ ನಿಘಂಟುಗಳು ''ರಯೊಗೆ'' ಯನ್ನು ''ಮೊನೋನೋಕೆ'' もののけ ಎಂದು ಅರ್ಥವಿವರಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಅಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ &quot;ಪ್ರೇತ; ರಾಕ್ಷಸ; ದುರಾತ್ಮ&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.   ''ರಯೋ''  霊 ಎಂದರೆ &quot;ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಅಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ದುರಾತ್ಮ&quot;, J. H. ಹೈಗ್ ೧೯೯೭.&lt;/ref&gt;

[[ಚೀನಿ ಭಾಷೆ|ಚೈನೀಸ್]]''ಲಿಂಗ್ಕಿ'' ಯನ್ನು 靈氣 ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ (ಸುಮಾರು. ೩೨೦ BCE)ಯಲ್ಲಿ ''ಗುವಾಂಜಿ''  ವಿಭಾಗದ &quot;ಆಂತರ್ಯ ತರಬೇತಿ&quot; ''ನೆಯಿಯೇ'' ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲು ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ದಾವೊಯಿಸ್ಟ್ ಧ್ಯಾನ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.  &quot;ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಆ ನಿಗೂಢ ಜೀವಧಾರಕ ಶಕ್ತಿ: ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಇದು ಆಗಮಿಸಿ, ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಎಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮವೆಂದರೆ, ಇದರೊಳಗೆ ಏನೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಎಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಕವೆಂದರೆ, ಇದರಾಚೆಗೂ ಏನೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾನಸಿಕ ಕ್ಷೋಭೆ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಹಾನಿಯಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ನಾವು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ.&quot;&lt;ref&gt;ರೋಥ್, ಹರಾಲ್ಡ್ D. ೨೦೦೪. ''ಒರಿಜಿನಲ್ ಟಾವೋ: ಇನ್ವರ್ಡ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್('' ನೇಯಿ-ಎಹ್'')ಅಂಡ್ ದಿ ಫೌಂಡೆಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಟಾವೋಯಿಸ್ಟ್ ಮಿಸ್ಟಿಸಿಸಂ'' , ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ಪುಟ. ೯೭. 靈氣在心 ನ ತರ್ಜುಮೆಯನ್ನು &quot;ಮಾಂತ್ರಿಕ ''ಕಿ''  ಹೃದಯದೊಳಗೆ&quot;ಗೆ ಹೋಲಿಸಿ; R. ಎನೋ, ೨೦೦೫, [http://www.indiana.edu/~p374/Neiye.pdf ಗುಂಜಿ: &quot;ದಿ ಇನ್ನರ್ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸ್&quot;].&lt;/ref&gt; ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಮಾಣಕ ಚೈನೀಸ್''ಲಿಂಗ್ಕಿ'' ಯನ್ನು ಚೈನೀಸ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಿಘಂಟುಗಳು:(ಸುಂದರವಾದ ಪರ್ವತಗಳ) ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಅಥವಾ ವಾತಾವರಣ&quot;;&lt;ref&gt;ಲಿನ್ ಯುಟಂಗ್, ೧೯೭೨, [http://humanum.arts.cuhk.edu.hk/Lexis/Lindict/ ''ಲಿಂ ಯುಟಂಗ್'ಸ್ ಚೈನೀಸ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಮಾಡ್ರನ್ ಯೂಸೇಜ್'' ], ಚೈನೀಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಪ್ರೆಸ್.&lt;/ref&gt;&quot;೧.ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ; ಗ್ರಹಣಾ ಶಕ್ತಿ; ೨.ಅಲೌಕಿಕ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಯಕ್ಷ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ ಶಕ್ತಿ; ಪವಾಡ ಸದೃಶ ಶಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಬಲ;&lt;ref&gt;ಲಿನ್ ಯುವಾನ್, ೨೦೦೨, ''ದಿ ಕಾಂಟೆಂಪರರಿ ಚೈನೀಸ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ, ಚೈನೀಸ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎಡಿಶನ್'' , ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾ ತರಬೇತಿ ಹಾಗು ಸಂಶೋಧನಾ ಮುದ್ರಣಾಲಯ.&lt;/ref&gt; ಹಾಗು &quot;೧.ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪ್ರಭಾವ(ಪರ್ವತಗಳ/ಮುಂತಾದವುಗಳ ಪ್ರಭಾವ.) ಎಂದು ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಿವೆ.; ೨.ಜಾಣತನ; ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ&quot;.&lt;ref&gt;ಡಿಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್, ಜಾನ್, ೨೦೦೩, ''ABC ಚೈನೀಸ್-ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕಾಮ್ಪ್ರಹೆನ್ಸಿವ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ'' ,ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಹವಾಯಿ ಪ್ರೆಸ್.&lt;/ref&gt;

=== ಮೂಲಗಳು ===
:''ಫೈವ್ ಪ್ರಿಸೆಪ್ಟ್ಸ್ ಹಾಗು ಟೈಮ್ ಲೈನ್ ಆಫ್ ರೇಖಿ ಹಿಸ್ಟರಿಯನ್ನೂ ಸಹ ನೋಡಿ '' 
[[File:Chujiro Hayashi.jpg|thumb|100px|ಚುಜಿರೋ ಹಯಾಶಿ林 忠次郎 (1880 - 1940)]]
ರೇಖಿಯನ್ನುಮಿಕಾವೋ ಉಸುಯಿ(臼井甕男) ೧೯೨೨ರಲ್ಲಿ, ಮೌಂಟ್ ಕುರಾಮ ಮೇಲೆ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ದಿನದ ಬೌದ್ಧ ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರ''ಇಸ್ಯು ಗುವೋ''  ನಡೆಸುವಾಗ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite book |last= Rand |first= William L. |title= Reiki: The Healing Touch, First and Second Degree Manual |publisher= Vision Publications |location= [[Michigan]], [[USA]] |edition=Expanded and Revised |year= ೧೯೯೮ |month= March |origyear= ೧೯೯೧ |isbn= ೧೮೮೬೭೮೫೦೩೧ |page=I-೧೩}}&lt;/ref&gt; ಈ ತರಬೇತಿ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಸುಯಿಯವರು ಏನು ಮಾಡಿದ್ದರೆಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಖಚಿತವಾದ ಮಾಹಿತಿಯಿಲ್ಲ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನ,ಉಪವಾಸ, ಮಂತ್ರ ಪಠಣ, ಹಾಗು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು ಇದ್ದಿರಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;HealingTouchI14&quot;&gt;{{cite book |last= Rand |first= William L. |title= Reiki: The Healing Touch, First and Second Degree Manual |publisher= Vision Publications |location= [[Michigan]], [[USA]] |edition=Expanded and Revised |year= ೧೯೯೮ |month= March |origyear= ೧೯೯೧ |isbn= ೧೮೮೬೭೮೫೦೩೧ |page=I-೧೪}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Usui retreat&quot;&gt;ಉಸುಯಿಯವರ ೨೧ ದಿನದ ಆರೈಕೆ: (ಲೂಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್, ಹಾಗು ರಾಂಡ್ (೨೦೦೧). ಪುಟ ೧೪); [http://www.Reiki.org/FAQ/HistoryOfReiki.html ''ವಾಟ್ ಇಸ್ ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ರೇಖಿ ?'' ]&lt;/ref&gt;  ಒಂದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದಿವ್ಯಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ, ಉಸುಯಿ ರೇಖಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಹಾಗು ಇತರರಿಗೆ ಬಳಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಅವರ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಮುಕುಟ ಚಕ್ರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತೆಂದು ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ.&lt;ref name=&quot;HealingTouchI14&quot; /&gt; ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೨೨ರಲ್ಲಿ, ಉಸುಯಿ [[ಟೋಕ್ಯೊ|ಟೋಕಿಯೋ]]ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು''ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ರಯೋಹೋ ಗಕ್ಕೈ'' ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ(ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ನಲ್ಲಿ &quot;臼井靈氣療法學會&quot;, ಇದು''ಉಸುಯಿ'ಸ್ ಸ್ಪಿರಿಚುವಲ್ ಎನರ್ಜಿ ಥೆರಪಿ ಮೆಥಡ್ ಸೊಸೈಟಿ''  ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ), ಸಂಸ್ಥೆಯು ರೇಖಿಯ ಮೂಲಕ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜನರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;HealingTouchI14&quot; /&gt;&lt;ref&gt;ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ರಯೋಹೋ ಗಕ್ಕೈನ ಸ್ಥಾಪನೆ:(ಲೂಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್, ಹಾಗು ರಾಂಡ್(೨೦೦೧). ಪುಟ ೧೪)&lt;/ref&gt;

ಅವರ ಸ್ಮಾರಕ ಶಿಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಲಾದ ಬರೆಹದ ಪ್ರಕಾರ,&lt;ref name=&quot;UsuiMemorial&quot;&gt;ಉಸುಯಿಯವರ ಸ್ಮಾರಕದ ಮೇಲಿನ ಬರೆಹ&lt;/ref&gt; ಉಸುಯಿ, ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ೨೦೦೦ಕ್ಕೂ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಜನರಿಗೆ ತಮ್ಮ ರೇಖಿ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಧಾರೆ ಎರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಹಾಗು ಅವರ ಇಷ್ಟು ಮಂದಿ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು ಜನರು''ಶಿನ್ಪಿಡೆನ್''  ಮಟ್ಟದವರೆಗೂ ಕಲಿತಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮೂರನೇ, ಅಥವಾ ತಜ್ಞ/ಶಿಕ್ಷಕ ಮಟ್ಟದ ಪದವಿಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;UsuiMemorial&quot; /&gt;&lt;ref&gt;ಉಸುಯಿಯವರು ಬೋಧಿಸಿದ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ:ಲೂಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್ , ಹಾಗು ರಾಂಡ್ (೨೦೦೧).
 ಪುಟ ೧೬ )&lt;/ref&gt; ಫುಕುಯಾಮದಲ್ಲಿ (福山市,''ಫುಕುಯಾಮ-ಶಿ'' ) ರೇಖಿಯನ್ನು ಕಲಿಸುವಾಗ, ಉಸುಯಿ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುವಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ, ೯ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೨೬ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾಗುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;UsuiMemorial&quot; /&gt;

=== ಆರಂಭಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ===
[[File:Hawayo Takata.jpg|thumb|150px|ಹವಯೋ ತಕಾತ (24 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1900 - 11 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1980)]]
ಉಸುಯಿಯವರ ನಿಧನದ ನಂತರ, ಉಸುಯಿಯವರ ಒಬ್ಬ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಶ್ರೀ. J. ಉಷಿಡ, ಗಕ್ಕೈನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;HealingTouchI15&quot;&gt;{{cite book |last= Rand |first= William L. |title= Reiki: The Healing Touch, First and Second Degree Manual |publisher= Vision Publications |location= [[Michigan]], [[USA]] |edition=Expanded and Revised |year= ೧೯೯೮ |month= March |origyear= ೧೯೯೧ |isbn= ೧೮೮೬೭೮೫೦೩೧ |page=I-೧೫}}&lt;/ref&gt;  ಉಸುಯಿಯವರ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುವ ಹಾಗು ಕೆತ್ತುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನೂ ಸಹ ಇವರು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಮಾರಕವಿರುವ ಜಾಗವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಹೊಣೆ ಹೊತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;HealingTouchI15&quot; /&gt; ಶ್ರೀ.ಉಷಿಡರ ನಂತರ ಶ್ರೀ.ಐಚಿ ಟಕೆಟೊಮಿ, ಶ್ರೀ.ಯೋಶಿಹಾರು ವಾಟನಾಬೆ, ಶ್ರೀ.ಕಿಮಿಕೋ ಕೊಯಾಮ ಇದರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು ಹಾಗು ಉಸುಯಿಯವರ ಪ್ರಸಕ್ತದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ, ಶ್ರೀ. ಕೊಂಡೋ, ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;HealingTouchI15&quot; /&gt; ಉಸುಯಿ ಕಲಿಸಿದ ಹದಿನಾರು ಬೋಧಕರಲ್ಲಿ ತೊಶಿಹಿರೋ ಇಗುಚಿ, ಜುಸಬುರೋ ಗುಯಿಡ, ಇಲಿಚಿ ಟಕೆಟೊಮಿ, ತೊಯೋಯಿಚಿ ವನಮಿ, ಯೋಶಿಹಿರು ವಾಟನಬೆ, ಕೆಯಿಜೋ ಒಗಾವ, J. ಉಷಿಡ, ಹಾಗು ಚುಜಿರೋ ಹಯಾಶಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;HealingTouchI15&quot; /&gt;&lt;ref&gt;ಫ್ರಾಂಕ್ ಅರ್ಜಾವ ಪೆಟ್ಟರ್ ಹಾಗು ಡೇವ್ ಕಿಂಗ್ ನಡೆಸಿದ ಮೂಲ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ&lt;/ref&gt; ಚುಜಿರೋ ಹಯಾಶಿ(林 忠次郎 ''ಹಯಾಶಿ ಚುಜಿರೋ'' ) ಉಸುಯಿಯವರ ರೇಖಿ ರಯೋಹೋ ಗಕ್ಕೈನ್ನು ತೊರೆದು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯ ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಇವರು ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಬೋಧನೆ, ಹಾಗು ಜನರಿಗೆ ರೇಖಿಯನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗು ಈ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಕ್ಕೆ ಹವಾಯೋ ತಕಾತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;HealingTouchI15&quot; /&gt; ಹಯಾಶಿ ರೇಖಿ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ರಚನೆ ಹಾಗು ರೇಖಿ ವಿಧಾನಗಳ ಸರಳ ರಚನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಶಾರೀರಿಕ ಉಪಶಮನಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;ಹಯಾಶಿಯವರ ಬೋಧನೆಗಳು:(ಲೂಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್, ಹಾಗು  (೨೦೦೧). ಅಧ್ಯಾಯ ೧೯, ಪುಟ ೧೭)&lt;/ref&gt;

ತಮ್ಮ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹಯಾಶಿಯವರ ಶಿಕ್ಷಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ರೇಖಿಯ  ವ್ಯಾಸಂಗಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕಿಬ್ಬೊಟ್ಟೆ ನೋವು ಹಾಗು ಅಸ್ತಮಾಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಹಯಾಶಿ ತಕಾತರಿಗೆ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ರೇಖಿಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಬಗ್ಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ,&lt;ref name=&quot;HealingTouchI16&quot;&gt;{{cite book |last= Rand |first= William L. |title= Reiki: The Healing Touch, First and Second Degree Manual |publisher= Vision Publications |location= [[Michigan]], [[USA]] |edition=Expanded and Revised |year= ೧೯೯೮ |month= March |origyear= ೧೯೯೧ |isbn= ೧೮೮೬೭೮೫೦೩೧ |page=I-೧೬}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ತಕಾತ ಅವರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ ಹಯಾಶಿ:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೧೩)&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಗೆ ೨೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೩೮ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನೊಬ್ಬ ರೇಖಿ ತಜ್ಞೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;HealingTouchI16&quot; /&gt;&lt;ref&gt;ಆಕೆಯ ಮೂಲ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರದ ಒಂದು ನಕಲು  [http://www.aetw.org/reiki_takata_cert.html Aetw.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303220524/http://www.aetw.org/reiki_takata_cert.html |date=2016-03-03 }} ನಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ&lt;/ref&gt; ತಕಾತ [[ಹವಾಯಿ|ಹವಾಯಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ]] ಹಲವಾರು ರೇಖಿ  ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಿಲೋನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ,&lt;ref name=&quot;HealingTouchI16&quot; /&gt; ಹಾಗು ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ, ರೇಖಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನಡೆಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇತರರಿಗೆ ಮೊದಲ ಎರಡು ಹಂತಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ,&lt;ref&gt;USನಲ್ಲಿ ತಕಾತ ಅವರ ರೇಖಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಹಾಗು ಬೋಧನೆ: (ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೧೫)&lt;/ref&gt; ಹಾಗು ೧೯೭೦ರವರೆಗೂ ತಕಾತ ರೇಖಿ ತಜ್ಞರು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;HealingTouchI17&quot;&gt;{{cite book |last= Rand |first= William L. |title= Reiki: The Healing Touch, First and Second Degree Manual |publisher= Vision Publications |location= [[Michigan]], [[USA]] |edition=Expanded and Revised |year= ೧೯೯೮ |month= March |origyear= ೧೯೯೧ |isbn= ೧೮೮೬೭೮೫೦೩೧ |page=I-೧೭}}&lt;/ref&gt; ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ತಕಾತ,''ಶಿನ್ಪಿಡೆನ್''  ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ''ರೇಖಿ ಪರಿಣಿತ'' ನೆಂಬ ಪದವನ್ನೂ ಸಹ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;ರೇಖಿ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಲು ತಕಾತ ಅವರ ಬೋಧನೆಯ ಆರಂಭ:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೧೫)&lt;/ref&gt; ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ ಹಾಗು ಬೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ವಿಧಿಸುವ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಅವರು ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು ಜೊತೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಪುಣತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ $೧೦,೦೦೦ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ನಿಗದಿ ಮಾಡಿದರು(ಅಂದಾಜು £೬,೫೦೦ ಅಥವಾ €೭,೪೦೦).&lt;ref name=&quot;HealingTouchI17&quot; /&gt;

ತಕಾತ ೧೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾಗುತ್ತಾರೆ,&lt;ref name=&quot;HealingTouchI17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;(ಪೆಟ್ಟರ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೨೧) ಹಾಗು (ವೆಲ್ಥೆಯಿಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥೆಯಿಂ (೧೯೯೫). ಪುಟ ೨೬)&lt;/ref&gt; ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಕೆ ೨೨ ರೇಖಿ ತಜ್ಞರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ್ದರು,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.reikifed.co.uk/pub/about/fed/join/lineages.shtml |title=UK Reiki Federation - About Lineages |author=UK Reiki Federation |accessdate=15 April 2010 |archive-date=21 ಮೇ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120521213328/http://www.reikifed.co.uk/pub/about/fed/join/lineages.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;೨೨ ರೇಖಿ ತಜ್ಞರನ್ನು ತಕಾತ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೧೪),(ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ (೧೯೯೫). ಪುಟ ೨೬) ಹಾಗು (ಪೆಟ್ಟರ್(೧೯೯೭). ಪುಟ ೨೦)&lt;/ref&gt; ಹಾಗು ಜಪಾನಿನಾಚೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ರೇಖಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನದ ಫಲವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಜಪಾನಿನಾಚೆಗೆ ರೇಖಿಯನ್ನು ತಕಾತ ಹೊರ ತಂದರ ಮಹತ್ವ: (ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪).  ಪುಟಗಳು ೧೪ ರಿಂದ ೧೬) ಹಾಗು (ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ(೧೯೯೫). ಪುಟ ೨೬)&lt;/ref&gt;

=== ಐದು ಸೂತ್ರಗಳು  ===
ಉಸುಯಿ,ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮೆಯಿಜಿಯವರ(明治天皇''ಮೆಯಿಜಿ ಟೆನ್ನೋ'' )ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕೃತಿಗಳ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದರು. ರೇಖಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಉಸುಯಿ, ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕೆಲ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನೀತಿಸೂತ್ರಗಳ ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಐದು ರೇಖಿ  ಆಚಾರಸೂತ್ರಗಳಾಗಿ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು(五戒 ''ಗೊಕೈ,''  ಅರ್ಥ, &quot;ಐದು ದೈವಾಜ್ಞೆಗಳು,&quot; ಇದು ಹತ್ಯೆಗೈಯ್ಯುವುದು, ದರೋಡೆ ಮಾಡುವುದು, ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಅನುಚಿತ ವರ್ತನೆ, ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವುದು ಹಾಗು ಸಂಯಮರಾಹಿತ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಬೋಧಿಸುವ [[ಬುದ್ಧ|ಬೌದ್ಧ]] ಉಪದೇಶಗಳಿಂದ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ). ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರೇಖಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುವವರು ಹಾಗು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವವರು ಈ ಐದು ಆಚಾರ ಸೂತ್ರಗಳು, ಅಥವಾ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Living the Reiki Way |url=https://archive.org/details/livingreikiwaytr0000ques |last= Quest |first=Penelope |year=2008 |publisher=Piatkus |location=London |isbn=0749928328 |pages=[https://archive.org/details/livingreikiwaytr0000ques/page/17 17]–18}}&lt;/ref&gt;
{{Col-begin}}
{{col-break}}
'''''ಕಾಂಜಿ'' '''

招福の秘法,&lt;br&gt;
萬病の霊薬.

今日丈けは:&lt;br&gt;
:怒るな,
::心配すな,
:::感謝して,
::::業をはけめ,
:::::人に親切に.

朝夕合掌して心に念じ,&lt;br&gt;
口に唱へよ.

心身改善.&lt;br&gt;
臼井霊氣療法.

肇祖,&lt;br&gt;
臼井甕男.

{{col-break}}
'''''ರೋಮಾಜಿ '' '''

ಶೋಫುಕು ನೋ ಹಿಹೋ, &lt;br&gt;
ಮನ್ಬ್ಯೋ ನೋ ರೆಯಿಯಾಕು

ಕ್ಯೋ ಡಾಕೆ ವಾ:&lt;br&gt;
:ಒಕೊರು ನಾ,
::ಶಿಂಪೈ ಸು ನಾ,
:::ಕಾಂಷ ಶಿತೆ,
::::ಗಯೋ ವೋ ಹಕೆಮೆ,
:::::ಹಿಟೋ ನಿ ಶಿನ್ಸೆತ್ಸು ನಿ.

ಅಸಾಯು ಗಾಷೋ ಶಿತೆ ಕೊಕೊರೋ ನಿ ನೆಂಜಿ,&lt;br&gt;
ಕುಚಿ ನಿ ತೊನಯೇ ಯೋ.

ಶಿನ್ಶಿನ್ ಕೈಜೆನ್.&lt;br&gt;
ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ  ರಯೋಹೋ

ಚೋಸೋ,&lt;br&gt;
ಉಸುಯಿ ಮಿಕಾವೋ.

{{col-break}}
[[File:Usui concepts japanese.gif|thumb|right|ಸಮಗ್ರ ಗ್ರಂಥದೊಳಗೆ ಮಿಕಾವೋ ಉಸುಯಿಯವರ ಐದು ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ(ಜಪಾನೀಸ್ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಗಿನವರೆಗೆ, ಬಲದಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ಓದಲಾಗುತ್ತದೆ).ಗಮನಿಸಿ: ಐದು ಆಚಾರ ಸೂತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಐದು ಆಧಾರ ತತ್ತ್ವಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಇವುಗಳು, ಅಂತರದ ಕೆಳಭಾಗದ ಬಲಬದಿಯಿಂದ ಮೂರನೇ ಅಂಕಣದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಬಲಭಾಗದಿಂದ ನಾಲ್ಕನೇ ಹಾಗು ಐದನೇ ಅಂಕಣಗಳಲ್ಲೂ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ.]]
'''''ಆಂಗ್ಲ '' '''

ಸಂತೋಷವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ಗುಪ್ತ ಕಲೆ &lt;br&gt;
ಎಲ್ಲ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಪವಾಡ ಸದೃಶ ಚಿಕಿತ್ಸೆ.

ಕಡೆ ಪಕ್ಷ ಇಂದು:&lt;br&gt;
:ಕೋಪಗೊಳ್ಳಬೇಡ,
::ಚಿಂತಿಸಬೇಡ,
:::ಆಭಾರಿಯಾಗಿರು,
::::ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೆಲಸಮಾಡು,
:::::ಜನರಿಗೆ ಸ್ನೇಹಮಯನಾಗಿರು.

ಪ್ರತಿ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಹಾಗು ಸಂಜೆ, ಕೈಯನ್ನು ಮುಗಿದು ಹೃದಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಹಾಗು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡು.&lt;br&gt;
ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕರ್ಷಿಸು ಹಾಗು ಬಾಯಿಂದ ಪಠಣ ಮಾಡು.

ದೇಹ ಹಾಗು ಮನಸ್ಸಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ.&lt;br&gt;
ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ರಯೋಹೋ.

ಸ್ಥಾಪಕ,&lt;br&gt;
ಮಿಕಾವೋ ಉಸುಯಿ.

{{Col-end}}
{{Col-begin}}
{{col-break}}

== ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ==
ಇಂದು ರೇಖಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಶಾಖೆಗಳಿವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ''ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿ''  ಹಾಗು ''ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿ''  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

=== ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿ  ===
[[File:Reiki.svg|thumb|100px|ಶಿಂಜಿತೈ ಜಪಾನೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ರೇಖಿ]] 
''ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿ'' ಯನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಉಸುಯಿಯವರ ಮೂಲ ಬೋಧನೆಗಳಿಂದ ಜನ್ಯವಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ&lt;ref&gt;{{cite book |title=Essential Reiki: A Complete Guide to an Ancient Healing Art |last=Stein |first=Diane |authorlink=Diane Stein |year=1998 |publisher=Crossing Press |location=Australia |isbn=೦೮೯೫೯೪೭೩೬೬ |page= |pages=}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗು ಈ ಬೋಧನೆಗಳು ಜಪಾನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ೧೯೯೦ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಬೋಧಕರು ರೇಖಿಯ ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಜಪಾನಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರಾದರೂ, ಅದರಿಂದ ಏನೂ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರುಗಳು ರೇಖಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು, ಜೊತೆಗೆ ಜಪಾನಿಯರಿಗೆ ರೇಖಿಯ ಒಂದು ಹಾಗು ಎರಡನೇ ಹಂತವನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೯೩ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಜರ್ಮನಿಯ ರೇಖಿ ತಜ್ಞ, ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಅರ್ಜಾವ ಪೆಟ್ಟರ್, ಬೋಧಕ/ಶಿಕ್ಷಕ ಹಂತ, ಹಾಗು ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಜಪಾನಿಯರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೇಖಿಯ ಬಗೆಗಿರುವ ತಮ್ಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿಯ ಹಲವಾರು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ, ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ReikiMaster.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.master-reiki.com/ |title=Master Reiki - Become a Reiki Master |author=Master-Reiki.com |year=2009 |accessdate=April 27, 2010 |archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 3, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150903060335/http://www.master-reiki.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* '''ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ರಯೋಹೋ ಗಕ್ಕೈ''' (臼井靈氣療法學會 ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ನಲ್ಲಿ, ಇದು &quot;ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನದ ಕಲಿಕಾ ಕೇಂದ್ರ&quot;)&lt;ref name=&quot;JDGakkai&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.aetw.org/reiki_gakkai.html |title=Usui Reiki Ryoho Gakkai |author=James Deacon |year=2003 |work=http://www.aetw.org/ |accessdate=5 June 2010 |archive-date=25 ಮಾರ್ಚ್ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170325183653/http://www.aetw.org/reiki_gakkai.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಎಂಬುದು ಮಿಕಾವೋ ಉಸುಯಿಯವರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ರೇಖಿ ತಜ್ಞರ ಸಂಸ್ಥೆ. ಅವರ ಶೈಲಿಯು ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ(ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗಕ್ಕೈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆಂದು ಯಾರೊಬ್ಬರಿಗೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ), ಜೊತೆಗೆ ಇವರ ನಿಧನದ ನಂತರ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಉಷಿಡ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಕೇಂದ್ರವು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತೆರೆಮರೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು ಹಾಗು ಇಂದು,''ಶಿಹನ್'' (ತಜ್ಞ), ಮಸಾಕಿ ಕೊಂಡೊಹ್, ಗಕ್ಕೈನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಹಲವಾರು ಬೋಧನೆಗಳು ಗೋಪ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿದರೂ ಸಹ, ಈ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರು-ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತಜ್ಞ ಹಿರೋಷಿ ದೋಯಿ-ತಮ್ಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಉಳಿದ ಜಗತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಇದೊಂದು ಗುಪ್ತಜ್ಞಾನದ ಸಮಿತಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ, ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ದೊರಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ.
* '''ರೆಯಿಡೊ ರೇಖಿ ಗಕ್ಕೈ''' (靈道靈氣學會, ಅರ್ಥ &quot;ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಘಟನೆ ''[ಹಾಗು]''  ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರ&quot;) ಎಂಬುದು ರಯೋಹೋ ಗಕ್ಕೈನ ತಜ್ಞರಿಂದ ಜನ್ಯವಾದ ಪದ್ಧತಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಹೆಸರು, ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಫುಮಿನೋರಿ ಅಒಕಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ, ಇವರು ಗಕ್ಕೈನ ಬೋಧನೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ, ಫುಮಿನೋರಿ ಅಒಕಿ ಅವರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದ ಕೊರಿಕಿ(ಅರ್ಥ-&quot;ಸಂತೋಷದ ಶಕ್ತಿ&quot;) ಸಂಕೇತವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://usuarios.multimania.es/tomaqui/KORIKI%20-%20Un%20primer%20simbolo.htm |title=KORIKI - Un primer símbolo |author=Tomaqui |language=Spanish |trans_title=Koriki - The First Symbol |accessdate=28 February 2010 |archive-date=10 ಮಾರ್ಚ್ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120310072700/http://usuarios.multimania.es/tomaqui/KORIKI |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.aetw.org/reiki_reido.html |title=Reido Reiki |author=James Deacon |publisher=http://www.aetw.org/ |accessdate=5 June 2010 |archive-date=20 ಫೆಬ್ರವರಿ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170220031040/http://www.aetw.org/reiki_reido.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* '''ಕೊಮ್ಯೋ ರೇಖಿ ಕೈ''' (光明レイキ會, ಅರ್ಥ &quot;ವಿಮುಕ್ತಗೊಂಡ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ಸಮೂಹ(ಸಮಿತಿ)&quot;) ಜಪಾನೀಸ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೇಖಿ ಶಾಲೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಪದ್ಧತಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರೇಖಿ ಶಿಕ್ಷಕ ಹ್ಯಾಕುಟೆನ್ ಇನಮೋಟೋ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ಗಕ್ಕೈನಿಂದ ಜನ್ಯವಾಗದ ಕಾರಣ ಇತರ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗಿಂತ  ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಚಿಯೋಕೋ ಯಮಗುಚಿ(山口　千代子) ಮೂಲಕ ಹಯಾಶಿ ಕ್ರಮದಿಂದ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿತು.
* '''ಜಿಕಿಡೆನ್ ರೇಖಿ''' (直傳靈氣, ಅರ್ಥ &quot;ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ''[ಯ]'' ನೇರ ಬೋಧನೆ&quot;) ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಡಾ. ಹಯಾಶಿಯಿಂದ ಬೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂಲ ಪದ್ಧತಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ, ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಶ್ರೀಮತಿ.ಯಮಗುಚಿ ಹಾಗು ಅವರ ಪುತ್ರ, ತದಾವೋ ಯಮಗುಚಿ(山口 忠夫) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.jikidenreiki.co.uk/83/0/tooltip1.htm |title=Jikiden Reiki History |3=Chiyoko Yamaguchi |4=Tadao Yamaguchi |author=Tadao Yamaguchi |work=http://www.jikidenreiki.co.uk/ |accessdate=5 June 2010 |archive-date=30 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230604/http://www.jikidenreiki.co.uk/83/0/tooltip1.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

''ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ರಯೋಹೋ ಹಿಕ್ಕೆಯಿ'' ನಲ್ಲಿ(臼井靈氣療法必携,''ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೈಪಿಡಿ'' )ನೀಡಲಾದ, ಉಸುಯಿಯವರು ಬಳಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವರು ಸಂಕಲಿಸಿದ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿ ಕೈಗಳ ಭಂಗಿಗಳ ಬಳಕೆಯು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕೈಗಳ ಭಂಗಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryōhō Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |url=https://archive.org/details/originalreikihan00mika |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=[https://archive.org/details/originalreikihan00mika/page/7 7]}}&lt;/ref&gt;

=== ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿ  ===
ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿ (西洋レイキ,''ಸೇಯಿಯೋ ರೇಖಿ'' ) ಪದ್ಧತಿಯು ಹವಾಯೋ ತಕಾತರ ಪದ್ಧತಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;TakataWest&quot;&gt;{{cite book |last1=Streich |first1=Marianne |last2=William |first2=Rand L. |title=How Hawayo Takata Practised and Taught Reiki |url=http://www.centerforreikiresearch.org/Downloads/TakataArticle.pdf |accessdate=27 April 2010 |year=2007 |month=Spring |publisher=Reiki News Magazine |page=1 |quote=All Western Reiki practitioners have a lineage going back through Mrs. Takata. It was she who brought Reiki to the west. |archive-date=25 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725151957/http://www.centerforreikiresearch.org/Downloads/TakataArticle.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ''ರೆಯಿಜಿ-ಹೋ'' ಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಆಂತರಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕೈಯಿನ ಬಳಕೆ, ಇದು &quot;ಕೈಯನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಅರಿತಿರುವ ಅಂತರ್ಬೋಧೆಯಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಕೌಶಲ.&quot;&lt;ref name=&quot;ReikiMaster.com&quot; /&gt; ಈ ರೇಖಿ ಪದ್ಧತಿಯು ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ಶಮನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವಿಧ್ಯುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ReikiMaster.com&quot; /&gt;

ಹಯಾಶಿಯವರಿಂದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ, ತಕಾತ ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ರೇಖಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು [[ಹವಾಯಿ|ಹವಾಯಿಗೆ]] ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರವಷ್ಟೇ, ರೇಖಿಯು ಉಳಿದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವ ಸಮರ]]ದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ತಕಾತ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಗ್ರಾಹ್ಯವಾಗಿ ಹಾಗು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮನೋಧರ್ಮಕ್ಕೆ ನಂಬಿಕೆ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.

* '''ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ಶಿಕಿ ರಯೋಹೋ''' (臼井靈氣式療法, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ &quot;ಉಸುಯಿಯವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ಶೈಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುವಂತೆ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಪದಶಃ ತರ್ಜುಮೆಯೆಂದರೆ &quot;ಉಸುಯಿಯವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ಶೈಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ&quot; (ರಯೋಹೋ (療法) ಅರ್ಥ''ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ'' ))ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ರೇಖಿಯ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಶೈಲಿಗೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಈ ಪದ್ಧತಿಯು ಹವಾಯೋ ತಕಾತರ ಮೂಲ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ತಕಾತರ ಮೊಮ್ಮಗಳು ಫಿಲ್ಲಿಸ್ ಲೇಯಿ ಫುರುಮೋಟೋ ಮುನ್ನಡೆಸುವ ರೇಖಿ ಅಲಾಯನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಈ ಪದ್ಧತಿಯ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.reikialliance.com/the-reiki-alliance |title=What is the Reiki Alliance? |author=The Reiki Alliance |year=2006 |accessdate=5 May 2010}}&lt;/ref&gt;  ಈ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಶೈಲಿಯ ರೇಖಿಗಳ ಮಾದರಿ, ಮೂರು ತರಬೇತಿ ಹಂತಗಳಿವೆ, ಇದನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೊದಲ ಹಂತ, ಎರಡನೇ ಹಂತ, ಹಾಗು ಬೋಧಕ/ಶಿಕ್ಷಕ ಹಂತವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ತಕಾತರ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲ ಸಂಕೇತಗಳ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, ಈ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಹಯಾಶಿ ತಕಾತರಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ಶಿಕಿ ರಯೋಹೋ,[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂ]]ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ರೇಖಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲು ಕೋರುವ ಪರವಾನಗಿಗೆ ಅರ್ಹವೂ ಸಹ ಆಗಿದೆ(ರೇಖಿ ಪರಂಪರೆಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ctha.com/Quals/?QC=16 |title=Complementary Therapists Association - Accepted Qualifications - Reiki |author=Complementary Therapists Association |accessdate=15 April 2010}}&lt;/ref&gt;
* '''ಉಸುಯಿ/ಟಿಬೇಟಿಯನ್ ರೇಖಿ'''  ಎಂಬುದು ಆರ್ಥರ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸನ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಹಾಗು ನಂತರದಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ ಲೀ ರಾಂಡ್ ಹಾಗಿ ಡಿಯಾನೆ ಸ್ಟೆಯಿನ್ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಪದ್ಧತಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಹೆಸರು.&lt;ref name=&quot;TibetanReikiIntFedWales&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.reiki-federation.co.uk/glossary.asp |title=Explanation of Reiki |author=International Reiki Federation |accessdate=5 May 2010 |archive-date=10 ಆಗಸ್ಟ್ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150810005129/http://www.reiki-federation.co.uk/glossary.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://angelreiki.nu/level3/tibetan.htm |title=Usui Tibetan Reiki - Introduction |author=Vincent Amador |accessdate=26 July 2010 |archive-date=14 ಏಪ್ರಿಲ್ 2002 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020414093724/http://angelreiki.nu/level3/tibetan.htm |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; ಈ ಪದ್ಧತಿಯು, ತಕಾತ ಅವರು ಬೋಧಿಸಿದ ಉಸುಯಿಯವರ ರೇಖಿ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಜನ್ಯವಾಗಿದೆ ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ರಯೋಹೋ ಗಕ್ಕೈನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬ್ಯೋಸೇನ್-ಹೋ(病専法, ''ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್ ವಿಧಾನ'' ),''ಗ್ಯೋಷಿ-ಹೋ'' (凝視法, ''ಕಣ್ಣುಗಳ ಮೂಲಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವ ವಿಧಾನ'' ), ಹಾಗು ''ಕೆನ್ಯೋಕು-ಹೋ'' (件抑制法, ''ನಿರಾರ್ದ್ರ ಜಳಕ ವಿಧಾನ'' ) ರಾಂಡ್, ಉಸುಯಿ ಶಿಕಿ ರಯೋಹೋಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಈ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಕೆಲವೊಂದು ಸೇರ್ಪಡೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವೈಲೆಟ್ ಬ್ರೀಥ್ ನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಅನುಷ್ಠಾನ  ವಿಧಾನದ ಮಾರ್ಪಾಡು,&lt;ref name=&quot;TibetanReikiIntFedWales&quot; /&gt; ಟಿಬೇಟಿಯನ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಹಾಗು [[ಕುಂಡಲಿನಿ]] ಅಗ್ನಿ ಸಂಕೇತಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಸುಯಿ ಸಂಕೇತಗಳ ಬಳಕೆ, ಹುಯಿ ಯಿನ್ ನ ಸ್ಥಾನ(ಮೂಲಾಧಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ), ಹಾಗು ಪಿಂಡಾನ್ಡ ಪಥ.&lt;ref name=&quot;TibetanReikiIntFedWales&quot; /&gt; ಮೇಲೆ ನೀಡಲಾದ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಉಸುಯಿ/ಟಿಬೇಟಿಯನ್ ರೇಖಿ ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಪಾರಭೌತಿಕ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ಶಿಕಿ ರಯೋಹೋಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಈ ಪದ್ಧತಿಯು ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲ ಪದವಿ ಹಂತ, ಎರಡನೇ ಪದವಿ  ಹಂತ, ಉನ್ನತ ರೇಖಿ ತರಬೇತಿ(ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದನ್ನು ''೩A''  ಅಥವಾ ''ART''  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ), ಹಾಗು ತಜ್ಞ/ಶಿಕ್ಷಕ ಹಂತದ ಪದವಿ (ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''೩B''  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ).&lt;ref name=&quot;TibetanReikiIntFedWales&quot; /&gt;
* '''ಗೆನ್ಡೈ ರೇಖಿ ಹೋ''' (現代靈氣法, ಅರ್ಥ &quot;ಆಧುನಿಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ವಿಧಾನ&quot;) ಪದ್ಧತಿಯು ಜಪಾನೀಸ್ ಹಾಗು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿ ಎರಡೂ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ,&lt;ref name=&quot;EverythingReiki_Phylameana&quot;&gt;{{Cite book |last=Lila Desy |first=Phylameana |title= The Everything Reiki Book: Channel Your Positive Energy to Reduce Stress (Everything (New Age)) |url=https://archive.org/details/everythingreikib0000desy |publisher=Adams Media Corporation |year=2004 |month=1 March |isbn=159337030X |page=[https://archive.org/details/everythingreikib0000desy/page/232 232]}}&lt;/ref&gt; ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಹಿರೋಷಿ ದೊಯಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;EverythingReiki_Phylameana&quot; /&gt; ದೊಯಿ, ಮೊದಲು ಮಿಯೇಕೋ ಮಿತ್ಸುಯಿ ಅವರಿಂದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು, ಮಿಯೇಕೋ &quot;ಕಾಂತಿ ವಿಧಾನದ&quot; ಒಬ್ಬ ತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;ReikiThreshold&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.threshold.ca/reiki/Gendai.html |title=What is Gendai Reiki Ho? |author=Richard R. Rivard |date=23 October 2009 |work=The Reiki Threshold (http://www.threshold.ca/reiki/, direct link to source: http://www.threshold.ca/reiki/Gendai.html) |quote=See section entitled ''Mr. Doi's Reiki Training'' |accessdate=11 June 2010 |archive-date=28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928075632/http://www.threshold.ca/reiki/Gendai.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ, ಇವರಿಗೆ ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ರಯೋಹೋ ಗಕ್ಕೈನಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;ReikiThreshold&quot; /&gt;

==ಬೋಧನೆಗಳು ==
ರೇಖಿ ಬೋಧನೆಗಳು, ರೇಖಿ ಅಪರಿಮಿತವೆಂದು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತವೆ&lt;ref&gt;ರೇಖಿ ಅಪರಿಮಿತವಾದುದು. ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೧೮; ಬೋರಾಂಗ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೯&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ರೇಖಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಜೀವನ ಶಕ್ತಿ: ಲೂಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್, ಹಾಗು ರಾಂಡ್ (೨೦೦೧). ಪುಟ ೬೨; ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೧೮; ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೭೫; ಲೂಬೆಕ್(೧೯೯೪). ಪುಟ ೧೩; ಬೋರಂಗ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೮&lt;/ref&gt; ಹಾಗು ಇದರಿಂದ  ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ರೋಗವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;for healing&quot;&gt;ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೧೮; ಲೂಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್, ಹಾಗು ರಾಂಡ್(೨೦೦೧). ಪುಟಗಳು ೧೪ ಹಾಗು ೬೮; ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ (೧೯೯೫). ಪುಟ ೩೦; ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್(೨೦೦೪). ಪುಟ ೨೭&lt;/ref&gt; ಈ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನಡೆಸುವವರು, ಒಬ್ಬ ರೇಖಿ ತಜ್ಞರು ನಡೆಸುವ ''ಅನುಷ್ಠಾನ''  ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ&lt;ref&gt;ಗಮನಿಸಿ: ರೇಖಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ''ಅನುಷ್ಠಾನ''  ಹಾಗು &quot;ಪ್ರವರ್ತನ&quot; ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದಲು ಬದಲಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂಚಿಸಲಾದ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯದಲ್ಲಿ ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸುಲಭಗಮ್ಯವನ್ನು ತಲುಪುವಾಗ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ''ಅನುಷ್ಠಾನ''  ಹಾಗು ವೈಯಕ್ತಿಕ(ಅಥವಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ) ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಂಶವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವಾಗ &quot;ಪ್ರವರ್ತನ&quot; ಪದಗಳಿಗೆ ಸಾಂಧರ್ಭಿಕವಾಗಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಅಂತರವಿದೆ. ಈ ಎರಡೂ ಅಂಶಗಳು ಸದೃಶವಾದ ದೈಹಿಕ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಮೂಲಕ ಈ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಪಡೆಯಬಹುದೆಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ&lt;ref&gt;ರೇಖಿಯನ್ನು ಯಾರು ಬೇಕಾದರೂ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಬಹುದು :(ಲೂಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್, ಹಾಗು ರಾಂಡ್ (೨೦೦೧). ಪುಟ ೮); (ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ(೧೯೯೫) ಪುಟ ೩೫);(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್  (೨೦೦೪). ಪುಟ ೭೭&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;ಅನುಷ್ಠಾನದ ಮೂಲಕ ಸುಲಭಗಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದು:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೨೭ ಹಾಗು ೩೧);(ಲುಬೆಕ್, ಪೆಟ್ಟರ್, ಹಾಗು ರಾಂಡ್ (೨೦೦೧). ಪುಟ ೨೨);(ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ  (೧೯೯೮). ಪುಟಗಳು ೧೮ ಹಾಗು ೧೯);(ಗೊಲ್ಲಘರ್ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೨೬);(ಬೋರಾಂಗ್  (೧೯೯೭). ಪುಟ ೧೨&lt;/ref&gt;

ರೇಖಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರು ಇದನ್ನು ಸಮಗ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಧಾನವೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಶಾರೀರಿಕವಾಗಿ, ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ, ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹಾಗು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಶಮನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Reiki as holistic therapy&quot;&gt;ರೇಖಿ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಶಾರೀರಿಕ, ಮಾನಸಿಕ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಹಾಗು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ:(ಬಗಿನ್ಸ್ಕಿ ಹಾಗು ಶರಮೊನ್(೧೯೮೮). ಪುಟ ೩೫);(ಗೊಲ್ಲಘರ್  (೧೯೯೮). ಪುಟ ೪೪);(ಬೋರಾಂಗ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೧೦);(ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ  (೧೯೯೮). ಪುಟ ೮೧)&lt;/ref&gt; ಸಾಮಾನ್ಯ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ ಶಕ್ತಿಯು, ರೋಗಿಯ ಕೈಗಳ ಮೇಲೆ ವೈದ್ಯರು ಕೈಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿದಾಗ, ಅಥವಾ ಒಬ್ಬ ಸಂಭಾವ್ಯ ಗ್ರಾಹಕನ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಿದಾಗ, ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಚಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಬೋಧನೆಗಳು, ವೈದ್ಯರ ''ಉದ್ದೇಶ''  ಅಥವಾ ಈ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಬೋಧನೆಗಳು, ಶಕ್ತಿಯು, ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪರಿಹಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಅಥವಾ ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುವ ರೋಗಿಗೆ ಉಂಟಾದ  ಪೆಟ್ಟಿನಿಂದ ''ಒಳಕ್ಕೆ ಎಳೆದು'' ಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆಂದು ವಾದಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;ರೇಖಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಉಪಶಮನವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ:(ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೧೮);(ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ(೧೯೯೫). ಪುಟಗಳು ೭೮ ಹಾಗು ೯೩);(ಗೊಲ್ಲಘರ್ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೨೪)&lt;/ref&gt; ಈ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪುಷ್ಟಿ ನೀಡುವಂತೆ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ, ಶಕ್ತಿಯು &quot;ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ&quot; ಕೂಡಿದೆ,&lt;ref&gt;ರೇಖಿ &quot;ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ&quot; ಕೂಡಿದೆ:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟಗಳು ೨೮ ಹಾಗು ೨೯);(ಬೋರಾಂಗ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೧೦)&lt;/ref&gt; ಇದರರ್ಥ, ವೈದ್ಯರ ಕೈಗಳು ಗುಣಪಡಿಸಬೇಕಿರುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸಹ ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಮನ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದು ರೇಖಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ.

===ತರಬೇತಿ===
ಜಪಾನಿನ ಹೊರಗೆ ಬೋಧಿಸಲಾಗುವ ರೇಖಿಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಹಂತಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;ರೇಖಿಯನ್ನು ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: (ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ(೧೯೯೮). ಪುಟ ೫೪);(ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ  (೧೯೯೫). ಪುಟ ೧೧೭);(ಪೆಟ್ಟರ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೩೮)&lt;/ref&gt; ಅಥವಾ ಪದವಿಗಳು, ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹಂತಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿಯನ್ನು ಉಸುಯಿಯವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಡಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಧ್ಯಾನ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಬಲ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು ಸ್ಕ್ಯಾನ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;Usui 2000 7&quot;&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |url=https://archive.org/details/originalreikihan00mika |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=[https://archive.org/details/originalreikihan00mika/page/7 7]}}&lt;/ref&gt; ಜಪಾನೀಸ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ''ಬ್ಯೋಸೇನ್-ಹೋ''  ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಅಂತರ್ಬೋಧೆಯ ಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಾಗಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

====ಮೊದಲ ಹಂತದ ಪದವಿ ====
ಮೊದಲ ಹಂತದ ಪದವಿ ಕೋರ್ಸ್ ನ್ನು,&lt;ref&gt;ಮೊದಲ ಹಂತದ ಪದವಿ ಕೋರ್ಸ್ ನ ವಿಷಯವಸ್ತು: (ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ(೧೯೯೮). ಪುಟ ೫೪);(ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ (೧೯೯೫). ಪುಟ ೧೧೮);(ಪೆಟ್ಟರ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೩೮)&lt;/ref&gt; ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ''ಷೋಡೆನ್'' (&quot;初伝&quot; ಜಪಾನೀಸ್ ನಲ್ಲಿ, &quot;'ಪ್ರಾರಂಭಿಕ/ಪ್ರವೇಶ ಮಟ್ಟದ ಬೋಧನೆಗಳು&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ)ಎಂಬ ಜಪಾನೀಸ್ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;aetw.org&quot;&gt;ಜೇಮ್ಸ್ ಡೆಕೊನ್ (೨೦೦೨),''ರೇಖಿ ಗ್ಲಾಸರಿ: S - Z'' (ಆನ್ಲೈನ್). ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದ್ದು: ೨೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦ (ಲಭ್ಯತೆ: http://www.aetw.org/reiki{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} _glossary_s.html)&lt;/ref&gt; ಇದು ಮೂಲ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಹಾಗು ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು &quot;ಅನುಷ್ಠಾನಗಳನ್ನು&quot; ಶಿಕ್ಷಕರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;ಮೊದಲ ಹಂತದ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳ ಪರಿಣಾಮ:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್  (೨೦೦೪). ಪುಟ ೩೭)&lt;/ref&gt; ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವವರ ಕೈಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಕೈಗಳನ್ನು ಇರಿಸುವ ಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಹಾಯಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಮೊದಲ ಹಂತದ ಪದವಿ ವ್ಯಾಸಂಗಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಭಂಗಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತರಬೇತಿ:(ಬಗಿನ್ಸ್ಕಿ ಹಾಗು ಶರಮೊನ್  (೧೯೮೮). ಪುಟ ೪೮),(ಪೆಟ್ಟರ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೩೯)&lt;/ref&gt; ಮೊದಲ ಹಂತದ ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ರೇಖಿ ವೈದ್ಯರು ಸ್ವತಃ ತಮಗೆ ಹಾಗು ಇತರರಿಗೆ ರೇಖಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಮೂಲಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ತರಬೇತಿಯ ಅವಧಿಯು ರೇಖಿ ತಜ್ಞರ ಬೋಧನೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ; ಕೆಲವರು ಹಲವು ದಿನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ನಾಲ್ಕು ಅವಧಿಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಎರಡು ದಿನಗಳ ಎರಡು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;ಮೊದಲ ಹಂತದ ಪದವಿಯ ಅವಧಿ:(ಬಗಿನ್ಸ್ಕಿ ಹಾಗು ಶರಮೊನ್ (೧೯೮೮). ಪುಟ ೪೬),(ಪೆಟ್ಟರ್  (೧೯೯೭). ಪುಟ ೩೮)&lt;/ref&gt;

====ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಪದವಿ ====
ಎರಡನೇ ಹಂತದ ರೇಖಿ ಕೋರ್ಸ್ ನ್ನು,&lt;ref&gt;ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಪದವಿಯ ವಿಷಯ ವಸ್ತು:(ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೫೬);(ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ  (೧೯೯೫). ಪುಟ ೧೧೯); (ಪೆಟ್ಟರ್(೧೯೯೭). ಪುಟ ೪೩)&lt;/ref&gt; ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ''ಒಕುಡೆನ್''  ಎಂಬ ಜಪಾನೀಸ್ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ(&quot;奥伝&quot; ಜಪಾನೀಸ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ &quot;ಆಂತರಿಕ ಬೋಧನೆಗಳು&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ),&lt;ref&gt;ಜೇಮ್ಸ್ ಡೆಕೊನ್ (೨೦೦೨),''ರೇಖಿ ಗ್ಲಾಸರಿ: M - R''  (ಆನ್ಲೈನ್). ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದ್ದು: ೨೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦ (ಲಭ್ಯತೆ: http://www.aetw.org/reiki{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} _glossary_m.html#o)&lt;/ref&gt; ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗು ದೂರದಿಂದಲೇ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂಲಕ ಗುಣಪಡಿಸುವ ಹಲವಾರು ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಪದವಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುವ ಸಂಕೇತಗಳು:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೮೧)&lt;/ref&gt; ಇದು ವೈದ್ಯ ಹಾಗು ಗ್ರಾಹಿಯ ನಡುವೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಸಂಕೇತಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಸ್ಥಳ ಹಾಗು ಕಾಲವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ರೇಖಿಯನ್ನು ಭೂತ ಅಥವಾ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ:(ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೩೯),ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿಯಲ್ಲಿ;(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್  (೨೦೦೪). ಪುಟ ೧೧೫);(ಲೂಬೆಕ್ (೧೯೯೪). ಪುಟ ೧೫೫)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ದೂರದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವ ಸಂಕೇತಗಳು:(ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೩೯);(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್  (೨೦೦೪). ಪುಟ ೧೧೦)&lt;/ref&gt; ಮತ್ತೊಂದು ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಮೂಲಕ ಹರಿದುಬರುವ ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಕೇತಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಪರಿಣಾಮ:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೮೧)&lt;/ref&gt; ಎರಡನೇ ಹಂತದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಗ್ರಾಹಿಯ ಎದುರು ಶಾರೀರಿಕವಾಗಿ ಹಾಜರಿರದೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದು - ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು &quot;ದೂರದಿಂದಲೇ ನೀಡಲಾಗುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆ&quot;(ಡಿಸ್ಟನ್ಟ್ ಹೀಲಿಂಗ್) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಪದವಿ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೂರದಿಂದ ನೀಡಲಾಗುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತರಬೇತಿ:(ಪೆಟ್ಟರ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೪೩)&lt;/ref&gt;   ಜಪಾನಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಕೇವಲ ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಪದವಿಯನ್ನು, ಉಸುಯಿಯವರ ಅಧ್ಯಾಪಕತ್ವದಲ್ಲಿ ೧೦ ವರ್ಷಗಳ ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗು ಬಹುತೇಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮೂರನೇ ಹಂತದ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Usui 2000 8&quot;&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |url=https://archive.org/details/originalreikihan00mika |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=[https://archive.org/details/originalreikihan00mika/page/8 8]}}&lt;/ref&gt;

====ಮೂರನೇ ಹಂತದ ಪದವಿ ====
ಮೂರನೇ ಹಂತದ ಪದವಿ, ಅಥವಾ &quot;ತಜ್ಞ ತರಬೇತಿಯ&quot; ಮೂಲಕ,&lt;ref&gt;ತಜ್ಞ ತರಬೇತಿ: (ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೫೮);(ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ (೧೯೯೫). ಪುಟಗಳು ೧೨೦ ರಿಂದ ೧೨೪); (ಪೆಟ್ಟರ್(೧೯೯೭). ಪುಟಗಳು ೪೭ ಹಾಗು ೪೯)&lt;/ref&gt; ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಜಪಾನೀಸ್ ಹೆಸರು ''ಶಿನ್ಪಿಡೆನ್''  (&quot;神秘伝&quot;ಜಪಾನೀಸ್ ನಲ್ಲಿ, &quot;ಗುಪ್ತ ಬೋಧನೆಗಳು&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ)ಎಂಬ ಜಪಾನೀಸ್ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದರ ಮೂಲಕ,&lt;ref name=&quot;aetw.org&quot;/&gt; ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ರೇಖಿ ತಜ್ಞನೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು. ರೇಖಿ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ,&quot;ತಜ್ಞ&quot; ಎಂಬ ಪದವು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜ್ಞಾನೋದಯಕ್ಕೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಜೊತೆಗೆ ಈ ತಪ್ಪು ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಸಲುವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ &quot;ತಜ್ಞ/ಶಿಕ್ಷಕ&quot; ಎಂದು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೇಖಿಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಶಾಖೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಹಾಗು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;ತಜ್ಞ ತರಬೇತಿಯ ವಿಷಯವಸ್ತು:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್  (೨೦೦೪). ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ೧೬ ಹಾಗು ೧೭)&lt;/ref&gt; ತಜ್ಞ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೊಸ ರೇಖಿ ತಜ್ಞರು ಇತರರಿಗೆ ರೇಖಿಯನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮೂರು ಪದವಿ ಹಂತಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ತಜ್ಞ ತರಬೇತಿಯ ಅವಧಿಯು ಒಂದು ದಿನದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಒಂದು ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯದ್ದಾಗಿರಬಹುದು, ಇದು ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆ ಹಾಗು ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ರೇಖಿ ತಜ್ಞರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ.   ತಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾದರಿಗಳಿವೆ: ''ತಜ್ಞ ಬೋಧಕ''  ಹಾಗು ''ತಜ್ಞ ವೈದ್ಯ'' ; ತಜ್ಞ ಬೋಧಕರು ರೇಖಿಯ ತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದು, ರೇಖಿಯನ್ನು ಕಲಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ(ಅದೆಂದರೆ ಇತರರು ಕಲಿಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು),ತಜ್ಞ ವೈದ್ಯರು ರೇಖಿಯ ತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ರೇಖಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.

====ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು====
ತರಬೇತಿ ವಿಧಾನಗಳು, ತರಬೇತಿಯು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವ ಅವಧಿ(ಉದಾಹರಣೆಗೆ.,ಹೊಂದಾವಣೆ), ಹಾಗು ವೆಚ್ಚಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರೇಖಿಗೆ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲು ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗವಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಇದನ್ನು ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿಯಮಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಂನೊಳಗೆ ರೇಖಿ ಹಾಗು ರೇಖಿ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಮಾಣಕವಾಗಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ UK ರೇಖಿ ಫೆಡರೇಶನ್ &lt;ref&gt;UK ರೇಖಿ ಫೆಡರೇಶನ್ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ಲಿಂಕ್: http://www.reiki{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} fed.co.uk/&lt;/ref&gt; ಹಾಗು ರೇಖಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್(UK).&lt;ref&gt;ದಿ ರೇಖಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ವೆಬ್ಸೈಟ್ ಲಿಂಕ್: http://www.reikicouncil.org.uk/&lt;/ref&gt;  [[ಅಂತರ್ಜಾಲ|ಆನ್ಲೈನ್]] ಮೂಲಕವೂ ರೇಖಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳು, ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರಬೇಕಾದರೆ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು  ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಅನುಷ್ಠಾನವನ್ನು ಮಾಡುವ ರೇಖಿ ತಜ್ಞ/ಬೋಧಕ, ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಶಕ್ತಿ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮುಟ್ಟುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು.  ದೂರದಿಂದಲೇ ನೀಡಲಾಗುವ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ರೇಖಿ ಫೆಡರೇಶನ್ ಗಳು ಗುರುತಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ UK ರೇಖಿ ಫೆಡರೇಶನ್, &quot;''ಎಲ್ಲ ತರಬೇತಿಯು &quot;ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿರಬೇಕು&quot; ಅಥವಾ &quot;ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿರಬೇಕು&quot;(ದೂರದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಅನುಷ್ಠಾನಗಳು ಸ್ವೀಕೃತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ)'' .&quot;&lt;ref&gt;UK ರೇಖಿ ಫೆಡರೇಶನ್(೨೦೦೯), ''ಮೆಂಬರ್ಶಿಪ್ ಫಾರ್ಮ್.''  ೨೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಗೊಂಡಿದೆ(ಲಭ್ಯತೆ: http://www.reikifed.co.uk/pub/about/fed/join/reikifed_mem-app.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161230230655/http://www.reikifed.co.uk/about-us/membership |date=2016-12-30 }} {{Cite web |url=http://www.reikifed.co.uk/about-us/membership |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230230655/http://www.reikifed.co.uk/about-us/membership |archive-date=2016-12-30 |url-status=bot: unknown}})&lt;/ref&gt;  ಕೆಲವು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳು, ರೇಖಿಯನ್ನು &quot;ತ್ವರಿತ&quot;ವಾಗಿ ಕಲಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ರೇಖಿಯಲ್ಲಿ ತಜ್ಞತೆ ಪಡೆಯುವ ಅನುಭವ ಹಾಗು ಸಹನೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಪರ್ಯಾಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.

==ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ==
[[File:ColouredChakraswithDescriptions.jpg‎|thumb|300px|ಏಳು ಪ್ರಮುಖ[[ಚಕ್ರ|ಚಕ್ರಗಳು]].]]

[[File:Chinese meridians.JPG|thumb|300px|ಮಾನವ ದೇಹದ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಒಂದು ಸ್ಥೂಲ ನಕ್ಷೆ.]]
ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿಯಲ್ಲಿ, ರೇಖಿಯು, ಕೈಯಿನ-ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಶಿಖರ ಶಕ್ತಿ ರೇಖೆಗಳು ಹಾಗು [[ಚಕ್ರ|ಚಕ್ರಗಳ]] ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆಂದು ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ಚಕ್ರಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕೈಗಳ-ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ದೇಹದ ಮುಂಭಾಗ ಹಾಗು ಹಿಂಭಾಗ ಎರಡಕ್ಕೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಇವುಗಳು ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ(ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ವಿಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ). ಜೇಮ್ಸ್ ಡೆಕೊನ್ ನಂತಹ ಬರಹಗಾರರ ಪ್ರಕಾರ, ಉಸುಯಿ ಕೇವಲ ಐದು ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಕೈಗಳ-ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು, ಇದು ತಲೆ ಹಾಗು ಕುತ್ತಿಗೆ ಭಾಗದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಿತು.&lt;ref name=&quot;JDUsuiOrigHandPos&quot;&gt;ಜೇಮ್ಸ್ ಡೆಕೊನ್ (೨೦೦೬), ''ಉಸುಯಿ'ಸ್ ಒರಿಜಿನಲ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಪೋಸಿಶನ್ಸ್''  (ಆನ್ಲೈನ್). ಲಭ್ಯತೆ: http://www.aetw.org/d_treatment_usui.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807011438/http://www.aetw.org/d_treatment_usui.htm |date=2020-08-07 }} (೨೫ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ)&lt;/ref&gt; ಮೊದಲು ತಲೆ ಹಾಗು ಕುತ್ತಿಗೆ ಭಾಗಕ್ಕೆ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಅಸಮತೋಲನ ಉಂಟಾಗಿರುವ ದೇಹದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;JDUsuiOrigHandPos&quot; /&gt; ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿಯಷ್ಟಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿಯೊಳಗೆ ಚಕ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ''ಬ್ಯೋಸೇನ್-ಹೋ''  ಹಾಗು ''ರೆಯಿಜಿ-ಹೋ''  ನಂತಹ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ದೇಹದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು, ಸೆಳವರಿವುಗಳು ಹಾಗು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ನೋವಿರುವ(ಅಸೌಖ್ಯವಿರುವ) ಜಾಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

===ಗುಣಪಡಿಸುವಿಕೆ ===
ಉಸುಯಿ ರೇಖಿ ರಯೋಹೋ ಯಾವುದೇ ಮದ್ದು ಅಥವಾ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ನೋಡುವುದು,ಓದುವುದು, ಮೆತ್ತಗೆ ತಟ್ಟುವುದು,ಹಾಗು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Healing&quot;&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |url=https://archive.org/details/originalreikihan00mika |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=[https://archive.org/details/originalreikihan00mika/page/25 25]}}&lt;/ref&gt; ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಅರ್ಜಾವ ಪೆಟ್ಟರ್ ರ ಪ್ರಕಾರ, ಉಸುಯಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಯಾದ ಭಾಗವನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು,ಅವುಗಳಿಗೆ ಮಸಾಜು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು,ಮೆಲ್ಲಗೆ ತಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದರು,ಪೆಟ್ಟನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು,ಆ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಜೋರಾಗಿ ಊದುತ್ತಿದ್ದರು,ಹಾಗು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು,&lt;ref name=&quot;Joshin Kokyuu-ho&quot;&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |url=https://archive.org/details/originalreikihan00mika |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=[https://archive.org/details/originalreikihan00mika/page/22 22]}}&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಗೆ ''ಪಾಮ್ ಹೀಲಿಂಗ್'' (ಕೈಯಿಂದ ಮೂಲಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದು) ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪೂರಕ ಹಾಗು ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಪಾಮ್ ಹೀಲಿಂಗ್ ನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ(ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ &quot;''ತೆನೋಹಿರ'' &quot; ಎಂದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ(掌, ಅರ್ಥ &quot;ಅಂಗೈ&quot;),ವೈದ್ಯರು ಅಂಗೈಗಳ ಮೂಲಕ ''ಕಿ'' ನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶಾಮಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;through hands&quot; /&gt;

===ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ===
ಮಾದರಿಯಾದ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ-ದೇಹದ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ,&lt;ref&gt;ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆ:(ಲುಬೆಕ್ (೧೯೯೪). ಅಧ್ಯಯನಗಳು ೪ ಹಾಗು ೫);(ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೮೪);(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್  (೨೦೦೪). ಪುಟ ೪೫); (ಲುಬೆಕ್,ಪೆಟ್ಟರ್,ಹಾಗು ರಾಂಡ್(೨೦೦೧). ಅಧ್ಯಾಯ ೨೦); (ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ (೧೯೯೫). ಪುಟ ೭೯);(ಪೆಟ್ಟರ್ (೧೯೯೭). ಪುಟಗಳು ೫೦ ರಿಂದ ೫೫);(ಬೋರಾಂಗ್ (೧೯೯೭). ಪುಟ ೩೬)&lt;/ref&gt; ರೇಖಿ ವೈದ್ಯರು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವವರಿಗೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಸಾಜು ಮಾಡುವ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿ ವಿರಮಿಸಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಡಿಲವಾದ,ಹಿತಕರವಾದ ಉಡುಪನ್ನು ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಶಾಂತವಾದ ಅಥವಾ ಮನಸ್ಸಿನ ಒಂದು ಧ್ಯಾನಸ್ಥ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ವೈದ್ಯರು ಕೆಲವು ಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಹಾಗು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಗುತ್ತಾರೆ,&lt;ref&gt;ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾನಸಿಕ ತಯಾರಿ:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೪೬)&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಅನಗತ್ಯ ಮಾತುಕತೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ವಿಧ್ಯುಕ್ತದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾತನಾಡುವುದು:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೪೫)&lt;/ref&gt;

ವೈದ್ಯರು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವವರ ಮೇಲೆ ಕೈಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ,ವೈದ್ಯರುಗಳು ರೋಗಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಈ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ರೋಗಿಯ ದೇಹದ ಕೆಲ ಸೆಂಟಿಮೀಟರುಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ಭಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗಳನ್ನು ಚಾಚಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಭಂಗಿಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುವ ಮುನ್ನ ಮೂರರಿಂದ ಐದು ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಕೈಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದೇ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಕೈಗಳ ಭಂಗಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಲೆಯನ್ನು, ಮುಂಡದ ಮುಂಭಾಗ ಹಾಗು ಹಿಂಭಾಗ,ಮಂಡಿಗಳು,ಹಾಗು ಪಾದಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿರುವಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ೧೨ ರಿಂದ ೨೦ ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ೪೫ ರಿಂದ ೯೦ ನಿಮಿಷಗಳ ಅವಧಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;EllyardP41&quot;&gt;ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಹಾಗು ಇತರವುಗಳ ಅವಧಿ: (ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್(೨೦೦೪). ಪುಟ ೪೧)&lt;/ref&gt;

ಹಲವು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವೈದ್ಯರುಗಳು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕೈಗಳ ೧೨ ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ,&lt;ref name=&quot;Usui 2000 7&quot; /&gt; ಆದರೆ ಇತರರು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆಯಲು ತಮ್ಮ ಅಂತಃಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ,&lt;ref&gt;ಅಂತಃಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಬಳಕೆ:(ಉಸುಯಿ ಹಾಗು ಪೆಟ್ಟರ್(೨೦೦೩). ಪುಟ ೧೭)&lt;/ref&gt; ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿಯ ವಿಧಾನವೂ ಸಹ ಹೌದು, ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಇಂತಹ ಜಾಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಗ್ರಾಹಿಯನ್ನು &quot;ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್&quot; ಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಃಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಪ್ರವೇಶವು,ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಾವಧಿಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುವ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಂಗಿಗಳಿಗೂ ಸಹ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿಯ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ-ಶೈಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮಾದರಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Usui 2000 8&quot; /&gt;

ಹಲವು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತುಂಬುವ ಕೈಗಳ ೧೨ ಭಂಗಿಗಳನ್ನು,&lt;ref name=&quot;Usui 2000 8&quot; /&gt; ಈ ಮೂಲಕ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ,
* ಕೈಗಳ ಸುಖೋಷ್ಣದ ಮೂಲಕ ದೈಹಿಕ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾರ್ಯೋದ್ಯುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು,
* ರೇಖಿ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಮಾನಸಿಕ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾರ್ಯೋದ್ಯುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು,
* ಸಂಕೇತಗಳ ಬಳಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರೀತಿಯ ಮೂಲಕ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾರ್ಯೋದ್ಯುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು,
* ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯರ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಹಾಗು ಸ್ವತಃ ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಬಲ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಾರ್ಯೋದ್ಯುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದು.&lt;ref name=&quot;Usui 2000 8&quot; /&gt;

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರೋಗಿಯು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಖೋಷ್ಣತೆ ಅಥವಾ ಜುಮ್ಮೆನಿಸುವ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಮುಟ್ಟದೆ ನೀಡುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲೂ ಸಹ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ. ಆಳವಾದ ಶಮನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯಕರವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾವನೆಯು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ತಕ್ಷಣದ ಪರಿಣಾಮವೆಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ವಿಮುಕ್ತಿಗಳೂ ಸಹ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.&lt;ref&gt;ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ತಕ್ಷಣದ ಪರಿಣಾಮಗಳು:(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್  (೨೦೦೪). ಪುಟ ೪೪)&lt;/ref&gt; ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ದೇಹದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಶಮನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಾದರೂ,ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ತಕ್ಷಣದ &quot;ಉಪಶಮನಗಳು&quot; ದೊರೆತಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿಲ್ಲ. ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ, ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಒಂದರಿಂದ ಏಳು ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯ ನಡುವೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಮೂರು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸರಣಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;EllyardP41&quot; /&gt; ಹಾಗು ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧತೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದು.  ಇಂತಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಒಂದರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವಾರಗಳ ಅವಧಿಯ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಸ್ವಯಂ-ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯವೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;EllyardP41&quot; /&gt;

===ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ===
[[File:Reiki DSCF2008.jpg|thumb|ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿರುವ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ.]] 
ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ, ವೈದ್ಯರು ತಮ್ಮ ಕೈಗಳನ್ನು  ಹಾನಿಗೊಳಪಟ್ಟ ದೇಹದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಂಗದ ಸಮೀಪ ಅಥವಾ ಅದರ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ತಕ್ಷಣದ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ,&lt;ref&gt;ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ:(ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ  (೧೯೯೮). ಪುಟ ೧೧೦); (ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟ ೭೦); (ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ (೧೯೯೫). ಪುಟ ೭೭)&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಗೆ ಗಾಯಗೊಂಡ ಭಾಗಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ೨೦ ನಿಮಿಷಗಳ ಅವಧಿಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯು ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. ತಕಾತ &quot;ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು&quot;, ದೂರ ಅಥವಾ &quot;ಅನುಪಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಶಮನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ&quot; ಹೋಲಿಸಿದರೆ 'ಸಕ್ರಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆ' ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;ಜೇಮ್ಸ್ ಡೆಕೊನ್ (೨೦೦೬),'' CKR, SHK, ಹಾಗು ಆಬ್ಸೆಂಟ್ ಹೀಲಿಂಗ್'' (ಆನ್ಲೈನ್). ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದ್ದು: ೨೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦ (ಲಭ್ಯತೆ: http://www.aetw.org/reiki{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} _takata_course೨.htm)&lt;/ref&gt;

ಕೆಲವು ವೈದ್ಯರುಗಳು, ಕೆಲ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗು ಕೆಲವು ಪ್ರಕಾಶನಾಲಯಗಳು ಕೈಗಳ ಸೂಕ್ತ ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿವೆ,&lt;ref&gt;reiki.nu (೨೦೦೯), ''ರೇಖಿ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಪೋಸಿಶನ್ಸ್ ಫೋಟೋಸ್ - ಟ್ರೀಟಿಂಗ್ ಅದರ್ಸ್, ಸೆಲ್ಫ್ ಅಂಡ್ &quot;ಕ್ವಿಕ್ 
ವರ್ಶನ್&quot;''  (ಆನ್ಲೈನ್). ೨೩ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಗೊಂಡಿದೆ(ಲಭ್ಯತೆ: http://www.reiki.nu/Treatmentguide2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200109021324/http://www.reiki.nu/Treatmentguide2.pdf |date=2020-01-09 }})&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕೈಗಳ ಭಂಗಿಗಳು:(ಉಸುಯಿ ಹಾಗು ಪೆಟ್ಟರ್(೨೦೦೩). ಪುಟಗಳು ೪೯ ಹಾಗು ೬೭); (ಲೂಬೆಕ್(೧೯೯೪). ಪುಟಗಳು ೧೭೩ ಹಾಗು ೧೮೪)&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇತರ ವೈದ್ಯರುಗಳು, ಸಮಗ್ರ ಪರಿಣಾಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲ ತೀವ್ರತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;ತೀವ್ರತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆ: (ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ (೧೯೯೮). ಪುಟ ೧೦೮);(ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ (೧೯೯೫). ಪುಟ ೮೧)&lt;/ref&gt;  ಮತ್ತೊಂದು ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಹ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ:(ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ(೧೯೯೮). ಪುಟ ೧೦೫)&lt;/ref&gt;

ಉಸುಯಿ, ಕೆಲ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು ಹಾಗು ನೋವುಗಳಿಗಾಗಿ ಅಸೌಖ್ಯ) ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕೈಗಳ ಭಂಗಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು,&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |url=https://archive.org/details/originalreikihan00mika |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=[https://archive.org/details/originalreikihan00mika/page/28 28]}}&lt;/ref&gt; ಇದರಲ್ಲಿ ನರಮಂಡಲದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚಿತ್ತಕ್ಷೋಭೆ),&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |url=https://archive.org/details/originalreikihan00mika |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=[https://archive.org/details/originalreikihan00mika/page/49 49]}}&lt;/ref&gt; ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆಗಳು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಉರಿಯೂತ),&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |url=https://archive.org/details/originalreikihan00mika |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=[https://archive.org/details/originalreikihan00mika/page/52 52]}}&lt;/ref&gt; ಜೀರ್ಣಾಂಗ ತೊಂದರೆಗಳು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಜಠರದ ಹುಣ್ಣುಗಳು),&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |url=https://archive.org/details/originalreikihan00mika |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=[https://archive.org/details/originalreikihan00mika/page/54 54]}}&lt;/ref&gt; ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆಯ ತೊಂದರೆಗಳು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ತೀವ್ರತರವಾದ ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ),&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |url=https://archive.org/details/originalreikihan00mika |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=[https://archive.org/details/originalreikihan00mika/page/56 56]}}&lt;/ref&gt; ಚಯಾಪಚಯ ಹಾಗು ರಕ್ತದ ತೊಂದರೆಗಳು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ರಕ್ತಹೀನತೆ]]),&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |url=https://archive.org/details/originalreikihan00mika |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=[https://archive.org/details/originalreikihan00mika/page/57 57]}}&lt;/ref&gt; ಮೂತ್ರಾಂಗ ಪ್ರದೇಶದ ತೊಂದರೆಗಳು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಉರಿಯೂತ),&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |url=https://archive.org/details/originalreikihan00mika |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=[https://archive.org/details/originalreikihan00mika/page/59 59]}}&lt;/ref&gt; ಚರ್ಮದ ತೊಂದರೆಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದುಗ್ಧಗ್ರಂಥಿಗಳ ಉರಿಯೂತ),&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=60}}&lt;/ref&gt; ಮಕ್ಕಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದಡಾರ),&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=63}}&lt;/ref&gt; ಮಹಿಳೆಯರ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಓಕರಿಕೆ),&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=64}}&lt;/ref&gt; ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ವಿಷಮಶೀತ ಜ್ವರ|ಟೈಫಾಯ್ಡ್ ಜ್ವರ]]).&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=65}}&lt;/ref&gt;

===ಉಸಿರಾಟ===
ಉಸಿರು ಹಾಗು ಉಸಿರಾಟದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಳಕೆಯು ಜಪಾನೀಸ್ ರೇಖಿಯ ಹಲವು ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದರೂ ಸಹ, ಇದನ್ನು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೇಖಿ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=21}}&lt;/ref&gt; ಉಸುಯಿ ''ಜೋಶಿನ್ ಕೊಕ್ಯು-ಹೋ'' (女神呼吸法) ಎಂಬ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು &quot;ಚೇತನವನ್ನು ಶುದ್ಧಮಾಡಲು  ಉಸಿರಾಡುವ ವಿಧಾನ&quot; ಎಂದು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ &quot;ದೇವಿಯ ಉಸಿರಾಟ ವಿಧಾನ&quot; ಎಂದು ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Joshin Kokyuu-ho&quot; /&gt; ಜೋಶಿನ್ ಕೊಕ್ಯು-ಹೋವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಕುಳಿತು, ಬೆನ್ನಿನ ಭಾಗವನ್ನು ನೆಟ್ಟಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಮೂಗಿನ ಮೂಲಕ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುವ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೈದ್ಯರು ಉಸಿರನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡಾಗ, ಆಕೆ/ಆತನೂ ಸಹ ದೇಹದ ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮುಕುಟ ಚಕ್ರದ ಮೂಲಕ ಉಸಿರಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರೇಖಿಯ ಸರಾಗ ಹರಿವಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಟ್ಯಾನ್ಡೆನ್ ಗೆ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Joshin Kokyuu-ho&quot; /&gt;

===ರೇಖಿಯ ಮೂರು ಆಧಾರಗಳು  ===
ರೇಖಿಯ ಐದು ನಿಯಮಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಉಸುಯಿ ತಮ್ಮ ರೇಖಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಇತರ ಮೂರು ಅಭ್ಯಾಸಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ; ''ಗಾಷೋ'' ,''ರೆಯಿಜೋ-ಹೋ'' , ಹಾಗು ''ಚಿರ್ಯೋ'' .&lt;ref name=&quot;Usui 2000 15&quot;&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=15}}&lt;/ref&gt;

====ಗಾಷೋ ====
''ಗಾಷೋ'' (&quot;合掌&quot;ಜಪಾನೀಸ್ ನಲ್ಲಿ &quot;ಎರಡು ಕೈಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರುವುದು&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ&quot;)ಎಂಬುದು ಧ್ಯಾನಸ್ಥ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅಂಗೈಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಉಸುಯಿಯವರ ರೇಖಿ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು/ಸಭೆಗಳ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗಾಷೋದ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ, ಎರಡೂ ಕೈಗಳ ಮಧ್ಯದ ಬೆರಳುಗಳು ಸಂಧಿಸುವ ಬೆರಳಿನ ಮಾಂಸಲಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Usui 2000 15&quot; /&gt;

====ರೆಯಿಜಿ-ಹೋ ====
''ರೆಯಿಜಿ-ಹೋ'' (霊示法,ಅರ್ಥ &quot;ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿ ವಿಧಾನದ ಸೂಚನೆ&quot;) ವೈದ್ಯರ ಮೂಲಕ ಮೂರು ಬಾರಿ ಹರಿಯುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಮಾರ್ಗ, ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿಯು ವೈದ್ಯರ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮುಕುಟ ಚಕ್ರದ ಮೂಲಕ(ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಉನ್ನತವಾದ ಆರೋಹಣವಾಗಿದೆ),ಅನಾಹತ(ಹೃದಯ)ಚಕ್ರದ ಮೂಲಕ(ರೇಖಿಯ ಶುದ್ಧ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ), ಅಥವಾ ಕೈಗಳ ಮೂಲಕ(ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೇಖಿ ಸಂಕೇತಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಂಗೈಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ)ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.  ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು, ಮೂರನೇ/ದೂರದ ಸಂಕೇತವನ್ನು,ರೇಖಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ/ಶಕ್ತಿ ಸಂಕೇತದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು;ದೂರದ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಮೊದಲು ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಸಂಕೇತದೊಂದಿಗೆ ಭದ್ರಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Reiji-ho&quot;&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=17}}&lt;/ref&gt;

ಎರಡನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ರೋಗಿಯು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯಿಂದ ಗುಣಮುಖನಾಗಲೆಂದು, ಅಥವಾ ಹಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯ/ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Reiji-ho&quot; /&gt;

ಮೂರನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ಅಂಗೈಗಳನ್ನು ಮುಕ್ಕಣ್ಣಿಗೆ(ಎರಡು ಹುಬ್ಬುಗಳ ಮಧ್ಯದ ಭಾಗ) ಎದುರಾಗಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಶಕ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಕೈಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Reiji-ho&quot; /&gt;  ಈ ವಿಧಾನವು ''ಬ್ಯೋಸೇನ್-ಹೋ'' ಗೆ ಸದೃಶವಾದರೂ, ''ರೆಯಿಜಿ ಹೋ''  ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಗುಣಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಅಂತಃಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ''ಬ್ಯೋಸೇನ್-ಹೋ''  ಕೈಗಳ ಮೂಲಕ ಗುಣಪಡಿಸಬೇಕಾದ ಜಾಗವನ್ನು ಸ್ಕ್ಯಾನ ಮಾಡಿ, ವೈದ್ಯರ ಕೈಗಳ ಸೆಳವರಿವುಗಳು ಹಾಗು ಗ್ರಾಹಿಯ ಸೆಳವರಿವುಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.

====ಚಿರ್ಯೋ ====
''ಚಿರ್ಯೋ'' ದಲ್ಲಿ(&quot;治療&quot; ಜಪಾನೀಸ್ ನಲ್ಲಿ &quot;(ವೈದ್ಯಕೀಯ)ಚಿಕಿತ್ಸೆ&quot; ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ) ವೈದ್ಯರು ಆಕೆ/ಆತನ ಪ್ರಭಾವಿ ಕೈಯನ್ನು ಮುಕುಟ ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಿ ಹಿಬಿಕಿಗೆ([[Wikt:響き|響き]], &quot;ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ&quot;)ಕಾಯಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಅಂತಃಪ್ರೇರಣೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಚೋದನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕೈಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿರ್ಯೋವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ವೈದ್ಯರು ಕೈಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಿಸುತ್ತಾರೆ, ದೇಹಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾದ ಭಾಗವನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ನೋವು ತಾಗುವವರೆಗೂ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕೈಗಳು ಸ್ವಯಂ ಚಲಿಸುವವರೆಗೂ ಮುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Dr. Mikao |coauthors=Frank Arjava Petter |date= 31 |month=March |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578 |page=18}}&lt;/ref&gt;

==ಸಂಶೋಧನೆ, ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಅರ್ಹತೆ ನಿರ್ಧಾರ, ಹಾಗು ವಿವಾದ ==
===ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ===
ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗೆಗಿನ ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಯಾವುದೇ ಪರಿಚಿತ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಅಥವಾ ಜೀವಭೌತ ಆಧಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Lee_SR&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Stenger_SRAM&quot;&gt;{{cite journal|title=The Physics of 'Alternative Medicine' Bioenergetic Fields|journal=Scientific Review of Alternative Medicine|year=1999|first=Victor J.|last=Stenger|coauthors=|volume=3|issue=1|pages=1501–6|id=|url=http://www.sram.org/0301/bioenergetic-fields.html|accessdate=2008-03-30|doi=10.1126/science.134.3489.1501|pmid=14471768|archive-date=2006-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20061218144228/http://www.sram.org/0301/bioenergetic-fields.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಯಾದೃಚ್ಛೀಕರಿಸಲಾದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಒಂದು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ವಿಮರ್ಶೆಯು ರೇಖಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿತು, ಇದರಂತೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವು ನಿರೂಪಿತವಾಗಿಲ್ಲವೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Lee_SR&quot; /&gt; ಒಂಬತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಗಳು [[ಅಂತರ್ವೇಶನ]] ಮಾನದಂಡಕ್ಕೆ ಸರಿಹೊಂದುತ್ತವೆ; ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾದ ಕ್ರಮಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಜಡಾಡ್ ಸ್ಕೋರ್ ನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ವೈದ್ಯರುಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟಕರವಾಯಿತು. ಯಾದೃಚ್ಛೀಕರಿಸದ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು, ಇಂತಹ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶಿತ ಅಥವಾ ಅನುದ್ದೇಶಿತ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಯು ಬಹಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅರ್ಥವಿವರಣೆ ನೀಡಲಾಗದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರದ ಕ್ರಮಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟವು ಕಳಪೆಯಾಗಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸಣ್ಣದಾದ ಮಾದರಿ, ಸಾಕಷ್ಟಿಲ್ಲದ ಅಧ್ಯಯನ ವಿನ್ಯಾಸ ಹಾಗು ಕಳಪೆ ವರದಿಗಳಂತಹ ಲೋಪಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಅಧ್ಯಯನಗಳೂ ಸಹ ಪ್ಲಸಿಬೋ(ಹೊಸ ಔಷಧಗಳ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥವಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ತಾಳೆ ನೋಡಲು ಆಧಾರವಾಗಿ, ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುವ ಔಷಧ) ಪರಿಣಾಮದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು.&quot;&lt;ref name=&quot;Lee_SR&quot; /&gt; ಇಂತಹ ಲೋಪಗಳ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ವಿಧಾನಗಳು, ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿತವಾದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ಯಾವುದೇ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಏಕಮಾತ್ರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಸಹಾಯಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ರೇಖಿಯು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದೆಯೆಂದು ಸೂಚಿಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳಿಲ್ಲ, ಅಥವಾ ಸಂಭಾವ್ಯ ಪ್ಲಸಿಬೋ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಆಚೆಗೂ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Lee_SR&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ernst_PW&quot;&gt;ಹೆಂಡರ್ಸನ್, ಮಾರ್ಕ್. [http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/health/alternative_medicine/article3760857.ece &quot;ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ವೇಲ್ಸ್'ಸ್ ಗೈಡ್ ಟು ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ 'ಇನ್ ಆಕ್ಯುರೆಟ್'&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007072155/http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/health/alternative_medicine/article3760857.ece |date=2011-10-07 }}, ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ . ಏಪ್ರಿಲ್ ೭, ೧೯೯೭. ನವೆಂಬರ್‌ ೨೪, ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಒಂದು ವಾಸ್ತವಿಕ ಪ್ಲಸಿಬೋವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ರೇಖಿಯ ಪ್ಲಸಿಬೋ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಜಟಿಲವಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.liebertonline.com/doi/abs/10.1089/acm.1999.5.153 ಅಹ್ಲಂ A. ಮನ್ಸೌರ್, ಮರಿಯೋನ್ ಬೇಯುಚೆ, ಗೈಲ್ ಲಿಂಗ್, ಅನ್ನೇ ಲೆಯಿಸ್, ಜೂಡಿ ನರ್ಸ್, &quot;ಏ ಸ್ಟಡಿ ಟು ಟೆಸ್ಟ್ ದಿ ಎಫೆಕ್ಟೀವ್ನೆಸ್ಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಲಸಿಬೋ ರೇಖಿ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಡರ್ಡ್ಡೈಸೇಶನ್ ಪ್ರೋಸೀಜರ್ಸ್ ಡೆವಲಪ್ಡ್ ಫಾರ್ ಏ ಪ್ಲ್ಯಾನ್ಡ್ ರೇಖಿ ಎಫಿಕಸಿ ಸ್ಟಡಿ&quot;, ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಅಂಡ್ ಕಾಮ್ಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಮೆಡಿಸಿನ್''  ಏಪ್ರಿಲ್ 1999, 5(2): 153-164. doi:10.1089/acm.1999.5.153.]{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ದಿ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಅಂಡ್ ಕಾಮ್ಪ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಮೆಡಿಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಒಂದು ವಿಮರ್ಶೆಯ ಪ್ರಕಾರ &quot;ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸೀಮಿತ ರೇಖಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಗಂಭೀರ ಕ್ರಮಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹಾಗು ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಬಂಧಗಳು, ಅದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ.&quot;&lt;ref name=&quot;vanderVart&quot;&gt;{{cite journal|title=A Systematic Review of the Therapeutic Effects of Reiki|journal=The Journal of Alternative and Complementary Medicine|year=2009|volume=15|first4=G|issue=11|pages=1157–1169|doi=10.1089/acm.2009.0036|url=|last4=Koren|format=|accessdate=2009-04-08|pmid=19922247|last1=vanderVaart|first1=S|last2=Gijsen|first2=V|last3=Wildt|first3=S}}&lt;/ref&gt;

===ಸುರಕ್ಷತೆ ಹಾಗು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ ===
{{Main|Alternative medicine#Testing of safety|l1=Testing of safety}}
ರೇಖಿಯಲ್ಲಿನ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿಯು, ಇತರ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸದ ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳೆಡೆಗೆ ಇರುವ ಕಾಳಜಿಗೆ ಸದೃಶವಾಗಿದೆ. ಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರದ ವೈದ್ಯರುಗಳು ಹಾಗು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಳಜಿ ಕೆಲಸಗಾರರು, ಗಂಭೀರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳು ದೃಢಪಡದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ದೃಢಪಟ್ಟ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Lilienfeld_2002&quot;&gt;{{cite journal|title=Our Raison d’Être|journal=The Scientific Review of Mental Health Practice|year=2002|first=Scott O.|last=Lilienfeld|coauthors=|volume=1|issue=1|pages=|id=|url=http://www.srmhp.org/0101/raison-detre.html|accessdate=2008-01-28|archive-date=2014-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20141223142805/http://www.srmhp.org/0101/raison-detre.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ರೇಖಿ ವೈದ್ಯರುಗಳು ತಮ್ಮ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ಗಂಭೀರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಔಷಧಶಾಸ್ತ್ರದ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರೇಖಿಯನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದೆಂದು ತಿಳಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;ರೇಖಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಪೂರಕಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ:(ಮ್ಯಾಕ್ಕೆಂಜಿ(೧೯೯೮). ಪುಟಗಳು ೭, ೧೮, ಹಾಗು ೧೦೫)&lt;/ref&gt; ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು, ರೇಖಿಯ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಯಾವುದೇ ಮಹತ್ವದ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ್ದಾರ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;Lee_SR&quot; /&gt;

ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಅಗೈನ್ಸ್ಟ್ ಹೆಲ್ತ್ ಫ್ರಾಡ್ ನ ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ T. ಜಾರ್ವಿಸ್, Ph.D., ರೇಖಿಯ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರಿಣಾಮವು ಸಲಹೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;ರೇಖಿಯ ಒಂದು ಸಂಶಯವಾದದ ನಿರ್ಧಾರಣೆ: [http://www.ncahf.org/articles/o-r/reiki.html ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಎಗೈನ್ಸ್ಟ್ ಹೆಲ್ತ್ ಫ್ರಾಡ್ ಆರ್ಟಿಕಲ್].&lt;/ref&gt;

===ಆಂತರಿಕ ವಿವಾದಗಳು ===
ರೇಖಿ ಕಲಿಕೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುವ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳು, ಶಿಕ್ಷಕರು, ಹಾಗು ವೈದ್ಯರುಗಳ ನಡುವೆ ವಿವಾದಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ. ಸ್ವತಃ ರೇಖಿ ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪದಂತಹ ವಿಷಯಗಳು, ಕೋರ್ಸ್ ಗಳಿಗೆ ಹಾಗು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಿಗೆ ಪಡೆಯಲಾಗುವಂತ ಶುಲ್ಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ತರಬೇತಿಯ ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ, ಸಂಕೇತಗಳ ಗೋಪ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ, ಹಾಗು ಅನುಷ್ಠಾನ ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indobase.com/reiki/info-for-practioners/charging-for-reiki.html |title=Charging for Reiki Healing |accessdate=2009-02-05 |publisher=Indobase}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TRTIA_history&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.trtia.org/histpers.html |title=The Radiance Technique, Authentic Reiki: Historical Perspectives |accessdate=2008-04-02 |last=Ray |first=Barbara |year=1995 |publisher=The Radiance Technique International Association Inc. }}&lt;/ref&gt;

ಹವಾಯೋ ತಕಾತರ ನಿಧನದ ನಂತರ, ೧೯೯೦ರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ರೇಖಿಯ &quot;ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮಾಸ್ಟರ್&quot; ಎಂಬ ಬಿರುದಿನ ಬಗ್ಗೆ ಎದುರಾಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿದ್ದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಪದವನ್ನು ತಕಾತ ಸ್ವತಃ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದೆಂದು ಪತ್ತೆಯಾದ ನಂತರ ಈ ವಿವಾದವು ತಣ್ಣಗಾಯಿತು.&lt;ref&gt;&quot;ಗ್ಯಾಂಡ್ ಮಾಸ್ಟರ್&quot; ವಿವಾದ:(ವೆಲ್ಥಿಯಂ ಹಾಗು ವೆಲ್ಥಿಯಂ(೧೯೯೫). ಪುಟ ೧೦೬),(ಎಲ್ಲ್ಯರ್ಡ್ (೨೦೦೪). ಪುಟಗಳು ೨೧ ಹಾಗು ೨೩)&lt;/ref&gt;

=== ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ನ ಕಾಳಜಿಗಳು  ===
ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರಿನ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಬಿಶಪ್ಸ್ ಸಮಿತಿಯು ಕಾನೂನನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು(''ಗೈಡ್ ಲೈನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಇವ್ಯಾಲ್ಯುವೇಟಿಂಗ್ ರೇಖಿ ಆಸ್ ಆನ್ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಥೆರಪಿ'' ),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.usccb.org/doctrine/Evaluation_Guidelines_finaltext_2009-03.pdf |title=Guidelines for Evaluating Reiki as an Alternative Therapy |last1= |first1=Committee on Doctrine United States Conference of Catholic Bishops |date=25 March 2010 |accessdate=7 April 2010 |archive-date=15 ಮಾರ್ಚ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100315024227/http://www.usccb.org/doctrine/Evaluation_Guidelines_finaltext_2009-03.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದರಂತೆ ಕೆಲ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಆರೈಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಗಳು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ರೇಖಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬಳಸದಂತೆ ತಡೆಹಿಡಿಯಿತು. ಕಾನೂನಿನ ತೀರ್ಮಾನವು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿತ್ತು ''&quot;ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿಯು ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮದ ಬೋಧನೆ ಅಥವಾ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಕ್ಕೆ ಸಂಗತವಾಗಿರದ ಕಾರಣ, ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಳಜಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಹಾಗು ಆರೈಕೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಅಥವಾ ಚರ್ಚನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಪಾದ್ರಿಗಳು, ರೇಖಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಪ್ರಚಾರಪಡಿಸಲು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ನೆರವು ನೀಡುವುದು ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ.&quot;''

==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ==
* ಪೂರಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ 
* ಶಕ್ತಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ 
* ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಶಬ್ದಾರ್ಥಗಳು 
* ಕೈಗಳನ್ನು ಇರಿಸುವುದು 
* ರೇಖಿ  ಇತಿಹಾಸ 
* US ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಕಾಮ್ಪ್ಲಿಮೆನ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ 
* ಕಂಪನಶೀಲ ಚಿಕಿತ್ಸೆ

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist|colwidth=35em}}

== ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ==

* {{cite book |title=Reiki: Universal Life Energy: Holistic Method Suitable for Self-Treatment and the Home Professional Practice, Teleotherapeutics/Spiritual Healing |last=Baginski |first=Bodo |coauthors=et al. |year=1994 |publisher=New Leaf Distribution Company |location=[[Lithia Springs]], [[Georgia (U.S. state)|Georgia]] |isbn=೦೯೪೦೭೯೫೦೨೭}}
*
* {{cite book |title=Reiki Healer: A Complete Guide to the Path and Practice of Reiki |url=https://archive.org/details/reikihealercompl0000elly |last=Ellyard |first=Lawrence |year=2004 |publisher=Lotus Press |location=[[Dorset]], [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] |isbn=೦೯೪೦೯೮೫೬೪೦}}
*
* {{cite book |title=Reiki: a Gift from the Universe |last=Gollagher |first=Trevor |year=1998}}
* {{cite book |title=Reiki - A Beginner's Guide |last=Leir Shuffey |first=Sandi |year=1998 |publisher=Headway |isbn=0340720816}}
* {{cite book |title=Healing Reiki (Hamlyn Health &amp; Well Being) |url=https://archive.org/details/healingreikireun0000mcke |last=McKenzie |first=Eleanor |coauthors=et al. |year=1998 |publisher=Hamlyn |isbn=0600608182}}
* {{cite book |last= Rand |first= William L. |title= Reiki: The Healing Touch, First and Second Degree Manual |publisher= Vision Publications |location= [[Michigan]], [[USA]] |edition=Expanded and Revised |year= ೧೯೯೮ |month= March |origyear= ೧೯೯೧ |isbn= ೧೮೮೬೭೮೫೦೩೧}}
*
* {{cite book |title=The Reiki Factor in the Radiance Technique |url=https://archive.org/details/reikifactorinrad0000barb |last=Ray |first=Barbara |year=1992 |publisher=Radiance Assoc |isbn=0933267002}}
* {{cite book |title=The Original Reiki Handbook of Dr. Mikao Usui: The Traditional Usui Reiki Ryoho Treatment Positions and Numerous Reiki Techniques for Health and Well-being |last=Usui |first=Mikao |coauthors=et al. |year=2000 |publisher=Lotus Press |isbn=0914955578}}
* {{cite book |title=Reiki: the Science, Metaphysics and Philosophy |last=Vetheim |first=Dr John &amp; Esther |year=1995 |publisher=PaRama |isbn=0964594404}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{Wiktionary|Reiki}}
{{commons category|Reiki}}

* {{cite web |url=http://nccam.nih.gov/health/reiki/ |title=Reiki: An Introduction (NCCAM Backgrounder) |author=National Center for Complementary and Alternative Medicine |date=4 May 2010 |accessdate=5 May 2010 |quote=''Government agency dedicated to exploring complementary and alternative healing practices in the context of rigorous science, training complementary and alternative medicine (CAM) researchers, and disseminating authoritative information to the public and professionals''}}
* {{cite web |url=http://www.reiki.org/ |title=The International Center for Reiki Training |author=The International Center for Reiki Training |year=2010 |accessdate=5 May 2010 |quote=''Articles and research concerning Reiki''}}
* {{cite web |url=http://www.quackwatch.org/01QuackeryRelatedTopics/reiki.html |title=Reiki Is Nonsense |author=Stephen Barrett, M.D. |date=4 August 2009 |accessdate=5 May 2010 |quote=''Quackwatch article by Stephen Barrett''}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಬಯೋಫೀಲ್ಡ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಜಪಾನೀಸ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ನವಯುಗದ ಆಚರಣೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯ]]</text>
      <sha1>6k5yh7nu0rww0f87t5qcu2l668arj70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಾಡ್ಯೂಲ್:Coordinates</title>
    <ns>828</ns>
    <id>40133</id>
    <revision>
      <id>1431743</id>
      <parentid>1386762</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T10:58:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>34672</id>
      </contributor>
      <comment>ಲೇಬಲ್ ಅನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿದೆ</comment>
      <origin>1431743</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="27981" sha1="qw7stkhfw7yryhpb8t0g729z4luzrpy" xml:space="preserve">--[[
This module is intended to replace the functionality of {{Coord}} and related
templates.  It provides several methods, including

{{#invoke:Coordinates | coord }} : General function formatting and displaying
coordinate values.

{{#invoke:Coordinates | dec2dms }} : Simple function for converting decimal
degree values to DMS format.

{{#invoke:Coordinates | dms2dec }} : Simple function for converting DMS format
to decimal degree format.

{{#invoke:Coordinates | link }} : Export the link used to reach the tools

]]

require('strict')

local math_mod = require(&quot;Module:Math&quot;)
local coordinates = {};
local isSandbox = mw.getCurrentFrame():getTitle():find('sandbox', 1, true);

local current_page = mw.title.getCurrentTitle()
local page_name = mw.uri.encode( current_page.prefixedText, 'WIKI' );
local coord_link = 'https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=' .. page_name .. '&amp;params='

--[[ Helper function, replacement for {{coord/display/title}} ]]
local function displaytitle(coords)
	return mw.getCurrentFrame():extensionTag{
		name = 'indicator',
		args = { name = 'coordinates' },
		content = '&lt;span id=&quot;coordinates&quot;&gt;[[ಭೌಗೋಳಿಕ ನಿರ್ದೇಶಾಂಕ ಪದ್ಧತಿ|ಪಥದರ್ಶಕ]]: ' .. coords .. '&lt;/span&gt;'
	}
end

--[[ Helper function, used in detecting DMS formatting ]]
local function dmsTest(first, second)
	if type(first) ~= 'string' or type(second) ~= 'string' then
		return nil
	end
	local s = (first .. second):upper()
	return s:find('^[NS][EW]$') or s:find('^[EW][NS]$')
end


--[[ Wrapper function to grab args, see Module:Arguments for this function's documentation. ]]
local function makeInvokeFunc(funcName)
	return function (frame)
		local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, {
			wrappers = 'Template:Coord'
		})
		return coordinates[funcName](args, frame)
	end
end

--[[ Helper function, handle optional args. ]]
local function optionalArg(arg, supplement)
	return arg and arg .. supplement or ''
end

--[[
Formats any error messages generated for display
]]
local function errorPrinter(errors)
	local result = &quot;&quot;
	for i,v in ipairs(errors) do
		result = result .. '&lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;Coordinates: ' .. v[2] .. '&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;'
	end
	return result
end

--[[
Determine the required CSS class to display coordinates

Usually geo-nondefault is hidden by CSS, unless a user has overridden this for himself
default is the mode as specificied by the user when calling the {{coord}} template
mode is the display mode (dec or dms) that we will need to determine the css class for
]]
local function displayDefault(default, mode)
	if default == &quot;&quot; then
		default = &quot;dec&quot;
	end

	if default == mode then
		return &quot;geo-default&quot;
	else
		return &quot;geo-nondefault&quot;
	end
end

--[[
specPrinter

Output formatter.  Takes the structure generated by either parseDec
or parseDMS and formats it for inclusion on Wikipedia.
]]
local function specPrinter(args, coordinateSpec)
	local uriComponents = coordinateSpec[&quot;param&quot;]
	if uriComponents == &quot;&quot; then
		-- RETURN error, should never be empty or nil
		return &quot;ERROR param was empty&quot;
	end
	if args[&quot;name&quot;] then
		uriComponents = uriComponents .. &quot;&amp;title=&quot; .. mw.uri.encode(coordinateSpec[&quot;name&quot;])
	end

	local geodmshtml = '&lt;span class=&quot;geo-dms&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;'
			.. '&lt;span class=&quot;latitude&quot;&gt;' .. coordinateSpec[&quot;dms-lat&quot;] .. '&lt;/span&gt; '
			.. '&lt;span class=&quot;longitude&quot;&gt;' ..coordinateSpec[&quot;dms-long&quot;] .. '&lt;/span&gt;'
			.. '&lt;/span&gt;'

	local lat = tonumber( coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;] ) or 0
	local geodeclat
	if lat &lt; 0 then
		-- FIXME this breaks the pre-existing precision
		geodeclat = tostring(coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;]):sub(2) .. &quot;°S&quot;
	else
		geodeclat = (coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;] or 0) .. &quot;°N&quot;
	end

	local long = tonumber( coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;] ) or 0
	local geodeclong
	if long &lt; 0 then
		-- FIXME does not handle unicode minus
		geodeclong = tostring(coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;]):sub(2) .. &quot;°W&quot;
	else
		geodeclong = (coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;] or 0) .. &quot;°E&quot;
	end

	local geodechtml = '&lt;span class=&quot;geo-dec&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;'
			.. geodeclat .. ' '
			.. geodeclong
			.. '&lt;/span&gt;'

	local geonumhtml = '&lt;span class=&quot;geo&quot;&gt;'
			.. coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;] .. '; '
			.. coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;]
			.. '&lt;/span&gt;'

	local inner = '&lt;span class=&quot;' .. displayDefault(coordinateSpec[&quot;default&quot;], &quot;dms&quot; ) .. '&quot;&gt;' .. geodmshtml .. '&lt;/span&gt;'
				.. '&lt;span class=&quot;geo-multi-punct&quot;&gt;&amp;#xfeff; / &amp;#xfeff;&lt;/span&gt;'
				.. '&lt;span class=&quot;' .. displayDefault(coordinateSpec[&quot;default&quot;], &quot;dec&quot; ) .. '&quot;&gt;';

	if not args[&quot;name&quot;] then
		inner = inner .. geodechtml
				.. '&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;&amp;#xfeff; / ' .. geonumhtml .. '&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;'
	else
		inner = inner .. '&lt;span class=&quot;vcard&quot;&gt;' .. geodechtml
				.. '&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;&amp;#xfeff; / ' .. geonumhtml .. '&lt;/span&gt;'
				.. '&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;&amp;#xfeff; (&lt;span class=&quot;fn org&quot;&gt;'
				.. args[&quot;name&quot;] .. '&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;'
	end

    local stylesheetLink = 'Module:Coordinates' .. ( isSandbox and '/sandbox' or '' ) .. '/styles.css'
	return mw.getCurrentFrame():extensionTag{
		name = 'templatestyles', args = { src = stylesheetLink }
	} .. '&lt;span class=&quot;plainlinks nourlexpansion&quot;&gt;[' .. coord_link .. uriComponents ..
	' ' .. inner .. ']&lt;/span&gt;' .. '[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]'
end

--[[ Helper function, convert decimal to degrees ]]
local function convert_dec2dms_d(coordinate)
	local d = math_mod._round( coordinate, 0 ) .. &quot;°&quot;
	return d .. &quot;&quot;
end

--[[ Helper function, convert decimal to degrees and minutes ]]
local function convert_dec2dms_dm(coordinate)
	coordinate = math_mod._round( coordinate * 60, 0 );
	local m = coordinate % 60;
	coordinate = math.floor( (coordinate - m) / 60 );
	local d = coordinate % 360 ..&quot;°&quot;

	return d .. string.format( &quot;%02d′&quot;, m )
end

--[[ Helper function, convert decimal to degrees, minutes, and seconds ]]
local function convert_dec2dms_dms(coordinate)
	coordinate = math_mod._round( coordinate * 60 * 60, 0 );
	local s = coordinate % 60
	coordinate = math.floor( (coordinate - s) / 60 );
	local m = coordinate % 60
	coordinate = math.floor( (coordinate - m) / 60 );
	local d = coordinate % 360 ..&quot;°&quot;

	return d .. string.format( &quot;%02d′&quot;, m ) .. string.format( &quot;%02d″&quot;, s )
end

--[[
Helper function, convert decimal latitude or longitude to
degrees, minutes, and seconds format based on the specified precision.
]]
local function convert_dec2dms(coordinate, firstPostfix, secondPostfix, precision)
	local coord = tonumber(coordinate)
	local postfix
	if coord &gt;= 0 then
		postfix = firstPostfix
	else
		postfix = secondPostfix
	end

	precision = precision:lower();
	if precision == &quot;dms&quot; then
		return convert_dec2dms_dms( math.abs( coord ) ) .. postfix;
	elseif precision == &quot;dm&quot; then
		return convert_dec2dms_dm( math.abs( coord ) ) .. postfix;
	elseif precision == &quot;d&quot; then
		return convert_dec2dms_d( math.abs( coord ) ) .. postfix;
	end
end

--[[
Convert DMS format into a N or E decimal coordinate
]]
local function convert_dms2dec(direction, degrees_str, minutes_str, seconds_str)
	local degrees = tonumber(degrees_str)
	local minutes = tonumber(minutes_str) or 0
	local seconds = tonumber(seconds_str) or 0

	local factor = 1
	if direction == &quot;S&quot; or direction == &quot;W&quot; then
		factor = -1
	end

	local precision = 0
	if seconds_str then
		precision = 5 + math.max( math_mod._precision(seconds_str), 0 );
	elseif minutes_str and minutes_str ~= '' then
		precision = 3 + math.max( math_mod._precision(minutes_str), 0 );
	else
		precision = math.max( math_mod._precision(degrees_str), 0 );
	end

	local decimal = factor * (degrees+(minutes+seconds/60)/60)
	return string.format( &quot;%.&quot; .. precision .. &quot;f&quot;, decimal ) -- not tonumber since this whole thing is string based.
end

--[[
Checks input values to for out of range errors.
]]
local function validate( lat_d, lat_m, lat_s, long_d, long_m, long_s, source, strong )
	local errors = {};
	lat_d = tonumber( lat_d ) or 0;
	lat_m = tonumber( lat_m ) or 0;
	lat_s = tonumber( lat_s ) or 0;
	long_d = tonumber( long_d ) or 0;
	long_m = tonumber( long_m ) or 0;
	long_s = tonumber( long_s ) or 0;

	if strong then
		if lat_d &lt; 0 then
			table.insert(errors, {source, &quot;latitude degrees &lt; 0 with hemisphere flag&quot;})
		end
		if long_d &lt; 0 then
			table.insert(errors, {source, &quot;longitude degrees &lt; 0 with hemisphere flag&quot;})
		end
		--[[
		#coordinates is inconsistent about whether this is an error.  If globe: is
		specified, it won't error on this condition, but otherwise it will.

		For not simply disable this check.

		if long_d &gt; 180 then
			table.insert(errors, {source, &quot;longitude degrees &gt; 180 with hemisphere flag&quot;})
		end
		]]
	end

	if lat_d &gt; 90 then
		table.insert(errors, {source, &quot;latitude degrees &gt; 90&quot;})
	end
	if lat_d &lt; -90 then
		table.insert(errors, {source, &quot;latitude degrees &lt; -90&quot;})
	end
	if lat_m &gt;= 60 then
		table.insert(errors, {source, &quot;latitude minutes &gt;= 60&quot;})
	end
	if lat_m &lt; 0 then
		table.insert(errors, {source, &quot;latitude minutes &lt; 0&quot;})
	end
	if lat_s &gt;= 60 then
		table.insert(errors, {source, &quot;latitude seconds &gt;= 60&quot;})
	end
	if lat_s &lt; 0 then
		table.insert(errors, {source, &quot;latitude seconds &lt; 0&quot;})
	end
	if long_d &gt;= 360 then
		table.insert(errors, {source, &quot;longitude degrees &gt;= 360&quot;})
	end
	if long_d &lt;= -360 then
		table.insert(errors, {source, &quot;longitude degrees &lt;= -360&quot;})
	end
	if long_m &gt;= 60 then
		table.insert(errors, {source, &quot;longitude minutes &gt;= 60&quot;})
	end
	if long_m &lt; 0 then
		table.insert(errors, {source, &quot;longitude minutes &lt; 0&quot;})
	end
	if long_s &gt;= 60 then
		table.insert(errors, {source, &quot;longitude seconds &gt;= 60&quot;})
	end
	if long_s &lt; 0 then
		table.insert(errors, {source, &quot;longitude seconds &lt; 0&quot;})
	end

	return errors;
end

--[[
parseDec

Transforms decimal format latitude and longitude into the
structure to be used in displaying coordinates
]]
local function parseDec( lat, long, format )
	local coordinateSpec = {}
	local errors = {}

	if not long then
		return nil, {{&quot;parseDec&quot;, &quot;Missing longitude&quot;}}
	elseif not tonumber(long) then
		return nil, {{&quot;parseDec&quot;, &quot;Longitude could not be parsed as a number: &quot; .. long}}
	end

	errors = validate( lat, nil, nil, long, nil, nil, 'parseDec', false );
	coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;]  = lat;
	coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;] = long;

	local mode = coordinates.determineMode( lat, long );
	coordinateSpec[&quot;dms-lat&quot;]  = convert_dec2dms( lat, &quot;N&quot;, &quot;S&quot;, mode)  -- {{coord/dec2dms|{{{1}}}|N|S|{{coord/prec dec|{{{1}}}|{{{2}}}}}}}
	coordinateSpec[&quot;dms-long&quot;] = convert_dec2dms( long, &quot;E&quot;, &quot;W&quot;, mode)  -- {{coord/dec2dms|{{{2}}}|E|W|{{coord/prec dec|{{{1}}}|{{{2}}}}}}}

	if format then
		coordinateSpec.default = format
	else
		coordinateSpec.default = &quot;dec&quot;
	end

	return coordinateSpec, errors
end

--[[
parseDMS

Transforms degrees, minutes, seconds format latitude and longitude
into the a structure to be used in displaying coordinates
]]
local function parseDMS( lat_d, lat_m, lat_s, lat_f, long_d, long_m, long_s, long_f, format )
	local coordinateSpec, errors, backward = {}, {}

	lat_f = lat_f:upper();
	long_f = long_f:upper();

	-- Check if specified backward
	if lat_f == 'E' or lat_f == 'W' then
		lat_d, long_d, lat_m, long_m, lat_s, long_s, lat_f, long_f, backward = long_d, lat_d, long_m, lat_m, long_s, lat_s, long_f, lat_f, true;
	end

	errors = validate( lat_d, lat_m, lat_s, long_d, long_m, long_s, 'parseDMS', true );
	if not long_d then
		return nil, {{&quot;parseDMS&quot;, &quot;Missing longitude&quot; }}
	elseif not tonumber(long_d) then
		return nil, {{&quot;parseDMS&quot;, &quot;Longitude could not be parsed as a number:&quot; .. long_d }}
	end

	if not lat_m and not lat_s and not long_m and not long_s and #errors == 0 then
		if math_mod._precision( lat_d ) &gt; 0 or math_mod._precision( long_d ) &gt; 0 then
			if lat_f:upper() == 'S' then
				lat_d = '-' .. lat_d;
			end
			if long_f:upper() == 'W' then
				long_d = '-' .. long_d;
			end

			return parseDec( lat_d, long_d, format );
		end
	end

	coordinateSpec[&quot;dms-lat&quot;]  = lat_d..&quot;°&quot;..optionalArg(lat_m,&quot;′&quot;) .. optionalArg(lat_s,&quot;″&quot;) .. lat_f
	coordinateSpec[&quot;dms-long&quot;] = long_d..&quot;°&quot;..optionalArg(long_m,&quot;′&quot;) .. optionalArg(long_s,&quot;″&quot;) .. long_f
	coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;]  = convert_dms2dec(lat_f, lat_d, lat_m, lat_s) -- {{coord/dms2dec|{{{4}}}|{{{1}}}|0{{{2}}}|0{{{3}}}}}
	coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;] = convert_dms2dec(long_f, long_d, long_m, long_s) -- {{coord/dms2dec|{{{8}}}|{{{5}}}|0{{{6}}}|0{{{7}}}}}

	if format then
		coordinateSpec.default = format
	else
		coordinateSpec.default = &quot;dms&quot;
	end

	return coordinateSpec, errors, backward
end

--[[
Check the input arguments for coord to determine the kind of data being provided
and then make the necessary processing.
]]
local function formatTest(args)
	local result, errors
	local backward, primary = false, false

	local function getParam(args, lim)
		local ret = {}
		for i = 1, lim do
			ret[i] = args[i] or ''
		end
		return table.concat(ret, '_')
	end

	if not args[1] then
		-- no lat logic
		return errorPrinter( {{&quot;formatTest&quot;, &quot;Missing latitude&quot;}} )
	elseif not tonumber(args[1]) then
		-- bad lat logic
		return errorPrinter( {{&quot;formatTest&quot;, &quot;Unable to parse latitude as a number:&quot; .. args[1]}} )
	elseif not args[4] and not args[5] and not args[6] then
		-- dec logic
		result, errors = parseDec(args[1], args[2], args.format)
		if not result then
			return errorPrinter(errors);
		end
		-- formatting for geohack: geohack expects D_N_D_E notation or D;D notation
		-- wikiminiatlas doesn't support D;D notation
		-- #coordinates parserfunction doesn't support negative decimals with NSWE
		result.param = table.concat({
			math.abs(tonumber(args[1])),
			((tonumber(args[1]) or 0) &lt; 0) and 'S' or 'N',
			math.abs(tonumber(args[2])),
			((tonumber(args[2]) or 0) &lt; 0) and 'W' or 'E',
			args[3] or ''}, '_')
	elseif dmsTest(args[4], args[8]) then
		-- dms logic
		result, errors, backward = parseDMS(args[1], args[2], args[3], args[4],
			args[5], args[6], args[7], args[8], args.format)
		if args[10] then
			table.insert(errors, {'formatTest', 'Extra unexpected parameters'})
		end
		if not result then
			return errorPrinter(errors)
		end
		result.param = getParam(args, 9)
	elseif dmsTest(args[3], args[6]) then
		-- dm logic
		result, errors, backward = parseDMS(args[1], args[2], nil, args[3],
			args[4], args[5], nil, args[6], args['format'])
		if args[8] then
			table.insert(errors, {'formatTest', 'Extra unexpected parameters'})
		end
		if not result then
			return errorPrinter(errors)
		end
		result.param = getParam(args, 7)
	elseif dmsTest(args[2], args[4]) then
		-- d logic
		result, errors, backward = parseDMS(args[1], nil, nil, args[2],
			args[3], nil, nil, args[4], args.format)
		if args[6] then
			table.insert(errors, {'formatTest', 'Extra unexpected parameters'})
		end
		if not result then
			return errorPrinter(errors)
		end
		result.param = getParam(args, 5)
	else
		-- Error
		return errorPrinter({{&quot;formatTest&quot;, &quot;Unknown argument format&quot;}}) .. '[[Category:Pages with malformed coordinate tags]]'
	end
	result.name = args.name

	local extra_param = {'dim', 'globe', 'scale', 'region', 'source', 'type'}
	for _, v in ipairs(extra_param) do
		if args[v] then
			table.insert(errors, {'formatTest', 'Parameter: &quot;' .. v .. '=&quot; should be &quot;' .. v .. ':&quot;' })
		end
	end

	local ret = specPrinter(args, result)
	if #errors &gt; 0 then
		ret = ret .. ' ' .. errorPrinter(errors) .. '[[Category:Pages with malformed coordinate tags]]'
	end
	return ret, backward
end

--[[
Generate Wikidata tracking categories.
]]
local function makeWikidataCategories(qid)
	local ret
	local qid = qid or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage()
	if mw.wikibase and current_page.namespace == 0 then
		if qid and mw.wikibase.entityExists(qid) and mw.wikibase.getBestStatements(qid, &quot;P625&quot;) and mw.wikibase.getBestStatements(qid, &quot;P625&quot;)[1] then
			local snaktype = mw.wikibase.getBestStatements(qid, &quot;P625&quot;)[1].mainsnak.snaktype
			if snaktype == 'value' then
				-- coordinates exist both here and on Wikidata, and can be compared.
				ret = 'Coordinates on Wikidata'
			elseif snaktype == 'somevalue' then
				ret = 'Coordinates on Wikidata set to unknown value'
			elseif snaktype == 'novalue' then
				ret = 'Coordinates on Wikidata set to no value'
			end
		else
			-- We have to either import the coordinates to Wikidata or remove them here.
			ret = 'Coordinates not on Wikidata'
		end
	end
	if ret then
		return string.format('[[Category:%s]]', ret)
	else
		return ''
	end
end

--[[
Parse coordinates entered as a single string
]]

local function text2coord(text)
	if type(text) ~= 'string' then return end
	
	local coords = {}
	local numTerms = 0
	local parts
	
	local function assign(k, number, start, pos)
		if number then
			coords[start + pos - 1] = number
			if k == 1 then
				numTerms = pos
			elseif numTerms &lt; pos then -- more terms in long than lat
				return false
			end
		elseif numTerms &gt;= pos then -- more terms in lat than long
			return false
		end
		return true
	end
	
	text = mw.ustring.gsub(mw.text.trim(text:uupper()), &quot;[*′″]&quot;, {['*'] = '°', ['′'] = &quot;'&quot;, ['″'] = '&quot;'})

	for _, regex in ipairs({
		&quot;^([+%-%d.°'\&quot;NS%s]+),%s*([+%-%d.°'\&quot;EW%s]+)$&quot;,						--split by commas
		&quot;^([+%-%d.°'\&quot;%s]+[NS])%s*([+%-%d.°'\&quot;%s]+[EW])$&quot;,					--split by N/S
		&quot;^([+%-%d.°'%s]+\&quot;)%s*([+%-%d.°'%s]+\&quot;)$&quot;,							--split by &quot;
		&quot;^([+%-%d.°%s]+')%s*([+%-%d.°%s]+')$&quot;,								--split by '
		&quot;^([+%-%d.%s]+°)%s*([+%-%d.%s]+°)$&quot;,								--split by °
		&quot;^([+%-%d.]+)%s+([+%-%d.]+)$&quot;										--split by space
	}) do
		local lat, long = string.match(text, regex)
		if lat and long then 
			parts = {mw.text.trim(lat), mw.text.trim(long)}
			break
		end
	end
	
	if not parts then return end

	local SW = {&quot;S&quot;, &quot;W&quot;}
	local NE = {&quot;N&quot;, &quot;E&quot;}
	for k, v in ipairs(parts) do
		local number
		local start = k + numTerms
		-- Find or create N, S, E, and W
		local dir = v:match(&quot;([NSEW])$&quot;)
		if dir then
			v = v:sub(1,-2)
		elseif v:sub(1,1) == '-' then
			v = v:sub(2)
			dir = SW[k]
		else
			dir = NE[k]
		end
		
		-- attempt to convert text to number
		number = tonumber(v)
		if number then
			-- Single number, assign it to the position &quot;start&quot; in the &quot;coords&quot; array
			if not assign(k, number, start, 1) then
				return
			end
		-- attempt to convert dms to decimal
		elseif string.match(v, &quot;°&quot;) then
			for pos, regex in ipairs({
				&quot;^%s*([+%-%d.]+)%s*°[^°]*$&quot;, --degrees
				&quot;^[^°']+°%s*([%d.]+)%s*'[^°']*$&quot;, --minutes
				&quot;^[^'\&quot;]+'%s*([%d.]+)%s*\&quot;[^'\&quot;]*$&quot; --seconds
			}) do
				-- Assign component to a position in the &quot;coords&quot; array determined
				-- by &quot;start&quot; and &quot;pos&quot;, and increment &quot;numTerms&quot; if this is latitude
				if not assign(k, tonumber(string.match(v, regex)), start, pos) then
					return
				end
			end
		end
		if coords[start] == nil then return end
		coords[start + numTerms] = dir
	end
	return coords
end

--[[
link

Simple function to export the coordinates link for other uses.

Usage:
	{{#invoke:Coordinates | link }}

]]
function coordinates.link(frame)
	return coord_link;
end

--[[
dec2dms

Wrapper to allow templates to call dec2dms directly.

Usage:
	{{#invoke:Coordinates | dec2dms | decimal_coordinate | positive_suffix |
		negative_suffix | precision }}

decimal_coordinate is converted to DMS format.  If positive, the positive_suffix
is appended (typical N or E), if negative, the negative suffix is appended.  The
specified precision is one of 'D', 'DM', or 'DMS' to specify the level of detail
to use.
]]
coordinates.dec2dms = makeInvokeFunc('_dec2dms')
function coordinates._dec2dms(args)
	local coordinate = args[1]
	local firstPostfix = args[2] or ''
	local secondPostfix = args[3] or ''
	local precision = args[4] or ''

	return convert_dec2dms(coordinate, firstPostfix, secondPostfix, precision)
end

--[[
Helper function to determine whether to use D, DM, or DMS
format depending on the precision of the decimal input.
]]
function coordinates.determineMode( value1, value2 )
	local precision = math.max( math_mod._precision( value1 ), math_mod._precision( value2 ) );
	if precision &lt;= 0 then
		return 'd'
	elseif precision &lt;= 2 then
		return 'dm';
	else
		return 'dms';
	end
end

--[[
dms2dec

Wrapper to allow templates to call dms2dec directly.

Usage:
	{{#invoke:Coordinates | dms2dec | direction_flag | degrees |
		minutes | seconds }}

Converts DMS values specified as degrees, minutes, seconds too decimal format.
direction_flag is one of N, S, E, W, and determines whether the output is
positive (i.e. N and E) or negative (i.e. S and W).
]]
coordinates.dms2dec = makeInvokeFunc('_dms2dec')
function coordinates._dms2dec(args)
	local direction = args[1]
	local degrees = args[2]
	local minutes = args[3]
	local seconds = args[4]

	return convert_dms2dec(direction, degrees, minutes, seconds)
end

--[[
coord

Main entry point for Lua function to replace {{coord}}

Usage:
	{{#invoke:Coordinates | coord }}
	{{#invoke:Coordinates | coord | lat | long }}
	{{#invoke:Coordinates | coord | lat | lat_flag | long | long_flag }}
	...

	Refer to {{coord}} documentation page for many additional parameters and
	configuration options.

Note: This function provides the visual display elements of {{coord}}.  In
order to load coordinates into the database, the {{#coordinates:}} parser
function must also be called, this is done automatically in the Lua
version of {{coord}}.
]]
coordinates.coord = makeInvokeFunc('_coord')
function coordinates._coord(args)
	if not tonumber(args[1]) then
		local parsed = text2coord(args[1])
		if parsed then -- full lat/long entered as a single string
			for i = 2, #args do	args[#parsed + i - 1] = args[i] end
			for i, v in ipairs(parsed) do args[i] = v end
		elseif not args[2] then -- look for coordinates from wikidata
			args[3] = args[1]; args[1] = nil
			local entity = mw.wikibase.getEntityObject(args.qid)
			if entity
				and entity.claims
				and entity.claims.P625
				and entity.claims.P625[1].mainsnak.snaktype == 'value'
			then
				local precision = entity.claims.P625[1].mainsnak.datavalue.value.precision
				args[1] = entity.claims.P625[1].mainsnak.datavalue.value.latitude
				args[2] = entity.claims.P625[1].mainsnak.datavalue.value.longitude
				if precision then
					precision = -math_mod._round(math.log(precision)/math.log(10),0)
					args[1] = math_mod._round(args[1],precision)
					args[2] = math_mod._round(args[2],precision)
				end
			end
		end
	end

	local contents, backward = formatTest(args)
	local Notes = args.notes or ''
	local Display = args.display and args.display:lower() or 'inline'

	-- it and ti are short for inline,title and title,inline
	local function isInline(s)
		-- Finds whether coordinates are displayed inline.
		return s:find('inline') ~= nil or s == 'i' or s == 'it' or s == 'ti'
	end
	local function isInTitle(s)
		-- Finds whether coordinates are displayed in the title.
		return s:find('title') ~= nil or s == 't' or s == 'it' or s == 'ti'
	end

	local function coord_wrapper(in_args)
		-- Calls the parser function {{#coordinates:}}.
		return mw.getCurrentFrame():callParserFunction('#coordinates', in_args) or ''
	end

	local text = ''
	if isInline(Display) then
		text = text .. '&lt;span class=&quot;geo-inline&quot;&gt;' .. contents .. Notes .. '&lt;/span&gt;'
	end
	if isInTitle(Display) then
		-- Add to output since indicator content is invisible to Lua later on
		if not isInline(Display) then
			text = text .. '&lt;span class=&quot;geo-inline-hidden noexcerpt&quot;&gt;' .. contents .. Notes .. '&lt;/span&gt;'
		end
		text = text .. displaytitle(contents .. Notes) .. makeWikidataCategories(args.qid)
	end
	if not args.nosave then
		local page_title, count = mw.title.getCurrentTitle(), 1
		if backward then
			local tmp = {}
			while not string.find((args[count-1] or ''), '[EW]') do tmp[count] = (args[count] or ''); count = count+1 end
			tmp.count = count; count = 2*(count-1)
			while count &gt;= tmp.count do table.insert(tmp, 1, (args[count] or '')); count = count-1 end
			for i, v in ipairs(tmp) do args[i] = v end
		else
			while count &lt;= 9 do args[count] = (args[count] or ''); count = count+1 end
		end
		if isInTitle(Display) and not page_title.isTalkPage and page_title.subpageText ~= 'doc' and page_title.subpageText ~= 'testcases' then args[10] = 'primary' end
		args.notes, args.format, args.display = nil
		text = text .. coord_wrapper(args)
	end
	return text
end

--[[
coord2text

Extracts a single value from a transclusion of {{Coord}}.
IF THE GEOHACK LINK SYNTAX CHANGES THIS FUNCTION MUST BE MODIFIED.

Usage:

    {{#invoke:Coordinates | coord2text | {{Coord}} | parameter }}

Valid values for the second parameter are: lat (signed integer), long (signed integer), type, scale, dim, region, globe, source

]]
function coordinates._coord2text(coord,type)
	if coord == '' or type == '' or not type then return nil end
	type = mw.text.trim(type)
	if type == 'lat' or type == 'long' then
        local coordString = mw.ustring.match(coord,'[%.%d]+°[NS] [%.%d]+°[EW]')
        if not coordString then
            return nil
        end
		local result = mw.text.split(coordString, ' ')
        local negative
		if type == 'lat' then
			result, negative = result[1], 'S'
		else
			result, negative = result[2], 'W'
		end
        if not result then
            return nil
        end
		result = mw.text.split(result, '°')
        if not result[1] then
            return nil
        end
		if result[2] == negative then result[1] = '-'..result[1] end
		return result[1]
	else
		return mw.ustring.match(coord, 'params=.-_' .. type .. ':(.-)[ _]')
	end
end

function coordinates.coord2text(frame)
	return coordinates._coord2text(frame.args[1],frame.args[2]) or ''
end

--[[
coordinsert

Injects some text into the Geohack link of a transclusion of {{Coord}} (if that text isn't already in the transclusion). Outputs the modified transclusion of {{Coord}}.
IF THE GEOHACK LINK SYNTAX CHANGES THIS FUNCTION MUST BE MODIFIED.

Usage:

    {{#invoke:Coordinates | coordinsert | {{Coord}} | parameter:value | parameter:value | … }}

Do not make Geohack unhappy by inserting something which isn't mentioned in the {{Coord}} documentation.

]]
function coordinates.coordinsert(frame)
	-- for the 2nd or later integer parameter (the first is the coord template, as above)
	for i, v in ipairs(frame.args) do
		if i ~= 1 then
			-- if we cannot find in the coord_template the i_th coordinsert parameter e.g. region
			if not mw.ustring.find(frame.args[1], (mw.ustring.match(frame.args[i], '^(.-:)') or '')) then
				-- find from the params= up to the first possibly-present underscore
				-- and append the i_th coordinsert parameter and a space
				-- IDK why we're adding a space but it does seem somewhat convenient
				frame.args[1] = mw.ustring.gsub(frame.args[1], '(params=.-)_? ', '%1_'..frame.args[i]..' ')
			end
		end
	end
	if frame.args.name then
		-- if we can't find the vcard class
		if not mw.ustring.find(frame.args[1], '&lt;span class=&quot;vcard&quot;&gt;') then
			-- take something that looks like a coord template and add the vcard span with class and fn org class
			local namestr = frame.args.name
			frame.args[1] = mw.ustring.gsub(
				frame.args[1],
				'(&lt;span class=&quot;geo%-default&quot;&gt;)(&lt;span[^&lt;&gt;]*&gt;[^&lt;&gt;]*&lt;/span&gt;&lt;span[^&lt;&gt;]*&gt;[^&lt;&gt;]*&lt;span[^&lt;&gt;]*&gt;[^&lt;&gt;]*&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;)(&lt;/span&gt;)',
				'%1&lt;span class=&quot;vcard&quot;&gt;%2&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;&amp;#xfeff; (&lt;span class=&quot;fn org&quot;&gt;' .. namestr .. '&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;%3'
			)
			-- then find anything from coordinates parameters to the 'end' and attach the title parameter
			frame.args[1] = mw.ustring.gsub(
				frame.args[1],
				'(&amp;params=[^&amp;&quot;&lt;&gt;%[%] ]*) ',
				'%1&amp;title=' .. mw.uri.encode(namestr) .. ' '
			)
		end
	end
	
	-- replace the existing indicator with a new indicator using the modified content
	frame.args[1] = mw.ustring.gsub(
		frame.args[1],
		'(&lt;span class=&quot;geo%-inline[^&quot;]*&quot;&gt;(.+)&lt;/span&gt;)\127[^\127]*UNIQ%-%-indicator%-%x+%-%-?QINU[^\127]*\127',
		function (inline, coord) return inline .. displaytitle(coord) end
	)

	return frame.args[1]
end

return coordinates</text>
      <sha1>qw7stkhfw7yryhpb8t0g729z4luzrpy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431744</id>
      <parentid>1431743</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T11:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mahaveer Indra</username>
        <id>34672</id>
      </contributor>
      <origin>1431744</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="27990" sha1="e64afaou06mz2w1qp2s0u44vy2focd0" xml:space="preserve">--[[
This module is intended to replace the functionality of {{Coord}} and related
templates.  It provides several methods, including

{{#invoke:Coordinates | coord }} : General function formatting and displaying
coordinate values.

{{#invoke:Coordinates | dec2dms }} : Simple function for converting decimal
degree values to DMS format.

{{#invoke:Coordinates | dms2dec }} : Simple function for converting DMS format
to decimal degree format.

{{#invoke:Coordinates | link }} : Export the link used to reach the tools

]]

require('strict')

local math_mod = require(&quot;Module:Math&quot;)
local coordinates = {};
local isSandbox = mw.getCurrentFrame():getTitle():find('sandbox', 1, true);

local current_page = mw.title.getCurrentTitle()
local page_name = mw.uri.encode( current_page.prefixedText, 'WIKI' );
local coord_link = 'https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=' .. page_name .. '&amp;params='

--[[ Helper function, replacement for {{coord/display/title}} ]]
local function displaytitle(coords)
	return mw.getCurrentFrame():extensionTag{
		name = 'indicator',
		args = { name = 'coordinates' },
		content = '&lt;span id=&quot;coordinates&quot;&gt;[[ಭೌಗೋಳಿಕ ನಿರ್ದೇಶಾಂಕ ಪದ್ಧತಿ|ನಿರ್ದೇಶಾಂಕ]]: ' .. coords .. '&lt;/span&gt;'
	}
end

--[[ Helper function, used in detecting DMS formatting ]]
local function dmsTest(first, second)
	if type(first) ~= 'string' or type(second) ~= 'string' then
		return nil
	end
	local s = (first .. second):upper()
	return s:find('^[NS][EW]$') or s:find('^[EW][NS]$')
end


--[[ Wrapper function to grab args, see Module:Arguments for this function's documentation. ]]
local function makeInvokeFunc(funcName)
	return function (frame)
		local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, {
			wrappers = 'Template:Coord'
		})
		return coordinates[funcName](args, frame)
	end
end

--[[ Helper function, handle optional args. ]]
local function optionalArg(arg, supplement)
	return arg and arg .. supplement or ''
end

--[[
Formats any error messages generated for display
]]
local function errorPrinter(errors)
	local result = &quot;&quot;
	for i,v in ipairs(errors) do
		result = result .. '&lt;strong class=&quot;error&quot;&gt;Coordinates: ' .. v[2] .. '&lt;/strong&gt;&lt;br /&gt;'
	end
	return result
end

--[[
Determine the required CSS class to display coordinates

Usually geo-nondefault is hidden by CSS, unless a user has overridden this for himself
default is the mode as specificied by the user when calling the {{coord}} template
mode is the display mode (dec or dms) that we will need to determine the css class for
]]
local function displayDefault(default, mode)
	if default == &quot;&quot; then
		default = &quot;dec&quot;
	end

	if default == mode then
		return &quot;geo-default&quot;
	else
		return &quot;geo-nondefault&quot;
	end
end

--[[
specPrinter

Output formatter.  Takes the structure generated by either parseDec
or parseDMS and formats it for inclusion on Wikipedia.
]]
local function specPrinter(args, coordinateSpec)
	local uriComponents = coordinateSpec[&quot;param&quot;]
	if uriComponents == &quot;&quot; then
		-- RETURN error, should never be empty or nil
		return &quot;ERROR param was empty&quot;
	end
	if args[&quot;name&quot;] then
		uriComponents = uriComponents .. &quot;&amp;title=&quot; .. mw.uri.encode(coordinateSpec[&quot;name&quot;])
	end

	local geodmshtml = '&lt;span class=&quot;geo-dms&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;'
			.. '&lt;span class=&quot;latitude&quot;&gt;' .. coordinateSpec[&quot;dms-lat&quot;] .. '&lt;/span&gt; '
			.. '&lt;span class=&quot;longitude&quot;&gt;' ..coordinateSpec[&quot;dms-long&quot;] .. '&lt;/span&gt;'
			.. '&lt;/span&gt;'

	local lat = tonumber( coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;] ) or 0
	local geodeclat
	if lat &lt; 0 then
		-- FIXME this breaks the pre-existing precision
		geodeclat = tostring(coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;]):sub(2) .. &quot;°S&quot;
	else
		geodeclat = (coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;] or 0) .. &quot;°N&quot;
	end

	local long = tonumber( coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;] ) or 0
	local geodeclong
	if long &lt; 0 then
		-- FIXME does not handle unicode minus
		geodeclong = tostring(coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;]):sub(2) .. &quot;°W&quot;
	else
		geodeclong = (coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;] or 0) .. &quot;°E&quot;
	end

	local geodechtml = '&lt;span class=&quot;geo-dec&quot; title=&quot;Maps, aerial photos, and other data for this location&quot;&gt;'
			.. geodeclat .. ' '
			.. geodeclong
			.. '&lt;/span&gt;'

	local geonumhtml = '&lt;span class=&quot;geo&quot;&gt;'
			.. coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;] .. '; '
			.. coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;]
			.. '&lt;/span&gt;'

	local inner = '&lt;span class=&quot;' .. displayDefault(coordinateSpec[&quot;default&quot;], &quot;dms&quot; ) .. '&quot;&gt;' .. geodmshtml .. '&lt;/span&gt;'
				.. '&lt;span class=&quot;geo-multi-punct&quot;&gt;&amp;#xfeff; / &amp;#xfeff;&lt;/span&gt;'
				.. '&lt;span class=&quot;' .. displayDefault(coordinateSpec[&quot;default&quot;], &quot;dec&quot; ) .. '&quot;&gt;';

	if not args[&quot;name&quot;] then
		inner = inner .. geodechtml
				.. '&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;&amp;#xfeff; / ' .. geonumhtml .. '&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;'
	else
		inner = inner .. '&lt;span class=&quot;vcard&quot;&gt;' .. geodechtml
				.. '&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;&amp;#xfeff; / ' .. geonumhtml .. '&lt;/span&gt;'
				.. '&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;&amp;#xfeff; (&lt;span class=&quot;fn org&quot;&gt;'
				.. args[&quot;name&quot;] .. '&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;'
	end

    local stylesheetLink = 'Module:Coordinates' .. ( isSandbox and '/sandbox' or '' ) .. '/styles.css'
	return mw.getCurrentFrame():extensionTag{
		name = 'templatestyles', args = { src = stylesheetLink }
	} .. '&lt;span class=&quot;plainlinks nourlexpansion&quot;&gt;[' .. coord_link .. uriComponents ..
	' ' .. inner .. ']&lt;/span&gt;' .. '[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]'
end

--[[ Helper function, convert decimal to degrees ]]
local function convert_dec2dms_d(coordinate)
	local d = math_mod._round( coordinate, 0 ) .. &quot;°&quot;
	return d .. &quot;&quot;
end

--[[ Helper function, convert decimal to degrees and minutes ]]
local function convert_dec2dms_dm(coordinate)
	coordinate = math_mod._round( coordinate * 60, 0 );
	local m = coordinate % 60;
	coordinate = math.floor( (coordinate - m) / 60 );
	local d = coordinate % 360 ..&quot;°&quot;

	return d .. string.format( &quot;%02d′&quot;, m )
end

--[[ Helper function, convert decimal to degrees, minutes, and seconds ]]
local function convert_dec2dms_dms(coordinate)
	coordinate = math_mod._round( coordinate * 60 * 60, 0 );
	local s = coordinate % 60
	coordinate = math.floor( (coordinate - s) / 60 );
	local m = coordinate % 60
	coordinate = math.floor( (coordinate - m) / 60 );
	local d = coordinate % 360 ..&quot;°&quot;

	return d .. string.format( &quot;%02d′&quot;, m ) .. string.format( &quot;%02d″&quot;, s )
end

--[[
Helper function, convert decimal latitude or longitude to
degrees, minutes, and seconds format based on the specified precision.
]]
local function convert_dec2dms(coordinate, firstPostfix, secondPostfix, precision)
	local coord = tonumber(coordinate)
	local postfix
	if coord &gt;= 0 then
		postfix = firstPostfix
	else
		postfix = secondPostfix
	end

	precision = precision:lower();
	if precision == &quot;dms&quot; then
		return convert_dec2dms_dms( math.abs( coord ) ) .. postfix;
	elseif precision == &quot;dm&quot; then
		return convert_dec2dms_dm( math.abs( coord ) ) .. postfix;
	elseif precision == &quot;d&quot; then
		return convert_dec2dms_d( math.abs( coord ) ) .. postfix;
	end
end

--[[
Convert DMS format into a N or E decimal coordinate
]]
local function convert_dms2dec(direction, degrees_str, minutes_str, seconds_str)
	local degrees = tonumber(degrees_str)
	local minutes = tonumber(minutes_str) or 0
	local seconds = tonumber(seconds_str) or 0

	local factor = 1
	if direction == &quot;S&quot; or direction == &quot;W&quot; then
		factor = -1
	end

	local precision = 0
	if seconds_str then
		precision = 5 + math.max( math_mod._precision(seconds_str), 0 );
	elseif minutes_str and minutes_str ~= '' then
		precision = 3 + math.max( math_mod._precision(minutes_str), 0 );
	else
		precision = math.max( math_mod._precision(degrees_str), 0 );
	end

	local decimal = factor * (degrees+(minutes+seconds/60)/60)
	return string.format( &quot;%.&quot; .. precision .. &quot;f&quot;, decimal ) -- not tonumber since this whole thing is string based.
end

--[[
Checks input values to for out of range errors.
]]
local function validate( lat_d, lat_m, lat_s, long_d, long_m, long_s, source, strong )
	local errors = {};
	lat_d = tonumber( lat_d ) or 0;
	lat_m = tonumber( lat_m ) or 0;
	lat_s = tonumber( lat_s ) or 0;
	long_d = tonumber( long_d ) or 0;
	long_m = tonumber( long_m ) or 0;
	long_s = tonumber( long_s ) or 0;

	if strong then
		if lat_d &lt; 0 then
			table.insert(errors, {source, &quot;latitude degrees &lt; 0 with hemisphere flag&quot;})
		end
		if long_d &lt; 0 then
			table.insert(errors, {source, &quot;longitude degrees &lt; 0 with hemisphere flag&quot;})
		end
		--[[
		#coordinates is inconsistent about whether this is an error.  If globe: is
		specified, it won't error on this condition, but otherwise it will.

		For not simply disable this check.

		if long_d &gt; 180 then
			table.insert(errors, {source, &quot;longitude degrees &gt; 180 with hemisphere flag&quot;})
		end
		]]
	end

	if lat_d &gt; 90 then
		table.insert(errors, {source, &quot;latitude degrees &gt; 90&quot;})
	end
	if lat_d &lt; -90 then
		table.insert(errors, {source, &quot;latitude degrees &lt; -90&quot;})
	end
	if lat_m &gt;= 60 then
		table.insert(errors, {source, &quot;latitude minutes &gt;= 60&quot;})
	end
	if lat_m &lt; 0 then
		table.insert(errors, {source, &quot;latitude minutes &lt; 0&quot;})
	end
	if lat_s &gt;= 60 then
		table.insert(errors, {source, &quot;latitude seconds &gt;= 60&quot;})
	end
	if lat_s &lt; 0 then
		table.insert(errors, {source, &quot;latitude seconds &lt; 0&quot;})
	end
	if long_d &gt;= 360 then
		table.insert(errors, {source, &quot;longitude degrees &gt;= 360&quot;})
	end
	if long_d &lt;= -360 then
		table.insert(errors, {source, &quot;longitude degrees &lt;= -360&quot;})
	end
	if long_m &gt;= 60 then
		table.insert(errors, {source, &quot;longitude minutes &gt;= 60&quot;})
	end
	if long_m &lt; 0 then
		table.insert(errors, {source, &quot;longitude minutes &lt; 0&quot;})
	end
	if long_s &gt;= 60 then
		table.insert(errors, {source, &quot;longitude seconds &gt;= 60&quot;})
	end
	if long_s &lt; 0 then
		table.insert(errors, {source, &quot;longitude seconds &lt; 0&quot;})
	end

	return errors;
end

--[[
parseDec

Transforms decimal format latitude and longitude into the
structure to be used in displaying coordinates
]]
local function parseDec( lat, long, format )
	local coordinateSpec = {}
	local errors = {}

	if not long then
		return nil, {{&quot;parseDec&quot;, &quot;Missing longitude&quot;}}
	elseif not tonumber(long) then
		return nil, {{&quot;parseDec&quot;, &quot;Longitude could not be parsed as a number: &quot; .. long}}
	end

	errors = validate( lat, nil, nil, long, nil, nil, 'parseDec', false );
	coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;]  = lat;
	coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;] = long;

	local mode = coordinates.determineMode( lat, long );
	coordinateSpec[&quot;dms-lat&quot;]  = convert_dec2dms( lat, &quot;N&quot;, &quot;S&quot;, mode)  -- {{coord/dec2dms|{{{1}}}|N|S|{{coord/prec dec|{{{1}}}|{{{2}}}}}}}
	coordinateSpec[&quot;dms-long&quot;] = convert_dec2dms( long, &quot;E&quot;, &quot;W&quot;, mode)  -- {{coord/dec2dms|{{{2}}}|E|W|{{coord/prec dec|{{{1}}}|{{{2}}}}}}}

	if format then
		coordinateSpec.default = format
	else
		coordinateSpec.default = &quot;dec&quot;
	end

	return coordinateSpec, errors
end

--[[
parseDMS

Transforms degrees, minutes, seconds format latitude and longitude
into the a structure to be used in displaying coordinates
]]
local function parseDMS( lat_d, lat_m, lat_s, lat_f, long_d, long_m, long_s, long_f, format )
	local coordinateSpec, errors, backward = {}, {}

	lat_f = lat_f:upper();
	long_f = long_f:upper();

	-- Check if specified backward
	if lat_f == 'E' or lat_f == 'W' then
		lat_d, long_d, lat_m, long_m, lat_s, long_s, lat_f, long_f, backward = long_d, lat_d, long_m, lat_m, long_s, lat_s, long_f, lat_f, true;
	end

	errors = validate( lat_d, lat_m, lat_s, long_d, long_m, long_s, 'parseDMS', true );
	if not long_d then
		return nil, {{&quot;parseDMS&quot;, &quot;Missing longitude&quot; }}
	elseif not tonumber(long_d) then
		return nil, {{&quot;parseDMS&quot;, &quot;Longitude could not be parsed as a number:&quot; .. long_d }}
	end

	if not lat_m and not lat_s and not long_m and not long_s and #errors == 0 then
		if math_mod._precision( lat_d ) &gt; 0 or math_mod._precision( long_d ) &gt; 0 then
			if lat_f:upper() == 'S' then
				lat_d = '-' .. lat_d;
			end
			if long_f:upper() == 'W' then
				long_d = '-' .. long_d;
			end

			return parseDec( lat_d, long_d, format );
		end
	end

	coordinateSpec[&quot;dms-lat&quot;]  = lat_d..&quot;°&quot;..optionalArg(lat_m,&quot;′&quot;) .. optionalArg(lat_s,&quot;″&quot;) .. lat_f
	coordinateSpec[&quot;dms-long&quot;] = long_d..&quot;°&quot;..optionalArg(long_m,&quot;′&quot;) .. optionalArg(long_s,&quot;″&quot;) .. long_f
	coordinateSpec[&quot;dec-lat&quot;]  = convert_dms2dec(lat_f, lat_d, lat_m, lat_s) -- {{coord/dms2dec|{{{4}}}|{{{1}}}|0{{{2}}}|0{{{3}}}}}
	coordinateSpec[&quot;dec-long&quot;] = convert_dms2dec(long_f, long_d, long_m, long_s) -- {{coord/dms2dec|{{{8}}}|{{{5}}}|0{{{6}}}|0{{{7}}}}}

	if format then
		coordinateSpec.default = format
	else
		coordinateSpec.default = &quot;dms&quot;
	end

	return coordinateSpec, errors, backward
end

--[[
Check the input arguments for coord to determine the kind of data being provided
and then make the necessary processing.
]]
local function formatTest(args)
	local result, errors
	local backward, primary = false, false

	local function getParam(args, lim)
		local ret = {}
		for i = 1, lim do
			ret[i] = args[i] or ''
		end
		return table.concat(ret, '_')
	end

	if not args[1] then
		-- no lat logic
		return errorPrinter( {{&quot;formatTest&quot;, &quot;Missing latitude&quot;}} )
	elseif not tonumber(args[1]) then
		-- bad lat logic
		return errorPrinter( {{&quot;formatTest&quot;, &quot;Unable to parse latitude as a number:&quot; .. args[1]}} )
	elseif not args[4] and not args[5] and not args[6] then
		-- dec logic
		result, errors = parseDec(args[1], args[2], args.format)
		if not result then
			return errorPrinter(errors);
		end
		-- formatting for geohack: geohack expects D_N_D_E notation or D;D notation
		-- wikiminiatlas doesn't support D;D notation
		-- #coordinates parserfunction doesn't support negative decimals with NSWE
		result.param = table.concat({
			math.abs(tonumber(args[1])),
			((tonumber(args[1]) or 0) &lt; 0) and 'S' or 'N',
			math.abs(tonumber(args[2])),
			((tonumber(args[2]) or 0) &lt; 0) and 'W' or 'E',
			args[3] or ''}, '_')
	elseif dmsTest(args[4], args[8]) then
		-- dms logic
		result, errors, backward = parseDMS(args[1], args[2], args[3], args[4],
			args[5], args[6], args[7], args[8], args.format)
		if args[10] then
			table.insert(errors, {'formatTest', 'Extra unexpected parameters'})
		end
		if not result then
			return errorPrinter(errors)
		end
		result.param = getParam(args, 9)
	elseif dmsTest(args[3], args[6]) then
		-- dm logic
		result, errors, backward = parseDMS(args[1], args[2], nil, args[3],
			args[4], args[5], nil, args[6], args['format'])
		if args[8] then
			table.insert(errors, {'formatTest', 'Extra unexpected parameters'})
		end
		if not result then
			return errorPrinter(errors)
		end
		result.param = getParam(args, 7)
	elseif dmsTest(args[2], args[4]) then
		-- d logic
		result, errors, backward = parseDMS(args[1], nil, nil, args[2],
			args[3], nil, nil, args[4], args.format)
		if args[6] then
			table.insert(errors, {'formatTest', 'Extra unexpected parameters'})
		end
		if not result then
			return errorPrinter(errors)
		end
		result.param = getParam(args, 5)
	else
		-- Error
		return errorPrinter({{&quot;formatTest&quot;, &quot;Unknown argument format&quot;}}) .. '[[Category:Pages with malformed coordinate tags]]'
	end
	result.name = args.name

	local extra_param = {'dim', 'globe', 'scale', 'region', 'source', 'type'}
	for _, v in ipairs(extra_param) do
		if args[v] then
			table.insert(errors, {'formatTest', 'Parameter: &quot;' .. v .. '=&quot; should be &quot;' .. v .. ':&quot;' })
		end
	end

	local ret = specPrinter(args, result)
	if #errors &gt; 0 then
		ret = ret .. ' ' .. errorPrinter(errors) .. '[[Category:Pages with malformed coordinate tags]]'
	end
	return ret, backward
end

--[[
Generate Wikidata tracking categories.
]]
local function makeWikidataCategories(qid)
	local ret
	local qid = qid or mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage()
	if mw.wikibase and current_page.namespace == 0 then
		if qid and mw.wikibase.entityExists(qid) and mw.wikibase.getBestStatements(qid, &quot;P625&quot;) and mw.wikibase.getBestStatements(qid, &quot;P625&quot;)[1] then
			local snaktype = mw.wikibase.getBestStatements(qid, &quot;P625&quot;)[1].mainsnak.snaktype
			if snaktype == 'value' then
				-- coordinates exist both here and on Wikidata, and can be compared.
				ret = 'Coordinates on Wikidata'
			elseif snaktype == 'somevalue' then
				ret = 'Coordinates on Wikidata set to unknown value'
			elseif snaktype == 'novalue' then
				ret = 'Coordinates on Wikidata set to no value'
			end
		else
			-- We have to either import the coordinates to Wikidata or remove them here.
			ret = 'Coordinates not on Wikidata'
		end
	end
	if ret then
		return string.format('[[Category:%s]]', ret)
	else
		return ''
	end
end

--[[
Parse coordinates entered as a single string
]]

local function text2coord(text)
	if type(text) ~= 'string' then return end
	
	local coords = {}
	local numTerms = 0
	local parts
	
	local function assign(k, number, start, pos)
		if number then
			coords[start + pos - 1] = number
			if k == 1 then
				numTerms = pos
			elseif numTerms &lt; pos then -- more terms in long than lat
				return false
			end
		elseif numTerms &gt;= pos then -- more terms in lat than long
			return false
		end
		return true
	end
	
	text = mw.ustring.gsub(mw.text.trim(text:uupper()), &quot;[*′″]&quot;, {['*'] = '°', ['′'] = &quot;'&quot;, ['″'] = '&quot;'})

	for _, regex in ipairs({
		&quot;^([+%-%d.°'\&quot;NS%s]+),%s*([+%-%d.°'\&quot;EW%s]+)$&quot;,						--split by commas
		&quot;^([+%-%d.°'\&quot;%s]+[NS])%s*([+%-%d.°'\&quot;%s]+[EW])$&quot;,					--split by N/S
		&quot;^([+%-%d.°'%s]+\&quot;)%s*([+%-%d.°'%s]+\&quot;)$&quot;,							--split by &quot;
		&quot;^([+%-%d.°%s]+')%s*([+%-%d.°%s]+')$&quot;,								--split by '
		&quot;^([+%-%d.%s]+°)%s*([+%-%d.%s]+°)$&quot;,								--split by °
		&quot;^([+%-%d.]+)%s+([+%-%d.]+)$&quot;										--split by space
	}) do
		local lat, long = string.match(text, regex)
		if lat and long then 
			parts = {mw.text.trim(lat), mw.text.trim(long)}
			break
		end
	end
	
	if not parts then return end

	local SW = {&quot;S&quot;, &quot;W&quot;}
	local NE = {&quot;N&quot;, &quot;E&quot;}
	for k, v in ipairs(parts) do
		local number
		local start = k + numTerms
		-- Find or create N, S, E, and W
		local dir = v:match(&quot;([NSEW])$&quot;)
		if dir then
			v = v:sub(1,-2)
		elseif v:sub(1,1) == '-' then
			v = v:sub(2)
			dir = SW[k]
		else
			dir = NE[k]
		end
		
		-- attempt to convert text to number
		number = tonumber(v)
		if number then
			-- Single number, assign it to the position &quot;start&quot; in the &quot;coords&quot; array
			if not assign(k, number, start, 1) then
				return
			end
		-- attempt to convert dms to decimal
		elseif string.match(v, &quot;°&quot;) then
			for pos, regex in ipairs({
				&quot;^%s*([+%-%d.]+)%s*°[^°]*$&quot;, --degrees
				&quot;^[^°']+°%s*([%d.]+)%s*'[^°']*$&quot;, --minutes
				&quot;^[^'\&quot;]+'%s*([%d.]+)%s*\&quot;[^'\&quot;]*$&quot; --seconds
			}) do
				-- Assign component to a position in the &quot;coords&quot; array determined
				-- by &quot;start&quot; and &quot;pos&quot;, and increment &quot;numTerms&quot; if this is latitude
				if not assign(k, tonumber(string.match(v, regex)), start, pos) then
					return
				end
			end
		end
		if coords[start] == nil then return end
		coords[start + numTerms] = dir
	end
	return coords
end

--[[
link

Simple function to export the coordinates link for other uses.

Usage:
	{{#invoke:Coordinates | link }}

]]
function coordinates.link(frame)
	return coord_link;
end

--[[
dec2dms

Wrapper to allow templates to call dec2dms directly.

Usage:
	{{#invoke:Coordinates | dec2dms | decimal_coordinate | positive_suffix |
		negative_suffix | precision }}

decimal_coordinate is converted to DMS format.  If positive, the positive_suffix
is appended (typical N or E), if negative, the negative suffix is appended.  The
specified precision is one of 'D', 'DM', or 'DMS' to specify the level of detail
to use.
]]
coordinates.dec2dms = makeInvokeFunc('_dec2dms')
function coordinates._dec2dms(args)
	local coordinate = args[1]
	local firstPostfix = args[2] or ''
	local secondPostfix = args[3] or ''
	local precision = args[4] or ''

	return convert_dec2dms(coordinate, firstPostfix, secondPostfix, precision)
end

--[[
Helper function to determine whether to use D, DM, or DMS
format depending on the precision of the decimal input.
]]
function coordinates.determineMode( value1, value2 )
	local precision = math.max( math_mod._precision( value1 ), math_mod._precision( value2 ) );
	if precision &lt;= 0 then
		return 'd'
	elseif precision &lt;= 2 then
		return 'dm';
	else
		return 'dms';
	end
end

--[[
dms2dec

Wrapper to allow templates to call dms2dec directly.

Usage:
	{{#invoke:Coordinates | dms2dec | direction_flag | degrees |
		minutes | seconds }}

Converts DMS values specified as degrees, minutes, seconds too decimal format.
direction_flag is one of N, S, E, W, and determines whether the output is
positive (i.e. N and E) or negative (i.e. S and W).
]]
coordinates.dms2dec = makeInvokeFunc('_dms2dec')
function coordinates._dms2dec(args)
	local direction = args[1]
	local degrees = args[2]
	local minutes = args[3]
	local seconds = args[4]

	return convert_dms2dec(direction, degrees, minutes, seconds)
end

--[[
coord

Main entry point for Lua function to replace {{coord}}

Usage:
	{{#invoke:Coordinates | coord }}
	{{#invoke:Coordinates | coord | lat | long }}
	{{#invoke:Coordinates | coord | lat | lat_flag | long | long_flag }}
	...

	Refer to {{coord}} documentation page for many additional parameters and
	configuration options.

Note: This function provides the visual display elements of {{coord}}.  In
order to load coordinates into the database, the {{#coordinates:}} parser
function must also be called, this is done automatically in the Lua
version of {{coord}}.
]]
coordinates.coord = makeInvokeFunc('_coord')
function coordinates._coord(args)
	if not tonumber(args[1]) then
		local parsed = text2coord(args[1])
		if parsed then -- full lat/long entered as a single string
			for i = 2, #args do	args[#parsed + i - 1] = args[i] end
			for i, v in ipairs(parsed) do args[i] = v end
		elseif not args[2] then -- look for coordinates from wikidata
			args[3] = args[1]; args[1] = nil
			local entity = mw.wikibase.getEntityObject(args.qid)
			if entity
				and entity.claims
				and entity.claims.P625
				and entity.claims.P625[1].mainsnak.snaktype == 'value'
			then
				local precision = entity.claims.P625[1].mainsnak.datavalue.value.precision
				args[1] = entity.claims.P625[1].mainsnak.datavalue.value.latitude
				args[2] = entity.claims.P625[1].mainsnak.datavalue.value.longitude
				if precision then
					precision = -math_mod._round(math.log(precision)/math.log(10),0)
					args[1] = math_mod._round(args[1],precision)
					args[2] = math_mod._round(args[2],precision)
				end
			end
		end
	end

	local contents, backward = formatTest(args)
	local Notes = args.notes or ''
	local Display = args.display and args.display:lower() or 'inline'

	-- it and ti are short for inline,title and title,inline
	local function isInline(s)
		-- Finds whether coordinates are displayed inline.
		return s:find('inline') ~= nil or s == 'i' or s == 'it' or s == 'ti'
	end
	local function isInTitle(s)
		-- Finds whether coordinates are displayed in the title.
		return s:find('title') ~= nil or s == 't' or s == 'it' or s == 'ti'
	end

	local function coord_wrapper(in_args)
		-- Calls the parser function {{#coordinates:}}.
		return mw.getCurrentFrame():callParserFunction('#coordinates', in_args) or ''
	end

	local text = ''
	if isInline(Display) then
		text = text .. '&lt;span class=&quot;geo-inline&quot;&gt;' .. contents .. Notes .. '&lt;/span&gt;'
	end
	if isInTitle(Display) then
		-- Add to output since indicator content is invisible to Lua later on
		if not isInline(Display) then
			text = text .. '&lt;span class=&quot;geo-inline-hidden noexcerpt&quot;&gt;' .. contents .. Notes .. '&lt;/span&gt;'
		end
		text = text .. displaytitle(contents .. Notes) .. makeWikidataCategories(args.qid)
	end
	if not args.nosave then
		local page_title, count = mw.title.getCurrentTitle(), 1
		if backward then
			local tmp = {}
			while not string.find((args[count-1] or ''), '[EW]') do tmp[count] = (args[count] or ''); count = count+1 end
			tmp.count = count; count = 2*(count-1)
			while count &gt;= tmp.count do table.insert(tmp, 1, (args[count] or '')); count = count-1 end
			for i, v in ipairs(tmp) do args[i] = v end
		else
			while count &lt;= 9 do args[count] = (args[count] or ''); count = count+1 end
		end
		if isInTitle(Display) and not page_title.isTalkPage and page_title.subpageText ~= 'doc' and page_title.subpageText ~= 'testcases' then args[10] = 'primary' end
		args.notes, args.format, args.display = nil
		text = text .. coord_wrapper(args)
	end
	return text
end

--[[
coord2text

Extracts a single value from a transclusion of {{Coord}}.
IF THE GEOHACK LINK SYNTAX CHANGES THIS FUNCTION MUST BE MODIFIED.

Usage:

    {{#invoke:Coordinates | coord2text | {{Coord}} | parameter }}

Valid values for the second parameter are: lat (signed integer), long (signed integer), type, scale, dim, region, globe, source

]]
function coordinates._coord2text(coord,type)
	if coord == '' or type == '' or not type then return nil end
	type = mw.text.trim(type)
	if type == 'lat' or type == 'long' then
        local coordString = mw.ustring.match(coord,'[%.%d]+°[NS] [%.%d]+°[EW]')
        if not coordString then
            return nil
        end
		local result = mw.text.split(coordString, ' ')
        local negative
		if type == 'lat' then
			result, negative = result[1], 'S'
		else
			result, negative = result[2], 'W'
		end
        if not result then
            return nil
        end
		result = mw.text.split(result, '°')
        if not result[1] then
            return nil
        end
		if result[2] == negative then result[1] = '-'..result[1] end
		return result[1]
	else
		return mw.ustring.match(coord, 'params=.-_' .. type .. ':(.-)[ _]')
	end
end

function coordinates.coord2text(frame)
	return coordinates._coord2text(frame.args[1],frame.args[2]) or ''
end

--[[
coordinsert

Injects some text into the Geohack link of a transclusion of {{Coord}} (if that text isn't already in the transclusion). Outputs the modified transclusion of {{Coord}}.
IF THE GEOHACK LINK SYNTAX CHANGES THIS FUNCTION MUST BE MODIFIED.

Usage:

    {{#invoke:Coordinates | coordinsert | {{Coord}} | parameter:value | parameter:value | … }}

Do not make Geohack unhappy by inserting something which isn't mentioned in the {{Coord}} documentation.

]]
function coordinates.coordinsert(frame)
	-- for the 2nd or later integer parameter (the first is the coord template, as above)
	for i, v in ipairs(frame.args) do
		if i ~= 1 then
			-- if we cannot find in the coord_template the i_th coordinsert parameter e.g. region
			if not mw.ustring.find(frame.args[1], (mw.ustring.match(frame.args[i], '^(.-:)') or '')) then
				-- find from the params= up to the first possibly-present underscore
				-- and append the i_th coordinsert parameter and a space
				-- IDK why we're adding a space but it does seem somewhat convenient
				frame.args[1] = mw.ustring.gsub(frame.args[1], '(params=.-)_? ', '%1_'..frame.args[i]..' ')
			end
		end
	end
	if frame.args.name then
		-- if we can't find the vcard class
		if not mw.ustring.find(frame.args[1], '&lt;span class=&quot;vcard&quot;&gt;') then
			-- take something that looks like a coord template and add the vcard span with class and fn org class
			local namestr = frame.args.name
			frame.args[1] = mw.ustring.gsub(
				frame.args[1],
				'(&lt;span class=&quot;geo%-default&quot;&gt;)(&lt;span[^&lt;&gt;]*&gt;[^&lt;&gt;]*&lt;/span&gt;&lt;span[^&lt;&gt;]*&gt;[^&lt;&gt;]*&lt;span[^&lt;&gt;]*&gt;[^&lt;&gt;]*&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;)(&lt;/span&gt;)',
				'%1&lt;span class=&quot;vcard&quot;&gt;%2&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;&amp;#xfeff; (&lt;span class=&quot;fn org&quot;&gt;' .. namestr .. '&lt;/span&gt;)&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;%3'
			)
			-- then find anything from coordinates parameters to the 'end' and attach the title parameter
			frame.args[1] = mw.ustring.gsub(
				frame.args[1],
				'(&amp;params=[^&amp;&quot;&lt;&gt;%[%] ]*) ',
				'%1&amp;title=' .. mw.uri.encode(namestr) .. ' '
			)
		end
	end
	
	-- replace the existing indicator with a new indicator using the modified content
	frame.args[1] = mw.ustring.gsub(
		frame.args[1],
		'(&lt;span class=&quot;geo%-inline[^&quot;]*&quot;&gt;(.+)&lt;/span&gt;)\127[^\127]*UNIQ%-%-indicator%-%x+%-%-?QINU[^\127]*\127',
		function (inline, coord) return inline .. displaytitle(coord) end
	)

	return frame.args[1]
end

return coordinates</text>
      <sha1>e64afaou06mz2w1qp2s0u44vy2focd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಜನೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64384</id>
    <revision>
      <id>1431734</id>
      <parentid>1383042</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T19:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20261010)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1431734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33123" sha1="em0m023i8vq3dodwiry4970prz52n6l" xml:space="preserve">{{cleanup|reason=ಭಾಷೆ ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕು. ಕೊಂಡಿಗಳು, ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಬೇಕು}}


'''ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ಪ್ರೊ'''

ಫೆಸರ್. ಫಿಲಿಪ್ ಕೋಟ್ಲರ್ ಪ್ರಕಾರ [[ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್]] ಎಂದರೆ “ಅದು ವಿಂಗಡಣೆ, ಯೋಜನೆ, ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಿಯಂತ್ರಣ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ತರಲು ಬಗ್ಗೆ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಜೊತೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಥವಾ ಪರಸ್ಪರ ಲಾಭ. ಇದು ದತ್ತು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ ಸಮನ್ವಯ ಉತ್ಪನ್ನ ಬೆಲೆ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಲು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ.”&lt;ref&gt;{{cite book  | first = Philip.   | coauthors = [[Kevin Lane Keller]]   | title = Marketing Management, 12th ed.:)   | url = https://archive.org/details/isbn_9788129711199   | publisher = [[Pearson Prentice Hall]]   | year = 2006   | isbn = 0-13-145757-8  | author = link = Philip Kotler }}&lt;/ref&gt;

'''ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಜನೆ''' 

ಪ್ರೊಫೆಸರ್. ಫಿಲಿಪ್ ಕೋಟ್ಲರ್ ಪ್ರಕಾರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಜನೆ ಎಂದರೆ “ಅದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನು  [[ಗ್ರಾಹಕರ]] ಏಕರೂಪದ ಉಪ ವಿಭಗಳಗಿ  ವಿಭಜನೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅ ಯಾವುದೇ ಉಪ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ  ಊಹಿಸುವಂತೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಗುರಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಿಶ್ರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬರಲಾಗಿದೆ ಎಂದು.”
==ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಜನೆ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು==
#ಭಾಗಗಳು ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಬೇಕು
#ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ
#ಸೆಗ್ಮೆಂಟ್ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಇರಬೇಕು
#ಒಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಭಾಗಗಳು ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮಾಡಬೇಕು.

==ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಾಗೀಕರಣ ಮಟ್ಟ==

===ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್===

ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿದ್ಯುತ್ ಭೌಗೋಳಿಕ ವರ್ತನೆಗಳು ಖರೀದಿ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಖರೀದಿಯನ್ನು ಖರೀದಿ ತಮ್ಮ ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾರ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಖರೀದಿದಾರರು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿನ ಇದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಜನೆ ಆ ರೀತಿಯ. ನಂತರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ರೂಪಿಸುವ ಕೆಲವು ವಿಶಾಲ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅದು ಆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

===ಸ್ಥಾಪಿತ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್===

ಇದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉಪ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಅಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಜನೆ ಆ ಮಟ್ಟ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಗುಂಪುಗಳು. ಸ್ಥಾಪಿತ ಮಾರಾಟಗಾರಿಕೆ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂಟಿಯಾದ.


===ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್===

[[ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಕಂಪನಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಥವಾ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಆದರೂ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಒಂದು ಸೆಟ್ ಪೂರೈಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ಆದರೆ ಇದು ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾರ ಅದರ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಬಯಸಿದೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

===ಏಕ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್===

ಈ ಗಮನ ಇದು ಒಂದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಒಂದು ಅಥವಾ ಇದು ಹಿಂದೆ ಒಮ್ಮೆ ಎನ್ನುವಂತೆ ಕಸ್ಟಮೈಸ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಗಳು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಹಣ ಅಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆ ಮಟ್ಟ

==ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು==

#ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ:, ಅವರು ಗುರುತಿಸಲು ಇದರಿಂದ ವಿಭಾಗದ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಬಿ.
#ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು: ಭಾಗ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ವಿತರಣಾ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ತಲುಪಬಹುದಾದ ಇರಬೇಕು.
#ಸುಸ್ಥಿರ: ಖಂಡಗಳನ್ನು ಅವರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿ ತನ್ನಲ್ಲಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಇರಬೇಕು.
#ಅನನ್ಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ: ಭಾಗಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಮಿಶ್ರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ ಮಾಡಬೇಕು, ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು.
#ಬಾಳಿಕೆ: ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ ಬದಲಾವಣೆ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಇರಬೇಕು.
#ಏಕರೂಪವಾದ: ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಜನೆ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಏಕರೂಪದ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ವೈವಿಧ್ಯವುಳ್ಳ ಎಂದು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

==ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಾಗೀಕರಣ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್ಸ್==

===ಏಕರೂಪದ ಆಯ್ಕೆಗಳು===

ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಹಕರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಯಾವುದೇ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಭಜನೆ ತೋರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಸರಿಸುಮಾರು ಅದೇ ಆದ್ಯತೆ ಅಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಈ ರೀತಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಗಳು ಅದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.


===ಚದುರಿಹೋದ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು===
ಕೆಳಗಿನ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿರುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಅವಕಾಶದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಹರಡುವುದು. ಇಂತಹ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಆದ್ಯತೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಪೂರೈಸಲು ಆ ಮೊದಲ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಈ [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]] ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಇದು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುರುತಿನ ಇಂತಹ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ. ಎರಡೂ ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಎರಡನೇ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್, ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಮೊದಲ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮುಂದಿನ ಮತ್ತು ಪೈಪೋಟಿ ಅಥವಾ ಹಲವಾರು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬೇಡಿಕೆಯ ವಿವಿಧ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ತಮ್ಮನ್ನು ಇರಿಸಬಹುದು ಇದು ಆ ಮೂಲೆಗೆ ಬಳಿ ಗ್ರಾಹಕರ ಸಮೂಹದೊಂದಿಗೆ ಪೂರೈಸಲು ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಇರಬಹುದು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು

===ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು===
ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸಮೂಹಗಳ ರಿವೀಲ್ಡ್. ಇದು ಗರಿಷ್ಠ ಗ್ರಾಹಕರ ಪೂರೈಸಲು ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ದೊಡ್ಡ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಇರಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಭಿನ್ನ ಬ್ರಾಂಡ್ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಇದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಇರಿಸಬಹುದು.

==ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಾಗೀಕರಣ ಮೂಲ==
  
ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ವಿಭಜನೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಒಟ್ಟು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ವಿವಿಧ ಗ್ರಾಹಕ ಗುಂಪುಗಳು ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ಪನ್ನ ನಂತರ ಬಡ್ತಿ ಮತ್ತು ಈ ವಿಭಿನ್ನ ಗುಂಪುಗಳ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿತರಣೆ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ನೇಮಿಸಬೇಕು.

ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅನೇಕ ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ. ವಿಶಾಲ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳಿವೆ ಮಾತನಾಡುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಜನರು ಆಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಉತ್ಪನ್ನ ಆಧಾರಿತ.

#ಜನರು ವಿಧಾನ ಆಧಾರಿತ: ಇದು ಗ್ರಾಹಕರ ಸ್ಥಳ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ-ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಅಲ್ಲಿ ವಿಧಾನಗಳು ಇಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಅಸ್ಥಿರ ಯಾವುದೇ ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ ಸೇವೆ ಅವಲಂಬಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ.
#ಉತ್ಪನ್ನ ವಿಧಾನ ಆಧಾರಿತ: ಇದು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅವರು ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನ ಅಥವಾ ಸೇವೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಒದಗಿಸಲು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಅಲ್ಲಿ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಖರೀದಿದಾರನ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಉದ್ದೇಶಗಳು ವರ್ತನೆಗಳು ಖರೀದಿ ಅಸ್ಥಿರ, ಗ್ರಹಿಕೆ ಮತ್ತು ಆದ್ಯತೆಗಳನ್ನು ವಿಭಜನೆ ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

==ಗ್ರಾಹಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಿಂತ ವಿಭಜನೆ ಮೂಲ==

ಗ್ರಾಹಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಕೆಳಗಿನ ಗ್ರಾಹಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿತ ಮಾಡಬಹುದು.

===ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಭಜನೆ===
ಈ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಜನೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಇಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ, ಸ್ಟೇಟ್ಸ್, ಪ್ರದೇಶಗಳು, ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ನಗರಗಳು ಅಥವಾ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಮುಂತಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಘಟಕಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ಆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅಥವಾ ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರ್ಪಾಡಿಗೆ ಪ್ರಕಾರ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಆದರೆ ಆರಂಭಿಸಲು ಮಾಡಬಹುದು.&lt;ref&gt;'What is geographic segmentation' Kotler, Philip, and Kevin Lane Keller. Marketing Management. Prentice Hall, 2006. ISBN 978-0-13-145757-7&lt;/ref&gt;
ಕೆಳಗಿನ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಭಜನೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಭೌಗೋಳಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

#ಪ್ರದೇಶ: ಖಂಡದ, [[ರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ರಾಜ್ಯ]] ಅಥವಾ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಮೂಲಕ
#ಮಹಾನಗರದ ಗಾತ್ರ: [[ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ]] ಗಾತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಭಜಿತ
#ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯು: ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ನಗರ ಉಪನಗರ, ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮೀಣ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ
#ಹವಾಮಾನ: ಕೆಲವು ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಹವಾಗುಣದ ಪ್ರಕಾರ


===ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿಭಜನೆ===

ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಜನರ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿಭಜನೆ ರಲ್ಲಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸು, ಕುಟುಂಬ ಗಾತ್ರ, ಕುಟುಂಬ ಜೀವನ ಚಕ್ರ, ಲಿಂಗ ಆದಾಯ, ಉದ್ಯೋಗ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಧರ್ಮ, ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗ, ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅಸ್ಥಿರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿತ ಇದೆ. ಈ ಅಸ್ಥಿರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಭಾಗವನ್ನು  ಜನಪ್ರಿಯ ಆಧಾರ. ಕೆಳಗೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಳಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೆಲವು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಗಳ ವಿವರಣೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tutor2u.net/business/marketing/segmentation_bases_demographic.asp |title=Market Segmentation - Demographics |first=Jim |last=Riley |publisher=Tutor2u.net |date=2012-09-23 |accessdate=15 July 2014 |archive-date=2014-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140704095028/http://www.tutor2u.net/business/marketing/segmentation_bases_demographic.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#[[ಲಿಂಗ]]: ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಕೊಳ್ಳುವ ವರ್ತನೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಲಿಂಗ ವಿಭಜನೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬಟ್ಟೆ, ಸೌಂದರ್ಯವರ್ಧಕಗಳು, ಪತ್ರಿಕೆಗಳಂತೆ ಉತ್ಪನ್ನ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಭಜನೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಗ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರು ಕಾರು ಮಾಲೀಕರು ಕಂಡಿದೆ ವಾಹನ ಉದ್ಯಮ.
#ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಹಂತ: ಗ್ರಾಹಕ ಬಯಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ವಯಸ್ಸು ಬದಲಾಯಿಸಲು. ಇಂತಹ ಕ್ರೆಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಕೋಲ್ಗೇಟ್ ಎಂದು ಟೂತ್ಪೇಸ್ಟ್ ಬ್ರಾಂಡ್ಸ್ ಮಕ್ಕಳು, ವಯಸ್ಕರು, ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಗ್ರಾಹಕರು ಗುರಿಯಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗಗಳು ನೀಡುತ್ತವೆ. ವಯಸ್ಸು ವಿಭಜನೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ. ಪ್ಯಾಂಪರ್ಸ್ ಪ್ರಸವಪೂರ್ವ, ಹೊಸ ಬೇಬಿ (0-5 ತಿಂಗಳ), ಬೇಬಿ (6-12 ತಿಂಗಳು), ದಟ್ಟಗಾಲಿಡುವ (13-23 ತಿಂಗಳ), ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ  ತನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ (24 ತಿಂಗಳ +) ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪರೋಕ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.
#ಜೀವನದ ಹಂತ: ಜೀವನ ಚಕ್ರದ ಅದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು. ಲೈಫ್ ಹಂತದ ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವಿಚ್ಛೇದನ ಮೂಲಕ ಹೋಗುವ ಎರಡನೇ ಮದುವೆ ಹೋಗುವಾಗ, ಒಂದು ಹಳೆಯ ಮೂಲ ಆರೈಕೆಯನ್ನು, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಹಜೀವನ ನಡೆಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುವ, ಹೊಸ ಮನೆ ಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ಎಂದು, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಳಜಿ ವರ್ಣಿಸಬಹುದು. ಈ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಜನರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಳಜಿ ನಿಭಾಯಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಮಾರಾಟಗಾರರಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ.
#ಆದಾಯ: ಆದಾಯ ವಿಭಜನೆ ವಾಹನಗಳು, ಬಟ್ಟೆ, ಪ್ರಸಾಧನಗಳು, ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳು, ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣ ಮುಂತಾದ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಆದಾಯದ ಯಾವಾಗಲೂ ಗೊತ್ತಾದ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಊಹಿಸಲು. ಬ್ಲೂ ಕಾಲರ್ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಬಣ್ಣದ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೆಟ್ ಮೊದಲ ಖರೀದಿದಾರರು ಒಂದಾಗಿವೆ; ಸಿನೆಮಾ ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಹೋಗಲು ಹೆಚ್ಚು ಈ ಸೆಟ್ ಖರೀದಿಸಲು ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು.
#ತಲೆಮಾರಿನ: ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪೀಳಿಗೆಯ ಅಥವಾ ಸಮಂಜಸತೆ ಗಾಢವಾಗಿ ಇದು ಅಪ್-ಸಂಗೀತ, ಸಿನೆಮಾ, ರಾಜಕೀಯ, ಮತ್ತು ಆ ಕಾಲದ ವಿವರಿಸುವ ಘಟನೆಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಬಾರಿ ಪ್ರಭಾವ. ಸದಸ್ಯರು ಅದೇ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಇದೇ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮೌಲ್ಯಗಳು. ಮಾರಾಟಗಾರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದರ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಸಮಂಜಸತೆ ಜಾಹೀರಾತು. ಅವರು ಅನನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಯ ಗುರಿಯ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಿ.


#ಜನಾಂಗ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ: ಮಲ್ಟಿಕಲ್ಚರಲ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ವಿಭಿನ್ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭಾಗಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಭಿನ್ನ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಿತ ಔದ್ಯಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಮೂಹ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಿಧಾನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿ ಒಂದು ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.

===ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರ ಸೆಗ್ಮೆಂಟೇಶನ್===

ಸೈಕೋಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಉತ್ತಮ ಗ್ರಾಹಕರು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿಜ್ಞಾನ. [[ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರ]] ವಿಭಜನೆ, ಖರೀದಿದಾರರು ಮಾನಸಿಕ / ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಚಹರೆಗಳ, ಜೀವನಶೈಲಿ, ಅಥವಾ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಜನರು ವಿಭಿನ್ನ ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://academic.brooklyn.cuny.edu/economic/friedman/mmmarketsegmentation.htm |title=Market Segmentation and Targeting |publisher=Academic.brooklyn.cuny.edu |date=2011 |accessdate=15 July 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref1&quot; /&gt;

#ಜೀವನ: ಜೀವನಶೈಲಿ ಮೂಲಕ ಖರೀದಿದಾರ ನಡವಳಿಕೆ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಾಸಿಸುವ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಹಣ ಖರ್ಚು ಇದರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ. ಜೀವನ ಒಂದು ವರ್ತನೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಆಸಕ್ತಿಗಳು, ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಅಳೆಯಬಹುದು ಮೌಲ್ಯಗಳು.
#ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ:ಇದು ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಧಾರದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮಾಡಲು, ಕಂಪನಿಗಳು ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹೊಂದಿವೆ ಯಾರು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮಾದರಿ, ಮತ್ತು ಮನವಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ.

==ವರ್ತನಾ ವಿಭಜನೆ (ಉತ್ಪನ್ನ ಆಧಾರಿತ)==

ವರ್ತನೆಯ ವಿಭಜನೆ ರಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಗಾರರು ತಮ್ಮ ಜ್ಞಾನ, ಕಡೆಗೆ ನಿಲುವು, ಬಳಕೆ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಖರೀದಿದಾರರು ವಿಭಾಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;Fripp, Geoff.[http://www.segmentationstudyguide.com/segmentation-bases/choice-of-segmentation-bases “Market Segmentation Bases”] Market Segmentation Study Guide&lt;/ref&gt;

#ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ: ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ದಿನ, ವಾರ, ತಿಂಗಳು, ವರ್ಷ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಗ್ರಾಹಕ ಜೀವನದ ಇತರ ಸುಸ್ಪಷ್ಟ ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಾರಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ನಾವು ಅವರು ಅಗತ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಪ್ರಕಾರ ಖರೀದಿದಾರರು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉತ್ಪನ್ನ ಖರೀದಿಸಲು, ಅಥವಾ ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನ ಬಳಸಬಹುದು.
#ಬಳಕೆದಾರ ಸ್ಥಿತಿ: ಪ್ರತಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಅದರ, ಮಾಜಿ ಬಳಕೆದಾರರು, ಸಂಭಾವ್ಯ ಬಳಕೆದಾರರು, ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಬಳಕೆದಾರರು, ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಕ್ತನಿಧಿಗಳು ಮಾತ್ರ ರಕ್ತ ಪೂರೈಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ದಾನಿಗಳು ಅವಲಂಬಿಸದ; ಅವರು ಹೊಸ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ದಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ ಮಾಜಿ ದಾನಿಗಳು, ವಿಭಿನ್ನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಬೇಕು. ಅವರು ಬಳಸದೇ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅರ್ಥ ಇದೆ, ಸಹ ಬಹುಶಃ  ಸಂಭಾವ್ಯ ಬಳಕೆದಾರರು ಆಕರ್ಷಿಸಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಮುಖ.
#ಬಳಕೆ ದರ: ನಾವು ಬೆಳಕಿನ ಮಧ್ಯಮ, ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಉತ್ಪನ್ನ ಬಳಕೆದಾರರ ಖಂಡದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಹೆವಿ ಬಳಕೆದಾರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ತುಂಡು ಆದರೆ ಒಟ್ಟು ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೇಕಡಾವಾರು ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ. ಕಂಪನಿಗಳು ಬದಲಿಗೆ ಅನೇಕ ಬೆಳಕಿನ ಬಳಕೆದಾರ ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಕೆಲವು ಭಾರೀ ಬಳಕೆದಾರ ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ.
#ಪ್ರಯೋಜನಗಳು:ಖರೀದಿದಾರರು ಅವರು ಉತ್ಪನ್ನ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆರ್ಥಿಕ, ವೈದ್ಯಕೀಯ, ವರ್ತನೆಯ ಮತ್ತು ಮನಃಶಾಸ್ತ್ರ ಇವೆ.
#ನಿಷ್ಠೆ ಹಂತ: ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಒಂದು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಅಥವಾ ವಿವಿಧ ಬ್ರಾಂಡ್ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು [[ನಿಷ್ಠೆ]] ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿತ ಮಾಡಬಹುದು.
ನಿಷ್ಠೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ:
#ಹಾರ್ಡ್ ಕೋರ್ ನಿಷ್ಠಾವಂತ: ಈ ಕೇವಲ ಒಂದು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಖರೀದಿಸಲು ಯಾರು ಗ್ರಾಹಕ
#ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು: ಈ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ನಿಷ್ಠರಾಗಿ ಯಾರು ಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ಅವರು ಮಾತ್ರ ಖರೀದಿ
#ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಶಿಫ್ಟಿಂಗ್: ಈ ಮತ್ತೊಂದು ಬ್ರಾಂಡ್ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಳ್ಳಲು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯಾರು ಗ್ರಾಹಕ ಅವು ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಗಳು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗುವುದು ಎಂದು ತೋರಿಸುವ ಒಂದು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.
#ಸ್ವಿಚರ್: ಈ ವಿವಿಧ ಇಷ್ಟ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಯಾವುದೇ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ನಿಷ್ಠರಾಗಿ ಯಾರು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ.
#ಖರೀದಿದಾರನ ಸಿದ್ಧತೆ ಹಂತ: ಇಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಗ್ರಾಹಕ ಉತ್ಪನ್ನ ಖರೀದಿಸಲು ಸಿದ್ಧತೆ ಬಗ್ಗೆ ಆಗಿದೆ ವಿವಿಧ ಹಂತದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿತ ಇದೆ. ಕೆಲವು ಕೆಲವು ಉತ್ಪನ್ನ ಆಸೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶ, ಕೆಲವು ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು, ಕೆಲವು ಆಸಕ್ತಿ, ಕೆಲವು ಅರಿತಿದೆ, ಉತ್ಪನ್ನದ ಅರಿವಿಲ್ಲ.
#ವರ್ತನೆ: ಇಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆ ವರ್ತನೆಗಳು, ಧನಾತ್ಮಕ, ಉತ್ಸಾಹ ಅಸಡ್ಡೆ, ಋಣಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಗ್ರಾಹಕರ ವರ್ತನೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

 
==ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆ ಮೂಲ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.knowthis.com/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2015-02-07 |archive-date=2020-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200331214441/https://www.knowthis.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ==


===ಸ್ಥಳ===

[[ಕೈಗಾರಿಕಾ]] ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಗ್ರಾಹಕ ಸ್ಥಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಬಹುದು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ. ಹಡಗು ವೆಚ್ಚ ಮಾರಾಟಗಾರರಿಂದ ದೂರ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಇರಬಹುದು ಆದ್ದರಿಂದ ಮೌಲ್ಯ ಅನುಪಾತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವ ಉತ್ಪನ್ನಕ್ಕೆ ಮಾರಾಟಗಾರರ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಖರೀದಿ ಕಾರಣವಿರಬಹುದು.

===ಕಂಪನಿ ರೀತಿಯ===

ಅನುಸರಿಸಿ ಟೈಪ್ ಪ್ರಕಾರ ವ್ಯಾಪಾರ ಗ್ರಾಹಕ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು:
#[[ಕಂಪನಿ ಗಾತ್ರ]]
#[[ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ]]
#ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡುವ ಘಟಕ
#ಖರೀದಿ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು

===ವರ್ತನಾ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು===

ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ, ಖರೀದಿ ನಡುವಳಿಕೆಯ ನಮೂನೆಯು ವಿಭಜನೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಇಂತಹ ವರ್ತನೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ:
#ಬಳಕೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು
#[[ಬೈಯಿಂಗ್ ಸ್ಥಿತಿ]]
#ಖರೀದಿ ವಿಧಾನ.

== ಆಕರಗಳು ==
{{reflist}}
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>em0m023i8vq3dodwiry4970prz52n6l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನೀಲಗಾರರು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80938</id>
    <revision>
      <id>1431715</id>
      <parentid>1352219</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T14:05:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasadchandu</username>
        <id>56721</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1431715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41850" sha1="nrao93yrr6w42swj42sz7kco427439f" xml:space="preserve">ದಕ್ಷಿಣ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಜನಪದ ಗಾಯಕರಲ್ಲಿ [[ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ]] ಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರಿದ '''ನೀಲಗಾರರು''' ಪ್ರಮುಖರಾದವರು. ಇವರು ರಾಜಮನೆತನ, ಲಿಂಗಾಯತ, ಒಕ್ಕಲಿಗ/ಗೌಡ, ಆಚಾರರು, ಕುರುಬರು, ಮಡಿವಾಳರು, ಹೊಲೆಯ ಮತ್ತು ಮಾದಿಗ ಸಮುದಾಯದವರು.


ಹಾವಿನ ಹೆಡೆ,ಅಥವಾ ಸಿಂಹಮುಖದ ಮಟ್ಡಸವಾದ ತಂಬೂರಿ ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ವಾದ್ಯ. ನಾಲ್ಕು ತಂತಿಯ ಈ ವಾದ್ಯವನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಇವರು ತಾಳ ಮೇಳಗಳೊಡನೆ ಸುವಿಸ್ತಾರ ಲಾವಣಿಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪು ಮುಂಡಾಸು, ಮೈ ಮೇಲೆ ಬಣ್ಣದ ನಿಲುವಂಗಿ, ಶುಭ್ರವಾದ ಕಚ್ಚೆಯ ಪಂಚೆ, ನಡುವಿಗೆ ಸುತ್ತಿದ ವಸ್ತ್ರಗಳೊಡನೆ ಅತ್ಯಂತ ಠೀವಿಯಿಂದ ಈ ಕಲಾವಿದರು ಹೊರಗೆ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭೂತಿ ಗಂಧ ಎರಡನ್ನೂ ಇವರು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮಣಿಗಳು ಇರುತ್ತದೆ. ಲೀಲೆಗಾರರು ಎಂಬ ಪದವೇ ನೀಲಗಾರರು ಎಂದಾಗಿದೆ. ಲೀಲೆಗಾರರು ಎಂದರೆ ಗುರುವಿನ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಹಾಡುವರು ಎಂದರ್ಥ. ನೀಲಗಾರರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಹರಿಜನರೇ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದಂತೆ ಕುರುಬರು, ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗರು, ಕುಂಬಾರರು ನೀಲಗಾರರಾಗಿರುವುದುಂಟು. ಇವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಸಿದ್ದಪ್ಪಾಜಿಯ ಗುಡ್ಡಗಳು ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನೀಲಗಾರರಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧ. ಸಾಧರಣ ನೀಲಗಾರರು ಮತ್ತು ತಂಬೂರಿ ನೀಲಾಗರರು ಎಂದು. ಸಾಧರಣ ನೀಲಗಾರರು ಕೇವಲ ಗುಡ್ಡರು. ಇವರು ಕಾವ್ಯ ಅಥವಾ ಪದಗಳನ್ನು ಹಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಅಲ್ಲದೇ ಇವರಿಗೆ ಒಂದು ರುದ್ರಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂಬೂರಿ ನೀಲಾಗರರು ದೇವರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

==ಮೇಳದ ಇತಿಹಾಸ==
ನೀಲಗಾರರು [[ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ]] ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದವರಾದ್ದರಿಂದ ಮಂಟೇದವರು ಮಂಟೇದಯ್ಯ,ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಂಟೆಲಿಂಗಯ್ಯ ಎಂಬುದು ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರ ಹೆಸರು. 'ಮಂಟಾಡು' 'ಮುಂಟಾಕೊ' ಎಂಬ ಶಬ್ದಗಳಿವೆ. ಓಲಾಡು, ಉರುಳು, ಒರಗು ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿದೆ. ಕಲ್ಯಾಣದಿಂದ ಮಳವಳ್ಳಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದ ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರಿಗೆ ಯಾವ ನಾಮಕರಣವು ಅಗಿರಲಿಲ್ಲಿ. ಅವರು ಮಳವಳ್ಳಿ ಸಮೀಪದ ಆದಿಹೊನ್ನನಾಯಕನಹಳ್ಳಿಗೆ ಬಂದಾಗ 'ಬಳೆಯ ಮುದ್ದಮ್ಮ ತಾಯಿ' ಕಂಚಿನ ಹಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಮಂದೆ ಹಾಲು ಕರೆಯುತ್ತಿದಳು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಭಿಕ್ಷೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರ ಶಂಕು, ಜಾಗಟೆಗಳ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿ ಹಸು ಬೆದರಿತು.

&quot;ಹಸುವಾದರೆ ಬೆದರಿತಂತೆ
 
ಅಡ್ಡ ಒದೆತ ಒದ್ದಿಂತೆ

ಕಂಚಿನ ಹಂಡೆ ಹೊಡೆದು ಹೊಯ್ತು

ಕರೆದ ಹಾಲು ಚೆಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ತು&quot;

ಬಳೆಯ ಮುದ್ದಮ್ಮನಿಗೆ ಸಿಟ್ಟು ಬಂದು-

&quot;ಹಾಳಾದ ಮಂಟ್ಹೋದಯ್ಯ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗು&quot;

ಎಂದು ರೇಗಿದಳು. ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ಅದೇ ನಾಮಕರಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. 'ಕ' ಪ್ರತಿ 'ಗ' ಪ್ರತಿ ಮತ್ತು 'ಚ' ಪ್ರತಿ ಈ ಮೂರರಲ್ಲೂ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಬಂದಿದೆ. ಮಂಟ್ಹೋದ, ಮಂಟಾಕೊ ಶಬ್ಧ ಉರುಳಿದ, ಒರಗಿದ, ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದ, ತೀರಿಕೊಂಡ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಸರೇ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಗೆ ಉಳಿಯಿತು ಎಂದು ಜಾನಪದ ಕಾವ್ಯಗಳು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತವೆ. ಮಳವಳ್ಳಿ ಬಳಿಯ ಬೊಪ್ಪಗೌಡನ ಪುರದ ಮಠವನ್ನು ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಮಠವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

==ನೀಲಾಗರರ ದೀಕ್ಷೆ==
ನೀಲಾಗರರು ತಮ್ಮನ್ನು ಸಿದ್ದಾಪ್ಪಾಜಿಯ ಗುಡ್ಡರು ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಎರಡು ತಂಡಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ಮನೆತನ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅನೇಕ ಒಕ್ಕಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹಾಡದವರು, ಒಂಟಿ ಮಣಿಯನ್ನು ಹಾಡುವವರು ಮೂರು ಮಣಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಅವರ ಗುರು ಕೊಟ್ಡ ಲಾಂಛನಗಳು. ಹಾಡುವ ಪದ್ದತಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಡೆದು ಬಂದಿಲ್ಲ. ಒಂದೊಂದು ಒಕ್ಕಲಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮಗ ಮಾತ್ರ ಈ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸ್ವಾಮಿಯ ವಾರದಂದು, ಗದ್ದುಗೆ ಪೊಜೆ ಮಾಡುವಾಗ ಗುರು ಮನೆಗೆ 'ಎದೆಕಟ್ಟಿ' ಹೋಗುವಾಗ ಮೂವತ್ತೊಂದು ಮಣಿಗಳ ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಸರವನ್ನು ಧರಿಸುವನು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಆತನ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಕ್ಕಳು ತೊಟ್ಟಿಲ ಶಿಶುವೆಲ್ಲ ಅವನ ಒಕ್ಕಲು. ಮನೆಯ ಹಿರಿಯ ಮಗನ್ನು ಹುಟ್ಟಿದ ಎಳು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಶ್ರೀ ಮಠಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ದೀಕ್ಷೆ ಕೊಡಿಸಲಾಗುವುದು. ದೀಕ್ಷೆ ಬೊಪ್ಪಗೌಡನ ಪುರದ ಮಠದಲ್ಲೋ, ಮಳವಳ್ಳಿ ಮಠದಲ್ಲೋ, ಜಾತ್ರೆಗಳು ನಡೆಯುವ ಕಪ್ಪಡಿ ಚಿಕ್ಕಲ್ಲೋರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೋ ಆಗಬಹುದು. ಗುರುವು ಆ ಶಿಶುವನ್ನು ಅರಸಿ ಕೊರಳಿಗೆ ಮಣಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವನು.

ಓಂ ನಮೋ ಹರಹರ

ಸಕಲ ಕಂಟಕ ನವಾರ್ಯ

ಪರು ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶ
                                                                  
ಜಗಳ ಆಡೋತಕ್ಕೆ ಹೋಗ ಬೇಡ
 
ಕೆಟ್ಡ ಬೊಗಳ ಬೈಬೇಡ

ನೀನು ಭಿಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದರಲ್ಲಿ

ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಅನ್ನ ಹಾಕು

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮುಂಗೈಗೆ ಜೋಳಿಗೆ, ಕಂಕುಳಿಗೆ ಬೆತ್ತ ಕೊಟ್ಡು ಆಗಲೇ ನಾಲ್ಕು ಮನೆ ಭಿಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗುರುಗಳು ಕಂಕಣ ಬಿಚ್ಚಿ ಹೋಗಪ್ಪ ಮನೆಗೆ ಎನ್ನುವಾಗ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ.

&quot;ಇವನು ಯಾರ ಮಗ&quot;

&quot; ಇದುವರೆಗೆ ನಮ್ಮ ಮಗ ಇನ್ನು ಮೇಲೆ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮಗ&quot;

ಎಂದು ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಹೇಳಲು ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳು ಕರೆತರುವರು. ಊರಿಗೆ ಮರಳಿದ ಮೇಲೆ 'ಧರ್ಮ ಪುರಿ ರಾಚಯ್ಯಪ್ಪನ ಭಿಕ್ಷವೋ' ಎಂದು ನಾಲ್ಕು ಜನ ನೀಲಾಗರರು ಸೇರಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸುವವರು.ಅವರಿಗೆಲ್ಲ ಅಂದು ವಟುವಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತರ್ಪಣೆಯಾಗಬೇಕು. ನೀಲಾಗರನಿಗೆ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಗಂಡಾಗದಿದ್ದರೆ ಯಾವ ಮಗನಿಗಾದರೂ ದೀಕ್ಷೆ ಕೊಡಿಸಬಹುದು. ಮಕ್ಕಳೇ ಇಲ್ಲವಾದಾಗ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ದತ್ತು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ನೀಲಾಗರರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎಡಗೈನವರು, ಬಲಗೈನವರು, ಕುಂಬಾರ ಶೆಟ್ಡರು, ಮಡಿವಾಳರು, ಹೆಗ್ಗಡೆಗೌಡರು ಈ ಮತದವರೇ ಹೆಚ್ಚು. ಕಷ್ಠ ಬಂದವರೆಲ್ಲ ಮಣೆ ಹಾಕಿ ಶಿಷ್ಯರಾಗಬಹುದು. ಮಳವಳ್ಳಿ ರಾಚಯ್ಯನ ಮನೆತನದವರು ಮಂಟೇದವರ ಒಕ್ಕಲಾದರು.
ಹೀಗೆ ಅವರ ಹೆತ್ತಯ್ಯ, ಮುತ್ತಯ್ಯನವರ ಕಾಲದ ಕಥೆ. ಇವರ ವಂಶದ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಮಕ್ಕಳೇ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ನೂರು ವರ್ಷದ ವೃದ್ದರಾದರು. ಮನೆಯದೀಪ ಉಳಿಯಲು ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಮಠಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಗುರುವಿನ ಪಾದ ಹಿಡಿದರು. ಸ್ವಶಮಿ 'ಕಪ್ಪು ಧೂಳ್ತ' ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣಿಗೆ ಹಾಕಿ ಸೇವಿಸಲು ಹೇಳಿದರು. ತೊಟ್ಟಿಲು ಸೇವೆಗಾಗಿ ಮಳವಳ್ಳಿ ಮಠಕ್ಕೆ ಬರಲು ಹೇಳಿದರು. ಒಂದು ಮಗುವು ಆಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಅವರ ಮನೆತನದವರು ಆ ಮಠಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ನಡೆದು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ದೈವದ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

==ತಂಬೂರಿ ದೊರೆತ ಕಥೆ==
ಕನಕಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಲಿಂಗಮಾರದಯ್ಯನು ಹೀಗೆಯೇ ಮಾದಯ್ಯನ ಪಂಥದಿಂದ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಬಂದವನು. ಮಂಟೇಸಿದ್ದಯ್ಯನು ಕಂಸಾಳೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತಂಬೂರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದವನು. ಲೌಕಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿಯೇ ತಂಬೂರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಉದ್ದೇಶ ಉಂಟು. ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಹಣಗಳಿಸುವ ಜಾಣತನವನ್ನು ಕೆಲವರು ಕಂಡು ಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ಒಕ್ಕಲಿನವರು ಎಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಆ ಗುರುವಿನ, ಅವರ ಶಿಷ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಚಯ್ಯ, ರಾಚಪ್ಪಾಜಿ, ಸಿದ್ದಪ್ಪಜಿ, ಸಿದ್ದಯ್ಯ, ಮಂಟೇದಯ್ಯ, ಮಂಟೇಲಿಂಗಯ್ಯ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳೆಲ್ಲವು ಈ ಮೂಲವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.
ನೀಲಗಾರರ ತಂಬೂರಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಠ ಸ್ವರೂಪದ ಜನಪದ ವಾದ್ಯ. ಎರಡು ಮೊಳೆ ಉದ್ದದ ಇದನ್ನು ಹಲಸಿನ ತುಂಡಿನಲ್ಲಿ ಕಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ ಮೊಂಟೇದವರು 'ಸರಸ್ವತಿ' ಎಂದೇ ಕರೆಯುವುದು. ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರಾದಯಕ್ಕೆ ಸಂಭಂದಪಡುವ ಈ ವಾದ್ಯವು ನೀಲಾಗಾರರಗೆ ದೊರಕ್ಕಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಆಧಾರ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರೇ ತಂಬೂರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಬಂದರು ಎಂಬ ಐತಿಹ್ಯವಿದೆ. ಸಿದ್ದಾಪ್ಪಾಜಿಯವರು ಹಲಗೂರು ಪಾವಡಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ತರಂಬೂರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹೋಗಿದ್ದರು. ಪವಾಡವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಿಸಿದ ಆ ತಂಬೂರಿ ನೀಲಗಾರರಗು ಬಂದಿತು ಎಂದು ಕೆಲವು ಗಾಯಕರ ಆಭಿಪ್ರಾಯ. ಮುತ್ತಾತ್ತಿರಾಯ ಮತ್ತು ಭಾಗವತದ ಆಂಜನೇಯ, ಸಿದ್ದಪ್ಪಾಜಿಯವರು ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲು ಬಂದಾಗ ಮುತ್ತತ್ತಿರಾಯರು ಮತ್ತು ಅವರ ನಡುವೆ ಅನೇಕ ಪವಾಡಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ತಮ್ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದವನು &quot;ಹಲಗೂರು ಪಾವಡಗೆದ್ದ ಸಿದ್ದಾಪ್ಪಾಜಿ&quot; ಎಂಬ ವಿಷಯ ತಿಳಿಯಲಾಗಿ ಮುತ್ತಾತ್ತಿರಾಯ ಕೊಡಲೇ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ ಬಿರುದಾದ ತಂಬೂರಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಿದ್ದಾಪ್ಪಾಜಿ ಸೇವೆ ಆದ ಮೇಲೆ ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರಾದಯದಂತೆ ಮತ್ತಿರಾಯನ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಲಾಗರರು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶೈವ-ವೈಷ್ಣವಗಳ ಸಂಗಮವನ್ನು ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ತನ್ನ ಗುರುವಾದ ಮೋಟೇಸ್ವಾಮಿಯವರ  ಈ ಪವಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಸಿದ್ದಾಪ್ಪಜಿಯವರು ಲೋಕದ ಮೇಲೆ ಹಾಡುತ್ತ ತಾಳ ತಂಬೂರಿಗಳೊಡನೆ ಗುರುಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಮೆರೆದು, ಆದರಿಂದಲೇ ಮಂಡೇಸ್ವಾಮಿಯವರದು 'ಕೂತ ಪಟ್ಟವಾದರೆ' ಸಿದ್ದಾಪ್ಪಜಿಯವರದು 'ದಳವಾಯಿಪಟ್ಟ' ತಮ್ಮ ದಳವಾಯಿಂದೇ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯವರು ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಕರೆದುಕೂಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಗಳ ಮಹಿಮೆಗಳ ಪ್ರಸಾರಕನಾದ ಸಿದ್ದಾಪ್ಪಾಜಿ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು. ಆ ಶಿಷ್ಯರು ತಾಳ ತಂಬೂರಿಗಳೊಡನೆ ಚಿಕ್ಕಲ್ಲೂರಿನಿಂದ ಕಪ್ಪಡಿಯವರೆಗೆ, ಚಾಮರಾಜನಗರದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನವರೆಗೆ ಭಕ್ತ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು. ಕನಕಪುರ, ಮಳವಳ್ಳಿ, ರಾಮನಗರ, ಚೆನ್ನಪಟ್ಟಣ, ಮದ್ದೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ಟಿ.ನರಸೀಪುರ,  ಪಾಂಡವಪುರ, ನಂಜನಗೂಡು, ಚಾಮರಾಜನಗರ, ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ, ಹೆಗ್ಗಡದೇವನ ಕೋಟೆ, ಹುಣಸೂರು ಮುಂತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀಲಾಗರರು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಮೈಸೂರು ನಗರದಲ್ಲಿಯೇ ಹತ್ತಾರು ಮಂದಿ ಕಲಾವಿದರು ವಿವಿಧ ಮೊಹಲ್ಲಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸಂಭಂದಪಟ್ಟಂತೆ ಮೂರು ಜಾತ್ರೆಗಳು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಚಕ್ಕಲ್ಲೂರು ಕಪ್ಪಾಡಿ ಹಾಗು ಬೊಪ್ಪ ಗೌಡನ ಪುರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಜಾತ್ರೆಗಳು ಮಂಡ್ಯ, ಮೈಸೂರು, ಹಾಸನ, ಕೊಡಗು, ಬೆಂಗಳೂರು, ಸೇಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ತಮ್ಮ ಗುರು ಪರಂಪರೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದರ್ಶನ, ಸೇವೆಗಳ ನೆಪದಲ್ಲಿ  ಕಲಾವಿದರ ಒಂದು ಗೋಷ್ಠಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶದ ಕಲಾವಿದರು ತಂಬೂರಿ ಹಿಡಿಡು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.  ಜೊತೆಗೆ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಶುದ್ಧ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿಸುತ್ತಾರೆ.
==ಕಥನ ಶೈಲಿ==
ನೀಲಗಾರರ ತಂಬೂರಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದು. ತಂಬೂರಿಯು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಮೊಳ ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹಲಸಿನ ಮರದಿಂದ ತಯಾರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಮೇಲು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಹೆಡೆ ಇಲ್ಲವೇ ಸಿಂಹದ ಮುಖವನ್ನು ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀಲಗಾರರು ತಾವು ಪಡೆದ ಪದಕ ಮತ್ತಿತರ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ನೇತು ಹಾಕಿರುತ್ತಾರೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಇವರು ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಗ್ಗರ ಮತ್ತು ಢಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬನೇ ನೀಲಗಾರ ಹಾಡುವಾಗ ಚಕ್ರಾಕಾರದ ಗಗ್ಗರಗಳನ್ನು ಎಡಗೈ ಹೆಬ್ಬೆರಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡು ತಂಬೂರಿಯ ಮೇಲೆ ಬಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ತಂತಿಯನ್ನು ಮೀಟುತ್ತಾನೆ. ಮೂವರು ನೀಲಗಾರರು ಹಾಡುವಾಗ ಮುಖ್ಯ ಗಾಯಕರು ತಂಬೂರಿ ಗಗ್ಗರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯರು ಕುಳಿತು ಅವರಲೊಬ್ಬ ತಾಳ ನುಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಢಕ್ಕೆಯನ್ನು ಬಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಹಿಮ್ಮೇಳ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. 
ನೀಲಗಾರರ ಹಾಡಿನ ರೀತಿ ಇತರೆ ವೃತ್ತಿಗಾಯಕರಿಗಿಂತ ತುಂಬ ಭಿನ್ನ. ಅಬ್ಬರವಿಲ್ಲದ ಆದರೆ ಸುಕೋಮಲ ರಾಗದ ಈ ಹಾಡುಗಳು ಕೇಳುಗರನ್ನು ಬೇರೊಂದು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆದಿವೆ. ಆರಂಭದ ಪಲ್ಲವಿಗಳು, ಕಥೆಯ ನಿರೂಪಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬಳಸುವ ವಿವಿಧ ರಾಗಗಳು, ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಏರಿಳಿತ ಪಡೆಯುವ ಹಲವು ಸಂಗತಿಗಳು ಮಹತ್ವದ ಸುಕೋಮಲ ಕಂಠ ಮತ್ತು ಆ ಕಂಠದ ಸಿರಿಯನ್ನು ಅವರು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ರೀತಿ ಅದ್ಭುತವಾದದ್ದು. ಇದರ ಕಾವ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾಡಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ನಡುನಡುವೆ ಮಾತ್ರ ಗದ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಕುಣಿತವಿಲ್ಲದ ಇವರ ಮೇಳಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವವಾದ ರಂಗಸ್ಥಳ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.

ನೀಲಗಾರರು ಹಾಡುವ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾವ್ಯ ಹಾಗೂ ತಾರ್ಕಿಕ ಕಾವ್ಯಗಳೆಂದು ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ &quot;ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಕಾವ್ಯ&quot; ಸೇರುತ್ತದೆ. ತಾರ್ಕಿಕ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಶ-ಲವರ ಕಥೆ, ಅರ್ಜುನ ಜೋಗಿ ಹಾಡು, ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣದ ಕಾಳಗ, ಲಿಂಗಾರಾಜುಮ್ಮ, ಚೆನ್ನಿಗರಾಮ, ಸಾರಂಗಧರ, ಗುಂಡುಬ್ರಹ್ಮಯ್ಯ, ಅಕ್ಕನಾಗಮ್ಮ, ಭುಜನಮ್ಮ, ಚೆನ್ನಬಸಣ್ನ ಬಾಲನಾಗಮ್ಮ, ಚೆಲುವರಾಯ, [[ಬಿಳಿಗಿರಿರಂಗ]], ನಂಜುಡೇಶ್ವರ, ಕಾರುಗಹಳ್ಳಿ, ಬಾಲನಾಗಮ್ಮ, ಕತ್ತಲರಾಯನ ಕಥೆ, ಮುಡುಕು ತೊರೆಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ, ಮೈದುನರಾಮಣ್ಣ, ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಯ್ಯ, ಬಂಜೆ ಹೊನಮ್ಮ, ಹರಳಯ್ಯನವರು ಕಥೆ, ಮಾತಾಗಿಕಾಳಗ, ಬಾಣಾಸುರವಥೆ, ಸತ್ಯವ್ರತ ಮೊದಲಾದ ಕಥೆಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ

==ಮಂಟೇ ಸ್ವಾಮಿ ಕಾವ್ಯದ ಸಾಲುಗಳು==
'ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಕಾವ್ಯವು' ಆಳ ಮತ್ತು ಹರಹುಗಳೆರಡರಲ್ಲಿಯು ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದದು. ಈ ಕಾವ್ಯವು ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

೧)ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರ ಸಾಲು

೨)ಸಿದ್ದಪ್ಪಾಜಿಯ ಸಾಲು

೩)ರಾಚಪ್ಪಜಿಯ ಸಾಲು

೪)ಚಿಕ್ಕಲ್ಲೂರು ಸಾಲು

==ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರ ಸಾಲು==
ಕಲ್ಯಾಣ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಒಕ್ಕಳ ಅಕ್ಕಿ, ಒಂದು ಬದನೇಕಾಯಿ, ಒಂದು ಮಾನ ತೊಗರಿಬೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ತೊಂಬತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಗಣಗಳಿಗೆ ದಾಸೋಹವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ ಎಲ್ಲರಿಂದಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುರು ಎಂದು ಹೊಗಳಿಸಿಕ್ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ತಮಗೊಬ್ಬ ಗುರುವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕೊರಗು ಪ್ರಭಲವಾಗಿತ್ತು. ನಮಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುರು ಇಲ್ಲವಲ್ಲೆ-ನೀಲಲೋಚನೆ ಎಂದು ಕೊರಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಡದಿ ನೀಲಮ್ಮನೊಡನೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. ನೀಲಮ್ಮನು ನಿಮಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನಾದ ಗುರು ಇರುವರು ಆನೆಗಾತ್ರದ ಪಂಚಲೋಹದ ಗಂಟೆ ಮಾಡಿಸಿ ನಾಲಿಗೆ ಆಡಿಸದೆ, ಕಲ್ಯಾಣ ಪಟ್ಟಣದ ಕಡೆ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನೇತು ಹಾಕಬೇಕು. ನಿಮಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುರು ಬಂದಾಗ &quot;ನಾಲಿಗೆಗಿಲ್ಲದ ಗಂಟೆ ಸಪ್ತ ನಾದ ಮಾಡುವುದು&quot; ಎಂದಾಗ ಬಸವೇಶ್ವರರು ಹಾಗೆಯೇ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣ ಪಟ್ಟಣದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ತೂಗು ಹಾಕಿದರು. &quot;ನಮಗೆ ಗುರು ಸ್ವಾಮಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ತಪಸ್ಸು&quot; ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂದು ನಮ್ಮ ಪ್ರಭುದೇವರು ಯಾವ ರೂಪ ತಾಳಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ, 'ಕೈಯ್ಯುವೆ ಸೊತ್ತುಗಳು, ಕಾಲುವೆ ಕಂಟುಗಳು, ಕಣ್ಣು ಕುರುಡುಗಳು, ಕಿವಿಲಿ ಭಂಗೀಸೊಪ್ಪು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸುರಿಗಳಿಗೆ, ಮೈಯಲ್ಲಿ ಕಜ್ಜಿ, ತಿರಿ ಸಹಿತ ಸತ್ತ ಬಸವನ ಚರ್ಮ ಹೊದಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸತ್ತ ಎಮ್ಮೆ ಕರವ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ಕೊಂಡು ಕೈಲಾಸದಿಂದ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಬಂದರಂತೆ. ಹರಳಯ್ಯನವರ, ಬೂದಿ ಗುಡ್ಡೆಯ ಮೇಲೆ ಪವಡಿಸಿ 'ಭಂಗಿ ಫಲಹಾರ' ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸತ್ತೆಮ್ಮೆಯ ಕರು ಎದ್ದು ಮೇಯುತ್ತಿದೆ, ಆಗ ನಾಲಿಗೆ ಇಲ್ಲದ ಗಂಟೆ ನಾದ ಸಪ್ತ ಮಾಡಿತು. ಗಣಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಬಸವೇಶ್ವರರಿಗೆ ಈ ನಾದ ಕೇಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮ ಗುರು ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ಕಲ್ಯಾಣದ ಕಡೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಪಹರೆಯವರನ್ನು ಕೇಳಿದರು. ಅಯ್ಯ ಏಳೇಳು ಲೋಕ ಆಳಿ ಬಂದಿದ್ದೀವಪ್ಪ ತುಂಬ ಹಸಿವಾಗಿದೆ ಒಳಗೆ ಬಿಡಿ ಎಂದಾಗ ಕಾವಲಿನವನು ಅವರನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಕಾವಲಿನವರು ಮೂರು ಗುದ್ದು ಹೊಡೆದು ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ತಳ್ಳಿದರು. ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ಬೂದಿಗಡ್ಡೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ಗುಡಿಗುಡಿ ಸೇದುತ್ತಾ ಕುಳಿತರು. ನಾಲಿಗೆ ಇಲ್ಲದ ಗಂಟೆ ಮತ್ತೆ ನಾದ ಮಾಡಿತು. ಈ ಬಾರಿ ಬಸವೇಶ್ವರರು ನೀಲಮ್ಮನವರು ಆ ನಾದವನ್ನು ಕೇಳಿಸಿ ಕೊಂಡರು. ತಮ್ಮ ದೊಡ್ಡ ಗುರು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ, ಎಂದು ಕಡೆಯ ಬಾಗಿಲ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿ ಬಂದರು. ಕಾವಲಿನವರನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ ಬೂದಿಗಡ್ಡೆಯ ಕಡೆ ಧಾವಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಗುರು ಪಾದಕ್ಕೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ಎರಗಿ, ಬೂದಿಗುಡ್ಡೆ ಒಳಗೆ ಹೊಕ್ಕಿ ಪವಡಿಸಬಹುದೆ? ಚಿನ್ನದ ಗುರು ಮಠ ಇರಲಿಲ್ಲವೆ? ಬೆಳ್ಳಿ ಗುರು ಮಠ ಇರಲಿಲ್ಲವೆ? ದಯಾಮಾಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ಗುರು ಮಠಕ್ಕೆ ಎಂದರು. ಆಗ ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ಏಲೈ ಬಸವಣ್ಣನವರೇ, ನೀಲಮ್ಮನವರೆ, ನಿಮ್ಮ ಗುರು ಮಠಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ನಿಮ್ಮ ಗುರುಮಠ ಲಯವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಯಾಣ ಪಟ್ಟಣ ಹಾಳಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ನಾವು ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಬಸವೇಶ್ವರರು &quot;ಸರ್ವಥಾ ತಪ್ಪು, ದಯಾಮಾಡಿಸಬೇಕು&quot; ಎಂದು ಎರಡು ಪಾದ ಹಿಡಿದರು, ಪಾದಗಳೇ ಕಿತ್ತು ಬಂದವು. ಎರಡು ರಟ್ಟೆ ಹಿಡಿದರು, ಆ ರಟ್ಟೆಗಳೆ ಕಿತ್ತು ಬಂದವು. ರುಂಡ ಹಿಡಿದರು, ರುಂಡಗಳೇ ಕಿತ್ತು ಬಂದಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಗುರುವಿನ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳನ್ನೇ ಕಾವಿ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಗಂಟು ಕಟ್ಟಿ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬಸವೇಶ್ವರರು ಹೊತ್ತು ಕೊಂಡರು. ನೀಲಮ್ಮನವರು ಸತ್ತ ಎಮ್ಮೆಯ ಕರುವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಕೊಂಡರು. ಜಂಗಮರಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ನಡು ಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಬಂದರು. ಲಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ತೊಂಬತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಜಂಗಮರಿಗೆ ಇನ್ನಿಲ್ಲದ ಸಿಟ್ಟು ಬಂತು ಈ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಎಡೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮೇಲೆದ್ದು ಅವರೆಲ್ಲ ಕಲ್ಯಾಣ ಪಟ್ಟಣದ ಕೊಳಕ್ಕೆ ಮೀಯಲು ಬಂದು ಬಿಟ್ಟರು. ಕಾವಿಯ ಬಟ್ಟೆಯ ಗಂಟನ್ನು ನಂದಿ ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಿ &quot;ನಿಮ್ಮ ನಿಜರೂಪವನ್ನು ತೋರಬೇಕು ಧರ್ಮಗುರುವೇ&quot; ಎಂದು ಬೇಡಿದರು. ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ಅವರ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಆ ನಂದಿ ಮಂಚದ ಮೇಲೆ 'ಪರಂಜ್ಯೋತಿ' ಎಂದು ಕರೆದರು. ಲಕ್ಷದ ತೊಂಬತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಗಣಗಳೆಲ್ಲ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಸಿಟ್ಟಾಗಿ ಹೊರಟು ಹೋದರು. ನನಗೆ ಶರಣರನ್ನುಕರುಣಿಸಬೇಕು, ಎಂದು ಬೇಡಿದರು. ಒಂದು ಬುತ್ತಿ ತುಂಬೆ ಪುಷ್ಪ  ಬಂತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷದ ತೊಂಬತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಶರಣರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಗುರುವಿನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಬಸವೇಶ್ವರರು &quot;ಕಲ್ಯಾಣ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ನೀವೇ ಆಳಿರಿ, ನಮಗೆ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಣೆ ಪಾಲಿಸಿ&quot; ಎಂದು ಕೇಳಿ ಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ತಮಗೆ ಉಚಿತವಾದ ನೆಲೆಯೊಂದನ್ನು ಅರಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿ &quot;ನಿಮ್ಮ ಬಳಿ ಇರುವ ಜ್ಞಾನವನ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ತಂದು ನನ್ನ ಜೋಳಿಗೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಹತ್ತಿರ ಇರುವ ರಾಚಪ್ಪಯ್ಯನ ಶಿಶು ಮಗನ ಕೊಡಿ, ಫಲಾರಯ್ಯನ ಶಿಶುಮಗನ ಮಾಡಿಕೊಡಿ, ಚೆನ್ನಾಜಮ್ಮನ ಶಿಶುಮಗಳ ಮಾಡಿ ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಸುರಮ್ಮ ಮತ್ತು ಕೂಡಲಸಂಗಮ ದೇವರು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರರಾದ ರಾಚಪ್ಪಜಿಯವರನ್ನು ಬಸವೇಶ್ವರರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವಾಗ ಅವರ ಮದುವೆ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಾಡಿಸುವಂತೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದರು. ಅವರೂ ಒಪ್ಪಿದರು. ತಾವು ಬಯಸಿದ ಶಿಷ್ಯವರನ್ನು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪಡೆದು ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ಕಲ್ಯಾಣದ ಕಡೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಕಡೆ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಎಡೆಯ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದ ಜಂಗಮರೆಲ್ಲ ಕಾದಿದ್ದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಲಿಂಗ ಮಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಮಾಯವಾದ ಲಿಂಗವನ್ನು ಕೊಡುವಂತೆ ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರನ್ನು ಬೇಡಿದರು. ಆಗ ಸ್ವಾಮಿ ಯಲ್ಲಪ್ಪ ನೀವು ಯಾವಾಗ ಎಡೆಬಿಟ್ಟು ಹೋದಿರೋ ಆವಾಗಲೇ ನಿಮ್ಮ ಲಿಂಗ ಮಾಯವಾಗಿ ಹೋಯ್ತು. ಇನ್ನು ಲಿಂಗ ದೊರೆಯಾಲಾರದು ನಿಮಗೆ ಎಂದು ಕಲ್ಯಾಣದಿಂದ ಹೋದರು.

=ಘನನೀಲಿ ಸಿದ್ದಯ್ಯ=
ಬಾಲಕೆಂಪಣ್ಣನನ್ನು ಕುಂದೂರು ಬೆಟ್ಟದ ಕಾಳಿಂಗನ ಗವಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ತುಂಬಿ &quot;ಬಟುವಾಯಿತು&quot; ರಾಜ ಬೊಪ್ಪಣಪುರದಲ್ಲಿ ಪರಂಜ್ಯೋತಿ ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ನಿದ್ರೆತಿಳಿದೆದ್ದರು. ಇಬ್ಬರು ಸ್ವಾಮಿಗಳನ್ನು,ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಯ್ಯನನ್ನು ಕರೆದು&quot;ಒಬ್ಬ ಶಿಷ್ಯನ ಪಡದು ಕಾಳಿಂಗನ ಗವಿಗೆ ಕೂಡಿಬಿಟ್ಟೆ. ಅವನನ್ನು ಕರೆತನ್ನಿ&quot; ಎಂದರು. ನೂರೊಂದು ಬಿರುದುಗಳೊಡನೆ ಅವರು ಹೋಗಿ ಎಳೆಯ ಮಾವಿನ ಮರದ ಹತ್ತಿರ  ನಿಂತು 'ಕೆಂಪಣ್ಣಾ ಕೆಂಪಣ್ಣಾ' ಎಂದು ಕೂಗಿದರು ಉತ್ತರ ಬರಲಿಲ್ಲಿ,ಗುರುವಿಗೆ ಬಂದು ಹೇಳಿದರು.ಕರೆಯುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಗುರು ಹೇಳಿ ಕೊಟ್ಟರು.&quot;ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡೋರ ಮಠದ ದಳವಾಯಿ ಘನನೀಲಿ ಸಿದ್ದಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ಬನ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆದರು.ಕೂಗಿದಂಥ ಕೂಗು ಅರಿವಾಯಿತು ಕಾಳಿಂಗನ ಗವಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಿದ್ದಯ್ಯನಿಗೆ,

ಗುರವೆ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷದಿಂದ ಏನು ಎತ್ತ ಎನ್ನಲಿಲ್ಲ ನಿನಗೆ ಅನ್ನವಿಲ್ಲ

ಕಣ್ಣಿಗೆ ನಿದ್ದರ ಇಲ್ಲ ಸಲಿಸಿದೆನೆಂದರೆ ಭಂಗಿ ಫಲಾರವಿಲ್ಲ

ಈ ನಿನ್ನ ಪಾದದ  ಕರುಣೆ ಮಂಡೆ ಮೇಲಕೆ ಒದಗಿತಯ್ಯ

ಎಂದು ಕಣ್ಣು ತೆರೆದ ಘನನೀಲಿ ಸಿದ್ದಯ್ಯ

ಅವನಿಗೆ ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಹನ್ನೆರಡು ಆಳುದ್ದ ಮೂಗುತ್ತಾ ಬೆಳುದದೆ

ಮೂಗಿನ ಮೇಲೆ ಮೂರಾಳುದ್ದ ಮೂಗುತ್ತಾ ಬೆಳುದದೆ

ಹೆಕ್ಕತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತಿ ಮರ ಬೆಳೆದಿದೆ

ಕಿವಿ ಉರುಳಲ್ಲಿ ಶಕುನದ ಹಕ್ಕಿ ಮರಿಮಾಡದೆ

ಕಣ್ಣಿನ ರೆಪ್ಪೆ ಒಳಗೆ ಹೆಗ್ಗಡಜ ಮರಿ ಮಾಡದೆ

ಮೂಗಿನ ಉರುಳಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೇನು ಕಟ್ಟಿದೆ

ನಡುನಾಲಿಗೆ ಒಳಗೆ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಮರ ಹುಟ್ಟಿವೆ ಸ್ವಾಮಿ

ಕಂಕಳ ಸಂದೀಲಿ ಗರುಡ ಮರಿ ಮಾಡಿದೆ

ಎಡದಲ್ಲಿ ಬಲದಲ್ಲಿ ಕಾಳಿಂಗ ಸರ್ಪ ಮರಿ ಮಾಡಿದೆ

ಹಾವಿನಲ್ಲಿ ಹಾಸಿಗೆ ನನಗೆ ಚೇಳಿನಲ್ಲಿ ತಲೆದಿಂಬು

ಹೆಬ್ಬಾವಿನ ಹಾಸಿಗೆ ಚಿರುಚಿಮ್ಮನ ಹೊದಿಕೆ ನನಗೆ

ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಹೆಬ್ಬಾವು ನನಗೆ ಗಬ್ಬದ ಲಿಂಗಯ್ಯನಲ್ಲೋ

ಉಗುರು ಕಣ್ನು ಜಲದ ಪರ್ಯಂತ ಇಳಿದು ಹೋಗ್ಯವೆ ಸ್ವಾಮಿ

ನನ್ನ ನೂರೊಂದು ಕಿರಿಜಡೆ ಗವಿತುಂಬ ಅಂಬಾಗಿ ಹರಿದಿದೆ

ನಾನು ಹ್ಯಾಗೆ ಎದ್ದು ಬರಲಿ ನಮ್ಮ ತಂದೆ ಮಂಟೇದ ಸ್ವಾಮಿ

ನೀಲಯ್ಯ ಸಿದ್ದಯ್ಯಸ್ವಾಮಿಯ ಗುರುವನ್ನು ನೆನೆದನು ತನ್ನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಕಾಳಿಂಗನ ಗವಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುಟುರನ್ನು ಹೊಡೆದನು.
ಆ ಭಂಯಕರ ಸಿಡಿಲ ಧ್ವನಿಗೆ
ಕುಂದೂರು ಬೆಟ್ಟ ಹೊಡೆದು ಜಜ್ಜರಿದು ಹೋಯಿತು

ಅಲ್ಲಿರುವ ಕಾರನವಿಲು,ಕನ್ನನವಿಲು ಏಕದಾಲಿ ಗೀಜಗ

ದಾರಿಗರವ ಮುದ್ದಾನೆ ಹೆದರಿ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಹೀದವಂತೆ

ನೆತ್ತಿ, ಮೇಲಿದ್ದ ಆಳುದ್ದ ಮೂಗುತ್ತ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿ ಹೋಯಿತಂತೆ

ಗವಿಯ ಬಾಗಿಲ ಬಂಡೆ ಉರುಳಿಕೊಂಡು ಎಲ್ಲಿಗೋ ಹೋಗಿ ಬಿದ್ದಿತು

ಸ್ವಾಮಿಯ ಗಟುರಿಗೆ ಎಳೆಯ ಮಾವಿನ ಮರದ ಬಳಿ ನಿಂತಿದ್ದ

ಮೂರು ಜನ ಶರಣರಿಗೆ ಮಾನನಡುಕ ಉಂಟಾಗಿ
 
ಆದಿಬೊಪ್ಪ ಗೊಂಡನಪುರಕ್ಕೆ ಓಡಿಬಂದರು

ಗುರು ಮಂಟೇಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ತಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ದಳವಾಯಿ
 
ಆರುಗಳಿಗೆ ಮೂರು ಜಾವಕೆ

ತಾನಗಿಯೇ ಬರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ಬೊಪ್ಪಗೌಡನಪುರಕ್ಕೆ ಬರುವ 'ಗ್ಯಾನವನ್ನು' ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡೋರ ಪಾದಕ್ಕೆ ಶಿಷ್ಯನಾದ ಸಿದ್ದಾಪ್ಪಜಿ ಗವಿಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಗುರುಪಾದಕ್ಕೆ 'ಉಲ್ಪೆ' ಯಾಗಿ ಬೆಟ್ಟದ ಹಾವು ಚೋಳನ್ನೆಲ್ಲ ಹೊರೆಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಟು ಹೊರಟರು. ಮಠದಲ್ಲಿ ಕರಿಕಂಬಳಿ ಗದ್ದುಗೆ ಸಿದ್ದವಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಕಂಡುಗ ಸಾಂಬ್ರಣಿ ಬೇಯಿಸಿ ಕಳಸ ಕನ್ನಡಿ ತಯಾರು ಮಾಡಿ ವಿಭೂತಿ ಆಧಾರ ಮಾಡಿ ಕಪ್ಪಿನ ಬೊಟ್ಟು ಕಾವಿ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ, ಗುರು ಬೋಧನೆ ಮಾಡಿ, ಬೇವಿನಕಾಯಿ ಗಾತ್ರದ ಲಾಂಛಣ ಕಟ್ಟಿದರು. ಶಿಷ್ಯನನ್ನು 'ಘನಲೀಲೆ', ಸಿದ್ದಯ್ಯ' ಎಂದು ಕರೆದರು.

ಒಕ್ಕಳ ಗಂಟ ಹುಲ್ಲೆ ಚರ್ಮ

ಹಕ್ಕಿಯ  ಗೂಡು ಹಕ್ಕಿಯ ಪಾಜಿ

ಬಾರಿ ಕಂಡಾಯವಂತೆ ಬಟುವಿನ ಕೀರಿಟವಂತೆ

ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಹೊದ್ದರಂತೆ ಹುಲಿಯ ಚರ್ಮಗಳ

ಪಾದಕೆ ಉಕ್ಕಿನ ಮುಳ್ಳಾಗೆ-ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ತಿರುಶೈಲ

ಆಲಗಿನ ಪವ್ವಡವಂತೆ ಶೂಲದ ಪವ್ವಡವಂತೆ

ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಸರವೈದು ಭದ್ರಾಕ್ಷಿ ಸರವೈದು

ಹತ್ತು ಹಲವು ಬಿರಿದಿನ ಜೊತೆಗೆ ಉರುಸಂಗಿ ಕೊರಡನ್ನು ತೆಗೆದು ಬಲಗೈಗೆ ಕೊಟ್ಟರು. ಎಡಕೈಲಿ ಜಾಗಟೆ, ಬಲಕೈಲಿ ಢಮರುಗ,

ನೂರೊಂದು ಕಿರುಜಡೆ ಜೋಲುತಾವೆ ವಾಲುತಾವೆ

ನೀಲಿ ಬಂದು ವಾಲಾಡುತ್ತಾರೆ

ನೀಲಿಯಾವಾತಾರದಲ್ಲಿ

ಕಳ್ಳಿ  ಹಾಲು ಕಂಡುಗ ಸೇವಿಸಿದರು. ಎಕ್ಕದ ಹಾಲು ಇಕ್ಕಂಡುಗ ಸೇವಿಸಿದರು. ಹುಣಸೆ ತೆರೆಗಂಡುಗ ಸೇವಿಸಿದರು. ಸುಣ್ಣದ ತಿಳಿ ಮೂಗಂಡುಗ ಸೇವಿಸಿದರು. ಹಸಿಯ ಭಂಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ಕಂಡುಗ ಹೀಗೆ ಲೀಲೆಯವತಾರದಲ್ಲಿ ಮದವೆದ್ದ ಮದ್ದಾನೆಯಾಗಿ ತೂಗುತ್ತಾ ಬಾಗುತ್ತ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪಾದಕೆ ಶರಣು ಮಾಡಿದ ಘನಲೀಲೆ ಸಿದ್ದಯ್ಯ. ಗುರು ಮಂಟೆದ ಒಡೆಯರು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಬೀಗಿದರು.
== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
#ಗೊ.ರು. ಚನ್ನಬಸಪ್ಪ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳು, ಬೆಂಗಳೂರು

{{ಜನಪದ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಬಯಲಾಟಗಳು}}

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]]
[[ವರ್ಗ:ಎಸ್.ಡಿ.ಎಂ. ಉಜಿರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳು]]</text>
      <sha1>nrao93yrr6w42swj42sz7kco427439f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431716</id>
      <parentid>1431715</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T14:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasadchandu</username>
        <id>56721</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1431716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42094" sha1="1wzefy4vxnykshugnprbh93hk5acjm1" xml:space="preserve">ದಕ್ಷಿಣ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಜನಪದ ಗಾಯಕರಲ್ಲಿ [[ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ]] ಪರಂಪರೆಗೆ ಸೇರಿದ '''ನೀಲಗಾರರು''' ಪ್ರಮುಖರಾದವರು. ಇವರು '''ರಾಜಮನೆತನ''', ಲಿಂಗಾಯತ, ಒಕ್ಕಲಿಗ/ಗೌಡ, ಆಚಾರರು, ಕುರುಬರು, ಮಡಿವಾಳರು, ಹೊಲೆಯ ಮತ್ತು ಮಾದಿಗ ಸಮುದಾಯದವರು.

ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ''' ಮೈಸೂರು ರಾಜಮನೆತನ ''' ಮತ್ತು ''' ಶಕರಾಯಪಟ್ಟಣದ ರಾಜಮನೆತನ ''' ಹಾಗೂ ''' ವಿಜಯನಗರದ ರಾಜಮನೆತನ '''


ಹಾವಿನ ಹೆಡೆ,ಅಥವಾ ಸಿಂಹಮುಖದ ಮಟ್ಡಸವಾದ ತಂಬೂರಿ ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ವಾದ್ಯ. ನಾಲ್ಕು ತಂತಿಯ ಈ ವಾದ್ಯವನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಇವರು ತಾಳ ಮೇಳಗಳೊಡನೆ ಸುವಿಸ್ತಾರ ಲಾವಣಿಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪು ಮುಂಡಾಸು, ಮೈ ಮೇಲೆ ಬಣ್ಣದ ನಿಲುವಂಗಿ, ಶುಭ್ರವಾದ ಕಚ್ಚೆಯ ಪಂಚೆ, ನಡುವಿಗೆ ಸುತ್ತಿದ ವಸ್ತ್ರಗಳೊಡನೆ ಅತ್ಯಂತ ಠೀವಿಯಿಂದ ಈ ಕಲಾವಿದರು ಹೊರಗೆ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭೂತಿ ಗಂಧ ಎರಡನ್ನೂ ಇವರು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೊರಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಮಣಿಗಳು ಇರುತ್ತದೆ. ಲೀಲೆಗಾರರು ಎಂಬ ಪದವೇ ನೀಲಗಾರರು ಎಂದಾಗಿದೆ. ಲೀಲೆಗಾರರು ಎಂದರೆ ಗುರುವಿನ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಹಾಡುವರು ಎಂದರ್ಥ. ನೀಲಗಾರರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಹರಿಜನರೇ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದಂತೆ ಕುರುಬರು, ಅಕ್ಕಸಾಲಿಗರು, ಕುಂಬಾರರು ನೀಲಗಾರರಾಗಿರುವುದುಂಟು. ಇವರು ತಮ್ಮನ್ನು ಸಿದ್ದಪ್ಪಾಜಿಯ ಗುಡ್ಡಗಳು ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನೀಲಗಾರರಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧ. ಸಾಧರಣ ನೀಲಗಾರರು ಮತ್ತು ತಂಬೂರಿ ನೀಲಾಗರರು ಎಂದು. ಸಾಧರಣ ನೀಲಗಾರರು ಕೇವಲ ಗುಡ್ಡರು. ಇವರು ಕಾವ್ಯ ಅಥವಾ ಪದಗಳನ್ನು ಹಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಅಲ್ಲದೇ ಇವರಿಗೆ ಒಂದು ರುದ್ರಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂಬೂರಿ ನೀಲಾಗರರು ದೇವರ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

==ಮೇಳದ ಇತಿಹಾಸ==
ನೀಲಗಾರರು [[ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ]] ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದವರಾದ್ದರಿಂದ ಮಂಟೇದವರು ಮಂಟೇದಯ್ಯ,ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಂಟೆಲಿಂಗಯ್ಯ ಎಂಬುದು ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರ ಹೆಸರು. 'ಮಂಟಾಡು' 'ಮುಂಟಾಕೊ' ಎಂಬ ಶಬ್ದಗಳಿವೆ. ಓಲಾಡು, ಉರುಳು, ಒರಗು ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿದೆ. ಕಲ್ಯಾಣದಿಂದ ಮಳವಳ್ಳಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದ ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರಿಗೆ ಯಾವ ನಾಮಕರಣವು ಅಗಿರಲಿಲ್ಲಿ. ಅವರು ಮಳವಳ್ಳಿ ಸಮೀಪದ ಆದಿಹೊನ್ನನಾಯಕನಹಳ್ಳಿಗೆ ಬಂದಾಗ 'ಬಳೆಯ ಮುದ್ದಮ್ಮ ತಾಯಿ' ಕಂಚಿನ ಹಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಮಂದೆ ಹಾಲು ಕರೆಯುತ್ತಿದಳು. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಭಿಕ್ಷೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರ ಶಂಕು, ಜಾಗಟೆಗಳ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿ ಹಸು ಬೆದರಿತು.

&quot;ಹಸುವಾದರೆ ಬೆದರಿತಂತೆ
 
ಅಡ್ಡ ಒದೆತ ಒದ್ದಿಂತೆ

ಕಂಚಿನ ಹಂಡೆ ಹೊಡೆದು ಹೊಯ್ತು

ಕರೆದ ಹಾಲು ಚೆಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ತು&quot;

ಬಳೆಯ ಮುದ್ದಮ್ಮನಿಗೆ ಸಿಟ್ಟು ಬಂದು-

&quot;ಹಾಳಾದ ಮಂಟ್ಹೋದಯ್ಯ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗು&quot;

ಎಂದು ರೇಗಿದಳು. ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ಅದೇ ನಾಮಕರಣವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. 'ಕ' ಪ್ರತಿ 'ಗ' ಪ್ರತಿ ಮತ್ತು 'ಚ' ಪ್ರತಿ ಈ ಮೂರರಲ್ಲೂ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಬಂದಿದೆ. ಮಂಟ್ಹೋದ, ಮಂಟಾಕೊ ಶಬ್ಧ ಉರುಳಿದ, ಒರಗಿದ, ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದ, ತೀರಿಕೊಂಡ ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಹೆಸರೇ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಗೆ ಉಳಿಯಿತು ಎಂದು ಜಾನಪದ ಕಾವ್ಯಗಳು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತವೆ. ಮಳವಳ್ಳಿ ಬಳಿಯ ಬೊಪ್ಪಗೌಡನ ಪುರದ ಮಠವನ್ನು ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಮಠವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

==ನೀಲಾಗರರ ದೀಕ್ಷೆ==
ನೀಲಾಗರರು ತಮ್ಮನ್ನು ಸಿದ್ದಾಪ್ಪಾಜಿಯ ಗುಡ್ಡರು ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಎರಡು ತಂಡಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ಮನೆತನ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅನೇಕ ಒಕ್ಕಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹಾಡದವರು, ಒಂಟಿ ಮಣಿಯನ್ನು ಹಾಡುವವರು ಮೂರು ಮಣಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಅವರ ಗುರು ಕೊಟ್ಡ ಲಾಂಛನಗಳು. ಹಾಡುವ ಪದ್ದತಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಡೆದು ಬಂದಿಲ್ಲ. ಒಂದೊಂದು ಒಕ್ಕಲಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮಗ ಮಾತ್ರ ಈ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಸ್ವಾಮಿಯ ವಾರದಂದು, ಗದ್ದುಗೆ ಪೊಜೆ ಮಾಡುವಾಗ ಗುರು ಮನೆಗೆ 'ಎದೆಕಟ್ಟಿ' ಹೋಗುವಾಗ ಮೂವತ್ತೊಂದು ಮಣಿಗಳ ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಸರವನ್ನು ಧರಿಸುವನು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಆತನ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಕ್ಕಳು ತೊಟ್ಟಿಲ ಶಿಶುವೆಲ್ಲ ಅವನ ಒಕ್ಕಲು. ಮನೆಯ ಹಿರಿಯ ಮಗನ್ನು ಹುಟ್ಟಿದ ಎಳು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಶ್ರೀ ಮಠಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ದೀಕ್ಷೆ ಕೊಡಿಸಲಾಗುವುದು. ದೀಕ್ಷೆ ಬೊಪ್ಪಗೌಡನ ಪುರದ ಮಠದಲ್ಲೋ, ಮಳವಳ್ಳಿ ಮಠದಲ್ಲೋ, ಜಾತ್ರೆಗಳು ನಡೆಯುವ ಕಪ್ಪಡಿ ಚಿಕ್ಕಲ್ಲೋರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೋ ಆಗಬಹುದು. ಗುರುವು ಆ ಶಿಶುವನ್ನು ಅರಸಿ ಕೊರಳಿಗೆ ಮಣಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವನು.

ಓಂ ನಮೋ ಹರಹರ

ಸಕಲ ಕಂಟಕ ನವಾರ್ಯ

ಪರು ಜ್ಯೋತಿ ಪ್ರಕಾಶ
                                                                  
ಜಗಳ ಆಡೋತಕ್ಕೆ ಹೋಗ ಬೇಡ
 
ಕೆಟ್ಡ ಬೊಗಳ ಬೈಬೇಡ

ನೀನು ಭಿಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದರಲ್ಲಿ

ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಅನ್ನ ಹಾಕು

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮುಂಗೈಗೆ ಜೋಳಿಗೆ, ಕಂಕುಳಿಗೆ ಬೆತ್ತ ಕೊಟ್ಡು ಆಗಲೇ ನಾಲ್ಕು ಮನೆ ಭಿಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗುರುಗಳು ಕಂಕಣ ಬಿಚ್ಚಿ ಹೋಗಪ್ಪ ಮನೆಗೆ ಎನ್ನುವಾಗ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ.

&quot;ಇವನು ಯಾರ ಮಗ&quot;

&quot; ಇದುವರೆಗೆ ನಮ್ಮ ಮಗ ಇನ್ನು ಮೇಲೆ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮಗ&quot;

ಎಂದು ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಹೇಳಲು ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳು ಕರೆತರುವರು. ಊರಿಗೆ ಮರಳಿದ ಮೇಲೆ 'ಧರ್ಮ ಪುರಿ ರಾಚಯ್ಯಪ್ಪನ ಭಿಕ್ಷವೋ' ಎಂದು ನಾಲ್ಕು ಜನ ನೀಲಾಗರರು ಸೇರಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸುವವರು.ಅವರಿಗೆಲ್ಲ ಅಂದು ವಟುವಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತರ್ಪಣೆಯಾಗಬೇಕು. ನೀಲಾಗರನಿಗೆ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಗಂಡಾಗದಿದ್ದರೆ ಯಾವ ಮಗನಿಗಾದರೂ ದೀಕ್ಷೆ ಕೊಡಿಸಬಹುದು. ಮಕ್ಕಳೇ ಇಲ್ಲವಾದಾಗ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ದತ್ತು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ನೀಲಾಗರರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಎಡಗೈನವರು, ಬಲಗೈನವರು, ಕುಂಬಾರ ಶೆಟ್ಡರು, ಮಡಿವಾಳರು, ಹೆಗ್ಗಡೆಗೌಡರು ಈ ಮತದವರೇ ಹೆಚ್ಚು. ಕಷ್ಠ ಬಂದವರೆಲ್ಲ ಮಣೆ ಹಾಕಿ ಶಿಷ್ಯರಾಗಬಹುದು. ಮಳವಳ್ಳಿ ರಾಚಯ್ಯನ ಮನೆತನದವರು ಮಂಟೇದವರ ಒಕ್ಕಲಾದರು.
ಹೀಗೆ ಅವರ ಹೆತ್ತಯ್ಯ, ಮುತ್ತಯ್ಯನವರ ಕಾಲದ ಕಥೆ. ಇವರ ವಂಶದ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಮಕ್ಕಳೇ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ನೂರು ವರ್ಷದ ವೃದ್ದರಾದರು. ಮನೆಯದೀಪ ಉಳಿಯಲು ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಮಠಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಗುರುವಿನ ಪಾದ ಹಿಡಿದರು. ಸ್ವಶಮಿ 'ಕಪ್ಪು ಧೂಳ್ತ' ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣಿಗೆ ಹಾಕಿ ಸೇವಿಸಲು ಹೇಳಿದರು. ತೊಟ್ಟಿಲು ಸೇವೆಗಾಗಿ ಮಳವಳ್ಳಿ ಮಠಕ್ಕೆ ಬರಲು ಹೇಳಿದರು. ಒಂದು ಮಗುವು ಆಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಅವರ ಮನೆತನದವರು ಆ ಮಠಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ನಡೆದು ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ದೈವದ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

==ತಂಬೂರಿ ದೊರೆತ ಕಥೆ==
ಕನಕಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಲಿಂಗಮಾರದಯ್ಯನು ಹೀಗೆಯೇ ಮಾದಯ್ಯನ ಪಂಥದಿಂದ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಬಂದವನು. ಮಂಟೇಸಿದ್ದಯ್ಯನು ಕಂಸಾಳೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತಂಬೂರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದವನು. ಲೌಕಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿಯೇ ತಂಬೂರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಉದ್ದೇಶ ಉಂಟು. ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಹಣಗಳಿಸುವ ಜಾಣತನವನ್ನು ಕೆಲವರು ಕಂಡು ಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ಒಕ್ಕಲಿನವರು ಎಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಆ ಗುರುವಿನ, ಅವರ ಶಿಷ್ಯರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಚಯ್ಯ, ರಾಚಪ್ಪಾಜಿ, ಸಿದ್ದಪ್ಪಜಿ, ಸಿದ್ದಯ್ಯ, ಮಂಟೇದಯ್ಯ, ಮಂಟೇಲಿಂಗಯ್ಯ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳೆಲ್ಲವು ಈ ಮೂಲವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.
ನೀಲಗಾರರ ತಂಬೂರಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಠ ಸ್ವರೂಪದ ಜನಪದ ವಾದ್ಯ. ಎರಡು ಮೊಳೆ ಉದ್ದದ ಇದನ್ನು ಹಲಸಿನ ತುಂಡಿನಲ್ಲಿ ಕಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ ಮೊಂಟೇದವರು 'ಸರಸ್ವತಿ' ಎಂದೇ ಕರೆಯುವುದು. ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರಾದಯಕ್ಕೆ ಸಂಭಂದಪಡುವ ಈ ವಾದ್ಯವು ನೀಲಾಗಾರರಗೆ ದೊರಕ್ಕಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಆಧಾರ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರೇ ತಂಬೂರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಬಂದರು ಎಂಬ ಐತಿಹ್ಯವಿದೆ. ಸಿದ್ದಾಪ್ಪಾಜಿಯವರು ಹಲಗೂರು ಪಾವಡಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ತರಂಬೂರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹೋಗಿದ್ದರು. ಪವಾಡವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಿಸಿದ ಆ ತಂಬೂರಿ ನೀಲಗಾರರಗು ಬಂದಿತು ಎಂದು ಕೆಲವು ಗಾಯಕರ ಆಭಿಪ್ರಾಯ. ಮುತ್ತಾತ್ತಿರಾಯ ಮತ್ತು ಭಾಗವತದ ಆಂಜನೇಯ, ಸಿದ್ದಪ್ಪಾಜಿಯವರು ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಲು ಬಂದಾಗ ಮುತ್ತತ್ತಿರಾಯರು ಮತ್ತು ಅವರ ನಡುವೆ ಅನೇಕ ಪವಾಡಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ತಮ್ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದವನು &quot;ಹಲಗೂರು ಪಾವಡಗೆದ್ದ ಸಿದ್ದಾಪ್ಪಾಜಿ&quot; ಎಂಬ ವಿಷಯ ತಿಳಿಯಲಾಗಿ ಮುತ್ತಾತ್ತಿರಾಯ ಕೊಡಲೇ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.ಜೊತೆಗೆ ತನ್ನ ಬಿರುದಾದ ತಂಬೂರಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಿದ್ದಾಪ್ಪಾಜಿ ಸೇವೆ ಆದ ಮೇಲೆ ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರಾದಯದಂತೆ ಮತ್ತಿರಾಯನ ಸೇವೆಯನ್ನು ನೀಲಾಗರರು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶೈವ-ವೈಷ್ಣವಗಳ ಸಂಗಮವನ್ನು ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ತನ್ನ ಗುರುವಾದ ಮೋಟೇಸ್ವಾಮಿಯವರ  ಈ ಪವಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಸಿದ್ದಾಪ್ಪಜಿಯವರು ಲೋಕದ ಮೇಲೆ ಹಾಡುತ್ತ ತಾಳ ತಂಬೂರಿಗಳೊಡನೆ ಗುರುಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಮೆರೆದು, ಆದರಿಂದಲೇ ಮಂಡೇಸ್ವಾಮಿಯವರದು 'ಕೂತ ಪಟ್ಟವಾದರೆ' ಸಿದ್ದಾಪ್ಪಜಿಯವರದು 'ದಳವಾಯಿಪಟ್ಟ' ತಮ್ಮ ದಳವಾಯಿಂದೇ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯವರು ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಕರೆದುಕೂಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಗಳ ಮಹಿಮೆಗಳ ಪ್ರಸಾರಕನಾದ ಸಿದ್ದಾಪ್ಪಾಜಿ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು. ಆ ಶಿಷ್ಯರು ತಾಳ ತಂಬೂರಿಗಳೊಡನೆ ಚಿಕ್ಕಲ್ಲೂರಿನಿಂದ ಕಪ್ಪಡಿಯವರೆಗೆ, ಚಾಮರಾಜನಗರದಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನವರೆಗೆ ಭಕ್ತ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು. ಕನಕಪುರ, ಮಳವಳ್ಳಿ, ರಾಮನಗರ, ಚೆನ್ನಪಟ್ಟಣ, ಮದ್ದೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ಟಿ.ನರಸೀಪುರ,  ಪಾಂಡವಪುರ, ನಂಜನಗೂಡು, ಚಾಮರಾಜನಗರ, ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ, ಹೆಗ್ಗಡದೇವನ ಕೋಟೆ, ಹುಣಸೂರು ಮುಂತಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೀಲಾಗರರು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಮೈಸೂರು ನಗರದಲ್ಲಿಯೇ ಹತ್ತಾರು ಮಂದಿ ಕಲಾವಿದರು ವಿವಿಧ ಮೊಹಲ್ಲಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸಂಭಂದಪಟ್ಟಂತೆ ಮೂರು ಜಾತ್ರೆಗಳು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಚಕ್ಕಲ್ಲೂರು ಕಪ್ಪಾಡಿ ಹಾಗು ಬೊಪ್ಪ ಗೌಡನ ಪುರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಜಾತ್ರೆಗಳು ಮಂಡ್ಯ, ಮೈಸೂರು, ಹಾಸನ, ಕೊಡಗು, ಬೆಂಗಳೂರು, ಸೇಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ತಮ್ಮ ಗುರು ಪರಂಪರೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದರ್ಶನ, ಸೇವೆಗಳ ನೆಪದಲ್ಲಿ  ಕಲಾವಿದರ ಒಂದು ಗೋಷ್ಠಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶದ ಕಲಾವಿದರು ತಂಬೂರಿ ಹಿಡಿಡು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.  ಜೊತೆಗೆ ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಶುದ್ಧ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿಸುತ್ತಾರೆ.
==ಕಥನ ಶೈಲಿ==
ನೀಲಗಾರರ ತಂಬೂರಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದುದು. ತಂಬೂರಿಯು ಸುಮಾರು ಎರಡು ಮೊಳ ಉದ್ದವಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹಲಸಿನ ಮರದಿಂದ ತಯಾರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಮೇಲು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಹೆಡೆ ಇಲ್ಲವೇ ಸಿಂಹದ ಮುಖವನ್ನು ಬಿಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೀಲಗಾರರು ತಾವು ಪಡೆದ ಪದಕ ಮತ್ತಿತರ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ನೇತು ಹಾಕಿರುತ್ತಾರೆ. ಈಗಾಗಲೇ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಇವರು ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಗ್ಗರ ಮತ್ತು ಢಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬನೇ ನೀಲಗಾರ ಹಾಡುವಾಗ ಚಕ್ರಾಕಾರದ ಗಗ್ಗರಗಳನ್ನು ಎಡಗೈ ಹೆಬ್ಬೆರಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡು ತಂಬೂರಿಯ ಮೇಲೆ ಬಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಬಲಗೈಯಲ್ಲಿ ತಂತಿಯನ್ನು ಮೀಟುತ್ತಾನೆ. ಮೂವರು ನೀಲಗಾರರು ಹಾಡುವಾಗ ಮುಖ್ಯ ಗಾಯಕರು ತಂಬೂರಿ ಗಗ್ಗರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯರು ಕುಳಿತು ಅವರಲೊಬ್ಬ ತಾಳ ನುಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಢಕ್ಕೆಯನ್ನು ಬಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಹಿಮ್ಮೇಳ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. 
ನೀಲಗಾರರ ಹಾಡಿನ ರೀತಿ ಇತರೆ ವೃತ್ತಿಗಾಯಕರಿಗಿಂತ ತುಂಬ ಭಿನ್ನ. ಅಬ್ಬರವಿಲ್ಲದ ಆದರೆ ಸುಕೋಮಲ ರಾಗದ ಈ ಹಾಡುಗಳು ಕೇಳುಗರನ್ನು ಬೇರೊಂದು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆದಿವೆ. ಆರಂಭದ ಪಲ್ಲವಿಗಳು, ಕಥೆಯ ನಿರೂಪಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬಳಸುವ ವಿವಿಧ ರಾಗಗಳು, ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಏರಿಳಿತ ಪಡೆಯುವ ಹಲವು ಸಂಗತಿಗಳು ಮಹತ್ವದ ಸುಕೋಮಲ ಕಂಠ ಮತ್ತು ಆ ಕಂಠದ ಸಿರಿಯನ್ನು ಅವರು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ರೀತಿ ಅದ್ಭುತವಾದದ್ದು. ಇದರ ಕಾವ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾಡಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ನಡುನಡುವೆ ಮಾತ್ರ ಗದ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಕುಣಿತವಿಲ್ಲದ ಇವರ ಮೇಳಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವವಾದ ರಂಗಸ್ಥಳ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.

ನೀಲಗಾರರು ಹಾಡುವ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾವ್ಯ ಹಾಗೂ ತಾರ್ಕಿಕ ಕಾವ್ಯಗಳೆಂದು ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ &quot;ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಕಾವ್ಯ&quot; ಸೇರುತ್ತದೆ. ತಾರ್ಕಿಕ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಶ-ಲವರ ಕಥೆ, ಅರ್ಜುನ ಜೋಗಿ ಹಾಡು, ಪಿರಿಯಾಪಟ್ಟಣದ ಕಾಳಗ, ಲಿಂಗಾರಾಜುಮ್ಮ, ಚೆನ್ನಿಗರಾಮ, ಸಾರಂಗಧರ, ಗುಂಡುಬ್ರಹ್ಮಯ್ಯ, ಅಕ್ಕನಾಗಮ್ಮ, ಭುಜನಮ್ಮ, ಚೆನ್ನಬಸಣ್ನ ಬಾಲನಾಗಮ್ಮ, ಚೆಲುವರಾಯ, [[ಬಿಳಿಗಿರಿರಂಗ]], ನಂಜುಡೇಶ್ವರ, ಕಾರುಗಹಳ್ಳಿ, ಬಾಲನಾಗಮ್ಮ, ಕತ್ತಲರಾಯನ ಕಥೆ, ಮುಡುಕು ತೊರೆಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ, ಮೈದುನರಾಮಣ್ಣ, ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಯ್ಯ, ಬಂಜೆ ಹೊನಮ್ಮ, ಹರಳಯ್ಯನವರು ಕಥೆ, ಮಾತಾಗಿಕಾಳಗ, ಬಾಣಾಸುರವಥೆ, ಸತ್ಯವ್ರತ ಮೊದಲಾದ ಕಥೆಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ

==ಮಂಟೇ ಸ್ವಾಮಿ ಕಾವ್ಯದ ಸಾಲುಗಳು==
'ಮಂಟೇಸ್ವಾಮಿ ಕಾವ್ಯವು' ಆಳ ಮತ್ತು ಹರಹುಗಳೆರಡರಲ್ಲಿಯು ಬಹುಮುಖ್ಯವಾದದು. ಈ ಕಾವ್ಯವು ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

೧)ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರ ಸಾಲು

೨)ಸಿದ್ದಪ್ಪಾಜಿಯ ಸಾಲು

೩)ರಾಚಪ್ಪಜಿಯ ಸಾಲು

೪)ಚಿಕ್ಕಲ್ಲೂರು ಸಾಲು

==ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರ ಸಾಲು==
ಕಲ್ಯಾಣ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಒಕ್ಕಳ ಅಕ್ಕಿ, ಒಂದು ಬದನೇಕಾಯಿ, ಒಂದು ಮಾನ ತೊಗರಿಬೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ತೊಂಬತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಗಣಗಳಿಗೆ ದಾಸೋಹವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ ಎಲ್ಲರಿಂದಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುರು ಎಂದು ಹೊಗಳಿಸಿಕ್ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ತಮಗೊಬ್ಬ ಗುರುವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕೊರಗು ಪ್ರಭಲವಾಗಿತ್ತು. ನಮಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುರು ಇಲ್ಲವಲ್ಲೆ-ನೀಲಲೋಚನೆ ಎಂದು ಕೊರಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಡದಿ ನೀಲಮ್ಮನೊಡನೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. ನೀಲಮ್ಮನು ನಿಮಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನಾದ ಗುರು ಇರುವರು ಆನೆಗಾತ್ರದ ಪಂಚಲೋಹದ ಗಂಟೆ ಮಾಡಿಸಿ ನಾಲಿಗೆ ಆಡಿಸದೆ, ಕಲ್ಯಾಣ ಪಟ್ಟಣದ ಕಡೆ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ನೇತು ಹಾಕಬೇಕು. ನಿಮಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುರು ಬಂದಾಗ &quot;ನಾಲಿಗೆಗಿಲ್ಲದ ಗಂಟೆ ಸಪ್ತ ನಾದ ಮಾಡುವುದು&quot; ಎಂದಾಗ ಬಸವೇಶ್ವರರು ಹಾಗೆಯೇ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗಂಟೆಯನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣ ಪಟ್ಟಣದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ತೂಗು ಹಾಕಿದರು. &quot;ನಮಗೆ ಗುರು ಸ್ವಾಮಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ತಪಸ್ಸು&quot; ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂದು ನಮ್ಮ ಪ್ರಭುದೇವರು ಯಾವ ರೂಪ ತಾಳಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ, 'ಕೈಯ್ಯುವೆ ಸೊತ್ತುಗಳು, ಕಾಲುವೆ ಕಂಟುಗಳು, ಕಣ್ಣು ಕುರುಡುಗಳು, ಕಿವಿಲಿ ಭಂಗೀಸೊಪ್ಪು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸುರಿಗಳಿಗೆ, ಮೈಯಲ್ಲಿ ಕಜ್ಜಿ, ತಿರಿ ಸಹಿತ ಸತ್ತ ಬಸವನ ಚರ್ಮ ಹೊದಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸತ್ತ ಎಮ್ಮೆ ಕರವ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ಕೊಂಡು ಕೈಲಾಸದಿಂದ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಬಂದರಂತೆ. ಹರಳಯ್ಯನವರ, ಬೂದಿ ಗುಡ್ಡೆಯ ಮೇಲೆ ಪವಡಿಸಿ 'ಭಂಗಿ ಫಲಹಾರ' ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸತ್ತೆಮ್ಮೆಯ ಕರು ಎದ್ದು ಮೇಯುತ್ತಿದೆ, ಆಗ ನಾಲಿಗೆ ಇಲ್ಲದ ಗಂಟೆ ನಾದ ಸಪ್ತ ಮಾಡಿತು. ಗಣಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಬಸವೇಶ್ವರರಿಗೆ ಈ ನಾದ ಕೇಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಧರ್ಮ ಗುರು ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ಕಲ್ಯಾಣದ ಕಡೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಪಹರೆಯವರನ್ನು ಕೇಳಿದರು. ಅಯ್ಯ ಏಳೇಳು ಲೋಕ ಆಳಿ ಬಂದಿದ್ದೀವಪ್ಪ ತುಂಬ ಹಸಿವಾಗಿದೆ ಒಳಗೆ ಬಿಡಿ ಎಂದಾಗ ಕಾವಲಿನವನು ಅವರನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡಿದಾಗ ಕಾವಲಿನವರು ಮೂರು ಗುದ್ದು ಹೊಡೆದು ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ತಳ್ಳಿದರು. ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ಬೂದಿಗಡ್ಡೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ಗುಡಿಗುಡಿ ಸೇದುತ್ತಾ ಕುಳಿತರು. ನಾಲಿಗೆ ಇಲ್ಲದ ಗಂಟೆ ಮತ್ತೆ ನಾದ ಮಾಡಿತು. ಈ ಬಾರಿ ಬಸವೇಶ್ವರರು ನೀಲಮ್ಮನವರು ಆ ನಾದವನ್ನು ಕೇಳಿಸಿ ಕೊಂಡರು. ತಮ್ಮ ದೊಡ್ಡ ಗುರು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ, ಎಂದು ಕಡೆಯ ಬಾಗಿಲ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿ ಬಂದರು. ಕಾವಲಿನವರನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ ಬೂದಿಗಡ್ಡೆಯ ಕಡೆ ಧಾವಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಗುರು ಪಾದಕ್ಕೆ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ಎರಗಿ, ಬೂದಿಗುಡ್ಡೆ ಒಳಗೆ ಹೊಕ್ಕಿ ಪವಡಿಸಬಹುದೆ? ಚಿನ್ನದ ಗುರು ಮಠ ಇರಲಿಲ್ಲವೆ? ಬೆಳ್ಳಿ ಗುರು ಮಠ ಇರಲಿಲ್ಲವೆ? ದಯಾಮಾಡಿ ಸ್ವಾಮಿ ಗುರು ಮಠಕ್ಕೆ ಎಂದರು. ಆಗ ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ಏಲೈ ಬಸವಣ್ಣನವರೇ, ನೀಲಮ್ಮನವರೆ, ನಿಮ್ಮ ಗುರು ಮಠಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ನಿಮ್ಮ ಗುರುಮಠ ಲಯವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಯಾಣ ಪಟ್ಟಣ ಹಾಳಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ನಾವು ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಬಸವೇಶ್ವರರು &quot;ಸರ್ವಥಾ ತಪ್ಪು, ದಯಾಮಾಡಿಸಬೇಕು&quot; ಎಂದು ಎರಡು ಪಾದ ಹಿಡಿದರು, ಪಾದಗಳೇ ಕಿತ್ತು ಬಂದವು. ಎರಡು ರಟ್ಟೆ ಹಿಡಿದರು, ಆ ರಟ್ಟೆಗಳೆ ಕಿತ್ತು ಬಂದವು. ರುಂಡ ಹಿಡಿದರು, ರುಂಡಗಳೇ ಕಿತ್ತು ಬಂದಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಗುರುವಿನ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳನ್ನೇ ಕಾವಿ ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಗಂಟು ಕಟ್ಟಿ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬಸವೇಶ್ವರರು ಹೊತ್ತು ಕೊಂಡರು. ನೀಲಮ್ಮನವರು ಸತ್ತ ಎಮ್ಮೆಯ ಕರುವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಕೊಂಡರು. ಜಂಗಮರಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ನಡು ಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಬಂದರು. ಲಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ತೊಂಬತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಜಂಗಮರಿಗೆ ಇನ್ನಿಲ್ಲದ ಸಿಟ್ಟು ಬಂತು ಈ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಎಡೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮೇಲೆದ್ದು ಅವರೆಲ್ಲ ಕಲ್ಯಾಣ ಪಟ್ಟಣದ ಕೊಳಕ್ಕೆ ಮೀಯಲು ಬಂದು ಬಿಟ್ಟರು. ಕಾವಿಯ ಬಟ್ಟೆಯ ಗಂಟನ್ನು ನಂದಿ ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಿ &quot;ನಿಮ್ಮ ನಿಜರೂಪವನ್ನು ತೋರಬೇಕು ಧರ್ಮಗುರುವೇ&quot; ಎಂದು ಬೇಡಿದರು. ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ಅವರ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಆ ನಂದಿ ಮಂಚದ ಮೇಲೆ 'ಪರಂಜ್ಯೋತಿ' ಎಂದು ಕರೆದರು. ಲಕ್ಷದ ತೊಂಬತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಗಣಗಳೆಲ್ಲ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಸಿಟ್ಟಾಗಿ ಹೊರಟು ಹೋದರು. ನನಗೆ ಶರಣರನ್ನುಕರುಣಿಸಬೇಕು, ಎಂದು ಬೇಡಿದರು. ಒಂದು ಬುತ್ತಿ ತುಂಬೆ ಪುಷ್ಪ  ಬಂತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷದ ತೊಂಬತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಶರಣರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಗುರುವಿನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಬಸವೇಶ್ವರರು &quot;ಕಲ್ಯಾಣ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ನೀವೇ ಆಳಿರಿ, ನಮಗೆ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಣೆ ಪಾಲಿಸಿ&quot; ಎಂದು ಕೇಳಿ ಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ತಮಗೆ ಉಚಿತವಾದ ನೆಲೆಯೊಂದನ್ನು ಅರಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿ &quot;ನಿಮ್ಮ ಬಳಿ ಇರುವ ಜ್ಞಾನವನ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ತಂದು ನನ್ನ ಜೋಳಿಗೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಹತ್ತಿರ ಇರುವ ರಾಚಪ್ಪಯ್ಯನ ಶಿಶು ಮಗನ ಕೊಡಿ, ಫಲಾರಯ್ಯನ ಶಿಶುಮಗನ ಮಾಡಿಕೊಡಿ, ಚೆನ್ನಾಜಮ್ಮನ ಶಿಶುಮಗಳ ಮಾಡಿ ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಸುರಮ್ಮ ಮತ್ತು ಕೂಡಲಸಂಗಮ ದೇವರು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರರಾದ ರಾಚಪ್ಪಜಿಯವರನ್ನು ಬಸವೇಶ್ವರರಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವಾಗ ಅವರ ಮದುವೆ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಾಡಿಸುವಂತೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದರು. ಅವರೂ ಒಪ್ಪಿದರು. ತಾವು ಬಯಸಿದ ಶಿಷ್ಯವರನ್ನು ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪಡೆದು ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ಕಲ್ಯಾಣದ ಕಡೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಕಡೆ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಎಡೆಯ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದ ಜಂಗಮರೆಲ್ಲ ಕಾದಿದ್ದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಲಿಂಗ ಮಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಮಾಯವಾದ ಲಿಂಗವನ್ನು ಕೊಡುವಂತೆ ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರನ್ನು ಬೇಡಿದರು. ಆಗ ಸ್ವಾಮಿ ಯಲ್ಲಪ್ಪ ನೀವು ಯಾವಾಗ ಎಡೆಬಿಟ್ಟು ಹೋದಿರೋ ಆವಾಗಲೇ ನಿಮ್ಮ ಲಿಂಗ ಮಾಯವಾಗಿ ಹೋಯ್ತು. ಇನ್ನು ಲಿಂಗ ದೊರೆಯಾಲಾರದು ನಿಮಗೆ ಎಂದು ಕಲ್ಯಾಣದಿಂದ ಹೋದರು.

=ಘನನೀಲಿ ಸಿದ್ದಯ್ಯ=
ಬಾಲಕೆಂಪಣ್ಣನನ್ನು ಕುಂದೂರು ಬೆಟ್ಟದ ಕಾಳಿಂಗನ ಗವಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ತುಂಬಿ &quot;ಬಟುವಾಯಿತು&quot; ರಾಜ ಬೊಪ್ಪಣಪುರದಲ್ಲಿ ಪರಂಜ್ಯೋತಿ ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡವರು ನಿದ್ರೆತಿಳಿದೆದ್ದರು. ಇಬ್ಬರು ಸ್ವಾಮಿಗಳನ್ನು,ಮಡಿವಾಳ ಮಾಚಯ್ಯನನ್ನು ಕರೆದು&quot;ಒಬ್ಬ ಶಿಷ್ಯನ ಪಡದು ಕಾಳಿಂಗನ ಗವಿಗೆ ಕೂಡಿಬಿಟ್ಟೆ. ಅವನನ್ನು ಕರೆತನ್ನಿ&quot; ಎಂದರು. ನೂರೊಂದು ಬಿರುದುಗಳೊಡನೆ ಅವರು ಹೋಗಿ ಎಳೆಯ ಮಾವಿನ ಮರದ ಹತ್ತಿರ  ನಿಂತು 'ಕೆಂಪಣ್ಣಾ ಕೆಂಪಣ್ಣಾ' ಎಂದು ಕೂಗಿದರು ಉತ್ತರ ಬರಲಿಲ್ಲಿ,ಗುರುವಿಗೆ ಬಂದು ಹೇಳಿದರು.ಕರೆಯುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಗುರು ಹೇಳಿ ಕೊಟ್ಟರು.&quot;ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡೋರ ಮಠದ ದಳವಾಯಿ ಘನನೀಲಿ ಸಿದ್ದಯ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ ಬನ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆದರು.ಕೂಗಿದಂಥ ಕೂಗು ಅರಿವಾಯಿತು ಕಾಳಿಂಗನ ಗವಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಿದ್ದಯ್ಯನಿಗೆ,

ಗುರವೆ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷದಿಂದ ಏನು ಎತ್ತ ಎನ್ನಲಿಲ್ಲ ನಿನಗೆ ಅನ್ನವಿಲ್ಲ

ಕಣ್ಣಿಗೆ ನಿದ್ದರ ಇಲ್ಲ ಸಲಿಸಿದೆನೆಂದರೆ ಭಂಗಿ ಫಲಾರವಿಲ್ಲ

ಈ ನಿನ್ನ ಪಾದದ  ಕರುಣೆ ಮಂಡೆ ಮೇಲಕೆ ಒದಗಿತಯ್ಯ

ಎಂದು ಕಣ್ಣು ತೆರೆದ ಘನನೀಲಿ ಸಿದ್ದಯ್ಯ

ಅವನಿಗೆ ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಹನ್ನೆರಡು ಆಳುದ್ದ ಮೂಗುತ್ತಾ ಬೆಳುದದೆ

ಮೂಗಿನ ಮೇಲೆ ಮೂರಾಳುದ್ದ ಮೂಗುತ್ತಾ ಬೆಳುದದೆ

ಹೆಕ್ಕತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತಿ ಮರ ಬೆಳೆದಿದೆ

ಕಿವಿ ಉರುಳಲ್ಲಿ ಶಕುನದ ಹಕ್ಕಿ ಮರಿಮಾಡದೆ

ಕಣ್ಣಿನ ರೆಪ್ಪೆ ಒಳಗೆ ಹೆಗ್ಗಡಜ ಮರಿ ಮಾಡದೆ

ಮೂಗಿನ ಉರುಳಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೇನು ಕಟ್ಟಿದೆ

ನಡುನಾಲಿಗೆ ಒಳಗೆ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಮರ ಹುಟ್ಟಿವೆ ಸ್ವಾಮಿ

ಕಂಕಳ ಸಂದೀಲಿ ಗರುಡ ಮರಿ ಮಾಡಿದೆ

ಎಡದಲ್ಲಿ ಬಲದಲ್ಲಿ ಕಾಳಿಂಗ ಸರ್ಪ ಮರಿ ಮಾಡಿದೆ

ಹಾವಿನಲ್ಲಿ ಹಾಸಿಗೆ ನನಗೆ ಚೇಳಿನಲ್ಲಿ ತಲೆದಿಂಬು

ಹೆಬ್ಬಾವಿನ ಹಾಸಿಗೆ ಚಿರುಚಿಮ್ಮನ ಹೊದಿಕೆ ನನಗೆ

ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಹೆಬ್ಬಾವು ನನಗೆ ಗಬ್ಬದ ಲಿಂಗಯ್ಯನಲ್ಲೋ

ಉಗುರು ಕಣ್ನು ಜಲದ ಪರ್ಯಂತ ಇಳಿದು ಹೋಗ್ಯವೆ ಸ್ವಾಮಿ

ನನ್ನ ನೂರೊಂದು ಕಿರಿಜಡೆ ಗವಿತುಂಬ ಅಂಬಾಗಿ ಹರಿದಿದೆ

ನಾನು ಹ್ಯಾಗೆ ಎದ್ದು ಬರಲಿ ನಮ್ಮ ತಂದೆ ಮಂಟೇದ ಸ್ವಾಮಿ

ನೀಲಯ್ಯ ಸಿದ್ದಯ್ಯಸ್ವಾಮಿಯ ಗುರುವನ್ನು ನೆನೆದನು ತನ್ನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಕಾಳಿಂಗನ ಗವಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುಟುರನ್ನು ಹೊಡೆದನು.
ಆ ಭಂಯಕರ ಸಿಡಿಲ ಧ್ವನಿಗೆ
ಕುಂದೂರು ಬೆಟ್ಟ ಹೊಡೆದು ಜಜ್ಜರಿದು ಹೋಯಿತು

ಅಲ್ಲಿರುವ ಕಾರನವಿಲು,ಕನ್ನನವಿಲು ಏಕದಾಲಿ ಗೀಜಗ

ದಾರಿಗರವ ಮುದ್ದಾನೆ ಹೆದರಿ ಅಪ್ಪಳಿಸಿ ಹೀದವಂತೆ

ನೆತ್ತಿ, ಮೇಲಿದ್ದ ಆಳುದ್ದ ಮೂಗುತ್ತ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿ ಹೋಯಿತಂತೆ

ಗವಿಯ ಬಾಗಿಲ ಬಂಡೆ ಉರುಳಿಕೊಂಡು ಎಲ್ಲಿಗೋ ಹೋಗಿ ಬಿದ್ದಿತು

ಸ್ವಾಮಿಯ ಗಟುರಿಗೆ ಎಳೆಯ ಮಾವಿನ ಮರದ ಬಳಿ ನಿಂತಿದ್ದ

ಮೂರು ಜನ ಶರಣರಿಗೆ ಮಾನನಡುಕ ಉಂಟಾಗಿ
 
ಆದಿಬೊಪ್ಪ ಗೊಂಡನಪುರಕ್ಕೆ ಓಡಿಬಂದರು

ಗುರು ಮಂಟೇಲಿಂಗಯ್ಯನವರು ತಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ದಳವಾಯಿ
 
ಆರುಗಳಿಗೆ ಮೂರು ಜಾವಕೆ

ತಾನಗಿಯೇ ಬರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದರು. ಬೊಪ್ಪಗೌಡನಪುರಕ್ಕೆ ಬರುವ 'ಗ್ಯಾನವನ್ನು' ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಧರೆಗೆ ದೊಡ್ಡೋರ ಪಾದಕ್ಕೆ ಶಿಷ್ಯನಾದ ಸಿದ್ದಾಪ್ಪಜಿ ಗವಿಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಗುರುಪಾದಕ್ಕೆ 'ಉಲ್ಪೆ' ಯಾಗಿ ಬೆಟ್ಟದ ಹಾವು ಚೋಳನ್ನೆಲ್ಲ ಹೊರೆಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಟು ಹೊರಟರು. ಮಠದಲ್ಲಿ ಕರಿಕಂಬಳಿ ಗದ್ದುಗೆ ಸಿದ್ದವಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಕಂಡುಗ ಸಾಂಬ್ರಣಿ ಬೇಯಿಸಿ ಕಳಸ ಕನ್ನಡಿ ತಯಾರು ಮಾಡಿ ವಿಭೂತಿ ಆಧಾರ ಮಾಡಿ ಕಪ್ಪಿನ ಬೊಟ್ಟು ಕಾವಿ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿ, ಗುರು ಬೋಧನೆ ಮಾಡಿ, ಬೇವಿನಕಾಯಿ ಗಾತ್ರದ ಲಾಂಛಣ ಕಟ್ಟಿದರು. ಶಿಷ್ಯನನ್ನು 'ಘನಲೀಲೆ', ಸಿದ್ದಯ್ಯ' ಎಂದು ಕರೆದರು.

ಒಕ್ಕಳ ಗಂಟ ಹುಲ್ಲೆ ಚರ್ಮ

ಹಕ್ಕಿಯ  ಗೂಡು ಹಕ್ಕಿಯ ಪಾಜಿ

ಬಾರಿ ಕಂಡಾಯವಂತೆ ಬಟುವಿನ ಕೀರಿಟವಂತೆ

ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ಹೊದ್ದರಂತೆ ಹುಲಿಯ ಚರ್ಮಗಳ

ಪಾದಕೆ ಉಕ್ಕಿನ ಮುಳ್ಳಾಗೆ-ಬೆನ್ನ ಮೇಲೆ ತಿರುಶೈಲ

ಆಲಗಿನ ಪವ್ವಡವಂತೆ ಶೂಲದ ಪವ್ವಡವಂತೆ

ರುದ್ರಾಕ್ಷಿ ಸರವೈದು ಭದ್ರಾಕ್ಷಿ ಸರವೈದು

ಹತ್ತು ಹಲವು ಬಿರಿದಿನ ಜೊತೆಗೆ ಉರುಸಂಗಿ ಕೊರಡನ್ನು ತೆಗೆದು ಬಲಗೈಗೆ ಕೊಟ್ಟರು. ಎಡಕೈಲಿ ಜಾಗಟೆ, ಬಲಕೈಲಿ ಢಮರುಗ,

ನೂರೊಂದು ಕಿರುಜಡೆ ಜೋಲುತಾವೆ ವಾಲುತಾವೆ

ನೀಲಿ ಬಂದು ವಾಲಾಡುತ್ತಾರೆ

ನೀಲಿಯಾವಾತಾರದಲ್ಲಿ

ಕಳ್ಳಿ  ಹಾಲು ಕಂಡುಗ ಸೇವಿಸಿದರು. ಎಕ್ಕದ ಹಾಲು ಇಕ್ಕಂಡುಗ ಸೇವಿಸಿದರು. ಹುಣಸೆ ತೆರೆಗಂಡುಗ ಸೇವಿಸಿದರು. ಸುಣ್ಣದ ತಿಳಿ ಮೂಗಂಡುಗ ಸೇವಿಸಿದರು. ಹಸಿಯ ಭಂಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ಕಂಡುಗ ಹೀಗೆ ಲೀಲೆಯವತಾರದಲ್ಲಿ ಮದವೆದ್ದ ಮದ್ದಾನೆಯಾಗಿ ತೂಗುತ್ತಾ ಬಾಗುತ್ತ ಸ್ವಾಮಿಯ ಪಾದಕೆ ಶರಣು ಮಾಡಿದ ಘನಲೀಲೆ ಸಿದ್ದಯ್ಯ. ಗುರು ಮಂಟೆದ ಒಡೆಯರು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಬೀಗಿದರು.
== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
#ಗೊ.ರು. ಚನ್ನಬಸಪ್ಪ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳು, ಬೆಂಗಳೂರು

{{ಜನಪದ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಬಯಲಾಟಗಳು}}

{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]]
[[ವರ್ಗ:ಎಸ್.ಡಿ.ಎಂ. ಉಜಿರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳು]]</text>
      <sha1>1wzefy4vxnykshugnprbh93hk5acjm1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86469</id>
    <revision>
      <id>1431739</id>
      <parentid>1429954</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T07:18:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasadchandu</username>
        <id>56721</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1431739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38370" sha1="8uwks0a6t32ypuzo1ivrdo7kaj7g1a8" xml:space="preserve">ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವಲ್ಲದೆ, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಮತ್ತು ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆ 320 ಆಗಿದೆ.
[[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ ಜಿಲ್ಲಾ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು]]

== ಪರಿಚಯ ==
[[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯವು ಸುಮಾರು ೨೮,೩೧೧ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆ ಜಾಲ ಹೊಂದಿದೆ.{{ಅವಿಶ್ವಾಸನೀಯ|date=March 2012}} ಇದರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೧೪ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇವುಗಳ ಉದ್ದ 6572 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ೧೧೪ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿವೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಉದ್ದ 19578 ಕಿಲೋಮೀಟರ್.

== ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ==
{| class=&quot;wikitable sortable  sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! style=&quot;width:6em;&quot; |ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ
! style=&quot;width:70em;&quot; |ಮಾರ್ಗ
! style=&quot;width:20em;&quot; |ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು
! style=&quot;width:5em;&quot; |ಉದ್ದ (ಕಿ.ಮೀ.)
|-
|ರಾ.ಹೆ. 1
|ಪಡುಬಿದ್ರಿ - [[ಕಾರ್ಕಳ]] - [[ಆಗುಂಬೆ]] - [[ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ]] - ಆನಂದಪುರ - ಹಾನಗಲ್ - ತಾಡಸ್ - ಕಲಘಟಗಿ - ಧಾರವಾಡ - ಉಪ್ಪಿನಬೆಟಗೇರಿ - ಬೆಳವಾಡಿ - [[ಬೈಲಹೊಂಗಲ]] - ವಣ್ಣೂರು - ಹೊಸಕಟ್ಟಿ - [[ಅಂಕಲಗಿ]] - ಬಸಾಪುರ - ಹಿಡಕಲ್ - ಹೊಸೂರು - ಚಿಕ್ಕಲಗೂಡು
|[[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]], [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]], [[ಹಾವೇರಿ]], [[ಧಾರವಾಡ]], [[ಬೆಳಗಾವಿ]]
|೪೫೦
|-
|ರಾ.ಹೆ. 2
|ಎಕ್ಕುಂಬಿ ಹಾವೇರಿ - ಮೈಲಾರ - ಹರಪನಹಳ್ಳಿ - ಕೂಡ್ಲಿಗಿ - ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು
|[[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]], ಹಾವೇರಿ, [[ಬಳ್ಳಾರಿ]], [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]], [[ದಾವಣಗೆರೆ]]
|೨೩೫
|-
|ರಾ.ಹೆ. 3
|[[ಹನೂರು]] - [[ಮುತ್ತತ್ತಿ]] - [[ಸಾತನೂರು]] - [[ರಾಮನಗರ]] - [[ಮಾಗಡಿ]] - [[ಸೋಲೂರು]] - [[ದಾಬಸ್‌ಪೇಟೆ]] - [[ಕೊರಟಗೆರೆ]] - [[ಮಧುಗಿರಿ]] - [[ಪಾವಗಡ]] - [[ಚಿಕ್ಕಹಳ್ಳಿ]]
|[[ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಾಮರಾಜನಗರ]][[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]], [[ಬೆಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ಜಿಲ್ಲೆ |ಬೆಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ (ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ)]] [[ತುಮಕೂರು]],
|೨೪೯
|-
|ರಾ.ಹೆ. 4
|ಕಮಲಾನಗರ - ಹಳಬುರ್ಗ - ಬೀದರ್ - ಗುನಳ್ಳಿ
|[[ಬೀದರ್]]
|೬೯
|-
|ರಾ.ಹೆ. 5
|ಬಂಗಾರಪೇಟೆ - ಕೋಲಾರ - ಚಿಂತಾಮಣಿ - ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ 
|[[ಕೋಲಾರ]], [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]]
|೧೦೬
|-
|ರಾ.ಹೆ. 6
|[[ಕಾರವಾರ]] - [[ಕೈಗಾ]] - [[ಯಲ್ಲಾಪುರ]] - ಮುಂಡಗೋಡು - ಬಂಕಾಪುರ - ಸವಣೂರು - ಗದಗ - ಗಜೇಂದ್ರಘಡ - ಹನುಮಸಾಗರ - [[ಇಳಕಲ್ಲು]]
|ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ, ಹಾವೇರಿ, [[ಗದಗ]], [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]]
|೩೩೨
|-
|ರಾ.ಹೆ. 7
|[[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]] - [[ಪಾಂಡವಪುರ]] - ಕೆ.ಆರ್.ಪೇಟೆ - [[ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣ]] - [[ಅರಸೀಕೆರೆ]]
|[[ಮಂಡ್ಯ]], [[ಹಾಸನ]]
|೧೦೮
|-
|ರಾ.ಹೆ. 8
|[[ಹಿರೀಸಾವೆ]] - [[ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ]] - ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣ - [[ಹೊಳೆನರಸೀಪುರ]] - [[ಅರಕಲಗೂಡು]] - [[ಶನಿವಾರಸಂತೆ]] - ಚೆಂಗದಹಳ್ಳಿ - ವನಗುರು - ಕುಂದಳ್ಳಿ - ಸಂತಳ್ಳಿ - ತಲತಾರಶೆಟ್ಟರಹಳ್ಳಿ - ತಕೆರೆ - ಬೆಳಿಗೆರೆ - ಕುಂಬೂರು - ಶುಂಠಿಕೊಪ್ಪ - ಚಟ್ಟಳ್ಳಿ
| ಹಾಸನ
|೧೭೦
|-
|ರಾ.ಹೆ. 9
|[[ಯಲಹಂಕಾ]] - [[ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ]] - [[ಗೌರೀಬಿದನೂರು]] - ಕುಡುಮಲಕುಂಟೆ
|[[ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ]],[[ಬೆಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ (ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ)]], [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]]
|೧೭೪
|-
|ರಾ.ಹೆ. 10
|ಸರಸಾಂಬ - ಆಳಂದ - [[ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ]] - ಸೇಡಂ - ರಿಬ್ಬೋನಪಲ್ಲಿ
|[[ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ]]
|೧೪೭
|-
|ರಾ.ಹೆ. 11
|ಹುಳಸೂರು - ಬಾಲಕುಂಡ - [[ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ]] - ಮುಡುಬಿ - ಮಹಾಗಾಂವ್
|ಬೀದರ್
|೬೪
|-
|ರಾ.ಹೆ. 12
|ಬಿಜಾಪುರ - [[ಅಥಣಿ]] - [[ಚಿಕ್ಕೋಡಿ]] - [[ಸಂಕೇಶ್ವರ]]
|ಬಿಜಾಪುರ
|೧೭೯
|-
|ರಾ.ಹೆ. 13
|ದೇವಸಗೂರು - ರಾಯಚೂರು - ಕಟಗೋಡು
|[[ರಾಯಚೂರು]]
|೫೨
|-
|ರಾ.ಹೆ. 14
|[[ರಾಮದುರ್ಗ]] - [[ಬಾದಾಮಿ]] - [[ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು]] - [[ಹುನಗುಂದ]] -[[ಕರಡಿ]]- ಮುದಗಲ್ - [[ಮಸ್ಕಿ]] - ಬಸಾಪುರ - ಪೋತನಾಲ್ - ಚಿಕ್ಕಲಪರ್ವಿ - [[ಮಾನ್ವಿ]]
|ಬೆಳಗಾವಿ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ರಾಯಚೂರು
|೨೧೨
|-
|ರಾ.ಹೆ. 15
|ವಾನಮಾರಪಲ್ಲಿ - ಔರಾದ್ - ಸಂತಪುರ - ಬೀದರ್ - ಚಿಂಚೋಳಿ - ಸೇಡಂ - ಯಾದಗಿರಿ - ಹತ್ತಿಗುದೂರು - ದೇವದುರ್ಗ - ರಾಯಚೂರು
|ಬೀದರ್, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, [[ಯಾದಗಿರಿ]], ರಾಯಚೂರು
|೨೯೦
|-
|ರಾ.ಹೆ. 16
|ಸಿಂಧಗಿ - ಷಹಾಪುರ - ಖಾನಾಪುರ - ಯಾದಗಿರಿ - ಗುರ್ಮತ್ಕಲ್ - ಕೋಡಂಗಲ್
|ಯಾದಗಿರಿ
|೧೫೨
|-
|ರಾ.ಹೆ. 17
|ಬೆಂಗಳೂರು - ರಾಮನಗರ - ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ - ಮದ್ದೂರು - ಮಂಡ್ಯ - ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ - ಮೈಸೂರು
|ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ, [[ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]], [[ಮಂಡ್ಯ]], [[ಮೈಸೂರು]]
|೧೪೪
|-
|ರಾ.ಹೆ. 18
|[[ಮುಧೋಳ]] - [[ಚಿಕ್ಕೋಡಿ]] - [[ನಿಪ್ಪಾಣಿ]]
|ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಬೆಳಗಾವಿ
|೧೧೧
|-
|ರಾ.ಹೆ. 19
|ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ - [[ನಾಗಮಂಗಲ]] - [[ಹುಳಿಯಾರು]] - [[ಹಿರಿಯೂರು]] - [[ಚಳ್ಳಕೆರೆ]] - ಬಳ್ಳಾರಿ - ಸಿರಗುಪ್ಪ - ಸಿಂಧನೂರು - ಲಿಂಗಸಗೂರು - ಸುರಪುರ - ಷಹಾಪುರ - ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ - ಜೇವರ್ಗಿ
|ಮಂಡ್ಯ, ತುಮಕೂರು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಬಳ್ಳಾರಿ, ರಾಯಚೂರು, ಯಾದಗಿರಿ, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ
|೬೧೧
|-
|ರಾ.ಹೆ. 20
|ರಾಯಚೂರು - ಲಿಂಗಸಗೂರು - ಹನಗೊಂದ - ಬಾಗಲಕೋಟೆ - ಲೋಕಾಪುರ - ಯರಘಟ್ಟಿ - ಬೆಳಗಾವಿ - ಬಾಚಿ
|ರಾಯಚೂರು, ಬೆಳಗಾವಿ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ
|೩೫೪
|-
|ರಾ.ಹೆ. 21
|[[ಹಳೇಬೀಡು]] - ಹಾಸನ - [[ಅರಕಲಗೂಡು]] - ಪೆರಿಯಾಪಟ್ಟಣ - ಆನೆಚುಕೂರು
|[[ಹಾಸನ]]
|೧೨೪
|-
|ರಾ.ಹೆ. 22
|ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ - ಅಫ಼್ಜಲ್‍ಪುರ - ಹೊಸೂರು
| ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ
|೧೦೦
|-
|ರಾ.ಹೆ. 23
|ಖಲ್ಮಲ್ - ಮಾನ್ವಿ - ಸಿಂಧನೂರು - [[ಗಂಗಾವತಿ]] - ಗಿಣಿಗೆರೆ - [[ಕೊಪ್ಪಳ]] - [[ಮುಂಡರಗಿ]] - [[ಲಕ್ಷ್ಮೇಶ್ವರ]] - ಗುಡಿಗೆರೆ - [[ಶಿಗ್ಗಾಂವ್]]
| ಕೊಪ್ಪಳ
|೩೫೦
|-
|ರಾ.ಹೆ. 24
|[[ತರೀಕೆರೆ]] - [[ಹೊಸದುರ್ಗ]] - ವಿ.ವಿ. ಪುರ - [[ಹಿರಿಯೂರು]] - ಧರ್ಮಾಪುರ
| [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]], [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]]
|೧೩೭
|-
|ರಾ.ಹೆ. 25
|ಹೊಸಪೇಟೆ - ಮಾರಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ - ಹರಪನಹಳ್ಳಿ - [[ಹರಿಹರ]] - ಹೊನ್ನಾಳಿ - ಶಿವಮೊಗ್ಗ 
|ಬಳ್ಳಾರಿ, [[ದಾವಣಗೆರೆ]], ಶಿವಮೊಗ್ಗ
|೧೮೧
|-
|ರಾ.ಹೆ. 26
|ಹಳಗೇರಿ - ಹೊನ್ನಾಳಿ - ಆಯನೂರು - ಅರಸಲು - ಹೊಸನಗರ - ಹುಲೀಕಲ್
|ದಾವಣಗೆರೆ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ
|೧೯೦
|-
|ರಾ.ಹೆ. 27
|[[ವಿರಾಜಪೇಟೆ]] - [[ಮಡಿಕೇರಿ]] - [[ಸೋಮವಾರಪೇಟೆ]] - [[ಸಕಲೇಶಪುರ]] - [[ಮೂಡಿಗೆರೆ]] - ವಸ್ತರೆ - ಜಯಪುರ - [[ಶೃಂಗೇರಿ]] - ಬೇಗಾರು - [[ಆಗುಂಬೆ]] - ಬೈಂದೂರು
|[[ಕೊಡಗು]], ಹಾಸನ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಶಿವಮೊಗ್ಗ
|೩೭೫
|-
|ರಾ.ಹೆ. 28
|ಸೂಪ - ಹಳಿಯಾಲ - ಧಾರವಾಡ - ಹೆಬ್ಬಸೂರು - ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ
|ಧಾರವಾಡ
|೧೧೨
|-
|ರಾ.ಹೆ. 29
|ಮುದಗಲ್ - ತಾವರೆಗೆರೆ - [[ಗಂಗಾವತಿ]] - ಕಂಪ್ಲಿ - ಕುಡತಿನಿ
|ರಾಯಚೂರು, ಬಳ್ಳಾರಿ, ಕೊಪ್ಪಳ
|೧೧೭
|-
|ರಾ.ಹೆ. 30
|[[ಸಿಂಧನೂರು]] - [[ಕುಷ್ಟಗಿ]] - ರೋಣಾ - ಸೌಂದತ್ತಿ - ಬೆಳವಾಡಿ - ಬೇಕವಾಡಿ - [[ಖಾನಾಪುರ]] - ಹೆಮ್ಮಡಗ
|ರಾಯಚೂರು, ಕೊಪ್ಪಳ, ಬೆಳಗಾವಿ
|೩೦೬
|-
|ರಾ.ಹೆ.31
|[[ಜತ್ತ]] - ಅನಂತಪುರ - ಅಥಣಿ - ಗುರ್ಲಾಪುರ - [[ಗೋಕಾಕ]] - ನೇಸರ್ಗಿ - [[ಬೈಲಹೊಂಗಲ]] - ಚಿಕ್ಕಬಾಗೇವಾಡಿ - ಹಿರೇಬಾಗೇವಾಡಿ - [[ಖಾನಾಪುರ]] - ಜಂಬೋಟಿ
|ಸಂಗ್ಲಿ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ), ಬೆಳಗಾವಿ
|೨೪೫
|-
|ರಾ.ಹೆ.32
|ಉಮರ್ಗ - ಆಲಂದ - ಮಹಾಗಾಂವ್ - ಚಿಂಚೋಳಿ - [[ಸೂಲೇಪೇಟ್]]
|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ
|೧೧೯
|-
|ರಾ.ಹೆ.33
|[[ಕೊರಟಗೆರೆ]] - ತುಮಕೂರು - ಕುಣಿಗಲ್ - ಮದ್ದೂರು - [[ಮಳವಳ್ಳಿ]] - ಮೈಸೂರು - ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ - ಬಾವಲಿ
|ತುಮಕೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ಮೈಸೂರು
|೨೭೩
|-
|ರಾ.ಹೆ.34
|ಔರಾದ್ - ಬಾಲ್ಕಿ - [[ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ]] - ಆಲಂದ - ಅಫ್ಜಲ್‍ಪುರ - ಇಂಡಿ - ಬಿಜಾಪುರ - [[ಜಮಖಂಡಿ]] - ಮುಧೋಳ - ಲೋಕಪುರ - ರಾಮದುರ್ಗ - ಸೌಂದತ್ತಿ - ಧಾರವಾಡ - ರಾಮನಗರ - ಸೂಪ (ಜೊಯಿಡಾ) - ಅನಸಿ - ಸದಾಶಿವಘಡ
|ಬಿಜಾಪುರ
|೬೬೬
|-
|ರಾ.ಹೆ.35
|[[ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ]] - [[ಹೊಸಕೋಟೆ]] - [[ಕಾಡುಗೋಡಿ]] - [[ಆನೇಕಲ್]]
|ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ
|೮೯
|-
|ರಾ.ಹೆ.36
|ಕೊಪ್ಪಳ - ಬೇವೂರು - ಕುಷ್ಟಗಿ - ಕ್ಯಾದಿಗುಪ್ಪೆ
|ಕೊಪ್ಪಳ
|೭೦
|-
|ರಾ.ಹೆ.37
|[[ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]] - [[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ]] - [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] - [[ಕಾರ್ಕಳ]] - [[ಉಡುಪಿ]]
|
|೧೩೨
|-
|ರಾ.ಹೆ.38
|[[ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ]] - ಹಾಸನೂರು ಘಾಟ್
|[[ಚಾಮರಾಜನಗರ]], ಈರೋಡು ([[ತಮಿಳು ನಾಡು]])
|೬೪
|-
|ರಾ.ಹೆ.39
|ಬೆಂಗಳೂರು - ಹೆಸರಘಟ್ಟ
|
|೧೩
|-
|ರಾ.ಹೆ.40
|ಮೈಲಾರ - ಹಡಗಲಿ - ಹಗರಿಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ - ಕೂಡ್ಲಗಿ - ತೋರಣಗಲ್ಲು
|ಬಳ್ಳಾರಿ
|೧೬೨
|-
|ರಾ.ಹೆ.41
|ಶಿರಡಾನ್ - ಜ಼ಲ್ಕಿ - ಇಂಡಿ - [[ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ]] - ಹೂವಿನ ಹಿಪ್ಪರಗಿ - ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ - ನಾರಾಯಣಪುರ - ಲಿಂಗಸಗೂರು
|
|೧೯೭
|-
|ರಾ.ಹೆ.42
|[[ಅಂಕೋಲಾ]] - ಮುನೀರಾಬಾದ್ - ಜೋಳದರಾಶಿ
|
|೧೧
|-
|ರಾ.ಹೆ.43
|ತಿಕೋಟಾ - ಕಣಮಡಿ
|
|೨೩
|-
|ರಾ.ಹೆ.44
|[[ಸಂಕೇಶ್ವರ]] - ಹುಕ್ಕೇರಿ - ಘಟಪ್ರಭ - ಗೋಕಾಕ - ಲೋಕಾಪುರ - ಕೆರಕಲಮಟ್ಟಿ - ಅಗಸನಕೊಪ್ಪ - ಗುಳೇದಗುಡ್ಡ - ಕಾಮಟಗಿ - ಗೂಳೂರು - ಸಂಗಮ
|
|೧೯೮
|-
|ರಾ.ಹೆ.45
|ಅರಭಾವಿ - [[ಗೋಕಾಕ]] - ನರಗುಂದ - ಶಾಲವಾಡಿ - ಶಿರಹಟ್ಟಿ - ಮಂದರಗಿ - ಹಡಗಲಿ - ಇಟಗಿ - ಉಜ್ಜನಿ - ಜಗಲೂರು - ಚಳ್ಳಕೆರೆ
|
|೩೧೦
|-
|ರಾ.ಹೆ.46
|ಮುಂದಗೋಡು - ಕಾಲಘಟಗಿ - ಹಳಿಯಾಲ - [[ದಾಂಡೇಲಿ]] - ಅಣಸಿ
|
|೧೩೬
|-
|ರಾ.ಹೆ.47
|[[ಮಂಡ್ಯ]] - [[ಮೇಲುಕೋಟೆ]] - [[ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ]] - [[ತಿಪಟೂರು]] - [[ಹುಳಿಯಾರ]] - [[ಹೊಸದುರ್ಗ]] - ಹೊಳಲಕೆರೆ - ಅಣಗೋಡು - ಹರಪನಹಳ್ಳಿ - ಹಡಗಲಿ
|
|೩೫೪
|-
|ರಾ.ಹೆ.48
|[[ಕುಮಟ]] - ಸಿದ್ಧಾಪುರ - ಸೊರಬ - [[ಶಿಕಾರಿಪುರ]] - ಹೊನ್ನಾಲಿ - ಬಸವಾಪಟ್ಟಣ - [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] - [[ಚಳ್ಳಕೆರೆ]] - [[ಪಾವಗಡ]] - ಕಾಡಮಡಗಿ
|
|೩೯೦
|-
|ರಾ.ಹೆ.49
|ಸಂಡೂರು - [[ಹೊಸಪೇಟೆ]] - ಕಂಪ್ಲಿ - ಸಿರಗುಪ್ಪ
|
|೧೦೬
|-
|ರಾ.ಹೆ.50
|[[ಭಟ್ಕಳ]] - [[ಜೋಗ]] - ಮಾವಿನಗುಂಡಿ - ಸಿದ್ಧಾಪುರ - ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ - ಸೊರಬ
|
|೧೨೮
|-
|ರಾ.ಹೆ.51
|[[ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ]] - [[ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ]] - ಷಹಾಬಾದ್ - ರವೂರು - ವಾಡಿ - ಯಾದಗಿರಿ - [[ರಾಯಚೂರು]]
|
|೧೯೦
|-
|ರಾ.ಹೆ.52
|[[ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ]] - ನಗರ - ಬಲಬೆರೆ - ಹೊಸನಗಾಡಿ - ಕೋಣಿಬಸೂರು - [[ಕುಂದಾಪುರ]]
|
|೮೪
|-
|ರಾ.ಹೆ.53
|ಕಾಗವಾಡ - ಶೇಡಬಾಳ - ಕುಡಚಿ - ತೇರದಾಳ - [[ಜಮಖಂಡಿ]] - ಕಥಾರಕಿ - ಕಾಳಧಗಿ
|
|೧೨೨
|-
|ರಾ.ಹೆ.54
|ಜಂಬೂಟಿ - ಪೀರನವಾಡಿ - ಬೆಳಗಾವಿ - ಬೂದಿಹಾಳ - ಅಕ್ಕತಂಗೇರಹಾಳು - ಕೊಲಾವಿ - ಮಮ್ಧಾಪುರ - ಧವಳೇಶ್ವರ - ಮಹಾಲಿಂಗಪುರ - ರಬಕವಿ
|
|೧೩೦
|-
|ರಾ.ಹೆ.55
|ಯರ್ರಗಟ್ಟಿ - ಯಾದವಾಡ - ಮುಧೋಳ - ಮಂತೂರು - ಅಮಲಜ಼ರಿ - ಚಿಕ್ಕಗಳಗಲಿ - ಬಬಲೇಶ್ವರ
|
|೧೦೮
|-
|ರಾ.ಹೆ.56
|ಬೇಡಿ - [[ಕಿತ್ತೂರು]] - ಗೊಬ್ಬರಗುಪ್ಪಿ - ಅಲಗವಾಡಿ - ನವಲಗುಂದ - ಶೆಲವಾಡಿ - ಬೆಲವಂಕಿ
|
|೧೧೨
|-
|ರಾ.ಹೆ.57
|[[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]] - [[ಬಾದಾಮಿ]] - ರೋಣ - ಹುಯಲಗೋಳ - [[ಗದಗ]] - ಸಿರಹಟ್ಟಿ - ಗುಟ್ಟಾಳು - [[ರಾಣಿಬೆನ್ನೂರು]] - ಮಸೂರು - ಶಿಕಾರಿಪುರ - [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] - ಲಕ್ಕವಳ್ಳಿ - [[ತರೀಕೆರೆ]] - [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]] - [[ಬೇಲೂರು]] - [[ಹಾಸನ]] - ಹೊಳೇನರಸಿಪುರ - ಕೆ.ಆರ್.ನಗರ - ಬೆಳಿಕೆರೆ - [[ನಂಜನಗೂಡು]] - ಯಳಂದೂರು - [[ಬಿಳಿಗಿರಿ ರಂಗನಬೆಟ್ಟ]] 
|
|೬೬೨
|-
|ರಾ.ಹೆ.58
|ಮೂಡಿಗೆರೆ - ಬೇಲೂರು - [[ಹಳೆಬೀಡು]] - [[ಜಾವಗಲ್]] - [[ಬಾಣಾವಾರ]] - [[ಹುಳಿಯಾರು]] - ಶಿರಾ - [[ಗೌರಿಬಿದನೂರು]] - [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]] - [[ಚಿಂತಾಮಣಿ]] - ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ - ಮುಳಬಾಗಿಲು - ವೆಂಕಟಗಿರಿಕೋಟೆ (ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೫೮ನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೨೩೪ ಎಂದು ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ)
|
|೩೯೦
|-
|ರಾ.ಹೆ.59
|[[ಕುಷ್ಟಗಿ]] - [[ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು]]
|
|೫೨
|-
|ರಾ.ಹೆ.60
|ಹುನಗೊಂದ- ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ- ತಾಳಿಕೋಟೆ - ಕೆಂಬಾವಿ - ಸುರಪುರ
|
|೧೨೨
|-
|ರಾ.ಹೆ.61
|ಮಂಗೋಲಿ - ಹೂವಿನಹಡಗಲಿ - ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ - ದೇವಾಪುರ - ದೇವದುರ್ಗ - ಸಿರಿವಾರ - ನೀರ್ಮಾನ್ವಿ - ಬೈಲುಮರ್ಚದ - ರಜೋಲಿಭಂಡ - ಬಿಚ್ಚಳ
|
|೨೨೧
|-
|ರಾ.ಹೆ.62
|[[ಹಾವೇರಿ]] - ಲಿಂಗಾಪುರ - ಚಿಕ್ಕೇರೂರು - ಹಿರೇಕೇರೂರು - ಶಿರಾಳಕೊಪ್ಪ - [[ಸಾಗರ]]
|
|೧೦೮
|-
|ರಾ.ಹೆ.63
|ರಾರವಿ - ಶಿರಗುಪ್ಪ - ದೇಸನೂರು - ಗೋರೆಬಾಳ - ಕರಟಗಿ - ಕನಕಗಿರಿ - ಯಲಬುರ್ಗ - ಸಂಕಳೂರು - ಸೂಡಿ - ರಾಜೂರು - ಬೇಲೂರು
|
|೧೬೫
|-
|ರಾ.ಹೆ.64
|[[ಕಡೂರು]] - ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು - ಮೂಡಿಗೆರೆ - ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ - ಬಂಟ್ವಾಳ - ಕಲ್ಲಡ್ಕ - ಕಾನಘಡ
|
|೧೯೦
|-
|ರಾ.ಹೆ.65
|[[ಮಲ್ಪೆ]] - [[ಉಡುಪಿ]] - ಹೆಬ್ರಿ - [[ಆಗುಂಬೆ]] - ಬೇಗೂರು - ಕೊಪ್ಪ - ನರಸಿಂಹರಾಜಪುರ - ಸೂಲಗೇರಿ - [[ಭದ್ರಾವತಿ]] - ಚನ್ನಗಿರಿ - ಶಾಂತಿಸಾಗರ - [[ದಾವಣಗೆರೆ]] - ಜಗಲೂರು - ಮಸ್ತೂರು - ಬಿ.ಜಿ.ಕೆರೆ - ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು
|೩೪೦
|-
|ರಾ.ಹೆ.66
|ಗಂಗಮೂಲ - ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ - ಕಳಸ - ಮಾಗುಂದಿ - ಕೋಟಿಗೆಹೆರಾ
|೯೪
|-
|ರಾ.ಹೆ.67
|ಮಂಗಳೂರು - ಬಜ್ಪೆ - ಕಟೀಲು - ಬೆಳ್ಮನೆ - ಕಾಪು - ಶಿವರ (ಹಳೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೪೮ರ ಹೊಸಪೇಟೆ-ಮಂಗಳೂರು ಮಾರ್ಗವನ್ನೊಳಗೊಂಡು) - ಅತ್ರಡಿ
|೭೨
|-
|ರಾ.ಹೆ.68
|ತುಮಕೂರು - ಶಿವಮೊಗ್ಗ - ಹೊನ್ನಾವರ
|೧೩೪
|-
|ರಾ.ಹೆ.69
|Kumta - Sirsi - Mundagodu - Thadas 
|139
|-
|ರಾ.ಹೆ.70
|Belthangadi - Moodabidri - Mulki
|57
|-
|ರಾ.ಹೆ.71
|Tiptur  - Dudda (additional length of 8&amp;nbsp;km from Dairy Circle to Devarayapatna) (NH-48 in Hassan town limits) - 
Hassan
|57
|-
|ರಾ.ಹೆ.71
|Dairy Circle - Busthenahalli(NH-48 in Hassan town limits) 
|2
|-
|ರಾ.ಹೆ.72
|Nippani  - Nanadhi - Examba - Ugar - Mangasuli - Athani - Inapura- Kothalagi
|135
|-
|ರಾ.ಹೆ.73
|Mangasuli- Ugar - Kudachi - Raibag - Kabbur - Belladabagewadi - Ghataprabha - [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Konnur Konnur] -Gudichinamalki - Paschapur - Akkathengarahal - Nesargi - Desanur - Suthaghatti - Matthikoppa - Sampagaon - Neginahal - Nayanagar - Belawadi - Budaraghatti - Thadakoda - Mammighatti - Dharwad - Hubli - Kundagol (including Old NH 4 between Dharwad) - Hubli - Laxmeshwar  
|300
|-
|ರಾ.ಹೆ.74
|Nelamangala  - Doddaballapur- Chikkaballapur
|63
|-
|ರಾ.ಹೆ.75
|Balki  - Humnabad - Kabirwadi - Chitaguppa - Inapur- Chincholi
|81
|-
|ರಾ.ಹೆ.76
|Birur Sammasagi  - Sivani - Channagiri - Santhebennur - Davangere - Harihara - Koda - 

Thilavalli- Ajjampura
|212
|-
|ರಾ.ಹೆ.77
|Sirsi - Soraba - Masur -  Sagara -  Purappemane  - Bettamallppa - Hosnagar 
|111
|-
|ರಾ.ಹೆ.78
|Shettihalli  - Dhaddi - Hatharagi - Hukkeri - Chikodi - Examba - Sadalga- Borangaon- 

Ichalakaranji
|88
|-
|ರಾ.ಹೆ.79
|Srirangapatna  - Sosale - T Narsipura - Madapura - Kollegal - Ramapura - Kowdalli - Hanur - Palar- Malemahadeshwarabetta
|149
|-
|ರಾ.ಹೆ.80
|Nanjangud  - Chamarajanagar - Kyathadevara Gudi- Biligiriranganabetta 
|86
|-
|ರಾ.ಹೆ.81
|Yelandur - Honganur - Chamarajanagar - Terakanambi- Gundlupet 
|55
|-
|ರಾ.ಹೆ.82
|Hoskote - Chintamani- Gownipalli 
|88
|-
|ರಾ.ಹೆ.83
|Manuli  - Kadakola - Gudachi - Salahalli - Konnur - Sirola - Holealur - Ron - Abbigere- Kotamachagi 
|121
|-
|ರಾ.ಹೆ.84
|Sira - Gubbi - Chandrashekarapura, Tumkur Kallur - Yadayur - Amruthur - Mandya - Kirugaval - Hosavatti - T Narsipura- Nanjangud
|229
|-
|ರಾ.ಹೆ.85
|NH-212 - Varuna Hoskote Suththur -SH-84  
|17
|-
|ರಾ.ಹೆ.86
|Kupparavalli on SH-84 - Suththur 
|4
|-
|ರಾ.ಹೆ.85
|Bangalore - Magadi - Huliyurdurga - Kowdle - Nagamangala - KR Pet - Saligrama - Ramanathapura - Somwarpet - Vanagur - Subramanya(Saligrama Bypass length - 250&amp;nbsp;km) - Jalsoor 
|329
|-
|ರಾ.ಹೆ.86
|Ramanathapura - Bachhehalli - Kattemalalavadi - Hunsur - HD Kote - Saragur - Begur - Madapatna- Terakanambi
|154
|-
|ರಾ.ಹೆ.87
|Bangalore - Bannerghatta- Anekal
|49
|-
|ರಾ.ಹೆ.88
|Mysore - Hunsur - Periyapatna - Bylakuppe - Kushalanagar - Madikeri - Sulya - Puttur- Bhantwal
|220
|-
|ರಾ.ಹೆ.89
|Madakeri  - Siddapura - Ghattathala - Chennyanakote - Athur -l Gonikoppal- Kutta
|98
|-
|ರಾ.ಹೆ.90
|Hunsur  - Virajpet - Napoklu - Nalkanadu - Bhagamandala- Talakaveri 
|113
|-
|ರಾ.ಹೆ.91
|Konanur{{Disambiguation needed|date=March 2017}} - Ramanathapura - Kushalanagar - Siddapura - Virajpet- Makutta 
|90
|-
|ರಾ.ಹೆ.92
|Kanakapura - Sangam - kowdalli
|30
|-
|ರಾ.ಹೆ.93
|Khanapura - Haliyal - Yellapura - Sirsi - Siddapura - Talaguppa
|196
|-
|ರಾ.ಹೆ.94
|Bagepalli  - Gudibande - Thondebhavi - Mavathur - Kolala - Uradigere - Kyathasandra - Neralapura - Kudur - Magadi - Jalamangala - Ramanagar - Channapatna- Halaguru - Mutthathi - Chikkalluru - Hanuru
|232
|-
|ರಾ.ಹೆ.95
|Hoskote  - Malur - Tekal - Bangarpet - Budhigere- Venkatagirikote 
|84
|-
|ರಾ.ಹೆ.96
|Devanahalli  - Vijayapura - Vemgal - Kolar - Ghattakamadanahalli - KGF- Kempapura
|68
|-
|ರಾ.ಹೆ.97
|Sankeshwar  - Kowthalli - Nippani - Badkihal - Shamanewadi - Sadalga
|47
|-
|ರಾ.ಹೆ.98
|Bhatnagoor - Barawada - Mangura - Karagad- Boragaonwadi
|43
|-
|ರಾ.ಹೆ.99
|Kothapalli  - Gownipalli - Rajepalli - Srinivasapura - Kolar - Tekal- Masti
|103
|-
|ರಾ.ಹೆ.100
|Subramanya  - Puttur - Parladaka - Ukkada- Manjeswar Road
|89
|-
|ರಾ.ಹೆ.101
|Surthakal - Bajpe - Gurupura - Bhantwal - Panemangalore - Vittal - Kabaka
|124
|-
|ರಾ.ಹೆ.102
|Huliyar Keralapura - Arasikere - Haranahalli - Shanthigrama - Hariharapura - Jakkanahalli of Holenarsipura - Jayachamarajapura
|-
|ರಾ.ಹೆ.103
|Gokak - SH-31 to Muragodu - Karimani - Sogal-kshetra - Munnoli - Malaprabha - Goravanakolla - Saundatti
|67
|-
|ರಾ.ಹೆ.104
|Bangalore - Kadugondahalli - Nagavara - Thanisandra - Bellahalli - Kannur - Bagalur - Arisinakunte - Devanahalli - Malligenahalli - Karahalli - Nandi  
|50
|-
|ರಾ.ಹೆ.105
|Humnabad - Bidar
|47
|-
|ರಾ.ಹೆ.106
|Horanadu - Balur H andpost - Kalasa
|42
|-
|ರಾ.ಹೆ.107
|Jannapura - Vanagur -Huradi Hanabal Anemahal Skaleshpura Byakarahalli Heththur 
|56
|-
|ರಾ.ಹೆ.108
|Holenarsipura - KR Nagar - Hallimysore Saligrama Chunchanakatte Kesthur Koppalu Gate Srirampura Hebbalu 
|45
|-
|ರಾ.ಹೆ.109
|Yarane Junction - Holenarsipura - Bikanahalli Channiganahalli Ankapura Karle Hanumanahalli Paduvalahippe 
|35
|-
|ರಾ.ಹೆ.110
|Belur - Kodlipet - Bichodu Vatehole Kamathikodigi Byrapura Kundur K Hosakote Mgalu 
|-
|ರಾ.ಹೆ.111
|ತಿಪಟೂರು - ತುರುವೇಕೆರೆ - ಯಡಿಯೂರು - ಅಮೃತೂರು - ಹುಲಿಯೂರುದುರ್ಗ - ಮಾಕಳಿ - ರಾಮನಗರ - ಕನಕಪುರ - ಹುಣಸನಹಳ್ಳಿ - ಧರ್ಮಪುರಿ (ತಮಿಳುನಾಡು)
|[[ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆ| ತುಮಕೂರು]], [[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]],
|2೦೦
|-
|ರಾ.ಹೆ.112
|Belur - Somvarpet 
|63
|-
|ರಾ.ಹೆ.112A
|SH-8 - SH-57 - CR Patna Narsipura Kodlipet 
|22
|-
|ರಾ.ಹೆ.113
|Uppinangadi on NH-48 - SH-37 (Bisley Ghat Road - MDR) - Bajaththur Alankaru Balya Kadaba 
|33
|-
|ರಾ.ಹೆ.114
|Gundya on NH-48 - Kalkunda on SH-37 - Shiribagilu Kombharu Bilinele 
|16
|-
|ರಾ.ಹೆ.115
|Kudligere - Kammaraghattta	
|38
|-
|ರಾ.ಹೆ.116
|Tumkur Honnavar road (SH-68) - Birur Sammasagi road (SH-76) - Bhadravathi Shivani road 
|34
|-
|ರಾ.ಹೆ.117
|Ilawala - KR Nagara KA SH-117 
|22
|-
|ರಾ.ಹೆ.118
|Guruvayanakere - Uppinangadi KA SH-118
|20
|-
|ರಾ.ಹೆ.119
|Ilawala - Nagarakatte - KR Nagara KA SH-119 
|7
|-
|ರಾ.ಹೆ.120
|Hampapura - Saligrama KA SH-120
|17
|-
|ರಾ.ಹೆ.121
|BT Road - Kodlihalli Road KA SH-121
|17
|-
|ರಾ.ಹೆ.122
|MaharaKA SHtra Border - Handaraki KA SH-122
|183.60
|-
|ರಾ.ಹೆ.123
|AP Border - Hulsur KA SH-123
|69.95
|-
|ರಾ.ಹೆ.124
|Kharked - Bilagi KA SH-124
|294.07
|-
|ರಾ.ಹೆ.125
|Firozbad Cross - Kamlapur KA SH-125
|105.55
|-
|ರಾ.ಹೆ.126
|AP Border - Bosga KA SH-126
|163.97
|-
|ರಾ.ಹೆ.127
|KA SH 10 - A P Border KA SH-127
|174.95
|-
|ರಾ.ಹೆ.128
|KA SH 61 - Bellary KA SH-128
|231
|-
|ರಾ.ಹೆ.129
|Chikkahesarur - Mundaragi KA SH-129
|166.87
|-
|ರಾ.ಹೆ.130
|Yalburga - Munirabad KA SH-130
|122.80
|-
|ರಾ.ಹೆ.131
|Hampi - Hagaribommanahalli KA SH-131
|208.30
|-
|ರಾ.ಹೆ.132
|Kampli - Kurugodu - Kudatini - Haraginadoni - Bellary - Moka - Andhra Border KA SH-132
|100.00
|-
|ರಾ.ಹೆ.133
|Surebana - Kudalasangama KA SH-133
|108.90
|-
|ರಾ.ಹೆ.134
| Badami - [[Gokak karnataka|Gokak]] - Gokak Falls - [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Konnur Konnur] - Hidkal Dam - Hattargi - NH 4
|120.00
|-
|ರಾ.ಹೆ.135
|Banashankari - Almatti Dam KA SH-135
|71.20
|-
|ರಾ.ಹೆ.136
|Gajendragad - Soraba KA SH-136
|285.62
|-
|ರಾ.ಹೆ.137
|Navalagund - Mugavalli KA SH-137
|140.81
|-
|ರಾ.ಹೆ.138
|Nagaragali - Katakola KA SH-138
|112.58
|-
|ರಾ.ಹೆ.139
|Yaragatti - Mudhola KA SH-139
|77.68
|-
|ರಾ.ಹೆ.140
|Alnavar - Betageri KA SH-140
|84.85
|-
|ರಾ.ಹೆ.141
|Maharashtra Border - Sutagatti - Joining NH 4 KA SH-141
|45.80
|-
|ರಾ.ಹೆ.142
|Kumta - Kurlikoppa KA SH-142
|49.89
|-
|ರಾ.ಹೆ.143
|Gokarna - Devanahalli KA SH-143
|82.00
|-
|ರಾ.ಹೆ.144
|Honnavar - Menasi KA SH-144
|60.28
|-
|ರಾ.ಹೆ.145
|Songimane - Unchalli Falls KA SH-145
|71.66
|-
|ರಾ.ಹೆ.146
|Ulavi – Goa KA SH-146
|63.20
|-
|ರಾ.ಹೆ.147
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.148
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.149
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.150
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.151
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.152
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.153
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.154
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.155
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.156
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.157
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.158
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.159
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.160
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.161
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.162
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.163
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.164
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.165
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.166
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.167
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.168
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.170
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.171
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.172
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.173
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.174
|[[ಹಾರೋಹಳ್ಳಿ]] - [[ಮರಳವಾಡಿ]] - [[ಹುಣಸನಹಳ್ಳಿ]] - [[ಹಲನಾಥ]] - [[ಕೋಡಿಹಳ್ಳಿ]] - [[ಆಲಹಳ್ಳಿ]] - [[ಸಾತನೂರು]] - [[ಕಬ್ಬಾಳು]] - [[ಹೊಂಗನೂರು]] - [[ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ]] - [[ಬೇವೂರು]] - [[ಮಲ್ಲನಕುಪ್ಪೆ]]
|[[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]], [[ಮಂಡ್ಯ]],
|133 K.M
|-
|ರಾ.ಹೆ.175
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.176
|[[ಬಿಡದಿ]] - [[ಚುಂಚುಗ]] - [[ಹುಣಸನಹಳ್ಳಿ]] - [[ಕೈಲಾಂಚ]] - [[ಅವ್ವೇರಹಳ್ಳಿ]] - [[ಕವಣಪುರ]] - [[ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ]] - [[ಹೊಂಗನೂರು]] - [[ಅಕ್ಕೂರು]] - [[ಇಗ್ಗಲೂರು]] - [[ಹುಸ್ಕೂರು]]
|[[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]], [[ಮಂಡ್ಯ]],
|58 K.M
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.177
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.178
|[[ಸೋಲೂರು]] - [[ನಾಗಶೆಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ]] - [[ಮಾಗಡಿ]] - [[ಅಜ್ಜನಹಳ್ಳಿ]] - [[ಕೂಟಗಲ್]] - [[ಶ್ಯಾನುಬೋಗನಹಳ್ಳಿ]] - [[ಕ್ಯಾಸಪುರ]] - [[ಕಣ್ವ]] - [[ತಿಟ್ಟಮಾರನಹಳ್ಳಿ]] - [[ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ]] - [[ಕೂಡ್ಲೂರು]] - [[ಕೃಷ್ಣಾಪುರ]] - [[ಸೋಗಾಲ]]
|[[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]]
|65 K.M
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.179
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.180
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.181
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.182
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.183
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.184
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.185
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.186
|[[ಕೌಡ್ಲೆ]] - [[ಕೊಪ್ಪ]] - [[ಹರಳಹಳ್ಳಿ]] -  [[ಮದ್ದೂರು]] - [[ರುದ್ರಾಕ್ಷಿಪುರ]] - [[ಇಗ್ಗಲೂರು]] - [[ಹಲಗೂರು]]
|[[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]], [[ಮಂಡ್ಯ]],
|58 K.M
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.187
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.188
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.189
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.190
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.191
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.192
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.193
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.194
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.195
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.196
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.197
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.198
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.199
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.200
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.201
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.202
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.203
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.204
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.205
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.206
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.207
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.208
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.209
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.210
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.211
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.212
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.213
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.214
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.215
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.216
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.217
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.218
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.219
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.220
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.221
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.222
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.223
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.224
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.225
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.226
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.227
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.228
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.229
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.230
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.231
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.232
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.233
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.234
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.235
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.236
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.237
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.238
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.240
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.241
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.242
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.243
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.244
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.245
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.246
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.247
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.248
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.249
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.250
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.251
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.252
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.253
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.254
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.255
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.256
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.257
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.258
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.259
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.260
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.261
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.262
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.263
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.264
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.265
|[[ಮೈಲನಹಳ್ಳಿ]] - [[ರಾಜಾನುಕುಂಟೆ]] - [[ಮಧುರೆ]] - [[ಹೆಸರುಘಟ್ಟ]] - [[ಮಾಕಳಿ]] - [[ನೆಲಮಂಗಲ]] - [[ಸೊಂಡೆಕೊಪ್ಪ]] - [[ತಾವರೆಕೆರೆ]] - [[ದೊಡ್ಡ ಆಲದಮರ]] - [[ಬನ್ನಿಕುಪ್ಪೆ]] - [[ಬಿಡದಿ]] - [[ಬೈರಮಂಗಲ]] - [[ಹಾರೋಹಳ್ಳಿ]] - [[ತಟ್ಟೆಕೆರೆ]] - [[ಜಿಗಣಿ]] - [[ಬೊಮ್ಮಸಂದ್ರ]]
|[[ಬೆಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ (ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ)]], [[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]], [[ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ]],
| 144 K.M
|-
|ರಾ.ಹೆ.266
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.267
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.268
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.269
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.270
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.271
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.272
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.273
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.274
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.275
|[[ಕೆಂಗಲ್]] - [[ಕಣ್ವ]] - [[ದಶಾವರ]] - [[ಮಾಕಳಿ]] - [[ಉಜ್ಜಿನಿ]] - [[ಹುಲಿಯೂರುದುರ್ಗ]] - [[ಯಡಿಯೂರು]] - [[ಮಾಯಸಂದ್ರ]] - [[ವಿಶ್ವನಾಥಪುರ]] - [[ತುರುವೇಕೆರೆ]] - [[ಕೆಂಕೆರೆ]] - [[ಗಂಡಸಿ]] - [[ನಿಟ್ಟೂರು]] - [[ಆಲೂರು]]
|[[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]], [[ತುಮಕೂರು]], [[ಮಂಡ್ಯ]], [[ಹಾಸನ]]
| 206 K.M
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.276
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.277
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.278
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.279
|[[ಆಲೂರು ಸಿದ್ದಾಪುರ]] - [[ಬರಗೂರು]] - [[ಬೆಳವಾಡಿ]] - [[ನಿಡುವಣಿ]] - [[ತೇಜೂರು]] - [[ದೊಡ್ಡಕಾಡನೂರು]] - [[ಬೇವಿನಹಳ್ಳಿ]] - [[ಕಿಕ್ಕೇರಿ]] - [[ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ]] - [[ನಾಗಮಂಗಲ]] - [[ದೇವಲಾಪುರ]] - [[ಬಸರಾಳು]] - [[ಮಂಡ್ಯ]] - [[ಗುತ್ತಲು]] - [[ಕೆ.ಎಂ ದೊಡ್ಡಿ]] - [[ಹುಸ್ಕೂರು]] - [[ಹಲಗೂರು]] 
- [[ಮುತ್ತತ್ತಿ]] - [[ಸಾತನೂರು]]
|[[ಕೊಡಗು]], [[ಹಾಸನ]], [[ಮಂಡ್ಯ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]]
| 247 K.M
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.280
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.281
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.282
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.283
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.284
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.285
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.286
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.287
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.288
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.289
|-
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.280
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.281
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.282
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.283
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.284
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.285
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.286
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.287
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.288
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.289
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.290
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.291
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.292
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.293
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.294
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.295
|[[ಕನಕಪುರ]] - [[ಗಡಸಹಳ್ಳಿ]] - [[ಸಿಂಗರಾಜಿಪುರ]] - [[ಕೋಡಂಬಳ್ಳಿ]] - [[ಕಾಡಂಕನಹಳ್ಳಿ]] - [[ನುಣ್ಣೂರು]] 
|[[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]]
| 31 k.m 
|-
|ರಾ.ಹೆ.296
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.297
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.298
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.299
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.300
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.301
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.302
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.303
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.304
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.305
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.306
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.307
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.308
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.309
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.310
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.311
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.312
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.313
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.314
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.315
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.316
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.317
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.318
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.319
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.320
|-
|}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [http://www.kpwd.gov.in/roads.asp#dsh ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೆಲಸ ಇಲಾಖೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120502055107/http://www.kpwd.gov.in/roads.asp#dsh |date=2012-05-02 }}
{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>8uwks0a6t32ypuzo1ivrdo7kaj7g1a8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431740</id>
      <parentid>1431739</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T07:19:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasadchandu</username>
        <id>56721</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1431740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38361" sha1="a63prkzduoc0hta5bsmzenkdov7nun6" xml:space="preserve">ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವಲ್ಲದೆ, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಮತ್ತು ನೆರೆಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆ 320 ಆಗಿದೆ.
[[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ]] ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ ಜಿಲ್ಲಾ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು]]

== ಪರಿಚಯ ==
[[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯವು ಸುಮಾರು ೨೮,೩೧೧ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆ ಜಾಲ ಹೊಂದಿದೆ.{{ಅವಿಶ್ವಾಸನೀಯ|date=March 2012}} ಇದರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೧೪ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇವುಗಳ ಉದ್ದ 6572 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಮತ್ತು ೧೧೪ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿವೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಉದ್ದ 19578 ಕಿಲೋಮೀಟರ್.

== ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ==
{| class=&quot;wikitable sortable  sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! style=&quot;width:6em;&quot; |ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ
! style=&quot;width:70em;&quot; |ಮಾರ್ಗ
! style=&quot;width:20em;&quot; |ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು
! style=&quot;width:5em;&quot; |ಉದ್ದ (ಕಿ.ಮೀ.)
|-
|ರಾ.ಹೆ. 1
|ಪಡುಬಿದ್ರಿ - [[ಕಾರ್ಕಳ]] - [[ಆಗುಂಬೆ]] - [[ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ]] - ಆನಂದಪುರ - ಹಾನಗಲ್ - ತಾಡಸ್ - ಕಲಘಟಗಿ - ಧಾರವಾಡ - ಉಪ್ಪಿನಬೆಟಗೇರಿ - ಬೆಳವಾಡಿ - [[ಬೈಲಹೊಂಗಲ]] - ವಣ್ಣೂರು - ಹೊಸಕಟ್ಟಿ - [[ಅಂಕಲಗಿ]] - ಬಸಾಪುರ - ಹಿಡಕಲ್ - ಹೊಸೂರು - ಚಿಕ್ಕಲಗೂಡು
|[[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ]], [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]], [[ಹಾವೇರಿ]], [[ಧಾರವಾಡ]], [[ಬೆಳಗಾವಿ]]
|೪೫೦
|-
|ರಾ.ಹೆ. 2
|ಎಕ್ಕುಂಬಿ ಹಾವೇರಿ - ಮೈಲಾರ - ಹರಪನಹಳ್ಳಿ - ಕೂಡ್ಲಿಗಿ - ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು
|[[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]], ಹಾವೇರಿ, [[ಬಳ್ಳಾರಿ]], [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]], [[ದಾವಣಗೆರೆ]]
|೨೩೫
|-
|ರಾ.ಹೆ. 3
|[[ಹನೂರು]] - [[ಮುತ್ತತ್ತಿ]] - [[ಸಾತನೂರು]] - [[ರಾಮನಗರ]] - [[ಮಾಗಡಿ]] - [[ಸೋಲೂರು]] - [[ದಾಬಸ್‌ಪೇಟೆ]] - [[ಕೊರಟಗೆರೆ]] - [[ಮಧುಗಿರಿ]] - [[ಪಾವಗಡ]] - [[ಚಿಕ್ಕಹಳ್ಳಿ]]
|[[ಚಾಮರಾಜನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ|ಚಾಮರಾಜನಗರ]][[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]], [[ಬೆಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ಜಿಲ್ಲೆ |ಬೆಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ (ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ)]] [[ತುಮಕೂರು]],
|೨೪೯
|-
|ರಾ.ಹೆ. 4
|ಕಮಲಾನಗರ - ಹಳಬುರ್ಗ - ಬೀದರ್ - ಗುನಳ್ಳಿ
|[[ಬೀದರ್]]
|೬೯
|-
|ರಾ.ಹೆ. 5
|ಬಂಗಾರಪೇಟೆ - ಕೋಲಾರ - ಚಿಂತಾಮಣಿ - ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ 
|[[ಕೋಲಾರ]], [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]]
|೧೦೬
|-
|ರಾ.ಹೆ. 6
|[[ಕಾರವಾರ]] - [[ಕೈಗಾ]] - [[ಯಲ್ಲಾಪುರ]] - ಮುಂಡಗೋಡು - ಬಂಕಾಪುರ - ಸವಣೂರು - ಗದಗ - ಗಜೇಂದ್ರಘಡ - ಹನುಮಸಾಗರ - [[ಇಳಕಲ್ಲು]]
|ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ, ಹಾವೇರಿ, [[ಗದಗ]], [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]]
|೩೩೨
|-
|ರಾ.ಹೆ. 7
|[[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]] - [[ಪಾಂಡವಪುರ]] - ಕೆ.ಆರ್.ಪೇಟೆ - [[ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣ]] - [[ಅರಸೀಕೆರೆ]]
|[[ಮಂಡ್ಯ]], [[ಹಾಸನ]]
|೧೦೮
|-
|ರಾ.ಹೆ. 8
|[[ಹಿರೀಸಾವೆ]] - [[ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ]] - ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣ - [[ಹೊಳೆನರಸೀಪುರ]] - [[ಅರಕಲಗೂಡು]] - [[ಶನಿವಾರಸಂತೆ]] - ಚೆಂಗದಹಳ್ಳಿ - ವನಗುರು - ಕುಂದಳ್ಳಿ - ಸಂತಳ್ಳಿ - ತಲತಾರಶೆಟ್ಟರಹಳ್ಳಿ - ತಕೆರೆ - ಬೆಳಿಗೆರೆ - ಕುಂಬೂರು - ಶುಂಠಿಕೊಪ್ಪ - ಚಟ್ಟಳ್ಳಿ
| ಹಾಸನ
|೧೭೦
|-
|ರಾ.ಹೆ. 9
|[[ಯಲಹಂಕಾ]] - [[ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ]] - [[ಗೌರೀಬಿದನೂರು]] - ಕುಡುಮಲಕುಂಟೆ
|[[ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ]],[[ಬೆಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ (ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ)]], [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]]
|೧೭೪
|-
|ರಾ.ಹೆ. 10
|ಸರಸಾಂಬ - ಆಳಂದ - [[ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ]] - ಸೇಡಂ - ರಿಬ್ಬೋನಪಲ್ಲಿ
|[[ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ]]
|೧೪೭
|-
|ರಾ.ಹೆ. 11
|ಹುಳಸೂರು - ಬಾಲಕುಂಡ - [[ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ]] - ಮುಡುಬಿ - ಮಹಾಗಾಂವ್
|ಬೀದರ್
|೬೪
|-
|ರಾ.ಹೆ. 12
|ಬಿಜಾಪುರ - [[ಅಥಣಿ]] - [[ಚಿಕ್ಕೋಡಿ]] - [[ಸಂಕೇಶ್ವರ]]
|ಬಿಜಾಪುರ
|೧೭೯
|-
|ರಾ.ಹೆ. 13
|ದೇವಸಗೂರು - ರಾಯಚೂರು - ಕಟಗೋಡು
|[[ರಾಯಚೂರು]]
|೫೨
|-
|ರಾ.ಹೆ. 14
|[[ರಾಮದುರ್ಗ]] - [[ಬಾದಾಮಿ]] - [[ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು]] - [[ಹುನಗುಂದ]] -[[ಕರಡಿ]]- ಮುದಗಲ್ - [[ಮಸ್ಕಿ]] - ಬಸಾಪುರ - ಪೋತನಾಲ್ - ಚಿಕ್ಕಲಪರ್ವಿ - [[ಮಾನ್ವಿ]]
|ಬೆಳಗಾವಿ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ರಾಯಚೂರು
|೨೧೨
|-
|ರಾ.ಹೆ. 15
|ವಾನಮಾರಪಲ್ಲಿ - ಔರಾದ್ - ಸಂತಪುರ - ಬೀದರ್ - ಚಿಂಚೋಳಿ - ಸೇಡಂ - ಯಾದಗಿರಿ - ಹತ್ತಿಗುದೂರು - ದೇವದುರ್ಗ - ರಾಯಚೂರು
|ಬೀದರ್, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ, [[ಯಾದಗಿರಿ]], ರಾಯಚೂರು
|೨೯೦
|-
|ರಾ.ಹೆ. 16
|ಸಿಂಧಗಿ - ಷಹಾಪುರ - ಖಾನಾಪುರ - ಯಾದಗಿರಿ - ಗುರ್ಮತ್ಕಲ್ - ಕೋಡಂಗಲ್
|ಯಾದಗಿರಿ
|೧೫೨
|-
|ರಾ.ಹೆ. 17
|ಬೆಂಗಳೂರು - ರಾಮನಗರ - ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ - ಮದ್ದೂರು - ಮಂಡ್ಯ - ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ - ಮೈಸೂರು
|ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ, [[ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]], [[ಮಂಡ್ಯ]], [[ಮೈಸೂರು]]
|೧೪೪
|-
|ರಾ.ಹೆ. 18
|[[ಮುಧೋಳ]] - [[ಚಿಕ್ಕೋಡಿ]] - [[ನಿಪ್ಪಾಣಿ]]
|ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಬೆಳಗಾವಿ
|೧೧೧
|-
|ರಾ.ಹೆ. 19
|ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ - [[ನಾಗಮಂಗಲ]] - [[ಹುಳಿಯಾರು]] - [[ಹಿರಿಯೂರು]] - [[ಚಳ್ಳಕೆರೆ]] - ಬಳ್ಳಾರಿ - ಸಿರಗುಪ್ಪ - ಸಿಂಧನೂರು - ಲಿಂಗಸಗೂರು - ಸುರಪುರ - ಷಹಾಪುರ - ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ - ಜೇವರ್ಗಿ
|ಮಂಡ್ಯ, ತುಮಕೂರು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಬಳ್ಳಾರಿ, ರಾಯಚೂರು, ಯಾದಗಿರಿ, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ
|೬೧೧
|-
|ರಾ.ಹೆ. 20
|ರಾಯಚೂರು - ಲಿಂಗಸಗೂರು - ಹನಗೊಂದ - ಬಾಗಲಕೋಟೆ - ಲೋಕಾಪುರ - ಯರಘಟ್ಟಿ - ಬೆಳಗಾವಿ - ಬಾಚಿ
|ರಾಯಚೂರು, ಬೆಳಗಾವಿ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ
|೩೫೪
|-
|ರಾ.ಹೆ. 21
|[[ಹಳೇಬೀಡು]] - ಹಾಸನ - [[ಅರಕಲಗೂಡು]] - ಪೆರಿಯಾಪಟ್ಟಣ - ಆನೆಚುಕೂರು
|[[ಹಾಸನ]]
|೧೨೪
|-
|ರಾ.ಹೆ. 22
|ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ - ಅಫ಼್ಜಲ್‍ಪುರ - ಹೊಸೂರು
| ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ
|೧೦೦
|-
|ರಾ.ಹೆ. 23
|ಖಲ್ಮಲ್ - ಮಾನ್ವಿ - ಸಿಂಧನೂರು - [[ಗಂಗಾವತಿ]] - ಗಿಣಿಗೆರೆ - [[ಕೊಪ್ಪಳ]] - [[ಮುಂಡರಗಿ]] - [[ಲಕ್ಷ್ಮೇಶ್ವರ]] - ಗುಡಿಗೆರೆ - [[ಶಿಗ್ಗಾಂವ್]]
| ಕೊಪ್ಪಳ
|೩೫೦
|-
|ರಾ.ಹೆ. 24
|[[ತರೀಕೆರೆ]] - [[ಹೊಸದುರ್ಗ]] - ವಿ.ವಿ. ಪುರ - [[ಹಿರಿಯೂರು]] - ಧರ್ಮಾಪುರ
| [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]], [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]]
|೧೩೭
|-
|ರಾ.ಹೆ. 25
|ಹೊಸಪೇಟೆ - ಮಾರಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ - ಹರಪನಹಳ್ಳಿ - [[ಹರಿಹರ]] - ಹೊನ್ನಾಳಿ - ಶಿವಮೊಗ್ಗ 
|ಬಳ್ಳಾರಿ, [[ದಾವಣಗೆರೆ]], ಶಿವಮೊಗ್ಗ
|೧೮೧
|-
|ರಾ.ಹೆ. 26
|ಹಳಗೇರಿ - ಹೊನ್ನಾಳಿ - ಆಯನೂರು - ಅರಸಲು - ಹೊಸನಗರ - ಹುಲೀಕಲ್
|ದಾವಣಗೆರೆ, ಶಿವಮೊಗ್ಗ
|೧೯೦
|-
|ರಾ.ಹೆ. 27
|[[ವಿರಾಜಪೇಟೆ]] - [[ಮಡಿಕೇರಿ]] - [[ಸೋಮವಾರಪೇಟೆ]] - [[ಸಕಲೇಶಪುರ]] - [[ಮೂಡಿಗೆರೆ]] - ವಸ್ತರೆ - ಜಯಪುರ - [[ಶೃಂಗೇರಿ]] - ಬೇಗಾರು - [[ಆಗುಂಬೆ]] - ಬೈಂದೂರು
|[[ಕೊಡಗು]], ಹಾಸನ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಶಿವಮೊಗ್ಗ
|೩೭೫
|-
|ರಾ.ಹೆ. 28
|ಸೂಪ - ಹಳಿಯಾಲ - ಧಾರವಾಡ - ಹೆಬ್ಬಸೂರು - ಅಣ್ಣಿಗೇರಿ
|ಧಾರವಾಡ
|೧೧೨
|-
|ರಾ.ಹೆ. 29
|ಮುದಗಲ್ - ತಾವರೆಗೆರೆ - [[ಗಂಗಾವತಿ]] - ಕಂಪ್ಲಿ - ಕುಡತಿನಿ
|ರಾಯಚೂರು, ಬಳ್ಳಾರಿ, ಕೊಪ್ಪಳ
|೧೧೭
|-
|ರಾ.ಹೆ. 30
|[[ಸಿಂಧನೂರು]] - [[ಕುಷ್ಟಗಿ]] - ರೋಣಾ - ಸೌಂದತ್ತಿ - ಬೆಳವಾಡಿ - ಬೇಕವಾಡಿ - [[ಖಾನಾಪುರ]] - ಹೆಮ್ಮಡಗ
|ರಾಯಚೂರು, ಕೊಪ್ಪಳ, ಬೆಳಗಾವಿ
|೩೦೬
|-
|ರಾ.ಹೆ.31
|[[ಜತ್ತ]] - ಅನಂತಪುರ - ಅಥಣಿ - ಗುರ್ಲಾಪುರ - [[ಗೋಕಾಕ]] - ನೇಸರ್ಗಿ - [[ಬೈಲಹೊಂಗಲ]] - ಚಿಕ್ಕಬಾಗೇವಾಡಿ - ಹಿರೇಬಾಗೇವಾಡಿ - [[ಖಾನಾಪುರ]] - ಜಂಬೋಟಿ
|ಸಂಗ್ಲಿ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ), ಬೆಳಗಾವಿ
|೨೪೫
|-
|ರಾ.ಹೆ.32
|ಉಮರ್ಗ - ಆಲಂದ - ಮಹಾಗಾಂವ್ - ಚಿಂಚೋಳಿ - [[ಸೂಲೇಪೇಟ್]]
|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ
|೧೧೯
|-
|ರಾ.ಹೆ.33
|[[ಕೊರಟಗೆರೆ]] - ತುಮಕೂರು - ಕುಣಿಗಲ್ - ಮದ್ದೂರು - [[ಮಳವಳ್ಳಿ]] - ಮೈಸೂರು - ಹೆಗ್ಗಡದೇವನಕೋಟೆ - ಬಾವಲಿ
|ತುಮಕೂರು, ಮಂಡ್ಯ, ಮೈಸೂರು
|೨೭೩
|-
|ರಾ.ಹೆ.34
|ಔರಾದ್ - ಬಾಲ್ಕಿ - [[ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ]] - ಆಲಂದ - ಅಫ್ಜಲ್‍ಪುರ - ಇಂಡಿ - ಬಿಜಾಪುರ - [[ಜಮಖಂಡಿ]] - ಮುಧೋಳ - ಲೋಕಪುರ - ರಾಮದುರ್ಗ - ಸೌಂದತ್ತಿ - ಧಾರವಾಡ - ರಾಮನಗರ - ಸೂಪ (ಜೊಯಿಡಾ) - ಅನಸಿ - ಸದಾಶಿವಘಡ
|ಬಿಜಾಪುರ
|೬೬೬
|-
|ರಾ.ಹೆ.35
|[[ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ]] - [[ಹೊಸಕೋಟೆ]] - [[ಕಾಡುಗೋಡಿ]] - [[ಆನೇಕಲ್]]
|ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ
|೮೯
|-
|ರಾ.ಹೆ.36
|ಕೊಪ್ಪಳ - ಬೇವೂರು - ಕುಷ್ಟಗಿ - ಕ್ಯಾದಿಗುಪ್ಪೆ
|ಕೊಪ್ಪಳ
|೭೦
|-
|ರಾ.ಹೆ.37
|[[ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ]] - [[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ]] - [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] - [[ಕಾರ್ಕಳ]] - [[ಉಡುಪಿ]]
|
|೧೩೨
|-
|ರಾ.ಹೆ.38
|[[ಕೊಳ್ಳೇಗಾಲ]] - ಹಾಸನೂರು ಘಾಟ್
|[[ಚಾಮರಾಜನಗರ]], ಈರೋಡು ([[ತಮಿಳು ನಾಡು]])
|೬೪
|-
|ರಾ.ಹೆ.39
|ಬೆಂಗಳೂರು - ಹೆಸರಘಟ್ಟ
|
|೧೩
|-
|ರಾ.ಹೆ.40
|ಮೈಲಾರ - ಹಡಗಲಿ - ಹಗರಿಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ - ಕೂಡ್ಲಗಿ - ತೋರಣಗಲ್ಲು
|ಬಳ್ಳಾರಿ
|೧೬೨
|-
|ರಾ.ಹೆ.41
|ಶಿರಡಾನ್ - ಜ಼ಲ್ಕಿ - ಇಂಡಿ - [[ದೇವರ ಹಿಪ್ಪರಗಿ]] - ಹೂವಿನ ಹಿಪ್ಪರಗಿ - ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ - ನಾರಾಯಣಪುರ - ಲಿಂಗಸಗೂರು
|
|೧೯೭
|-
|ರಾ.ಹೆ.42
|[[ಅಂಕೋಲಾ]] - ಮುನೀರಾಬಾದ್ - ಜೋಳದರಾಶಿ
|
|೧೧
|-
|ರಾ.ಹೆ.43
|ತಿಕೋಟಾ - ಕಣಮಡಿ
|
|೨೩
|-
|ರಾ.ಹೆ.44
|[[ಸಂಕೇಶ್ವರ]] - ಹುಕ್ಕೇರಿ - ಘಟಪ್ರಭ - ಗೋಕಾಕ - ಲೋಕಾಪುರ - ಕೆರಕಲಮಟ್ಟಿ - ಅಗಸನಕೊಪ್ಪ - ಗುಳೇದಗುಡ್ಡ - ಕಾಮಟಗಿ - ಗೂಳೂರು - ಸಂಗಮ
|
|೧೯೮
|-
|ರಾ.ಹೆ.45
|ಅರಭಾವಿ - [[ಗೋಕಾಕ]] - ನರಗುಂದ - ಶಾಲವಾಡಿ - ಶಿರಹಟ್ಟಿ - ಮಂದರಗಿ - ಹಡಗಲಿ - ಇಟಗಿ - ಉಜ್ಜನಿ - ಜಗಲೂರು - ಚಳ್ಳಕೆರೆ
|
|೩೧೦
|-
|ರಾ.ಹೆ.46
|ಮುಂದಗೋಡು - ಕಾಲಘಟಗಿ - ಹಳಿಯಾಲ - [[ದಾಂಡೇಲಿ]] - ಅಣಸಿ
|
|೧೩೬
|-
|ರಾ.ಹೆ.47
|[[ಮಂಡ್ಯ]] - [[ಮೇಲುಕೋಟೆ]] - [[ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ]] - [[ತಿಪಟೂರು]] - [[ಹುಳಿಯಾರ]] - [[ಹೊಸದುರ್ಗ]] - ಹೊಳಲಕೆರೆ - ಅಣಗೋಡು - ಹರಪನಹಳ್ಳಿ - ಹಡಗಲಿ
|
|೩೫೪
|-
|ರಾ.ಹೆ.48
|[[ಕುಮಟ]] - ಸಿದ್ಧಾಪುರ - ಸೊರಬ - [[ಶಿಕಾರಿಪುರ]] - ಹೊನ್ನಾಲಿ - ಬಸವಾಪಟ್ಟಣ - [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] - [[ಚಳ್ಳಕೆರೆ]] - [[ಪಾವಗಡ]] - ಕಾಡಮಡಗಿ
|
|೩೯೦
|-
|ರಾ.ಹೆ.49
|ಸಂಡೂರು - [[ಹೊಸಪೇಟೆ]] - ಕಂಪ್ಲಿ - ಸಿರಗುಪ್ಪ
|
|೧೦೬
|-
|ರಾ.ಹೆ.50
|[[ಭಟ್ಕಳ]] - [[ಜೋಗ]] - ಮಾವಿನಗುಂಡಿ - ಸಿದ್ಧಾಪುರ - ಚಂದ್ರಗುತ್ತಿ - ಸೊರಬ
|
|೧೨೮
|-
|ರಾ.ಹೆ.51
|[[ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ]] - [[ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ]] - ಷಹಾಬಾದ್ - ರವೂರು - ವಾಡಿ - ಯಾದಗಿರಿ - [[ರಾಯಚೂರು]]
|
|೧೯೦
|-
|ರಾ.ಹೆ.52
|[[ತೀರ್ಥಹಳ್ಳಿ]] - ನಗರ - ಬಲಬೆರೆ - ಹೊಸನಗಾಡಿ - ಕೋಣಿಬಸೂರು - [[ಕುಂದಾಪುರ]]
|
|೮೪
|-
|ರಾ.ಹೆ.53
|ಕಾಗವಾಡ - ಶೇಡಬಾಳ - ಕುಡಚಿ - ತೇರದಾಳ - [[ಜಮಖಂಡಿ]] - ಕಥಾರಕಿ - ಕಾಳಧಗಿ
|
|೧೨೨
|-
|ರಾ.ಹೆ.54
|ಜಂಬೂಟಿ - ಪೀರನವಾಡಿ - ಬೆಳಗಾವಿ - ಬೂದಿಹಾಳ - ಅಕ್ಕತಂಗೇರಹಾಳು - ಕೊಲಾವಿ - ಮಮ್ಧಾಪುರ - ಧವಳೇಶ್ವರ - ಮಹಾಲಿಂಗಪುರ - ರಬಕವಿ
|
|೧೩೦
|-
|ರಾ.ಹೆ.55
|ಯರ್ರಗಟ್ಟಿ - ಯಾದವಾಡ - ಮುಧೋಳ - ಮಂತೂರು - ಅಮಲಜ಼ರಿ - ಚಿಕ್ಕಗಳಗಲಿ - ಬಬಲೇಶ್ವರ
|
|೧೦೮
|-
|ರಾ.ಹೆ.56
|ಬೇಡಿ - [[ಕಿತ್ತೂರು]] - ಗೊಬ್ಬರಗುಪ್ಪಿ - ಅಲಗವಾಡಿ - ನವಲಗುಂದ - ಶೆಲವಾಡಿ - ಬೆಲವಂಕಿ
|
|೧೧೨
|-
|ರಾ.ಹೆ.57
|[[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]] - [[ಬಾದಾಮಿ]] - ರೋಣ - ಹುಯಲಗೋಳ - [[ಗದಗ]] - ಸಿರಹಟ್ಟಿ - ಗುಟ್ಟಾಳು - [[ರಾಣಿಬೆನ್ನೂರು]] - ಮಸೂರು - ಶಿಕಾರಿಪುರ - [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] - ಲಕ್ಕವಳ್ಳಿ - [[ತರೀಕೆರೆ]] - [[ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು]] - [[ಬೇಲೂರು]] - [[ಹಾಸನ]] - ಹೊಳೇನರಸಿಪುರ - ಕೆ.ಆರ್.ನಗರ - ಬೆಳಿಕೆರೆ - [[ನಂಜನಗೂಡು]] - ಯಳಂದೂರು - [[ಬಿಳಿಗಿರಿ ರಂಗನಬೆಟ್ಟ]] 
|
|೬೬೨
|-
|ರಾ.ಹೆ.58
|ಮೂಡಿಗೆರೆ - ಬೇಲೂರು - [[ಹಳೆಬೀಡು]] - [[ಜಾವಗಲ್]] - [[ಬಾಣಾವಾರ]] - [[ಹುಳಿಯಾರು]] - ಶಿರಾ - [[ಗೌರಿಬಿದನೂರು]] - [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]] - [[ಚಿಂತಾಮಣಿ]] - ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ - ಮುಳಬಾಗಿಲು - ವೆಂಕಟಗಿರಿಕೋಟೆ (ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೫೮ನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೨೩೪ ಎಂದು ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ)
|
|೩೯೦
|-
|ರಾ.ಹೆ.59
|[[ಕುಷ್ಟಗಿ]] - [[ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು]]
|
|೫೨
|-
|ರಾ.ಹೆ.60
|ಹುನಗೊಂದ- ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ- ತಾಳಿಕೋಟೆ - ಕೆಂಬಾವಿ - ಸುರಪುರ
|
|೧೨೨
|-
|ರಾ.ಹೆ.61
|ಮಂಗೋಲಿ - ಹೂವಿನಹಡಗಲಿ - ಬಸವನಬಾಗೇವಾಡಿ - ದೇವಾಪುರ - ದೇವದುರ್ಗ - ಸಿರಿವಾರ - ನೀರ್ಮಾನ್ವಿ - ಬೈಲುಮರ್ಚದ - ರಜೋಲಿಭಂಡ - ಬಿಚ್ಚಳ
|
|೨೨೧
|-
|ರಾ.ಹೆ.62
|[[ಹಾವೇರಿ]] - ಲಿಂಗಾಪುರ - ಚಿಕ್ಕೇರೂರು - ಹಿರೇಕೇರೂರು - ಶಿರಾಳಕೊಪ್ಪ - [[ಸಾಗರ]]
|
|೧೦೮
|-
|ರಾ.ಹೆ.63
|ರಾರವಿ - ಶಿರಗುಪ್ಪ - ದೇಸನೂರು - ಗೋರೆಬಾಳ - ಕರಟಗಿ - ಕನಕಗಿರಿ - ಯಲಬುರ್ಗ - ಸಂಕಳೂರು - ಸೂಡಿ - ರಾಜೂರು - ಬೇಲೂರು
|
|೧೬೫
|-
|ರಾ.ಹೆ.64
|[[ಕಡೂರು]] - ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು - ಮೂಡಿಗೆರೆ - ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ - ಬಂಟ್ವಾಳ - ಕಲ್ಲಡ್ಕ - ಕಾನಘಡ
|
|೧೯೦
|-
|ರಾ.ಹೆ.65
|[[ಮಲ್ಪೆ]] - [[ಉಡುಪಿ]] - ಹೆಬ್ರಿ - [[ಆಗುಂಬೆ]] - ಬೇಗೂರು - ಕೊಪ್ಪ - ನರಸಿಂಹರಾಜಪುರ - ಸೂಲಗೇರಿ - [[ಭದ್ರಾವತಿ]] - ಚನ್ನಗಿರಿ - ಶಾಂತಿಸಾಗರ - [[ದಾವಣಗೆರೆ]] - ಜಗಲೂರು - ಮಸ್ತೂರು - ಬಿ.ಜಿ.ಕೆರೆ - ಮೊಳಕಾಲ್ಮೂರು
|೩೪೦
|-
|ರಾ.ಹೆ.66
|ಗಂಗಮೂಲ - ಮಲ್ಲೇಶ್ವರ - ಕಳಸ - ಮಾಗುಂದಿ - ಕೋಟಿಗೆಹೆರಾ
|೯೪
|-
|ರಾ.ಹೆ.67
|ಮಂಗಳೂರು - ಬಜ್ಪೆ - ಕಟೀಲು - ಬೆಳ್ಮನೆ - ಕಾಪು - ಶಿವರ (ಹಳೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೪೮ರ ಹೊಸಪೇಟೆ-ಮಂಗಳೂರು ಮಾರ್ಗವನ್ನೊಳಗೊಂಡು) - ಅತ್ರಡಿ
|೭೨
|-
|ರಾ.ಹೆ.68
|ತುಮಕೂರು - ಶಿವಮೊಗ್ಗ - ಹೊನ್ನಾವರ
|೧೩೪
|-
|ರಾ.ಹೆ.69
|Kumta - Sirsi - Mundagodu - Thadas 
|139
|-
|ರಾ.ಹೆ.70
|Belthangadi - Moodabidri - Mulki
|57
|-
|ರಾ.ಹೆ.71
|Tiptur  - Dudda (additional length of 8&amp;nbsp;km from Dairy Circle to Devarayapatna) (NH-48 in Hassan town limits) - 
Hassan
|57
|-
|ರಾ.ಹೆ.71
|Dairy Circle - Busthenahalli(NH-48 in Hassan town limits) 
|2
|-
|ರಾ.ಹೆ.72
|Nippani  - Nanadhi - Examba - Ugar - Mangasuli - Athani - Inapura- Kothalagi
|135
|-
|ರಾ.ಹೆ.73
|Mangasuli- Ugar - Kudachi - Raibag - Kabbur - Belladabagewadi - Ghataprabha - [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Konnur Konnur] -Gudichinamalki - Paschapur - Akkathengarahal - Nesargi - Desanur - Suthaghatti - Matthikoppa - Sampagaon - Neginahal - Nayanagar - Belawadi - Budaraghatti - Thadakoda - Mammighatti - Dharwad - Hubli - Kundagol (including Old NH 4 between Dharwad) - Hubli - Laxmeshwar  
|300
|-
|ರಾ.ಹೆ.74
|Nelamangala  - Doddaballapur- Chikkaballapur
|63
|-
|ರಾ.ಹೆ.75
|Balki  - Humnabad - Kabirwadi - Chitaguppa - Inapur- Chincholi
|81
|-
|ರಾ.ಹೆ.76
|Birur Sammasagi  - Sivani - Channagiri - Santhebennur - Davangere - Harihara - Koda - 

Thilavalli- Ajjampura
|212
|-
|ರಾ.ಹೆ.77
|Sirsi - Soraba - Masur -  Sagara -  Purappemane  - Bettamallppa - Hosnagar 
|111
|-
|ರಾ.ಹೆ.78
|Shettihalli  - Dhaddi - Hatharagi - Hukkeri - Chikodi - Examba - Sadalga- Borangaon- 

Ichalakaranji
|88
|-
|ರಾ.ಹೆ.79
|Srirangapatna  - Sosale - T Narsipura - Madapura - Kollegal - Ramapura - Kowdalli - Hanur - Palar- Malemahadeshwarabetta
|149
|-
|ರಾ.ಹೆ.80
|Nanjangud  - Chamarajanagar - Kyathadevara Gudi- Biligiriranganabetta 
|86
|-
|ರಾ.ಹೆ.81
|Yelandur - Honganur - Chamarajanagar - Terakanambi- Gundlupet 
|55
|-
|ರಾ.ಹೆ.82
|Hoskote - Chintamani- Gownipalli 
|88
|-
|ರಾ.ಹೆ.83
|Manuli  - Kadakola - Gudachi - Salahalli - Konnur - Sirola - Holealur - Ron - Abbigere- Kotamachagi 
|121
|-
|ರಾ.ಹೆ.84
|Sira - Gubbi - Chandrashekarapura, Tumkur Kallur - Yadayur - Amruthur - Mandya - Kirugaval - Hosavatti - T Narsipura- Nanjangud
|229
|-
|ರಾ.ಹೆ.85
|NH-212 - Varuna Hoskote Suththur -SH-84  
|17
|-
|ರಾ.ಹೆ.86
|Kupparavalli on SH-84 - Suththur 
|4
|-
|ರಾ.ಹೆ.85
|Bangalore - Magadi - Huliyurdurga - Kowdle - Nagamangala - KR Pet - Saligrama - Ramanathapura - Somwarpet - Vanagur - Subramanya(Saligrama Bypass length - 250&amp;nbsp;km) - Jalsoor 
|329
|-
|ರಾ.ಹೆ.86
|Ramanathapura - Bachhehalli - Kattemalalavadi - Hunsur - HD Kote - Saragur - Begur - Madapatna- Terakanambi
|154
|-
|ರಾ.ಹೆ.87
|Bangalore - Bannerghatta- Anekal
|49
|-
|ರಾ.ಹೆ.88
|Mysore - Hunsur - Periyapatna - Bylakuppe - Kushalanagar - Madikeri - Sulya - Puttur- Bhantwal
|220
|-
|ರಾ.ಹೆ.89
|Madakeri  - Siddapura - Ghattathala - Chennyanakote - Athur -l Gonikoppal- Kutta
|98
|-
|ರಾ.ಹೆ.90
|Hunsur  - Virajpet - Napoklu - Nalkanadu - Bhagamandala- Talakaveri 
|113
|-
|ರಾ.ಹೆ.91
|Konanur{{Disambiguation needed|date=March 2017}} - Ramanathapura - Kushalanagar - Siddapura - Virajpet- Makutta 
|90
|-
|ರಾ.ಹೆ.92
|Kanakapura - Sangam - kowdalli
|30
|-
|ರಾ.ಹೆ.93
|Khanapura - Haliyal - Yellapura - Sirsi - Siddapura - Talaguppa
|196
|-
|ರಾ.ಹೆ.94
|Bagepalli  - Gudibande - Thondebhavi - Mavathur - Kolala - Uradigere - Kyathasandra - Neralapura - Kudur - Magadi - Jalamangala - Ramanagar - Channapatna- Halaguru - Mutthathi - Chikkalluru - Hanuru
|232
|-
|ರಾ.ಹೆ.95
|Hoskote  - Malur - Tekal - Bangarpet - Budhigere- Venkatagirikote 
|84
|-
|ರಾ.ಹೆ.96
|Devanahalli  - Vijayapura - Vemgal - Kolar - Ghattakamadanahalli - KGF- Kempapura
|68
|-
|ರಾ.ಹೆ.97
|Sankeshwar  - Kowthalli - Nippani - Badkihal - Shamanewadi - Sadalga
|47
|-
|ರಾ.ಹೆ.98
|Bhatnagoor - Barawada - Mangura - Karagad- Boragaonwadi
|43
|-
|ರಾ.ಹೆ.99
|Kothapalli  - Gownipalli - Rajepalli - Srinivasapura - Kolar - Tekal- Masti
|103
|-
|ರಾ.ಹೆ.100
|Subramanya  - Puttur - Parladaka - Ukkada- Manjeswar Road
|89
|-
|ರಾ.ಹೆ.101
|Surthakal - Bajpe - Gurupura - Bhantwal - Panemangalore - Vittal - Kabaka
|124
|-
|ರಾ.ಹೆ.102
|Huliyar Keralapura - Arasikere - Haranahalli - Shanthigrama - Hariharapura - Jakkanahalli of Holenarsipura - Jayachamarajapura
|-
|ರಾ.ಹೆ.103
|Gokak - SH-31 to Muragodu - Karimani - Sogal-kshetra - Munnoli - Malaprabha - Goravanakolla - Saundatti
|67
|-
|ರಾ.ಹೆ.104
|Bangalore - Kadugondahalli - Nagavara - Thanisandra - Bellahalli - Kannur - Bagalur - Arisinakunte - Devanahalli - Malligenahalli - Karahalli - Nandi  
|50
|-
|ರಾ.ಹೆ.105
|Humnabad - Bidar
|47
|-
|ರಾ.ಹೆ.106
|Horanadu - Balur H andpost - Kalasa
|42
|-
|ರಾ.ಹೆ.107
|Jannapura - Vanagur -Huradi Hanabal Anemahal Skaleshpura Byakarahalli Heththur 
|56
|-
|ರಾ.ಹೆ.108
|Holenarsipura - KR Nagar - Hallimysore Saligrama Chunchanakatte Kesthur Koppalu Gate Srirampura Hebbalu 
|45
|-
|ರಾ.ಹೆ.109
|Yarane Junction - Holenarsipura - Bikanahalli Channiganahalli Ankapura Karle Hanumanahalli Paduvalahippe 
|35
|-
|ರಾ.ಹೆ.110
|Belur - Kodlipet - Bichodu Vatehole Kamathikodigi Byrapura Kundur K Hosakote Mgalu 
|-
|ರಾ.ಹೆ.111
|ತಿಪಟೂರು - ತುರುವೇಕೆರೆ - ಯಡಿಯೂರು - ಅಮೃತೂರು - ಹುಲಿಯೂರುದುರ್ಗ - ಮಾಕಳಿ - ರಾಮನಗರ - ಕನಕಪುರ - ಹುಣಸನಹಳ್ಳಿ - ಧರ್ಮಪುರಿ (ತಮಿಳುನಾಡು)
|[[ತುಮಕೂರು ಜಿಲ್ಲೆ| ತುಮಕೂರು]], [[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]],
|2೦೦
|-
|ರಾ.ಹೆ.112
|Belur - Somvarpet 
|63
|-
|ರಾ.ಹೆ.112A
|SH-8 - SH-57 - CR Patna Narsipura Kodlipet 
|22
|-
|ರಾ.ಹೆ.113
|Uppinangadi on NH-48 - SH-37 (Bisley Ghat Road - MDR) - Bajaththur Alankaru Balya Kadaba 
|33
|-
|ರಾ.ಹೆ.114
|Gundya on NH-48 - Kalkunda on SH-37 - Shiribagilu Kombharu Bilinele 
|16
|-
|ರಾ.ಹೆ.115
|Kudligere - Kammaraghattta	
|38
|-
|ರಾ.ಹೆ.116
|Tumkur Honnavar road (SH-68) - Birur Sammasagi road (SH-76) - Bhadravathi Shivani road 
|34
|-
|ರಾ.ಹೆ.117
|Ilawala - KR Nagara KA SH-117 
|22
|-
|ರಾ.ಹೆ.118
|Guruvayanakere - Uppinangadi KA SH-118
|20
|-
|ರಾ.ಹೆ.119
|Ilawala - Nagarakatte - KR Nagara KA SH-119 
|7
|-
|ರಾ.ಹೆ.120
|Hampapura - Saligrama KA SH-120
|17
|-
|ರಾ.ಹೆ.121
|BT Road - Kodlihalli Road KA SH-121
|17
|-
|ರಾ.ಹೆ.122
|MaharaKA SHtra Border - Handaraki KA SH-122
|183.60
|-
|ರಾ.ಹೆ.123
|AP Border - Hulsur KA SH-123
|69.95
|-
|ರಾ.ಹೆ.124
|Kharked - Bilagi KA SH-124
|294.07
|-
|ರಾ.ಹೆ.125
|Firozbad Cross - Kamlapur KA SH-125
|105.55
|-
|ರಾ.ಹೆ.126
|AP Border - Bosga KA SH-126
|163.97
|-
|ರಾ.ಹೆ.127
|KA SH 10 - A P Border KA SH-127
|174.95
|-
|ರಾ.ಹೆ.128
|KA SH 61 - Bellary KA SH-128
|231
|-
|ರಾ.ಹೆ.129
|Chikkahesarur - Mundaragi KA SH-129
|166.87
|-
|ರಾ.ಹೆ.130
|Yalburga - Munirabad KA SH-130
|122.80
|-
|ರಾ.ಹೆ.131
|Hampi - Hagaribommanahalli KA SH-131
|208.30
|-
|ರಾ.ಹೆ.132
|Kampli - Kurugodu - Kudatini - Haraginadoni - Bellary - Moka - Andhra Border KA SH-132
|100.00
|-
|ರಾ.ಹೆ.133
|Surebana - Kudalasangama KA SH-133
|108.90
|-
|ರಾ.ಹೆ.134
| Badami - [[Gokak karnataka|Gokak]] - Gokak Falls - [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Konnur Konnur] - Hidkal Dam - Hattargi - NH 4
|120.00
|-
|ರಾ.ಹೆ.135
|Banashankari - Almatti Dam KA SH-135
|71.20
|-
|ರಾ.ಹೆ.136
|Gajendragad - Soraba KA SH-136
|285.62
|-
|ರಾ.ಹೆ.137
|Navalagund - Mugavalli KA SH-137
|140.81
|-
|ರಾ.ಹೆ.138
|Nagaragali - Katakola KA SH-138
|112.58
|-
|ರಾ.ಹೆ.139
|Yaragatti - Mudhola KA SH-139
|77.68
|-
|ರಾ.ಹೆ.140
|Alnavar - Betageri KA SH-140
|84.85
|-
|ರಾ.ಹೆ.141
|Maharashtra Border - Sutagatti - Joining NH 4 KA SH-141
|45.80
|-
|ರಾ.ಹೆ.142
|Kumta - Kurlikoppa KA SH-142
|49.89
|-
|ರಾ.ಹೆ.143
|Gokarna - Devanahalli KA SH-143
|82.00
|-
|ರಾ.ಹೆ.144
|Honnavar - Menasi KA SH-144
|60.28
|-
|ರಾ.ಹೆ.145
|Songimane - Unchalli Falls KA SH-145
|71.66
|-
|ರಾ.ಹೆ.146
|Ulavi – Goa KA SH-146
|63.20
|-
|ರಾ.ಹೆ.147
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.148
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.149
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.150
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.151
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.152
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.153
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.154
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.155
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.156
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.157
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.158
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.159
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.160
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.161
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.162
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.163
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.164
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.165
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.166
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.167
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.168
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.170
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.171
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.172
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.173
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.174
|[[ಹಾರೋಹಳ್ಳಿ]] - [[ಮರಳವಾಡಿ]] - [[ಹುಣಸನಹಳ್ಳಿ]] - [[ಹಲನಾಥ]] - [[ಕೋಡಿಹಳ್ಳಿ]] - [[ಆಲಹಳ್ಳಿ]] - [[ಸಾತನೂರು]] - [[ಕಬ್ಬಾಳು]] - [[ಹೊಂಗನೂರು]] - [[ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ]] - [[ಬೇವೂರು]] - [[ಮಲ್ಲನಕುಪ್ಪೆ]]
|[[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]], [[ಮಂಡ್ಯ]],
|133 K.M
|-
|ರಾ.ಹೆ.175
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.176
|[[ಬಿಡದಿ]] - [[ಚುಂಚುಗ]] - [[ಹುಣಸನಹಳ್ಳಿ]] - [[ಕೈಲಾಂಚ]] - [[ಅವ್ವೇರಹಳ್ಳಿ]] - [[ಕವಣಪುರ]] - [[ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ]] - [[ಹೊಂಗನೂರು]] - [[ಅಕ್ಕೂರು]] - [[ಇಗ್ಗಲೂರು]] - [[ಹುಸ್ಕೂರು]]
|[[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]], [[ಮಂಡ್ಯ]],
|58 K.M
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.177
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.178
|[[ಸೋಲೂರು]] - [[ನಾಗಶೆಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ]] - [[ಮಾಗಡಿ]] - [[ಅಜ್ಜನಹಳ್ಳಿ]] - [[ಕೂಟಗಲ್]] - [[ಶ್ಯಾನುಬೋಗನಹಳ್ಳಿ]] - [[ಕ್ಯಾಸಪುರ]] - [[ಕಣ್ವ]] - [[ತಿಟ್ಟಮಾರನಹಳ್ಳಿ]] - [[ಚನ್ನಪಟ್ಟಣ]] - [[ಕೂಡ್ಲೂರು]] - [[ಕೃಷ್ಣಾಪುರ]] - [[ಸೋಗಾಲ]]
|[[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]]
|65 K.M
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.179
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.180
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.181
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.182
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.183
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.184
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.185
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.186
|[[ಕೌಡ್ಲೆ]] - [[ಕೊಪ್ಪ]] - [[ಹರಳಹಳ್ಳಿ]] -  [[ಮದ್ದೂರು]] - [[ರುದ್ರಾಕ್ಷಿಪುರ]] - [[ಇಗ್ಗಲೂರು]] - [[ಹಲಗೂರು]]
|[[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]], [[ಮಂಡ್ಯ]],
|58 K.M
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.187
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.188
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.189
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.190
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.191
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.192
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.193
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.194
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.195
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.196
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.197
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.198
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.199
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.200
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.201
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.202
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.203
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.204
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.205
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.206
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.207
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.208
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.209
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.210
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.211
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.212
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.213
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.214
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.215
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.216
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.217
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.218
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.219
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.220
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.221
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.222
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.223
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.224
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.225
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.226
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.227
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.228
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.229
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.230
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.231
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.232
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.233
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.234
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.235
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.236
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.237
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.238
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.240
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.241
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.242
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.243
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.244
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.245
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.246
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.247
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.248
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.249
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.250
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.251
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.252
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.253
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.254
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.255
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.256
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.257
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.258
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.259
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.260
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.261
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.262
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.263
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.264
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.265
|[[ಮೈಲನಹಳ್ಳಿ]] - [[ರಾಜಾನುಕುಂಟೆ]] - [[ಮಧುರೆ]] - [[ಹೆಸರುಘಟ್ಟ]] - [[ಮಾಕಳಿ]] - [[ನೆಲಮಂಗಲ]] - [[ಸೊಂಡೆಕೊಪ್ಪ]] - [[ತಾವರೆಕೆರೆ]] - [[ದೊಡ್ಡ ಆಲದಮರ]] - [[ಬನ್ನಿಕುಪ್ಪೆ]] - [[ಬಿಡದಿ]] - [[ಬೈರಮಂಗಲ]] - [[ಹಾರೋಹಳ್ಳಿ]] - [[ತಟ್ಟೆಕೆರೆ]] - [[ಜಿಗಣಿ]] - [[ಬೊಮ್ಮಸಂದ್ರ]]
|[[ಬೆಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ಉತ್ತರ (ದೊಡ್ಡಬಳ್ಳಾಪುರ)]], [[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]], [[ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರ]],
| 144 K.M
|-
|ರಾ.ಹೆ.266
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.267
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.268
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.269
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.270
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.271
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.272
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.273
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.274
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.275
|[[ಕೆಂಗಲ್]] - [[ಕಣ್ವ]] - [[ದಶಾವರ]] - [[ಮಾಕಳಿ]] - [[ಉಜ್ಜಿನಿ]] - [[ಹುಲಿಯೂರುದುರ್ಗ]] - [[ಯಡಿಯೂರು]] - [[ಮಾಯಸಂದ್ರ]] - [[ವಿಶ್ವನಾಥಪುರ]] - [[ತುರುವೇಕೆರೆ]] - [[ಕೆಂಕೆರೆ]] - [[ಗಂಡಸಿ]] - [[ನಿಟ್ಟೂರು]] - [[ಆಲೂರು]]
|[[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]], [[ತುಮಕೂರು]], [[ಮಂಡ್ಯ]], [[ಹಾಸನ]]
| 206 K.M
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.276
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.277
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.278
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.279
|[[ಆಲೂರು ಸಿದ್ದಾಪುರ]] - [[ಬರಗೂರು]] - [[ಬೆಳವಾಡಿ]] - [[ನಿಡುವಣಿ]] - [[ತೇಜೂರು]] - [[ದೊಡ್ಡಕಾಡನೂರು]] - [[ಬೇವಿನಹಳ್ಳಿ]] - [[ಕಿಕ್ಕೇರಿ]] - [[ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ]] - [[ನಾಗಮಂಗಲ]] - [[ದೇವಲಾಪುರ]] - [[ಬಸರಾಳು]] - [[ಮಂಡ್ಯ]] - [[ಗುತ್ತಲು]] - [[ಕೆ.ಎಂ ದೊಡ್ಡಿ]] - [[ಹುಸ್ಕೂರು]] - [[ಹಲಗೂರು]] 
- [[ಮುತ್ತತ್ತಿ]] - [[ಸಾತನೂರು]]
|[[ಕೊಡಗು]], [[ಹಾಸನ]], [[ಮಂಡ್ಯ]], [[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]]
| 247 K.M
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.280
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.281
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.282
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.283
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.284
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.285
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.286
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.287
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.288
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.289
|-
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.280
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.281
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.282
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.283
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.284
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.285
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.286
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.287
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.288
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.289
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.290
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.291
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.292
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.293
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.294
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.295
|[[ಕನಕಪುರ]] - [[ಗಡಸಹಳ್ಳಿ]] - [[ಸಿಂಗರಾಜಿಪುರ]] - [[ಕೋಡಂಬಳ್ಳಿ]] - [[ಕಾಡಂಕನಹಳ್ಳಿ]] - [[ನುಣ್ಣೂರು]] 
|[[ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆ | ಬೆಂಗಳೂರು ದಕ್ಷಿಣ (ರಾಮನಗರ)]]
| 31 k.m 
|-
|ರಾ.ಹೆ.296
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.297
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.298
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.299
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.300
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.301
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.302
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.303
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.304
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.305
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.306
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.307
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.308
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.309
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.310
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.311
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.312
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.313
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.314
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.315
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.316
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.317
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.318
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.319
|-
|-
|ರಾ.ಹೆ.320
|-
|}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [http://www.kpwd.gov.in/roads.asp#dsh ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೆಲಸ ಇಲಾಖೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120502055107/http://www.kpwd.gov.in/roads.asp#dsh |date=2012-05-02 }}
{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>a63prkzduoc0hta5bsmzenkdov7nun6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ವಿಕಿರಣ ಪಟುತ್ವ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92086</id>
    <revision>
      <id>1431732</id>
      <parentid>1363465</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T19:40:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20261010)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1431732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40337" sha1="pigt6r2iqern2cgjhtqy9pllwcxm649" xml:space="preserve">ಒಂದು [[ಮೂಲಧಾತು|ಧಾತುವಿನಿಂದ]] ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ ವಿಕಿರಣಗಳು ಉತ್ಸರ್ಜನೆಯಾಗುವ ಘಟನೆಯನ್ನು '''ವಿಕಿರಣ ಪಟುತ್ವ''' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಯಾವ ವಸ್ತುಗಳು ವಿಕಿರಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಸರ್ಜಿಸುತ್ತವೆಯೋ ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ವಿಕಿರಣಶೀಲ ವಸ್ತುಗಳು ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Radioactive_decay&lt;/ref&gt; ಈ ರೀತಿ ಉತ್ಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಬೆಕ್ವೆರೆಲ್ ಕಿರಣಗಳು ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ.

==ವಿಕಿರಣ ಪಟುತ್ವ ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದ ಕಥೆ==
೧೮೯೬ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ [[ಹೆನ್ರಿ ಬೆಕರಲ್|ಹೆನ್ರಿ ಬೆಕ್ವೆರೆಲ್]] ಎಂಬ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ವಿಕಿರಣ ಪಟುತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.
[[ಚಿತ್ರ:Paul Nadar - Henri Becquerel.jpg|thumb|ಹೆನ್ರಿ ಬೆಕ್ವೆರೆಲ್]]
ಒಂದು ದಿನ ಈತ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಫಲಕದ ಮೇಲೆ [[ಯುರೇನಿಯಮ್|ಯುರೇನಿಯಂ]] ಲವಣವನ್ನು ಇಟ್ಟು ಕಪ್ಪು ಕಾಗದದಿಂದ ಸುತ್ತಿ  ಕತ್ತಲೆಯ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿರಿಸಿದ್ದ. ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರ ಫಲಕವನ್ನು ವರ್ಧಿಸಿದ ಬೆಳಕಿನ ದೆಸೆಯಿಂದ ಫಲಕವು ಹಾಳಾಗಿರುವುದು ತಿಳಿದು ಅವನಿಗೆ ಅಚ್ಚರಿಯಾಯಿತು. ಅದೇ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಯುರೇನಿಯಂ ಲವಣದಿಂದ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದಾಗಲೂ ಅದೇ ಫಲಿತಾಂಶವು ದೊರೆಯಿತು. ಆ ಕತ್ತಲೆಯ ಕೋಣೆಗೆ ಬೆಳಕು ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದುದರಿಂದ, ಯುರೇನಿಯಂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದ ಹಾಗು ಛಾಯಾ ಫಲಕಗಳನ್ನು  ಹಾಳುಮಾಡುವ ವಿಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದನು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www2.lbl.gov/abc/wallchart/chapters/03/4.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2017-11-04 |archive-date=2015-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151101075508/http://www2.lbl.gov/abc/wallchart/chapters/03/4.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಹೆನ್ರಿ ಬೆಕ್ವೆರೆಲ್‍ನ ಕಠಿಣ ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಗೌರವವಾಗಿ ಅವನಿಗೆ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ನೊಬೆಲ್ ಪುರಸ್ಕಾರ]] ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅನಂತರ [[ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ|ಮೇರಿ ಕ್ಯುರಿ]] ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಪತಿ ಪಿಯರಿ ಕ್ಯುರಿ [[ರೇಡಿಯಮ್|ರೇಡಿಯಂ]] ಧಾತುವಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕಿರಣ ಪಟುತ್ವವಿದೆ ಎಂಬಂಶವನ್ನು ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite book|title=A century of X-rays and radioactivity in medicine : with emphasis on photographic records of the early years|url=https://archive.org/details/centuryofxraysra0000moul|last=Mould|first=Richard F.|date=1995|publisher=Inst. of Physics Publ.|isbn=978-0-7503-0224-1|edition=Reprint. with minor corr|location=Bristol|page=[https://archive.org/details/centuryofxraysra0000moul/page/12 12]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Henri Becquerel|title=Sur les radiations émises par phosphorescence|journal=Comptes Rendus|volume=122|pages=420–421|year=1896|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k30780/f422.chemindefer}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Comptes Rendus'' '''122''': 420 (1896), [http://web.lemoyne.edu/~giunta/becquerel.html translated by Carmen Giunta]. Retrieved 12 April 2021.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Henri Becquerel|title=Sur les radiations invisibles émises par les corps phosphorescents|journal=Comptes Rendus|volume=122|pages=501–503|year=1896|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k30780/f503.item}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Comptes Rendus'' '''122''': 501–503 (1896), [http://web.lemoyne.edu/~giunta/becquerel.html translated by Carmen Giunta]. Retrieved 12 April 2021.&lt;/ref&gt;

[[ಥೋರಿಯಮ್|ತೋರಿಯಮ್‌ನ]] ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವವನ್ನು ಮೇರಿ ಕ್ಯೂರಿ (1899), ವಿಕಿರಣಪಟು ಧಾತು [[ಆಕ್ಟಿನಿಯಮ್|ಆಕ್ಟೀನಿಯಮನ್ನು]] (1899) ಫ಼್ರೆಂಚ್ ರಸಾಯನವಿಜ್ಞಾನಿ ಆಂಡ್ರೆ ಲೂಯಿಸ್ ಡ್ಹಭೈರ್ನ್ (1874-1949), ಅದೇ ವರ್ಷ ಅನಿಲ [[ರೇಡಾನ್|ರೇಡಾನನ್ನು]] ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ರುದರ್‌ಫ಼ರ್ಡ್ (1871-1937) ಮತ್ತು ರಸಾಯನವಿಜ್ಞಾನಿ ಫ಼್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಸಾಡಿ (1877-1956) ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದರು. 1 ಗ್ರಾಮ್ ರೇಡಿಯಮ್ ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ 420 ಜೂಲ್‌ನಂತೆ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಉಷ್ಣಶಕ್ತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆಂದು ಕ್ಯೂರಿ ದಂಪತಿಗಳು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು. ಈ ಎಲ್ಲ ಆರಂಭಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನನಿರತರಾಗಲು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದುವು.

ಇಂದು ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ ೮೨ಕ್ಕಿಂತ ಜಾಸ್ತಿ ಇರುವ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಭಾರವಾದ ಧಾತುಗಳಾದ ''ಯುರೇನಿಯಂ'', ''ಪೊಲೋನಿಯಂ'', ''ಥೋರಿಯಂ'', ''ಆಕ್ಟೀನಿಯಂ'', [[ರೇಡಿಯಂ]] ಮುಂತಾದಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ [[ವಿಕಿರಣ]] ಪಟುತ್ವವಿದೆ.

ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವ ಒಂದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನ. ನಿಸರ್ಗದಲ್ಲಿ 60ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕಿರಣಪಟು ಧಾತುಗಳಿವೆ. ವಿಕಿರಣಪಟು ಸಮಸ್ಥಾನಿಗಳನ್ನೂ ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ 1500ನ್ನು ಮೀರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವು ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ ಆದಂದಿನಿಂದಲೇ ಇವೆ. ಕೆಲವು [[ವಿಶ್ವಕಿರಣ|ವಿಶ್ವಕಿರಣಗಳ]] ಅಂತರವರ್ತನೆಯ ಹಾಗೂ ಮಾನವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವ ಇಲ್ಲದ ಸ್ಥಳವೇ ಇಲ್ಲ.

==ವಿಕಿರಣ ಪಟುತ್ವದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು:==
# ವಿಕಿರಣ ಪಟುತ್ವವು ಭೌತ ಹಾಗು ರಾಸಾಯನಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
# ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವವು ತಾಪವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ.
# ವಿಕಿರಣಶೀಲ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ ವಿಕಿರಣಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉತ್ಸರ್ಜನೆಯಾಗುತ್ತವೆ.
# ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವದಿಂದ ಧಾತುಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆ ಅಂದರೆ ದ್ರವ್ಯಾಂತರಣ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
# ವಿಕಿರಣಶೀಲ ವಸ್ತುಗಳ [[ಬೈಜಿಕ ಕೇಂದ್ರ|ಬೈಜಿಕ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ]] ವಿಕಿರಣಗಳು ಉತ್ಸರ್ಜಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

==ವಿಕಿರಣಶೀಲ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಉತ್ಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಕಿರಣಗಳ ಬಗೆಗಳು==
೧೮೯೮ ರಲ್ಲಿ [[ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ರುದರ್‍ಫೋರ್ಡ್|ರುದರ್‌ಫೋರ್ಡ್]] ಮತ್ತಿತರರು ವಿಕಿರಣಶೀಲ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಮೂರು ಬಗೆಯ ವಿಕಿರಣಗಳು ಉತ್ಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಡುವುವು ಎಂದು ತೋರಿಸಿದರು. ಅವುಗಳನ್ನು ಆಲ್ಫಾ ಕಣ (α) ಅಥವಾ ಕಿರಣ, ಬೀಟಾ (β) ಕಿರಣ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಮ (ɣ) ಕಿರಣ ಎಂದು ಕರೆದರು. ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಈ ವಿಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ɣ ಕಿರಣ ಎಂಬ ಮೂರನೆಯ ಘಟಕವಿರುವುದನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದುವು. ɣ ಕಿರಣಗಳ ಅಂತರ್ವೇಶನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ β ಕಣಗಳದ್ದಕ್ಕಿಂತ, β ಕಣಗಳದ್ದು α ಕಣಗಳದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. α ಕಣಗಳು ಧನಾವೇಶಯುಕ್ತ, β ಕಣಗಳು ಋಣಾವೇಶಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ɣ ಕಿರಣಗಳು ವಿದ್ಯುದಾವೇಶ ರಹಿತವಾದವು.&lt;br /&gt;'''ಆಲ್ಫಾಕ್ಷಯ''': ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಧಾತುವಿನ ಬೀಜ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ α-ಕಣ ಉತ್ಸರ್ಜನೆಯಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆಲ್ಫಾಕ್ಷಯ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. 
[[ಚಿತ್ರ:Alphadecay.jpg|thumb|α-ಕ್ಷಯ]]
α-ಕಣಗಳೆಂದರೆ, ಧನವಿದ್ಯುದಾವಿಷ್ಟ ಕಣಗಳು. α-ಕಣವು ಎರಡು [[ಪ್ರೋಟಾನ್]] ಮತ್ತು ಎರಡು [[ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್|ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್‍ಗಳಿಂದಾದ]] [[ಹೀಲಿಯಮ್|ಹೀಲಿಯಂ]] ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್. ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ನಿಂದ ಒಂದು α-ಕಣವು ಉತ್ಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಆ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ಸಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು(A) ೪ ಏಕಮಾನ ಮತ್ತು ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ(Z)ಯಲ್ಲಿ ೨ ಏಕಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.&lt;br /&gt;

ಉದಾಹರಣೆ: &lt;sub&gt;z&lt;/sub&gt;X&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ನಿಂದ α ಕ್ಷಯದಿಂದ &lt;sub&gt;z-೨&lt;/sub&gt;Y&lt;sup&gt;A-೪&lt;/sup&gt; ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ಸಾಗಿ ದ್ರವ್ಯಾಂತರವಾಗುವುದನ್ನು ಈ ಸಮೀಕರಣದಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದು.&lt;br /&gt;&lt;sub&gt;z&lt;/sub&gt;X&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; &lt;big&gt;→&lt;/big&gt; &lt;sub&gt;z-೨&lt;/sub&gt;Y&lt;sup&gt;A-೪&lt;/sup&gt; + &lt;sub&gt;೨&lt;/sub&gt;He&lt;sup&gt;೪&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;

ಉದಾಹರಣೆ: ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ (A)೨೨೬ ಮತ್ತು ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ (z) ೮೮ ಉಳ್ಳ ರೇಡಿಯಂ ಧಾತು α-ಕ್ಷಯ ಹೊಂದಿ ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ (A)೨೨೨ ಮತ್ತು ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ(z) ೮೬ ಹೊಂದಿರುವ [[ರೇಡಾನ್]] ಧಾತುವಾಗುವುದು. ದ್ರವ್ಯಾಂತರವನ್ನು ಈ ಸಮೀಕರಣದಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದು.&lt;br /&gt;

&lt;sub&gt;೮೮&lt;/sub&gt;Ra&lt;sup&gt;೨೨೬&lt;/sup&gt;  &lt;big&gt;→&lt;/big&gt;  &lt;sub&gt;೮೬&lt;/sub&gt;Rn&lt;sup&gt;೨೨೨&lt;/sup&gt;  +   &lt;sub&gt;೨&lt;/sub&gt;He&lt;sup&gt;೪&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;

'''β-ಕ್ಷಯ''': ವಿಕಿರಣ ಧಾತುವೊಂದರ ಪರಮಾಣುವಿನ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‍ದಿಂದ β-ಕಣಗಳು ಉತ್ಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ β-ಕ್ಷಯ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ.

β ಕ್ಷಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಗೆ: 1. β- ಮತ್ತು 2. β+ ಕ್ಷಯ. ಮೊದಲನೆಯದರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟ್ರಾನುಗಳ ಆಧಿಕ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಪರಮಾಣು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ಅಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ನಿಷ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲೋಸುಗ ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಪ್ರೋಟಾನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ β ಕಣ ಮತ್ತು ಆ್ಯಂಟಿನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಉತ್ಸರ್ಜನೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಪರಮಾಣುವಿನ ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ 1ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

'''β+ ಕ್ಷಯ''': ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟಾನುಗಳ ಆಧಿಕ್ಯವಿದ್ದು, α ಕಣದ ಉತ್ಸರ್ಜನೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದಾಗ β+ ಕ್ಷಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರೋಟಾನುಗಳು ತಲಾ ಒಂದೊಂದು ಪಾಸಿಟ್ರಾನ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಉತ್ಸರ್ಜಿಸಿ ನ್ಯೂಟ್ರಾನುಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾಸಿಟ್ರಾನುಗಳು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನುಗಳೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿ ಎರಡೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾದ ಕಣಗಳಷ್ಟೇ ರಾಶಿ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಎರಡು ɣ ಕಿರಣ ಫ಼ೋಟಾನುಗಳ ಉತ್ಸರ್ಜನೆ ಆಗುತ್ತದೆ. β+ ಕ್ಷಯ ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕೆಲವು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮಾಣುವಿನ ಒಳ ಕಕ್ಷಕದಿಂದ (ಬಹುತೇಕ ಕೆ ಕಕ್ಷಕದಿಂದ) ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಒಂದನ್ನು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಪ್ರೋಟಾನನ್ನು ನ್ಯೂಟ್ರಾನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ‘ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಸೆರೆಹಿಡಿ (ಕ್ಯಾಪ್ಚರ್)’  ಅಥವಾ ‘ಕೆ-ಸೆರೆಹಿಡಿ’ ವಿದ್ಯಮಾನ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ɣ ಕಿರಣ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟ್ರಿನೊ ಉತ್ಸರ್ಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ನಿಂದ ಹೊಮ್ಮಿದ ɣ ಕಿರಣ ಕಕ್ಷಕದಲ್ಲಿರುವ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಗೆ ಢಿಕ್ಕಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕ ಶಕ್ತಿ ಗಳಿಸಿದ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್ ಪರಮಾಣುವಿನಿಂದ ಉತ್ಸರ್ಜನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ‘ಆಂತರಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆ (ಇಂಟರ್ನಲ್ ಕನ್‌ವರ್ಶನ್)’ ಎಂದು ಹೆಸರು.[[ಚಿತ್ರ:Betadecay.jpg|thumb|β-ಕ್ಷಯ]]
β-ಕಣಗಳೆಂದರೆ ಬರಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‍ಗಳಷ್ಟೆ. β-ಕಣಗಳು ಋಣ ವಿದ್ಯುದಾವಿಷ್ಟ ಕಣಗಳು, β-ಕ್ಷಯ ನಡೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧಾತುವಿನ ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯು ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದಂಶವು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನ್‍ಗಳ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದಂಶಕ್ಕೆ ಸಮವಾಗಿರುವುದು.&lt;br /&gt;

ಉದಾಹರಣೆ:  &lt;sub&gt;z&lt;/sub&gt;X&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; ಪರಮಾಣುವು  &lt;sub&gt;z+೧&lt;/sub&gt;Y&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; ಪರಮಾಣುವಾಗಿ β-ಕ್ಷಯದಿಂದ ದ್ರವ್ಯಾಂತರ ಹೊಂದುವುದನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಮೀಕರಣದಿಂದ ತಿಳಿಯಬಹುದು.&lt;br /&gt;

&lt;sub&gt;z&lt;/sub&gt;X&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; &lt;big&gt;→&lt;/big&gt; &lt;sub&gt;z+೧&lt;/sub&gt;Y&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; + &lt;sup&gt;-೧&lt;/sup&gt;e&lt;sup&gt;೦&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;

ಉದಾಹರಣೆ:  ರೇಡಿಯಂ ಪರಮಾಣುವು &lt;sub&gt;೮೮&lt;/sub&gt;Ra&lt;sup&gt;೨೨೮&lt;/sup&gt; ಬೀಟಾ ಕಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಸರ್ಜಿಸಿದರೆ ದೊರೆಯುವ ದ್ರವ್ಯಾಂತರಣ ಬೀಜವು [[ಆಕ್ಟಿನಿಯಮ್|ಆಕ್ಟಿನಿಯಂ]] &lt;sub&gt;೮೯&lt;/sub&gt;Ac&lt;sup&gt;೨೨೮&lt;/sup&gt;, β-ಕ್ಷಯವನ್ನು ಈ ಸಮೀಕರಣದಿಂದ ತೋರಿಸಬಹುದು. &lt;br /&gt;

&lt;sub&gt;೮೮&lt;/sub&gt;Ra&lt;sup&gt;೨೨೮&lt;/sup&gt;  &lt;big&gt;→&lt;/big&gt;  &lt;sub&gt;೮೯&lt;/sub&gt;Ac&lt;sup&gt;೨೨8&lt;/sup&gt; + &lt;sup&gt;-೧&lt;/sup&gt;e&lt;sup&gt;೦&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;

ಗ್ಯಾಮಾ ಕಿರಣಗಳು ಗರಿಷ್ಠ ಆವೃತ್ತಿಯ ವಿದ್ಯುತ್‍ಕಾಂತೀಯ [[ಕಿರಣ|ಕಿರಣಗಳು]]. ಅಂದರೆ ಅವುಗಳು 'ಪ್ರೋಟಾನ್‍ಗಳಿಗೆ' ಸಮನಾದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುದಂಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ɣ-ಕ್ಷಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧಾತುವಿನ [[ಪರಮಾಣು]] ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.&lt;br /&gt;

ಉದಾಹರಣೆ: ಪರಮಾಣುವಿನ ಬೀಜಕೇಂದ್ರದ ɣ-ಕ್ಷಯವನ್ನು ಈ ರೀತಿ ತೋರಿಸಬಹುದು.&lt;br /&gt;

&lt;sub&gt;z&lt;/sub&gt;X&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; &lt;big&gt;→&lt;/big&gt; &lt;sub&gt;z&lt;/sub&gt;X&lt;sup&gt;A&lt;/sup&gt; + ɣ&lt;br /&gt;

ಕಣಗಳನ್ನು ಉತ್ಸರ್ಜಿಸುತ್ತ ವಿಕಿರಣಪಟು ಪದಾರ್ಥದ ಪರಮಾಣು ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸುಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಿಘಟಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯೇ '''ವಿಕಿರಣಪಟು ಕ್ಷಯ'''. ಪದಾರ್ಥದ ಅರ್ಧ ಭಾಗ ಕ್ಷಯಿಸಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಾಲವೇ ಕ್ಷಯದರದ ಅಳತೆಯ ಮಾನ. ಇದಕ್ಕೆ ಅರ್ಧಾಯು ಎಂದು ಹೆಸರು. ಉದಾ: Th&lt;sub&gt;232&lt;/sub&gt;ನ ಅರ್ಧಾಯು 14 ಬಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳು. ವಿಕಿರಣಪಟು ಸಮಸ್ಥಾನಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಜರಗುವ ಕ್ಷಯಗಳ ಸರಪಣಿಯೇ ವಿಕಿರಣಪಟು ಕ್ಷಯ ಸರಣಿ. ಉದಾ: ಯುರೇನಿಯಮ್-238 → ತೋರಿಯಮ್-234 → ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟೀನಿಯಮ್-234 → ಯುರೇನಿಯಮ್-234 → ತೋರಿಯಮ್-230 → ರೇಡಿಯಮ್-226. ರೇಡಿಯಮ್-226 ಇಂತೆಯೇ ಕ್ಷಯಿಸತೊಡಗಿ ಕೊನೆಗೆ ಅವಿಕಿರಣಪಟು ಸೀಸ-206 [[ಸಮಸ್ಥಾನಿ|ಸಮಸ್ಥಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ]].

ಗೀಗರ್ ಮುಲ್ಲರ್, ವಿಲ್ಸನ್ [[ಮೇಘಮಂದಿರ]] ಮುಂತಾದ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ವಿಕಿರಣ ಕಣಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಬಹುದು.

==ಅರ್ಧ್ಯಾಯುಷ್ಯ==
ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ವಿಕಿರಣಪಟು ಧಾತುವಿನ ಕ್ಷಯನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಎಂದಿಗೂ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳದು. ವಿಕಿರಣಶೀಲ ವಸ್ತುಗಳ ಕ್ಷಯನ ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ಷಯನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣಶೀಲ ಧಾತುವಿನ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವಿಕಿರಣ ವಸ್ತುವಿನ ಪ್ರಾರಂಭದ ದ್ರವ್ಯರಾಶಿಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟಾಗಲು ಬೇಕಾಗುವ ಕಾಲವನ್ನು ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ.'''&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Half-life&lt;/ref&gt;''' ಇದನ್ನು 'T' ಎಂಬ ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಸೂಚಿಸುತ್ತೇವೆ.&lt;br /&gt;ವಿಕಿರಣ ವಸ್ತುಗಳ ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯ ಅವಧಿಯು ಮೈಕ್ರೋ ಸೆಕೆಂಡ್‍ನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೆಲವು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಬಹುವಿಸ್ತಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವುದು. ಉದಾಹರಣೆ: ಇಂಗಾಲ ೧೪ ರ ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯ ೫೭೦೦ ವರ್ಷಗಳು.&lt;ref name=&quot;NUBASE2020&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Kondev|first1=F. G.|last2=Wang|first2=M.|last3=Huang|first3=W. J.|last4=Naimi|first4=S.|last5=Audi|first5=G.|date=March 2021|title=The NUBASE2020 evaluation of nuclear physics properties \ast|journal=Chinese Physics C|language=en|volume=45|issue=3|pages=030001|doi=10.1088/1674-1137/abddae|s2cid=233794940|issn=1674-1137|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ಮರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗ್ರಾಂ [[ಇಂಗಾಲ]] ೧೪ ಇದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ೫೭೦೦ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ೦.೫ ಗ್ರಾಂ ಇಂಗಾಲ ೧೪ ಇರುತ್ತದೆ.&lt;br /&gt;ಕೆಲವು ಮೂಲ ವಸ್ತುಗಳ ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿದೆ.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ಧಾತುಗಳು       !! ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯ
|-
| ಥೋರಿಯಂ-೨೩೨  || ೧೦&lt;sup&gt;೧೦&lt;/sup&gt; ವರ್ಷಗಳು
|-
| ಯುರೇನಿಯಂ-೨೩೫ || ೪.೫೧*೧೦&lt;sup&gt;೯&lt;/sup&gt; ವರ್ಷಗಳು 
|-
| ರೇಡಿಯಂ-೨೩೬   || ೧೬೨೦ ವರ್ಷಗಳು
|-
| ಸ್ಟ್ರಾನ್ಷಿಯಂ-೮೮   || ೨೮ ವರ್ಷಗಳು
|-
| ಕೋಬಾಲ್ಟ್-೬೦    || ೫.೩ ವರ್ಷಗಳು
|-
| ಫಾಸ್ಪರಸ್-೩೨    || ೧೪.೩ ದಿನಗಳು
|-
| ಬಿಸ್‍ಮತ್-೨೧೦   || ೫ ದಿನಗಳು
|-
|  ರೆಡಾನ್-೨೩೨   || ೩.೮೨೫ ದಿನಗಳು
|-
| ಪೊಲೋನಿಯಂ-೨೧೩ || ೪.೨*೧೦&lt;sup&gt;-೯&lt;/sup&gt;
|}
==ವಿಕಿರಣ ಸಮಸ್ಥಾನಿಗಳು (ರೇಡಿಯೋ ಐಸೋಟೋಪ್‍ಗಳು)==
ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ವಿಕಿರಣ ಸಮಸ್ಥಾನಿಗಳು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು [[ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ|ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹಗುರವಾದ ಧಾತುಗಳನ್ನೂ ಕೃತಕವಾಗಿ ವಿಕಿರಣ ಧಾತುಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದು. ಈ ರೀತಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ವಿಕಿರಣ ಧಾತುಗಳನ್ನು ಕೃತಕ ವಿಕಿರಣ ಧಾತುಗಳು ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಪರಮಾಣು ದ್ರವ್ಯರಾಶಿ ಹಾಗು ಒಂದೇ ಪರಮಾಣು ಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ, ವಿಕಿರಣ ಮೂಲ ವಸ್ತುವಿನ ವಿವಿಧ ಪರಮಾಣುಗಳನ್ನು ವಿಕಿರಣ ಸಮಸ್ಥಾನಿಗಳು ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ.'''&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/science/radioactive-isotope&lt;/ref&gt;'''

ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವವನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ತೋರಿಸಿದವ ರುದರ್‌ಫ಼ೋರ್ಡ್ (1919). ಸಾಮಾನ್ಯ [[ಸಾರಜನಕ|ನೈಟ್ರೊಜನ್]] (ನೈಟ್ರೊಜನ್-14) ಅನಿಲವನ್ನು α ಕಣಗಳಿಂದ ತಾಡಿಸಿದಾಗ ಅದರ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸುಗಳು ಅವನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಪ್ರೋಟಾನುಗಳನ್ನು ಉತ್ಸರ್ಜಿಸುತ್ತ [[ಆಮ್ಲಜನಕ|ಆಕ್ಸಿಜನ್]]-17 ಸ್ಥಿರಸಮಸ್ಥಾನಿ ಆಗುತ್ತದೆಂದು ಆತ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ. ಐರೀನೆ ಜೋಲಿಯಟ್ ಕ್ಯೂರಿ ಮತ್ತು ಫ಼್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಜೋಲಿಯಟ್ ಕ್ಯೂರಿ ಎಂಬ ಫ಼್ರೆಂಚ್ ರಸಾಯನವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮನ್ನು α ಕಣಗಳಿಂದ ತಾಡಿಸಿ ಕೃತಕ ವಿಕಿರಣಪಟು ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರು (1920). ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್‌ನಿಂದ ವಿಕಿರಣಪಟು [[ರಂಜಕ|ಫಾಸ್ಫರಸ್]] ಸಮಸ್ಥಾನಿಯನ್ನು, ಬೋರಾನ್‌ನಿಂದ ವಿಕಿರಣಪಟು ನೈಟ್ರೊಜನ್ ಸಮಸ್ಥಾನಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್‌ನಿಂದ ವಿಕಿರಣಪಟು ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್ ಸಮಸ್ಥಾನಿಯನ್ನು ಇವರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ತದನಂತರ ಅನೇಕ ಕೃತಕ ವಿಕಿರಣಪಟು ಪದಾರ್ಥಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಆಗಿದೆ.&lt;br /&gt;೧೯೩೪ ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯುರಿ ಜೂಲಿಯಟ್ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಪತಿ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಜೂಲಿಯಟ್ ಮೊದಲಿಗೆ ಕೃತಕ ವಿಕಿರಣ ಪಟುತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರದ ನೊಬೆಲ್ ಪಾರಿತೋಷಕವನ್ನು]] ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರು [[ಬೋರಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಮ್|ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ]] ಪರಮಾಣುಗಳನ್ನು α-ಕಣಗಳಿಂದ ತಾಡಿಸಿದಾಗ, α ಕಣಗಳ ಆಕರವನ್ನು ತೆಗೆದ ನಂತರವೂ ವಿಕಿರಣವನ್ನು ಉತ್ಸರ್ಜಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅವರು ಗಮನಿಸಿದರು. ಈ ಉತ್ಸರ್ಜಿತ ವಿಕಿರಣಗಳು ಪಾಸಿಟ್ರಾನ್‍ಗಳು (&lt;sup&gt;-೧&lt;/sup&gt;e&lt;sup&gt;೦&lt;/sup&gt;).&lt;br /&gt;&lt;sub&gt;೧೩&lt;/sub&gt;Al&lt;sup&gt;೨೭&lt;/sup&gt; +  &lt;sub&gt;೨&lt;/sub&gt;He&lt;sup&gt;೪&lt;/sup&gt;  &lt;big&gt;→&lt;/big&gt;  &lt;sub&gt;೧೫&lt;/sub&gt;P&lt;sup&gt;೩೦&lt;/sup&gt; + &lt;sub&gt;೦&lt;/sub&gt;n&lt;sup&gt;೧&lt;/sup&gt;&lt;br /&gt;&lt;sub&gt;೧೫&lt;/sub&gt;P&lt;sup&gt;೩೦&lt;/sup&gt;  &lt;big&gt;→&lt;/big&gt;     &lt;sub&gt;೧೪&lt;/sub&gt;Si&lt;sup&gt;೩೦&lt;/sup&gt; +   &lt;sub&gt;+೧&lt;/sub&gt;e&lt;sup&gt;೦&lt;/sup&gt; (β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;)&lt;br /&gt;ಹಗುರವಾದ ಧಾತುಗಳನ್ನು ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷಗೊಳಿಸಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ α ಕಣಗಳಂತಹ ಭಾರವಾದ ಕಣಗಳಿಂದ ತಾಡಿಸುವುದರಿಂದ ಕೃತಕ ವಿಕಿರಣ ಧಾತುಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ವಿಕಿರಣ ಸಮಸ್ಥಾನಿಗಳು !! ಉಪಯೋಗಗಳು
|-
| ವಿಕಿರಣ ಕೋಬಾಲ್ಟ್-೬೦ || ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ
|-
| ವಿಕಿರಣ ಸೋಡಿಯಂ-೨೪   || ಔಷಧಿಗಳ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು
|-
| ವಿಕಿರಣ ಇರಿಡಿಯಂ || ಯಂತ್ರದ ಭಾಗಗಳ ಸವಕಳಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು
|-
| ಯೂರೇನಿಯಂ-೨೩೫ || ಅಣುಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲು
|-
| ವಿಕಿರಣ ಫಾಸ್ಪರಸ್-೩೦ || ಯಾವ ಬೆಳೆಗೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಫಾಸ್ಫಾಟಿಕ್ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಹಾಕಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು
|-
| ವಿಕಿರಣ ಕಾರ್ಬನ್/ಕಾರ್ಬನ್-೧೪   || ಶಿಲೆಗಳು,ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕ್ತನ ನಮೂನೆಗಳ ವಯಸ್ಸನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು
|-
| ವಿಕಿರಣ ಐಯೋಡಿನ್-೧೩೧ || ಥೈರಾಯ್ಡ್ ಗ್ರಂಥಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ
|}
ಎಸ್‌ಐ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣಪಟು ಆಕರದ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಅಳತೆಯ ಏಕಮಾನ ''ಬೆಕ್ವೆರೆಲ್'' (ಪ್ರತೀಕ: Bq; 1 ಬೆಕೆರಲ್ = ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ವಿಘಟನ ದರ 1 ಸೆಕೆಂಡಿಗೆ 1 ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್; ಹಳೆಯ ಏಕಮಾನ: ಕ್ಯೂರಿ). ಒಡ್ಡುವಿಕೆಯ (ಎಕ್ಸ್‌ಪೋಶರ್) ಅಳತೆಯ ಏಕಮಾನ ಕೂಲಂಬ್ ಪರ್ ಕಿಲೊಗ್ರಾಮ್ (ಪ್ರತೀಕ: C kg&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;; 1 ಕಿಗ್ರಾಮ್ ಶುಷ್ಕ ವಾಯುವಿನಲ್ಲಿ 1 ಕೂಲಂಬ್ ಆವೇಶ ಉತ್ಪಾದಿಸಬಲ್ಲ ಅಯಾನೀಕರಿಸುವ ವಿಕಿರಣದ ಪ್ರಮಾಣ; ಹಳೆಯ ಏಕಮಾನ: ರಾಂಟ್ಜನ್). ಅಯಾನೀಕರಿಸುವ ವಿಕಿರಣದ ಅಪಶೋಷಿತ ಗುಟ್ಟಿಯ (ಅ್ಯಬ್ಸಾರ್ಬ್ಡ್ ಡೋಸ್) ಅಳತೆಯ ಏಕಮಾನ ಗ್ರೇ (ಪ್ರತೀಕ: Gy; 1 ಕಿಗ್ರಾಮ್ ದ್ರವ್ಯಕ್ಕೆ 1 ಜೂಲ್ ಶಕ್ತಿ ಪೂರೈಕೆ; ಹಳೆಯ ಏಕಮಾನ: ರೇಡ್). ಸಮಾನ ಗುಟ್ಟಿ (ಡೋಸ್ ಈಕ್ವಿವಲೆಂಟ್) ಜೀವಿಗಳ ಮೇಲೆ ಆಗುವ ವಿಕಿರಣ ಪರಿಣಾಮದ ಅಳತೆ. ವಿಕಿರಣಾಕರದ ಬಗೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುವ ಕಾರಕದಿಂದ ಅಪಶೋಷಿತ ಗುಟ್ಟಿಯನ್ನು ಗುಣಿಸಿ ಇದರ ನಿರ್ಧಾರ. ಏಕಮಾನ ಸಿಯೆವರ್ಟ್ (ಪ್ರತೀಕ: Sv; 1 ಕಿಲೊಗ್ರಾಮಿಗೆ 1 ಜೂಲ್ ಸಮಾನ ಗುಟ್ಟಿ; ಹಳೆಯ ಏಕಮಾನ: ರೆಮ್)

==ಅಪಾಯ==
ವಿಕಿರಣಗಳಿಂದ ಪರಿಸರವು ಕಲುಷಿತಗೊಂಡು ಅಪಾಯಕಾರಿ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣಗಳನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಜೀವರಾಶಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ವಿಕಿರಣ ಪರಿಣಾಮವು ಮಾರಣಾಂತಕವಾಗುವುದು.ಇದನ್ನು '''ವಿಕಿರಣಗಳ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ''' ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ.
==ಆಹಾರ ವಿಕಿರಣೋಪಾಚಾರ==
ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಸೂಕ್ತ ವಿಕಿರಣ ಸಮಸ್ಥಾನಿಯಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಗ್ಯಾಮ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಆಹಾರ ವಿಕಿರಣೋಪಚಾರವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುವುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ವಿಕಿರಣ ಸಮಸ್ಥಾನಿ ಕೋಬಾಲ್ಟ್-೬೦. ಇದರಿಂದ ಉತ್ಸರ್ಜಿತವಾಗುವ ಗ್ಯಾಮ-ಕಿರಣವನ್ನು ಆಹಾರಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾಯಿಸಿದಾಗ ರೋಗಕಾರಕ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುವ [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ|ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳನ್ನು]] ನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇದು ಆಹಾರದ ಗುಣ, ರುಚಿ ಮತ್ತು ರಚನೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾರದು. ಆಹಾರವು ರೇಡಿಯೋ ಐಸೋಟೋಪ್‍ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದದೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥವೂ ವಿಕಿರಣ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ.
==ಧೂಮ ಶೋಧಕ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಷಿಯಂ-೨೪೧==
ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಧೂಮಶೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಬಗೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಷಿಯಂ-೨೪೧ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಅನೇಕ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಈ ಧಾತುವಿನ ವಿಕಿರಣ ಗುಣವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಬರುವ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿಯೇ ಪತ್ತೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಸೂಚಿಸುವ ಈ  ಧಾತುವಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅನೇಕ ಜೀವಗಳನ್ನುಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಬಂದದ್ದು ೮೦% ಸುಟ್ಟಗಾಯಗಳು ಮತ್ತು ೮೦% ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಆದ ಸುಟ್ಟ ಗಾಯಗಳು ಧೂಮ ಶೋಧಕವಿಲ್ಲದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಉಂಟಾಗಿರುವುದು.
==ಪ್ರಾಕ್ತನ ಕಾಲನಿರ್ಣಯ==
ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಧಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಧಾತುಗಳಾದ   K&lt;sup&gt;೪೦&lt;/sup&gt;, Rb&lt;sup&gt;೮೭&lt;/sup&gt;, U&lt;sup&gt;೨೩೮&lt;/sup&gt; ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಒಂದು ಶಿಲೆಯ ವಯಸ್ಸನ್ನು ಅಂದಾಜುಮಾಡಲಾಗುವುದು. &lt;sub&gt;೯೨&lt;/sub&gt;U&lt;sup&gt;೨೩೮&lt;/sup&gt; ನಿರಂತರ ಕ್ಷಯನ ಹೊಂದಿ ದ್ರವ್ಯಾಂತರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಅನೇಕ ಧಾತುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸೀಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಮದಿಂದ ಭೂಮಿಯ ವಯಸ್ಸು ಸುಮಾರು ೩.೮ ಬಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳು ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

== ಇತರ ಉಪಯೋಗಗಳು ==
ನಿಯಂತ್ರಿತ ವಿಕಿರಣಪಟುತ್ವಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಉಪಯೋಗಗಳಿವೆ. [[ಶಿಲೀಂಧ್ರ]], [[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ]] ಮೊದಲಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳನ್ನು ವಿಕಿರಣನದಿಂದ (ರೇಡಿಯೇಶನ್) ನಾಶಮಾಡುವುದು ಬಲು ಸುಲಭ. ಆದುದರಿಂದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕ್ರಿಮಿಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು ಇದರ ಬಳಕೆ. ಪದಾರ್ಥದ ಒಳಗಿರುವ ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ γ ಕಿರಣ ನಾಶ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪುರಾತನ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ, ಜನಾಂಗವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯ ಉಂಟು. ಹಗುರ ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ರೋಧವುಳ್ಳ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು (ಉದಾ: ನಿರೋಧ, ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಬಲ್, ಕೃತಕ ಅಂಗ, ಶಾಖ ಕವಚ) ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಿರಣನಪ್ರೇರಿತ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು. ಪದಾರ್ಥಗಳ ಆಂತರಿಕ ದೋಷಗಳನ್ನು ಎಕ್ಸ್ ಅಥವಾ ಗ್ಯಾಮ ಕಿರಣದೂಲಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದು (ಔದ್ಯಮಿಕ x ಅಥವಾ γ ರೇಡಿಯೊ ಲೇಖನ). ಸೋರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿ ಸಂಸೂಚಕಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಟ್ಟ ಪ್ರಮಾಪಿಗಳಾಗಿಯೂ ವಿಕಿರಣಪಟು ನ್ಯೂಕ್ಲೈಡುಗಳ ಬಳಕೆ ಉಂಟು. ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಆಕರವಾಗಿಯೂ ಬಳಸುವುದುಂಟು. ರೇಡಿಯೊಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಕಾರ್ಬನ್-14 ಕಾಲನಿರ್ಣಯ, ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮೊದಲಾದ ಅನ್ವಯಗಳು ಬಲು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿವೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]]
&lt;references /&gt;

== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [https://web.archive.org/web/20130108122246/http://ie.lbl.gov/toi/abouttoi.htm The Lund/LBNL Nuclear Data Search] – Contains tabulated information on radioactive decay types and energies.
* [http://www.radiochemistry.org/nomenclature/ Nomenclature of nuclear chemistry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150212024753/http://www.radiochemistry.org/nomenclature/ |date=2015-02-12 }}
* [http://www.iem-inc.com/prhlfr.html Specific activity and related topics].
* [http://www-nds.iaea.org/livechart The Live Chart of Nuclides – IAEA]
* [http://www.nndc.bnl.gov/chart/ Interactive Chart of Nuclides] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181010070007/http://www.nndc.bnl.gov/chart/|date=10 October 2018}}
* [http://www.radiationanswers.org/ Health Physics Society Public Education Website]
* {{Cite NSRW|wstitle=Becquerel Rays}}
* [http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=science/Radioactivity Annotated bibliography for radioactivity from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101007075539/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=science%2FRadioactivity|date=7 October 2010}}
* [http://chair.pa.msu.edu/applets/decay/a.htm Stochastic Java applet on the decay of radioactive atoms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813102300/http://chair.pa.msu.edu/applets/decay/a.htm|date=13 August 2011}} by Wolfgang Bauer
* [http://www.upscale.utoronto.ca/GeneralInterest/Harrison/Flash/Nuclear/Decay/NuclearDecay.html Stochastic Flash simulation on the decay of radioactive atoms] by David M. Harrison
* &quot;Henri Becquerel: The Discovery of Radioactivity&quot;, Becquerel's 1896 articles online and analyzed on ''[http://www.bibnum.education.fr/physique/radioactivite/sur-les-radiations-invisibles-emises-par-les-corps-phosphorescents BibNum]'' &lt;small&gt;[click 'à télécharger' for English version]&lt;/small&gt;.
* &quot;Radioactive change&quot;, Rutherford &amp; Soddy article (1903), online and analyzed on ''[http://www.bibnum.education.fr/physique/radioactivite/la-transformation-radioactive Bibnum]'' &lt;small&gt;[click 'à télécharger' for English version]&lt;/small&gt;.

[[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿರಣ]]</text>
      <sha1>pigt6r2iqern2cgjhtqy9pllwcxm649</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಹೊಲೆಯ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112709</id>
    <revision>
      <id>1431712</id>
      <parentid>1369837</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T13:45:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasadchandu</username>
        <id>56721</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1431712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3379" sha1="1tgn9oct1sbfpuj8fmit7cp71spxfro" xml:space="preserve">
&lt;ref&gt;ಹೊಲೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾಹಿತಿ &lt;/ref&gt;'''ಹೊಲೆಯರು :''' ಭಾರತವನ್ನು ಆಳಿದ ಚಾಲುಕ್ಯ ವಂಶಸ್ಥರು ಪಂಚ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಶಿವಾಚಾರ ಗೈಯುವ ಮಹನೀಯರು ಮತ್ತು ಶಿವಾಚಾರಕ್ಕೆ ಒಡೆಯರು. ಇವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಆದಿ ದ್ರಾವಿಡ ಸಮುದಾಯದವರು. ಈ ಜನಾಂಗದ ಮೂಲ ಪುರುಷ ಛಲದಂಕಮಲ್ಲ ನೆಂದು ಡಾ. ಜಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸಯ್ಯ ತಣಿಗೆ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಉಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆ ಈ ಸಮುದಾಯವು 18 ಪಣದ ಕುಲಸ್ಥರು ಬಲಗೈ ನವರು ಎಂದು ಸಾಹ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಹೊಲೆಯ ಸಮುದಾಯವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ.

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇವರು, ಪ್ರಾಚೀನ ದಖ್ಖನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ ಭೂಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದರು. ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ, ಇವರು ಪತನ ಹೊಂದಿದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಯೋಧ ವರ್ಗಗಳಾಗಿದ್ದರು, ಹಾಗಾಗಿ ಇವರನ್ನು ಜಾತಿಭ್ರಷ್ಟರೆಂದು ಮಾಡಿ ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ''ಹೊಲ'' ಪದವು ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ''ಹೊಲೆಯ'' ಪದವು ಹೊಲ ಪದದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.

ಹೊಲೆಯ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಜೀತ ಪದ್ಧತಿ ಮಾಡಿ ಪಡೆದ ಹೊಲ ಇದರಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದು,
ಹೊಲೆಯ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಗೌಡ/ಒಕ್ಕಲಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಹೊಲವನ್ನು ಉಳುಮೆ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯ ಇದರಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದು.

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಹೊಲೆಯರು [[ಕೆನರಾ]], [[ಕೊಡಗು]] ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಇರುತ್ತಿದ್ದರು.ಇವರು ಹಿಂದೆ ಆದಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಕುಲ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ಆದಿ ಕರ್ನಾಟರು 

&lt;ref&gt;{{Cite book |first=ಛಲವಾದಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು. ಹೊಲಯರು ಮಾದರು ರಾಜರು |title=ಛಲವಾದಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು |date=2014 |publisher=ಛಲವಾದಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Holeys |first=Holeyas |title=ಹೊಲಯ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅರ್ಥ}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

&lt;references responsive=&quot;&quot;&gt;&lt;/references&gt;
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಸಮುದಾಯಗಳು]]</text>
      <sha1>1tgn9oct1sbfpuj8fmit7cp71spxfro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431713</id>
      <parentid>1431712</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T13:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasadchandu</username>
        <id>56721</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1431713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3618" sha1="cb2bp3o3xt4p2x63vr5x0cqh9aybu57" xml:space="preserve">
&lt;ref&gt;ಹೊಲೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾಹಿತಿ &lt;/ref&gt;'''ಹೊಲೆಯರು :''' ಭಾರತವನ್ನು ಆಳಿದ ಚಾಲುಕ್ಯ ವಂಶಸ್ಥರು ಪಂಚ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಶಿವಾಚಾರ ಗೈಯುವ ಮಹನೀಯರು ಮತ್ತು ಶಿವಾಚಾರಕ್ಕೆ ಒಡೆಯರು. ಇವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಆದಿ ದ್ರಾವಿಡ ಸಮುದಾಯದವರು. ಇವರ ಕುಲ ಕಸುಬು ಕೃಷಿ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ತಮಟೆ, ವಾದ್ಯ, ನಗಾರಿ, ತಂಬೂರಿ ಬಾರಿಸುವುದು ಇತರ ಸಹ ಕುಲಕಸುಬು.

ಈ ಜನಾಂಗದ ಮೂಲ ಪುರುಷ ಛಲದಂಕಮಲ್ಲ ನೆಂದು ಡಾ. ಜಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸಯ್ಯ ತಣಿಗೆ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಉಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆ ಈ ಸಮುದಾಯವು 18 ಪಣದ ಕುಲಸ್ಥರು ಬಲಗೈ ನವರು ಎಂದು ಸಾಹ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಹೊಲೆಯ ಸಮುದಾಯವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ.

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇವರು, ಪ್ರಾಚೀನ ದಖ್ಖನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ ಭೂಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದರು. ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ, ಇವರು ಪತನ ಹೊಂದಿದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಯೋಧ ವರ್ಗಗಳಾಗಿದ್ದರು, ಹಾಗಾಗಿ ಇವರನ್ನು ಜಾತಿಭ್ರಷ್ಟರೆಂದು ಮಾಡಿ ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ''ಹೊಲ'' ಪದವು ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ''ಹೊಲೆಯ'' ಪದವು ಹೊಲ ಪದದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.

ಹೊಲೆಯ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಜೀತ ಪದ್ಧತಿ ಮಾಡಿ ಪಡೆದ ಹೊಲ ಇದರಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದು,
ಹೊಲೆಯ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಗೌಡ/ಒಕ್ಕಲಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಹೊಲವನ್ನು ಉಳುಮೆ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯ ಇದರಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದು.

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಹೊಲೆಯರು [[ಕೆನರಾ]], [[ಕೊಡಗು]] ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಇರುತ್ತಿದ್ದರು.ಇವರು ಹಿಂದೆ ಆದಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಕುಲ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ಆದಿ ಕರ್ನಾಟರು 

&lt;ref&gt;{{Cite book |first=ಛಲವಾದಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು. ಹೊಲಯರು ಮಾದರು ರಾಜರು |title=ಛಲವಾದಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು |date=2014 |publisher=ಛಲವಾದಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Holeys |first=Holeyas |title=ಹೊಲಯ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅರ್ಥ}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

&lt;references responsive=&quot;&quot;&gt;&lt;/references&gt;
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಸಮುದಾಯಗಳು]]</text>
      <sha1>cb2bp3o3xt4p2x63vr5x0cqh9aybu57</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431714</id>
      <parentid>1431713</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T14:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Prasadchandu</username>
        <id>56721</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1431714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3926" sha1="gybzfichthrsrhqb3am4e0ustckiz5m" xml:space="preserve">
&lt;ref&gt;ಹೊಲೆಯರ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾಹಿತಿ &lt;/ref&gt;'''ಹೊಲೆಯರು :''' ಭಾರತವನ್ನು ಆಳಿದ ಚಾಲುಕ್ಯ ವಂಶಸ್ಥರು ಪಂಚ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಶಿವಾಚಾರ ಗೈಯುವ ಮಹನೀಯರು ಮತ್ತು ಶಿವಾಚಾರಕ್ಕೆ ಒಡೆಯರು. ಇವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಆದಿ ದ್ರಾವಿಡ ಸಮುದಾಯದವರು. ಇವರ ಕುಲ ಕಸುಬು ಕೃಷಿ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ತಮಟೆ, ವಾದ್ಯ, ನಗಾರಿ, ತಂಬೂರಿ ಬಾರಿಸುವುದು ಇತರ ಸಹ ಕುಲಕಸುಬು.

ಇವರು ಶಿವಭಕ್ತರು - ಶಿವನ ಒಕ್ಕಲು, ನೀಲಗಾರ, ಜೋಗಿ, ತಮಡಿ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತರು - ದಾಸರಾಗಿ ಬಿಕ್ಷಾಟಣೆ ಮಾಡಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಜನಾಂಗದ ಮೂಲ ಪುರುಷ ಛಲದಂಕಮಲ್ಲ ನೆಂದು ಡಾ. ಜಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸಯ್ಯ ತಣಿಗೆ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಉಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆ ಈ ಸಮುದಾಯವು 18 ಪಣದ ಕುಲಸ್ಥರು ಬಲಗೈ ನವರು ಎಂದು ಸಾಹ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಹೊಲೆಯ ಸಮುದಾಯವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ.

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇವರು, ಪ್ರಾಚೀನ ದಖ್ಖನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ ಭೂಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದರು. ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ, ಇವರು ಪತನ ಹೊಂದಿದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಯೋಧ ವರ್ಗಗಳಾಗಿದ್ದರು, ಹಾಗಾಗಿ ಇವರನ್ನು ಜಾತಿಭ್ರಷ್ಟರೆಂದು ಮಾಡಿ ಹಾಗೆಯೇ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ''ಹೊಲ'' ಪದವು ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ''ಹೊಲೆಯ'' ಪದವು ಹೊಲ ಪದದಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.

ಹೊಲೆಯ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಜೀತ ಪದ್ಧತಿ ಮಾಡಿ ಪಡೆದ ಹೊಲ ಇದರಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದು,
ಹೊಲೆಯ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಗೌಡ/ಒಕ್ಕಲಿಗ ಸಮುದಾಯದ ಹೊಲವನ್ನು ಉಳುಮೆ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯ ಇದರಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದು.

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಹೊಲೆಯರು [[ಕೆನರಾ]], [[ಕೊಡಗು]] ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಇರುತ್ತಿದ್ದರು.ಇವರು ಹಿಂದೆ ಆದಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಕುಲ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮತ್ತು ಆದಿ ಕರ್ನಾಟರು 

&lt;ref&gt;{{Cite book |first=ಛಲವಾದಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು. ಹೊಲಯರು ಮಾದರು ರಾಜರು |title=ಛಲವಾದಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು |date=2014 |publisher=ಛಲವಾದಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Holeys |first=Holeyas |title=ಹೊಲಯ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಅರ್ಥ}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

&lt;references responsive=&quot;&quot;&gt;&lt;/references&gt;
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಸಮುದಾಯಗಳು]]</text>
      <sha1>gybzfichthrsrhqb3am4e0ustckiz5m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸೈಪ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಗುಲಾಬಿ ಏನು ಮಾಡಿದೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156099</id>
    <revision>
      <id>1431736</id>
      <parentid>1378572</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T19:54:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20261010)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1431736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34754" sha1="2id559d2r7gyk6qcnb8rzcq26clgd42" xml:space="preserve">'''ಸೈಪ್ರಸ್ಗೆ ಗುಲಾಬಿ ಏನು ಮಾಡಿತು''' ಎಂಬುದು ಪರ್ಷಿಯನ್ [[ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆ]]. ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಲ್ಯಾಂಗ್ ಇದನ್ನು ''ದಿ ಬ್ರೌನ್ ಫೇರಿ ಬುಕ್'' (1904) ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದರು. ಇವರು ಇದನ್ನು  &quot;ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯಾ ಆಫೀಸ್ನ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಎರಡು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಎಂಎಸ್ಎಸ್ಗಳಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅನ್ನೆಟ್ ಎಸ್. ಬೆವೆರಿಡ್ಜ್ ಅವರಿಂದ ಕೆಲವು ಮೀಸಲಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ  ಅವರಿಂದ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ&quot; ಎಂಬ ಟಿಪ್ಪಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;Lang, Andrew. ''The Brown Fairy Book''. London; New York: Longmans, Greenpp. 1904. pp. 1-47.&lt;/ref&gt;

== ಪರ್ಯಾಯ ಹೆಸರುಗಳು ==
ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ರೋಸ್ ಅಂಡ್ ಸೈಪ್ರೆಸ್, ''ಗುಲ್ ಓ ಸನಾಉಬರ್'', ಕಿಸ್ಸಾ ಗುಲ್-ಓ-ಸನಾಉಬರ್ ಅಥವಾ ವಾಟ್ ದಿ ರೋಸ್ ಡಿಡ್ ಟು ದಿ ಪೈನ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Malone|first=Kemp|title=Rose and Cypress|url=https://archive.org/details/sim_pmla-publications-modern-language-assoc-of-america_1928-06_43_2/page/397|journal=PMLA|volume=43|issue=2|date=1928|pages=397–446|doi=10.2307/457631}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Temple, Captain R. C. &quot;[[iarchive:folklorejournal04folkuoft/page/276/mode/2up|Bibliography of Folk-Lore: Vernacular publications in the Panjab]]&quot;. In: ''The Folk-Lore Journal'' Volume 4. London: Folk-Lore Society. 1886. pp. 276-277.&lt;/ref&gt; ಲೇಖಕ ಗಾರ್ಸಿನ್ ಡಿ ಟಾಸ್ಸಿ ಇದನ್ನು [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆಗೆ]] ರೋಸ್ &amp; ಸೈಪ್ರೆಸ್ ಎಂದು ಮತ್ತು ಫೆಲಿಕ್ಸ್ ಲಿಬ್ರೆಕ್ಟ್ ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಗೆ ರೋಜ್ ಉಂಡ್ ಸೈಪ್ರೆಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;Garcin de Tassy, Joseph Héliodore. ''[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6246754m/f431.item.r=rose.texteImage Allégories, récits poétiques et chants populaires (2e éd.), traduits de l'arabe, du persan, de l'hindoustani et du turc par M. Garcin de Tassy]''. Paris: Leroux. 1876. pp. 423-480.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Benfey, Theodor. ''[https://books.google.com/books?id=uPtNAAAAcAAJ&amp;dq=Orient+und+Occident%2C+insbesondere+in+ihren+gegenseitigen&amp;pg=PP6 Orient und Occident, insbesondere in ihren gegenseitigen Beziehungen]''. Zweiter Band. Göttingen: Verlag der Dieterichschen Buchhandlung, 1864. pp. 91-97.&lt;/ref&gt;

== ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ==
ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಮಹೊಮದ್-ನೂರಿ ಉಸ್ಮಾನೊವಿಚ್ ಉಸ್ಮಾನೊವ್ ಗುಲ್ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು 'ಗುಲಾಬಿ ಹೂವು' ಮತ್ತು 'ಸನಾಉಬರ್' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸೈಪ್ರೆಸ್ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.[ru]&lt;ref&gt;Персидские народные сказки. Сост. М.-Н. О. Османов, предисл. Д. С. Комиссарова. М., Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1987. p. 105 (footnote nr. 1).&lt;/ref&gt;

ಈ ಕಥೆಯು &quot;ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ&quot; ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.  ವಿದ್ವಾಂಸ ಕ್ರಿಸ್ಟಿನ್ ಗೋಲ್ಡ್ಬರ್ಗ್, ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕ ಟುರಾಂಡೋಟ್ಸ್ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್ನಲ್ಲಿ, ಇದು ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[[Angelo de Gubernatis|Gubernatis, Angelo de]]. ''La mythologie des plantes; ou, Les légendes du règne végétal''. Tome Second. Paris, C. Reinwald. 1878. p. 318.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cg&quot;&gt;{{Cite book|title=Turandot's Sisters: A Study of the Folktale AT 851|last=Goldberg|first=Christine|date=1993|publisher=Garland|series=Garland Folklore Library|volume=7|location=New York|pages=27-28, 92}}&lt;/ref&gt;

== ಸಾರಾಂಶ ==
ಒಬ್ಬ ರಾಜನಿಗೆ ಮೂವರು ಪುತ್ರರಿದ್ದರು. ಹಿರಿಯನು ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಹೋಗಿ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿದನು. ಅದನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಬದಲು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಬೇಕೆಂದು ಆದೇಶಿಸಿದನು. ಇದು ಅವನನ್ನು ಮರಳಿನ ತ್ಯಾಜ್ಯವಿದ್ದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನ ಕುದುರೆ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿತು. ಆತನಿಗೆ ಒಂದು ಮರ ಕಂಡಿತು. ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಒಂದು ನೀರಿನ ಬುಗ್ಗೆಯಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆತ ಅಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಫಕೀರನೊಬ್ಬ ಅಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡಿದ್ದೀರಿ ಎಂದು ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಆತನಿಗೆ ರಾಜಕುಮಾರ ತನ್ನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದನು ಮತ್ತು ಫಕೀರನನಿಗೆ ಆತನ ಕತೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಫಕೀರ್ ತಾನು ಮುಂಚೆ ರಾಜನಾಗಿದ್ದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.  ಅವನ ಏಳು ಪುತ್ರರು ಒಬ್ಬ ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಒಂದು ಒಗಟು ಉತ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಆಕೆಯನ್ನು ವರಿಸಬಹುದು. &quot;ಗುಲಾಬಿ ಸೈಪ್ರೆಸ್ಗೆ ಏನು ಮಾಡಿದೆ?&quot; ಎಂಬುದೇ ಆ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸರಿಯಾದ ಉತ್ತರ ನೀಡಲಾಗದ ಅವರ ವೈಫಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಮರಣಹೊಂದಿದರು. ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಅವನು ಮರುಭೂಮಿಗೆ ಬಂದು ಫಕೀರನಾದನು.

ಇದು ಆ ರಾಜಕುಮಾರಿಗೆ ಅದೇ ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಅವನ ಸೇವಕರು ಅವನನ್ನು ಕಂಡು ಅವನನ್ನು ಮರಳಿ ಕರೆತಂದರು. ಆದರೆ ಅವನು ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಮೇಲಿನ  ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು ಮತ್ತು ಅವನ ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳು ಇದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದು ರಾಜನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ರಾಜನು ಆ ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಲು  ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದನು. ನಗರದಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ತಂದೆ ಅವನನ್ನು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಆತ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ವರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿದ್ದ ಆತನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆ  ಕೇಳಲಾಯಿತು. ಸರಿಯಾದ ಉತ್ತರ ನೀಡಲು ಆತ ವಿಫಲನಾದನು. ಹಾಗಾಗಿ ಆತನನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವನ ಎರಡನೇ ಸಹೋದರನು ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅದೇ ರೀತಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದನು.

ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೂರನೆಯವನು ಹೋದನು. ಆದರೆ ನಗರವನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ ಅವನು ತನ್ನ ಸಹೋದರರ ತಲೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಪ್ರಾಚೀನ, ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ ದಂಪತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದನು. ತನ್ನ ವೇಷ ಮರೆಸಿ, ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ತಾನು ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಉದ್ಯಾನವನದೊಳಗೆ ಒಂದು ತೊರೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದೆಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡನು. ಅಲ್ಲಿ ಆತ ಅಡಗಿಕೊಂಡನು. ಆದರೆ ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ತನ್ನ ದಾಸಿಯರನ್ನು ನೀರಿಗಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಆತನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ನೋಡಿ ಭಯಭೀತರಾದರು. ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ಅವಳ ದಾದಿಯ ಮೂಲಕ ಅವಳ ಬಳಿಗೆ ಕರೆತರುವಂದೆ ಮಾಡಿದನು. ಅವನು ಆಕೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಮನಬಂದಂತೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು. ತಾನು ಹುಚ್ಚನಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಅವಳಿಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು, ಆದರೆ ಅವನ ಸೌಂದರ್ಯವು ಅವಳನ್ನು ಆತ ತನ್ನವನೇ ಎಂಬಂತೆ ರಕ್ಷಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.

ಮೊದಲು ಅವನನ್ನು ನೋಡಿದ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ದಿಲ್-ಅರಾಮ್ ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ಅವನು ಯಾವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಲು ಅವನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡನು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಳೆಂದು ಅವನಿಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಆಗ ತನ್ನ ಕಥೆಯನ್ನು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳಿದನು ಮತ್ತು ಅವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಮತ್ತು ಆಕೆಯೊಂದಿಗೆ  ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬಾಳುವೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿ  ಭರವಸೆ ನೀಡಿದನು. ಆದರೆ ಆಕೆಗೆ ಈ ಒಗಟನ್ನು ಉತ್ತರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆದರೆ ಕಾಕಸಸ್ನ ವಕ್ನಿಂದ ಬಂದ ಒಬ್ಬ ಆಫ್ರಿಕನ್ ರಾಜಕುಮಾರಿಯೊಬ್ಬಳಿಗೆ ಇದನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆಂದು ತಿಳಿದಿತ್ತು.

ರಾಜಕುಮಾರನು ಕಾಕಸಸ್ನ ವಕ್ಗೆ ಹೊರಟನು. ವೃದ್ಧರೊಬ್ಬರು ಜಿನ್ನರು, ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತು ಪೆರೀಸ್ಗಳು ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಬಹುದು. ಅವರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೇಗೆ ತಲುಪಬೇಕು ಎಂದು ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಅದು  ಅವನು ಈ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ವಿಭಜನೆಯಾಗುವವರೆಗೂ ಹೋಗಬೇಕು. ನಂತರ ಒಂದು ಹಗಲು ಮತ್ತು ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಮಧ್ಯದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಒಂದು ಕಂಬ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕಂಬದ ಮೇಲೆ ಬರೆದಿದ್ದನ್ನೇ ಆತ ಮಾಡಬೇಕು. ರಸ್ತೆಗಳು ವಿಭಜಿತವಾಗಿರುವ ಮಧ್ಯದ ರಸ್ತೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಓದಿದ ಆತ ಅದನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅದನ್ನು ತಲುಪಲು ಅವನು ದೈತ್ಯ ಮನುಷ್ಯನೊಬ್ಬನನ್ನು ಹಾದುಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು. ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ಅವನ ದಾರಿಯಿಂದ ಅವನ ಮನವೊಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಳು. ಅವಳು ವಿಫಲವಾದಾಗ, ಅವಳು ಅವನನ್ನು ಜಿಂಕೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದಳು,

ಜಿಂಕೆಯಾಗಿ ಅವನು ಜಿಂಕೆಗಳ ತಂಡವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ಬಂದನು. ಆತ ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧ ಉದ್ಯಾನದಿಂದ ಜಿಗಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಅದು ಆತ ಜಿಗಿದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೇ ಮರಳಿ ತರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂಬತ್ತನೇ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಇತರ ಜಿಂಕೆಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾದವು. ಅಲ್ಲಿಯ ಸುಂದರ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು ಅವನನ್ನು ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಳು. ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕಣ್ಣೀರಿಟ್ಟನು   ಮತ್ತು ಆ ಮಹಿಳೆ ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯಿಂದ  ಈತ ಜಿಂಕೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು  ಅರಿತುಕೊಂಡಳು. ಅವಳು ಅವನನ್ನು ವಾಪಾಸ್ ಮನುಷ್ಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ಮರಳಿಸಿದಳು. ಅವನಿಗೆ ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಣಗಳು, ಒಂದು ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಚಾಕುಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಳು. ಅವೆಲ್ಲವೂ ವೀರರಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಅವನು ಸಿಮೂರ್ಗ್ ಮನೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು. ಆದರೆ ಅವನಿಗೆ ಅದನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಅವನು ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಉಡುಗೊರೆಗಳ ಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ಆಕೆಯ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಸಿಂಹ-ರಾಜನೊಬ್ಬ ಅವನಿಗೆ ಕೆಲವು ಕೂದಲನ್ನು ನೀಡಿ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸುಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿದನು. ಘರ್ಷಣೆ ಮಾಡುವ ಕತ್ತಿಗಳ ಕೋಟೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಅವನು ಅವಳ ನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಲಿಲ್ಲ.  ಏಕೆಂದರೆ ಅವನಿಗೆ ಏನಾಗಬೇಕೆಂದಿರುತ್ತೋ ಅದು ಆಗೇ ಆಗುತ್ತದೆ ಅಂತ ಅವನು ತಿಳಿದನು. ಅವನು ಅಲ್ಲಿನ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸಿಂಹದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅವನು ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸುವವರೆಗೂ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಿಂಹದ ಆರೈಕೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು.

ಅವನು ಸಿಮೂರ್ಗ್ನ ಗೂಡು ಕಂಡುಕೊಂಡನು. ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮರಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಇದ್ದವು, ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಡ್ರ್ಯಾಗನ್‌|ಡ್ರ್ಯಾಗನ್]] ಅನ್ನು ಕೊಂದು ಹಸಿದ ಚಿಕ್ಕ ಹಕ್ಕಿಗಳಿಗೆ ಅದನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ನೀಡಿದನು. ಅವಕ್ಕೆ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿ ಅವು ಮಲಗಿಬಿಟ್ಟವು. ಅವರ ಪೋಷಕರು ಹಿಂದಿರುಗಿದಾಗ ಶಬ್ದವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ರಾಜಕುಮಾರನು ಅವರ ಮರಿಗಳನ್ನು ಕೊಂದು ತಿಂದನೆಂದು ಅವರಿಗೆ ಅನಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ತಾಯಿ ಹಕ್ಕಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು.ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡರು. ಸಿಮೂರ್ಗ್ ಅವನನ್ನು ವಕ್ಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ಅವನಿಗೆ ಮೂರು ಗರಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಅವನನ್ನು ಕರೆತರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು.

ವಾಖ್ನಲ್ಲಿ ರಾಜನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಒಗಟು ತಿಳಿದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದ ಆತ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅವನು ರಾಜನಿಗೆ ಒಂದು ವಜ್ರವನ್ನು ನೀಡಿ ಅದು ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ನಿಧಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ರಾಜನು ಅವನನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಲು ಬಯಸಿದನು. ಆದರೆ ರಾಜಕುಮಾರನು ಒಗಟಿನ ಉತ್ತರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಯಸಿದನು. ಅವನು ಕೇಳಿದಾಗ, ರಾಜನು ತಾನು ಬೇರೆ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು, ಆದರೆ ರಾಜನು ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ಏನು ಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಲೇ ಹೋದಾಗ, ರಾಜಕುಮಾರನು ಏನನ್ನೂ ಕೇಳಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರಾಜನು ತಾನು ನಂತರ ಸಾಯಲು ಒಪ್ಪಿದರೆ ತನಗೆ ಬೇಕಾದುದನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದು ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಅವನು ಸೈಪ್ರಸ್ ಆಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಅವನು ಸರಪಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಂದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಮುಂದೆ ತಂದ ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಗುಲಾಬಿ ಆಗಿದ್ದಳು. ಆತ ಒಮ್ಮೆ ಪೆರಿಸ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಅವರು ಪೆರಿ ರಾಜಕುಮಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಆತನ ಮದುವೆಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ತನ್ನನ್ನು ಹೊಡೆಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನ ಬಳಿಗೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡಿ ಆಕೆಯು ರಾಜನಿಗೆ ದ್ರೋಹವೆಸಗಿದ್ದಳು. ರಾಜನು ಅವನನ್ನು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹಚರರನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡವ  ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಬಳಿ  ತೆರಳಿ ಒಗಟನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದನು. ನಂತರ ಆತನು ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಸಿದ್ಧನಾಗುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು. ರಾಜಕುಮಾರನು ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಮುನ್ನ ತನಗೆ ಅಂತಿಮವಾದ ಸ್ನಾನದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಹೇಳಿದನು. ಆತನ ಸ್ನಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಸಿಮೂರ್ಗ್ ಅನ್ನು ಕರೆದನು. ಅದು ಅವನನ್ನು ಅವನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ದಿತು.

ಆತ ಹಿಂದಿರುಗಿದ. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಘರ್ಷಣೆ ಮಾಡುವ ಕತ್ತಿಗಳ ಕೋಟೆಯ ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ಜಿಂಕೆಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮನುಷ್ಯನನ್ನಾಗಿಸಿದ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದನು. ನಗರದಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ತನ್ನ ಸಿಂಹಾಸನದ ಕೆಳಗೆ ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದ ಆಫ್ರಿಕನ್ ತನ್ನ ಮಾತುಗಳ ಸತ್ಯವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸುವಂತೆ ಅವನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದನು. ಆತ ಸೈಪ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಗುಲಾಬಿಯರ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದನು. ಮತ್ತು ರಾಜನು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ನಂತರ ಅದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದನು. ರಾಜಕುಮಾರಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವ ಬದಲು ಅವನು ಅವಳನ್ನು ಸೆರೆಯಾಳುಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ತಲೆಯನ್ನು ಸಭ್ಯವಾಗಿ ಹೂಣಿಟ್ಟು, ದಿಲ್-ಅರಾಮ್ ಬಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು.

ಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರನು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಕುದುರೆಗಳ ನಡುವೆ ಹರಿದು ಹಾಕಿದನು. ರಾಜಕುಮಾರಿ ಕರುಣೆಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಂಡಳು-ಸತ್ತವರು ಸಾಯುವ ಅದೃಷ್ಟ ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಅವಳ ಅದೃಷ್ಟವು ಅವನದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಅವನು ಅವಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ, ಅವಳನ್ನು ಮತ್ತು ದಿಲ್-ಅರಾಮ್ನನ್ನು ಮದುವೆಯಾದನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ನಾಲ್ಕು ಪತ್ನಿಯರೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.

== ರೂಪಾಂತರಗಳು ==
ಓರಿಯಂಟಲಿಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಸಿನ್ ಡಿ ಟಾಸ್ಸಿ ಸ್ವತಃ 1868 ರ ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ, ಕಥೆಯ ಕನಿಷ್ಠ ಆರು ಅನುವಾದಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.1860 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ &quot;ನೆಮ್ ಚಾಂದ್&quot; ಅಥವಾ &quot;ಪ್ರೇಮ್ ಚಾಂದ್&quot; ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರಿಂದ ಒಂದು &quot;ರೆವ್ಯೂ ಓರಿಯಂಟಲ್ ಎಟ್ ಅಮೆರಿಕೈನ್&quot; ಎಂದು ಮತ್ತೊಂದು [[ಪಾರ್ಸಿ ಭಾಷೆ|ಪರ್ಷಿಯನ್]] ಭಾಷೆಯಿಂದ ಅನುವಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಸ್ಕ್ರೈವರ್ ಅಹ್ಮದ್ ಅಲಿ ಬರೆದ ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ&lt;ref&gt;Garcin de Tassy, Joseph Héliodore. ''Les Auteurs hindoustanis et leurs ouvrages''. Paris: Ernest Thorin. 1868. pp. 91-92.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Garcin de Tassy, Joseph-Héliodore. ''Histoire de la littérature hindoui et hindoustani''. Tome I: Biographie et Bibliographie. Paris: Printed under the auspices of the Oriental Translation. 1839. pp. 389-390.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Temple, R. C. &quot;Bibliography of Folk-Lore. Vernacular Publications in the Panjab.&quot; The Folk-Lore Journal 4, no. 4 (1886): 273-307. www.jstor.org/stable/1252855.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Garcin de Tassy, Joseph Héliodore. &quot;Gul-O-Sanaubar, Rose et cyprès, conte traduit de l'Indoustani&quot;. In: ''Revue orientale et américaine''. Quatriême Année, N° 38-39. Paris: Editorial: P., Société d'Ethnographie. 1861. pp. 69-130.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Garcin de Tassy, Joseph-Héliodore. ''Histoire de la littérature hindoui et hindoustani''. Tome I: Biographie et Bibliographie. Paris: Printed under the auspices of the Oriental Translation. 1839. pp. 43-44.&lt;/ref&gt;

ರೂಪಾಂತರಗಳು ಅರ್ಮೇನಿಯಾ, ತುರ್ಕಿಸ್ತಾನ್  ದಲ್ಲಿಯೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ ಮತ್ತು ಒಂದನ್ನು ಹ್ಯಾಕ್ಸ್ಥೌಸೆನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;cg&quot;&gt;{{Cite book|title=Turandot's Sisters: A Study of the Folktale AT 851|last=Goldberg|first=Christine|date=1993|publisher=Garland|series=Garland Folklore Library|volume=7|location=New York|pages=27-28, 92}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFGoldberg1993&quot;&gt;Goldberg, Christine (1993). ''Turandot's Sisters: A Study of the Folktale AT 851''. Garland Folklore Library. Vol.&amp;nbsp;7. New York: Garland. pp.&amp;nbsp;27–28, 92.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lecoy 1988 514&quot;&gt;{{Cite book|title=Mélanges de philologie et de littérature romanes|url=https://archive.org/details/bwb_S0-DTW-105|last=Lecoy|first=Félix|date=1988|publisher=Librairie Droz|page=[https://archive.org/details/bwb_S0-DTW-105/page/514 514]}}&lt;/ref&gt;

ವಿದ್ವಾಂಸರು ಉಲ್ರಿಚ್ ಮಾರ್ಜೋಲ್ಫ್ [ಡಿ] ಮತ್ತು ರಿಚರ್ಡ್ ವ್ಯಾನ್ ಲೀವೆನ್ ಈ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕಥೆಯು ದಿ ''[[ಅರೇಬಿಯನ್ ನೈಟ್ಸ್]]'' ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿರುವ ''ದಿ ಸ್ಪ್ಲೆಂಡಿಡ್ ಟೇಲ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಡೈಮಂಡ್'' ಮತ್ತು ದಿ ಟೆಂಡರ್ ಟೇಲ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿನ್ಸ ಯಾಸಮಿನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಿನ್ಸೆಸ್ ಆಲ್ಮಂಡ್ ಕಥೆಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.[de]

ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಅಡಾಲ್ಫ್ ಡಿರ್ [ಡಿ] ವಾನ್ ಬಲಾಯ್ ಉಂಡ್ ವಾನ್ ಬೋಟಿ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ [[ಕಾಕಸಸ್|ಕಾಕೇಸಿಯನ್]] ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.[de]&lt;ref name=&quot;Lecoy 1988 514&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Dirr, Adolf. ''Kaukasische märchen''. Jena: Verlegt bei Eugen Diederichs. 1920. pp. 71-80.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Lecoy|first=Félix|title=Un épisode du Protheselaus et le conte du mari trompé|journal=Romania|volume=76|issue=304|date=1955|pages=504-505 (footnote nr. 1)|doi=10.3406/roma.1955.3478|url=https://www.persee.fr/doc/roma_0035-8029_1955_num_76_304_3478}}&lt;/ref&gt;

[[ಜಾರ್ಜಿಯ|ಜಾರ್ಜಿಯನ್]] ರೂಪಾಂತರ ''ಗುಲಾಂಬರ ಮತ್ತು ಸುಲಾಂಬರದಲ್ಲಿ'' ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ಅವನ ತಂದೆ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅವನ ಅಲೆದಾಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿಗೂಢ ಆದರೆ ಸಹಾಯಕ ಹುಡುಗನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ನಂತರ ಇಬ್ಬರೂ ನಗರವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ದಿನ ರಾಜಕುಮಾರನು ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಮೊನಚಾದ ತಲೆಗಳ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗೋಪುರವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ರಾಜಕುಮಾರನು ಭೀಕರ ದೃಶ್ಯದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆಃ ರಾಜಕುಮಾರಿಯು ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವ್ಯ ಪ್ರೇಮಿಗೆ ಒಂದು ಒಗಟನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ, &quot;ಗುಲಾಂಬರ ಮತ್ತು ಸುಲಾಂಬರ ಯಾರು?&quot;. ಗುಲಾಂಬರ ಮತ್ತು ಸುಲಾಂಬರಗಳು ಹೂವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಎಂದು ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಆದರೆ ಅವನಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;Wardrop, Marjory Scott. ''Georgian folk tales''. London: D. Nutt. 1894. pp. 42-49.&lt;/ref&gt;

== ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ==
ತನ್ನನ್ನು ಪೀಡಿಸುವವರಿಗೆ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಒಗಟುಗಳಿಂದ ಸವಾಲು ಹಾಕುವ ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಕಥೆಯು ತುರಾಂಡೋಟ್ನ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಇದು ಒಗಟುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ..&lt;ref&gt;Goldberg, Christine. ''Turandot's Sisters: A Study of the Folktale AT 851''. Garland Folklore Library, 7. New York and London: Routledge 2019. [New York: Garland, 1993]. pp. 27–28.&lt;/ref&gt;

ಪೌರಾಣಿಕ ಜೀವಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ವೀರ ರಾಜಕುಮಾರ ಮತ್ತು ಅದು ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರ ಮಾಡುವುದು ರೋಮನ್ ದಂತಕಥೆ ಆಂಡ್ರೋಕಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಹ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;Brodeur, Arthur Gilchrist. &quot;The Grateful Lion.&quot; PMLA 39, no. 3 (1924): 485-524. doi:10.2307/457117.&lt;/ref&gt;

ಏಂಜೆಲೋ ಡಿ ಗುಬರ್ನಾಟಿಸ್ ಗುಲಾಬಿ ಮತ್ತು ಕಥೆಯ ಸೈಪ್ರಸ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ, ಸೈಪ್ರಸ್ ಪುರುಷ ರಾಜಕುಮಾರನ ಫಾಲಿಕ್ ಚಿಹ್ನೆ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಮತ್ತು ಗುಲಾಬಿ ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;Gubernatis, Angelo de. ''La mythologie des plantes; ou, Les légendes du règne végétal''. Tome Second. Paris, C. Reinwald. 1878. pp. 115-121 and 317-319.&lt;/ref&gt;

== ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳು ==
ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆಃ ''ಗುಲ್ ಸನೋಬರ್ಗುಲ್ ಸನೋಬರ್ಗುಲ್ ಸನೋಬರ್'' data-linkid=&quot;117&quot; href=&quot;./Homi_Master&quot; id=&quot;mwhA&quot; rel=&quot;mw:WikiLink&quot; title=&quot;Homi Master&quot;&gt;ಹೋಮಿ ಮಾಸ್ಟರ್ ಅವರ 1928ರ ಮೂಕ ಚಿತ್ರ, ಗುಲ್ ಸನೋಬಾರ್ (ಹೋಮಿ ಮಾಸ್ಟರ್ ಅವರು ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ 1934ರ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚಿತ್ರ, ಗುಲ್ಸೋನೋಬರ್ (ಆಸ್ಪಿ ಇರಾನಿ ಅವರು 1953ರ ಚಲನಚಿತ್ರ).

ಈ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿ ''ಗುಲ್ ಸನೋಬರ್'' ಅನ್ನು 2000 ರಲ್ಲಿ  [[ದೂರದರ್ಶನ ನ್ಯಾಷನಲ್|ಡಿಡಿ ನ್ಯಾಷನಲ್]] ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು.

== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ ==

* ತುರಾಂಡೊಟ್
* ರಿವೆಂಜ್ ಕಥೆಗಳು

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ==

* ಗೋಲ್ಡ್ಬರ್ಗ್, ಕ್ರಿಸ್ಟಿನ್. ''ಟುರಾಂಡೋಟ್ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್ಃ ಎ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ದಿ ಫೋಕ್ಟೇಲ್ 851''. ಹಾರಂ ಜಾನಪದ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, 7. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ಃ ರೂಟ್ಲೆಡ್ಜ್ 2019. [ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ಃ ಗಾರ್ಲ್ಯಾಂಡ್, 1993].
* ಕ್ರಾಪೆ, ಎ. ಹ್ಯಾಗರ್ಟಿ. &quot;ಆರ್ಥರ್ ಮತ್ತು ಗೋರ್ಲಾಗನ್&quot;. ಸ್ಪೆಕ್ಯುಲಮ್ 8, ಸಂಖ್ಯೆ 2 (1933). doi: 10.2307/2846751.
* ಲೆಕೊಯ್, ಫೆಲಿಕ್ಸ್. &quot;ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗವು ಮೊದಲನೆಯದು ಮತ್ತು ಎರಡನೇಯದು. In: ''ರೊಮೇನಿಯಾ'', ಟೊಮೆ 76 ° 304,1955. pp. 477-518. &amp;nbsp;[DOI: https://doi.org/10.3406/roma.1955.3478 www.persee.fr/doc/roma_0035-8029_1955_num_76_304_3478
* ಪೆರ್ರಿನ್, ಜೆ. ಎಂ. &quot;ಎಲ್ 'ಅಫ್ಘಾನ್, ಉಪಭಾಷೆ ಇಂಡೋ-ಆರಿಯನ್ ಪಾರ್ಲೆ ಔ ತುರ್ಕಿಸ್ತಾನ್ (ಎ ಪ್ರೊಪೊಸ್ ಡಿ' ಉನ್ ಲಿವರ್ ರೆಸೆಂಟ್ ಡಿ ಐ. ಎಂ. ಒರಾನ್ಸ್ಕಿ&quot;). In: ಫ್ರೆಂಚ್ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಕಟಣೆ. ಟೋಮ್ 52 °1,1964. pp.&amp;nbsp;173–181. &amp;nbsp;[DOI: https://doi.org/10.3406/befeo.1964.1594 www.persee.fr/doc/befeo_0336-1519_1964_num_52_1_1594
* ಪಿಯೆರರ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಲ್-ಲೆಕ್ಸಿಕಾನ್, ಬ್ಯಾಂಡ್ 8. ಆಲ್ಟೆನ್ಬರ್ಗ್. 1859. pp.&amp;nbsp;387–391&amp;nbsp;

== ಮುಂದೆ ಓದಿ ==

* ಸ್ಕ್ಯೂಬ್, ಹೆರಾಲ್ಡ್. ''ಶಾಡೋಸ್ಃ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಆಳವಾದದ್ದು''. ಸಮಾನಾಂತರ ಮುದ್ರಣಾಲಯ/ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್-ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು. 2009. pp.&amp;nbsp;165–170.  &amp;nbsp; [[ISBN (identifier)|ಐಎಸ್ಬಿಎನ್]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-1-893311-86-2|978-1-893311-86-2]]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪]]
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>2id559d2r7gyk6qcnb8rzcq26clgd42</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮಾಡ್ಯೂಲ್:Params</title>
    <ns>828</ns>
    <id>160525</id>
    <revision>
      <id>1431737</id>
      <parentid>1431599</parentid>
      <timestamp>2026-10-11T04:32:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Grufo</username>
        <id>84028</id>
      </contributor>
      <comment>Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/mediawikiwiki/Q122696746|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]]</comment>
      <origin>1431737</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="91412" sha1="jnrp2hde108asrud4ch6fuc8nkppvn4" xml:space="preserve">require[[strict]]


	---                                        ---
	---     PRIVATE ENVIRONMENT                ---
	---    ________________________________    ---
	---                                        ---


	--[[ Abstract utilities ]]--
	----------------------------


-- Helper function for `string.gsub()` (for managing zero-padded numbers)
local function zero_padded (str)
	return ('%03d%s'):format(#str, str)
end


-- Helper function for `table.sort()` (for natural sorting)
local function natural_sort (var1, var2)
	return var1:gsub('%d+', zero_padded) &lt; var2:gsub('%d+', zero_padded)
end


-- Return a copy or a reference to a table
local function copy_or_ref_table (src, refonly)
	if refonly then return src end
	local newtab = {}
	for key, val in pairs(src) do newtab[key] = val end
	return newtab
end


-- Copy at most N items (of all kinds) from `src` to `dest` and return `dest`
local function copy_table_maxn (dest, src, len)
	local idx = 1
	for key, val in pairs(src) do
		dest[key], idx = val, idx + 1
		if idx &gt; len then break end
	end
	return dest
end


-- Remove some numeric elements from a table, shifting everything to the left
local function remove_numeric_keys (tbl, idx, len)
	local cache, tmp = {}, idx + len - 1
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' and key &gt;= idx then
			if key &gt; tmp then cache[key - len] = val end
			tbl[key] = nil
		end
	end
	for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end
end


-- Make a reduced copy of a table (shifting in both directions if necessary)
local function copy_table_reduced (tbl, idx, len)
	local ret, tmp = {}, idx + len - 1
	if idx &gt; 0 then
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' or key &lt; idx then
				ret[key] = val
			elseif key &gt; tmp then ret[key - len] = val end
		end
	elseif tmp &gt; 0 then
		local nshift = 1 - idx
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val
			elseif key &gt; tmp then ret[key - tmp] = val
			elseif key &lt; idx then ret[key + nshift] = val end
		end
	else
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' or key &gt; tmp then
				ret[key] = val
			elseif key &lt; idx then ret[key + len] = val end
		end
	end
	return ret
end


-- Make an expanded copy of a table (shifting in both directions if necessary)
local function copy_table_expanded (tbl, idx, len)
	local ret, tmp = {}, idx + len - 1
	if idx &gt; 0 then
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' or key &lt; idx then
				ret[key] = val
			else ret[key + len] = val end
		end
	elseif tmp &gt; 0 then
		local nshift = idx - 1
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val
			elseif key &gt; 0 then ret[key + tmp] = val
			elseif key &lt; 1 then ret[key + nshift] = val end
		end
	else
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' or key &gt; tmp then
				ret[key] = val
			else ret[key - len] = val end
		end
	end
	return ret
end


-- Given a table, create two new tables containing the sorted list of keys
local function get_sorted_key_list (tbl, sort_fn)
	local nums, words, nn, nw = {}, {}, 1, 1
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then nums[nn], nn = key, nn + 1
		else words[nw], nw = key, nw + 1 end
	end
	table.sort(nums)
	table.sort(words, sort_fn)
	return nums, words, nn - 1, nw - 1
end


-- Parse a parameter name string and return it as a string or a number
local function get_param_name (par_str)
	local ret = par_str:match'^%s*(.-)%s*$'
	if ret ~= '0' and ret:find'^%-?[1-9]%d*$' == nil then return ret end
	return tonumber(ret)
end


-- Move a key from a table to another, but only if under a different name and
-- always parsing numeric strings as numbers
local function steal_if_renamed (val, src, skey, dest, dkey)
	local realkey = get_param_name(dkey)
	if skey ~= realkey then dest[realkey], src[skey] = val, nil end
end


	--[[ Public strings ]]--
	------------------------


-- Special match keywords (functions and modifiers MUST avoid these names)
local mkeywords = {
	['or'] = 0,
	pattern = 1,
	plain = 2,
	strict = 3
}


-- Sort functions (functions and modifiers MUST avoid these names)
local sortfunctions = {
	alphabetically = false,
	naturally = natural_sort
}


-- Callback styles for the `mapping_*` and `renaming_*` class of modifiers
-- (functions and modifiers MUST avoid these names)
--[[

Meanings of the columns:

  col[1] = Loop type (0-3)
  col[2] = Number of module arguments that the style requires (1-3)
  col[3] = Minimum number of sequential parameters passed to the callback
  col[4] = Name of the callback parameter where to place each parameter name
  col[5] = Name of the callback parameter where to place each parameter value
  col[6] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[4]`
  col[7] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[5]`

A value of `-1` indicates that no meaningful value is stored (i.e. `nil`)

]]--
local mapping_styles = {
	names_and_values = { 3, 2, 2, 1, 2, -1, -1 },
	values_and_names = { 3, 2, 2, 2, 1, -1, -1 },
	values_only = { 1, 2, 1, -1, 1, -1, -1 },
	names_only = { 2, 2, 1, 1, -1, -1, -1 },
	names_and_values_as = { 3, 4, 0, -1, -1, 2, 3 },
	names_only_as = { 2, 3, 0, -1, -1, 2, -1 },
	values_only_as = { 1, 3, 0, -1, -1, -1, 2 },
	blindly = { 0, 2, 0, -1, -1, -1, -1 }
}


-- Memory slots (functions and modifiers MUST avoid these names)
local memoryslots = {
	h = 'header',
	f = 'footer',
	i = 'itersep',
	l = 'lastsep',
	n = 'ifngiven',
	p = 'pairsep',
	s = 'oxfordsep'
}


-- Possible trimming modes for the `parsing` modifier
local trim_parse_opts = {
	trim_none = { false, false },
	trim_positional = { false, true },
	trim_named = { true, false },
	trim_all = { true, true }
}


-- Possible string modes for the iteration separator in the `parsing` and
-- `reinterpreting` modifiers
local isep_parse_opts = {
	splitter_pattern = false,
	splitter_string = true
}


-- Possible string modes for the key-value separator in the `parsing` and
-- `reinterpreting` modifiers
local psep_parse_opts = {
	setter_pattern = false,
	setter_string = true
}


-- Possible position references for the `splicing` modifier
local position_references = {
	add_nothing = 0,
	add_smallest_number = 1,
	add_last_of_sequence = 2,
	add_largest_number = 3
}


-- Possible modes for the `reassigning` modifier
local a_modes = {
	transfer = 0,
	clone = 1,
	rename = 2,
	copy = 3,
	sacrifice = 4,
	provide = 5,
	spare = 7
}


-- Functions and modifiers MUST avoid these names too: `here`, `in_substack`,
-- `let`, `expose`, `use`, `with_flushed_glue`, `without_flushed_glue`
-- `without_sorting`


	--[[ Private constants ]]--
	---------------------------


-- Hard-coded name of the module (to avoid going through `frame:getTitle()`)
local modulename = 'Module:Params'


-- The functions listed here declare that they don't need the
-- `frame:getParent().args` metatable to be copied into a regular table; if 
-- they are modifiers they also guarantee that they will make their own
-- (modified) copy available
local refparams = {
	call_for_each_group = true,
	combining = true,
	combining_by_calling = true,
	combining_values = true,
	concat_and_call = true,
	concat_and_invoke = true,
	concat_and_magic = true,
	count = true,
	grouping_by_calling = true,
	mixing_names_and_values = true,
	keeping_at_most = true,
	renaming_by_mixing = true,
	renaming_to_sequence = true,
	renaming_to_uppercase = true,
	renaming_to_lowercase = true,
	shifting = true,
	splicing = true,
	value_of = true,
	with_name_matching = true
}


-- Maximum number of numeric parameters that can be filled, if missing (we
-- chose an arbitrary number for this constant; you can discuss about its
-- optimal value at Module talk:Params)
local maxfill = 1024


-- The private table of functions
local library = {}


-- Functions and modifiers that can only be invoked in first position
local static_iface = {}


	--[[ Private functions ]]--
	---------------------------


-- Create a new context
local function context_new (child_frame, first_fn_name)
	local main_frame, tpipe = child_frame:getParent(), { first_fn_name }
	for key, val in pairs(child_frame.args) do
		if type(key) == 'number' and key &gt; 0 then tpipe[key + 1] = val
		else tpipe[key] = val end
	end
	return {
		frame = main_frame,
		pipe = tpipe,
		oparams = main_frame.args,
		firstposonly = static_iface,
		iterfunc = pairs,
		fnpos = 1,
		sorttype = 0,
		n_parents = 0,
		n_children = 0,
		n_available = maxfill
	}
end


-- Move to the next action within the user-given list
local function context_iterate (ctx, next_fn_pos)
	local nextfn
	if ctx.pipe[next_fn_pos] ~= nil then
		nextfn = ctx.pipe[next_fn_pos]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if nextfn == nil then error(modulename ..
		': You must specify a function to call', 0) end
	if library[nextfn] == nil then
		if ctx.firstposonly[nextfn] == nil then error(modulename ..
			': The function ‘' .. nextfn .. '’ does not exist', 0)
		else error(modulename .. ': The ‘' .. nextfn ..
			'’ directive can only appear in first position', 0)
		end
	end
	ctx.fnpos = next_fn_pos
	return library[nextfn]
end


-- Main loop
local function main_loop (ctx, start_with)
	local fn = start_with
	repeat fn = fn(ctx) until not fn
	if ctx.n_parents &gt; 0 then error(modulename ..
		': One or more ‘merging_substack’ directives are missing', 0) end
	if ctx.n_children &gt; 0 then error(modulename ..
		', For some of the snapshots either the ‘flushing’ directive is missing or a group has not been properly closed with ‘merging_substack’', 0) end
end


-- Load a `setting`-like directive string into the `dest` table
local function set_strings_from_opts (dest, opts, offs)
	local cmd
	if opts[offs] == nil then return offs - 1 end
	cmd = opts[offs]:gsub('%s+', ''):gsub('/+', '/'):match'^/*(.*[^/])'
	if cmd == nil then return offs end
	local vname, chr
	local amap, sep, argc = {}, string.byte('/'), offs + 1
	for idx = 1, #cmd do
		chr = cmd:byte(idx)
		if chr == sep then
			for key, val in ipairs(amap) do
				dest[val], amap[key] = opts[argc], nil
			end
			argc = argc + 1
		else
			vname = memoryslots[string.char(chr)]
			if vname == nil then error(modulename ..
				', ‘setting’: Unknown slot ‘' .. string.char(chr) .. '’', 0) end
			table.insert(amap, vname)
		end
	end
	for key, val in ipairs(amap) do dest[val] = opts[argc] end
	return argc
end


-- Add a new stack of parameters to `ctx.children`
local function new_substack (ctx)
	local currsnap, newparams = ctx.n_children + 1, {}
	if ctx.children == nil then ctx.children = { newparams }
	else ctx.children[currsnap] = newparams end
	ctx.n_children = currsnap
	return newparams
end


-- Parse a raw argument containing a `sortfunctions` directive, or
-- `'without_sorting'`, or `nil`
local function load_sort_opt (raw_arg)
	if raw_arg == nil then return nil, 1, false end
	local trarg = raw_arg:match'^%s*(.-)%s*$'
	if trarg == 'without_sorting' then return nil, 2, false, trarg end
	local tmp = sortfunctions[trarg]
	if tmp == nil then return nil, 1, false, trarg end
	return tmp or nil, 2, true, trarg
end


-- Parse optional user arguments of type `...|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|
-- [number of additional parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]`
local function load_child_opts (src, start_from, append_after, params)
	local tnamed, tmp1, tmp2
	local pin, tbl, mem = start_from, {}, {}
	while src[pin] ~= nil and src[pin + 1] ~= nil do
		tmp1 = src[pin]:match'^%s*(.*%S)'
		if tmp1 == 'let' and src[pin + 2] ~= nil then
			tmp1 = get_param_name(src[pin + 1])
			mem[tmp1], tbl[tmp1], pin = nil, src[pin + 2], pin + 3
--[[
		elseif tmp1 == 'expose' then
			tmp1 = get_param_name(src[pin + 1])
			tmp2 = params[tmp1]
			mem[tmp1], tbl[tmp1], pin = tmp2, tmp2, pin + 2
]]--
		elseif tmp1 == 'use' and src[pin + 2] ~= nil then
			tmp1 = get_param_name(src[pin + 2])
			tmp2 = params[tmp1]
			mem[tmp1], tbl[get_param_name(src[pin + 1])], pin =
				tmp2, tmp2, pin + 3
		else break end
	end
	local tnew = copy_or_ref_table(params, next(mem) == nil)
	for key in pairs(mem) do tnew[key] = nil end
	if pin ~= start_from then tnamed, tbl = tbl, {} end
	tmp1 = tonumber(src[pin])
	if tmp1 ~= nil and math.floor(tmp1) == tmp1 then
		if tmp1 &lt; 0 then tmp1 = -1 end
		tmp2 = append_after - pin
		for idx = pin + 1, pin + tmp1 do tbl[idx + tmp2] = src[idx] end
		pin = pin + tmp1 + 1
	end
	if tnamed ~= nil then
		for key, val in pairs(tnamed) do tbl[key] = val end
	end
	return tbl, pin, tnew, mem
end


-- Load the optional arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*`
-- class of modifiers
local function load_callback_opts (src, start_from, default_style, params)
	local style, shf
	local tmp = src[start_from + 1]
	if tmp ~= nil then style = mapping_styles[tmp:match'^%s*(.-)%s*$'] end
	if style == nil then style, shf = default_style, start_from - 1
	else shf = start_from end
	local n_exist, karg, varg = style[3], style[4], style[5]
	tmp = style[6]
	if tmp &gt; -1 then
		karg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$'
		if karg == '0' or karg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			karg = tonumber(karg)
			n_exist = math.max(n_exist, karg)
		end
	end
	tmp = style[7]
	if tmp &gt; -1 then
		varg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$'
		if varg == '0' or varg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			varg = tonumber(varg)
			n_exist = math.max(n_exist, varg)
		end
	end
	tmp = style[1]
	local dest, argc, tnew, mem = load_child_opts(src, style[2] + shf,
		n_exist, params)
	if (tmp == 3 or tmp == 2) and dest[karg] ~= nil then
		tmp = tmp - 2 end
	if (tmp == 3 or tmp == 1) and dest[varg] ~= nil then
		tmp = tmp - 1 end
	return dest, argc, tmp, karg, varg, tnew, mem
end


-- Parse the arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` class of
-- modifiers
local function load_replace_args (opts, offs, whoami)
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No pattern string was given', 0) end
	if opts[offs + 2] == nil then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No replacement string was given', 0) end
	local ptn, repl, nmax, argc =
		opts[offs + 1], opts[offs + 2], tonumber(opts[offs + 3]), 3
	if nmax ~= nil or (opts[offs + 3] or ''):match'^%s*$' ~= nil then
		argc = 4
	end
	local flg = opts[offs + argc]
	if flg ~= nil then flg = mkeywords[flg:match'^%s*(.-)%s*$'] end
	if flg == 0 then flg = nil elseif flg ~= nil then argc = argc + 1 end
	return ptn, repl, nmax, flg, offs + argc, (nmax ~= nil and nmax &lt; 1) or
		(flg == 3 and ptn == repl)
end


-- Parse the arguments of the `with_*_matching` class of modifiers
local function load_pattern_args (opts, offs, whoami)
	local keyw
	local ptns, arg, state, nptns, idx = {}, opts[offs + 1], 0, 0, offs + 2
	while arg ~= nil do
		if state == 0 then
			nptns, state = nptns + 1, -1
			ptns[nptns] = { arg, false, false }
		else
			keyw = arg:match'^%s*(.*%S)'
			if keyw == nil or mkeywords[keyw] == nil or (
				state &gt; 0 and mkeywords[keyw] &gt; 0
			) then break
			else
				state = mkeywords[keyw]
				if state &gt; 1 then ptns[nptns][2] = true end
				if state == 3 then ptns[nptns][3] = true end
			end
		end
		arg, idx = opts[idx], idx + 1
	end
	if state == 0 then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No pattern was given', 0) end
	return ptns, nptns, idx - 1
end


-- Load the optional arguments of the `parsing`, `reinterpreting` and
-- `evaluating` modifiers
local function load_parse_opts (opts, offs, isp, psp)
	local tmp
	local optslots, noptslots, argc, trimn, trimu, iplain, pplain =
		{ true, true, true }, 3, offs, true, false, true, true
	repeat
		noptslots, tmp = noptslots - 1, opts[argc]
		if tmp == nil then break end
		tmp = tmp:match'^%s*(.-)%s*$'
		if optslots[1] ~= nil and trim_parse_opts[tmp] ~= nil then
			tmp = trim_parse_opts[tmp]
			trimn, trimu, optslots[1] = tmp[1], tmp[2], nil
		elseif optslots[2] ~= nil and isep_parse_opts[tmp] ~= nil then
			argc = argc + 1
			iplain, isp, optslots[2] = isep_parse_opts[tmp],
				opts[argc], nil
		elseif optslots[3] ~= nil and psep_parse_opts[tmp] ~= nil then
			argc = argc + 1
			pplain, psp, optslots[3] = psep_parse_opts[tmp],
				opts[argc], nil
		else break end
		argc = argc + 1
	until noptslots &lt; 1
	return isp, iplain, psp, pplain, trimn, trimu, argc
end


-- Map parameters' values using a custom callback and a referenced table
local value_maps = {
	[0] = function (tbl, margs, karg, varg, fn)
		for key in pairs(tbl) do tbl[key] = fn() end
	end,
	[1] = function (tbl, margs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			margs[varg] = val
			tbl[key] = fn()
		end
	end,
	[2] = function (tbl, margs, karg, varg, fn)
		for key in pairs(tbl) do
			margs[karg] = key
			tbl[key] = fn()
		end
	end,
	[3] = function (tbl, margs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			margs[karg], margs[varg] = key, val
			tbl[key] = fn()
		end
	end
}


-- Private table for `map_names()`
local name_thieves = {
	[0] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn())
		end
	end,
	[1] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			rargs[varg] = val
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn())
		end
	end,
	[2] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			rargs[karg] = key
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn())
		end
	end,
	[3] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			rargs[karg], rargs[varg] = key, val
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn())
		end
	end
}


-- Map parameters' names using a custom callback and a referenced table
local function map_names (tbl, rargs, karg, varg, looptype, fn)
	local cache = {}
	name_thieves[looptype](cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
	for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end
end


-- Return a new table that contains `src` regrouped according to the numeric
-- suffixes in its keys
local function make_groups (src)
	-- NOTE: `src` might be the original metatable!
	local prefix, gid
	local groups = {}
	for key, val in pairs(src) do
		-- `key` must only be a string or a number...
		if type(key) == 'string' then
			prefix, gid = key:match'^%s*(.-)%s*(%-?%d*)%s*$'
			gid = tonumber(gid) or ''
		else prefix, gid = '', key end
		if groups[gid] == nil then groups[gid] = {} end
		if prefix == '0' or prefix:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			prefix = tonumber(prefix)
			if prefix &lt; 1 then prefix = prefix - 1 end
		end
		groups[gid][prefix] = val
	end
	return groups
end


-- Split into parts a string containing the `$#` and `$@` placeholders and
-- return the information as a skeleton table, a canvas table and a length
local function parse_placeholder_string (target)
	local skel, canvas, idx, s_pos, e_pos =
		{}, {}, 1, 1, string.find(target, '%$[@#]', 1, false)
	while e_pos ~= nil do
		canvas[idx], skel[idx + 1] =
			target:sub(s_pos, e_pos - 1),
			target:sub(e_pos, e_pos + 1) == '$@'
		idx, s_pos = idx + 2, e_pos + 2
		e_pos = string.find(target, '%$[@#]', s_pos, false)
	end
	if (s_pos &gt; target:len()) then idx = idx - 1
	else canvas[idx] = target:sub(s_pos) end
	return skel, canvas, idx
end


-- Populate a table by parsing a parameter string (heavy lifting for `parsing`,
-- `reinterpreting` and `evaluating`)
local function parse_parameter_string (tbl, str, isp, ipl, psp, ppl, trn, tru)
	local key, val, spos1, spos2, pos1, pos2
	local pos3, idx, lenplone = 0, 1, #str + 1
	if isp == nil or isp == '' then
		if psp == nil or psp == '' then
			if tru then tbl[idx] = str:match'^%s*(.-)%s*$'
			else tbl[idx] = str end
			return
		end
		spos1, spos2 = str:find(psp, 1, ppl)
		if spos1 == nil then
			key = idx
			if tru then val = str:match'^%s*(.-)%s*$'
			else val = str end
		else
			key = get_param_name(str:sub(1, spos1 - 1))
			val = str:sub(spos2 + 1)
			if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
		end
		tbl[key] = val
		return
	end
	if psp == nil or psp == '' then
		repeat
			pos1 = pos3 + 1
			pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl)
			val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1)
			if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
			tbl[idx], idx = val, idx + 1
		until pos2 == nil
		return
	end
	repeat
		pos1 = pos3 + 1
		pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl)
		val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1)
		spos1, spos2 = val:find(psp, 1, ppl)
		if spos1 == nil then
			key = idx
			if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
			idx = idx + 1
		else
			key = get_param_name(val:sub(1, spos1 - 1))
			val = val:sub(spos2 + 1)
			if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
		end
		tbl[key] = val
	until pos2 == nil
	return
end


-- Heavy lifting for `snapshotting` and `remembering`
local function make_child (ctx, src, whoami)
	local len = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1])
	if len == nil or len == 0 then
		local stack = new_substack(ctx)
		for key, val in pairs(src) do stack[key] = val end
		return len == nil and 1 or 2
	end
	if len &lt; 0 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘' ..
		whoami .. '’: The number of parameters to copy must be an integer greater than zero', 0) end
	copy_table_maxn(new_substack(ctx), src, len)
	return 2
end


-- Heavy lifting for `setting_by_flushing`, `combining` and `combining_values`
local function set_strings_from_substack (ctx, dest, whoami)
	if ctx.n_children &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: There are no substacks to flush', 0) end
	local currsnap = ctx.n_children
	local stack = ctx.children[currsnap]
	for key, val in pairs(memoryslots) do
		if stack[key] ~= nil then dest[val] = stack[key] end
	end
	ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1
end


-- Heavy lifting for `combining` and `combining_values`
local function combine_parameters (ctx, keyval_fn, whoami)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! This function
	-- MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No parameter name was provided', 0) end
	local argc
	local tbl, vars = ctx.params, {}
	local sortfn, ivar0, do_sort, tmp = load_sort_opt(opts[offs + 2])
	if ivar0 == 2 then
		tmp = opts[offs + 3] and opts[offs + 3]:match'^%s*(.-)%s*$'
	end
	ivar0 = ivar0 + offs
	if tmp == 'with_flushed_glue' then
		ivar0 = ivar0 + 1
		argc = set_strings_from_opts(vars, opts, ivar0 + 1)
		set_strings_from_substack(ctx, vars, whoami)
	else
		if tmp == 'without_flushed_glue' then ivar0 = ivar0 + 1 end
		argc = set_strings_from_opts(vars, opts, ivar0 + 1)
	end
	if argc &lt; ivar0 then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No setting directive was given', 0) end
	if next(tbl) == nil then
		if vars.ifngiven ~= nil then ctx.params =
			{ [get_param_name(opts[offs + 1])] = vars.ifngiven }
		elseif tbl == ctx.oparams then ctx.params = {} end
		return argc
	end
	local cache, len
	if do_sort then
		local words
		cache, words, len, tmp = get_sorted_key_list(tbl, sortfn)
		for idx = 1, tmp do cache[len + idx] = words[idx] end
		len = len + tmp
	else
		cache, len = {}, 1
		for key in pairs(tbl) do cache[len], len = key, len + 1 end
		len = len - 1
	end
	local pmap, nss, kvs, pps =
		{}, 0, vars.pairsep or '', vars.itersep or ''
	for idx = 1, len do
		tmp, pmap[nss + 1] = cache[idx], pps
		pmap[nss + 2] = keyval_fn(tmp, tbl[tmp], kvs)
		nss = nss + 2
	end
	tmp = vars.oxfordsep or vars.lastsep
	if tmp ~= nil and nss &gt; 4 then pmap[nss - 1] = tmp
	elseif nss &gt; 2 and vars.lastsep ~= nil then
		pmap[nss - 1] = vars.lastsep
	end
	pmap[1] = vars.header or ''
	if vars.footer ~= nil then pmap[nss + 1] = vars.footer end
	ctx.params = { [get_param_name(opts[offs + 1])] = table.concat(pmap) }
	return argc
end


-- Concatenate the numeric keys from the table of parameters to the numeric
-- keys from the table of options; non-numeric keys from the table of options
-- will prevail over colliding non-numeric keys from the table of parameters
local function concat_params (ctx, offs)
	local tbl, retval, cache, nmax = ctx.params, {}, {}, 0
	for key, val in pairs(ctx.pipe) do
		if type(key) == 'number' then
			if key &lt; 1 then cache[key] = val
			elseif key &gt; offs then cache[key - offs] = val end
			if key &gt; nmax then nmax = key end
		else cache[key] = val end
	end
	nmax = nmax - offs
	if ctx.subset == 1 then
		-- We need only the sequence
		for key, val in ipairs(tbl) do retval[key + nmax] = val end
	else
		if ctx.subset == -1 then
			for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end
		end
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) == 'number' and key &gt; 0 then
				retval[key + nmax] = val
			else retval[key] = val end
		end
	end
	for key, val in pairs(cache) do retval[key] = val end
	return retval
end


-- Flush the parameters by calling a custom function for each value (after this
-- function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable)
local function flush_params (ctx, fn)
	local tmp
	local tbl = ctx.params
	if ctx.subset == -1 then
		for key, val in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end
	elseif ctx.subset == 1 then
		if ctx.pins == nil then
			for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) end
			return
		end
		tmp = {}
		for key, val in ipairs(tbl) do tmp[key] = val end
		tbl = tmp
	end
	if ctx.pins ~= nil then
		local marker = ctx.sorttype &lt; 1 and ctx.subset ~= -1 or nil
		for idx = 1, #ctx.pins do
			tmp = ctx.pins[idx]
			if tbl[tmp] ~= nil then
				fn(tmp, tbl[tmp])
				tbl[tmp] = marker
			end
		end
		if ctx.subset == 1 then
			for key, val in ipairs(tbl) do
				if val ~= true then fn(key, val) end
			end
			return
		end
	end
	if ctx.sorttype &gt; 0 then
		local nums, words, nn, nw =
			get_sorted_key_list(tbl, natural_sort)
		if ctx.sorttype == 2 then
			for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end
			for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end
			return
		end
		for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end
		for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end
		return
	end
	if ctx.subset == -1 or ctx.pins == nil then
		for key, val in ipairs(tbl) do
			fn(key, val)
			tbl[key] = nil
		end
		for key, val in pairs(tbl) do fn(key, val) end
		return
	end
	for key, val in ipairs(tbl) do
		if val ~= true then fn(key, val) end
		tbl[key] = nil
	end
	for key, val in pairs(tbl) do
		if val ~= true then fn(key, val) end
	end
end


-- Flush the parameters by calling one of two custom functions for each value
-- (after this function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable)
local function mixed_flush_params (ctx, fn_seq, fn_oth)
	if ctx.subset == 1 then
		flush_params(ctx, fn_seq)
		return
	end
	if ctx.subset == -1 then
		flush_params(ctx, fn_oth)
		return
	end
	local tbl = ctx.params
	if ctx.pins == nil and ctx.sorttype &lt; 1 then
		for key, val in ipairs(tbl) do
			fn_seq(key, val)
			tbl[key] = nil
		end
		for key, val in pairs(tbl) do fn_oth(key, val) end
		return
	end
	local tseq = {}
	for key, val in ipairs(tbl) do tseq[key] = val end
	if ctx.pins ~= nil then
		local tmp
		local marker = ctx.sorttype &lt; 1 or nil
		for idx = 1, #ctx.pins do
			tmp = ctx.pins[idx]
			if tseq[tmp] ~= nil then
				fn_seq(tmp, tbl[tmp])
				tbl[tmp], tseq[tmp] = nil, marker
			elseif tbl[tmp] ~= nil then
				fn_oth(tmp, tbl[tmp])
				tbl[tmp] = nil
			end
		end
	end
	if ctx.sorttype &gt; 0 then
		local nums, words, nn, nw =
			get_sorted_key_list(tbl, natural_sort)
		if ctx.sorttype == 2 then
			for idx = 1, nw do
				fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]])
			end
		end
		for idx = 1, nn do
			if tseq[nums[idx]] ~= nil then
				fn_seq(nums[idx], tseq[nums[idx]])
			else fn_oth(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end
		end
		if ctx.sorttype ~= 2 then
			for idx = 1, nw do
				fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]])
			end
		end
		return
	end
	for key, val in ipairs(tseq) do
		if val ~= true then
			fn_seq(key, val)
			tbl[key] = nil
		end
	end
	for key, val in pairs(tbl) do fn_oth(key, val) end
end


-- Finalize and return a concatenated list
local function finalize_and_return_concatenated_list (ctx, lst, len, modsize)
	if len &gt; 0 then
		local tmp = ctx.oxfordsep or ctx.lastsep
		if tmp ~= nil and len &gt; modsize * 2 then
			lst[len - modsize + 1] = tmp
		elseif len &gt; modsize and ctx.lastsep ~= nil then
			lst[len - modsize + 1] = ctx.lastsep
		end
		lst[1] = ctx.header or ''
		if ctx.footer ~= nil then lst[len + 1] = ctx.footer end
		ctx.text = table.concat(lst)
	else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end
end


	---                                        ---
	---     PUBLIC ENVIRONMENT                 ---
	---    ________________________________    ---
	---                                        ---


	--[[ Modifiers ]]--
	-------------------


-- Syntax:  #invoke:params|sequential|pipe to
library.sequential = function (ctx)
	if ctx.subset == 1 then error(modulename ..
		': The ‘sequential’ directive has been provided more than once', 0) end
	if ctx.subset == -1 then error(modulename ..
		': The two directives ‘non-sequential’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end
	if ctx.sorttype &gt; 0 then error(modulename ..
		': The ‘all_sorted’ and ‘reassorted’ directives are redundant when followed by ‘sequential’', 0) end
	ctx.iterfunc, ctx.subset = ipairs, 1
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|non-sequential|pipe to
library['non-sequential'] = function (ctx)
	if ctx.subset == -1 then error(modulename ..
		': The ‘non-sequential’ directive has been provided more than once', 0) end
	if ctx.subset == 1 then error(modulename ..
		': The two directives ‘sequential’ and ‘non-sequential’ are in contradiction with each other', 0) end
	ctx.iterfunc, ctx.subset = pairs, -1
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|all_sorted|pipe to
library.all_sorted = function (ctx)
	if ctx.sorttype == 1 then error(modulename ..
		': The ‘all_sorted’ directive has been provided more than once', 0) end
	if ctx.subset == 1 then error(modulename ..
		': The ‘all_sorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end
	if ctx.sorttype == 2 then error(modulename ..
		': The two directives ‘reassorted’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end
	ctx.sorttype = 1
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|reassorted|pipe to
library.reassorted = function (ctx)
	if ctx.sorttype == 2 then error(modulename ..
		': The ‘reassorted’ directive has been provided more than once', 0) end
	if ctx.subset == 1 then error(modulename ..
		': The ‘reassorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end
	if ctx.sorttype == 1 then error(modulename ..
		': The two directives ‘sequential’ and ‘reassorted’ are in contradiction with each other', 0) end
	ctx.sorttype = 2
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|pinned_until|sentinel|[parameter name 1]|[parameter
--            name 2]|...|parameter name N|sentinel|pipe to
library.pinned_until = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘pinned_until’: No sentinel was provided', 0) end
	local tmp, bucket, curr, ncurr
	local sntl, idx = opts[offs + 1]:match'^%s*(.-)%s*$', 2
	if ctx.pin_bucket == nil then
		bucket, curr, ncurr = {}, {}, 0
		ctx.pin_bucket, ctx.pins = bucket, curr
	else bucket, curr, ncurr = ctx.pin_bucket, ctx.pins, ctx.npins end
	while opts[offs + idx] ~= nil do
		tmp = opts[offs + idx]:match'^%s*(.-)%s*$'
		if tmp == sntl then
			if idx == 2 then error(modulename ..
				', ‘pinned_until’: No parameters to pin were provided', 0) end
			ctx.npins = ncurr + idx - 2
			return context_iterate(ctx, offs + idx + 1)
		end
		if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			tmp = tonumber(tmp)
		end
		if bucket[tmp] then error(modulename ..
			', ‘pinned_until’: Duplicate pinned parameter ‘' .. tostring(tmp) .. '’', 0) end
		curr[ncurr + idx - 1], bucket[tmp], idx = tmp, true, idx + 1
	end
	error(modulename .. ', ‘pinned_until’: Missing sentinel in position #' .. tostring(idx), 0)
end


-- Syntax:  #invoke:params|setting|directives|...|pipe to
library.setting = function (ctx)
	local new_offs = set_strings_from_opts(ctx, ctx.pipe, ctx.fnpos + 1)
	if new_offs - ctx.fnpos &lt; 2 then error(modulename ..
		', ‘setting’: No directive was given', 0) end
	return context_iterate(ctx, new_offs + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|scoring|new parameter name|[container]|pipe to
library.scoring = function (ctx)
	local opts, offs, retval = ctx.pipe, ctx.fnpos, 0
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘scoring’: No parameter name was provided', 0) end
	local tmp
	for _ in pairs(ctx.params) do retval = retval + 1 end
	if opts[offs + 2] ~= nil then tmp = opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)' end
	if tmp == 'in_substack' then
		new_substack(ctx)[get_param_name(opts[offs + 1])] =
			tostring(retval)
		return context_iterate(ctx, offs + 3)
	end
	ctx.params[get_param_name(opts[offs + 1])] = tostring(retval)
	return context_iterate(ctx, tmp == 'here' and offs + 3 or offs + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|squeezing|pipe to
library.squeezing = function (ctx)
	local store, indices, tbl, newlen = {}, {}, ctx.params, 0
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			newlen = newlen + 1
			indices[newlen], store[key], tbl[key] = key, val, nil
		end
	end
	table.sort(indices)
	for idx = 1, newlen do tbl[idx] = store[indices[idx]] end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|filling_the_gaps|pipe to
library.filling_the_gaps = function (ctx)
	local newval, tbl, tmp, nmin, nmax, nnums =
		ctx.pipe[ctx.fnpos + 1], ctx.params, {}, 1, nil, -1
	if newval == nil then error(modulename ..
		', ‘filling_the_gaps’: No value was provided', 0) end
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			if nmax == nil then
				if key &lt; nmin then nmin = key end
				nmax = key
			elseif key &gt; nmax then nmax = key
			elseif key &lt; nmin then nmin = key end
			tmp[key], nnums = val, nnums + 1
		end
	end
	if nmax ~= nil and nmax - nmin &gt; nnums then
		ctx.n_available = ctx.n_available + nmin + nnums - nmax
		if ctx.n_available &lt; 0 then error(modulename ..
			', ‘filling_the_gaps’: It is possible to fill at most ' .. tostring(maxfill) .. ' parameters', 0) end
		for idx = nmin, nmax do tbl[idx] = newval end
		for key, val in pairs(tmp) do tbl[key] = val end
	end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|clearing|pipe to
library.clearing = function (ctx)
	local tbl, numerics = ctx.params, {}
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			numerics[key], tbl[key] = val, nil
		end
	end
	for key, val in ipairs(numerics) do tbl[key] = val end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|cutting|left cut|right cut|pipe to
library.cutting = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local lcut = tonumber(opts[offs + 1])
	if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename ..
		', ‘cutting’: Left cut must be an integer number', 0) end
	local rcut = tonumber(opts[offs + 2])
	if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename ..
		', ‘cutting’: Right cut must be an integer number', 0) end
	local tbl = ctx.params
	local len = #tbl
	if lcut &lt; 0 then lcut = len + lcut end
	if rcut &lt; 0 then rcut = len + rcut end
	local tot = lcut + rcut
	if tot &gt; 0 then
		local cache = {}
		if tot &gt;= len then
			for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end
			tot = len
		else
			for idx = len - rcut + 1, len do tbl[idx] = nil end
			for idx = 1, lcut do tbl[idx] = nil end
		end
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) == 'number' and key &gt; 0 then
				if key &gt; len then cache[key - tot] = val
				else cache[key - lcut] = val end
				tbl[key] = nil
			end
		end
		for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end
	end
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|cropping|left crop|right crop|pipe to
library.cropping = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local lcut = tonumber(opts[offs + 1])
	if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename ..
		', ‘cropping’: Left crop must be an integer number', 0) end
	local rcut = tonumber(opts[offs + 2])
	if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename ..
		', ‘cropping’: Right crop must be an integer number', 0) end
	local tbl = ctx.params
	local nmin, nmax
	for key in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			if nmin == nil then nmin, nmax = key, key
			elseif key &gt; nmax then nmax = key
			elseif key &lt; nmin then nmin = key end
		end
	end
	if nmin ~= nil then
		local len = nmax - nmin + 1
		if lcut &lt; 0 then lcut = len + lcut end
		if rcut &lt; 0 then rcut = len + rcut end
		if lcut + rcut - len &gt; -1 then
			for key in pairs(tbl) do
				if type(key) == 'number' then tbl[key] = nil end
			end
		elseif lcut + rcut &gt; 0 then
			for idx = nmax - rcut + 1, nmax do tbl[idx] = nil end
			for idx = nmin, nmin + lcut - 1 do tbl[idx] = nil end
			local lshift = nmin + lcut - 1
			if lshift &gt; 0 then
				for idx = lshift + 1, nmax do
					tbl[idx - lshift], tbl[idx] =
						tbl[idx], nil
				end
			end
		end
	end
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|purging|start offset|length|pipe to
library.purging = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local idx = tonumber(opts[offs + 1])
	if idx == nil or math.floor(idx) ~= idx then error(modulename ..
		', ‘purging’: Start offset must be an integer number', 0) end
	local len = tonumber(opts[offs + 2])
	if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘purging’: Length must be an integer number', 0) end
	local tbl = ctx.params
	if len &lt; 1 then
		len = len + table.maxn(tbl)
		if idx &gt; len then return context_iterate(ctx, offs + 3) end
		len = len - idx + 1
	end
	ctx.params = copy_table_reduced(tbl, idx, len)
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|backpurging|start offset|length|pipe to
library.backpurging = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local last = tonumber(opts[offs + 1])
	if last == nil or math.floor(last) ~= last then error(modulename ..
		', ‘backpurging’: Start offset must be an integer number', 0) end
	local len = tonumber(opts[offs + 2])
	if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘backpurging’: Length must be an integer number', 0) end
	local idx
	local tbl = ctx.params
	if len &gt; 0 then idx = last - len + 1
	else
		for key in pairs(tbl) do
			if type(key) == 'number' and (idx == nil or
				key &lt; idx) then idx = key end
		end
		if idx == nil then return context_iterate(ctx, offs + 3) end
		idx = idx - len
		if last &lt; idx then return context_iterate(ctx, offs + 3) end
		len = last - idx + 1
	end
	ctx.params = copy_table_reduced(ctx.params, idx, len)
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|shifting|addend|pipe to
library.shifting = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local nshift = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1])
	if nshift == nil or nshift == 0 or math.floor(nshift) ~= nshift then
		error(modulename .. ', ‘shifting’: A non-zero integer number must be provided', 0) end
	local tbl = {}
	for key, val in pairs(ctx.params) do
		if type(key) == 'number' then tbl[key + nshift] = val
		else tbl[key] = val end
	end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|reversing_numeric_names|pipe to
library.reversing_numeric_names = function (ctx)
	local tbl, numerics, nmax = ctx.params, {}, 0
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			numerics[key], tbl[key] = val, nil
			if key &gt; nmax then nmax = key end
		end
	end
	for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax - key + 1] = val end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|pivoting_numeric_names|pipe to
--[[
library.pivoting_numeric_names = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	local shift = #tbl + 1
	if shift &lt; 2 then return library.reversing_numeric_names(ctx) end
	local tmp = {}
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then tmp[key], tbl[key] = val, nil end
	end
	for key, val in pairs(tmp) do tbl[shift - key] = val end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|mirroring_numeric_names|pipe to
--[[
library.mirroring_numeric_names = function (ctx)
	local nmax, nmin
	local tbl, tmp = ctx.params, {}
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			tmp[key], tbl[key] = val, nil
			if nmax == nil then nmin, nmax = key, key
			elseif key &gt; nmax then nmax = key
			elseif key &lt; nmin then nmin = key end
		end
	end
	for key, val in pairs(tmp) do tbl[nmax + nmin - key] = val end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|swapping_numeric_names|pipe to
--[[
library.swapping_numeric_names = function (ctx)
	local tmp
	local tbl, cache, nsize = ctx.params, {}, 1
	for key in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			cache[nsize], nsize = key, nsize + 1
		end
	end
	table.sort(cache)
	for idx = math.floor((nsize - 1) / 2), 1, -1 do
		tmp = tbl[cache[idx] ]
		tbl[cache[idx] ] = tbl[cache[nsize - idx] ]
		tbl[cache[nsize - idx] ] = tmp
	end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|sorting_sequential_values|[criterion]|pipe to
library.sorting_sequential_values = function (ctx)
	local sortfn
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] ~= nil then
		sortfn = sortfunctions[opts[offs + 1]:match'^%s*(.-)%s*$']
	end
	if sortfn then table.sort(ctx.params, sortfn)
	else table.sort(ctx.params) end -- i.e. either `false` or `nil`
	if sortfn == nil then return context_iterate(ctx, offs + 1) end
	return context_iterate(ctx, offs + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|splicing|[add to position]|position|increment|
--            [number of elements to write]|...|pipe to
library.splicing = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local tmp2, argc, pos, refp
	local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tmp1 = opts[offs + 1]
	if tmp1 ~= nil then
		tmp2 = tonumber(tmp1)
		if tmp2 == nil or math.floor(tmp2) ~= tmp2 then
			pos, argc, tmp2 = tonumber(opts[offs + 2]), offs + 4,
				tmp1:match'^%s*(.*%S)'
			if tmp2 ~= nil then
				refp = position_references[tmp2]
				if refp == nil then error(modulename ..
					', ‘splicing’: ‘' .. tostring(tmp2) .. '’ is not a valid first argument', 0) end
			else refp = 0 end
		else pos, argc, refp = tmp2, offs + 3, 0 end
	else pos, argc, refp = tonumber(opts[offs + 2]), offs + 4, 0 end
	if pos == nil or math.floor(pos) ~= pos then error(modulename ..
		', ‘splicing’: The position must be an integer number', 0) end
	local len = tonumber(opts[argc - 1])
	if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘splicing’: The increment must be an integer number', 0) end
	local insn = tonumber(opts[argc])
	if len == 0 and (insn == nil or insn &lt; 1) then error(modulename ..
		', ‘splicing’: When the increment is zero the number of elements to write cannot be zero', 0) end
	if refp == 2 then
		for _ in ipairs(tbl) do pos = pos + 1 end
		refp = 0
	end
	tmp1, tmp2 = nil, nil
	if refp ~= 0 or len ~= 0 then
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) == 'number' then
				if tmp1 == nil then tmp1, tmp2 = key, key
				elseif key &lt; tmp1 then tmp1 = key
				elseif key &gt; tmp2 then tmp2 = key end
			end
		end
	end
	if tmp2 == nil then len = 0
	elseif refp == 3 then pos = pos + tmp2
	elseif refp == 1 then pos = pos + tmp1 end
	if len &gt; 0 and pos + len &gt; tmp1 and pos &lt;= tmp2 then
		tbl = copy_table_expanded(tbl, pos, len)
	elseif len &lt; 0 and pos - len &gt; tmp1 and pos &lt;= tmp2 then
		tbl = copy_table_reduced(tbl, pos, -len)
	else tbl = copy_or_ref_table(tbl, tbl ~= ctx.oparams) end
	ctx.params = tbl
	if insn == nil or insn &lt; 0 or math.floor(insn) ~= insn then
		return context_iterate(ctx, argc)
	end
	tmp1 = argc - offs - pos + 1
	for key = pos, pos + insn - 1 do tbl[key] = opts[offs + key + tmp1] end
	return context_iterate(ctx, argc + insn + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|imposing|name|value|pipe to
library.imposing = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘imposing’: Missing parameter name to impose', 0) end
	ctx.params[get_param_name(opts[offs + 1])] = opts[offs + 2]
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|providing|name|value|pipe to
library.providing = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘providing’: Missing parameter name to provide', 0) end
	local key = get_param_name(opts[offs + 1])
	if ctx.params[key] == nil then ctx.params[key] = opts[offs + 2] end
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|reassigning|source|destination|[mode]|pipe to
library.reassigning = function (ctx)
	local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘reassigning’: Missing source parameter', 0) end
	if opts[offs + 2] == nil then error(modulename ..
		', ‘reassigning’: Missing destination parameter', 0) end
	local mode, argc
	local src = get_param_name(opts[offs + 1])
	local val = tbl[src]
	if opts[offs + 3] ~= nil then
		mode = a_modes[opts[offs + 3]:match'^%s*(.-)%s*$']
	end
	if mode == nil then mode, argc = 0, offs + 3 else argc = offs + 4 end
	if val == nil and mode &gt; 1 then return context_iterate(ctx, argc) end
	local dest = get_param_name(opts[offs + 2])
	local tmp = tbl[dest] == nil
	if mode % 2 == 0 or (mode == 7 and tmp) then tbl[src] = nil end
	if tmp or mode &lt; 4 then tbl[dest] = val end
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|discarding|name|[how many]|pipe to
library.discarding = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘discarding’: Missing parameter name to discard', 0) end
	local len = tonumber(opts[offs + 2])
	if len == nil then
		ctx.params[get_param_name(opts[offs + 1])] = nil
		return context_iterate(ctx, offs + 2)
	end
	local key = tonumber(opts[offs + 1])
	if key == nil or math.floor(key) ~= key then error(modulename ..
		', ‘discarding’: A range was provided, but the initial parameter name is not an integer number', 0) end
	if len &lt; 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘discarding’: A range can only be an integer number greater than zero', 0) end
	for idx = key, key + len - 1 do ctx.params[idx] = nil end
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|excluding_non-numeric_names|pipe to
library['excluding_non-numeric_names'] = function (ctx)
	local tmp = ctx.params
	for key, val in pairs(tmp) do
		if type(key) ~= 'number' then tmp[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|excluding_numeric_names|pipe to
library.excluding_numeric_names = function (ctx)
	local tmp = ctx.params
	for key, val in pairs(tmp) do
		if type(key) == 'number' then tmp[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|with_name_matching|target 1|[plain flag 1]|[or]|
--            [target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag
--            N]|pipe to
library.with_name_matching = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local tmp, ptn
	local tbl, newparams, opts, offs = ctx.params, {}, ctx.pipe, ctx.fnpos
	local targets, nptns, argc = load_pattern_args(opts, offs,
		'with_name_matching')
	for idx = 1, nptns do
		ptn = targets[idx]
		if ptn[3] then
			tmp = ptn[1]
			if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
				tmp = tonumber(tmp)
			end
			newparams[tmp] = tbl[tmp]
		else
			for key, val in pairs(tbl) do
				if tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then
					newparams[key] = val
				end
			end
		end
	end
	ctx.params = newparams
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|with_name_not_matching|target 1|[plain flag 1]|
--            [and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain
--            flag N]|pipe to
library.with_name_not_matching = function (ctx)
	local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos
	local targets, nptns, argc = load_pattern_args(opts, offs,
		'with_name_not_matching')
	if nptns == 1 and targets[1][3] then
		local tmp = targets[1][1]
		if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			tbl[tonumber(tmp)] = nil
		else tbl[tmp] = nil end
		return context_iterate(ctx, argc)
	end
	local yesmatch, ptn
	for key in pairs(tbl) do
		yesmatch = true
		for idx = 1, nptns do
			ptn = targets[idx]
			if ptn[3] then
				if tostring(key) ~= ptn[1] then
					yesmatch = false
					break
				end
			elseif not tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then
				yesmatch = false
				break
			end
		end
		if yesmatch then tbl[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|with_value_matching|target 1|[plain flag 1]|[or]|
--            [target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag
--            N]|pipe to
library.with_value_matching = function (ctx)
	local nomatch, ptn
	local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos
	local targets, nptns, argc = load_pattern_args(opts, offs,
		'with_value_matching')
	for key, val in pairs(tbl) do
		nomatch = true
		for idx = 1, nptns do
			ptn = targets[idx]
			if ptn[3] then
				if val == ptn[1] then
					nomatch = false
					break
				end
			elseif val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then
				nomatch = false
				break
			end
		end
		if nomatch then tbl[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|with_value_not_matching|target 1|[plain flag 1]|
--            [and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain
--            flag N]|pipe to
library.with_value_not_matching = function (ctx)
	local yesmatch, ptn
	local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos
	local targets, nptns, argc = load_pattern_args(opts, offs,
		'with_value_not_matching')
	for key, val in pairs(tbl) do
		yesmatch = true
		for idx = 1, nptns do
			ptn = targets[idx]
			if ptn[3] then
				if val ~= ptn[1] then
					yesmatch = false
					break
				end
			elseif not val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then
				yesmatch = false
				break
			end
		end
		if yesmatch then tbl[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|keeping_at_most|number of parameters to pick|pipe to
library.keeping_at_most = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local len = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1])
	if len == nil or len &lt; 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘keeping_at_most’: The number of parameters to keep must be an integer greater than zero', 0) end
	ctx.params = copy_table_maxn({}, ctx.params, len)
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|trimming_values|pipe to
library.trimming_values = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_to_lowercase|pipe to
library.mapping_to_lowercase = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:lower() end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_to_uppercase|pipe to
library.mapping_to_uppercase = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:upper() end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_calling|template name|[call
--            style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to
library.mapping_by_calling = function (ctx)
	local tname
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] ~= nil then
		tname = opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_calling’: No template name was provided', 0) end
	local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.values_only,
			ctx.params)
	local model = { title = tname, args = margs }
	value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function ()
		return ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_invoking|module name|function name|[call
--            style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to
library.mapping_by_invoking = function (ctx)
	local mname, fname
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] ~= nil then
		mname = opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_invoking’: No module name was provided', 0) end
	if opts[offs + 2] ~= nil then
		fname = opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_invoking’: No function name was provided', 0) end
	local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 2, mapping_styles.values_only,
			ctx.params)
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = margs }
	local mfunc = require(model.title)[fname]
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function ()
		return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model)))
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_magic|parser function|[call
--            style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to
library.mapping_by_magic = function (ctx)
	local magic
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] ~= nil then magic = opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' end
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_magic’: No parser function was provided', 0) end
	local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.values_only,
			ctx.params)
	value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function ()
		return ctx.frame:callParserFunction(magic, margs)
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_replacing|target|replace|[count]|[plain
--            flag]|pipe to
library.mapping_by_replacing = function (ctx)
	local ptn, repl, nmax, flg, argc, die =
		load_replace_args(ctx.pipe, ctx.fnpos, 'mapping_by_replacing')
	if die then return context_iterate(ctx, argc) end
	local tbl = ctx.params
	if flg == 3 then
		for key, val in pairs(tbl) do
			if val == ptn then tbl[key] = repl end
		end
	else
		if flg == 2 then
			-- Copied from Module:String's `str._escapePattern()`
			ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0')
		end
		for key, val in pairs(tbl) do
			tbl[key] = val:gsub(ptn, repl, nmax)
		end
	end
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_mixing|mixing string|pipe to
library.mapping_by_mixing = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end
	local tbl, mix = ctx.params, opts[offs + 1]
	if mix == '$#' then
		for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end
		return context_iterate(ctx, offs + 2)
	end
	local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(mix)
	for key, val in pairs(tbl) do
		for idx = 2, n_parts, 2 do
			if skel[idx] then cnv[idx] = val
			else cnv[idx] = tostring(key) end
		end
		tbl[key] = table.concat(cnv)
	end
	return context_iterate(ctx, offs + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_to_lowercase|pipe to
library.renaming_to_lowercase = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local cache = {}
	for key, val in pairs(ctx.params) do
		if type(key) == 'string' then cache[key:lower()] = val else
		cache[key] = val end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_to_uppercase|pipe to
library.renaming_to_uppercase = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local cache = {}
	for key, val in pairs(ctx.params) do
		if type(key) == 'string' then cache[key:upper()] = val else
		cache[key] = val end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_to_sequence|[sort order]|pipe to
library.renaming_to_sequence = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local cache, len
	local tbl = ctx.params
	local sortfn, argc, do_sort = load_sort_opt(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1])
	if do_sort then
		local words, wl
		cache, words, len, wl = get_sorted_key_list(tbl, sortfn)
		for idx = 1, len do cache[idx] = tbl[cache[idx]] end
		for idx = 1, wl do cache[len + idx] = tbl[words[idx]] end
	else
		cache, len = {}, 1
		for _, val in pairs(tbl) do cache[len], len = val, len + 1 end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_calling|template name|[call
--            style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to
library.renaming_by_calling = function (ctx)
	local tname
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] ~= nil then
		tname = opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_calling’: No template name was provided', 0) end
	local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.names_only,
			ctx.params)
	local model = { title = tname, args = rargs }
	map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function ()
		return ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_invoking|module name|function
--            name|[call style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of
--            additional arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument
--            N]|pipe to
library.renaming_by_invoking = function (ctx)
	local mname, fname
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] ~= nil then
		mname = opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_invoking’: No module name was provided', 0) end
	if opts[offs + 2] ~= nil then
		fname = opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_invoking’: No function name was provided', 0) end
	local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 2, mapping_styles.names_only,
			ctx.params)
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = rargs }
	local mfunc = require(model.title)[fname]
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function ()
		return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model)))
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_magic|parser function|[call
--            style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to
library.renaming_by_magic = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local magic
	if opts[offs + 1] ~= nil then
		magic = opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_magic’: No parser function was provided', 0) end
	local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.names_only,
			ctx.params)
	map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function ()
		return ctx.frame:callParserFunction(magic, rargs)
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_replacing|target|replace|[count]|[plain
--            flag]|pipe to
library.renaming_by_replacing = function (ctx)
	local ptn, repl, nmax, flg, argc, die =
		load_replace_args(ctx.pipe, ctx.fnpos, 'renaming_by_replacing')
	if die then return context_iterate(ctx, argc) end
	local tbl = ctx.params
	if flg == 3 then
		ptn = get_param_name(ptn)
		local val = tbl[ptn]
		if val ~= nil then
			tbl[ptn], tbl[get_param_name(repl)] = nil, val
		end
	else
		if flg == 2 then
			-- Copied from Module:String's `str._escapePattern()`
			ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0')
		end
		local cache = {}
		for key, val in pairs(tbl) do
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache,
				tostring(key):gsub(ptn, repl, nmax))
		end
		for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end
	end
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_mixing|mixing string|pipe to
library.renaming_by_mixing = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local mix = ctx.pipe[ctx.fnpos + 1]
	if mix == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end
	local cache = {}
	mix = mix:match'^%s*(.-)%s*$'
	if mix == '$@' then
		for _, val in pairs(ctx.params) do
			cache[get_param_name(val)] = val
		end
	else
		local skel, canvas, n_parts = parse_placeholder_string(mix)
		for key, val in pairs(ctx.params) do
			for idx = 2, n_parts, 2 do
				if skel[idx] then canvas[idx] = val
				else canvas[idx] = tostring(key) end
			end
			cache[get_param_name(table.concat(canvas))] = val
		end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|grouping_by_calling|template
--            name|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to
library.grouping_by_calling = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tmp, argc, tbl, mem =
		load_child_opts(opts, offs + 2, 0, ctx.params)
	local gargs = {}
	for key, val in pairs(tmp) do
		if type(key) == 'number' and key &lt; 1 then gargs[key - 1] = val
		else gargs[key] = val end
	end
	tmp = opts[offs + 1]
	if tmp ~= nil then tmp = tmp:match'^%s*(.*%S)' end
	if tmp == nil then error(modulename ..
		', ‘grouping_by_calling’: No template name was provided', 0) end
	local model = { title = tmp }
	local groups = make_groups(tbl)
	for gid, group in pairs(groups) do
		for key, val in pairs(gargs) do group[key] = val end
		group[0], model.args = gid, group
		groups[gid] = ctx.frame:expandTemplate(model)
	end
	for key, val in pairs(mem) do groups[key] = val end
	ctx.params = groups
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|parsing|string to parse|[trim flag]|[iteration
--            delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to
library.parsing = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘parsing’: No string to parse was provided', 0) end
	local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc =
		load_parse_opts(opts, offs + 2, '|', '=')
	parse_parameter_string(ctx.params, opts[offs + 1], isep, iplain, psep,
		pplain, trimnamed, trimunnamed)
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|reinterpreting|parameter to reinterpret|[trim
--            flag]|[iteration delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter
--            setter]|[...]|pipe to
library.reinterpreting = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘reinterpreting’: No parameter to reinterpret was provided', 0) end
	local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc =
		load_parse_opts(opts, offs + 2, '|', '=')
	local tbl, tmp = ctx.params, get_param_name(opts[offs + 1])
	local str = tbl[tmp]
	if str ~= nil then
		tbl[tmp] = nil
		parse_parameter_string(tbl, str, isep, iplain, psep, pplain,
			trimnamed, trimunnamed)
	end
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|evaluating|string to parse|[trim flag]|[iteration
--            delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to
library.evaluating = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘evaluating’: No string to parse was provided', 0) end
	local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, repos =
		load_parse_opts(opts, offs + 2, '!', ':')
	if opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' == nil then
		remove_numeric_keys(opts, offs, repos - offs)
		return context_iterate(ctx, offs)
	end
	local new_opts, cache = {}, {}
	parse_parameter_string(cache, opts[offs + 1], isep, iplain, psep,
		pplain, trimnamed, trimunnamed)
	local shift = #cache + offs - repos + 1
	for key, val in pairs(opts) do
		if type(key) ~= 'number' or key &lt; offs then new_opts[key] = val
		elseif key &gt;= repos then new_opts[key + shift] = val end
	end
	for key, val in pairs(cache) do
		if type(key) ~= 'number' or key &lt; 1 then new_opts[key] = val
		else new_opts[key + offs] = val end
	end
	ctx.pipe = new_opts
	return context_iterate(ctx, offs + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mixing_names_and_values|mixing string|pipe to
library.mixing_names_and_values = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter names', 0) end
	if opts[offs + 2] == nil then error(modulename ..
		', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter values', 0) end
	local tmp
	local cache, mix_k, mix_v =
		{}, opts[offs + 1]:match'^%s*(.-)%s*$', opts[offs + 2]
	if mix_k == '$@' and mix_v == '$@' then
		for _, val in pairs(ctx.params) do
			cache[get_param_name(val)] = val
		end
	elseif mix_k == '$@' and mix_v == '$#' then
		for key, val in pairs(ctx.params) do
			cache[get_param_name(val)] = tostring(key)
		end
	elseif mix_k == '$#' and mix_v == '$#' then
		for key in pairs(ctx.params) do cache[key] = tostring(key) end
	else
		local skel_k, cnv_k, n_parts_k = parse_placeholder_string(mix_k)
		local skel_v, cnv_v, n_parts_v = parse_placeholder_string(mix_v)
		for key, val in pairs(ctx.params) do
			tmp = tostring(key)
			for idx = 2, n_parts_k, 2 do
				if skel_k[idx] then cnv_k[idx] = val
				else cnv_k[idx] = tmp end
			end
			for idx = 2, n_parts_v, 2 do
				if skel_v[idx] then cnv_v[idx] = val
				else cnv_v[idx] = tmp end
			end
			cache[get_param_name(table.concat(cnv_k))] =
				table.concat(cnv_v)
		end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining|new parameter name|[sort
--            order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to
library.combining = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	return context_iterate(ctx, combine_parameters(
		ctx,
		function (key, val, kvs) return key .. kvs .. val end,
		'combining'
	) + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining_values|new parameter name|[sort
--            order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to
library.combining_values = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	return context_iterate(ctx, combine_parameters(
		ctx,
		function (key, val, kvs) return val end,
		'combining_values'
	) + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining_by_calling|template name|new parameter
--            name|pipe to
library.combining_by_calling = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tname = opts[offs + 1]
	if tname ~= nil then tname = tname:match'^%s*(.*%S)'
	else error(modulename ..
		', ‘combining_by_calling’: No template name was provided', 0) end
	if opts[offs + 2] == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_calling’: No parameter name was provided', 0) end
	ctx.params = {
		[get_param_name(opts[offs + 2])] = ctx.frame:expandTemplate{
			title = tname,
			args = ctx.params
		}
	}
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining_by_invoking|module name|function name|new
--            parameter name|pipe to
library.combining_by_invoking = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local mname = opts[offs + 1]
	if mname ~= nil then mname = mname:match'^%s*(.*%S)'
	else error(modulename ..
		', ‘combining_by_invoking’: No module name was provided', 0) end
	local fname = opts[offs + 2]
	if fname ~= nil then fname = fname:match'^%s*(.*%S)'
	else error(modulename ..
		', ‘combining_by_invoking’: No function name was provided', 0) end
	if opts[offs + 3] == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_invoking’: No parameter name was provided', 0) end
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = ctx.params }
	local mfunc = require(model.title)[fname]
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	ctx.params = {
		[get_param_name(opts[offs + 3])] =
			tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model)))
	}
	return context_iterate(ctx, offs + 4)
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining_by_magic|parser function|new parameter
--            name|pipe to
library.combining_by_magic = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local magic = opts[offs + 1]
	if magic ~= nil then magic = magic:match'^%s*(.*%S)'
	else error(modulename ..
		', ‘combining_by_magic’: No parser function was provided', 0) end
	if opts[offs + 2] == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_magic’: No parameter name was provided', 0) end
	ctx.params = {
		[get_param_name(opts[offs + 2])] =
			ctx.frame:callParserFunction(magic, ctx.params)
	}
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|snapshotting|[maximum number]|pipe to
library.snapshotting = function (ctx)
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + make_child(ctx, ctx.params, 'snapshotting'))
end


-- Syntax:  #invoke:params|remembering|[maximum number]|pipe to
library.remembering = function (ctx)
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + make_child(ctx, ctx.oparams, 'remembering'))
end


-- Syntax:  #invoke:params|entering_substack|[new]|pipe to
library.entering_substack = function (ctx)
	local tbl, opts, offs, ncurrparent =
		ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos, ctx.n_parents + 1
	if ctx.parents == nil then ctx.parents = { tbl }
	else ctx.parents[ncurrparent] = tbl end
	ctx.n_parents = ncurrparent
	if opts[offs + 1] ~= nil and opts[offs + 1]:match'^%s*new%s*$' then
		ctx.params = {}
		return context_iterate(ctx, offs + 2)
	end
	local currsnap = ctx.n_children
	if currsnap &gt; 0 then
		ctx.params, ctx.children[currsnap], ctx.n_children =
			ctx.children[currsnap], nil, currsnap - 1
	else
		local newparams = {}
		for key, val in pairs(tbl) do newparams[key] = val end
		ctx.params = newparams
	end
	return context_iterate(ctx, offs + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|pulling|parameter name|pipe to
library.pulling = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘pulling’: No parameter to pull was provided', 0) end
	local tmp = ctx.n_parents
	local parent = tmp &lt; 1 and ctx.oparams or ctx.parents[tmp]
	tmp = get_param_name(opts[offs + 1])
	if parent[tmp] ~= nil then ctx.params[tmp] = parent[tmp] end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|recalling|parameter name|pipe to
library.recalling = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘recalling’: No parameter to recall was provided', 0) end
	local arg = get_param_name(opts[offs + 1])
	if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|finding|parameter name|pipe to
--[[
library.finding = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘finding’: No parameter to find was provided', 0) end
	local arg = get_param_name(opts[offs + 1])
	local parent
	for idx = ctx.n_parents, 1, -1 do
		parent = ctx.parents[idx]
		if parent[arg] ~= nil then
			ctx.params[arg] = parent[arg]
			return context_iterate(ctx, offs + 2)
		end
	end
	if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end
	return context_iterate(ctx, offs + 2)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|picking|number of parameters to pick|pipe to
--[[
library.picking = function (ctx)
	local len = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1])
	if len == nil or len &lt; 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘picking’: The number of parameters to pick must be an integer greater than zero', 0) end
	if ctx.n_parents &lt; 1 then copy_table_maxn(ctx.params, ctx.oparams, len)
	else copy_table_maxn(ctx.params, ctx.parents[ctx.n_parents], len) end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|detaching_substack|pipe to
library.detaching_substack = function (ctx)
	local ncurrparent = ctx.n_parents
	if ncurrparent &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘detaching_substack’: No substack has been created', 0) end
	local parent = ctx.parents[ncurrparent]
	for key in pairs(ctx.params) do parent[key] = nil end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|dropping_substack|pipe to
library.dropping_substack = function (ctx)
	local ncurrparent = ctx.n_parents
	if ncurrparent &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘dropping_substack’: No substack has been created', 0) end
	ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents =
		ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|leaving_substack|pipe to
library.leaving_substack = function (ctx)
	local ncurrparent = ctx.n_parents
	if ncurrparent &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘leaving_substack’: No substack has been created', 0) end
	local currsnap = ctx.n_children + 1
	if ctx.children == nil then ctx.children = { ctx.params }
	else ctx.children[currsnap] = ctx.params end
	ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents, ctx.n_children =
		ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1, currsnap
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|merging_substack|pipe to
library.merging_substack = function (ctx)
	local ncurrparent = ctx.n_parents
	if ncurrparent &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘merging_substack’: No substack has been created', 0) end
	local parent, child = ctx.parents[ncurrparent], ctx.params
	ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents = parent, nil,
		ncurrparent - 1
	for key, val in pairs(child) do parent[key] = val end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|flushing|pipe to
library.flushing = function (ctx)
	if ctx.n_children &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘flushing’: There are no substacks to flush', 0) end
	local parent, currsnap = ctx.params, ctx.n_children
	for key, val in pairs(ctx.children[currsnap]) do parent[key] = val end
	ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|setting_by_flushing|pipe to
library.setting_by_flushing = function (ctx)
	set_strings_from_substack(ctx, ctx, 'setting_by_flushing')
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


	--[[ Functions ]]--
	-----------------------------


-- Syntax:  #invoke:params|count
library.count = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local retval = 0
	for _ in ctx.iterfunc(ctx.params) do retval = retval + 1 end
	if ctx.subset == -1 then retval = retval - #ctx.params end
	ctx.text = retval
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:args|concat_and_call|template name|[prepend 1]|[prepend 2]|
--            [...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n=value
--            n]|[...]
library.concat_and_call = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local tname
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] ~= nil then
		tname = opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_call’: No template name was provided', 0) end
	ctx.text = ctx.frame:expandTemplate{
		title = tname,
		args = concat_params(ctx, offs + 1)
	}
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:args|concat_and_invoke|module name|function name|[prepend
--            1]|[prepend 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named
--            item n=value n]|[...]
library.concat_and_invoke = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local mname, fname
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] ~= nil then
		mname = opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_invoke’: No module name was provided', 0) end
	if opts[offs + 2] ~= nil then
		fname = opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_invoke’: No function name was provided', 0) end
	local mfunc = require('Module:' .. mname)[fname]
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_invoke’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	ctx.text = mfunc(ctx.frame:newChild{
		title = 'Module:' .. mname,
		args = concat_params(ctx, offs + 2)
	})
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:args|concat_and_magic|parser function|[prepend 1]|[prepend
--            2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n=
--            value n]|[...]
library.concat_and_magic = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local magic
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] ~= nil then
		magic = opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_magic’: No parser function was provided', 0) end
	ctx.text = ctx.frame:callParserFunction(magic,
		concat_params(ctx, offs + 1))
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|value_of|parameter name
library.value_of = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘value_of’: No parameter name was provided', 0) end
	local val
	local key = opts[offs + 1]:match'^%s*(.-)%s*$'
	if key == '0' or key:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
		key = tonumber(key)
		val = ctx.params[key]
		-- No worries: #ctx.params is unused when the modifier is in
		-- first position (and therefore `ctx.params` is a metatable)
		if val ~= nil and (
			ctx.subset ~= -1 or key &gt; #ctx.params or key &lt; 1
		) and (
			ctx.subset ~= 1 or (key &lt;= #ctx.params and key &gt; 0)
		) then
			ctx.text = (ctx.header or '') .. val ..
				(ctx.footer or '')
		else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end
	else
		val = ctx.params[key]
		if ctx.subset ~= 1 and val ~= nil then ctx.text = (ctx.header
			or '') .. val .. (ctx.footer or '')
		else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end
	end
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|list
library.list = function (ctx)
	local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or ''
	flush_params(ctx, function (key, val)
		ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss =
			pps, key, kvs, val, nss + 4
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|list_values
library.list_values = function (ctx)
	-- NOTE: `library.coins()` and `library.unique_coins()` rely on us
	local ret, nss, pps = {}, 0, ctx.itersep or ''
	flush_params(ctx, function (key, val)
		ret[nss + 1], ret[nss + 2], nss = pps, val, nss + 2
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|list_maybe_with_names
library.list_maybe_with_names = function (ctx)
	local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or ''
	mixed_flush_params(
		ctx,
		function (key, val)
			ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3],
				ret[nss + 4], nss = pps, '', '', val, nss + 4
		end,
		function (key, val)
			ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3],
				ret[nss + 4], nss = pps, key, kvs, val, nss + 4
		end
	)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|for_each|wikitext
library.for_each = function (ctx)
	local ret, nss, pps, txt =
		{}, 0, ctx.itersep or '', ctx.pipe[ctx.fnpos + 1] or ''
	local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(txt)
	flush_params(ctx, function (key, val)
		for idx = 2, n_parts, 2 do
			if skel[idx] then cnv[idx] = val
			else cnv[idx] = tostring(key) end
		end
		ret[nss + 1], nss = pps, nss + 2
		ret[nss] = table.concat(cnv)
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|call_for_each|template name|[append 1]|[append 2]|
--            [...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.call_for_each = function (ctx)
	local tname
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] ~= nil then
		tname = opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘call_for_each’: No template name was provided', 0) end
	local cargs = copy_table_reduced(opts, 1, offs - 1)
	local model, ret, nss, ccs =
		{ title = tname, args = cargs }, {}, 0, ctx.itersep or ''
	flush_params(ctx, function (key, val)
		cargs[1], cargs[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|invoke_for_each|module name|module function|[append
--            1]|[append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|
--            [named param n=value n]|[...]
library.invoke_for_each = function (ctx)
	local mname, fname
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] ~= nil then
		mname = opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each’: No module name was provided', 0) end
	if opts[offs + 2] ~= nil then
		fname = opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each’: No function name was provided', 0) end
	local iargs = copy_table_reduced(ctx.pipe, 1, offs)
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = iargs }
	local mfunc, ret, nss, ccs =
		require(model.title)[fname], {}, 0, ctx.itersep or ''
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	flush_params(ctx, function (key, val)
		iargs[1], iargs[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model))
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|magic_for_each|parser function|[append 1]|[append
--            2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.magic_for_each = function (ctx)
	local magic
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] ~= nil then
		magic = opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘magic_for_each’: No parser function was provided', 0) end
	local ret, nss, ccs, cargs = {}, 0, ctx.itersep or '',
		copy_table_reduced(opts, 1, offs - 1)
	flush_params(ctx, function (key, val)
		cargs[1], cargs[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, cargs)

	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|call_for_each_value|template name|[append 1]|[append
--            2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.call_for_each_value = function (ctx)
	local tname
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] ~= nil then
		tname = opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘call_for_each_value’: No template name was provided', 0) end
	local cargs = copy_table_reduced(ctx.pipe, 1, offs)
	local model = { title = tname, args = cargs }
	local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or ''
	flush_params(ctx, function (key, val)
		cargs[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|invoke_for_each_value|module name|[append 1]|[append
--            2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.invoke_for_each_value = function (ctx)
	local mname, fname
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] ~= nil then
		mname = opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each_value’: No module name was provided', 0) end
	if opts[offs + 2] ~= nil then
		fname = opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each_value’: No function name was provided', 0) end
	local iargs = copy_table_reduced(ctx.pipe, 1, offs + 1)
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = iargs }
	local mfunc, ret, nss, ccs =
		require(model.title)[fname], {}, 0, ctx.itersep or ''
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each_value’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	flush_params(ctx, function (key, val)
		iargs[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model))
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|magic_for_each_value|parser function|[append 1]|
--            [append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named
--            param n=value n]|[...]
library.magic_for_each_value = function (ctx)
	local magic
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] ~= nil then
		magic = opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘magic_for_each_value’: No parser function was provided', 0) end
	local cargs, ret, nss, ccs =
		copy_table_reduced(opts, 1, offs), {}, 0, ctx.itersep or ''
	flush_params(ctx, function (key, val)
		cargs[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, cargs)
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|call_for_each_group|template name|[append 1]|[append
--            2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.call_for_each_group = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local tmp
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] ~= nil then
		tmp = opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if tmp == nil then error(modulename ..
		', ‘call_for_each_group’: No template name was provided', 0) end
	local model = { title = tmp }
	local bargs, ret, nss, ccs = {}, {}, 0, ctx.itersep or ''
	for key, val in pairs(opts) do
		if type(key) ~= 'number' then bargs[key] = val
		elseif key &gt; offs then bargs[key - offs - 1] = val
		elseif key &lt; 1 then bargs[key - 1] = val end
	end
	ctx.params = make_groups(ctx.params)
	flush_params(ctx, function (gid, group)
		for key, val in pairs(bargs) do group[key] = val end
		group[0], model.args, ret[nss + 1], nss = gid, group, ccs,
			nss + 2
		ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


	--[[ First-position-only modifiers ]]--
	---------------------------------------


-- Syntax:  #invoke:params|new|pipe to
static_iface.new = function (child_frame)
	local ctx = context_new(child_frame, 'new')
	ctx.params = {}
	main_loop(ctx, context_iterate(ctx, 2))
	return ctx.text
end


	--[[ First-position-only functions ]]--
	---------------------------------------


-- Syntax:  #invoke:params|self
static_iface.self = function (child_frame)
	return child_frame:getParent():getTitle()
end


	--[[ Public metatable of functions ]]--
	---------------------------------------


return setmetatable({}, {
	__index = function (_, query)
		local fname = query:match'^%s*(.*%S)'
		if fname == nil then error(modulename ..
			': You must specify a function to call', 0) end
		local func = static_iface[fname]
		if func ~= nil then return func end
		func = library[fname]
		if func == nil then error(modulename ..
			': The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
		return function (child_frame)
			local ctx = context_new(child_frame, fname)
			ctx.params = copy_or_ref_table(ctx.oparams,
				refparams[fname])
			main_loop(ctx, func)
			return ctx.text
		end
	end
})</text>
      <sha1>jnrp2hde108asrud4ch6fuc8nkppvn4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ನರಕೋಶ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177517</id>
    <revision>
      <id>1431725</id>
      <parentid>1431478</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T19:05:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20261010)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1431725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62555" sha1="q975st7waamqgo0zc879qz7yvvnv93h" xml:space="preserve">ನರಕೋಶ  (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಲ್ಲಿ'''neuron''' (ಅಮೇರಿಕನ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್), '''neurone''' (ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್),&lt;ref&gt;Cambridge Dictionary, https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/neurone&lt;/ref&gt; ಅಥವಾ '''ನರ ಕೋಶ''', ಒಂದು ಉತ್ತೇಜಕ ಕೋಶ, ಇದು [[ನರಮಂಡಲ]]ದಲ್ಲಿ [[ನರಮಂಡಲ]] ದಾದ್ಯಂತ ಕ್ರಿಯಾ ವಿಭವಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅವು ನರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಚೋದನೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಮತ್ತು ನಡೆಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ನರಕೋಶಗಳು '''ಸಿನಾಪ್ಸ್''' (ಎರಡು ನರಕೋಶಗಳ ನಡುವಿನ ಸಣ್ಣ ಅಂತರ)  ಮೂಲಕ ಇತರ ಜೀವಕೋಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸುತ್ತವೆ, ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ಸಿನಾಪ್ಟಿಕ್ ನರಕೋಶದಿಂದ ಪೋಸ್ಟ್ ಸಿನಾಪ್ಟಿಕ್ ಅಂತರದ ಮೂಲಕ ಗುರಿ ಕೋಶಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಕೇತವನ್ನು ರವಾನಿಸಲು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ರಾಸಾಯನಿಕ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ವಿಶೇಷ ಸಂಪರ್ಕಗಳಾಗಿವೆ.

ಸ್ಪೊಂಜುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಕೋಜೋವನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನರಕೋಶಗಳು [[ನರ ಅಂಗಾಂಶ]]ದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. [[ಸಸ್ಯಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು]] ನರ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಮೊದಲು ಸುಮಾರು 700 ರಿಂದ 800 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ '''ಟೋನಿಯನ್''' ಅವಧಿಯ ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಎಂದು ಆಣ್ವಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ನರಕೋಶಗಳ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಗಳು '''ಪೆಪ್ಟಿಡರ್ಜಿಕ್''' ಸ್ರವಿಸುವ ಕೋಶಗಳು. ಅವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹೊಸ ಜೀನ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು, ಇದು ಜೀವಕೋಶಗಳು ಪೋಸ್ಟ್-ಸಿನಾಪ್ಟಿಕ್ ಸ್ಕ್ಯಾಫೋಲ್ಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವೇಗದ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಅಯಾನ್ ಚಾನಲ್ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ನರಮಂಡಲದ ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Najle |first1=Sebastián R. |last2=Grau-Bové |first2=Xavier |last3=Elek |first3=Anamaria |last4=Navarrete |first4=Cristina |last5=Cianferoni |first5=Damiano |last6=Chiva |first6=Cristina |last7=Cañas-Armenteros |first7=Didac |last8=Mallabiabarrena |first8=Arrate |last9=Kamm |first9=Kai |last10=Sabidó |first10=Eduard |last11=Gruber-Vodicka |first11=Harald |last12=Schierwater |first12=Bernd |last13=Serrano |first13=Luis |last14=Sebé-Pedrós |first14=Arnau |date=Oct 2023 |title=Stepwise emergence of the neuronal gene expression program in early animal evolution |doi-access=free |journal=Cell |language=en |volume=186 |issue=21 |pages=4676–4693.e29 |doi=10.1016/j.cell.2023.08.027 |pmc=10580291 |pmid=37729907 }}&lt;/ref&gt;

ನರಕೋಶಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೂರು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂವೇದನಾ ನರಕೋಶಗಳು [[ಇಂದ್ರಿಯ|ಸಂವೇದನಾ ಅಂಗಗಳ]] ಜೀವಕೋಶಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸ್ಪರ್ಶ, ಧ್ವನಿ ಅಥವಾ ಬೆಳಕಿನಂತಹ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಬೆನ್ನುಹುರಿಗೆ ಮತ್ತು ನಂತರ [[ಮೆದುಳು]]ನಲ್ಲಿರುವ ಸಂವೇದನಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತವೆ. ಮೋಟಾರ್ ನರಕೋಶಗಳು [[ಸ್ನಾಯು]] ಸಂಕೋಚನ ದಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಮೆದುಳು ಮತ್ತು ಬೆನ್ನುಹುರಿಯಿಂದ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;Zayia LC, Tadi P. [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK554616/ Neuroanatomy, Motor Neuron]. [Updated 2022 Jul 25]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023 Jan-.&lt;/ref&gt; [[ಗ್ರಂಥಿ|ಗ್ರಂಥಿಗಳ ಔಟ್‌ಪುಟ್‌]] ಗೆ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯೂರಾನ್ಗಳು ಮೆದುಳಿನ ಅಥವಾ ಬೆನ್ನುಹುರಿಯ ಒಂದೇ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗಿನ ಇತರ ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳಿಗೆ ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ. ಬಹು ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಾಗ, ಅವು '''ನರ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವದನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.

ಒಂದು ನರಕೋಶ '''ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್''', '''ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಾ''' ಮತ್ತು '''ಗಾಲ್ಗಿ ಬಾಡಿಗಳು''' ನಂತಹ ಇತರ ಜೀವಕೋಶಗಳ ಎಲ್ಲಾ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ '''ಆಕ್ಸಾನ್''' ಮತ್ತು '''ಡೆಂಡ್ರೈಟ್‌''' ಗಳಂತಹ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Betts&quot;/&gt; '''ಸೋಮ'''  ಜೀವಕೋಶ ದೇಹವು ಸಾಂದ್ರವಾದ ರಚನೆಯಾಗಿದ್ದು, '''ಆಕ್ಸಾನ್''' ಮತ್ತು '''ಡೆಂಡ್ರೈಟ್‌'''ಗಳು ಸೋಮದಿಂದ ಹೊರಬರುವ ತಂತುಗಳಾಗಿವೆ. ಡೆಂಡ್ರೈಟ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಕವಲೊಡೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸೋಮದಿಂದ ಕೆಲವು ನೂರು ಮೈಕ್ರೋಮೀಟರ್‌ಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ. ಆಕ್ಸಾನ್ '''ಆಕ್ಸಾನ್ ಹಿಲಾಕ್''' ಎಂಬ ಊತದಲ್ಲಿ ಸೋಮವನ್ನು ಬಿಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾನವರಲ್ಲಿ 1 ಮೀಟರ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೂರ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕವಲೊಡೆಯುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆಕ್ಸಾನ್‌ನ ಶಾಖೆಗಳ ಅತ್ಯಂತ ದೂರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ '''ಆಕ್ಸಾನ್ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳು''' ಇರುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲಿ ನರಕೋಶವು ಸಿನಾಪ್ಸ್ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೊಂದು ಕೋಶಕ್ಕೆ ಸಂಕೇತವನ್ನು ರವಾನಿಸಬಹುದು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೋಶವು ಸೆಲ್ಯುಲಾರ್ ಡಿಫರೆನ್ಷಿಯೇಶನ್/ವಿಭಿನ್ನವಾಗದ ಆಗಿದ್ದಾಗ ''''ನ್ಯೂರೈಟ್'''' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಡೆಂಡ್ರೈಟ್ ಅಥವಾ ಆಕ್ಸಾನ್ ಅನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ನರಕೋಶಗಳು ಡೆಂಡ್ರೈಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸೋಮದ ಮೂಲಕ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆಕ್ಸಾನ್‌ನ ಕೆಳಗೆ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಿನಾಪ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಕೇತಗಳು ಒಂದು ನರಕೋಶದ ಆಕ್ಸಾನ್‌ನಿಂದ ಇನ್ನೊಂದರ ಡೆಂಡ್ರೈಟ್‌ಗೆ ದಾಟುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಿನಾಪ್ಸ್‌ಗಳು ಒಂದು ಆಕ್ಸಾನ್ ಅನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಆಕ್ಸಾನ್‌ಗೆ ಅಥವಾ ಡೆಂಡ್ರೈಟ್ ಅನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಡೆಂಡ್ರೈಟ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಬಹುದು. ಸಿಗ್ನಲಿಂಗ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಭಾಗಶಃ ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನರಕೋಶಗಳು ಅವುಗಳ [[ಕೋಶ ಪೊರೆ|ಪೊರೆಗಳಲ್ಲಿ]] ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಇಳಿಜಾರುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ನಿಂದ ಉದ್ರೇಕಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕಡಿಮೆ ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾದರೆ, ನರಕೋಶವು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ವಿಭವ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಎಲ್ಲಾ-ಅಥವಾ-ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲದ ವಿದ್ಯುದ್ರಾಸಾಯನಿಕ ಪಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಭವವು ಆಕ್ಸಾನ್‌ನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಅವುಗಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸಿನಾಪ್ಟಿಕ್ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸಿನಾಪ್ಟಿಕ್ ಸಂಕೇತಗಳು ಉತ್ತೇಜಕ ಪೋಸ್ಟ್‌ನ್ಯಾಪ್ಟಿಕ್ ಸಂಭಾವ್ಯ/ಉತ್ತೇಜಕ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಪೋಸ್ಟ್‌ನ್ಯಾಪ್ಟಿಕ್ ಸಂಭಾವ್ಯ ಆಗಿರಬಹುದು, ಸೋಮವನ್ನು ತಲುಪುವ ನಿವ್ವಳ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.
ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಮೆದುಳಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನರ ಕಾಂಡಕೋಶಗಳಿಂದ ನರಕೋಶಗಳು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಮೆದುಳಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ '''ನ್ಯೂರೋಜೆನೆಸಿಸ್''' ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.

{{toclimit|3}}
== ನರಮಂಡಲ ==
ನರಕೋಶಗಳು ನರಮಂಡಲದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಗ್ಲಿಯಲ್ ಕೋಶಗಳು ಅವುಗಳಿಗೆ ರಚನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಚಯಾಪಚಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Moore3&quot;&gt;{{Cite book|title = Clinically Oriented Anatomy|last1 = Moore|first1 = Keith|last2 = Dalley|first2 = Arthur|publisher = LWW|year = 2005|isbn = 0-7817-3639-0|edition = 5th|pages = [https://archive.org/details/clinicallyorient00moor_1/page/47 47]|quote = A bundle of nerve fibers (axons) connecting neighboring or distant nuclei of the CNS is a tract.|url-access = registration|url = https://archive.org/details/clinicallyorient00moor_1/page/47}}&lt;/ref&gt; ನರಮಂಡಲವು ಕೇಂದ್ರ ನರಮಂಡಲ ದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮೆದುಳು]] ಮತ್ತು ಬೆನ್ನುಹುರಿ ಸೇರಿವೆ, ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ನರಮಂಡಲ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ವನಿಯಂತ್ರಿತ ನರಮಂಡಲ, ಎಂಟರಿಕ್ ನರಮಂಡಲ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ನರಮಂಡಲ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What are the parts of the nervous system? |date=October 2018 |url=https://www.nichd.nih.gov/health/topics/neuro/conditioninfo/parts |access-date=2022-07-08 |language=en}}&lt;/ref&gt; ಕಶೇರುಕಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ನರಕೋಶಗಳು ಕೇಂದ್ರ ನರಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಬಾಹ್ಯ ಗ್ಯಾಂಗ್ಲಿಯಾನ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಂವೇದನಾ ನರಕೋಶಗಳು [[ರೆಟಿನಾ]] ಮತ್ತು ಕೋಕ್ಲಿಯಾ ನಂತಹ ಸಂವೇದನಾ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.
'''ಆಕ್ಸಾನ್‌'''ಗಳು ಬಾಹ್ಯ ನರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ [[ನರ]]ಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ನರ ಫ್ಯಾಸಿಕಲ್ ಗಳಾಗಿ ಬಂಡಲ್ ಆಗಬಹುದು (ಕೇಬಲ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ತಂತಿಯ ಎಳೆಗಳಂತೆ). ಕೇಂದ್ರ ನರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಾನ್‌ಗಳ ಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು '''ನರ ಪ್ರದೇಶ'''ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
== ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಹಿಸ್ಟಾಲಜಿ ==
{{Multiple image
| total_width       = 300
| image1            = Complete neuron cell diagram en.svg
| caption1          = ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮೈಲೀನೇಟೆಡ್ ಕಶೇರುಕ ಮೋಟಾರ್ ನರಕೋಶದ ರೇಖಾಚಿತ್ರ
| image2            = Anatomy of a Neuron with Synapse.png
| caption2          = ಡೆಂಡ್ರಿಟಿಕ್ ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ಮೇಲೆ ಬರುವ ಆಕ್ಸಾನ್ ನಿಂದ ಸಿನಾಪ್ಸ್ ಹೊಂದಿರುವ, ಒಂದೇ ಪಿರಮಿಡ್ ನರಕೋಶದ [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]].
| direction         = vertical
}}
ನರಕೋಶಗಳು ಜೀವಕೋಶ ಸಂಕೇತಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸರಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿವೆ. ನರಮಂಡಲದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಕಾರ್ಯಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಅವುಗಳ ಆಕಾರ, ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಕೆಮಿಕಲ್ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನರಕೋಶದ ಸೋಮಾ ವ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ 4 ರಿಂದ 100 ಮೈಕ್ರೋಮೀಟರ್‌ಗಳವರೆಗೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite web |first = Melissa |last = Davies |title = The Neuron: size comparison |url = https://www.ualberta.ca/~neuro/OnlineIntro/NeuronExample.htm |work = Neuroscience: A journey through the brain |date = 2002-04-09 |access-date = 2009-06-20}}&lt;/ref&gt;
* '''ಸೋಮ''' ನರಕೋಶದ ಮುಕ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೋಶ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಜೈವಿಕ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್ 3 ರಿಂದ 18 ಮೈಕ್ರೋಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite web |first = Eric H. |last = Chudler | name-list-style = vanc |title = Brain Facts and Figures |url = http://faculty.washington.edu/chudler/facts.html |work = Neuroscience for Kids |access-date = 2009-06-20 }}&lt;/ref&gt;
* ನರಕೋಶದ &quot;ಡೆಂಡ್ರೈಟ್‌ಗಳು&quot; ಅನೇಕ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೋಶೀಯ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ರಚನೆಯನ್ನು ರೂಪಕವಾಗಿ ಡೆಂಡ್ರಿಟಿಕ್ ಮರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಖೆಗಳು ಬಹು ಗಾತ್ರದ ಮಾಪಕಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಫ್ರ್ಯಾಕ್ಟಲ್ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt; J.H. Smith, C. Rowland, B. Harland, S. Moslehi, K. Schobert, R.M. Montgomery, W.J. Watterson, J. Dalrymple-Alford, R.P. Taylor, &quot;How Neurons Exploit Fractal Geometry to Maximize Physical Connectivity&quot;, Scientific Reports, 11, 2332 (2021) &lt;/ref&gt; ಈ ಫ್ರ್ಯಾಕ್ಟಲ್ ಮರವು ನರಕೋಶಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇನ್‌ಪುಟ್ ಅನ್ನು ಡೆಂಡ್ರಿಟಿಕ್ ಸ್ಪೈನ್ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
* '''ಆಕ್ಸಾನ್''' ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ, ಕೇಬಲ್ ತರಹದ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸೋಮದ ವ್ಯಾಸದ ಹತ್ತಾರು, ನೂರಾರು ಅಥವಾ ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಪಟ್ಟು ಉದ್ದವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು. ಆಕ್ಸಾನ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಸೋಮದಿಂದ ನರ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ದೂರಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ನರಕೋಶಗಳು ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಕ್ಸಾನ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಈ ಆಕ್ಸಾನ್ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಕವಲೊಡೆಯುವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು - ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ - ಅನೇಕ ಗುರಿ ಕೋಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನವನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಸೋಮದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಆಕ್ಸಾನ್‌ನ ಭಾಗವನ್ನು '''ಆಕ್ಸಾನ್ ಹಿಲಾಕ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಗರಚನಾ ರಚನೆಯಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಆಕ್ಸಾನ್ ಹಿಲಾಕ್ ವೋಲ್ಟೇಜ್-ಅವಲಂಬಿತ ಸೋಡಿಯಂ ಚಾನಲ್‌ಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ನರಕೋಶದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಉತ್ಸುಕವಾಗುವ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಆಕ್ಸಾನ್‌ಗೆ ಸ್ಪೈಕ್ ಇನಿಶಿಯೇಷನ್ ​​ವಲಯವಾಗಿದೆ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಫಿಸಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಪರಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಋಣಾತ್ಮಕ ಮಿತಿ ವಿಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
** ಆಕ್ಸಾನ್ ಮತ್ತು ಆಕ್ಸಾನ್ ಹಿಲಕ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ಹೊರಹರಿವಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಇತರ ನರಕೋಶಗಳಿಂದ ಇನ್‌ಪುಟ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಪಡೆಯಬಹುದು.
* '''ಆಕ್ಸಾನ್ ಟರ್ಮಿನಲ್''' ಸೋಮದಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಆಕ್ಸಾನ್‌ನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಿನಾಪ್ಸಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಸಿನಾಪ್ಟಿಕ್ ಬೌಟಾನ್‌ಗಳು ವಿಶೇಷ ರಚನೆಗಳಾಗಿವೆ, ಅಲ್ಲಿ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಗುರಿ ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂವಹನ ನಡೆಸಲು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಆಕ್ಸಾನ್ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಿನಾಪ್ಟಿಕ್ ಬೌಟಾನ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಒಂದು ನರಕೋಶವು ಎನ್ ಪ್ಯಾಸೆಂಟ್ ಬೌಟಾನ್‌ಗಳು ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ಇವು ಆಕ್ಸಾನ್‌ನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.

ನರಕೋಶದ ಸ್ವೀಕೃತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಅದರ ವಿವಿಧ ಅಂಗರಚನಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಡೆಂಡ್ರೈಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆಕ್ಸಾನ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-01-14 |title=16.7: Nervous System |url=https://bio.libretexts.org/Courses/Lumen_Learning/Book%3A_Fundamentals_of_Biology_I_(Lumen)/16%3A_Module_13%3A_Overview_of_Body_Systems/16.7%3A_Nervous_System |access-date=2022-02-28 |website=Biology LibreTexts |language=en}}&lt;/ref&gt;

ಕೇಂದ್ರ ನರಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ ಆಕ್ಸಾನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಡೆಂಡ್ರೈಟ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಮೈಕ್ರೋಮೀಟರ್ ದಪ್ಪವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಬಾಹ್ಯ ನರಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಹೆಚ್ಚು ದಪ್ಪವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸೋಮಾ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು 10–25 ಮೈಕ್ರೋಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಹೊಂದಿರುವ ಜೀವಕೋಶದ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯಸ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾನವ ಮೋಟಾರ್ ನರಕೋಶ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಆಕ್ಸಾನ್ ಒಂದು ಮೀಟರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದವಿರಬಹುದು, ಇದು ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ಬುಡದಿಂದ ಕಾಲ್ಬೆರಳುಗಳವರೆಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ.

ಸಂವೇದನಾ ನರಕೋಶಗಳು ಕಾಲ್ಬೆರಳುಗಳಿಂದ ಬೆನ್ನುಹುರಿಯ ಹಿಂಭಾಗದ ಕಾಲಮ್ ವರೆಗೆ ಚಲಿಸುವ ಆಕ್ಸಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ 1.5 ಮೀಟರ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. [[ಜಿರಾಫೆ]]ಗಳು ತಮ್ಮ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹಲವಾರು ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಒಂದೇ ಆಕ್ಸಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆಕ್ಸಾನಲ್ ಕಾರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಸ್ಕ್ವಿಡ್ ದೈತ್ಯ ಆಕ್ಸಾನ್ ಅನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ, ಇದು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಗಾಧ ಗಾತ್ರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ (0.5–1 ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ದಪ್ಪ, ಹಲವಾರು ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ಉದ್ದ) ಆದರ್ಶ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಿದ್ಧತೆಯಾಗಿದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ನರಕೋಶಗಳು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ G0 ಹಂತ/ಪೋಸ್ಟ್‌ಮಿಟೋಟಿಕ್ ಆಗಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Herrup K, Yang Y | title = Cell cycle regulation in the postmitotic neuron: oxymoron or new biology? | journal = Nature Reviews. Neuroscience | volume = 8 | issue = 5 | pages = 368–78 | date = May 2007 | pmid = 17453017 | doi = 10.1038/nrn2124 | s2cid = 12908713 }}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಯಸ್ಕ ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಾಂಡಕೋಶಗಳು ಜೀವಿಯ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ನರಕೋಶಗಳನ್ನು ಪುನರುತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು. ಆಸ್ಟ್ರೋಸೈಟ್ಗಳು ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಗ್ಲಿಯಲ್ ಕೋಶಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಕಾಂಡಕೋಶದಂತಹ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಾದ ಪ್ಲುರಿಪೊಟೆನ್ಸಿ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವು ನರಕೋಶಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Talifu&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Talifu Z, Liu JY, Pan YZ, Ke H, Zhang CJ, Xu X, Gao F, Yu Y, Du LJ, Li JJ |title=In vivo astrocyte-to-neuron reprogramming for central nervous system regeneration: a narrative review |journal=Neural Regen Res |volume=18 |issue=4 |pages=750–755 |date=April 2023 |pmid=36204831 |pmc=9700087 |doi=10.4103/1673-5374.353482 |doi-access=free |url=}}&lt;/ref&gt;

===ಪೊರೆ===
ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿ ಜೀವಕೋಶಗಳಂತೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನರಕೋಶದ ಸೋಮವು ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಪೊರೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಎಂಬೆಡೆಡ್ ಪ್ರೋಟೀನ್ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಲಿಪಿಡ್ ಅಣುಗಳ ದ್ವಿಪದರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Giménez |first=C. |date=February 1998 |title=[Composition and structure of the neuronal membrane: molecular basis of its physiology and pathology] |journal=Revista de Neurologia |volume=26 |issue=150 |pages=232–239 |issn=0210-0010 |pmid=9563093}}&lt;/ref&gt; ಲಿಪಿಡ್ ದ್ವಿಪದರ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ನಿರೋಧಕ, ಆದರೆ ನರಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ, ಪೊರೆಯಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವ ಅನೇಕ ಪ್ರೋಟೀನ್ ರಚನೆಗಳು ವಿದ್ಯುತ್ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅಯಾನ್ಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಇದು ವಿದ್ಯುತ್ ಚಾರ್ಜ್ಡ್ ಅಯಾನುಗಳನ್ನು ಪೊರೆಯಾದ್ಯಂತ ಹರಿಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೊರೆಯ ಒಂದು ಬದಿಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಅಯಾನುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಅಯಾನ್ ಪಂಪ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಯಾನು ಚಾನಲ್‌ಗಳು ಗೇಟಿಂಗ್ (ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಫಿಸಿಯಾಲಜಿ) ಆಗಿರುತ್ತವೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ರೀತಿಯ ಅಯಾನುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶಸಾಧ್ಯ. ಕೆಲವು ಅಯಾನು ಚಾನಲ್‌ಗಳು ವೋಲ್ಟೇಜ್-ಗೇಟೆಡ್ ಅಯಾನ್ ಚಾನಲ್ ಆಗಿರುತ್ತವೆ, ಅಂದರೆ ಪೊರೆಯಾದ್ಯಂತ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳನ್ನು ತೆರೆದ ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚಿದ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ನಡುವೆ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಇತರವು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಗೇಟೆಡ್ ಆಗಿರುತ್ತವೆ, ಅಂದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಾಹ್ಯಕೋಶೀಯ ದ್ರವದ ಮೂಲಕ ಹರಡುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳೊಂದಿಗಿನ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ತೆರೆದ ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚಿದ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ನಡುವೆ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು. ಅಯಾನ್ಗಳಲ್ಲಿ [[ಸೋಡಿಯಂ]], ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್, ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸೇರಿವೆ. ಅಯಾನು ಚಾನಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಯಾನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟರ್/ಅಯಾನ್ ಪಂಪ್ಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಪೊರೆಯಾದ್ಯಂತ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೇಸ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ವೋಲ್ಟ್ ನ 1/10 ಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ. ಈ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ಎರಡು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಇದು ಪೊರೆಯಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿರುವ ವೋಲ್ಟೇಜ್-ಅವಲಂಬಿತ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಮೂಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ; ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಇದು ಪೊರೆಯ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳ ನಡುವೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಕೇತ ಪ್ರಸರಣಕ್ಕೆ ಆಧಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

===ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ರಚನೆ===
[[File:Gyrus Dentatus 40x.jpg|thumb|ಗಾಲ್ಗಿ-ಕಲೆಯುಳ್ಳ ಮಾನವ ಹಿಪೊಕ್ಯಾಂಪಲ್ ಅಂಗಾಂಶದಲ್ಲಿನ ನರಕೋಶಗಳು]]
[[File:SUM 110913 Cort Neurons 2.5d in vitro 488 Phalloidin no perm 4 cmle-2.png|thumb|ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮೌಸ್ ಕಾರ್ಟಿಕಲ್ ನರಕೋಶದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಟಿನ್ ತಂತುಗಳು]]

ನರ ಕೋಶಗಳ ದೇಹಗಳನ್ನು ಬಾಸೊಫಿಲಿಕ್ (&quot;ಬೇಸ್-ಪ್ರೀತಿಯ&quot;) ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕಲೆ ಹಾಕಿದಾಗ ನಿಸ್ಲ್  ಬಾಡಿಗಳು (ಅಥವಾ ನಿಸ್ಲ್ ವಸ್ತು) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹಲವಾರು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಗುಂಪುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ರಚನೆಗಳು ಎಂಡೋಪ್ಲಾಸ್ಮಿಕ್ ರೆಟಿಕ್ಯುಲಮ್ #ರಫ್ ಎಂಡೋಪ್ಲಾಸ್ಮಿಕ್ ರೆಟಿಕ್ಯುಲಮ್ / ರಫ್ ಎಂಡೋಪ್ಲಾಸ್ಮಿಕ್ ರೆಟಿಕ್ಯುಲಮ್ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ರೈಬೋಸೋಮಲ್ ಆರ್ಎನ್ಎ] ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಜರ್ಮನ್ ಮನೋವೈದ್ಯ ಮತ್ತು ನರರೋಗಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಫ್ರಾಂಜ್ ನಿಸ್ಲ್ (1860–1919) ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿವೆ ಮತ್ತು ನರ ಕೋಶಗಳು ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಅಂಶದಿಂದ ಅವುಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಬಹುದು. [[ಅನಿಲಿನ್]] ಅಥವಾ (ದುರ್ಬಲವಾಗಿ) ಹೆಮಟಾಕ್ಸಿಲಿನ್ ನಂತಹ ಬಾಸೊಫಿಲಿಕ್ ಬಣ್ಣಗಳು&lt;ref&gt;{{cite book|title=State Hospitals Bulletin|url={{google books |plainurl=y |id=Wp8CAAAAYAAJ|page=378}}|year=1897|publisher=State Commission in Lunacy.|page=378}}&lt;/ref&gt; ಋಣಾತ್ಮಕ ಆವೇಶದ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೈಲೈಟ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ರೈಬೋಸೋಮಲ್ ಆರ್‌ಎನ್‌ಎಯ ಫಾಸ್ಫೇಟ್ ಬೆನ್ನೆಲುಬಿಗೆ ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ.

ನರಕೋಶದ ಜೀವಕೋಶ ದೇಹವು ನ್ಯೂರೋಫಿಲೇಮೆಂಟ್ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ರಚನಾತ್ಮಕ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣ ಜಾಲದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ, ಇವು ನ್ಯೂರೋಟ್ಯೂಬ್ಯೂಲ್ಗಳೊಂದಿಗೆ (ನರಕೋಶದ ಮೈಕ್ರೋಟ್ಯೂಬ್ಯೂಲ್‌ಗಳು) ದೊಡ್ಡ ನ್ಯೂರೋಫೈಬ್ರಿಲ್‌ಗಳಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Webster&quot;&gt;{{cite web |title=Medical Definition of Neurotubules |url=https://www.merriam-webster.com/medical/neurotubules |website=www.merriam-webster.com}}&lt;/ref&gt; ಕೆಲವು ನರಕೋಶಗಳು ನ್ಯೂರೋಮೆಲನಿನ್ (ಕ್ಯಾಟೆಕೊಲಮೈನ್‌ಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಉಪಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಕಂದು-ಕಪ್ಪು ವರ್ಣದ್ರವ್ಯ) ಮತ್ತು ಲಿಪೊಫಸ್ಸಿನ್ (ಹಳದಿ-ಕಂದು ವರ್ಣದ್ರವ್ಯ) ನಂತಹ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯದ ಕಣಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಇವೆರಡೂ ವಯಸ್ಸಾದಂತೆ ಸಂಗ್ರಹಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Zecca L, Gallorini M, Schünemann V, Trautwein AX, Gerlach M, Riederer P, Vezzoni P, Tampellini D | title = Iron, neuromelanin and ferritin content in the substantia nigra of normal subjects at different ages: consequences for iron storage and neurodegenerative processes | journal = Journal of Neurochemistry | volume = 76 | issue = 6 | pages = 1766–73 | date = March 2001 | pmid = 11259494 | doi = 10.1046/j.1471-4159.2001.00186.x | s2cid = 31301135 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Herrero MT, Hirsch EC, Kastner A, Luquin MR, Javoy-Agid F, Gonzalo LM, Obeso JA, Agid Y | title = Neuromelanin accumulation with age in catecholaminergic neurons from Macaca fascicularis brainstem | journal = Developmental Neuroscience | volume = 15 | issue = 1 | pages = 37–48 | date = 1993 | pmid = 7505739 | doi = 10.1159/000111315 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Brunk UT, Terman A | title = Lipofuscin: mechanisms of age-related accumulation and influence on cell function | journal = Free Radical Biology &amp; Medicine | volume = 33 | issue = 5 | pages = 611–9 | date = September 2002 | pmid = 12208347 | doi = 10.1016/s0891-5849(02)00959-0 }}&lt;/ref&gt; ನರಕೋಶದ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ಇತರ ರಚನಾತ್ಮಕ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳು ಆಕ್ಟಿನ್ ಮತ್ತು ಮೈಕ್ರೋಟ್ಯೂಬ್ಯೂಲ್ಗಳ ಟ್ಯೂಬ್ಯುಲಿನ್. ವರ್ಗ III β-ಟ್ಯೂಬ್ಯುಲಿನ್ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ನರಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ನರಕೋಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಟಿನ್ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಆಕ್ಸಾನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಡೆಂಡ್ರೈಟ್‌ಗಳ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ಟಿನ್ ಡೈನಾಮಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಮೈಕ್ರೋಟ್ಯೂಬ್ಯೂಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಮಾರ್ಪಡಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Zhao B, Meka DP, Schellenberg R, König T, Schwanke B, Kobler O, Windhorst S, Kreutz MR, Mikhaylova M, Calderon de Anda F | title = Microtubules Modulate F-actin Dynamics during Neuronal Polarization | journal = Scientific Reports | volume = 7 | issue = 1 | article-number = 9583 | date = August 2017 | pmid = 28851982 | pmc = 5575062 | doi = 10.1038/s41598-017-09832-8 | bibcode = 2017NatSR...7.9583Z }}&lt;/ref&gt;

ಆಕ್ಸಾನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಡೆಂಡ್ರೈಟ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ವಿಭಿನ್ನ ಆಂತರಿಕ ರಚನಾತ್ಮಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿವೆ. ಆರಂಭಿಕ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಕ್ಸಾನ್‌ಗಳು ವಿರಳವಾಗಿ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಡೆಂಡ್ರೈಟ್‌ಗಳು ಹರಳಿನ ಎಂಡೋಪ್ಲಾಸ್ಮಿಕ್ ರೆಟಿಕ್ಯುಲಮ್ ಅಥವಾ ರೈಬೋಸೋಮ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಜೀವಕೋಶದ ದೇಹದಿಂದ ದೂರ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ.

==ವರ್ಗೀಕರಣ==
[[File:GFPneuron.png|thumb|ಹಸಿರು ಪ್ರತಿದೀಪಕ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಮೌಸ್ ಸೆರೆಬ್ರಲ್ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಪಿರಮಿಡ್ ನರಕೋಶಗಳ ಚಿತ್ರ. ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವು GABA ಎರ್ಜಿಕ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Lee WC, Huang H, Feng G, Sanes JR, Brown EN, So PT, Nedivi E | title = Dynamic remodeling of dendritic arbors in GABAergic interneurons of adult visual cortex | journal = PLOS Biology | volume = 4 | issue = 2 | article-number = e29 | date = February 2006 | pmid = 16366735 | pmc = 1318477 | doi = 10.1371/journal.pbio.0040029 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;]]{{See also|List of distinct cell types in the adult human body#Nervous system}}
ನರಕೋಶಗಳು ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದ ಮೂಲಕ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Al&quot;&gt;{{cite book|last=Al|first=Martini, Frederic Et|title=Anatomy and Physiology' 2007 Ed.2007 Edition|year=2005 |url={{google books |plainurl=y |id=joJb82gVsLoC|page=288}}|publisher=Rex Bookstore, Inc.|isbn=978-971-23-4807-5|page=288}}&lt;/ref&gt; ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕ್ಯಾಮಿಲ್ಲೊ ಗಾಲ್ಗಿ ನರಕೋಶಗಳನ್ನು ಎರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದಾರೆ; ದೂರದವರೆಗೆ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಚಲಿಸಲು ಬಳಸುವ ಉದ್ದವಾದ ಆಕ್ಸಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಟೈಪ್ I ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಆಕ್ಸಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಟೈಪ್ II, ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಡೆಂಡ್ರೈಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಟೈಪ್ I ಕೋಶಗಳನ್ನು ಸೋಮದ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು. ಸ್ಪೈನಲ್ ಮೋಟಾರ್ ನರಕೋಶಗಳು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಟೈಪ್ I ನರಕೋಶಗಳ ಮೂಲ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನವು ಸೋಮಾ ಎಂಬ ಜೀವಕೋಶ ದೇಹವನ್ನು ಮತ್ತು ಮೈಲಿನ್ ಪೊರೆಯಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಉದ್ದವಾದ ತೆಳುವಾದ ಆಕ್ಸಾನ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಡೆಂಡ್ರಿಟಿಕ್ ಮರವು ಜೀವಕೋಶದ ದೇಹವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದು ಇತರ ನರಕೋಶಗಳಿಂದ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆಕ್ಸಾನ್‌ನ ಅಂತ್ಯವು ಕವಲೊಡೆಯುವ ಆಕ್ಸಾನ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅದು ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ನರಕೋಶದ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಡೆಂಡ್ರೈಟ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ಸಿನಾಪ್ಟಿಕ್ ಸೀಳು ಎಂಬ ಅಂತರಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

===ರಚನಾತ್ಮಕ ವರ್ಗೀಕರಣ===
====ಧ್ರುವೀಯತೆ====
[[File:Structural_classification_of_neurons_by_polarity_hariadhi.svg|thumb|ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ನರಕೋಶಗಳು]]
ಹೆಚ್ಚಿನ ನರಕೋಶಗಳನ್ನು ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಹೀಗೆ ನಿರೂಪಿಸಬಹುದು:&lt;ref name=&quot;Betts&quot;&gt;{{CC-notice|cc=by4|url=https://openstax.org/books/anatomy-and-physiology/pages/12-2-nervous-tissue}} {{cite book|last1=Betts|first1=J Gordon|last2=Desaix|first2=Peter|last3=Johnson|first3=Eddie|last4=Johnson|first4=Jody E|last5=Korol|first5=Oksana|last6=Kruse|first6=Dean|last7=Poe|first7=Brandon|last8=Wise|first8=James|last9=Womble|first9=Mark D|last10=Young|first10=Kelly A|title=Anatomy &amp; Physiology|url=https://archive.org/details/AnatomyandPhysiology_201904|location=Houston|publisher=OpenStax CNX|isbn=978-1-947172-04-3|date=June 8, 2023|at=12.2 Nervous tissue}}&lt;/ref&gt;
* ಏಕಧ್ರುವೀಯ ನರಕೋಶ: ಏಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಏಕಧ್ರುವೀಯ ಕೋಶಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸಂವೇದನಾ ನರಕೋಶಗಳಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳ ಡೆಂಡ್ರೈಟ್‌ಗಳು ಸಂವೇದನಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದಲೇ. ಏಕಧ್ರುವೀಯ ನರಕೋಶಗಳ ಜೀವಕೋಶ ಕಾಯಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಗ್ಯಾಂಗ್ಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸಂವೇದನಾ ಸ್ವೀಕಾರವು ಒಂದು ಬಾಹ್ಯ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಜೀವಕೋಶ ದೇಹವು ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಆದರೂ ಗ್ಯಾಂಗ್ಲಿಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿ CNS ಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ಆಕ್ಸಾನ್ ಡೆಂಡ್ರೈಟ್ ಅಂತ್ಯಗಳಿಂದ, ಗ್ಯಾಂಗ್ಲಿಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೀವಕೋಶ ದೇಹವನ್ನು ದಾಟಿ, ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ನರಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಿಸುತ್ತದೆ.
* ದ್ವಿಧ್ರುವೀಯ ನರಕೋಶ: 1 ಆಕ್ಸಾನ್ ಮತ್ತು 1 ಡೆಂಡ್ರೈಟ್. ಅವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಘ್ರಾಣ ಎಪಿಥೀಲಿಯಂ ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರೆಟಿನಾದ ಭಾಗವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.
* ಬಹುಧ್ರುವೀಯ ನರಕೋಶ ನರಕೋಶ: 1 ಆಕ್ಸಾನ್ ಮತ್ತು 2 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಡೆಂಡ್ರೈಟ್‌ಗಳು
** ಗೋಲ್ಗಿ I: ದೀರ್ಘ-ಪ್ರಕ್ಷೇಪಿಸುವ ಆಕ್ಸಾನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳು; ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ ಪಿರಮಿಡ್ ಕೋಶಗಳು, ಪುರ್ಕಿಂಜೆ ಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಮುಂಭಾಗದ ಕೊಂಬಿನ ಕೋಶಗಳು
** ಗೋಲ್ಗಿ II: ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಆಕ್ಸೋನಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ನರಕೋಶಗಳು; ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಗ್ರ್ಯಾನ್ಯೂಲ್ ಕೋಶ
* ಅನಾಕ್ಸೋನಿಕ್ ನರಕೋಶ: ಇಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಾನ್ ಅನ್ನು ಡೆಂಡ್ರೈಟ್(ಗಳಿಂದ) ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ
* ಸ್ಯೂಡೋಯೂನಿಪೋಲಾರ್ ಕೋಶಗಳು: 1 ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಂತರ ಆಕ್ಸಾನ್ ಮತ್ತು ಡೆಂಡ್ರೈಟ್ ಎರಡನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ
====ಇತರೆ====
ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ನರಕೋಶ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ನರಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು: 
* ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಕೋಶಗಳು, ಗುರಿ ಕೋಶಗಳ ಸೋಮಾದ ಸುತ್ತಲೂ ಟರ್ಮಿನಲ್‌ಗಳ ದಟ್ಟವಾದ ಪ್ಲೆಕ್ಸಸ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಇಂಟರ್ನ್‌ಯೂರಾನ್‌ಗಳು, ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸೆರೆಬೆಲ್ಲಮ್ ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ
* ಬೆಟ್ಜ್ ಕೋಶಗಳು, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೋಟಾರ್ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮೋಟಾರ್ ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳು
* ಲುಗಾರೊ ಕೋಶಗಳು, ಸೆರೆಬೆಲ್ಲಮ್‌ನ ಇಂಟರ್ನ್‌ಯೂರಾನ್‌ಗಳು
* ಮಧ್ಯಮ ಸ್ಪೈನಿ ನ್ಯೂರಾನ್ಗಳು, ಕಾರ್ಪಸ್ ಸ್ಟ್ರೈಟಮ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳು
* ಪುರ್ಕಿಂಜೆ ಕೋಶಗಳು, ಸೆರೆಬೆಲ್ಲಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳು, ಒಂದು ರೀತಿಯ ಗಾಲ್ಗಿ I ಮಲ್ಟಿಪೋಲಾರ್ ನ್ಯೂರಾನ್
* ಪಿರಮಿಡಲ್ ಕೋಶಗಳು, ತ್ರಿಕೋನ ಸೋಮಾ ಹೊಂದಿರುವ ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳು, ಒಂದು ರೀತಿಯ ಗಾಲ್ಗಿ I
* ಗುಲಾಬಿ ಸೊಂಟದ ನರಕೋಶ, ಪಿರಮಿಡಲ್ ಕೋಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಾನವ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳು
* ರೆನ್‌ಶಾ ಕೋಶಗಳು, ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳು ಎರಡೂ ತುದಿಗಳು ಆಲ್ಫಾ ಮೋಟಾರ್ ನ್ಯೂರಾನ್ಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಗೊಂಡಿವೆ
* ಏಕಧ್ರುವೀಯ ಬ್ರಷ್ ಕೋಶಗಳು, ಬ್ರಷ್ ತರಹದ ಟಫ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಡೆಂಡ್ರೈಟ್ ಹೊಂದಿರುವ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳು
* ಗ್ರ್ಯಾನ್ಯೂಲ್ ಕೋಶಗಳು, ಒಂದು ರೀತಿಯ ಗಾಲ್ಗಿ II ನ್ಯೂರಾನ್
* ಮುಂಭಾಗದ ಕೊಂಬು (ಬೆನ್ನುಹುರಿ)|ಮುಂಭಾಗದ ಕೊಂಬು ಜೀವಕೋಶಗಳು, ಮೋಟೋನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳು ಬೆನ್ನುಹುರಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ
* ಸ್ಪಿಂಡಲ್ ನ್ಯೂರಾನ್, ಮೆದುಳಿನ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳು

===ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ವರ್ಗೀಕರಣ===
====ನಿರ್ದೇಶನ====
* ಅಫೆರೆಂಟ್ ನ್ಯೂರಾನ್ಗಳು ಅಂಗಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಗಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ನರಮಂಡಲಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಂವೇದನಾ ನರಕೋಶಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
* ಎಫೆರೆಂಟ್ ನ್ಯೂರಾನ್ಗಳು (ಮೋಟಾರ್ ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳು) ಕೇಂದ್ರ ನರಮಂಡಲದಿಂದ ಪರಿಣಾಮಕ ಕೋಶಗಳಿಗೆ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ರವಾನಿಸುತ್ತವೆ.
* ಇಂಟರ್ನ್‌ಯೂರಾನ್ಗಳು ಕೇಂದ್ರ ನರಮಂಡಲದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ.

ಅಫೆರೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಎಫೆರೆಂಟ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ, ಅವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೆದುಳಿಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತರುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಕಳುಹಿಸುತ್ತವೆ.

====ಇತರ ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳ ಮೇಲಿನ ಕ್ರಿಯೆ====
ಗ್ರಾಹಕ  ಬಂಧಿಸುವ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ನರಕೋಶವು ಇತರ ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಪೋಸ್ಟ್‌ನ್ಯಾಪ್ಟಿಕ್ ನ್ಯೂರಾನ್‌ನ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಪ್ರಿಸ್ನಾಪ್ಟಿಕ್ ನ್ಯೂರಾನ್ ಅಥವಾ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕದಿಂದ ಅಲ್ಲ, ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾದ ಗ್ರಾಹಕದ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಹಕಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ''ಉತ್ತೇಜಕ'' (ಗುಂಡಿನ ದರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ), ''ಪ್ರತಿಬಂಧಕ'' (ಗುಂಡಿನ ದರದಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ), ಅಥವಾ ''ಮಾಡ್ಯುಲೇಟರಿ'' (ಗುಂಡಿನ ದರಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ) ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಸಾಮಾನ್ಯ (90%+) ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕಗಳಾದ ಗ್ಲುಟಮೇಟ್ ಮತ್ತು GABA, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಗ್ಲುಟಮೇಟ್ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಗ್ರಾಹಕಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಯಾನೊಟ್ರೋಪಿಕ್ ಗ್ರಾಹಕಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ರೇಕಕಾರಿ ಮತ್ತು ಮೆಟಾಬೊಟ್ರೋಪಿಕ್ ಗ್ರಾಹಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡ್ಯುಲೇಟರಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, GABA ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಗ್ರಾಹಕಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ (ವಯಸ್ಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ, ಕನಿಷ್ಠ). ಈ ಸ್ಥಿರತೆಯಿಂದಾಗಿ, ನರವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಗ್ಲುಟಮೇಟ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಕೋಶಗಳನ್ನು &quot;ಉತ್ತೇಜಕ ನರಕೋಶಗಳು&quot; ಮತ್ತು GABA ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಕೋಶಗಳನ್ನು &quot;ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ನರಕೋಶಗಳು&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇತರ ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ನರಕೋಶಗಳು ಸ್ಥಿರವಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅಸೆಟೈಲ್‌ಕೋಲಿನ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಬೆನ್ನುಹುರಿಯಲ್ಲಿ &quot;ಉತ್ತೇಜಕ&quot; ಮೋಟಾರ್ ನರಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ಲೈಸಿನ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ &quot;ಪ್ರತಿಬಂಧಕ&quot; ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ನರಕೋಶಗಳು.

ಉದ್ರೇಕಕಾರಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಸಂಪೂರ್ಣವಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಇದು ಪೋಸ್ಟ್‌ನ್ಯಾಪ್ಟಿಕ್ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕದಲ್ಲಿರುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗ್ರಾಹಕಗಳ ವರ್ಗವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ, ಒಂದೇ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಒಂದೇ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕವು ಕೆಲವು ಗುರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಚೋದಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು, ಇತರರ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಇತರರ ಮೇಲೆ ಮಾಡ್ಯುಲೇಟರಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ರೆಟಿನಾದಲ್ಲಿರುವ ದ್ಯುತಿಗ್ರಾಹಕ ಕೋಶಗಳು ಬೆಳಕಿನ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಗ್ಲುಟಮೇಟ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. OFF ರೆಟಿನಲ್ ಬೈಪೋಲಾರ್ ಕೋಶಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವವು, ಹೆಚ್ಚಿನ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕಗಳಂತೆ, ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಗ್ಲುಟಮೇಟ್‌ನಿಂದ ಉತ್ಸುಕವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ON ಬೈಪೋಲಾರ್ ಕೋಶಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನೆರೆಯ ಗುರಿ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕಗಳನ್ನು ಗ್ಲುಟಮೇಟ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಐಯಾನೊಟ್ರೋಪಿಕ್ ಗ್ರಾಹಕ ಗ್ಲುಟಮೇಟ್ ಗ್ರಾಹಕಗಳು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಮೆಟಾಬೊಟ್ರೋಪಿಕ್ ಗ್ರಾಹಕ ಗ್ಲುಟಮೇಟ್ ಗ್ರಾಹಕಗಳ ವರ್ಗವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal | vauthors = Gerber U | title = Metabotropic glutamate receptors in vertebrate retina | journal = Documenta Ophthalmologica. Advances in Ophthalmology | volume = 106 | issue = 1 | pages = 83–7 | date = January 2003 | pmid = 12675489 | doi = 10.1023/A:1022477203420 | s2cid = 22296630 }}&lt;/ref&gt; ಬೆಳಕು ಇದ್ದಾಗ, ದ್ಯುತಿ ಗ್ರಾಹಕಗಳು ಗ್ಲುಟಮೇಟ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಆನ್ ಬೈಪೋಲಾರ್ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧದಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಫ್ ಬೈಪೋಲಾರ್ ಕೋಶಗಳಿಂದ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಶ್ಯಬ್ದಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. 
ಪ್ರಿಸ್ನಾಪ್ಟಿಕ್ ನರಕೋಶವು ಪೋಸ್ಟ್‌ನ್ಯಾಪ್ಟಿಕ್ ನರಕೋಶದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು, ಪ್ರಿಸ್ನಾಪ್ಟಿಕ್ ನರಕೋಶವು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಪರ್ವಾಲ್ಬ್ಯುಮಿನ್-ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ನರಕೋಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೃಶ್ಯ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್‌ನ್ಯಾಪ್ಟಿಕ್ ನರಕೋಶದ ಔಟ್‌ಪುಟ್ ಸಿಗ್ನಲ್ ಅನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಸೊಮಾಟೊಸ್ಟಾಟಿನ್-ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ನರಕೋಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೋಸ್ಟ್‌ನ್ಯಾಪ್ಟಿಕ್ ನರಕೋಶಕ್ಕೆ ಡೆಂಡ್ರಿಟಿಕ್ ಇನ್‌ಪುಟ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;pmid22878717&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Wilson NR, Runyan CA, Wang FL, Sur M | title = Division and subtraction by distinct cortical inhibitory networks in vivo | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2012-08-16_488_7411/page/343 | journal = Nature | volume = 488 | issue = 7411 | pages = 343–8 | date = August 2012 | pmid = 22878717 | pmc = 3653570 | doi = 10.1038/nature11347 | bibcode = 2012Natur.488..343W | hdl = 1721.1/92709 }}&lt;/ref&gt;

====ವಿಸರ್ಜನಾ ಮಾದರಿಗಳು====

ನ್ಯೂರಾನ್‌ಗಳು ಆಂತರಿಕ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮೆಂಬ್ರೇನ್ ವೋಲ್ಟೇಜ್ ನರ ಆಂದೋಲನ ಮಾದರಿಗಳಂತೆ ಆಂತರಿಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಸ್ಪಾನ್ಸಿವ್ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref name=&quot;llinas2014&quot;&gt;{{cite journal | vauthors = Llinás RR | title = Intrinsic electrical properties of mammalian neurons and CNS function: a historical perspective | journal = Frontiers in Cellular Neuroscience | volume = 8 | page = 320 | date = 2014-01-01 | pmid = 25408634 | pmc = 4219458 | doi = 10.3389/fncel.2014.00320 | doi-access = free }}&lt;/ref&gt; ಆದ್ದರಿಂದ ನರಕೋಶಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ವಿದ್ಯುತ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು:
* ನಾದದ ಅಥವಾ ನಿಯಮಿತ ಸ್ಪೈಕಿಂಗ್. ಕೆಲವು ನರಕೋಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ (ನಾದದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ) ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಿರ ಆವರ್ತನದಲ್ಲಿ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆ: ಸ್ಟ್ರೈಟಮ್/ನ್ಯೂರೋಸ್ಟ್ರಿಯಟಮ್ ನಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನ್‌ಯೂರಾನ್‌ಗಳು.
* ಫಾಸಿಕ್ ಅಥವಾ ಸಿಡಿಯುವುದು. ಸ್ಫೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವ ನರಕೋಶಗಳನ್ನು ಫಾಸಿಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ವೇಗದ ಸ್ಪೈಕಿಂಗ್. ಕೆಲವು ನರಕೋಶಗಳು ಅವುಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಂಡಿನ ದರಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಟಿಕಲ್ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ಇಂಟರ್ನ್‌ಯೂರಾನ್‌ಗಳು, ಗ್ಲೋಬಸ್ ಪ್ಯಾಲಿಡಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಕೋಶಗಳು, ರೆಟಿನಲ್ ಗ್ಯಾಂಗ್ಲಿಯಾನ್ ಕೋಶಗಳು.&lt;ref&gt;{{cite conference | title = Ion conductances related to shaping the repetitive firing in rat retinal ganglion cells | vauthors = Kolodin YO, Veselovskaia NN, Veselovsky NS, Fedulova SA | conference = Acta Physiologica Congress | url = http://www.blackwellpublishing.com/aphmeeting/abstract.asp?MeetingID=&amp;id=61198 | access-date = 2009-06-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121007164451/http://www.blackwellpublishing.com/aphmeeting/abstract.asp?MeetingID=&amp;id=61198 | archive-date = 2012-10-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ykolodin.50webs.com/ |title=Ionic conductances underlying excitability in tonically firing retinal ganglion cells of adult rat |publisher=Ykolodin.50webs.com |date=2008-04-27 |access-date=2013-02-16}}&lt;/ref&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>q975st7waamqgo0zc879qz7yvvnv93h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:K N Rangu Chitradurga</title>
    <ns>2</ns>
    <id>177700</id>
    <revision>
      <id>1431722</id>
      <parentid>1325591</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T17:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54312-30</username>
        <id>102287</id>
      </contributor>
      <comment>ನನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದೇನೆ</comment>
      <origin>1431722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1448" sha1="hhtu4j25q8mhdm730vtv3gj37pv3j9t" xml:space="preserve">ಕೆ ಎನ್ ರಂಗು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ 

 ಶ್ರೀ [[ಧರ್ಮಸ್ಥಳ]] ಮಂಜುನಾಥೇಶ್ವರ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕಾಲೇಜಿನ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ವಿಭಾಗದ ದ್ವಿತೀಯ ವರ್ಷದ  ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ. ಇವರು ಮೂಲತಃ [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಚಳ್ಳಕೆರೆ]] ತಾಲೂಕಿನ ತಪ್ಪಗೊಂಡನಹಳ್ಳಿಯವರು. ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಓದಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿಯಿದೆ. [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ|ಪ್ರಜಾವಾಣಿ,]] [[ವಿಶ್ವವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆ|ವಿಶ್ವವಾಣಿ]] ಹಾಗೂ ಉದಯವಾಣಿ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರಹಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ವಿಶ್ವವಾಣಿ ವೆಬ್ಸೈಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ ಅಂಕಣಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ.  ವಿಶ್ವವಾಣಿ ಟಿವಿ (ಯೂಟ್ಯೂಬ್) ಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ.</text>
      <sha1>hhtu4j25q8mhdm730vtv3gj37pv3j9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕುಡು ಒಕ್ಕಲಿಗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179017</id>
    <revision>
      <id>1431726</id>
      <parentid>1429489</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T19:07:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20261010)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1431726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16273" sha1="gpket3qv9e2fuf9ng7hguxqpwc2sdzi" xml:space="preserve">'''ಕುಡು ಒಕ್ಕಲಿಗ''' (ಅಥವಾ ಕೂಡು-ಒಕ್ಕಲಿಗ) [[ಭಾರತ]]ದ [[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ]] ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಕ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ. ಇವರ ಅಲ್ಪ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗು]] ಮಾತನಾಡುವ ರಾಜ್ಯಗಳ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ-ಕ್ಷಾತ್ರ ಪರಂಪರೆಗೆ (agro-martial) ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಇವರನ್ನು, ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ವಿಶಾಲವಾದ [[ಲಿಂಗಾಯತ]] ಧರ್ಮದ ಒಂದು ಒಳಪಂಗಡವೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |date=12 September 2021 |title=ಕೂಡು ಒಕ್ಕಲಿಗ ಎಂಬುದು ಲಿಂಗಾಯತ ಸಮುದಾಯದ ಉಪಪಂಗಡ: ಎಂ.ಬಿ. ಪಾಟೀಲ್ ಸ್ಪಷ್ಟನೆ (Kudu Vokkaliga is a sub-sect of the Lingayat community: M.B. Patil clarifies) |url=https://tv9kannada.com/karnataka/mb-patil-on-kudu-okkaliga-lingayat-community-reservation-in-karnataka-gbd-268541.html |work=TV9 Kannada}}&lt;/ref&gt;

== ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಮೂಲ ==
[[ಒಕ್ಕಲಿಗ]] ಎಂಬ ಪದವು (ಕುಟುಂಬ, ಮನೆತನ ಅಥವಾ ಕೃಷಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥ ನೀಡುವ [[ಕನ್ನಡ]] ಪದ 'ಒಕ್ಕ' ಅಥವಾ 'ಒಕ್ಕಲು' ಎಂಬುದರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದೆ) ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕೃಷಿಕನನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಕ್ಕಲಿಗ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಇವರು ಈ ವೃತ್ತಿಪರ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಕುಡು ಒಕ್ಕಲಿಗರು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಲಿಂಗಾಯತ ಸಂಪ್ರದಾಯದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Firoz Rozindar |date=10 May 2018 |title=A constituency's sudden rise to prominence |url=https://www.thehindu.com/elections/karnataka-2018/a-constituencys-sudden-rise-to-prominence/article23840347.ece |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; ಕುಡು ಒಕ್ಕಲಿಗರು ಪಂಚಮಸಾಲಿ ಲಿಂಗಾಯತರೊಂದಿಗೂ ತಮ್ಮ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ವಂಶವಾಹಿ, ಭಾಷಿಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Adiga |first=Malini |date=2023 |title=Agrarian Expansion, Irrigation and Trade in Agrarian Commodities in Early Medieval Karnataka |url=https://doi.org/10.5040/9789356401860.ch-012 |journal=The Economic History of India |pages=281–330 |doi=10.5040/9789356401860.ch-012}}&lt;/ref&gt;

ಸಮುದಾಯದ ಪೂರ್ವಜರ ಬಗ್ಗೆ ಆರಂಭಿಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಗಳಿವೆ. ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಲೇಖಕ ಎರಡನೇ [[ನಾಗವರ್ಮ|ನಾಗವರ್ಮನು]] ಹಲಾಯುಧನ 'ಅಭಿದಾನರತ್ನಮಾಲಾ' ಕೃತಿಗೆ ಬರೆದ ಕನ್ನಡ ಟೀಕೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ಕೃಷಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ &quot;[[ಆಭೀರ]]ರು&quot; (Abhiras) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Abhidhānaratnamālā of Halāyudha with the Kannada Ṭīke of Nāgavarma |publisher=Cambridge University Press |year=1940 |editor-last1=Rao |editor-first1=A. Venkata |series=Madras University Kannada Series, no. 6 |location=Madras |pages=30 + ii + 142 |editor-last2=Ayyangar |editor-first2=H. Sesha}}&lt;/ref&gt; ೧೧೮೬ರ ಶಿರಸಂಗಿ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರಮುಖ ಕಾಳಾಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ನಂತರ ಕುಡುವೊಕ್ಕಲಿಗರಿಂದ ಆಳಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೈರವ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹಾಮಂಡಲೇಶ್ವರ ಹಬ್ಬೆಯ-ನಾಯಕನ ಮೂಲವು &quot;ಕುಡಿಯ&quot; ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.134777/mode/2up |title=Kamatak inscriptions |publisher=Kannada Research Center, Dharwad |year=1941 |location=Dharwad |pages=40-44 |language=kn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lorenzen |first=David N. |title=THE KAPALIKAS AND KALAMUKHAS |publisher=MOTILAL BANARSIDASS PUBLISHERS PVT LTD |year=1972 |isbn=81-208-0708-1 |pages=152 |language=en}}&lt;/ref&gt; ಶಿರಹಟ್ಟಿ-ಲಕ್ಷ್ಮೇಶ್ವರದ ದೇಸಾಯಿ ಮನೆತನದ ಮೂಲವು 'ಕುಡ್-ವಕ್ಕಲ್' ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಈ ಮನೆತನದ ಅವ್ವ ಲಿಂಗವ್ವ ಶಿರಹಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಠವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದಳು. ನಂತರದ ಖಾನ್‌ಗೌಂಡನು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂಘರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದೇಸಗತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡನು ಎಂದು ದಾಖಲೆಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://archive.org/details/dli.ministry.08155 |title=GAZETTEER OF BOMBAY STATE DHARWAR DISTRICT |publisher=THE DIRECTOR, GOVERNMENT PRINTING, PUBLICATIONS AND STATIONERY, BOMBAY STATE, BOMBAY |year=1959 |location=Bombay |pages=849-851 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಕ್ಷಾತ್ರ ಇತಿಹಾಸ ==
ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ದಖ್ಖನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಭೂಮಾಲೀಕ ಸಮುದಾಯಗಳಂತೆ, ಕುಡು ಒಕ್ಕಲಿಗರು ಸಹ ಕೃಷಿ-ಕ್ಷಾತ್ರ (agro-martial) ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಶಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕೃಷಿಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಆದರೆ ದಖ್ಖನ್‌ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ([[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ|ಬಿಜಾಪುರ ಸುಲ್ತಾನರ]]ಂತಹ) ಸೈನ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮುಖಂಡರು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುವ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುವ ಈ ದ್ವಂದ್ವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕೃಷಿಕ ಜಾತಿಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Anthropological Survey of India |title=People of India: Karnataka |publisher=Affiliated East-West Press |year=2003 |isbn=9788185938981 |volume=XXVI |pages=General socio-historical profiles of agrarian castes}}&lt;/ref&gt;. ಕುಡು ಒಕ್ಕಲಿಗ ಸಮುದಾಯವು ಲಾಳಗೊಂಡ, [[ಕುರುಬ]], ರೆಡ್ಡಿ ಹಾಗು ಕುಂಚಿಟಿಗ ಜನಾಂಗಗಳಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕ್ರುತಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್-ಪೂರ್ವ ದಖ್ಖನ್‌ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ತಮ್ಮನ್ನು 'ಕುಟುಂಬಿನಃ' (ಕೃಷಿಕ) ಸಂಘಟನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವು, ಕೃಷಿಕ ವರ್ಗದಿಂದ ತಮ್ಮ ಮೂಲವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಗೌಂಡರು ಅಥವಾ ಮಹಾಜನರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Chattopadhyaya |first=Brajadulal |title=The Making of Early Medieval India |date=1994 |publisher=Oxford University Press |year=1994 |isbn=978-0195634150 |location=Delhi |publication-date=1994 |pages=35-42 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಇವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಒಗ್ಗೂಡುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಇವರ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಿಂಗಾಯತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಸಸ್ಯಾಹಾರ, ಸಮಾನತೆಯ ತತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ [[ಬಸವಣ್ಣ|ಬಸವಣ್ಣನವರಿಂದ]] ಜನಪ್ರಿಯಗೊಂಡ ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಧಾರಣೆಯ ಮೂಲಕ [[ಶಿವ]]ನ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Schouten |first=Jan Peter |url=https://books.google.com/books?id=eo0JR8nH3I8C |title=Revolution of the Mystics: On the Social Aspects of Virasaivism |date=1995-12-31 |publisher=Motilal Banarsidass Publishing House |isbn=978-81-208-1238-3 |language=en}}&lt;/ref&gt; ಇವರು ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಭೈರವ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಜಾನಪದ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣ, ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು, ಸಿದ್ದರಾಮ ಮತ್ತು ಇತರ ಶರಣರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ನಂತರ ಇವರು ಇಷ್ಟಲಿಂಗ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ramanujan |first=A. K. |title=[[Speaking of Śiva]] |date=1973 |publisher=[[Penguin Classics]] |year=1973 |isbn=978-0-14-044270-0 |location=Harmondsworth |publication-date=1973 |pages=[https://archive.org/details/snj.speakingofiva0000rama_f0r4/page/19 19]-22 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ==

* [[ಎಂ. ಬಿ. ಪಾಟೀಲ್]]: ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ, ಬಿ.ಎಲ್.ಡಿ.ಇ (BLDE) ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸಚಿವರು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಮಾಡಿದ ವ್ಯಾಪಕ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Firoz Rozindar |date=10 May 2018 |title=A constituency's sudden rise to prominence |url=https://www.thehindu.com/elections/karnataka-2018/a-constituencys-sudden-rise-to-prominence/article23840347.ece |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

* [[ಶಿರಸಂಗಿ ಲಿಂಗರಾಜ]] (೧೮೬೧–೧೯೦೬): ಶಿರಸಂಗಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕೊನೆಯ ದೊರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ದಾನಿ. ವೀರಶೈವ ಲಿಂಗಾಯತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಲು ನವಲಗುಂದ-ಶಿರಸಂಗಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ಇಡೀ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೦೪ ರಲ್ಲಿ [[ಧಾರವಾಡ|ಧಾರವಾಡದಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಮೊದಲ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ವೀರಶೈವ ಮಹಾಸಭೆಯ ಅಧಿವೇಶನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news |date=1 January 2024 |title=163th birth anniversary celebrations of Shirasangi Lingaraj Desai on January 10 |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/163th-birth-anniversary-celebrations-of-shirasangi-lingaraj-desai-on-january-10/article67695773.ece |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=9 January 2021 |title=ಜ್ಞಾನದಾಸೋಹಿ ಶಿರಸಂಗಿ ಲಿಂಗರಾಜ ದೇಸಾಯಿ (Jnanadasohi Shirasangi Lingaraja Desai) |url=https://www.prajavani.net/news/karnataka-news/sirasangi-lingaraj-desayi-795083.html |work=Prajavani |language=kn}}&lt;/ref&gt;

* [[ಸಿದ್ದರಾಮ|ಸಿದ್ದರಾಮೇಶ್ವರ]]: ಸೊಲ್ಲಾಪುರದ ಪೂಜ್ಯ ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಶರಣ ಮತ್ತು [[ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ|ವಚನಕಾರ]]. ಇವರ ಜೀವನ, ಬೋಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪಯಣವನ್ನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೊಯ್ಸಳ ಕವಿ [[ರಾಘವಾಂಕ]]ನು ತನ್ನ ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದ 'ಸಿದ್ದರಾಮ ಚರಿತೆ' ಎಂಬ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಕುಡು ಒಕ್ಕಲಿಗ ಸಮುದಾಯವು ಇವರ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಆಳವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ತಾತ್ವಿಕ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Shri Siddheshwar Devasthan, Solapur - About Raghavanka |url=https://shrisiddheshwar.org/aboutRaghavnaka.php |access-date=13 April 2026 |publisher=Shri Siddheshwar Devasthan Trust}}&lt;/ref&gt; ರಾಘವಾಂಕನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದರಾಮರು ಶ್ರೀಮಂತ &quot;ಕುಡಿಯ&quot; ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮುದ್ದುಗೌಡನ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Rāghavāṅka |title=Siddharāma Cāritra |date=1941 |publisher=Karṇāṭaka Saṅgha |year=1941 |publication-date=1941 |pages=Chapter 1 |language=kn |oclc=974823095}}&lt;/ref&gt; ಸಿದ್ದರಾಮರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು 'ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆ'ಯಲ್ಲೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಶ್ರಮದಾನ ಮಾಡುವ ಭಕ್ತಿ ಮಾರ್ಗವಾದ 'ಕರ್ಮ-ಯೋಗ'ದ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುವಿನೊಂದಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಸಂವಾದ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nandimath |first=S. C. |title=Śūnyasampādane: Volume I |date=1965 |publisher=Karnatak University |year=1965 |location=Dharwad |publication-date=1965 |pages=143-150 |language=en |oclc=499427027}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>gpket3qv9e2fuf9ng7hguxqpwc2sdzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಗ್ಲಾಸೆಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್‌</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187436</id>
    <revision>
      <id>1431731</id>
      <parentid>1429279</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T19:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20261010)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1431731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16086" sha1="arax5ooef1x7jjlwkcgmoy8jty4l8b5" xml:space="preserve">'''ಗ್ಲಾಸೆಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್'''- [[ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನ|ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಭಾಷಾವಿಶ್ಲೇಷಣ ವಿಧಾನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಮಾಡಿರುವ ಹಲವು ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಈ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವೆಂದರೆ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ]]ದಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಮ್‍ಫೀಲ್ಡನಿಂದ ಪೋಷಿತವಾದದ್ದೊಂದು, [[ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾ|ಚೆಕೊಸ್ಲೊವಾಕಿಯ]]ದ [[ಪ್ರಾಗ್]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಟ್ರುಬೆಟ್ಸ್‍ಕೋಯ್, ಯಾಕಬ್‍ಸನ್ ಮೊದಲಾದವರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶಾಖೆಯೊಂದು, [[ಜಿನಿವಾ|ಜಿನೀವ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ ಸಸ್ಸೂರನಿಂದ ಬೆಳೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶಾಖೆಯೊಂದು, ಹಾಗೆಯೇ [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕಿ]]ನ [[ಕೋಪನ್‍ಹೇಗನ್]] ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಎಲ್ಮ್‍ಸ್ಲೆವ್ ಮತ್ತು ಉಲ್ಡಾವ್‍ರವರ ಸಿದ್ಧಾಂತವೊಂದು.&lt;ref name=&quot;Seuren1998&quot;&gt;{{cite book |last=Seuren |first=Pieter A. M. |date=1998 |title=Western linguistics: An historical introduction |url=https://archive.org/details/westernlinguisti0000seur |publisher=Wiley-Blackwell |isbn=0631208917 |pages=[https://archive.org/details/westernlinguisti0000seur/page/160 160]–167}}&lt;/ref&gt;  ಕೊನೆಯ ಪ್ರಭೇದವೇ ಗ್ಲಾಸೆಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಗ್ಲಾಸ್ಸ ಎಂದರೆ [[ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ|ಗ್ರೀಕಿ]]ನಲ್ಲಿ ಭಾಷೆ ಎಂದರ್ಥ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ ನಿಶ್ಚಯಿಸಲ್ಪಡುವ ಭಾಷೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ರೂಪಗಳನ್ನು ಗ್ಲಾಸ್ಸೀಮ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಭಾಷೆಯ ಸರಿಯಾದ ತಿಳಿವಳಿಕೆಗೆ, ಅದರ ವಿವರಣೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾದೊಂದು [[ಬೀಜಗಣಿತ|ಬೀಜಗಣಿತೀ]]ಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ರಚಿಸುವುದೇ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಲಕ್ಷ್ಯವೆನ್ನಬಹುದು.

ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಮ್‍ಫೀಲ್ಡನ ಪ್ರಭಾವ ಬೆಳೆದಂತೆ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ ಸಸ್ಸೂರಿನ ಪ್ರಭಾವ ಬೆಳೆದಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಬ್ಲೂಮ್‍ಫೀಲ್ಡನ ಲ್ಯಾಂಗ್‍ವೇಜ್ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಆತನೇ ಬರೆದ. ಸಸ್ಸೂರನ ಗ್ರಂಥವಾದರೋ ಆತನ ಮರಣಾನಂತರ ಆತನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಗುರುವಿನ ತರಗತಿಯ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಮುದ್ರಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಆ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧವೆನಿಸುವ ಅನೇಕ ಉಕ್ತಿಗಳಿವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ತಮ ತಮಗೆ ತೋರಿದಂತೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಿವರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಮೆಸ್ಲೆವ್‍ನಿಗೂ ಪ್ರಾಗ್ ಶಾಖೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವರಿಗೂ ಭೇದವಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು.
==ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ==
ಸಸ್ಸೂರ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತಗಳ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದ್ಧತಿ ಎಂದಿದ್ದಾನೆ. ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕುರಿತದ ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವರಾದರೂ ಸಸ್ಸೂರನ ಸಂಕೇತ ಸ್ವರೂಪ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಸಂಕೇತಗಳಿಗೆ, ಉದಾ : ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪದಕ್ಕೆ, ಎರಡು ಮುಖಗಳಿವೆಯೆಂದೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಅದರ ವಾಚ್ಯ ರೂಪವೆಂದೂ (ಸಿಗ್ನಿಫೈ) ಸಸ್ಸೂರ್ ಪರಿಗಣಿಸಿದ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಸಸ್ಸೂರನ ತರ್ಕವನ್ನು ಎಲ್ಮ್‍ಸ್ಲೆವ್ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲವಾದರೂ ಭಾಷೆಯ ಸಂಕೇತಗಳಿಗಿರುವ ಮೇಲಿನ ಎರಡು ರೂಪಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ. ಎಲ್ಮ್‍ಸ್ಲೆವ್ ಇವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂಕೇತದ ಉಚ್ಚಾರಣಾರೂಪ (ಎಕ್ಸ್‍ಪ್ರೆಷನ್) ಮತ್ತು ಅಡಗಿರುವರೂಪ(ಕಂಟೆಂಟ್) ಎಂದು ಕರೆದ. ಈ ಸಿದ್ದಾಂತರೀತ್ಯ ಇವೆರಡನ್ನೂ ಭಾಷೆಯ ಎರಡು ಸ್ತರಗಳೆನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದಾದರೆ, ಸಂಕೇತಗಳ ಉಚ್ಚಾರ ರೂಪ ಧ್ವನಿಶಾಸ್ತ್ರದ ವಸ್ತುವೆಂದೂ ಅವುಗಳ ಅಡಗಿರುವ ಅಥವಾ ಅಂತರಿಕ ರೂಪವನ್ನು ಅರ್ಥ ವಿಜ್ಞಾನ (ಸೆಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ಸ್) ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕರಣಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ವಸ್ತುವೆಂದೂ ಹೇಳಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮನೆಗಳು ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಮನೆ ಮತ್ತು ಗಳು ಎಂದು ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ಮನೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮ್, ಅ, ನ್,ಎ, ಎಂಬುದಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಧ್ವನಿಮಾಗಳಿವೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಗಳು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಗ್, ಅ, ಳ್, ಉ, ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನ ಭಾಗಕ್ಕೊಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ಅರ್ಥವೂ ಎರಡನೆಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಹುವಚನ ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆಯನ್ನಬಹುದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಎಲ್ಮ್‍ಸ್ಲೆವ್ ಈ ಎರಡು ರೂಪಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ರಚನೆ (ಫಾರಮ್) ಹಾಗೂ ತಿರುಳು (ಸಬ್ಸ್‍ಟೆನ್ಸ್) ಎಂದು ಎರಡೆರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಉಚ್ಚಾರಣಾರೂಪ ಧ್ವನಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆಯೆನ್ನಬಹುದು. ಅವನ್ನು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಅಥವಾ ಶರೀರ ಕ್ರಿಯಾ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ವಿವರಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಆಂತರಿಕ ರೂಪವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ವಿವರಿಸಬಹುದು.

ಭಾಷೆಯ ಸಂಕೇತಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲವೆ ಬಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ರೂಪಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದೇ ಭಾಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗ. ಮನೆಯೆಂಬ ಸಂಕೇತದಲ್ಲಿ ಅದರ ಉಚ್ಚಾರಣಾರೂಪಕ್ಕೂ ಅದರಿಂದ ಸೂಚಿತವಾಗುವ ಆಂತರಿಕ ರೂಪವಾದ ಅರ್ಥಕ್ಕೂ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟರೀತಿಯ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ಈ ಸಂಬಂಧ ಎಷ್ಟೇ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕವಾದರೂ (ಆರ್ಬಿಟ್ರರಿ) ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳೆರಡರ ನಡುವೆ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ವಿಶ್ಲೇಷಣದ ಪ್ರತಿಸ್ತರಗಳಲ್ಲೂ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ನಿಯಮಿತಸಂಖ್ಯೆಯ ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನ ಆಕಾರದ ಮೂಲವಸ್ತುಗಳನ್ನು (ಎಲಿಮೆಂಟ್ಸ್) ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಭಿನ್ನ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕಾಗುವುದೋ ಅಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಉಚ್ಚಾರಣಾರೂಪಗಳೂ ಇವೆಯೆನ್ನಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಕ್ಕು ಎನ್ನುವ ಬದಲು ನಾಯಿ ಎನ್ನುವುದರಿಂದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋರಿಬಂದರೆ ಆಗ ಅವೆರಡನ್ನೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಾಹ್ಯರೂಪವಿರುವ ಸಂಕೇತಗಳೆನ್ನಬೇಕು. ಭಾಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣದ ಈ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಅದೇಶ ಅಥವಾ ಒಂದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಬರುವಿಕೆ (ಕಾಮ್ಯುಟೇಷನ್) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸಂಕೇತದ ಉಚ್ಚಾರಣಾರೂಪವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದರ ರಚನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಧ್ವನಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿನ ಇತರ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಭಿನ್ನಾರ್ಥಕ ಸೂಚಕ ಸಂಕೇತಗಳಾಗುವುವೇ ಎಂದು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಯಾವುದೇ ಸಂಕೇತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಇದೇ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು. ವಾಚಾ ಎಂಬ ಸಂಕೇತದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿ, ಏಕವಚನ, ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗವೆಂದು ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ತೃತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಚತುರ್ಥೀ ರೂಪ ಬಂದರೆ ವಾಚೇ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕವಚನದ ಬದಲು ಬಹುವಚನ ಬಂದರೆ ವಾಗ್‍ಭಿ: ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಭಾಷಾಸಂಕೇತಗಳ ಬಾಹ್ಯ ರೂಪ ಹಾಗೂ ಆಂತರಿಕ ರೂಪಗಳೆರಡರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಸಾಧ್ಯಾವಾದರೂ ಈ ಎರಡೂ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳ ನಡುವೆ ಪೂರ್ಣ ರೀತಿಯ ಸಾಮ್ಯವಿದೆಯೆನ್ನಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ, ತೃತೀಯಾ, ಏಕವಚನ, ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗವೆಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸುವಂತೆ ಈ ಸಂಕೇತದ ಉಚ್ಚಾರಣಾ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಭಾಗ ಮಾಡಿ ಈ ಅರ್ಧ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಈ ಉಚ್ಚಾರಣಾ ರೂಪದ ವಿಭಾಗವೆಂದು ತೋರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಉಚ್ಚಾರಣಾ ರೂಪ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಧ್ವನಿಮಾ ಆ -ಎಂದು. ಇದನ್ನು ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದೊಂದು ಧ್ವನಿಮಾವುಳ್ಳ ರೂಪಕ್ಕೆ ಮೇಲಿನ ಮೂರೂ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೋರಿಬರುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಇವೆರಡರ ಮಧ್ಯೆ ಸಾಮ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಬಾಹ್ಯರೂಪದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ರೂಪದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಅಂದರೆ ಧ್ವನಿಮಾಗಳ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ನಡೆಯುಬೇಕೆಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಭಾಷಾ ಸಂಕೇತಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದೂ ಧ್ವನಿಮಾಗಳಂತೆಯೇ ಅವನ್ನೂ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೊಳಪಡಿಸಬೇಕೆಂದೂ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟವರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಮ್‍ಸ್ಲೆವ್ ಮೊದಲಿಗ. ಅಲ್ಲದೆ ಗ್ಲಾಸೆಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನದ ವಸ್ತು. ಬ್ಲೂಮ್‍ಫೀಲ್ಡ್ ಮೊದಲಾದ ಇತರ ಶಾಖೆಯವರು ಧ್ವನಿಮಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಂತೆಯೇ ಅರ್ಥವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು ಕೈಬಿಟ್ಟಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಮರ್ಪಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿದವರೆಂದರೆ ಗ್ಲಾಸೆಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು.

ಸಂಕೇತಗಳ ಬಾಹ್ಯರೂಪ ರಚನೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿ ಧ್ವನಿಮಾದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅನ್ಯ ಧ್ವನಿಮಾದ ಆದೇಶ ಸಾಧ್ಯವಿದೆಯೆಂದೆವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮರ ಎಂಬ ಸಂಕೇತದಲ್ಲಿ ಮ್ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನ್ ಉಪಯೋಗವಾದರೆ ನರ ಎಂಬ ಭಿನ್ನಾರ್ಥಕ ಸಂಕೇತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮ್ ಮತ್ತು ನ್ ಧ್ವನಿಮಾಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ರೂಪಾತಾಲಿಕಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧ (ಪ್ಯಾರಡಿಗ್ಮ್ಯಾಟಿಕ್ ರಿಲೇಷನ್) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಸಂಕೇತದ ವಾಚ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಧ್ವನಿಮಾಕ್ಕೂ ಅದರ ಅನಂತರದ ಧ್ವನಿಮಾಕ್ಕೂ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ವಾಕ್ಯರಚನಕ್ರಮಾತ್ಮಕ (ಸಿಂಟಗ್ಮ್ಯಾಟಿಕ್ ರಿಲೇಷನ್) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮೇಲಿನ ಸಂಕೇತದಲ್ಲಿ ಮ್ ಮತ್ತು ಅ ಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಬಂಧ ಈ ರೀತಿಯದು.
==ಪ್ರಭಾವ==
ಇದು ಗ್ಲಾಸೆಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಸ್ಥೂಲ ಪರಿಚಯ. ಡೆನ್ಮಾರ್ಕಿನ ಹೊರಗೆ ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಇಲ್ಲವೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಇದರ ಪ್ರವರ್ತಕರಾದ ಎಲ್ಮ್‍ಸ್ಲೆವ್ ಮತ್ತು ಉಲ್ಡಾವ್ ಇಬ್ಬರೂ ಕಣ್ಮರೆಯಾದ ಮೇಲಂತೂ ಇದರ ಪ್ರಭಾವ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತೆನ್ನಬಹುದು.
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* The dictionary definition of ''glossematics'' at Wiktionary
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗ್ಲಾಸೆಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್‌}}

[[ವರ್ಗ:ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾಷೆ]]</text>
      <sha1>arax5ooef1x7jjlwkcgmoy8jty4l8b5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಗ್ವಿಡೋ ಗ್ವಿನಿಚೆಲ್ಲಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187470</id>
    <revision>
      <id>1431724</id>
      <parentid>1430416</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T19:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20261010)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1431724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4379" sha1="gjf76id34d8y2cnyhv6m7rb0nkzxfan" xml:space="preserve">[[File:Codice_Banco_Rari_217.jpg|thumb|Manuscript copy of Guinizzelli's most famous poem, ''Al cor gentil rempaira sempre amore'']]
'''ಗ್ವಿಡೋ ಗ್ವಿನಿಚೆಲ್ಲಿ'''  ಸು. 1240-1276. [[ಇಟಲಿ]]ಯ ಒಬ್ಬ [[ಕವಿ]]. ಈತ ಜನಿಸಿದ್ದು ಬೊಲೊನ್ಯ ಎಂಬಲ್ಲಿ&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|last=Alighieri|first=Dante|title=Purgatorio|url=https://archive.org/details/purgatorio0000dant_s3k8|date=6 January 2004 |publisher=[[Anchor Books]]|isbn=0-385-49700-8|editor-last=Hollander|editor-first=Jean|location=New York|editor-last2=Hollander|editor-first2=Robert}}&lt;/ref&gt;. ಕೆಲಕಾಲ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರಪಂಡಿತನಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ಘಿಬಲೀನ್ ಲ್ಯಾಂಬರ್‍ಟಾಜ್ ಪಕ್ಷದ ಇನ್ನಿತರ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಈತನನ್ನೂ ದೇಶದಿಂದ ಗಡೀಪಾರುಮಾಡಲಾಯಿತು (1274), ದೇಶ ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ. ಇವನ ಬಾಳು ಅಲ್ಪ ಅವಧಿಯದ್ದಾದರೂ ಈತನ ಕವನ ಸೃಷ್ಟಿ ವಿದ್ವಜ್ಜನರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿತು. ಪ್ರೇಮಕಾವ್ಯದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕುರಿತು ಹೇಳುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಪದ್ಯಶೈಲಿಯಲ್ಲೂ ಈತ ತನ್ನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರೇಮದ ಅಂತರಂಗಿಕ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ ಮತ್ತು ಘನತೆಗಳು ಇವನ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ತನ್ನ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಬಲು ನಯವಾಗಿಯೂ ಜಾಣ್ಮೆಯಿಂದಲೂ ತನ್ನ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಈತ ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಡಾಂಟೆಯಂಥ ಕವಿಗಳಿಂದಲೂ ಈತ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿದ್ದ. ಡಾಂಟೆ ಈತನನ್ನು ತನ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕಪಿತನೆಂದು ಕರೆದದ್ದುಂಟು. ಈತ 20 ಲಘುಗೀತೆಗಳನ್ನೂ ಹಲವು ಸಾನೆಟ್ಟುಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಕವನಗಳ ಅನುವಾದಗಳು ದಿ ಅರ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪೊಯೆಟ್ಸ್ (1861) ಮತ್ತು ಇನ್ ಆಂತಾಲಜಿ ಆಫ್ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪೊಯೆಮ್ಸ್ (1922) ಎಂಬ ಕವನ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ.
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* {{cite encyclopedia
|last         = 
|first        = 
|date         = 1998
|title        = Guido Guinizzelli
|url          = https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/guido-guinizzelli
|encyclopedia = Encyclopedia of World Biography
|volume       = 7
|location     = Detroit, Mich.
|publisher    = Gale Research
|access-date  = 9 May 2025
|pages           = 36–37
}}
* {{cite book | last=Borsa | first=Paolo | url=https://air.unimi.it/retrieve/handle/2434/23669/168259/Paolo_Borsa_-_La_nuova_poesia_di_Guido_Guinizelli_-_file_pubblico_cifrato-1.pdf |title=La nuova poesia di Guido Guinizelli | publisher=Cadmo | publication-place=Fiesole (Firenze | year=2007 | isbn=978-88-7923-363-7 | oclc=145723089 | language=it}}
* {{cite web | author=The Long Sojourning | title=The Early Italian Poets From Ciullo D'Alcamo to Dante Alighieri (1100-1200-1300), the Yale University Beinecke Library Proof | website=Rossetti Archive | url=http://www.rossettiarchive.org/docs/1-1861.yale.rad.html#p24 | access-date=2021-06-07}}
* {{cite web | last=Heart | first=Of the Gentle | title=Examples of Canzone : Poetry through the Ages | website=Webexhibits | url=http://www.webexhibits.org/poetry/explore_obscure_canzone_examples.html | access-date=2021-06-07}}
* {{Librivox author |id=15899}}
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗ್ವಿನಿಚೆಲ್ಲಿ, ಗ್ವಿಡೋ}}

[[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಟಲಿ]]</text>
      <sha1>gjf76id34d8y2cnyhv6m7rb0nkzxfan</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ IX</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187499</id>
    <revision>
      <id>1431733</id>
      <parentid>1430583</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T19:43:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20261010)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1431733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3821" sha1="1kd88nl6ew2km6ooklbwhyu8heo6ju1" xml:space="preserve">[[File:Portrait_of_King_Charles_IX_of_France_(1550–1574),_by_After_François_Clouet.jpg|thumb|ಫ಼್ರಾನ್ಸ್ವಾ ಕ್ಲೂಯೆ ಬಿಡಿಸಿದ ಭಾವಚಿತ್ರ, ಸು. ೧೫೭೨]]

'''ಚಾರ್ಲ್ಸ್ IX''' 1560-74ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ]] [[ಅರಸ|ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ]]. ಈತ [[:en:Henry_II_of_France|ಎರಡನೆಯ ಹೆನ್ರಿಯ]] ಮಗನಾಗಿದ್ದನು.{{sfn|Chisholm|1911|p=921}} ಇವನ ಜನನ 1550 ರಲ್ಲಾಯಿತು.{{sfn|Paranque|2019|p=115}} ತನ್ನ ಅಣ್ಣ [[:en:Francis_II_of_France|2ನೆಯ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್]] 1560ರಲ್ಲಿ ತೀರಿಕೊಂಡಾಗ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ [[ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ|ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ]].{{sfn|Bryson|1999|p=109}} ಈತನನ್ನು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ [[ಕ್ಷಯ]] ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ತೊಂದರೆಗಳು ಪೀಡಿಸಿದುವು. ಇವನ ತಾಯಿ [[:en:Catherine_de'_Medici|ಕ್ಯಾದರಿನ್ ಮೆಡಿಚಿ]] ರಾಜ್ಯವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಂಡಳು.{{sfn|Knecht|1998|p=73}} [[:en:Maximilian_II,_Holy_Roman_Emperor|ಪವಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಸಮ್ರಾಟ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಿಲಿಯನನ]] ಮಗಳು [[:en:Elisabeth_of_Austria,_Queen_of_France|ಎಲಿಜ಼ಬೆತಳನ್ನು]] ಇವನು ವರಿಸಿದ (1570). [[:en:St._Bartholomew's_Day_massacre|ಬಾರ್ತೊಲೋಮ್ಯೂ ದಿನದ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ]] ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ [[:en:Huguenots|ಉಗುನಾಟ್‌ಗಳ]] ಭಾರಿ ಕೊಲೆಗೆ (1572) ಇವನ ತಾಯಿ ಕಾರಣಳಾದಳು. ಚಾರ್ಲ್ಸನಿಗೆ ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಆಸ್ಥೆಯಿರಲಿಲ್ಲ. [[ಬೇಟೆ|ಬೇಟೆಯಲ್ಲೂ]], ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲೂ ಅಭಿರುಚಿಯಿತ್ತು. ವಿವಾಹಿತ [[ಪತ್ನಿ|ಪತ್ನಿಯಲ್ಲಿ]] ಇವನಿಗೆ [[:en:Marie_Elisabeth_of_France|ಮೇರಿ ಎಲಿಜ಼ಬೆತ್]] ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಮಗಳಿದ್ದಳು.{{sfn|Cuerva|2021|p=168}}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ==
* {{cite EB1911|wstitle=Charles IX. (King of France)|volume=5|page=921}}
* {{Cite book |last=Paranque |first=Estelle |author-link=Estelle Paranque |url=https://books.google.com/books?id=9eWnDwAAQBAJ&amp;q=The+death+of+Charles+IX+Valois+:+an+assassin%27s+or+a+martyr%27s+blood+%3F+The+image+of+kingship+during+the+French+Wars+of+Religion |title=Remembering Queens and Kings of Early Modern England and France: Reputation, Reinterpretation, and Reincarnation |date=2019 |publisher=Springer |isbn=978-3030223441}}
* {{Cite book |last=Bryson |first=David |title=Queen Jeanne and the Promised Land: Dynasty, Homeland, Religion and Violence in Sixteenth-Century France |date=1999 |publisher=Brill}}
* {{Cite book |last=Knecht |first=R.J. |title=Catherine de Medici |url=https://archive.org/details/catherinedemedic0000knec |date=1998 |publisher=Longman}}
* {{Cite book |last=Cuerva |first=Rubén González |title=Maria of Austria, Holy Roman Empress (1528–1603): Dynastic Networker |date=2021 |publisher=Routledge}}


{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಾಲ್ರ್ಸ್‌ (ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ದೊರೆಗಳು)}}

[[ವರ್ಗ:ಅರಸರು]]
[[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]</text>
      <sha1>1kd88nl6ew2km6ooklbwhyu8heo6ju1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಹ್ಯೂಗೊ ಗ್ರೋಷಿಯಸ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187516</id>
    <revision>
      <id>1431728</id>
      <parentid>1430635</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T19:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 2 books for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20261010)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1431728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14494" sha1="8m9k9rqw7x6a9a9brwqvbp3u67cj4fu" xml:space="preserve">{{Infobox philosopher
| region            = [[Western philosophy]]
| era               = [[Renaissance philosophy]]
| image             = Michiel Jansz van Mierevelt - Hugo Grotius.jpg
| caption           = Portrait of Hugo Grotius&lt;br /&gt;by [[Michiel Jansz. van Mierevelt]], 1631
| name              =ಹ್ಯೂಗೊ ಗ್ರೋಷಿಯಸ್
| birth_name = Huig de Groot
| birth_date        = 10 April 1583
| birth_place       = [[Delft]], [[County of Holland]], [[Dutch Republic]]
| death_date        = 28 August 1645 (aged 62)
| death_place       = [[Rostock]], [[Mecklenburg]]
| school_tradition  = [[Natural law]], [[Renaissance humanism]]
| signature         = Hugo Grotius signature 1634.svg
| alma_mater        = [[Leiden University]]
| main_interests    = [[Philosophy of war]], [[international law]], [[political philosophy]]
| notable_ideas     = Theory of [[natural rights]], grounding [[just war]] principles in [[natural law]], [[governmental theory of atonement]]
| academic_advisors = [[Justus Lipsius]]
}}
'''ಹ್ಯೂಗೊ ಗ್ರೋಷಿಯಸ್ '''1583-1645. ಡಚ್ [[ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ]]ಜ್ಞ, [[ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕತೆ|ರಾಜತಂತ್ರ]] ನಿಪುಣ, [[ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನ|ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ]]ಜ್ಞ, [[ಕವಿ]], [[ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರ]]ವಿದ, [[ಇತಿಹಾಸ]]ಕಾರ. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಈತನ ಬರೆಹಗಳು ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ. 
==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ==
ಗ್ರೋಷಿಯಸ್ 1583ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 10ರಂದು ಡೆಲ್ಫ್ಟ್‍ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ. ತಂದೆ ಸುಸಂಸ್ಕ್ರತ; ಡೆಲ್ಫ್ಟ್‍ನ ಪೌರಾಧ್ಯಕ್ಷ (ಬರ್ಗೊಮಾಸ್ಟರ್) ಮತ್ತು ಲೈಡನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕ್ಯೂರೇಟರ್&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Nellen|first=Henk J. M.|title=Hugo Grotius: A Lifelong Struggle for Peace in Church and State, 1583 – 1645|url=https://archive.org/details/hugogrotiuslifel0000nell|publisher=BRILL|year=2014|isbn=978-90-04-27436-5|location=Leiden|page=[https://archive.org/details/hugogrotiuslifel0000nell/page/22 22]}}&lt;/ref&gt; . ಅವನಿಗೆ ಮಗನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿಯಿತ್ತು. ಡಂಭವಿಲ್ಲದೆ ವಿದ್ವತ್ತನ್ನೂ ಆಡಂಬರವಿಲ್ಲದ ಧರ್ಮದೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ ಗ್ರೋಷಿಯಸ್ ಸಂಪಾದಿಸಿಕೊಂಡ.
==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== 
15ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಷಿಯಾನೆಸ್ ಕ್ಯಾಪೆಲನ ವಿಶ್ವಕೋಶವನ್ನು ಈತ ಸಂಪಾದಿಸಿದ. ರಾಯಭಾರಿ ಓಲ್ಡೆನ್ ಬಾರ್ನೆವೆಲ್ಟನೊಂದಿಗೆ ಫ್ರಾನ್ಸಿಗೆ ಹೋದ. ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ದೊರೆ 4ನೆಯ ಹೆನ್ರಿ ಇವನನ್ನು ಹಾಲೆಂಡಿನ ಪವಾಡವೆಂದು ಹೊಗಳಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದ{{sfn|von Siebold|1847}} . ಆ ಕಾಲದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ಗ್ರೋಷಿಯಸ್ ಒಂದು ಪದ್ಯ ಬರೆದ. ಈತ ಹಾಲೆಂಡಿಗೆ ಮರಳುವಾಗ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇವನಿಗೆ ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲಾ ಪದವಿ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಹೇಗಿನಲ್ಲಿ ಇವನು ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯಾಯಾವಾದಿಯಾದ&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Korab-Karpowicz|first=W. Julian|title=A History of Political Philosophy: From Thucydides to Locke|url=https://archive.org/details/historyofpolitic0000unse_p7k9|publisher=Global Scholarly Publications|year=2010|isbn=978-1-59267-113-7|location=New York, NY|page=[https://archive.org/details/historyofpolitic0000unse_p7k9/page/223 223]}}&lt;/ref&gt;. ಸರ್ಕಾರದ ವರಿಷ್ಠರು ಇವನ ಗೆಳೆಯರಾದರು. 1601ರಲ್ಲಿ [[ಹಾಲೆಂಡ್ (Holland)|ಹಾಲೆಂಡ್]] ರಾಜ್ಯಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಲೇಖಕನಾಗಿ ಇವನ ನೇಮಕವಾಯಿತು. ಈತ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್|ಲ್ಯಾಟಿನಿ]]ನಲ್ಲಿ ಎರಡು [[ನಾಟಕ]]ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದನಲ್ಲದೆ ಸೋಲಿಯ ಆರಾಟಸನ ಸಾಹಿತ್ಯಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ.
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ==
1604ರಲ್ಲಿ [[ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ|ಡಚ್ ಈಸ್ಟ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]]ಯ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬ [[ಪೋರ್ಚುಗಲ್|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್]] [[ಹಡಗು|ನೌಕೆ]]ಯೊಂದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡ. ವ್ಯಾಪಾರನೌಕೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರ ನ್ಯಾಯಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ಬರೆಯಬೇಕೆಂದು ಕಂಪನಿ ಗ್ರೋಷಿಯಸನನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಂಡಿತು. 1608ರಲ್ಲಿ ಆತ ಈ ಬಗ್ಗೆ'' ಡಿ ಇಂಡಿಸ್'' ಎಂಬ ಒಂದು ವಿದ್ವತ್ಪ್ರಬಂಧ ಬರೆದ. ದೈವೇಚ್ಚೆಯಿಂದ ನಿಸರ್ಗ ದತ್ತವಾಗಿ ಬಂದಿರುವ ನಿಯಮಗಳು ನಾಲ್ಕು : 
* ರಾಷ್ಟ್ರವೇ ಆಗಲಿ, ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಆಗಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರ ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಬಾರದು, 
* ಇನ್ನೊಂದು ರಾಷ್ಟ್ರ ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು. 
* ಕೌಲುಗಳನ್ನೂ ಕರಾರುಗಳನ್ನೂ ಕಡೆಗಣಿಸಬಾರದು, 
* ಅಪಕೃತ್ಯ ಮಾಡಬಾರದು. 
ಈ ನಾಲ್ಕು ನಿಯಮಗಳನ್ನೂ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕು. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೇ ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೇ ಯುದ್ದ ಅಥವಾ ಖಾಸಗಿ ಮೊಕ್ಕದ್ದಮೆಯ ಮೂಲಕ ಇವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಬೇಕು. ಡಚ್ಚರು ವ್ಯಾಪಾರೋದ್ದೇಶದಿಂದ ವಿಶಾಲ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸಿಗೆ ಯಾನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ ತಮಗೆ ಆದ ನಷ್ಟವನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವ್ಯಾಪಾರ ನೌಕೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದು ತಪ್ಪಲ್ಲ-ಎಂದು ಈತ ವಾದಿಸಿದ್ದ. ಮುಂದೆ ಈ ನಿಯಮಗಳನ್ನೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಇಡೀ ಮಾನವತೆಯ ನ್ಯಾಯವನ್ನು- ಖಾಸಗಿ, ದಂಡೀಯ ಸಂವೈಧಾನಿಕ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಕುರಿತ ಗ್ರಂಥವೊಂದನ್ನು ಬರೆದ, ಇದು ತುಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.ಇದರಿಂದ ಇವನನ್ನು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾನೂನುಗಳ ತಂದೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;britannica_Hugo-Grotius&quot;&gt;{{Cite web |title=Hugo Grotius Dutch statesman and scholar |url=https://www.britannica.com/biography/Hugo-Grotius |access-date=2023-04-21 |website=www.britannica.com |language=en}}&lt;/ref&gt; 1607ರಲ್ಲಿ ಈತ ಹಾಲೆಂಡ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮಹಾ ನ್ಯಾಯವಾದಿಯಾಗಿ ನೇಮಕವಾದ. ಮರುವರ್ಷ ಇವನು ಮೇರಿಯ ವಾನ್ ರೀಜರ್ಸ್‍ಬರ್ಕಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ..{{sfn|Miller|2014|p=2}}
1613ರಲ್ಲಿ ರಾಟರ್ಡಾಮಿನ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಮತೀಯ ಕಲಹಗಳು ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಓಲ್ಡೆನ್‍ಬಾರ್ನೆವೆಲ್ಟ್ ಒಂದು ಪಕ್ಷದ ಪರವಾಗಿದ್ದ. ಗ್ರೋಷಿಯಸ್ ತನ್ನ ಲೇಖನಗಳ ಮೂಲಕ ಅವನಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ. ಈ ಕಲಹಗಳು ಕೇವಲ ಮತೀಯವಾಗಿಲ್ಲದೆ ರಾಜಕೀಯ ಬಣ್ಣವನ್ನೂ ತಳೆದಿದ್ದುದರಿಂದ 1618ರಲ್ಲಿ ಓಲ್ಡೆನ್‍ಬಾರ್ನೆವೆಲ್ಟನೂ ಗ್ರೋಷಿಯಸನೂ ದಸ್ತಗಿರಿಯಾದರು. ಓಲ್ಡನ್‍ಬಾರ್ನೆವೆಲ್ಟ್ ಮರಣ ದಂಡನೆಗೂ ಗ್ರೋಷಿಯಸ್ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೂ ಗುರಿಯಾದರು.{{sfn|Israel|1995}} ಪುಸ್ತಕ ಹಾಗೂ ಬಟ್ಟೆ ತುಂಬುವ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿ ಇವನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ. ಇವನ ಬದಲು ಇವನ ಹೆಂಡತಿ ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಳು. ಗ್ರೋಷಿಯಸ್ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್|ಪ್ಯಾರಿಸಿ]]ನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದ (1621). 13ನೆಯ ಲೂಯಿ ಇವನಿಗೆ ಪೆನ್ಷನ್ ನೀಡಿದ.{{sfn | Miller | 2014 | p = 4}}  ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರ ಇದು ನಿಂತುಹೋಯಿತು. ಇವನು ಹಿಂದೆಯೇ ಬರೆದು ಮುಗಿಸಿ ಆಗ್ಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಗ್ರಂಥ ''ಡಿ ಜ್ಯೂರೆ ಬೆಲ್ಲಿ ಅಕ್ ಪಾಸಿಸ್''   1625ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಇವನ ಕೀರ್ತಿ ಬೆಳೆಯಿತು. [[ಸ್ವೀಡನ್|ಸ್ವೀಡನಿ]]ನ ದೊರೆ ಹಾಗೂ ರಾಣಿ ಇವನನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ ರಾಜಾಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು (1634). ಗ್ರೋಷಿಯಸ್ 1645ರ ವರೆಗೂ ಈ ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದು [[ಸ್ಟಾಕ್ಹೋಮ್|ಸ್ಟಾಕೋಂ]]ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ. ಅಲ್ಲಿಯ ರಾಜಾಸ್ಥಾನದ ವಾತಾವರಣ ಬದಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇವನಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಗತ ದೊರಕಲಿಲ್ಲ. 
==ಅಂತ್ಯ==
ಗ್ರೋಷಿಯಸ್ ಹಾಲೆಂಡಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಸ್ಟಾಕ್‍ನಲ್ಲಿ 1645ರ ಆಗಸ್ಟ್ 29 ರಂದು, ಇವನ ಹಡುಗು ಬಂಡೆಗೆ ಬಡಿಯಿತು ; ಗ್ರೋಷಿಯಸ್ ತೀರಿಕೊಂಡ.&lt;ref&gt;{{cite EB1911|wstitle=Delft|volume= 07 |page= 954 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Spuyman|first=Ceren|date=2019-12-10|title=Hugo de Groot: one of the greatest Dutch thinkers of all time|url=https://dutchreview.com/culture/history/hugo-de-groot-history/|access-date=2020-08-28|website=DutchReview|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
{{Commons category|Hugo Grotius}}
{{Wikiquote|Hugo Grotius}}
{{wikisource|works=or}}
'''Collections'''
* {{Gutenberg author |id=5744| name=Hugo Grotius}}
* {{Internet Archive author |search=( (Hugo OR Huig) AND (Grotius OR Groot) )}}
* {{Librivox author |id=8308}}
* {{PRDL|952}}
* [http://picarta.pica.nl/xslt/DB=3.11/TTL=1/REL?PPN=068407017 Works by Hugo Grotius] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220114154015/http://picarta.pica.nl/xslt/DB=3.11/TTL=1/REL?PPN=068407017 |date=14 January 2022 }} in [http://picarta.pica.nl Short Title Catalogue Netherlands (STCN)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200531043354/http://picarta.pica.nl/xslt/login/LNG=NE/COOKIE/REQUEST?DB=2.41&amp;REDIRECT=http%3A%2F%2Fpicarta.pica.nl%2Fxslt%2F |date=31 May 2020 }}

'''Individual works by Grotius'''
* [http://www.constitution.org/gro/djbp.htm ''On the Laws of War and Peace'' (abridged)]
* [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b86069579.r=Hugo+Grotius.langEN ''On the Laws of War and Peace'' (Latin, first edition 1625)]
* [http://hdl.handle.net/1887/4549 ''Logicarum disputationum quarta de postpraedicamentis'']; disputation, aged 14, at Leiden University
* [http://hdl.handle.net/1887/4550 ''Physicarum disputationum septima de infinito, loco et vacuo'']; disputation, aged 14, at Leiden University

'''Other'''
* [https://www.peacepalacelibrary.nl/collection/special-collections/grotius-collection/ Extensive catalogue of Grotius' writings at the Peace Palace Library, The Hague.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210503123400/https://www.peacepalacelibrary.nl/collection/special-collections/grotius-collection/ |date=3 May 2021 }} Unfortunately, this links leads to: &quot;Forbidden. You don't have permission to access /files/Grotius_Collection.pdf on this server.&quot;
* [http://emlo.bodleian.ox.ac.uk/blog/?catalogue=hugo-de-groot The Correspondence of Hugo de Groot (Grotius)] in [http://emlo.bodleian.ox.ac.uk/home EMLO]
* {{cite IEP |url-id=grotius |title=Hugo Grotius |last=Blom |first=Andrew}}
* {{cite SEP |url-id=grotius |title=Hugo Grotius |last=Miller |first=Jon}}
* [http://www.azquotes.com/author/23838-Hugo_Grotius/ Hugo Grotius' Quotes]
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗ್ರೋಷಿಯಸ್, ಹ್ಯೂಗೊ}}

[[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]]
[[ವರ್ಗ:ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]]</text>
      <sha1>8m9k9rqw7x6a9a9brwqvbp3u67cj4fu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ X</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187522</id>
    <revision>
      <id>1431727</id>
      <parentid>1430722</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T19:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ]] (20261010)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>1431727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3186" sha1="cmixl7frxvnsuqjusqy187t4ztfrmzc" xml:space="preserve">[[File:Carlos_X_de_Francia_(François_Gérard).jpg|thumb|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ X ನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ಭಾವಚಿತ್ರ (೧೮೨೫)]]

'''ಚಾರ್ಲ್ಸ್ X''' 1824-30ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸಿನ]] [[ಅರಸ|ದೊರೆಯಾಗಿದ್ದ]]. ಈತ [[:en:Louis_XV|15ನೆಯ ಲೂಯಿಯ]] ಮೊಮ್ಮಗ. ಈತನ ಜನನ 1757ರಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ಈತ [[:en:Count_of_Artois|ಆರ್ಟ್ವಾದ ಕೌಂಟ್]] ಆಗಿದ್ದ. ತಾರುಣ್ಯದಲ್ಲಿ [[:en:French_Army|ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ]] ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ|ಕ್ರಾಂತಿಯಾದಾಗ]] ದೇಶಭ್ರಷ್ಟರಾದ ಶ್ರೀಮಂತರೊಂದಿಗೆ ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ರಾಜಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲಗಳಿಸಲು [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲೆಲ್ಲ]] ಸಂಚರಿಸಿದ. [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಬೋನಪಾರ್ತ್|ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನ]] ಪತನಾನಂತರ ಫ್ರಾನ್ಸಿಗೆ ಮರಳಿ,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Nagel |first=Susan |title=Marie Thérèse: Child of Terror |date=18 March 2008 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=978-1-5969-1057-7 |page=65 |oclc=177826440 |ol=12443706M}}&lt;/ref&gt; ತನ್ನ [[ಸೋದರ]] [[:en:Louis_XVIII|18ನೆಯ ಲೂಯಿಯ]] ಆಡಳಿತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ರಾಜಪಕ್ಷದ [[ನಾಯಕತ್ವ|ನಾಯಕನಾಗಿದ್ದ]]; ಲೂಯಿಯ ನಿಧನಾನಂತರ [[ಸಿಂಹಾಸನ|ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಿದನಾದರೂ]] ಶೀಘ್ರವೇ ಇವನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. 1789ರ ಕ್ರಾಂತಿ ನಡೆಯಲೇ ಇಲ್ಲವೇನೋ ಎನ್ನುವಂತೆ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ ಆಳಲು ಯತ್ನಿಸಿ. 1830ರ [[ಜುಲೈ ಕ್ರಾಂತಿ|ಜುಲೈ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ]] ಪದಚ್ಯುತನಾದ. [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ]] ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿ 1836ರಲ್ಲಿ ತೀರಿಕೊಂಡ.&lt;ref name=&quot;perilouscrown&quot;&gt;{{Cite book |last=Price |first=Munro |author-link=Munro Price |title=The Perilous Crown: France between Revolutions |year=2007 |url=https://archive.org/details/perilouscrownfra0000pric |publisher=Macmillan |pages=[https://archive.org/details/perilouscrownfra0000pric/page/185 185]–187}}&lt;/ref&gt; ಈತ [[:en:House_of_Bourbon|ಬೂರ್ಬೊ ವಂಶದ]] ಕೊನೆಯ ದೊರೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}


{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಾಲ್ರ್ಸ್‌ (ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ದೊರೆಗಳು)}}

[[ವರ್ಗ:ಅರಸರು]]
[[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]</text>
      <sha1>cmixl7frxvnsuqjusqy187t4ztfrmzc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜಿಯುಝೈಗೌ ಕಣಿವೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187651</id>
    <revision>
      <id>1431717</id>
      <timestamp>2026-10-10T16:04:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reema Jalihal</username>
        <id>87461</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: {| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;&quot; |+ style=&quot;font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;&quot; | ಜಿಯುಝೈಗೌ ಕಣಿವೆ&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(九寨沟)&lt;/small&gt; |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em;&quot; | [[File:九寨溝-五花海 Jiuzhaigou Five Flower Lake.jpg|250px]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;ಪಂಚಪುಷ್...</comment>
      <origin>1431717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13508" sha1="k7e3lrytyogrhximj31yw8dre1nte0t" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;&quot;
|+ style=&quot;font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;&quot; | ಜಿಯುಝೈಗೌ ಕಣಿವೆ&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(九寨沟)&lt;/small&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:0.4em;&quot; | [[File:九寨溝-五花海 Jiuzhaigou Five Flower Lake.jpg|250px]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;ಪಂಚಪುಷ್ಪ ಸರೋವರ&lt;/small&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು
| style=&quot;padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | Jiuzhaigou Valley Scenic and Historic Interest Area
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ಸ್ಥಳ
| style=&quot;padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ಸಿಚುವಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಚೀನಾ
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ಮಾನದಂಡ
| style=&quot;padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ನೈಸರ್ಗಿಕ: (vii)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರ್ಪಡೆ
| style=&quot;padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ೧೯೯೨
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ವಿಸ್ತೀರ್ಣ
| style=&quot;padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ೭೨,೦೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ (ಬಫರ್ ವಲಯ: ೬೦,೦೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್)
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ದೇಶ
| style=&quot;padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;&quot; | ಚೀನಾ
|}
'''ಜಿಯುಝೈಗೌ ಕಣಿವೆ''' ಚೀನಾದ ಉತ್ತರ ಸಿಚುವಾನ್‌ನ ಮಿನ್ಶಾನ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ. ತಿಳಿ ನೀಲಿ, ಹಸಿರು ಮತ್ತು ನೇರಳೆ ಛಾಯೆಯ ಸರೋವರಗಳು, ಜಲಪಾತಗಳು ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲು ದಂಡೆಗಳು ಇದರ ವಿಶೇಷ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;&gt;{{cite web |title=Jiuzhaigou Valley Scenic and Historic Interest Area |url=https://whc.unesco.org/en/list/637/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt;

== ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಭೂಗೋಳ ==
&quot;ಜಿಯುಝೈಗೌ&quot; ಎಂದರೆ &quot;ಒಂಬತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳ ಕಣಿವೆ&quot;.&lt;ref name=&quot;geographyworlds&quot;&gt;{{cite web |title=Jiuzhaigou Valley UNESCO World Heritage: Geography &amp; Facts |url=https://geographyworlds.com/blog/jiuzhaigou-valley-unesco-world-heritage/ |website=Geography Worlds |access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; ರೀಝೆ, ಝೆಚಾವಾ ಮತ್ತು ಶುಝೆಂಗ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಕಣಿವೆಗಳು ಸೇರಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ &quot;ವೈ&quot; ಆಕಾರ ಮೂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;geographyworlds&quot;/&gt; ಕಣಿವೆ ಆಬಾ ಟಿಬೆಟನ್ ಮತ್ತು ಕಿಯಾಂಗ್ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿದ್ದು, ಚೆಂಗ್ಡುವಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೫೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;chinaculturetour&quot;&gt;{{cite web |title=Jiuzhaigou (Nine Villages) Valley Natural Reserve Trip Guide |url=https://www.chinaculturetour.com/jiuzhaigou-valley/index.htm |website=China Culture Tour |access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; ಇಲ್ಲಿನ ಎತ್ತರ ಸುಮಾರು ೨,೦೦೦ ಮೀಟರ್‌ನಿಂದ ೪,೫೦೦ ಮೀಟರ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.&lt;ref name=&quot;jiuzhai&quot;&gt;{{cite web |title=Jiuzhai Valley National Park |url=https://en.jiuzhai.com/ |website=Jiuzhai Valley National Park |access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; ಯುನೆಸ್ಕೋ ಇದನ್ನು ಆಲ್ಪೈನ್ ಕಾರ್ಸ್ಟ್ ಜಲವಿಜ್ಞಾನದ &quot;ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ&quot; ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt;

== ಸರೋವರಗಳು ==
[[File:Long Lake Jiuzhaigou.jpg|thumb|ಉದ್ದ ಸರೋವರ]]
ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸರೋವರಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;chinaculturetour&quot;/&gt; ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಪದರ, ಪಾಚಿ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಆಳದ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಅವು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣ ತಾಳುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;geographyworlds&quot;/&gt; ಪಂಚಪುಷ್ಪ ಸರೋವರ ೨,೪೭೨ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು ಸುಮಾರು ೫ ಮೀಟರ್ ಆಳವಿದೆ; ಉದ್ದ ಸರೋವರ ೩,೦೬೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಣಿವೆಯ ಅತಿ ಎತ್ತರ, ಅತಿ ಅಗಲ ಮತ್ತು ಅತಿ ಆಳದ ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಕನ್ನಡಿ ಸರೋವರ ೨,೩೯೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;chinaculturetour&quot;/&gt; ಚಳಿಗಾಲದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಉದ್ದ ಸರೋವರದ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆ ಸುಮಾರು ೬೦ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ದಪ್ಪವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;chinaculturetour&quot;/&gt; ಪಾಂಡಾ ಸರೋವರ ೨,೫೮೭ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು ೧೪ ಮೀಟರ್ ಆಳವಿದೆ; ಅದರ ಜಲಪಾತ ೮೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ. ಬಾಣದ ಬಿದಿರು ಸರೋವರ ೨,೬೧೮ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಜಾಂಗ್ ಯಿಮೌ ಅವರ &quot;ಹೀರೋ&quot; ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;chinaculturetour&quot;/&gt;

[[File:Mirror Lake, Jiuzhaigou Valley 6.jpg|thumb|left|ಕನ್ನಡಿ ಸರೋವರ]]

== ಜಲಪಾತಗಳು ==
[[File:1 nuorilang jiuzhaigou 2023.jpg|thumb|ನುವೊರಿಲಾಂಗ್ ಜಲಪಾತ]]
ನುವೊರಿಲಾಂಗ್ ಜಲಪಾತ ಸುಮಾರು ೩೦೦ ಮೀಟರ್ ಅಗಲ ಮತ್ತು ೨೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ಕಣಿವೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜಲಪಾತ.&lt;ref name=&quot;chinaculturetour&quot;/&gt; ಮುತ್ತಿನ ದಂಡೆ ಜಲಪಾತ ೨,೪೩೩ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಮೀಟರ್ ಅಗಲದ ಟ್ರಾವರ್ಟೈನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;chinaculturetour&quot;/&gt; ಇವು ಕಣಿವೆಯ ಅತಿ ಅಗಲವಾದ ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref name=&quot;internationalparks&quot;&gt;{{cite web |title=Jiuzhaigou, China: Ratings &amp; Visitor Guide |url=https://www.internationalparks.org/china/Jiuzhaigou |website=International Parks |access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹುಹಂತದ ಜಲಪಾತಗಳು ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ಕೊಳವೆಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;geographyworlds&quot;/&gt;

[[File:1 jiuzhaigou valley pearl shoals waterfall 2011.jpg|thumb|left|ಮುತ್ತಿನ ದಂಡೆ ಜಲಪಾತ]]

== ಟಿಬೆಟನ್ ಗ್ರಾಮಗಳು ==
ಇಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಟಿಬೆಟನ್ ಗ್ರಾಮಗಳಿದ್ದು, ನಿವಾಸಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ಸಾವಿರ.&lt;ref name=&quot;jiuzhai&quot;/&gt; ಹೆಯೆ, ಶುಝೆಂಗ್ ಮತ್ತು ಝೆಚಾವಾ ಈ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref name=&quot;chinaculturetour&quot;/&gt; ಅವರ ಮೂಲ ಧರ್ಮ ಬಾನ್; ಏಳನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಟಿಬೆಟನ್ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;jiuzhai&quot;/&gt; ನೀಲಿ, ಬಿಳಿ, ಕೆಂಪು, ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಧ್ವಜಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಒಂದೊಂದು ಪಂಚಭೂತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ.&lt;ref name=&quot;jiuzhai&quot;/&gt; ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುವಾಗ ಆರು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೮೦೦ ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt;

== ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ==
ಆಲ್ಪೈನ್ ಶಿಖರಗಳ ಕೆಳಗೆ ಶಂಕುಪರ್ಣ ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಕಾಡುಗಳು ಹಲವು ಅರಣ್ಯ ಪರಿಸರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಸುಮಾರು ೧೪೦ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳೊಂದಿಗೆ ದೈತ್ಯ ಪಾಂಡಾ ಮತ್ತು ಸಿಚುವಾನ್ ಟಾಕಿನ್‌ನಂಥ ಅಪಾಯದಂಚಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ; ಪಾಂಡಾ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;geographyworlds&quot;/&gt; ಚಿನ್ನದ ಮೂಗುಮುರುಕ ಮಂಗ, ಕೆಂಪು ಪಾಂಡಾ, ಮೋಡದ ಚಿರತೆ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯನ್ ಕಪ್ಪು ಕರಡಿಯೂ ಇಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref name=&quot;internationalparks&quot;/&gt; ೭೪ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ೧೮ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;chinaculturetour&quot;/&gt;

== ೨೦೧೭ರ ಭೂಕಂಪ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ==
೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ ೭.೦ ತೀವ್ರತೆಯ ಭೂಕಂಪ ಇಲ್ಲಿ ಹಾನಿ ಮಾಡಿತು; ಕೆಲವು ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳ ರೂಪ ಬದಲಾಯಿತು; ನುವೊರಿಲಾಂಗ್ ಜಲಪಾತಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ಹಾನಿಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;geographyworlds&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;chinaculturetour&quot;/&gt; ಆದರೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಉಳಿದವು; ವ್ಯಾಪಕ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ ಉದ್ಯಾನ ಪುನಃ ತೆರೆಯಿತು.&lt;ref name=&quot;internationalparks&quot;/&gt; ಭೂಕಂಪಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ಸುಮಾರು ೫೦ ಲಕ್ಷ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು; ಈಗ ದೈನಂದಿನ ಮಿತಿ ಮತ್ತು ಮುಂಗಡ ಕಾಯ್ದಿರಿಸುವಿಕೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;geographyworlds&quot;/&gt; ಹಸಿರು ಬಸ್ ಮತ್ತು ಎತ್ತರಿಸಿದ ಮರದ ಹಾದಿಗಳು ಪರಿಸರ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ; ಉದ್ಯಾನದೊಳಗೆ ಶಿಬಿರ ಹೂಡುವುದು ನಿಷೇಧ.&lt;ref name=&quot;geographyworlds&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;internationalparks&quot;/&gt;

== ಭೇಟಿ ==
ಅಕ್ಟೋಬರ್–ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಡು ಕೆಂಪು, ಕಿತ್ತಳೆ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣ ತಾಳುವುದರಿಂದ ಶರತ್ಕಾಲ ಭೇಟಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಕಾಲ.&lt;ref name=&quot;geographyworlds&quot;/&gt; ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧–೭ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನದ ವಾರದಲ್ಲಿ ಜನಜಂಗುಳಿ ಹೆಚ್ಚು.&lt;ref name=&quot;chinaculturetour&quot;/&gt; ಜಿಯುಹುವಾಂಗ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಕಣಿವೆಯಿಂದ ಸುಮಾರು ೮೮ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ; ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದಿರಿಸಬೇಕು.&lt;ref name=&quot;chinaculturetour&quot;/&gt;

== ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಹತ್ವ ==
ಇದು ೭೨,೦೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬಫರ್ ವಲಯ ೬೦,೦೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್. ಸರೋವರ, ಜಲಪಾತ ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಾನದಂಡ (vii) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt; ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;unesco&quot;/&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>k7e3lrytyogrhximj31yw8dre1nte0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮುಂಡಾ ಜನರು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187652</id>
    <revision>
      <id>1431718</id>
      <timestamp>2026-10-10T16:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reema Jalihal</username>
        <id>87461</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: {{short description|ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಂಡಾರಿ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ}} '''ಮುಂಡಾ ಜನರು''' ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇವರ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಮುಂಡಾರಿ; ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೋ...</comment>
      <origin>1431718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10774" sha1="mowllm1odkevyvchgjrs7o3ah3cyxlg" xml:space="preserve">{{short description|ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಂಡಾರಿ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ}}
'''ಮುಂಡಾ ಜನರು''' ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇವರ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಮುಂಡಾರಿ; ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬದ [[ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆ|ಮುಂಡಾ]] ಶಾಖೆಗೆ ಸೇರಿದೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;&gt;{{Cite web|last=Lodrick|first=D. O.|title=Mundas|work=Worldmark Encyclopedia of Cultures and Daily Life|publisher=Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/mundas|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; ಇಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಂಡಾಗಳು [[ಝಾರ್ಖಂಡ್]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸರ್ಹುಲ್, ಮಾಗೆ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಸೋಹರಾಯ್ ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳು; ಜದೂರ್ ನೃತ್ಯ–ಗೀತೆಗಳು ಇವರ ಜಾನಪದ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗ. [[ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ]] ಈ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಯಕ.

[[File:रेल चलाव डाइबर बाबु किन मुण्डारी जदुर गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಮುಂಡಾರಿ ಜದೂರ್ ಹಾಡು]]

== ಹೆಸರು ಮತ್ತು ವಾಸಸ್ಥಳ ==
&quot;ಮುಂಡಾ&quot; ಎಂದರೆ &quot;ಹಳ್ಳಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ&quot; ಎಂದು ಅರ್ಥ; ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಮೂಲತಃ ಹೊರಗಿನವರು ಕೊಟ್ಟದ್ದು. ಮುಂಡಾಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು &quot;ಹೋರ್-ಓನ್&quot; (Hor-on) ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt; ಅವರು ಛೋಟಾನಾಗಪುರದ [[ರಾಂಚಿ]] ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶದ ನಿವಾಸಿಗಳು. ೨೦೦೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೦,೪೮,೮೮೬ ಮುಂಡಾಗಳಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt; ಬಿಹಾರ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಒಡಿಶಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುರದಲ್ಲೂ ಇವರ ಸಣ್ಣ ಸಮುದಾಯಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;tri&quot;&gt;{{Cite web|title=Munda|publisher=Dr. Ramdayal Munda Tribal Welfare Research Institute, Jharkhand|url=https://www.trijharkhand.in/en/munda|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;

== ಭಾಷೆ ==
ಮುಂಡಾರಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಲಿಖಿತ ಲಿಪಿ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಈಗ ರೋಮನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವಾಗ ಅನೇಕರು ಹಿಂದಿ ಅಥವಾ [[ಸಾದ್ರಿ ಭಾಷೆ|ಸಾದ್ರಿ]]ಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;

== ಜೀವನೋಪಾಯ ==
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಂಡಾಗಳು ಈಗ ಶಾಶ್ವತ ಒದ್ದೆ [[ಭತ್ತ]]ದ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಹಿಂದೆ ಅವರು ಸ್ಥಳಾಂತರ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹ ಪೂರಕ ಕಸುಬುಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವ ಕುಗ್ಗುತ್ತಿದೆ. ಅನೇಕರು ಕೃಷಿ ಕೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ಅಥವಾ ಗಣಿ–ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;

== ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ==
ಮುಂಡಾಗಳು &quot;ಕಿಲಿ&quot; (kili) ಎಂಬ ಟೋಟೆಮ್ ಕುಲಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡವಾಗಿದ್ದಾರೆ; ನಾಗ್ (ಹಾವು) ಮತ್ತು ಬಾಘ್ (ಹುಲಿ) ಇಂತಹ ಕಿಲಿಗಳು. ಇವರು ಬುಡಕಟ್ಟಿನೊಳಗೇ ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಕುಲದ ಹೊರಗೆ ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ; ಏಕಪತ್ನಿತ್ವ ಸಾಮಾನ್ಯ, ವಧುದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt; ಹಳ್ಳಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪೂಜಾರಿಯನ್ನು &quot;ಪಹಾನ್&quot; ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆತ ಹಳ್ಳಿಯ ಪವಿತ್ರ ತೋಪಿನಲ್ಲಿ (ಸರ್ನಾ) ಪೂಜೆ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt; ಹಲವು ಹಳ್ಳಿಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ &quot;ಮಾಂಕಿ&quot; ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿರುವ &quot;ಮುಂಡಾ–ಮಾಂಕಿ&quot; ಪದ್ಧತಿ ಹಿಂದೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;roy&quot;&gt;{{Cite book|last=Roy|first=Sarat Chandra|title=The Mundas and Their Country|publisher=Asia Publishing House|year=1912|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.125201/2015.125201.The-Mundas-And-Their-Country_djvu.txt}}&lt;/ref&gt;

== ನಂಬಿಕೆ ==
ಮುಂಡಾಗಳ ಧರ್ಮ ಮೂಲತಃ ಪ್ರಕೃತಿ–ಆತ್ಮ ಆರಾಧನೆ. ಸಿಂಗ್ ಬೊಂಗಾ (Sing Bonga) ಇವರ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ದೇವರು; ಹಳ್ಳಿಯ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಯ ದೇವತೆಗಳಾದ ಪೂರ್ವಜರ ಆತ್ಮಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt; ಸಿಂಗ್ ಬೊಂಗಾನನ್ನು ಮುಂಡಾಗಳ &quot;ಸೂರ್ಯ ದೇವರು ಅಥವಾ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ದೇವತೆ&quot; ಎಂದು ರಾಯ್ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;roy&quot;/&gt; ೨೦೦೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು ೭೩% ಮುಂಡಾಗಳು ಹಿಂದೂಗಳು, ೧೭% ಕ್ರೈಸ್ತರು ಮತ್ತು ೧೦% ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧಕರು ಎಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;

== ಹಬ್ಬಗಳು ==
* '''ಮಾಗೆ (Mage/Magh Porob)''': ಜನವರಿಯ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು, ಚಳಿಗಾಲದ ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಹಬ್ಬ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;
* '''ಫಾಗು (Phagu)''': ಫೆಬ್ರವರಿ–ಮಾರ್ಚ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಹೋಳಿ]]ಯ ಜೊತೆಗೇ ಬರುವ ಈ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣ ಎರಚುವಿಕೆ ಇರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;khunti&quot;&gt;{{Cite web|title=Culture &amp; Heritage|publisher=Khunti District, Government of Jharkhand (khunti.nic.in)|url=https://khunti.nic.in/culture-heritage/|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;
* '''ಸರ್ಹುಲ್ (Sarhul)''': ಸಾಲ್ ಮರಗಳು ಹೂಬಿಡುವ ವಸಂತದಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚ್–ಏಪ್ರಿಲ್) ಆಚರಿಸುವ &quot;ಹೂವಿನ ಹಬ್ಬ&quot;; ಸಾಲ್ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸರ್ನಾಕ್ಕೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;khunti&quot;/&gt;
* '''ಕರ್ಮ (Karma)''': ಆಗಸ್ಟ್–ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ ಹಬ್ಬ; ಕಾಡಿನಿಂದ ತಂದ ಕರಮ್ ಗಿಡವನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಅಕ್ಕಿ ಬಿಯರ್ ಕುಡಿದು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;khunti&quot;/&gt; ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ [[ಕರ್ಮ ನೃತ್ಯ]] ನೋಡಿ.
* '''ಸೋಹರಾಯ್ (Sohorai)''': ಅಕ್ಟೋಬರ್–ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ, ಮರುದಿನ ಜಾನುವಾರು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ತೊಳೆಯುವ ಹಬ್ಬ.&lt;ref name=&quot;khunti&quot;/&gt; [[ಸೋಹರಾಯ್]] ಲೇಖನ ನೋಡಿ.

== ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ==
ಮುಂಡಾರಿಯಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ &quot;ದುರಾಂಗ್&quot; (durang) ಮತ್ತು ಹಾಡಿಗೆ &quot;ಸುಸುನ್&quot; (susun) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಜದೂರ್ (Jadur), ಕರಮ್ ಸುಸುನ್ ಮತ್ತು ಮಾಗೆ ಸುಸುನ್ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ–ಗೀತೆಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು; ನಗಾರೆ ಪ್ರಮುಖ ವಾದ್ಯ.&lt;ref name=&quot;tri&quot;/&gt; ಕರಮ್ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಗಾರರು ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ನಿಂತು ಕೇಂದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಬಾಗುತ್ತಾ ಮಾಡುವ ಲಹ್ಸುವಾ (Lahsua) ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಡೋಲು, ಡಫ್, ತಂತಿವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬಿದಿರಿನ ಕೊಳಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;

[[File:सोना नेकान दिसुम मुण्डा मुण्डारी जदुर गीत.webm|thumb|ಮುಂಡಾರಿ ಜದೂರ್ ಹಾಡು]]

== ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ವಿವಾಹ ಗೀತೆಗಳು ==
ಮುಂಡಾಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಒಂದು ವಾರದ ಉತ್ಸವ; &quot;ಲೋಟಾ–ಪಾನಿ&quot; ಸಮಾರಂಭದಿಂದ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ, ವಧುವಿನ ಪಿತೃ ಸಂಬಂಧಿಗಳಿಗೆ &quot;ದಾಲಿ ತಕ್ಕಾ&quot; ಉಡುಗೊರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮದುವೆಗೆ ಮೊದಲು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ವಿಧವಾ ವಿವಾಹ ಸಾಮಾನ್ಯ.&lt;ref name=&quot;tri&quot;/&gt; ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಘಾಸಿ ಸಂಗೀತಗಾರರು ವಾದ್ಯ ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;


== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* [[ಅಸುರ್ ಬುಡಕಟ್ಟು]]
* [[ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆ]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

== ಹೊರ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [[:commons:Category:DDIOC 2026|ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ DDIOC ೨೦೨೬ ಮಾಧ್ಯಮ]]</text>
      <sha1>mowllm1odkevyvchgjrs7o3ah3cyxlg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431719</id>
      <parentid>1431718</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T16:13:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reema Jalihal</username>
        <id>87461</id>
      </contributor>
      <origin>1431719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11117" sha1="04xs7ggxb44eczmsh5o5aspt8s8zc40" xml:space="preserve">{{short description|ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಂಡಾರಿ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ}}
'''ಮುಂಡಾ ಜನರು''' ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇವರ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಮುಂಡಾರಿ; ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬದ [[ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆ|ಮುಂಡಾ]] ಶಾಖೆಗೆ ಸೇರಿದೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;&gt;{{Cite web|last=Lodrick|first=D. O.|title=Mundas|work=Worldmark Encyclopedia of Cultures and Daily Life|publisher=Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/mundas|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; ಇಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಂಡಾಗಳು [[ಝಾರ್ಖಂಡ್]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸರ್ಹುಲ್, ಮಾಗೆ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಸೋಹರಾಯ್ ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳು; ಜದೂರ್ ನೃತ್ಯ–ಗೀತೆಗಳು ಇವರ ಜಾನಪದ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗ. [[ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ]] ಈ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಯಕ.

[[File:रेल चलाव डाइबर बाबु किन मुण्डारी जदुर गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಮುಂಡಾರಿ ಜದೂರ್ ಹಾಡು]]

== ಹೆಸರು ಮತ್ತು ವಾಸಸ್ಥಳ ==
&quot;ಮುಂಡಾ&quot; ಎಂದರೆ &quot;ಹಳ್ಳಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ&quot; ಎಂದು ಅರ್ಥ; ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಮೂಲತಃ ಹೊರಗಿನವರು ಕೊಟ್ಟದ್ದು. ಮುಂಡಾಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು &quot;ಹೋರ್-ಓನ್&quot; (Hor-on) ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt; ಅವರು ಛೋಟಾನಾಗಪುರದ [[ರಾಂಚಿ]] ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶದ ನಿವಾಸಿಗಳು. ೨೦೦೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೦,೪೮,೮೮೬ ಮುಂಡಾಗಳಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt; ಬಿಹಾರ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಒಡಿಶಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುರದಲ್ಲೂ ಇವರ ಸಣ್ಣ ಸಮುದಾಯಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;tri&quot;&gt;{{Cite web|title=Munda|publisher=Dr. Ramdayal Munda Tribal Welfare Research Institute, Jharkhand|url=https://www.trijharkhand.in/en/munda|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;

== ಭಾಷೆ ==
ಮುಂಡಾರಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಲಿಖಿತ ಲಿಪಿ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಈಗ ರೋಮನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವಾಗ ಅನೇಕರು ಹಿಂದಿ ಅಥವಾ [[ಸಾದ್ರಿ ಭಾಷೆ|ಸಾದ್ರಿ]]ಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;

== ಜೀವನೋಪಾಯ ==
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಂಡಾಗಳು ಈಗ ಶಾಶ್ವತ ಒದ್ದೆ [[ಭತ್ತ]]ದ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಹಿಂದೆ ಅವರು ಸ್ಥಳಾಂತರ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹ ಪೂರಕ ಕಸುಬುಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವ ಕುಗ್ಗುತ್ತಿದೆ. ಅನೇಕರು ಕೃಷಿ ಕೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ಅಥವಾ ಗಣಿ–ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;

== ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ==
ಮುಂಡಾಗಳು &quot;ಕಿಲಿ&quot; (kili) ಎಂಬ ಟೋಟೆಮ್ ಕುಲಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡವಾಗಿದ್ದಾರೆ; ನಾಗ್ (ಹಾವು) ಮತ್ತು ಬಾಘ್ (ಹುಲಿ) ಇಂತಹ ಕಿಲಿಗಳು. ಇವರು ಬುಡಕಟ್ಟಿನೊಳಗೇ ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಕುಲದ ಹೊರಗೆ ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ; ಏಕಪತ್ನಿತ್ವ ಸಾಮಾನ್ಯ, ವಧುದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt; ಹಳ್ಳಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪೂಜಾರಿಯನ್ನು &quot;ಪಹಾನ್&quot; ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆತ ಹಳ್ಳಿಯ ಪವಿತ್ರ ತೋಪಿನಲ್ಲಿ (ಸರ್ನಾ) ಪೂಜೆ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt; ಹಲವು ಹಳ್ಳಿಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ &quot;ಮಾಂಕಿ&quot; ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿರುವ &quot;ಮುಂಡಾ–ಮಾಂಕಿ&quot; ಪದ್ಧತಿ ಹಿಂದೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;roy&quot;&gt;{{Cite book|last=Roy|first=Sarat Chandra|title=The Mundas and Their Country|publisher=Asia Publishing House|year=1912|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.125201/2015.125201.The-Mundas-And-Their-Country_djvu.txt}}&lt;/ref&gt;

== ನಂಬಿಕೆ ==
ಮುಂಡಾಗಳ ಧರ್ಮ ಮೂಲತಃ ಪ್ರಕೃತಿ–ಆತ್ಮ ಆರಾಧನೆ. ಸಿಂಗ್ ಬೊಂಗಾ (Sing Bonga) ಇವರ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ದೇವರು; ಹಳ್ಳಿಯ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಯ ದೇವತೆಗಳಾದ ಪೂರ್ವಜರ ಆತ್ಮಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt; ಸಿಂಗ್ ಬೊಂಗಾನನ್ನು ಮುಂಡಾಗಳ &quot;ಸೂರ್ಯ ದೇವರು ಅಥವಾ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ದೇವತೆ&quot; ಎಂದು ರಾಯ್ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;roy&quot;/&gt; ೨೦೦೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು ೭೩% ಮುಂಡಾಗಳು ಹಿಂದೂಗಳು, ೧೭% ಕ್ರೈಸ್ತರು ಮತ್ತು ೧೦% ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧಕರು ಎಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;

== ಹಬ್ಬಗಳು ==
* '''ಮಾಗೆ (Mage/Magh Porob)''': ಜನವರಿಯ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು, ಚಳಿಗಾಲದ ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಹಬ್ಬ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;
* '''ಫಾಗು (Phagu)''': ಫೆಬ್ರವರಿ–ಮಾರ್ಚ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಹೋಳಿ]]ಯ ಜೊತೆಗೇ ಬರುವ ಈ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣ ಎರಚುವಿಕೆ ಇರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;khunti&quot;&gt;{{Cite web|title=Culture &amp; Heritage|publisher=Khunti District, Government of Jharkhand (khunti.nic.in)|url=https://khunti.nic.in/culture-heritage/|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;
* '''ಸರ್ಹುಲ್ (Sarhul)''': ಸಾಲ್ ಮರಗಳು ಹೂಬಿಡುವ ವಸಂತದಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚ್–ಏಪ್ರಿಲ್) ಆಚರಿಸುವ &quot;ಹೂವಿನ ಹಬ್ಬ&quot;; ಸಾಲ್ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸರ್ನಾಕ್ಕೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;khunti&quot;/&gt;
* '''ಕರ್ಮ (Karma)''': ಆಗಸ್ಟ್–ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ ಹಬ್ಬ; ಕಾಡಿನಿಂದ ತಂದ ಕರಮ್ ಗಿಡವನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಅಕ್ಕಿ ಬಿಯರ್ ಕುಡಿದು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;khunti&quot;/&gt; ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ [[ಕರ್ಮ ನೃತ್ಯ]] ನೋಡಿ.
* '''ಸೋಹರಾಯ್ (Sohorai)''': ಅಕ್ಟೋಬರ್–ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ, ಮರುದಿನ ಜಾನುವಾರು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ತೊಳೆಯುವ ಹಬ್ಬ.&lt;ref name=&quot;khunti&quot;/&gt; [[ಸೋಹರಾಯ್]] ಲೇಖನ ನೋಡಿ.

== ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ==
ಮುಂಡಾರಿಯಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ &quot;ದುರಾಂಗ್&quot; (durang) ಮತ್ತು ಹಾಡಿಗೆ &quot;ಸುಸುನ್&quot; (susun) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಜದೂರ್ (Jadur), ಕರಮ್ ಸುಸುನ್ ಮತ್ತು ಮಾಗೆ ಸುಸುನ್ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ–ಗೀತೆಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು; ನಗಾರೆ ಪ್ರಮುಖ ವಾದ್ಯ.&lt;ref name=&quot;tri&quot;/&gt; ಕರಮ್ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಗಾರರು ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ನಿಂತು ಕೇಂದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಬಾಗುತ್ತಾ ಮಾಡುವ ಲಹ್ಸುವಾ (Lahsua) ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಡೋಲು, ಡಫ್, ತಂತಿವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬಿದಿರಿನ ಕೊಳಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;

[[File:सोना नेकान दिसुम मुण्डा मुण्डारी जदुर गीत.webm|thumb|ಮುಂಡಾರಿ ಜದೂರ್ ಹಾಡು]]

== ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ವಿವಾಹ ಗೀತೆಗಳು ==
ಮುಂಡಾಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಒಂದು ವಾರದ ಉತ್ಸವ; &quot;ಲೋಟಾ–ಪಾನಿ&quot; ಸಮಾರಂಭದಿಂದ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ, ವಧುವಿನ ಪಿತೃ ಸಂಬಂಧಿಗಳಿಗೆ &quot;ದಾಲಿ ತಕ್ಕಾ&quot; ಉಡುಗೊರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮದುವೆಗೆ ಮೊದಲು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ವಿಧವಾ ವಿವಾಹ ಸಾಮಾನ್ಯ.&lt;ref name=&quot;tri&quot;/&gt; ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಘಾಸಿ ಸಂಗೀತಗಾರರು ವಾದ್ಯ ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;


[[File:सिंगि दोय तुर लेना मुण्डारी अरांडी गीत.webm|thumb|ಮುಂಡಾರಿ ವಿವಾಹ ಗೀತೆ]]
[[File:सिंगि तुरू होरा ते मुण्डारी बाला गीत.webm|thumb|ಮುಂಡಾರಿ ವಿವಾಹ ಗೀತೆ]]

== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* [[ಅಸುರ್ ಬುಡಕಟ್ಟು]]
* [[ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆ]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

== ಹೊರ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [[:commons:Category:DDIOC 2026|ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ DDIOC ೨೦೨೬ ಮಾಧ್ಯಮ]]</text>
      <sha1>04xs7ggxb44eczmsh5o5aspt8s8zc40</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1431720</id>
      <parentid>1431719</parentid>
      <timestamp>2026-10-10T16:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Reema Jalihal</username>
        <id>87461</id>
      </contributor>
      <origin>1431720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11772" sha1="g1y4dfxf4hdrojbdwxek02lw5af37rl" xml:space="preserve">{{short description|ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರದೇಶದ ಮುಂಡಾರಿ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ}}
'''ಮುಂಡಾ ಜನರು''' ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇವರ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಮುಂಡಾರಿ; ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬದ [[ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆ|ಮುಂಡಾ]] ಶಾಖೆಗೆ ಸೇರಿದೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;&gt;{{Cite web|last=Lodrick|first=D. O.|title=Mundas|work=Worldmark Encyclopedia of Cultures and Daily Life|publisher=Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/mundas|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt; ಇಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಂಡಾಗಳು [[ಝಾರ್ಖಂಡ್]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸರ್ಹುಲ್, ಮಾಗೆ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಸೋಹರಾಯ್ ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬಗಳು; ಜದೂರ್ ನೃತ್ಯ–ಗೀತೆಗಳು ಇವರ ಜಾನಪದ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗ. [[ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ]] ಈ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಯಕ.

[[File:रेल चलाव डाइबर बाबु किन मुण्डारी जदुर गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಮುಂಡಾರಿ ಜದೂರ್ ಹಾಡು]]

== ಹೆಸರು ಮತ್ತು ವಾಸಸ್ಥಳ ==
&quot;ಮುಂಡಾ&quot; ಎಂದರೆ &quot;ಹಳ್ಳಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ&quot; ಎಂದು ಅರ್ಥ; ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಮೂಲತಃ ಹೊರಗಿನವರು ಕೊಟ್ಟದ್ದು. ಮುಂಡಾಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು &quot;ಹೋರ್-ಓನ್&quot; (Hor-on) ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt; ಅವರು ಛೋಟಾನಾಗಪುರದ [[ರಾಂಚಿ]] ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶದ ನಿವಾಸಿಗಳು. ೨೦೦೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೦,೪೮,೮೮೬ ಮುಂಡಾಗಳಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt; ಬಿಹಾರ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಒಡಿಶಾ, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುರದಲ್ಲೂ ಇವರ ಸಣ್ಣ ಸಮುದಾಯಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;tri&quot;&gt;{{Cite web|title=Munda|publisher=Dr. Ramdayal Munda Tribal Welfare Research Institute, Jharkhand|url=https://www.trijharkhand.in/en/munda|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;

== ಭಾಷೆ ==
ಮುಂಡಾರಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಲಿಖಿತ ಲಿಪಿ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಈಗ ರೋಮನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವಾಗ ಅನೇಕರು ಹಿಂದಿ ಅಥವಾ [[ಸಾದ್ರಿ ಭಾಷೆ|ಸಾದ್ರಿ]]ಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;

== ಜೀವನೋಪಾಯ ==
ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಂಡಾಗಳು ಈಗ ಶಾಶ್ವತ ಒದ್ದೆ [[ಭತ್ತ]]ದ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಹಿಂದೆ ಅವರು ಸ್ಥಳಾಂತರ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹ ಪೂರಕ ಕಸುಬುಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ಮಹತ್ವ ಕುಗ್ಗುತ್ತಿದೆ. ಅನೇಕರು ಕೃಷಿ ಕೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ಅಥವಾ ಗಣಿ–ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿಯುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;

== ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ==
ಮುಂಡಾಗಳು &quot;ಕಿಲಿ&quot; (kili) ಎಂಬ ಟೋಟೆಮ್ ಕುಲಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡವಾಗಿದ್ದಾರೆ; ನಾಗ್ (ಹಾವು) ಮತ್ತು ಬಾಘ್ (ಹುಲಿ) ಇಂತಹ ಕಿಲಿಗಳು. ಇವರು ಬುಡಕಟ್ಟಿನೊಳಗೇ ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಕುಲದ ಹೊರಗೆ ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ; ಏಕಪತ್ನಿತ್ವ ಸಾಮಾನ್ಯ, ವಧುದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt; ಹಳ್ಳಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪೂಜಾರಿಯನ್ನು &quot;ಪಹಾನ್&quot; ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆತ ಹಳ್ಳಿಯ ಪವಿತ್ರ ತೋಪಿನಲ್ಲಿ (ಸರ್ನಾ) ಪೂಜೆ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt; ಹಲವು ಹಳ್ಳಿಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ &quot;ಮಾಂಕಿ&quot; ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿರುವ &quot;ಮುಂಡಾ–ಮಾಂಕಿ&quot; ಪದ್ಧತಿ ಹಿಂದೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;roy&quot;&gt;{{Cite book|last=Roy|first=Sarat Chandra|title=The Mundas and Their Country|publisher=Asia Publishing House|year=1912|url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.125201/2015.125201.The-Mundas-And-Their-Country_djvu.txt}}&lt;/ref&gt;

== ನಂಬಿಕೆ ==
ಮುಂಡಾಗಳ ಧರ್ಮ ಮೂಲತಃ ಪ್ರಕೃತಿ–ಆತ್ಮ ಆರಾಧನೆ. ಸಿಂಗ್ ಬೊಂಗಾ (Sing Bonga) ಇವರ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ದೇವರು; ಹಳ್ಳಿಯ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮನೆಯ ದೇವತೆಗಳಾದ ಪೂರ್ವಜರ ಆತ್ಮಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt; ಸಿಂಗ್ ಬೊಂಗಾನನ್ನು ಮುಂಡಾಗಳ &quot;ಸೂರ್ಯ ದೇವರು ಅಥವಾ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ದೇವತೆ&quot; ಎಂದು ರಾಯ್ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;roy&quot;/&gt; ೨೦೦೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು ೭೩% ಮುಂಡಾಗಳು ಹಿಂದೂಗಳು, ೧೭% ಕ್ರೈಸ್ತರು ಮತ್ತು ೧೦% ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧಕರು ಎಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;

== ಹಬ್ಬಗಳು ==
* '''ಮಾಗೆ (Mage/Magh Porob)''': ಜನವರಿಯ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು, ಚಳಿಗಾಲದ ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಹಬ್ಬ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;
* '''ಫಾಗು (Phagu)''': ಫೆಬ್ರವರಿ–ಮಾರ್ಚ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಹೋಳಿ]]ಯ ಜೊತೆಗೇ ಬರುವ ಈ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣ ಎರಚುವಿಕೆ ಇರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;khunti&quot;&gt;{{Cite web|title=Culture &amp; Heritage|publisher=Khunti District, Government of Jharkhand (khunti.nic.in)|url=https://khunti.nic.in/culture-heritage/|access-date=2026-10-10}}&lt;/ref&gt;
* '''ಸರ್ಹುಲ್ (Sarhul)''': ಸಾಲ್ ಮರಗಳು ಹೂಬಿಡುವ ವಸಂತದಲ್ಲಿ (ಮಾರ್ಚ್–ಏಪ್ರಿಲ್) ಆಚರಿಸುವ &quot;ಹೂವಿನ ಹಬ್ಬ&quot;; ಸಾಲ್ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸರ್ನಾಕ್ಕೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;khunti&quot;/&gt;
* '''ಕರ್ಮ (Karma)''': ಆಗಸ್ಟ್–ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ ಹಬ್ಬ; ಕಾಡಿನಿಂದ ತಂದ ಕರಮ್ ಗಿಡವನ್ನು ನೆಟ್ಟು, ಅಕ್ಕಿ ಬಿಯರ್ ಕುಡಿದು ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;khunti&quot;/&gt; ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ [[ಕರ್ಮ ನೃತ್ಯ]] ನೋಡಿ.
* '''ಸೋಹರಾಯ್ (Sohorai)''': ಅಕ್ಟೋಬರ್–ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ ದೀಪ ಹಚ್ಚಿ, ಮರುದಿನ ಜಾನುವಾರು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ತೊಳೆಯುವ ಹಬ್ಬ.&lt;ref name=&quot;khunti&quot;/&gt; [[ಸೋಹರಾಯ್]] ಲೇಖನ ನೋಡಿ.

== ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ==
ಮುಂಡಾರಿಯಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ &quot;ದುರಾಂಗ್&quot; (durang) ಮತ್ತು ಹಾಡಿಗೆ &quot;ಸುಸುನ್&quot; (susun) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಜದೂರ್ (Jadur), ಕರಮ್ ಸುಸುನ್ ಮತ್ತು ಮಾಗೆ ಸುಸುನ್ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ–ಗೀತೆಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು; ನಗಾರೆ ಪ್ರಮುಖ ವಾದ್ಯ.&lt;ref name=&quot;tri&quot;/&gt; ಕರಮ್ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಗಾರರು ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ನಿಂತು ಕೇಂದ್ರದ ಕಡೆಗೆ ಬಾಗುತ್ತಾ ಮಾಡುವ ಲಹ್ಸುವಾ (Lahsua) ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಡೋಲು, ಡಫ್, ತಂತಿವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಬಿದಿರಿನ ಕೊಳಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;

[[File:सोना नेकान दिसुम मुण्डा मुण्डारी जदुर गीत.webm|thumb|ಮುಂಡಾರಿ ಜದೂರ್ ಹಾಡು]]

== ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ವಿವಾಹ ಗೀತೆಗಳು ==
ಮುಂಡಾಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆ ಒಂದು ವಾರದ ಉತ್ಸವ; &quot;ಲೋಟಾ–ಪಾನಿ&quot; ಸಮಾರಂಭದಿಂದ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ, ವಧುವಿನ ಪಿತೃ ಸಂಬಂಧಿಗಳಿಗೆ &quot;ದಾಲಿ ತಕ್ಕಾ&quot; ಉಡುಗೊರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮದುವೆಗೆ ಮೊದಲು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ವಿಧವಾ ವಿವಾಹ ಸಾಮಾನ್ಯ.&lt;ref name=&quot;tri&quot;/&gt; ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಘಾಸಿ ಸಂಗೀತಗಾರರು ವಾದ್ಯ ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;

[[File:सिंगि दोय तुर लेना मुण्डारी अरांडी गीत.webm|thumb|ಮುಂಡಾರಿ ವಿವಾಹ ಗೀತೆ]]
[[File:सिंगि तुरू होरा ते मुण्डारी बाला गीत.webm|thumb|ಮುಂಡಾರಿ ವಿವಾಹ ಗೀತೆ]]

== ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ==
[[ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ]] (೧೮೭೫–೧೯೦೦) ೧೮೯೫ರ ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ದಂಗೆಯ ನಾಯಕ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧದ ಈ ದಂಗೆಯನ್ನು ಝಾರ್ಖಂಡ್ ಇತಿಹಾಸದ &quot;ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವದ ಬುಡಕಟ್ಟು ದಂಗೆ&quot; ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;lodrick&quot;/&gt;

[[File:बिरसा मुंडा का गीत.webm|thumb|ಬಿರ್ಸಾ ಮುಂಡಾ ಕುರಿತ ಹಾಡು]]

== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* [[ಅಸುರ್ ಬುಡಕಟ್ಟು]]
* [[ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆ]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

== ಹೊರ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [[:commons:Category:DDIOC 2026|ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ DDIOC ೨೦೨೬ ಮಾಧ್ಯಮ]]</text>
      <sha1>g1y4dfxf4hdrojbdwxek02lw5af37rl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ramuhavaldar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187653</id>
    <revision>
      <id>1431721</id>
      <timestamp>2026-10-10T16:26:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1431721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="374" sha1="gxyv8zz3cd6f99ps2uegrvk21jyqgdx" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Ramuhavaldar}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೬, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>gxyv8zz3cd6f99ps2uegrvk21jyqgdx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Akitha s</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187654</id>
    <revision>
      <id>1431738</id>
      <timestamp>2026-10-11T05:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1431738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="370" sha1="1mbomeifts3mnuhj93audn9gitceowe" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Akitha s}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೫೯, ೧೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>1mbomeifts3mnuhj93audn9gitceowe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:Chandru Y A</title>
    <ns>2</ns>
    <id>187655</id>
    <revision>
      <id>1431741</id>
      <timestamp>2026-10-11T08:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chandru Y A</username>
        <id>102158</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ:   V</comment>
      <origin>1431741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3" sha1="amujhjvu76jji3jdfqy9uzpchrck3ng" xml:space="preserve">

V</text>
      <sha1>amujhjvu76jji3jdfqy9uzpchrck3ng</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vrashabha Bhabagouda</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187656</id>
    <revision>
      <id>1431742</id>
      <timestamp>2026-10-11T10:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1431742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="382" sha1="3wnvitpkcdlq2qjwwx6is9xnebguqum" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Vrashabha Bhabagouda}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೪೪, ೧೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>3wnvitpkcdlq2qjwwx6is9xnebguqum</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>