ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 5962 1431777 1339081 2026-10-11T23:58:52Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431777 wikitext text/x-wiki {{infobox writer | name = ಎನ್. ಎಸ್. ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟ |image = |ಜನನ = ೨೯ ಅಕ್ಟೊಬರ್, ೧೯೩೬ | birth_place = [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]], ಭಾರತ | occupation = ಕವಿ, ಭಾಷಾಂತರಕಾರ | language = ಕನ್ನಡ | death_date = {{Death date and age|df=yes|2021|03|06|1936|10|29|}} | death_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]] }} ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ, '''ಎನ್ನೆಸ್ಸೆಲ್''' ಎಂದೇ ಮನೆಮಾತಾಗಿರುವ '''ಡಾ.ಎನ್.ಎಸ್.ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟ'''ರು [೨೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೩೬ - ೦೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೧], ಭಾವಗೀತೆ ಸಾಹಿತ್ಯ, ವಿಮರ್ಶೆ, ಅನುವಾದ, ನವ್ಯಕವಿತೆ, ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಗೀತೆಗಳ ರಚನೆ, ಮುಂತಾದ ಹಲವರು ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಕನ್ನಡ-ಸಂಸ್ಕೃತ-ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಿರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/06/25/stories/2007062558430500.htm |title=Masti Award |access-date=2018-11-07 |archive-date=2012-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107041213/http://www.hindu.com/2007/06/25/stories/2007062558430500.htm |url-status=dead }}</ref> ==ಪರಿಚಯ== ಎನ್.ಎಸ್.ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟರು [[೧೯೩೬]][[ಅಕ್ಟೋಬರ್|ಅಕ್ಟೋಬರ ೨೯]] ರಂದು [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ| ಶಿವಮೊಗ್ಗೆಯಲ್ಲಿ]] ಹುಟ್ಟಿದರು. ತಂದೆ ಶಿವರಾಮ ಭಟ್ಟ, ತಾಯಿ ಮೂಕಾಂಬಿಕೆ. ಎಂ.ಎ ಪದವಿ ಪಡೆದ ಬಳಿಕ ಭಟ್ಟರು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಶೋಧಕರಾಗಿ ಎರಡು ವರ್ಷ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ, ತನ್ನಂತರ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾದರು.<ref>[https://kannada.oneindia.com/news/2010/04/19/chat-with-poet-ns-lakshmi-narayana-bhat-samvedana.html ಎನ್ನೆಸ್ಸೆಲ್ ಭಟ್ಟರ ಜೊತೆ ಕಾವ್ಯಾಂತರಂಗ Read more at: https://kannada.oneindia.com/news/2010/04/19/chat-with-poet-ns-lakshmi-narayana-bhat-samvedana.html]</ref> ==ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಶಿವಮೊಗ್ಗದಲ್ಲಿ 'ಇಂಟರ್ ಮೀಡಿಯೆಟ್ ಮುಗಿಸಿ', ಕನ್ನಡ ’ಎಂ.ಎ. ಆನರ್ಸ್ ಪದವಿ’ ಮೈಸೂರಿನ ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜ್ ನಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದರು. ಅಧ್ಯಯನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮೊದಲ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲೇ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾದರು. ತುಂಬಾ ಹರಟುವ ಸ್ವಭಾವ, ಸರಳ ಸಜ್ಜನಿಕೆ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಮರಣ ಶಕ್ತಿ, ಯನಂತರ, ’ತೀನಂಶ್ರೀ’ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿಧ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸೇರಿ, ’ಅಧ್ಯಾಪಕ’, ’ರೀಡರ್’, ’ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ’, ’ನಿರ್ದೇಶಕ’[[೧೯೯೦]] ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಟ ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿ ಡೀನ್ ಆದರು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ’ಪಿ ಎಚ್ ಡಿ’ ಪದವಿಗೆ ’ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ’ ಕುರಿತು ಪ್ರಬಂಧ ಸಾದರಪಡಿಸಿದರು. 'ತೀನಂಶ್ರೀ', 'ಸಿಡಿಎನ್', 'ಡಿಎಲ್ಎನ್', 'ಶ್ರೀಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿ' ಮೊದಲಾದ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಮಟ್ಟದ ಆಚಾರ್ಯರ ಚಿಂತನ ಧಾರೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು. 'ಹಳೆಗನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ'ಗಳನ್ನು 'ನವೀನ ಸಾಹಿತ್ಯ'ದೊಂದಿಗೆ ಸಮನಾಗಿ ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲೂ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನ ಪುಟಗೊಂಡಿದೆ.ಬಹುಮುಖ ಸಾಹಿತ್ಯಸೇವೆ. ==ಶಿಶುಸಾಹಿತ್ಯ== ಎನ್.ಎಸ್.ಎಲ್.ಅವರಿಗೆ ಬಹು-ಪ್ರಿಯವಾದ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಜಗನ್ನಾಥ ವಿಜಯ, ಮುದ್ರಾಮಂಜೂಷ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಟ್ಟರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ’ಎನ್.ಸಿ.ಇ.ಆರ್.ಟಿ’ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಶಿಶು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ’ಬಾಲಸಾಹಿತ್ಯ ಪುರಸ್ಕಾರ’ ಲಭಿಸಿದೆ. ಅನುವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳು, ’ಮೃಚ್ಛಕಟಿಕ’, ’ಇಸ್ಪೀಟ್ ರಾಜ್ಯ’, ’ಟ್ವೆಲ್ಫ್ತ್ ನೈಟ್’, ಮತ್ತು ’ಭಾರತೀಯ ’ಗ್ರಂಥ ಸಂಪಾದನಾ ಪರಿಚಯ’, ’[[ಕನ್ನಡ ಮಾತು]]’ ಎನ್ನುವ ಪುಟ್ಟ-ಗ್ರಂಥ, ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸೂಕ್ತ ದರ್ಶನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತಲುಪುವ ಆಶಯದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿವೆ. ==ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ == *ನಾಲ್ಕುಬಾರಿ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಆಹ್ವಾನಿತರಾಗಿ ಸಂದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೊಟ್ಟ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೮೦. ’ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್’, ’ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ’, ’ಶಿಕಾಗೊ’, ’ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್’, ’ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ’, ಮುಂತಾದ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಮಾತಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="prajavani.net">[https://www.prajavani.net/artculture/article-features/famous-poet-ns-lakshminarayana-bhatta-is-no-more-nslcalled-as-a-sharif-bhattaru-811217.html ನುಡಿ ನಮನ: ಎನ್.ಎಸ್.ಎಲ್. ಎಂಬ ಶರೀಫ್ ಭಟ್ಟರು- ಬಿ.ಆರ್.ಲಕ್ಷ್ಮಣರಾವ್;Updated: 07 ಮಾರ್ಚ್ 2021,]</ref> ==ಸಮರ್ಥ ಕಾವ್ಯ ರಚನೆ== ’ಭಟ್ಟರ ಪ್ರತಿಮಾನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ’ ’ತಮಗೆ ಅನ್ನಿಸಿದ್ದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನ’, ’ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡ ಭಾಷಾ ಪ್ರಯೋಗದ ಹದ’ ಹಾಗೂ ಬಿಗಿ’ ಅವರ ಕಾವ್ಯ ಶಕ್ತಿಯ ಬಗೆಗೆ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ’ಪುತಿನ ರವರ ಗೋಕುಲ ನಿರ್ಗಮನ’, ’ಅಹಲ್ಯೆ’, ಬಿಡುಗಡೆ, ’ಹಂಸ ದಮಯಂತಿ’ಮೊದಲಾದ ’ಗೀತನಾಟಕ’ಗಳ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನ, ’ಊರ್ವಶಿ ಎಂಬ ಗೀತ ನಾಟಕ’ದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಊರ್ವಶಿ ಪುರೂರವರ ಪ್ರೇಮಮಯ ದಾಂಪತ್ಯ ಜೀವನವನ್ನು ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನಾಟದ ಘಟನೆ ವಿಘಟನೆಗಳ ಒಡಲಲ್ಲಿ ಮರ್ತ್ಯ-ದಿವ್ಯ ಭಾವಗಳ ನಡುವಣ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="prajavani.net"/> ==ಅನುವಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು== * 'ಸುನೀತ' (ಶೇಕ್ಸಪಿಯರನ ಐವತ್ತು ಸಾನೆಟ್ಟುಗಳು) * 'ಚಿನ್ನದ ಹಕ್ಕಿ' ( ಯೇಟ್ಸ ಕವಿಯ ಐವತ್ತು ಕವನಗಳು) * ’ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಂಥ ಸಂಪಾದನಾ ಪರಿಚಯ’,’ವೆಂಬ ಅನುವಾದ ಗ್ರಂಥ ಇಂದಿಗೂ ಗ್ರಂಥ ಪಾಠ ಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಹೊತ್ತಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಭಟ್ಟರ ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಥ ಅನುವಾದಗಳಲ್ಲಿ, ’ಯೇಟ್ಸ್’, ’ಶೇಕ್ಸ್ ಪಿಯರ್’, ’ಎಲಿಯಟ್’ ಕವಿಗಳ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮೂರುಬಾರಿ ಕರ್ನಾಟಕ ’ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಬಹುಮಾನ’ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ. ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಮಗ್ರ ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ’ಶಿವರಾಮಕಾರಂತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’ಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ’ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’, ’ಮಾಸ್ತಿಪ್ರಶಸ್ತಿ’, ವರ್ಧಮಾನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’ಗಳಂತ ಹತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಅವರ ಮಡಿಲು ಸೇರಿವೆ. ==ಸುಗಮ-ಸಂಗೀತ ಕ್ಷೇತ್ರ== ನವ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಾಗಿದ್ದ, ಭಟ್ಟರು ರಚಿಸಿದ ಗೀತಕಾವ್ಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಪಾರ. [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಸುಬ್ಬಣ್ಣ]], [[ಸಿ.ಅಶ್ವಥ್]], [[ಮೈಸೂರು ಅನಂತಸ್ವಾಮಿ]], ’ಎಚ್.ಕೆ.ನಾರಾಯಣ’ ಮೊದಲಾದವರು, ಅನೇಕ ಸುಗಮ ಸಂಗೀತ ಗಾಯಕರು ಭಟ್ಟರ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಸುಶ್ರಾವ್ಯವಾಗಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. '''ಕೆಲವು ಇಲ್ಲಿವೆ''' ’ದೀಪಿಕಾ’ ’ಭಾವಸಂಗಮ’ ’ನೀಲಾಂಜನ’ ’ಬಾರೋ ವಸಂತ’ ’ಕವಿತಾ’ ’ಮಾಧುರಿ’ ’ಮಂದಾರ’ ’ಬಂದೆ ಬರತಾವ ಕಾಲ’ ’ಅರುಣ ಗೀತೆ, ’ಊರ ಹೊರಗೆ, ’ಕವನ’ ’ಬಿಡುಗಡೆ’ ’ಇದಲ್ಲ ತಕ್ಕ ಗಳಿಗೆ’ ’ಅವತಾರ’ ’ಹಿರಿಯರು’ ’ಕೃತಜ್ಞತೆ’ ’ಪ್ರೀತಿ’ ’ಸವಾರಿ’ ’ಸೀಮಂತಿನಿ’ ’ಮಗನಿಗೊಂದು ಪತ್ರ’ ’ಮೊದಲಾದ ಸಮರ್ಥ ಕವನಗಳು. ==ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ ಮೀಮಾಂಸೆ== * ೧೯೬೮ ಪ್ರಥಮ ’ವೃತ್ತ ಕವನ ಸಂಕಲನ’, * 'ಕಾವ್ಯಪ್ರತಿಮೆ’(ಅಂಕಿತ ಪ್ರಕಾಶನ) ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿದೆ. * ’ನಂದನ ಕಿಶೋರಿ’, ಈ ಜನಪ್ರಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಮಾರಾಟದಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. * 'ನಿನ್ನೆಗೆ ನನ್ನ ಮಾತು, * 'ಸುಳಿ' * 'ದೀಪಿಕಾ' * 'ಬಾರೋ ವಸಂತ * 'ಚಿತ್ರಕೂಟ', * ’ಹೊಳೆ ಸಾಲಿನ ಮರ’ * ’ಅರುಣ ಗೀತೆ’ * ’ಊರ್ವಶಿ ಗೀತ ನಾಟಕ’, ===ವಿಮರ್ಶೆ=== * ಹೊರಳು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯ * ವಿವೇಚನ * ಕಾವ್ಯಶೋಧನ(ವಿಭಿನ್ನ ಲೇಖಕರ ವಿಮರ್ಶಾ ಲೇಖನಗಳು) ===ಸಂಪಾದನೆ=== * 'ಶಿಶುನಾಳ ಶರೀಫರ ಗೀತೆಗಳು -'ಶಿಶುನಾಳ ಶರೀಫ್ ಸಾಹೇಬ’ರ ತತ್ವಪದಗಳನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಿ ಸಮರ್ಥ ಟೀಕೆ-ಟಿಪ್ಪಣಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ==ಪುರಸ್ಕಾರ== * ೧೯೭೪ - 'ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'- "ಹೊರಳು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯ" ವಿಮರ್ಶಾಕೃತಿಗೆ * ೨೦೧೨ - 'ಅನಕೃ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' == ನಿಧನ == ಭಟ್ಟರು ೨೦೨೧ರ ಮಾರ್ಚ್ ೬ ಶನಿವಾರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ನಿಧನರಾದರು. ವಯೋಸಹಜ ಖಾಯಿಲೆಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ ಅವರಿಗೆ ೮೪ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/kannada-poet-lakshminarayana-bhatta-passes-away/article34002978.ece/|title=Kannada poet Lakshminarayana Bhatta passes away|work=The Hindu|date=6 March 2021}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * https://www.youtube.com/watch?v=Hjm1OIB_BPc * [https://www.prajavani.net/op-ed/vyakti/ns-lakshminarayana-bhatta-life-and-writing-work-in-kannada-literature-810994.html ಎಲ್ಲಿ ಜಾರಿತೋ ಮನವು...ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟರ ಬದುಕು–ಬರಹ] *[https://www.prajavani.net/artculture/article-features/famous-poet-ns-lakshminarayana-bhatta-is-no-more-nslcalled-as-a-sharif-bhattaru-811217.html ನುಡಿ ನಮನ: ಎನ್.ಎಸ್.ಎಲ್. ಎಂಬ ಶರೀಫ್ ಭಟ್ಟರು- ಬಿ.ಆರ್.ಲಕ್ಷ್ಮಣರಾವ್;Updated: 07 ಮಾರ್ಚ್ 2021,] ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://chilume.com/?author=3 ಎನ್.ಎಸ್.ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟರ ಕೃತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ] * [https://web.archive.org/web/20210423033932/http://sudhaezine.com/Home/index?Edition=101&Date=MjUvMDMvMjAyMQ== ಎನ್.ಎಸ್.ಎಲ್-ಪ್ರವಾಸ ಮುಗಿಸಿ,'ಕವನಹುಟ್ಟಿದ ಸಮಯ',ಸುಧಾ,೨೫,ಮಾರ್ಚ್, ೨೦೨೧ ಪು.೩೨,] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು|ಎನ್.ಎಸ್.ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟ]] [[ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು|ಎನ್.ಎಸ್.ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೬ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೨೦೨೧ ನಿಧನ]] 8orih4o0jk795m07ygjnhabi3kh1st5 0 8492 1431802 1343091 2026-10-12T06:14:11Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431802 wikitext text/x-wiki [[File:KVAkshara01.jpg|thumb|ನೀನಾಸಂನ ಕೆ. ವಿ. ಅಕ್ಷರ]] {{Merge|[[ಅಕ್ಷರ ಕೆ ವಿ]]}} ಕರ್ನಾಟಕದ ಓರ್ವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಂಗಕರ್ಮಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಚಿಂತಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತಿ.[[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಸಾಗರ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಹೆಗ್ಗೋಡು|ಹೆಗ್ಗೋಡಿನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು.ಇವರ ತಂದೆ [[ಕೆ.ವಿ.ಸುಬ್ಬಣ್ಣ]] ಕೂಡಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಂಗಕರ್ಮಿ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತಿಯಾಗಿದ್ದರು.ಇವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಟಕ ತಂಡದ ಹೆಸರು '''ನೀನಾಸಂ'''. ಇವರು ದೆಹಲಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಾಟಕ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೇಂಡಿನ ಲೀಡ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಂದ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ==ಕೃತಿಗಳು== *ಮಾವಿನ ಮರದಲ್ಲಿ ಬಾಳೆಯ ಹಣ್ಣು- ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ನಾಟಕಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಲೇಖನಗಳು(ಪ್ರಕಾಶಕರು:ಅಕ್ಷರ ಪ್ರಕಾಶನ). ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== *"ರಂಗ ಪ್ರಪಂಚ" ಪುಸ್ತಕ ಹಾಗೂ "ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಕಾಂಡ" ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಪುರಸ್ಕಾರ. ==ಅಂಕಣ ಬರವಣಿಗೆಗಳು== *ಅಂತಃಪಠ್ಯ -[https://web.archive.org/web/20100113134611/http://mayuraezine.com/ ಮಯೂರ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ] {{ಚುಟುಕು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಂಗಭೂಮಿ]] [[ವರ್ಗ:ಹವ್ಯಕ]] 5379yv594h91ya9bxgr4921ncpvxoob 0 16736 1431773 1338016 2026-10-11T22:03:54Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431773 wikitext text/x-wiki {{ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳು}} '''ಈಶಾವಾಸ್ಯೋಪನಿಷತ್''' ಮುಖ್ಯವಾದ ಹನ್ನೆರಡು [[ಉಪನಿಷತ್|ಉಪನಿಷತ್ತು]]ಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು.ಇದರ ಪ್ರಥಮ ಶಬ್ದ '''ಈಶಾವಾಸ್ಯಮ್'''ಎಂಬುದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಹದಿನೆಂಟು [[ಶ್ಲೋಕ]]ಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದ್ದು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದು. ಇದು ಶುಕ್ಲ [[ಯಜುರ್ವೇದ]]ದ [[ವಾಜಸನೇಯ ಸಂಹಿತೆ]]ಗೆ ಸೇರಿದುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ 'ವಾಜಸನೇಯ ಸಂಹಿತೋಪನಿಷತ್'ಎಂದೂ ಹೆಸರಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ನಿಜವಾದ ಬೆಳಕು ಅಡಗಿದೆ ಎಂದು [[ಗಾಂಧೀಜಿ]] ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಉಪನಿಷತ್ತು [[ಜ್ಞಾನ]]-ಅಜ್ಞಾನ,[[ವಿದ್ಯೆ]]-[[ಅವಿದ್ಯೆ]],[[ಕರ್ಮ]]-[[ಆತ್ಮ]]ಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ.[[ಭಗವಂತ]]ನನ್ನು [[ಈಶ]] ಎಂದು ಕರೆದಿರುವ ಈ ಉಪನಿಷತ್ತು,ಜಗತ್ತೆಲ್ಲಾ ಈಶನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತದೆ.ಪರದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಮುಟ್ಟದೆ,ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪ್ರಥಮ ಶ್ಲೋಕ ಹೀಗಿದೆ: ಈಶಾವಾಸ್ಯಮಿದಂ ಸರ್ವಂ ಯತ್ಕಿಂಚ ಜಗತ್ಯಾಂ ಜಗತ್ | ತೇನ ತ್ಯಕ್ತೇನ ಭುಂಜೀಥಾ ಮಾ ಗೃಧಃ ಕಸ್ಯಸ್ವಿದ್ಧನಮ್ || ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚಲನಾತ್ಮಕವಾದದ್ದು ಏನೇನಿದೆಯೋ ಇದೆಲ್ಲವೂ ಈಶನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಡತಕ್ಕದ್ದು. ಅದರ ತ್ಯಾಗದಿಂದ (ನಿನ್ನನ್ನು)ಕಾಪಾಡಿಕೊ.ಯಾರ ಧನವನ್ನೂ ಬಯಸಬೇಡ.,<ref>ಈಶಾವಾಸ್ಯೋಪನಿಷತ್:ಸ್ವಾಮೀ ಆದಿದೇವಾನಂದ</ref> == ಮೂಲ ಪಾಠ == :ಓಂ ಪೂರ್ಣಮದಃ ಪೂರ್ಣಮಿದಂ ಪೂರ್ಣಾತ್ಪೂರ್ಣಮುದಚ್ಯತೇ| ಪೂರ್ಣಸ್ಯ ಪೂರ್ಣಮಾದಾಯ ಪೂರ್ಣಮೇವಾವಶಿಷ್ಯತೇ||||ಓಂ ಶಾಂತಿಃ ಶಾಂತಿಃ ಶಾಂತಿಃ || :ಈಶಾವಾಸ್ಯಂ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಯತ್ ಕಿಞ್ಚ ಜಗತ್ಯಾಂ ಜಗತ್| ತೇನ ತ್ಯಕ್ತೇನ ಭುಞ್ಜಿಥಾಃ ಮಾ ಗೃಧಃ ಕಸ್ಯ ಸ್ವಿದ್ ಧನಮ್||೧|| :ಕುರ್ವನ್ನೇವೇಹ ಕರ್ಮಾಣಿ ಜಿಜೀವಿಷೇಚ್ಛತ ಸಮಾಃ| ಏವಂ ತ್ವಯಿ ನಾನ್ಯಥೇತೋsಸ್ತಿ ನ ಕರ್ಮ ಲಿಪ್ಯತೇ ನರೇ||೨|| :ಅಸುರ್ಯಾ ನಾಮ ತೇ ಲೋಕಾ ಅಂಧೇನ ತಮಸಾವೃತಾಃ| ತಾ ಸ್ತೇ ಪ್ರೇತ್ಯಾಭಿಗಚ್ಛನ್ತಿ ಯೇ ಕೇ ಚಾತ್ಮಹನೋ ಜನಾಃ|| ೩ || :ಅನೇಜದೇಕಂ ಮನಸೋ ಜವೀಯೋ ನೈನದ್ದೇವಾ ಆಪ್ನುವನ್ ಪೂರ್ವಮರ್ಷತ್ | ತದ್ಧಾವತೋsನ್ಯಾನತ್ಯೇತಿ ತಿಷ್ಠತ್ ತಸ್ಮಿನ್ನಪೋ ಮಾತರಿಶ್ವಾ ದಧಾತಿ ||೪|| :ತದೇಜತಿ ತನ್ನೈಜತಿ ತದ್ದೂರೇ ತದ್ವನ್ತಿಕೇ| ತದನ್ತರಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ತದು ಸರ್ವಸ್ಯ ಬಾಹ್ಯತಃ||೫|| :ಯಸ್ತು ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯಾತ್ಮನೇವಾನುಪಶ್ಯತಿ | ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಚಾತ್ಮಾನಂ ತತೋ ನ ವಿಜುಗುಪ್ಸತೇ||೬|| :ಯಸ್ಮಿನ್ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಆತ್ಮೈವಾಭೂದ್ವಿಜಾನತಃ | ತತ್ರ ಕೋ ಮೋಹಃ ಕಃ ಶೋಕಃ ಏಕತ್ವಮನುಪಶ್ಯತಃ ||೭|| :ಸ ಪರ್ಯಗಾಚ್ಛುಕ್ರಮಕಾಯವ್ರಣಮಸ್ನಾವಿರ ಶುದ್ಧಮಪಾಪವಿದ್ಧಮ್ | ಕವಿರ್ಮನೀಷೀ ಪರಿಭೂಃ ಸ್ವಯಂಭೂರ್ಯಾಥಾತತ್ಥ್ಯತೋsರ್ಥಾನ್ ವ್ಯದಧಾಚ್ಛಾಶ್ವತೀಭ್ಯಃ ಸಮಾಭ್ಯಃ ||೮|| :ಅನ್ಧಂ ತಮಃ ಪ್ರವಿಶನ್ತಿ ಯೇsವಿದ್ಯಾಮುಪಾಸತೇ | ತತೋ ಭೂಯ ಇವ ತೇ ತಮೋ ಯ ಉ ವಿದ್ಯಾಯಾಂ ರತಾಃ ||೯|| :ಅನ್ಯದೇವಾಹುರ್ವಿದ್ಯಯಾsನ್ಯದೇವಾಹುರವಿದ್ಯಯಾ | ಇತಿ ಶುಶ್ರುಮ ಧೀರಾಣಾಂ ಯೇ ನಸ್ತದ್ವಿಚಚಕ್ಷಿರೇ||೧೦|| :ವಿದ್ಯಾಂ ಚಾವಿದ್ಯಾಂ ಚ ಯಸ್ತದ್ವೇದೋಭಯಂ ಸಹ | ಅವಿದ್ಯಯಾ ಮೃತ್ಯುಂ ತೀರ್ತ್ವಾ ವಿದ್ಯಯಾಮೃತಮಶ್ನುತೇ||೧೧|| :ಅನ್ಧಂ ತಮಃ ಪ್ರವಿಶನ್ತಿ ಯೇsಸಮ್ಭೂತಿಮುಪಾಸತೇ | ತತೋ ಭೂಯ ಇವ ತೇ ತಮೋ ಯ ಉ ಸಂಭೂತ್ಯಾಂ ರತಾಃ ||೧೨|| :ಅನ್ಯದೇವಾಹುಃ ಸಂಭವಾದನ್ಯದಾಹುರಸಂಭವಾತ್ | ಇತಿ ಶುಶ್ರುಮ ಧೀರಾಣಾಂ ಯೇ ನಸ್ತದ ವಿಚಚಿಕ್ಷಿರೇ ||೧೩|| :ಸಂಭೂತಿಂ ಚ ವಿನಾಶಂ ಚ ಯಸ್ತದ್ವೇದೋಭಯಂ ಸಹ | ವಿನಾಶೇನ ಮೃತ್ಯುಮ ತೀರ್ತ್ವಾ ಸಮ್ಭುತ್ಯಾ sಮೃತಮಶ್ನುತೇ||೧೪|| :ಹಿರಣ್ಮಯೇನ ಪಾತ್ರೇಣ ಸತ್ಯಸ್ಯಾಪಿಹಿತಂ ಮುಖಮ್ | ತತ್ತ್ವಂ ಪೂಷನ್ನಪಾವೃಣು ಸತ್ಯಧರ್ಮಾಯ ದ್ರೃಷ್ಟಯೇ||೧೫|| :ಪೂಷನ್ನೇಕರ್ಷೇ ಯಮ ಸೂರ್ಯ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ವ್ಯೂಹ ರಶ್ಮೀನ್ ಸಮೂಹ| ತೇಜೋಯತ್ತೇ ರೂಪಂ ಕಲ್ಯಾಣತಮಂ ತತ್ತೇ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಯೋsಸೌ ಪುರುಷಃ ಸೋsಹಮಸ್ಮಿ||೧೬|| :ವಾಯುರನಿಲಮಮೃತಮಥೇದಂ ಭಸ್ಮಾಂತಂ ಶರೀರಮ್ | ಓಂ ಕ್ರತೋ ಸ್ಮರ ಕೃತಂ ಸ್ಮರ ಕ್ರತೋ ಸ್ಮರ ಕೃತಂ ಸ್ಮರ ||೧೭|| :ಅಗ್ನೇ ನಯ ಸುಪಥಾ ರಾಯೇ ಅಸ್ಮಾನ್ ವಿಶ್ವಾನಿ ದೇವ ವಯುನಾನಿ ವಿದ್ವಾನ್| ಯುಯೋಧ್ಯಸ್ಮ ಜ್ಜುಹುರಾಣಮೇನೋ ಭೂಯಿಷ್ಠಾಂ ತೇ ನಮ ಉಕ್ತಿಂ ವಿಧೇಮ||೧೮|| ;ಓಂ ಪೂರ್ಣಮದಃ ಪೂರ್ಣಮಿದಮ್ ಪೂರ್ಣಾತ್ಪೂರ್ಣಮುದಚ್ಯತೇ| ಪೂರ್ಣಸ್ಯ ಪೂರ್ಣಮಾದಾಯ ಪೂರ್ಣಮೇವಾವಶಿಷ್ಯತೇ|| ||ಓಂ ಶಾಂತಿಃ ಶಾಂತಿಃ ಶಾಂತಿಃ || ==ಈಶಾವಾಸ್ಯೋಪನಿಶತ್== ===ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ=== ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ದಶೋಪನಿಶತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಭತ್ತು [[ಉಪನಿಷತ್|ಉಪನಿಷತ್ತು]]ಗಳು ವೇದದ ಅಂಗಗಳಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಆರಣ್ಯಕಗಳ ಭಾಗಗಳಾದರೆ, ಚಿಕ್ಕದಾದ ಈಶಾವಾಸ್ಯೋಪನಿಷತ್ತು ಯಜುರ್ವೇದದ ಭಾಗವೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅದನ್ನು ಸಂಹಿತೋಪನಿಷತ್ತು ಎಂದೂ ಕರೆಯುವರು. ಅದಕ್ಕೆ ಈಶೋಪನಿಷತ್ತು ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹದಿನೆಂಟು ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ. [[ಭಗವದ್ಗೀತೆ]] ಇದರ ವಿಸ್ತಾರವೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ವೇದಾಂತ, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಮೋಕ್ಷ, ಪರಲೋಕ ಪರವಾದದ್ದೆಂಬ ಭಾವನೆ ಇದೆ. ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಾದವರು, ಇವಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಟೀಕೆ ಬರೆಯುವಾಗ ಕೇವಲ ವೈರಾಗ್ಯ, ಮೋಕ್ಷ ಸಾಧನೆಗೇ ಒತ್ತು ಕೊಟ್ಟು ಇಹ ಸಾಧನೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾಯಕಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಕೊಡದಿರುವದು ಕಂಡುಬರುವುದು; ಅದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವೂ ಹೌದು. ಆದರೆ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ -ಸರಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ಕಾಯಕಕ್ಕೂ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಉಪನಿಷತ್ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ -ಸರಳ ಅರ್ಥವನ್ನೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದು ಗೃಹಸ್ಥರಾದಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇಹ ಪರ ಸಾಧಕವಾಗಿರುವುದೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಕಾಯಕ, ಸೇವೆ,[[ಮೋಕ್ಷ]] ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿ ತೊಡಗಿದ್ದ ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧೀಜೀಯವರ ತತ್ವ - ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೂ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಯಾಗುವುದು. ಮುಂದಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಗಳ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದದೊಂದಿಗೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಕೊಡಲಾಗಿದೆ ===ಶಾಂತಿ ಮಂತ್ರ === <poem> ಓಂ ಪೂರ್ಣಮದಃ ಪೂರ್ಣಮಿದಂ ಪೂರ್ಣಾತ್ಪೂರ್ಣಮುದಚ್ಯತೇ | ಪೂರ್ಣಸ್ಯ ಪೂರ್ಣಮಾದಾಯ ಪೂರ್ಣಮೇವಾವಶಿಷ್ಯತೇ || ಓಂ ಶಾಂತಿಃ ಶಾಂತಿಃ ಶಾಂತಿಃ ಕನ್ನಡ ಓಂ, ಅದುಪೂರ್ಣ-ವಿದು ಪೂರ್ಣ ಪೂರ್ಣದಿಂ ಪೂರ್ಣ ಹುಟ್ಟಿಹುದು | ಕಳೆ ಪೂರ್ಣದಿಂ ಪೂರ್ಣವನು ಪೂರ್ಣವೇ ತಾನುಳಿಯುವುದು || ಓಂ ಶಾಂತಿಃ ಶಾಂತಿಃ ಶಾಂತಿಃ </poem> :(ಅದು ಪೂರ್ಣವು + ಇದು ಪೂರ್ಣ, ಪೂರ್ಣದಿಂದ ಪೂರ್ಣ ಹುಟ್ಟಿದೆ. ಪೂರ್ಣದಿಂದ ಪೂರ್ಣವನ್ನು ಕಳೆ, ಪೂರ್ಣವೇ ಉಳಿಯುವುದು: :ಸೂತ್ರ : ಪೂರ್ಣ + ಪೂರ್ಣ =ಪೂರ್ಣ; ಪೂರ್ಣ- ಪೂರ್ಣ = ಪೂರ್ಣ) :ಇದು ಆಧುನಿಕ ಗಣಿತ ಸೂತ್ರದಂತೆ ತೋರುವುದು.ಪೂರ್ಣ ಎಂದರೆ ಸೊನ್ನೆ: (೦+೦=೦,೦-೦=೦ ಅಥವಾ ಅನಂತ). ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯಜಗತ್ತಿಗೆ ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ಸೊನ್ನೆಯ ಕಲ್ಪನೆ ಬಂದದ್ದು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ. ಸುಮಾರು ಐದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷದ ಹಿಂದಿನ ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಅಮೂರ್ತ ಸೂತ್ರ ಒಂದು ವಿಸ್ಮಯ.ಆದರೆ ಇದು ಮೋಕ್ಷ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪೀಠಿಕೆ. ಅದಕ್ಕೆ ತಾತ್ವಿಕ ಅರ್ಥವೇ ಸರಿ. ಪರಮಾತ್ಮ ತತ್ವವು ಪರಿಪೂರ್ಣ. ಅದರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ಜಗತ್ತೂ ಪರಿಪೂರ್ಣ. ಆದರೆ ಅದು ಹುಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಅಧಿಕವಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಜಗತ್ತು ಲಯವಾದರೂ ಒಟ್ಟು ಆ ಪರಮಾತ್ಮ ತತ್ವದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗದು. :ಇದು ತತ್ವ ಸಾರ. ಈ ತತ್ವ ದಾರ್ಶನಿಕ ಋಷಿಯ ಅನುಭವವಾದ್ದರಿಂದ ತರ್ಕಕ್ಕೆ ನಿಲುಕದು. ಆದರೂ ತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರವು ಸಾಮಾನ್ಯರ ತಿಳುವಳಿಕೆಗಾಗಿ ತರ್ಕವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. (ಉದಾ - ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂತೆಗೆ ಹೋದವನು ಅನೇಕರನ್ನು ನೋಡಿದರೂ ಎಚ್ಚರಾದಾಗ ತಾನೊಬ್ಬನೇ ಇರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ -ಕನಸು ಕಾಣುವಾಗ ಅನೇಕ ಜನರಿದ್ದರೂ ಹೆಚ್ಚೂ ಇಲ್ಲ, ಕನಸು ಲಯವಾದಾಗ ಆ ಜನರೆಲ್ಲಾ ಮಾಯವಾದರೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲೂ ಇಲ್ಲ.: ಗೌಡಪಾದ ಕಾರಿಕೆ) ಈ ಶಾಂತಿ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಸಾರವನ್ನೇ ಹೇಳಿದಂತಿದೆ. ===ಮಂತ್ರ ೧ : ಈಶನ ವ್ಯಾಖ್ಯೆ=== :ಹರಿಃ ಓಂ | :ಈಶಾವಾಸ್ಯಮಿದಂ(ಗ್ಂ) ಸರ್ವಂ :ಯತ್ಕಿಂಚ ಜಗತ್ಯಾಂ ಜಗತ್ | :ತೇನ ತ್ಯಕ್ತೇನ ಭುಂಜೀಥಾಃ :ಮಾ ಗೃಧಃ ಕಸ್ಯಸ್ವಿದ್ಧನಂ || ;ಪದ ವಿಭಾಗ- ಈಶಾವಾಸ್ಯಂ, ಇದಂ, ಸರ್ವಂ,ಯತ್,ಕಿಂ, ಚ, ಜಗತ್ಯಾಂ ಜಗತ್, ತೇನ (ಆದ್ದರಿಂದ), ತ್ಯಕ್ತೇನ, ಭುಂಜೀತಾಃ, ಮಾ (ಬೇಡ), ಗೃಧಃ. ಕಸ್ಯ, ಸ್ವಿತ್ (ಇದು- ಪ್ರಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದ ಪದ), ಧನಂ. ;ಅರ್ಥ = ಹರಿಃ ಓಂ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಾವುದೆಲ್ಲಾ ಇದೆಯೋ ಅದೆಲ್ಲಾ ಈಶ್ವರನಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿ ಉಣ್ಣಬೇಕು-ಬದುಕಬೇಕು. ಅತಿಯಾಸೆ ಬೇಡ. ಧನವು ಯಾರದ್ದು? <small>ಯಾರದ್ದೂ ಅಲ್ಲ!</small>) * :'''ಪದ್ಯ ೧''' : ಓಂ ಹರಿಗೆ ನಮವು | :ಈಶ ಭಾವದಿಂ ಮುಚ್ಚು ಮನದಿಂದೆಲ್ಲವನು :ಕಣವಿರಲಿ, ಜಗವಿರಲಿ ; ಅದರಿಂದೆ - | :ಕೊಟ್ಟು ತಾನುಣಬೇಕು, ಅತಿಯಾಸೆ ಒಳಿತಲ್ಲ, :ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವ ಸಂಪದವು ನಮದಲ್ಲ || :(ಈಶ ಭಾವದಿಂದ ಮುಚ್ಚು ಮನದಿಂದ + ಎಲ್ಲವನು, ಕಣವು +ಇರಲಿ- ಕಣವೇ ಆಗಿರಲಿ; ಜಗವು+ಇರಲಿ - ಜಗವೇ ಆಗಿರಲಿ; ಅದರಿಂದೆ- ಆದ್ದರಿಂದ ಕೊಟ್ಟು ತಾನು ಉಣ್ಣಬೇಕು; ಆತಿ ಆಸೆ ಒಳಿತು ಅಲ್ಲ; ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವ ಸಂಪತ್ತು ನಮ್ಮದು ಅಲ್ಲ.) :ಸರ್ವಾಂತರ್ಯಾಮಿಯಾದ ಜಗದೊಡೆಯ ಭಗವಂತನ ನೆನಪು ಸದಾ ಇರಬೇಕು. ( ಈಶ ಭಾವದಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಮುಚ್ಚಬೇಕು ಎಂಬುದು ಶ್ರೀ ಶಂಕರರ ಅರ್ಥ: ಈಜಗತ್ತಿನ ಕಣದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಪರಮಾತ್ಮನು ಆವರಿಸಿದ್ದಾನೆ - ಆವಾಸವಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಕೆಲವರ ಅರ್ಥ ( ಜಗದೊಡೆಯ ಈಶನಿಗೆ ಈ ಜಗತ್ತು ಆಶ್ರಯ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ತಾರ್ಕಿಕ ದೃಷ್ಠಿಯಿಂದ ಸರಿಯಲ್ಲವೆಂದು ಶ್ರೀ ಶಂಕರರು ಭಾವಿಸಿರಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಈಶನೇ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಆಶ್ರಯನು. ಜಗತ್ತನ್ನು ಮೀರಿ ಅವನಿದ್ದಾನೆ.) :ತ್ಯಕ್ತೇನ ಭುಂಜೀಥಾ ಎಂದಿದೆ. ಎಂದರೆ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿ ನೀನೂ ಅನುಭವಿಸು. ಭುಂಜೀಥಾ ಎಂದರೆ ಉಣ್ಣಬೇಕು ಎಂದರೆ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುವುದು. ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಲು ಅಗತ್ಯವಾದುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದುಡಿಯಬೇಕು-ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕು. ಜಗತ್ತನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಬೇಕಿಲ್ಲ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನೀನೂ ಸುಖವಾಗಿರು, ಬೇರೆಯವರನ್ನೂ ಸುಖವಾಗಿರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸು, ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವ ಈ ಸಂಪತ್ತು ಯಾರದ್ದೂ ಅಲ್ಲ.. ಅತಿಯಾಸೆ ಬೇಡ ಇದು ಜೀವನದ ಸೂತ್ರ.. :(ಮಾ ಗೃಧಃ ಹದ್ದಿನಂತೆ ದುರಾಸೆಯುಳ್ಳವನಾಗಬೇಡ. ಹದ್ದು ದುರಾಸೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಕಸ್ಯಸ್ವಿದ್ಧನಂ ಈ ಧನ ಯಾರದ್ದು? ಎಂದರೆ ಯಾರದ್ದೂ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಕಾರಣ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವಂಥಾದ್ದು ) :(ಮಾಧ್ವ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ತ್ಯಕ್ತೇನ ಎಂದರೆ ದೇವರಿಂದ ತ್ಯಕ್ತವಾದ - ಕೊಡಲ್ಪಟ್ಟದ್ದನ್ನು, ಭುಂಜೀಥಾಃ - ಅನುಭವಿಸಿರಿ ಎಂದು ಅರ್ಥ. ನಿನ್ನ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುವವನು ಭಗವಂತನೇ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಬೇರೆ ಯಾರ ಸಂಪತ್ತಿಗೂ ಆಸೆ ಪಡಬೇಡ ಎಂದು ಇದರ ತಾತ್ಪರ್ಯ. ತಮ್ಮ ದ್ವಾದಶಸ್ತೋತ್ರ ಕೃತಿಯಲ್ಲೂ ಸಹ ‘ಕುರು ಭುಂಕ್ಷ್ವ ಚ ಕರ್ಮ ನಿಜಂ ನಿಯತಂ ಹರಿಪಾದವಿನಮ್ರಧಿಯಾ ಸತತಮ್" (ಶ್ರೀಹರಿಯ ಪಾದದಲ್ಲಿ ವಿನಮ್ರಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನಿನ್ನ ಪಾಲಿನ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡು, ಅದಕ್ಕೆ ಭಗವಂತನು ನೀಡಿದ ಫಲವನ್ನು ಉಣ್ಣು) ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಶ್ರೀಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದ ಕೆಲವರು ಕೇವಲ ದ್ವೇಷದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಆಕ್ಷೇಪಿಸುವುದುಂಟು. "ಎಲ್ಲವೂ ಪರಮಾತ್ಮನ ಅಧೀನ; ಭಗವಂತ ನೀಡಿದ್ದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಭಕ್ತ ಉಣ್ಣಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಮುಖ್ಯವಾದ ಕರ್ತವ್ಯದಿಂದ ವಿಮುಖವಾದ ಜೀವನ ಕ್ರಮವನ್ನು ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿರುವರು" ಎಂದು ಕೆಲವರ ಆಕ್ಷೇಪ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ನಿಷ್ಠುರ ನಿಲುವು ಇಂತಹವರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಪ್ರಮಾಣಪುರಃಸರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಮಾಡಿದ ಅವರ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮತ್ಸರರಾಗಿ ನೋಡಿದ್ದರೆ ಈ ಆಕ್ಷೇಪಕ್ಕೂ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.) ===ಮಂತ್ರ ೨; ಕರ್ಮಜ್ಞಾನಿ=== <poem> ಕುರ್ವನ್ನೇವೇಹ ಕರ್ಮಾಣಿ ಜಿಜೀವಿಷೇಚ್ಛತಂ ಸಮಾಃ | ಏವಂ ತ್ವಯಿ ನಾನ್ಯಥೇತೋ Sಸ್ತಿ ನ ಕರ್ಮ ಲಿಪ್ಯತೇ ನರೇ || </poem> ;ಪದವಿಭಾಗ- ಕುರ್ವನ್, ಏವ, ಇಹ, ಕರ್ಮಾಣಿ, ಜಿಜೀವಿಷೇತ್ (ಈ ಲೊಕದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಲೇ -ಜೀವಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಡಬೇಕು), ಶತಂ, ಸಮಾಃ, | ಏವಂ ತ್ವಯಿ ನಾ, ಅನ್ಯಥಾ, ಇತಃ, ಅಸ್ತಿ. ನ, ಕರ್ಮ, ಲಿಪ್ಯತೇ, ನರೇ || ;ಅರ್ಥ = ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಲೇ ನೂರು ವರ್ಷ ಬದುಕಲು ಆಶಿಸಬೇಕು. ನಿನಗೆ ಇದೇ (ಮಾರ್ಗ). ಇದಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಮಾರ್ಗವೂ ಇಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ (ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದು ಮಾಡುವ ಜ್ಞಾನಿಗೆ) ಕರ್ಮಫಲ ಅಂಟುವುದಿಲ್ಲ. <poem> '''ಪದ್ಯ ೨''' : ಕಾಯಕವು ಈ ಲೋಕದಲಿ ನಿಯಮ ; ಜಯಿಸು ನೀ ಬಾಳಿ ನೂರು ವರುಷ | ಆಯುವಿಕೆಗನ್ಯ ಮಾರ್ಗವೆ ಇಲ್ಲ ; ಬಯಕೆ ಇಲ್ಲದಗೆ ಕರ್ಮದಂಟಿಲ್ಲ || </poem> :(ಕಾಯಕ= ದುಡಿಮೆ; ಆಯುವಿಕೆಗೆ + ಅನ್ಯ ಮಾರ್ಗವೇ ಇಲ್ಲ; ಆಯುವಿಕೆಗೆ= ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು; ಬಯಕೆ ಇಲ್ಲದಗೆ=ಇಲ್ಲದವನಿಗೆ ಕರ್ಮದ ಅಂಟು ಇಲ್ಲ ; ಕರ್ಮ ಕೆಲಸ ಅಥವಾ ದುಡಿಮೆಯು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲೇಬೇಕಾದ ನಿಯಮ - ಕರ್ತವ್ಯ; ಜಯಿಸು ನೀನು ಬಾಳಿ ನೂರು ವರ್ಷ; ಬಯಕೆ ಇಲ್ಲದವನಿಗೆ ಕರ್ಮದ ಅಂಟು ಇಲ್ಲ) ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಕರ್ಮಯೋಗದ ಸಾರವನ್ನು ಒಂದೇ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ಪರಮಾತ್ಮನ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕತ್ವದ ಅರಿವನ್ನು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿ, ಅತಿಯಾಸೆ ಪಡದೆ ಕರ್ತವ್ಯ ದೃಷ್ಠಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮವು, ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅಂಟದು. ಕಾಯಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನ್ಯ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಮಾರ್ಗವೇ ಇಲ್ಲ. (ಏಕೆಂದರೆ ಬದುಕಿರುವವನು ಕೆಲಸಮಾಡದೆ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಬದುಕಿರಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. - ಗೀತೆ.) ಆದ್ದರಿಂದ ಆಶಾವಾದಿಯಾಗಿ, ಕರ್ತವ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾ ಪರೋಪಕಾರಿಯಾಗಿ (ತ್ಯಕ್ತೇನ) ನೂರು ವರುಷ ಆರೋಗ್ಯವಂತನಾಗಿ ಬಾಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಬಾಳಿಗೆ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲವೆಂದು ನಿರಾಶೆ ಸಲ್ಲದು. ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕರ್ಥ: ಕಾಯಕ ಅಥವಾ ಕರ್ಮ ಎಂದರೆ ಯಜ್ಞ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆ. ಆದರೆ ಸಂಸಾರಿಕರಿಗೆ-ಗೃಹಸ್ತರಿಗೆ, ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ಎಂದು ಕರ್ಮ ಪದಕ್ಕೆ ಅರ್ಥ ಮಾಡುವುದೇ ಸರಿ. :(ಮೂಲದಲ್ಲಿ, ಇಹ ಕರ್ಮಾಣಿ ಈ ಲೋಕದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬದುಕಿರಲು ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳು ಎಂದರೆ ದುಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕಾರ್ಯಗಳು ) ===ಮಂತ್ರ ೩ : ಕರ್ಮಯೋಗಿಯಲ್ಲದವನಿಗೆ ಪುನರ್‍ ಜನ್ಮ=== <poem> ಅಸುರ್ಯಾ ನಾಮ ತೇ ಲೋಕಾ ಅಂಧೇನ ತಮಸಾSSವೃತಾಃ | ತಾಂಸ್ತೇ ಪ್ರೇತ್ಯಾಭಿಗಚ್ಛಂತಿ ಯೇ ಕೇ ಆತ್ಮ ಹನೋ ಜನಾಃ ||೩ || </poem> ;ಪದ ವಿಭಾಗ - ಅಸರ್ಯಾಃ, ನಾಮ, ತೇ, ಲೋಕಾಃ, ಅಂಧೇನ, ತಮಸಾಃ, ಆವೃತಾಃ,| ತಾನ್, ತೇ, ಪ್ರೇತ್ಯ, ಅಭಿಗಚ್ಛಂತಿ, ಯೇ, ಕೇ, ಚ, ಆತ್ಮಹನಃ, ಜನಾಃ. ;ಅರ್ಥ = ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದ ಶತ್ರುಗಳಾದ ಆತ್ಮಘ್ನ ಮನುಷ್ಯರು (ಅತ್ಮ ಹನರು) ದೇಹ ನಾಶವಾದಮೇಲೆ ಗಾಢ ಅಂದಕಾರದಿಂದ ಆವರಿಸಿದ ಅಸುರೀ ಎಂಬ ಹೆಸರುಳ್ಳ ಲೋಕವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ (ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ). <poem> '''ಪದ್ಯ ೩:''' ಅಜ್ಞಾನ ತುಂಬಿರುವ ಕತ್ತಲೆಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ | ತಿರುತಿರುಗಿ ಬರುತಿಹರು ಅರಿವಿರದ ಆತ್ಮ ಹನರು || ೩|| </poem> :(ಅಜ್ಞಾನವು ತುಂಬಿರುವ ಕತ್ತಲೆಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ತರುತಿರುಗಿ - ಪುನಃ ಪನಃ ಬರುತ ಇಹರು ; ಬರುತ್ತಿರುವರು, ಅರಿವು+ಇರದ ಆತ್ಮ ಹನರು - ಕೊಂದವರು) ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಕರ್ಮಯೋಗದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯದವರು ಪುನಃ ಪುನಃ ಜನ್ಮವೆತ್ತಿ ಈ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ. ಆತ್ಮ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿ ಪರಮಾತ್ಮ ತತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯದಿರುವುದು, ಆತ್ಮ ಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಂತೆ ಎನ್ನುವುದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಆತ್ಮವನ್ನು ಯಾರೂ ಕೊಲ್ಲಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ಮೇಲಿನ ಮೂರು ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನ ದರ್ಶನದ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ಹೇಳಿದೆ. ನಂತರ ಆತ್ಮ ತತ್ವದ ವಿಚಾರ ಹೇಳಿದೆ. ===ಮಂತ್ರ ೪ & ೫ : ಆತ್ಮದ ಲಕ್ಷಣ=== :ಅನೇಜದೇಕಂ ಮನಸೋಜವೀಯೋ | :ನೈನದ್ದೇವಾ ಆಪ್ನುವನ್ ಪೂರ್ವಮರ್ಷತ್ | :ತತದ್ದಾವತೋS ನ್ಯಾನ್ ಅತ್ಯೇತಿ ತಿಷ್ಠತ್ :ತಸ್ಮಿನ್ನಪೋ ಮಾತರಿಷ್ವಾ ದಧಾತಿ ||೪|| ;ಪದ ವಿಭಾಗ - ಅನೇಜತ್ (ಚಲಿಸದು), ಏಕಂ (ಒಂದು), ಮನಸಃ (ಮನಸ್ಸಿಗಿಂತ), ಜವೀಯಃ (ವೇಗವುಳ್ಲದ್ದು), ನ (ಇಲ್ಲ), ಏನತ್ (ಇದನ್ನು), ದೇವಾಃ (ದೇವತೆಗಳು), ಆಪ್ನುವನ್(ಹೋಗಿ ಮುಟ್ಟಲು), ಪೂರ್ವಂ (ಮೊದಲೇ), ಅರ್ಷತ್ (ಮುಟ್ಟರುವನು)| ತತ್ (ಅದು), ಧಾವತಃ (ಓಡುವಲ್ಲಿ), ಅನ್ಯಾನ್ (ಬೇರೆಯವರನ್ನು), ಅತ್ಯೇತಿ (ದಾಟಿ), ತಿಷ್ಠತ್(ಇರುತ್ತದೆ), ತಸ್ಮಿನ್ (ಅದರಲ್ಲಿ), ಅಪಃ ( ಜಲಪ್ರವಾಹ - ಕರ್ಮ ಪ್ರವಾಹ), ಮಾತರಿಷ್ವಾ (ಪ್ರಕೃತಿ ಮಾತೆಗಾಳಿ, ಪ್ರಾಣತತ್ವ), ದಧಾತಿ (ಕೊಡುವನು, ಹಂಚುವನು ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಹಂಚಿದೆ, ಇದೆ, ಇರುವಿಕೆ). ;ಅರ್ಥ = ಈ ಆತ್ಮ ತತ್ವ ಒಂದೇ ಒಂದು. ಚಲನವಿಲ್ಲದುದು, ಮನಸ್ಸಿಗಿಮತ ವೇಗವುಳ್ಲದ್ದು. ದೇವತೆಗಳೂ ಸಹ ಅದನ್ನು ಹೊಂದಲಾರರು. ಓಡುತ್ತಿರುವ ಇತರರನ್ನು ನಿಂತಲ್ಲಿ ನಿಂತೇ ಹಿಂದೆಹಾಕುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಮಾತೆಯ (ಪ್ರಾಣತತ್ವ) ತೊಡೆಯಮೇಲೆ ಆಡುವ ಪ್ರಾಣ, ಅದರ ಇರುವಿಕೆಯ ಆಧಾರದಿಂದಲೇ ಚಲನವಲನ ನೆಡೆಯುವುದು. :ತದೇಜತಿ, ತನ್ನೈಜತಿ, :ಫತದ್ದೂರೇ ತದ್ವಂತಿಕೇ | :ತದಂತರಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ, :ತದು ಸರ್ವಸ್ಯಾಸ್ಯ ಬಾಹ್ಯತಃ || ೫|| ;ಪದವಿಭಾಗ - ತತ್ = ಅದು, ಏಜತಿ = ಚಲಿಸುತ್ತದೆ; ತತ್ ಅದು, ನ = ಇಲ್ಲ, ಏಜತಿ = ಚಲಿಸುವುದು; ತತ್ =ಅದು, ದೂರೇ = ಬಹಳ ದೂರ; ತತ್ = ಅದು, ತತ್ = ಅದು, ಉ = ನಿಜವಾಗಿಯೂ, ಅಂತಿಕೇ = ಹತ್ತಿರ; ತತ್ = ಅದು, ಅಂತರ = ಒಳಗೆ, ಅಸ್ಯ = ಇದರ, ಸರ್ವಸ್ಯ = ಎಲ್ಲದರ; ತತ್ ಅದು, ಉ = ನಿಜವಾಗಿಯೂ, ಸರ್ವಸ್ಯ = ಎಲ್ಲದರ; ಅಸ್ಯ = ಇದರ, ಬಾಹ್ಯತಃ = ಹೊರಗೂ ಕೂಡಾ. :'''ಪದ್ಯ ೪''' :ಅಚಲ ತತ್ವವದು, ವೇಗದಲಿ ಮನವ ಮೀರಿಹುದು, :ಕಣ್ಣುಕಿವಿಯಾದಿಗಳು ಮುಟ್ಟಲಾರವದನು | :ಇದ್ದೆಡೆಯಲೇ ಇದ್ದಂತೆ ಧಾವಿಪರ ಮುಂದಿಹುದು :ಜೀವಿಗಳಿಗದುವೆ ಆತ್ಮ, ತಾ ಪ್ರಾಣದಾತ || :(ಅಚಲ = ಚಲಿಸದ ತತ್ವವು ಅದು, ವೇಗದಲ್ಲಿ ಮನವನ್ನು ಮೀರಿದೆ : ಕಣ್ಣು ಕಿವಿ ಆದಿಗಳು, ಕಣ್ಣುಕಿವಿ ಮೊದಲಾದವುಗಳು, ಮುಟ್ಟಲಾರವು -ತಲುಪಲಾರವು- ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾರವು, ಅದನು - ಅದನ್ನು; ಇದ್ದ ಎಡೆಯಲೇ ಇದ್ದಂತೆ- ಇದ್ದುಕೊಂಡು ಧಾವಿಪರ-ಓಡುವವರ ಮುಂದೆ ಇಹುದು-ಇರುವುದು. ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಅದುವೆ -ಅದೇ ಆತ್ಮ ; ತಾ ತಾನು - ಆತ್ಮವು, ಪ್ರಾಣದಾತ.- ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಕೊಡುವಂತಾದ್ದು. ) :'''ಪದ್ಯ ೫ :''' :ಚಲಿಸುವುದದು ಅತಿ ವೇಗದಲಿ; ಚಲಿಸದಿಹುದು. :ಭವಿಗತಿ ದೂರ ; ಜ್ಞಾನಿಗತಿ ಹತ್ತಿರವು, | :ಎಲ್ಲರೊಳಗಡಗಿಹುದು, :ಹೊರಗಿಹುದು ದೃಶ್ಯ ಜಗದಿ || :(ಚಲಿಸುವುದು+ ಅದು, ಅತಿ ವೇಗದಲ್ಲಿ, ಚಲಿಸದೆ + ಇಹುದು, ಭವಿಗೆ +ಅತಿ ದೂರ, ಜ್ಞಾನಿಗೆ +ಅತಿ ಹತ್ತಿರವು, ಎಲ್ಲರ +ಒಳಗೆ + ಅಡಗಿಹುದು, ದೃಶ್ಯ ಜಗದ ಹೊರಗೆ + ಇಹುದು ) :ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ, ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ವಿವರಿಸಲು ಆಗದ್ದನ್ನು ಕಾವ್ಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮ ತತ್ವದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದೆ. ಚಲನೆ ಇಲ್ಲದ ದೃಢವಾದ ಒಂದೇ ತತ್ವ ಅದು; ಅದು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕದು, ಮನಸ್ಸಿಗಿಂತ ವೇಗವುಳ್ಳದ್ದು. ಇದ್ದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದು ಓಡುತ್ತಿರುವ ಇತರರನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಎಲ್ಲದರ ಪ್ರಾಣದಾತ-ಮಾತರಿಶ್ವ ; ಸಕಲ ಚರಾಚರ ವಸ್ತುಗಳ ಕರ್ಮ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು (ಆ ಪ) ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಚಲಿಸುತ್ತೆ, ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಪಂಚಿಕರಿಗೆ ದೂರ, [[ಜ್ಞಾನಿ]]ಗೆ ಹತ್ತಿರ. ಅದು ಎಲ್ಲದರ ಒಳಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅದೇ ಎಲ್ಲದರ ಹೊರಗಿದೆ - ದೃಶ್ಯ ಜಗದ ಹೊರಗಿದೆ. [[ಭಗವದ್ಗೀತೆ]]ಯ ೧೩ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ೧೫ನೇ ಶ್ಲೋಕ ಇದೇ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುವುದು. ಮುಂದೆ [[ಆತ್ಮ ಜ್ಞಾನಿ]]ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದೆ. ==ಮಂತ್ರ ೬, ೭ : ಜ್ಞಾನಿಯ ಲಕ್ಷಣ== :ಯಸ್ತು ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ :ಆತ್ಮನ್ಯೇವಾನು ಪಶ್ಯತಿ | :ಸರ್ವಭೂತೇಷು ಚಾತ್ಮಾನಂ :ತತೋ ನ ವಿಜುಗುಪ್ಸತೇ || ೬|| ; ಪದವಿಭಾಗ - ಅರ್ಥ = ಯಃ = ಯಾರು, ತು = ಹೀಗಿರುವುದರಿಂದ, ಸರ್ವಾಣಿ = ಎಲ್ಲಾ, ಭೂತಾನಿ = ಜೀವರಾಶಿಗಳನ್ನು, ಆತ್ಮನಿ = ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ, ಏವ = ಮಾತ್ರಾ, ಅನುಪಶ್ಯತಿ = ನೋಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೋ; ಸರ್ವ ಭೂತೇಷು = ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ, ಚ = ಮತ್ತು, ಆತ್ಮಾನಂ = ಆತ್ಮನನ್ನು, ತತಃ = ಆ ನಂತರ, ನ = ಇಲ್ಲ, ವಿಜುಗುಪ್ಞತೇ = ಮೋಹಗೊಳ್ಳುವುದು, ದುಃಖಿಸುವುದು. ;ತಾತ್ಪರ್ಯ= ಯಾವನು ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮನನ್ನೂ ಕಾಣುತ್ತಾನೋ, ಅಂಥವನು ಆ ನಂತರ ದುಃಖಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂಥವನು ಪುನಃ (ಯಾರನ್ನೇ ಆಗಲಿ, ಯಾವುದಕ್ಕೇ ಆಗಲಿ) ಜುಗುಪ್ಸೆ ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. :'''ಪದ್ಯ ೬''' : :ತನ್ನಾತ್ಮ ಭಾವದಲಿ ಜೀವ ಕೋಟಿಗಳ, :ಸರ್ವ ಜೀವಿಗಳೊಳಗೆ ತನ್ನಾತ್ಮವನು| :ಸ್ವಾನು ಭಾವದಿ ಕಾಣುವವ, ಸರ್ವಾತ್ಮನವ, :ಅವ ನಿಂದಿಸನು ತಾ ಪ್ರೇಮ ಸಾಗರನು || ೬|| :(ತನ್ನ ಆತ್ಮ ಭಾವದಲಿ ಜೀವ ಕೋಟಿಗಳ, ಸರ್ವ ಜೀವಿಗಳ ಒಳಗೆ ತನ್ನ ಆತ್ಮವನು, ಸ್ವ+ಅನುಭಾವದಿ ಕಾಣುವವ, ಸರ್ವ ಆತ್ಮನು ಅವ - ಅವನು ; ಅವನು ಯಾರನ್ನೂ ನಿಂದಿಸನು, ಪ್ರೇಮಸಾಗರನು) :'''ಮಂತ್ರ : ೭''' :ಯಸ್ಮಿನ್ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ, :ಆತ್ಮೈ ವಾ ಭೂದ್ವಿಜಾನತಃ | :ತತ್ರ ಕೋ ಮೋಹ ಕಃ ಶೋಕ :ಏಕತ್ವಮನುಪಶ್ಯತಃ ||೭|| ;ಪದವಿಭಾಗ - ಅರ್ಥ = ಯಸ್ಮಿನ್ = ಯಾವಾಗ, ಸರ್ವಾಣಿ = ಎಲ್ಲಾ, ಭೂತಾನಿ = ಜೀವ ರಾಶಿಗಳು, ಆತ್ಮಾ = ಆತ್ಮವು, ಏವ = ಮಾತ್ರವೇ, ಅಭೂತ್ = ಆಗಿರುತ್ತದೆಯೋ, ವಿಜಾನತಃ = ತಿಳಿದವನಿಗೆ,| ತತ್ರ = ಆಧಾಗ, ಕಃ = ಯಾವುದು, ಮೋಹ = ಮೋಹವು, ಕಃ = ಎಲ್ಲಿ, ಶೋಕಃ = ಶೋಕವು, ಏಕತ್ವಂ = ಸಮತ್ವವನ್ನು, ಅಪಶ್ಯತಃ = ಸದಾಕಾಣುವವನಿಗೆ. ;ತಾತ್ಪರ್ಯ = ಯಾವನ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಸರ್ವ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿಯೂ (ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ) ಆತ್ಮನೇ (ಆದನೋ) ಕಂಡುಬರುತ್ತಾನೋ, ಅಂತಹ ಏಕತ್ವವನ್ನು ನಿರಂತರವೂ ಕಾಣುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಮೋಹವೆಲ್ಲಿಯದು, ಶೋಕ ಎಲ್ಲಿಯದು? (ಅವನಿಗೆ ಮೋಹ ಶೋಕಗಳು ಇಲ್ಲ.) :'''ಪದ್ಯ ೭''' : :ಸರ್ವಜೀವಿಗಳೊಳಗೆ ತನ್ನಾತ್ಮ ಭಾವವಿರೆ, :ಹುಟ್ಟಲಾರದು ಬಯಕೆ ಮೋಹವಿರದು | :ಸ್ವಾನು ಭಾವದಿ ಕಾಣುತ್ತಲಿಹನವನು, :ಜಗದಲೆಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ಆತ್ಮ ತತ್ವವನು. || :( ಸರ್ವ ಜೀವಿಗಳ ಒಳಗೆ ತನ್ನ ಆತ್ಮ ಭಾವವು ಇರೆ-ಇರಲು, ಹುಟ್ಟ ಲಾರದು ಬಯಕೆ, ಮೋಹವು ಇರದು, ಸ್ವ -ಸ್ವಂತ ಅನುಭಾವದಿ- ಅನಭವದಿಂದ, ಕಾಣುತ್ತಲಿ ಇಹನು ಅವನು, ಜಗದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಒಂದೇ ಆತ್ಮ ತತ್ವವನು) ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನೇ ಕಾಣುವವನಿಗೆ, ಬಯಕಯೇ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಯಾವುದರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಮೋಹವಿರುವುದಿಲ್ಲ, ತನ್ನ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಸರ್ವ ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ ಕಾಣುವವನು ಕೋಪ, ನಿಂದೆಗಳನ್ನು ಮಾಡನು. ಯಾರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಬೇಸರವಿಲ್ಲದವನು ಎಲ್ಲರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಪ್ರೇಮ ಭಾವವನ್ನು ಹೋದಿರುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಜ್ಞಾನಿಗೆ ಸಹಜ. ಅದೇ ಭಾವ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ [[ಭಗವದ್ಗೀತೆ]]ಯ ಅಧ್ಯಾಯ ೬, ಶ್ಲೋಕ ೨೯ರಲ್ಲಿ ಯಾರು ಸರ್ವ ಭೂತಗಳನ್ನೂ (ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ) ತನ್ನಲ್ಲಿಯೂ, ಸರ್ವ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನೂ ಕಾಣುವನೋ ಅವನು ಸಮದರ್ಶಿ, ಯೋಗಿ ಎಂದಿದೆ.(೬) :ಆತ್ಮ ತತ್ವವನ್ನು ಅನುಭವದ ಮೂಲಕ ತಿಳಿದವನಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ [[ಆತ್ಮ]] ವನ್ನೇ ನೋಡುವವನಲ್ಲಿ ಬಯಕೆ, ಮೋಹ, ಶೋಕಗಳು ಹುಟ್ಟುವುದೇ ಇಲ್ಲ.(೭) :ಈಗ [[ಬ್ರಹ್ಮ ಜ್ಞಾನಿ]], [[ಪರಬ್ರಹ್ಮ]] ತತ್ವ ಅಥವಾ ಆತ್ಮ, ಇವಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಮಂತ್ರ ೮ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪನ/ದ ಲಕ್ಷಣ== :ಸ ಪರ್ಯಗಾತ್ ಶುಕ್ರಮಕಾಯಮವ್ರಣಮ್ :ಅಸ್ನಾವಿರಂ ಶುದ್ಧಮಪಾಪವಿದ್ಧಮ್ | :ಕವಿರ್ಮನೀಷೀ ಪರಿಭೂಃ ಸ್ವಯಂಭೂರ್ :ಯಾಥಾತಥ್ಯ ತೋsರ್ಥಾನ್ ವ್ಯದಧಾತ್ ಶಾಶ್ವತೀಭ್ಯಃ ಸಮಾಭ್ಯಃ ||೮|| ;ಪದವಿಭಾಗ - ಅರ್ಥ =ಸಃ = ಅವನು, ಪರ್ಯಗಾತ್ = ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಹೋಗಿರುವ - ಹರಡಿರುವ, ಶುಕ್ರಂ = ಶುಭ್ರವಾಗಿರುವ, ಅಕಾಯಂ = ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರವಿಲ್ಲದ, ಅವ್ರಣಮ್ = ಗಾಯಗಳಿಲ್ಲದ, ಅಸ್ನಾವಿರಂ = ಸ್ನಾಯುಗಳಿಲ್ಲದ, ನರಗಳಿಲ್ಲದ - ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರ ಇಲ್ಲದ, ಶುದ್ಧಂ = ಶುದ್ಧವಾದ, ಅಪಾಪವಿದ್ಧಮ್ = ಪಾಪಗಳಿಲ್ಲದ, ಎಂದರೆ ಕಾರಣ ಶರಿರವಿಲ್ಲದ,| ಕವಿಃ = ಕ್ರಾಂತದರ್ಶಿ, ಮನೀಷೀ = ಸರ್ವಜ್ನನು, ಪರಿಭೂಃ = ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲಿದ್ದ, ಸ್ವಯಂಭೂಃ = ಸ್ವಯಂಭು,, ಕಾರಣವಿಲ್ಲದವ, ಯಥಾ ತಥ್ಯತಃ = ಸರಿ ಸಮಾನವಾಗಿ, ಅರ್ಥಾನ್ = ಕೆಲಸಗಳನ್ನು, ವ್ಯದಧಾತ್ = ಹಂಚಿದ್ದಾನೆ, ಶಾಶ್ವತೀಭ್ಯಃ = ಶಾಸ್ವತವಾಗಿರುವ, ಸಮಾಭ್ಯಃ= ದೇವತೆಗಳಿಗೆ. ;ತಾತ್ಪರ್ಯ =ಇದು ಆತ್ಮದ ವರ್ಣನೆ- ಹಾಗೂ ಆತ್ಮಜ್ಞನ ವರ್ಣನೆ; ಆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ದೇಹ ರಹಿತನಾದ ಆತ್ಮನು, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ಜ್ಯೋತಿಸ್ವರೂಪನು, ಸ್ಥೂಲ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮತ್ತು ಕಾರಣ ಶರೀರಗಳಿಲ್ಲದವನು. ಸರ್ವಜ್ಞನು, ಕ್ರಾಂತದರ್ಶಿ, ಆದಿ ಪುರುಷನು,ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಭೂ; ಇವನೇ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುವ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಿಗೆ ಒಂದೊಂದುಕೆಲಸವನ್ನು ಹಂಚಿದನು. ;ಆತ್ಮಜ್ಞ - ಆ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ, ಆತ್ಮಜ್ಞನು, ದೇಹ ಬಾವವಿಲ್ಲದವನು, ಆದುದರಿಂದಲೇ ಅವನಿಗೆ ಹುಣ್ಣು ಮುಂತಾದ ದೇಹ ಬಾಧೆ, ದೋಷವಿಲ್ಲದವನು. ಶುದ್ಧನಾಗಿರುವವನು, ಕಾರಣ ಶರೀರವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಪಾಪ ರಹಿತನು. ಆತ್ಮ ತತ್ವವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯಿಂದ (ಪರಿಭೂ)ವ್ಯಾಪಸಿದವನು, ಕವಿ ಎಂದರೆ ಕ್ರಾಂತದರ್ಶಿ (ಸರ್ವಜ್ಞ), ಸ್ವಯಂಭೂ- ಸ್ವತಂತ್ರನು (ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದವನು), ಅವನು ಶಾಶ್ವತ ಕಾಲವಿರುವ ಸಕಲ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವನು. * '''ಪದ್ಯ ೮''' ; :ಕಾಯವಿಲ್ಲವು, ಪರಿಶುದ್ಧ, ರೋಗ ರಹಿತನು, :ಸ್ನಾಯುಗಳಿಲ್ಲ, ನರತಂತು ಬೇಕಿಲ್ಲ | :ತಾನೆ ತನ್ನೊಡೆಯ, ಬೆಳಕಿವನು, ಸರ್ವಜ್ಞ :ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯು, ಶಾಶ್ವತನು, ಕರ್ತನಾದರೂ ಮುಕ್ತನು || ೮|| :(ಕಾಯವು-ದೇಹವು ಇಲ್ಲವು, ಪರಿಶುದ್ಧ, ರೋಗ ರಹಿತನು, ಅರಿವಿಂಗೆ - ಅರಿಯಲು-ತಿಳಿಯಲು, ಅವಗೆ- ಅವನಿಗೆ, ನರತಂತು ಬೇಕಿಲ್ಲ, ತಾನೆ ತನ್ನ ಒಡೆಯ- ಯಜಮಾನ, ಬೆಳಕು ಇವನು, ಸರ್ವಜ್ಞ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯು, ಶಾಶ್ವತನು, ಕರ್ತನಾದರೂ ಮುಕ್ತನು ) ದೇಹವೇ ಇಲ್ಲದ, ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ, ರೋಗಗಳು ಅಂಟದ, ಈ ಆತ್ಮ ತತ್ವವು ಸರ್ವಜ್ಞ ವಾಗಿದೆ, ಸ್ನಾಯಗಳಿಲ್ಲ, ನರಗಳಿಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕೆ ತಿಳಿಯಲು ಮೆದುಳು ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ,(ನರಗಳಿಲ್ಲ- ಶಂಕರ ಭಾಷ್ಯ) ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅರಿಯಲು ಮೆದುಳು ಬೇಕು, ಮದುಳಿನಿಂದ ಹೊರಟ ನಾನಾ ನರನಾಡಿಗಳು ಬೇಕು, ಆದರೆ ಆತ್ಮ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ವಿಚಿತ್ರವದರೂ ಸತ್ಯ. ಅದು ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಬೆಳಕಿಗಿಂತ ಬೇರೆಯಾದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಆನಂದಮಯ ಬೆಳಕು. ಅದು ಆಥವಾ ಆತ್ಮನು, ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣನಾಗಿ ಕರ್ತನಾದರೂ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಕರ್ಮದ ಆಂಟಿಲ್ಲ.ಇದರ ನಂತರ ಸಾಧನೆಯ ಮಾರ್ಗ ಹೇಳಿದೆ, ===ಮಂತ್ರ ೯, ೧೦, ೧೧ ಅಮೃತತ್ವನ್ನು ಅಥವಾ ಜ್ನಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಬಗೆ === :'''ಮಂತ್ರ ೯,''' :ಅಂಧಂತಮಃ ಪ್ರವಿಶಂತಿ :ಯೇ Sವಿದ್ಯಾಮುಪಾಸತೇ | :ತತೋ ಭೂಯ ಇವ ತೇ ತಮೋ :ಯ ಉ ವಿದ್ಯಾಯಾ ಗುಂ ರತಾಃ ||೯|| ;ಪದವಿಭಾಗ ಅರ್ಥ - ಅಂಧಂತಮಃ = ಗಾಢವಾದ ಅಂಧಕಾರ ಪ್ರವಿಶಂತಿ= ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಯೇ = ಯಾರು, ಅವಿದ್ಯಾಂ = ಉಪಾಸತೇ - ಉಪಾಸನೆಮಾಡುತ್ತರೋ, ತತಃ = ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ, ಯೇ = ಭೂಯಃ = ಹೆಚ್ಚಿನ, ಇವ =ಇರುವ, ತೇ ತೇ =ಅವರು, ತಮಃ = ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು, ಯೇ = ಯಾರು, ಉ = ನಿಜವಾಗಿಯೂ, ವಿದ್ಯಾಯಾ = ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, ಉಪಾಸನೆಯಲ್ಲಿ, ರತಾಃ = ಅನುರಕ್ತರಾಗಿರುವರೋ. ;ತಾತ್ಪರ್ಯ - ಅವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವವರು ಗಾಡವಾದ ಕತ್ತಲೆಯ ಲೋಕವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವರೋ ಅವರು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕತ್ತಲೆಯ ಲೋಕವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವರು. :'''ಪದ್ಯ ೯''' : :ಕತ್ತಲೆಯ ಸೇರುವನು :[[ಅವಿದ್ಯೆ]]ಯುಪಾಸಕನು | :ಕಗ್ಗತ್ತಲೆಯ ಹೊಗುವನವ :ವಿದ್ಯೆಯಲಿ ನಿರತನಾದವ ||೯|| ( ಕತ್ತಲೆಯ ಸೇರುವನು [[ಅವಿದ್ಯೆ]]ಯ ಉಪಾಸಕನು, ಕಗ್ಗತ್ತಲೆಯ ಹೊಗುವನು ಅವ-ಅವನು ವಿದ್ಯೆಯಲಿ ನಿರತನಾದವ) :'''ಮಂತ್ರ ೧೦''': :ಅನ್ಯದೇವಾಹುರ್ವಿದ್ಯಯಾ :ಅನ್ಯದಾಹುರವಿದ್ಯಯಾ | :ಇತಿ ಶುಶ್ರಮ ಧೀರಾಣಾಂ :ಯೇನಸ್ತದ್ವಿಚಚಕ್ಷಿರೇ ||೧೦|| ;ಅನ್ಯತ್ = ಬೇರೆ, ಏವ = ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ, ಆಹುಃ = ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ವಿದ್ಯೆತಾ = ವಿದ್ಯೆಗಿಂತ, ಅನ್ಯತ್ = ಬೇರೆ. ಆಹುಃ = ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅವಿದ್ಯೆಯಾ = ಅವಿದ್ಯೆಗಿಂತ, ಇತಿ = ಹೀಗೆ, ಶುಶ್ರಮಾ = ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ. ಧೀರಾಣಾಂ = ತಿಳಿದ ಧೀರರಿಂದ, ಯೇ ಯಾರು, ನಃ = ನಮಗೆ, ತತ್ =ಅದನ್ನು, ವಿಚಚಕ್ಷಿರೇ =ವಿವರಿಸಿದರೋ. ;ತಾತ್ಪರ್ಯ - ಅದು (ಆತ್ಮತತ್ವ) ವಿದ್ಯೆಗಂತ ಬೇರೆ ಇರುವುದು; ಅವಿದ್ಯೆಗಿಂತಲೂ ಬೇರೆ ಇರುವುದು. ಹಿಗೆ ನಮಗೆ ಕಲಿಸಿದ ಧೀಮಂತರಿಮದ ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ. :'''ಪದ್ಯ ೧೦''' : :ವಿದ್ಯೆಯೇ ಹಿರಿದೆಂಬರು :ಕೆಲವರರಿತವರು | :[[ಅವಿದ್ಯೆ]] ಗರಿಮೆಯದು :ಎಂಬುದಿತರರ ನಿಲುವು ||೧೦|| ::( ವಿದ್ಯಯೇ ಹಿರಿದು ಎಂಬರು ಕೆಲವರು ಅರಿತವರು; [[ಅವಿದ್ಯೆ]] ಗರಿಮೆಯದು-ಹೆಚ್ಚಿನದು ಎಂಬುದು, ಇತರರ ನಿಲುವು) :'''ಮಂತ್ರ ೧೧''' : :ವಿದ್ಯಾಂಚಾವಿದ್ಯಾಂಚ :ಯಸ್ತದ್ವೇದೋಭಯಂ ಸಹ | :ಅವಿದ್ಯಯಾ ಮೃತ್ಯುಂ ತೀರ್ತ್ವಾ :ವಿದ್ಯಾಯಾಮೃತಮಶ್ನುತೇ ||೧೧|| ;ವಿದ್ಯಾಂ = ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು, ಚ = ಮತ್ತು, ಅವಿದ್ಯೆಯನ್ನು, ಚ = ಯಾರು, ತತ್ = ಅದನ್ನು. ವೇದ = ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ; ಉಭಯ = ಇವೆರಡನ್ನೂ, ಸಹ = ಜೊತೆಗೆ, ಅವಿದ್ಯಯಾ = ಅವಿದ್ಯೆಯ ಮೂಲಕ, ಮೃತ್ಯುಂ = ಮೃತ್ಯವನ್ನು, ತೀರ್ತ್ವಾ = ದಾಟಿ, ವಿದ್ಯಯಾ = ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ, ಅಮೃತಂ = ಅಮೃತತ್ತ್ವವನ್ನು, ಅಶ್ನುತೇ = ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಲುತ್ತಾನೆ. ;ತಾತ್ಪರ್ಯ - ಯಾರು ವಿದ್ಯೆ ಅವಿದ್ಯೆ ಇವೆರಡನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಅವಿದ್ಯೆಯ ಮೂಲಕ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ದಾಟಿ, ವಿದ್ಯೆಯ ಮೂಲಕ ಅಮೃತ್ತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. :'''ಪದ್ಯ ೧೧''' : :ವಿದ್ಯೆ [[ಅವಿದ್ಯೆ]]ಗಳ :ಅಂತರಂಗವನರಿತು | :[[ಅವಿದ್ಯೆ]]ಯಿಂ ಮೃತ್ಯು ವನು ದಾಟಿ| :ವಿದ್ಯೆಯಿಂದಮೃತವ ಪಡೆಯುವುದು || ೧೧|| :(ವಿದ್ಯೆ [[ಅವಿದ್ಯೆ]]ಗಳ ಅಂತರಂಗವನು ಅರಿತು ಅವಿದ್ಯಯಿಂ - [[ಅವಿದ್ಯೆ]]ಯಿಂದ, ಮೃತ್ಯುವನು ದಾಟಿ, ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಅಮೃತವ ಪಡೆಯುವುದು) ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು [[ಅವಿದ್ಯೆ]]ಯ ಸಾಧನೆ, ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದೆ. [[ಅವಿದ್ಯೆ]]ಯ ಉಪಾಸಕನು ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಸೇರುವನು ಎಂದರೆ, ಅಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಅರ್ಥ. [[ಅವಿದ್ಯೆ]] ಎಂದರೆ ಯಜ್ಞ - ಯಾಗಾದಿ ವೈದಿಕ ಕರ್ಮಗಳು, ಉಪಾಸನೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ಅವುಗಳಿಂದ ಉತ್ತಮ ಲೋಕ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಯಾದರೂ ಆತ್ಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕೊಡಲಾರವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ, ಎನ್ನುವುದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅರ್ಥ. [[ಅವಿದ್ಯೆ]] ಎಂದರೆ ಲೌಕಿಕ ವಿದ್ಯೆ ಹೊಟ್ಟೆ ಪಾಡಿಗಾಗಿ ಕಲಿತ ವಿದ್ಯೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ. ಮುಂದೆ [[ಅವಿದ್ಯೆ]]ಯಿಂದ ಮೃತ್ಯು ವನ್ನು ದಾಟಿ ಎಂದಿದೆ; ಮೃತ್ಯು ಎಂದರೆ ಹಸಿವು ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೇವಲ [[ಅವಿದ್ಯೆ]]ಯನ್ನು ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವವನು ಅಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುವನು. ಜೀವನದ ಅವಶ್ಯಕತೆಗೆ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಹಣ ಗಳಿಕೆಗೆ ಲೌಕಿಕ ವಿದ್ಯೆ ಯೊಂದನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದರೆ ಆದು ಕತ್ತಲೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಅಜ್ಞಾನ. :ವಿದ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಉಪಾಸನೆ, ಆತ್ಮ ಜ್ಞಾನದ ಮಾರ್ಗ ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. ಲೌಕಿಕ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೇವಲ ಆತ್ಮ ಜ್ಞಾನದ ಮಾರ್ಗ ಒಂದನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುವವನು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ ಎಂದಿದೆ. ಕೇವಲ ವಿದ್ಯೆಯೊಂದನ್ನೇ ನಂಬಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರೆ ಅದೂ ಕತ್ತಲೆ. ಉಪವಾಸವಿರಬೇಕು ಇಲ್ಲವೇ ಪರಾವಲಂಬಿಯಾಗಿ ಬಾಳಬೇಕು, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ತಪ್ಪು ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನ ಎನ್ನುವುದು ಉಪನಿಷತ್ಕಾರನ ಭಾವವಿರಬೇಕು ( ೯) ಆದರೆ ಕೆಲವರು ವಿದ್ಯೆಯೇ ಎಂದರೆ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕರ್ಮತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವುದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಲೌಕಿಕ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಡದೆ ಪಾಲಿಸುವುದೇ ಉತ್ತಮ ಎನ್ನತ್ತಾರೆ. ( ಸಂನ್ಯಾಸವೋ, ಸಂಸಾರವೋ, ಯಾವುದು ಉತ್ತಮ ಇದರ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಧರ್ಮವ್ಯಾಧನ ಕಥೆ ಇದೆ) (೧೦) ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮನ್ವಯವೇ ಜೀವನದ ಸೂತ್ರ. ಕಾಯಕದಿಂದ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಜ್ಞಾನ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಅಮೃತತ್ವ ವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಜ್ಞಾನಿಯಾದರೂ ಕಾಯಕವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಾರದು. ಎಂಬುದು ಸರಳ ಅರ್ಥ. ಸಂಸಾರಿಕರೂ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿ ಬಾಳಿರುವ ಉದಾಹರಣೆ ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ. :ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕ ಅರ್ಥ:- ಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸದೆ, ಆತ್ಮ ವಿಚಾರ ಮಾಡದೆ, ಕೇವಲ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವವನು ಹೆಚ್ಚಿನ, ಕತ್ತಲೆ ಅಥವಾ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ವಿದ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಉಪಾಸನೆ ಎಂದೂ ಅರ್ಥವಿದೆ ಶ್ರೀಶಂಕರರು ಈ ಅರ್ಥವನ್ನೇ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ: [[ಅವಿದ್ಯೆ]]ಯಾದ ಯಜ್ಞ ಯಾಗಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯೆ ಯಾದ ಉಪಾಸನಾ ಅಥವಾ ಯೋಗಸಾದನೆ ಯಿಂದ ಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನ ದೊರಕಲಾರದು; ಕರ್ಮಫಲದಿಂದ ಜ್ಞಾನವುಂಟಾದರೆ ಕರ್ಮಫಲವಾದ್ದರಿಮದ ಜ್ಞಾನವು ನಶ್ವರವೆಂದು ಹೇಳಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ, ಜ್ಞಾನವು ನಶ್ವರವಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಚಾರದಿಂದಲೇ ಜ್ಞಾನವುಂಟಾಗುವುದು. ಕರ್ಮವೆಲ್ಲಾ ಚಿತ್ತ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಇರುವುದು. (ಕರ್ಮ) ಸಂನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಿಚಾರದಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನ ಎಂಬುದು ಶ್ರೀ ಶಂಕರರ ಅರ್ಥ. ಮುಂದಿನ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಅವರು ಇದೇ ಬಗೆಯ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. (೧೧) ಆದರೆ ಕರ್ಮಯೋಗ ನಿರತರಾಗಿದ್ದು ಸಂಸಾರಿಗಳೂ ಆಗಿದ್ದು, ಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿರುವವರ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಬಹಳ ಇರುವುದನ್ನು ನಾವು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ==ಮಂತ್ರ ೧೨, ೧೩, ೧೪== :'''ಮಂತ್ರ ೧೨,''' * ಅಂಧಂತಮಃ ಪ್ರವಿಶಂತಿ * ಯೇS ಸಂಭೂತಿಮುಪಾಸತೇ, | * ತತೋ ಭೂಯ ಇವ ತೇ ತಮೋ * ಯ ಉ ಸಂಭೂತ್ಯಾಂ (ಗ್ಂ) ರತಾಃ ||೧೨|| ;ಅಂಧಂತಮಃ = ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು, ಪ್ರವಿಶಂತಿ = ಪ್ರವೇಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಯೇ = ಯಾರು, ಅಸಂಭೂತಿಂ = ವ್ಯಕ್ತವನ್ನು (ಜಗತ್ತು - ಅಸಂಭವ, ಮಾಯೆ), ಉಪಾಸತೇ = ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾರೋ; ತತಃ = ಅಲ್ಲಿಂದ, ಅದಕ್ಕಿಂತ, ಭೂಯಃ = ಹೆಚ್ಚಿನ, ಇವ = ಆಗಿರುವ, ತೇ = ಅವರು, ತಮಃ = ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು, ಯೇ = ಯಾರು, ಉ = ನಿಜವಾಗಿಯೂ, ಸಂಭೂತ್ಯಾಂ = ಅವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುವ (ಸಂಭವ, ಅವ್ಯಕ್ತ, ಸಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮ), ರತಾಃ = ಆಸಕ್ತರಾಗಿರುವವರು.(ವಿನೋಬಾ) ;ಅವ್ಯಕ್ತವನ್ನು ಉಪಾಶಿಸುವವರು ಕತ್ತಲೆಯ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯಕ್ತವನ್ನು ಉಪಾಶಿಸುವವರು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕತ್ತಲೆಯ ಪ್ರಮಂಚವನ್ನು ಪ್ವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. * * ಪದ್ಯ ೧೨: * ಕತ್ತಲೆಯ ಸೇರುವನು, * ಸಂಭೂತಿಯುಪಾಸಕನು | * ಕಗ್ಗತ್ತಲೆಯ ಹೊಗುವನವ, * ಅಸಂಭೂತಿ ರತನು || * (ಕತ್ತಲೆಯ ಸೇರುವನು ಅಸಂಭೂತಿಯ ಉಪಾಸಕನು; ಕಗ್ಗತ್ತಲೆಯ ಹೊಗುವನು ಅವ-ಅವನು,-ಸಂಭೂತಿ ರತನು) :'''ಮಂತ್ರ ೧೩''' * ಅನ್ಯದೇವಾಹುಃ ಸಂಭವಾತ್, * ಅನ್ಯದಾಹುರಸಂಭವಾತ್ | * ಇತಿ ಶುಶ್ರುಮ ಧೀರಾಣಾಂ, * ಯೇನಸ್ತದ್ವಿಚಚಕ್ಷಿರೇ ||೧೩|| ;ಪದವಿಭಾಗ - ಅರ್ಥ ≈ ಅನ್ಯತ್ = ಬೇರೆಯ, ಏವ = ನಿಜವಾಗಿಯೂ, ಆಹುಃ = ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಸಂಭವಾತ್ = ಅವ್ಯಕ್ತಕ್ಕಿಂತ (ಸಂಭವ), ಅನ್ಯತ್ = ಬೇರೆಯ, ಆಹುಃ = ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅಸಂಭವಾತ್ = ವ್ಯಕ್ತಕ್ಕಿಂತ (ಅಸಂಭವ - ಅವಿದ್ಯೆಯ ತೋರಿಕೆಯದು ಜಗತ್ತು), ಇತಿ = ಹೀಗೆ, ಶುಶ್ರುಮ = ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ, ಧೀರಾಣಾಂ = ತ್ತತ್ವ ವೇತ್ತರಿಂದ, ಯಃ = ಯಾರು, ನಃ = ನಮಗೆ, ತತ್ = ಅದನ್ನು, ವಿಚಚಕ್ಷಿರೇ = ತಿಳಿಹೇಳಿದ್ದಾರೋ. ;ತಾತ್ಪರ್ಯ ≈ ಅದು (ಆತ್ಮ ತತ್ವವು) ವ್ಯಕ್ತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಬೇರೆಯಾದುದು;ಅವ್ಯಕ್ತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಬೇರೆಯಾದುದು. ಈ ರೀತಿ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿ ಹೇಳಿದ ಗುರುಗಳಿಂದ ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ. * '''ಪದ್ಯ ೧೩''' : * ಸಂಭೂತಿಯೇ ಹಿರಿದೆಂಬರು, * ಕೆಲವರರಿತವರು * ಅಸಂಭೂತಿ ಗರಿಮೆಯದೆಂದು * ಮತ್ತೆ ಕೆಲಬರ ಮತವು ||೧೩|| * (ಸಂಭೂತಿಯೇ ಹಿರಿದು ಎಂಬರು ಕೆಲವರು ಅರಿತವರು : ಅಸಂಭೂತಿ ಗರಿಮೆಯದು- ಹೆಚ್ಚಿನದು ಎಂದು ಮತ್ತೆ ಕೆಲಬರ-ಕೆಲವರ ಮತವು-ಅಭಿಪ್ರಾಯವು) :'''ಮಂತ್ರ ೧೪''' * ಸಂಭೂತಿಂ ಚ ವಿನಾಶಂ ಚ, * ಯಸ್ತದ್ವೇದೋಭಯಂ ಸಹ | * ವಿನಾಶೇನ ಮೃತ್ಯುಂ ತೀರ್ತ್ವಾ * ಸಂಭೂತ್ಯಾಮೃತಮಶ್ನುತೇ ||೧೪|| ;ಪದವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ - ಸಂಭೂತಿಂ = ಅವ್ಯಕ್ತ, ಚ = ಮತ್ತು, ವಿನಾಶಂ = ಜಗತ್ತ್ತು (ವ್ಯಕ್ತ ವಿದ್ಯೆ, ಕರ್ಮ), ಚ = ಮತ್ತು, ಯಃ = ಯಾರು, ತತ್ = ಅದನ್ನು ವೇದ = ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ, ಉಭಯಂ = ಎರಡನ್ನೂ, ಸಹ = ಜೊತೆಗೆ, ವಿನಾಶೇನ = ಸಗುಣಾರಾಧನೆ, ಜಗತ್ತಿನ, (ಕರ್ಮದ ಮೂಲಕ), ಮೃತ್ಯುಂ = ಮೃತ್ಯುವನ್ನು, ತೀರ್ತ್ವಾ = ದಾಟಿ, ಸಂಭೂತ್ಯಾ = ನಿರ್ಗುಣಾರಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ (ಸಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮದ ಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಅರಿಯುವುದರ ಮೂಲಕ, ಈ ಎರಡರ ಅಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಅರಿಯುವುದರ ಮೂಲಕ), ಅಮೃತಂ = ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಅಶ್ನುತೇ = ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. * '''ಪದ್ಯ ೧೪''' : * ಸಂಭೂತಿಯ ಮತ್ತೆ ವಿನಾಶದ, * ಆಂತರ್ಯವನರಿತು | * ವಿನಾಶದಿಂ ಮೃತ್ಯುವನು ದಾಟಿ, * ಸಂಭೂತಿಯಿಂ ಅಮೃತತ್ವವನು ಪಡೆಯುವುದು || * (ಸಂಭೂತಿಯ ಮತ್ತೆ -ಆನಂತರ ವಿನಾಶದ ಆಂತರ್ಯವನು ಅರಿತು, ವಿನಾಶದಿಂ-ವಿನಾಶದಿಂದ ಮೃತ್ಯುವನು ದಾಟಿ ಸಂಭೂತಿಯಿಂ-ಸಂಭೂತಿಯಿಂದ ಅಮೃತತ್ವವನು ಪಟೆಯುವುದು) * ಸಂಭೂತಿ, ಅಸಂಭೂತಿ ಪದಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಸಂಭೂತಿ ಎಂದರೆ ಜಗತ್ತು ಅಥವಾ ಜಗದ್ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಹಿರಣ್ಯ ಗರ್ಭ. ಬ್ರಹ್ಮ. ಸಂಭೂತಿ ಎಂದರೆ ಪ್ರಕೃತಿ, ಮಾಯಾಶಕ್ತಿ, ಅಥವಾ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಜಗತ್ತು. ಸಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಉಪಾಸಿಸುವವರೂ, ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಾಸಿಸಿ ಸುವವರೂ ಉತ್ತಮ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ, ಅಣಿಮಾದಿ ಅಷ್ಟ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನೂ ಪಡೆಯಬಹುದು, ಆದರೆ ಆತ್ಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾರರು; ಇದು ಪಾರಂಪರಿಕ ಅರ್ಥ. ಸರಳವಾದ ಅರ್ಥ : ಅಸಂಭೂತಿಯನ್ನು ಎಂದರೆ, ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದುವ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅಥವಾ ಲೌಕಿಕ ಸುಖ ಭೋಗಗಳು. ಅದರಲ್ಲಿ ಮಳುಗಿರುವರೋ, ಯಾರು ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಮರೆತು ನಶ್ವರವಾದ ಲೌಕಿಕ ಸುಖ ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳಗಿರುವರೋ ಅವರು ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಸೇರುವರು ಎಂದರೆ ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವರು. ಯಾರು ಜಗತ್ತನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಮರೆತು ದೇಹ ದಂಡನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಅವ್ಯಕ್ತವಾದ ಬ್ರಹ್ಮವೊಂದನ್ನೇ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುವರೋ ಅವರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ, (೧೨) * ಕೆಲವು ಪ್ರಾಜ್ಞರು ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಸುಖವೂ, ಕಾಯಕವೂ, ಇಹ ಲೋಕದ ಧರ್ಮವೂ ಹೆಚ್ಚಿನದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಧರ್ಮದಿಂದ ಹಣಗಳಿಸಿ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸತ್ತಾ ಪರೋಪಕಾರಿಯಗಿ ಬಾಳುವುದು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಆದರ್ಶ ಜೀವನ ( ಮೂರು ಪರುಷಾರ್ಥಗಳು-ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ.). ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಜಗತ್ತು ನಶ್ವರವೆಂದೂ, ಬ್ರಹ್ಮ ಜ್ಞಾನವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. (ನಾಲ್ಕನಯ ಪುರುಷಾರ್ಥ -ಮೋಕ್ಷವೊಂದೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ) (೧೩) * (ಸರಳ ಅರ್ಥ) ಜಗತ್ತು (ಮಾಯೆ) ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ (ಅವ್ಯಕ್ತ) (ಸಂಭೂತಿ ಮತ್ತು ಅಸಂಭೂತಿ) ಈ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಯಾರು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಇತರರ ಹಿತವನ್ನೂ, ಪ್ರಾಣ ಧಾರಣೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಕಾಯಕವನ್ನೂ, ಮಾಡುತ್ತಾ (ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ದಾಟಿ- ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಎಂದರೆ ಹಸಿವೆಯನ್ನು ತಣಿಸುವ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ದುಡಿಮೆಯಿಂದ ಪೂರೈಸಿಕೊಡು,) ಸರ್ವಾಂತರ್ಯಾಮಿಯಾದ ಪರಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳವನೋ ಅವನು ಹಸಿವು, ರೋಗ, ಮೊದಲಾದ ದುಃಖರೂಪವಾದ ಮೃತ್ಯು ವನ್ನು ದಾಟಿ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. (೧೪). ಈ ಮೇಲಿನ ಆರು ಪದ್ಯಗಳು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಜ್ಞಾನಿಗಳಾದವರಿಗೂ, ಜನ್ಮಾಂತರದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿ ಕೇವಲ ಮೋಕ್ಷ ಸಾಧನೆಗಾಗಿಯೇ ಜನಿಸಿದವರಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸದು. * ಈ ಆರು ಮಂತ್ರದ ಸರಳಾರ್ಥವು ಮೊದಲನೆಯ ಮೂರು ಮಂತ್ರದ ಜೀವನ ಸೂತ್ರದ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಋಷಿಗಳು ಗೃಹಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು ಪಶುಪಾಲನೆ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಜೀವನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿ ಲೋಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿಯೂ ತೊಡಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದು ಅವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಸೂತ್ರವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಋಷಿಗಳ ಜೀವನ ಈ ಮಂತ್ರಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ಸರಳ ಅರ್ಥಕ್ಕೇ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳತ್ತದೆ. *ಮಂದಿನದು ಸಾಧಕನ ಕೊನೆಯ ಹಂತದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ; ==ಮಂತ್ರ ೧೫ == * ಹಿರಣ್ಮಯೇನ ಪಾತ್ರೇಣ * ಸತ್ಯಸ್ಯಾಪಿ ಹಿತಂ ಮುಖಂ | * ತತ್ವಂ ಪೂಷನ್ನಪಾವೃಣು * ಸತ್ಯ ಧರ್ಮಾಯ ದೃಷ್ಟಯೇ ||೧೫| ;ಪದವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ;- ಹಿರಣ್ಮಯೇನ = ಸುವರ್ಣಮಯ, ಪಾತ್ರೇಣ = ಪಾತ್ರೆಯಿಂದ, ಸತ್ಯಸ್ಯ = ಸತ್ಯದ, ಅಪಿಹಿತಂ =ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಮುಖಂ = ಮುಖವು, | ತತ್ =ಅದನ್ನು, ತ್ವಂ = ನೀನು, ಪೂಷನ್ = ಹೇ ಸೂರ್ಯನೇ ಅಪಾವೃಣು = ಸರಿಸು,(ತೆರೆದು ತೋರಿಸು) ಸತ್ಯ ಧರ್ಮಾಯ = ಸತ್ಯಧರ್ಮದ ಉಪಾಸಕನಾದ ನನಗೆ, ದೃಷ್ಟಯೇ =ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ. ;ತಾತ್ಪರ್ಯ = ಸತ್ಯದ (ಪರಮಾತ್ಮನ) ಮುಖವು ಚಿನ್ನ ಮಯ ಪಾತ್ರೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹೇ ವಿಶ್ವ ಪೋಷಕನಾದ ಪ್ರಭುವೇ ಸತ್ಯ ಧರ್ಮದ ಉಪಾಸಕನಾದ ನನಗೆ ಸತ್ಯ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ತೆಗಿ, ಸರಿಸು. * '''ಪದ್ಯ ೧೫''' : * ಸತ್ಯವನು ಮುಚ್ಚಿಹುದು * ಮೆರುಗು ಚಿನ್ನದ ಪಾತ್ರೆ | * ಅದ ಸರಿಸಿ ದರುಶನವ ಕೊಡು ವಿಶ್ವ ಪೋಷಕನೆ, * ಸತ್ಯ ಧರ್ಮದ ದಾರಿಗನು ನಾನು || * ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಮೋಹದ (ಬಂಗಾರದ) ಪರದೆಯು ಸತ್ಯವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದೆ. ನಾನು ಸತ್ಯ ಧರ್ಮದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವನು, ಹೇ, ವಿಶ್ವ ಪೋಷಕನಾದ ಪ್ರಭೋ, ಆ ಚಿನ್ನದ ಮುಸುಕನ್ನು ಸರಿಸಿ ನನಗೆ ನಿನ್ನ (ಸತ್ಯದ) ದರ್ಶನವನ್ನು ಕೊಡು. ಇದು ಸಾಧಕನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಎಷ್ಟೇ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದರೂ, ದೇವನ ಕರುಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಸತ್ಯ ದರ್ಶನವಿಲ್ಲ. ==ಮಂತ್ರ ೧೬ == * ಪೂಷನ್ ಏಕ-ಋಷೇ ಯಮ ಸೂರ್ಯ * (ಪೂಷನ್ನೇಕರ್ಷೇ ಯಮಸೂರ್ಯ) * ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ವ್ಯೂಹ ರಶ್ಮೀನ್ ಸಮೂಹ | * ತೇಜೋ ಯತ್ತೇ ರೂಪಂ ಕಲ್ಯಾಣತಮಂ, * ತತ್ತೇ ಪಶ್ಯಾಮಿ, * ಯೋSಸಾವಾಸೌ ಪುರುಷಃ ಸೋSಹಮಸ್ಮಿ || ;ಪದವಿಭಾಗ ಅರ್ಥ;- ಪೂಷನ್ =ಹೇ ಪೋಷಕನೇ, ಏಕ-ಋಷೇ = ಒಬ್ಬನಾಗಿ ಚಲಿಸುವವನೇ, ನೋಡುವವನೇ (ನಿರೀಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುವವನೇ), ಯಮ = ನಿಯಾಮಕನೇ, ಸೂರ್ಯ =ಸೂರ್ಯನೇ, ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ = ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನೇ, ವ್ಯೂಹ = ತೆರೆದು ಸರಿಸು, ರಶ್ಮೀನ್ ಸಮೂಹ = ರಶ್ಮಿಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು,| ತೇಜಃ = ತೇಜೋಮಯವಾದ, ಯತ್ = ಯಾವ, ರೂಪಂ ಕಲ್ಯಾಣತಮಂ = ಕಲ್ಯಾಣ ತಮವಾದ ರೂಪವನ್ನು, ತತ್ =ಅದು, ತೇ = ನಿನ್ನ, ; ಪಶ್ಯಾಮಿ = ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಯಃ ಯಾರು, ಅಸೌ = ಈ, ಅಸೌ = ಅದೇ, ಪುರುಷಃ = ಪುರುಷನು, ಸಃ = ಅವನು, ಅಹಂ = ನಾನು, ಅಸ್ಮಿ = ಆಗಿದ್ದೇನೆ. ;ತಾತ್ಪರ್ಯ =ಹೇ ಪೋಷಕನೇ, ನೀನೇ ವಿಶ್ವದ ಪೋಷಣ ಕರ್ತ, ನೀನೊಬ್ಬನೇ ನೋಡುತ್ತಿರುವವನು,ಉತ್ತಮ ಪ್ರವರ್ತಕನೂ ನೀನೆ. ನೀನೇ ಸರ್ವರನ್ನೂ ಪ್ರಜೆಗಳಂತೆ ಪಾಲನೆ ಮಾಡತಕ್ಕವನು. ನಿನ್ನ ಈ ಪೂಷಣಾದಿ ರಶ್ಮಿಯನ್ನು ತೆರೆದು, ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ, ತೋರಿಸು. ಓ ನಿನ್ನ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಪರಮ ಕಲ್ಯಾಣಮಯ ರೂಪವನ್ನು ನಾನು ಈಗ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಆ ಪರಾತ್ಪರನಾದ ಪುರುಷ ಯಾವನಿರುವನೋ ಅವನು ನಾನೇ. * '''ಪದ್ಯ ೧೬''' : * ಪೋಷಕನೆ, ನಿರೀಕ್ಷಕನೆ, ಸೂರಿಯನೆ, ನಿಯಾಮಕನೆ, * ಪ್ರಜಾಪಾಲಕನೆ, ನಿನ್ನ ಸುಡು ಬೆಳಕನೋಸರಿಸೋ,| * ನಿನ್ನ ಆನಂದಮಯ ತೇಜವನು ನೋಡುವೆನು, * ಓ ಕಂಡೆ ನಾ ನಿನ್ನ! ನೀನೆ ನಾನೆಂದರಿತೆನೆಲಾ ! || * (ಬೆಳಕನು ಓಸರಿಸೋ: ನೀನೆ ನಾನೆಂದು ಅರಿತೆನೆಲಾ! ) * ಇದು ಸೂರ್ಯನ, ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ, ಅಥವಾ ಸಗುಣ ಬ್ರಹ್ಮನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ. 'ದರ್ಶನ' ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಠ ಆನಂದಮಯ ಬೆಳಕಿನ ರೂಪ. ಆದರೆ ಸಾಧಕನಿಗೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, 'ಸೋSಹಮಸ್ಮಿ ' 'ಅವನೇ ನಾನು' ಎಂಬ ಪರಬ್ರಹ್ಮದ ಅನುಭೂತಿ (ವಿಶೇಷ ಅನುಭವ)-ಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಪರಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಚಿತ್ತಗಳು ಲೀನ ವಾದಮೇಲೆ ನಾನು ನೀನು ಎಂಬ ಭಾವನೆಯೇ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕಂಡೆ, ನಾನು-ನೀನು ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದೆ. ಒಂದೇ ಆದ ಮೇಲೆ ಕಾಣುವುದು ಇಲ್ಲ- ಅನುಭವ ಅಷ್ಟೇ. (೧೬) ==ಮಂತ್ರ ೧೭== * ವಾಯುರನಿಲಮಮೃತಂ, * ಅಥೇದಂ ಭಸ್ಮಾಂತಂ ಶರೀರಂ | * ಓಂ ಕ್ರತೋ ಸ್ಮರ ಕೃತಂ ಸ್ಮರ * ಕ್ರತೋ ಸ್ಮರ ಕೃತಂ ಸ್ಮರ ||೧೭|| ;ಪದವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ;-ವಾಯುಃ ಅನಿಲಂ = -ಗಾಳಿ, ಪ್ರಾಣ ತತ್ವವು, ಅಮೃತಂ = ಸಾವಿಲ್ಲದ, ಅಥ‍ಃ = ಅನಂತರ, ಇದಂ = ಈ, ಭಸ್ಮಾಮತಂ = ಭಸ್ಮವಾಗಲಿ, ಶರೀರಂ = ಈ ಶರೀರವು, ಓಂ = ಓಂ, ಕ್ರತೋ = (ಮನಸ್ಸೇ) ಸ್ಮರ = ಸ್ಮರಿಸು, ಕೃತಂ = ಮಾಡಿರುವುದನ್ನು, ಇದರ ಸೃಷ್ಠಿಯನ್ನು, ಸ್ಮರ = ಸ್ಮರಿಸು, ಕ್ರತೋ = ಹೇ ಜೀವವೇ ಸ್ಮರ = ಸ್ಮರಿಸು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆ, ;ತಾತ್ಪರ್ಯ = ಈ ಪ್ರಾಣವು ಚೈತನ್ಯಮಯ ಅಮೃತ ತತ್ವದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಲಿ, ಎಲೈ ಜೀವನೇ ಆತನ ಕೃತಿಯನ್ನು ತಿಳಿ, ಶರೀರ ಬೂದಿಯಾಗಲಿ, ಈಶ್ವರನು ಮಾಡಿರುವುದನ್ನು ನೆನೆ; ಆತನ ಕೃತಿಯನ್ನು ತಿಳಿ. (ಹೀಗೆ ನಾನೆಂಬ ಭಾವವು ಅಳಿಯಲಿ, ಎಲ್ಲವೂ ಅವನ ಕೃತಿಯೆಂದು ತಿಳಿದು ಮನಸ್ಸು ಅದರಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಲಿ.) * '''ಪದ್ಯ ೧೭''' : * ಪ್ರಾಣ ಸೇರಲಿ ಅಮೃತಾತ್ಮನನು, * ಭಸ್ಮವಾಗಲಿ ದೇಹವದು | * ಸ್ಮರಿಸು ಕರ್ತನನು, ಮತ್ತವನ ಕಾರ್ಯವನು * ಓಂಕಾರನನು ನೆನೆ - ಕರ್ತನನು- ಕಾರ್ಯವನು || * (ಅಮೃತ ಆತ್ಮನನು ; ಮತ್ತೆ ಅವನ ಕಾರ್ಯವನು ) * ಇದು ಸಾಧಕನ ಅಂತ್ಯಕಾಲದ, ದೇಹಬಿಡುವಾಗಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ದೇಹವನ್ನು ಬಿಡುವಾಗ ಮೂಲ ಚೈತನ್ಯ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಓಂ ಕಾರವನ್ನೂ ಆ ಮೂಲಕ ಕರ್ತನನ್ನೂ ನೆನೆಯಬೇಕೆಂಬುದು ತಾತ್ಪರ್ಯ. ಸಾಧಕನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಪ್ರಾಣವು ಮೂಲ ಚೈತನ್ಯ ವಾದ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಸೇರಲಿ, ದೇಹವು ಭಸ್ಮವಾಗಲಿ, ಓ ಪರಮಾತ್ಮನೇ, ನಿನ್ನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತೇನೆ ಪ್ರಾಣವೇ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲಾ ತತ್ವಗಳೂ ಮೂಲ ತತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಲಿ, - ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಕಾರಣ, ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರಗಳು ಆಯಾ ತತ್ವಗಳಿಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಹೋಗಲಿ, ಆತ್ಮವು ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಸೇರಲಿ, ಪುನರ್ಜನ್ಮ ವಿಲ್ಲದ ಮೋಕ್ಷ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಯಾಗಲಿ ಎಂಬುದು ಸಾಧಕನ ಆಶಯ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅರ್ಥ. * ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಾದ ಅರ್ಥವನ್ನೇ ಮಾಡುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಸಾಧಕನಿಗೆ 'ಸೋಹಮಸ್ಮಿ' 'ಅವನೇ ನಾನು' ಎಂಬ ಅಪರೋಕ್ಷಾನುಭೂತಿ ಯಾದಾಗಲೇ, ಪರಮಾತ್ನನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತ ಲೀನವಾದಾಗಲೇ, ದೇಹಭಾವ ನಶಿಸಿ ಹೋಗಿದೆ. ಸಾಧಕನು ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ಜ್ಞಾನಾಗ್ನಿಯಿಂದ ಕರ್ಮ, ದೇಹ, ದೃಶ್ಯ ಜಗತ್ತು, ದಗ್ಧವಾಗಿ ಜೀವಿಸಿರುವಾಗಲೇ ಮೋಕ್ಷ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಯಾಗಿದೆ. ಅವನು ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಎಚ್ಚರಾಗಿ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಯೂ ಅಂಟದಂತಿರುವನು. ಅಪರೋಕ್ಷಾನುಭೂತಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪುವ ಸಾಧಕನ ಚಿತ್ತವ್ಯಾಪರವನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಬಂದಿದೆ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. * ಕಾರಣ, ಸಾಧಕನು ಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನ ಸ್ತಿತಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಹಿಂದಿನ ನಾನು ಎಂಬ ಸಾಧಕ ಒಳಗೇ ಸತ್ತು, ಅವನಿಗೆ ಹೊಸ ಹುಟ್ಟು ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಅಚಾನಕವಾಗಿ ತನ್ನೊಳಗೆ ತಾನಾಗಿ ಘಟಿಸಿ ಹೋಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಮುಂದಿನ ಮಂತ್ರ ಬಂದಿದೆ; ಸಾಧಕನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅರ್ಥದಂತೆ ದೇಹ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಮುಂದಿನ ಮಂತ್ರದ ಅಗತ್ಯ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಕಳಚಿಕೊಂಡ ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಸಾಧಕ ಉಳಿದವರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ, ಲೋಕಸಂಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿಯೂ, ಪುನಃ ಮಾಯೆಯೊಳಗೆ ಸಿಗದಂತೆ ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸಲೂ, ಗುರು ಶಿಷ್ಯರೊಡಗೂಡಿ ಹೇಳುವ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಉಪನಿಷತ್ತು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ==ಮಂತ್ರ ೧೮ == * ಅಗ್ನೇ ನಯ ಸುಪಥಾ ರಾಯೇ ಅಸ್ಮಾನ್ | * ವಿಶ್ವಾನಿ ದೇವ ವಯುನಾನಿ ವಿದ್ವಾನ್ || * ಯುಯೋದ್ಧ್ಯಸ್ಮಜ್ಜುಹುರಾಣುಮೇನೋ | * ಭೂಯಿಷ್ಠಾಂತೇ ನಮಃ ಉಕ್ತಿಂ ವಿಧೇಮ || * ಭೂಯಿಷ್ಠಾಂತೇ ನಮಃ ಉಕ್ತಿಂ ವಿಧೇಮ || ;ಅಗ್ನೇ = ಹೇ ಅಗ್ನಿಯೇ, ನಯ ನೆಡೆಸು, ಸುಪಥಾ = ಸನ್ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ, ರಾಯೇ = ಆನಂದಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೋಗಲು, (ಕರ್ಮಫಲ ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ), ಅಸ್ಮಾನ್ = ನಮ್ಮನ್ನು; ವಿಶ್ವಾನಿ = ಎಲ್ಲಾ, ದೇವ = ಹೇ ದೇವ ತತ್ವವೇ, ವಯುನಾನಿ = ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು (ತತ್ವಗಳನ್ನೂ), ವಿದ್ವಾನ್ = ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರವೆ, ಯುಯೋಧಿ = ನಾಶಗೊಳಿಸು, ಅಸ್ಮತ್ = ನಮ್ಮ, ಜುಹುರಾಣಾಂ = ಕುಟಿರೀತಿಯ, ಏನಃ = ಪಾಪಗಳನ್ನು, ಭೂಯೀಷ್ಟಾಂ = ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಗ್ಗಿ, ಅನೇಕ, ತೇ = ನಿನಗೆ, ನಮ ಉಕ್ತಿಂ = ನಮಸ್ಕಾರ ವಚನಗಳನ್ನು, ವಿಧೇಮ= ಅರ್ಪಿಸುತ್ತೇವೆ. ;ತಾತ್ಪರ್ಯ = ಹೇ, ದೇದೀಪ್ಯಮಾನ ಪ್ರಭೋ! ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಸಕಲ ತತ್ವಗಳೂ ನಿನಗೆ ತಿಳಿದಿವೆ. ನಮ್ಮನ್ನು ಸರಳ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆ ಪರಮ ಆನಂದದ ಕಡೆಗೆ ಒಯ್ಯಿ.ವಕ್ರಗತಿಯ ಪಾಪದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ದೂರವಿಡು. ನಿನಗೆ ನಾವು ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮ್ರವಾಣಿಯಿಂದ ಬಿನ್ನವಿಸುತ್ತೇವೆ. (ವಿನೋಬಾ) * '''ಪದ್ಯ ೧೮'''; * ಓ ಬೆಳಕೆ, ನಡೆಸೆಮ್ಮ ಸನ್ಮಾರ್ಗದಲಿ | * ಜಗದ ಜೀವನವು ಒಳಿತು ಕೆಡುಕುಗಳಾಗರವು || * ವಿಶ್ವ ತತ್ವಜ್ಞನು ನೀನು, ದುರಿತವನು ದೂರವಿಡು | * ನಾವೆರಗುವೆವು ನೆಲಬಗ್ಗಿ ವಿನಯದಲಿ ನಿನಗೆ || * ನಾವೆರಗುವೆವು ನೆಲಬಗ್ಗಿ ವಿನಯದಲಿ ನಿನಗೆ || * (ಓ ಬೆಳಕೆ ನಡೆಸು ಎಮ್ಮ-ಎಮ್ಮನು-ನಮ್ಮನ್ನು, ಸನ್ಮಾರ್ಗದಲಿ, ಜಗದ ಜೀವನವು ಒಳಿತು ಕೆಡಕುಗಳ ಆಗರವು,ವಿಶ್ವ ತತ್ವಜ್ಞನು ನೀನು, ದುರಿತವನು-ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ದೂರವಿಡು, ನಾವು ಎರಗುವೆವು ನೆಲಬಗ್ಗಿ-ಸಾಷ್ಟಾಂಗ, ವಿನಯದಲಿ ನಿನಗೆ) * ಅಗ್ನೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಓ ಬೆಳಕೇ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಿದೆ. ಸಾಧಕನು ಅಮೃತದೆಡೆಗೆ ದೇಹಾತೀತನಾಗಿ ಹೋಗುವಾಗ ಮಾಡುವ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಎಂದು ಅರ್ಥ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಸಾಧಕ 'ಅದೇ - ನಾನು' (ಆ ಪರ ತತ್ವವೇ ನಾನು))ಎಂಬ ಜ್ಞಾನ ವಾದಮೇಲೆ ಮಾಡುವ ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಎನ್ನಬಹುದು. * ಜಗದ ಹಿತ ಸಾಧನೆಗ ಜ್ಞಾನಿಯಾದವನು ನೂರುಕಾಲ ಬಾಳಲು ತನ್ನನ್ನೂ ತನ್ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿರುವವರನ್ನೂ ಇನ್ನು ಮುಂದೆಯೂ ಸನ್ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ, ಸತ್ಯ ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸ ಬೇಕೆಂದು ಅಗ್ನಿಯನ್ನೇ ಶರೀರವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಅಥವಾ ಬೆಳಕಿನ ರೂಪವಾಗಿರುವ ಭಗವಂತನಿಗೆ, ಮಾಡಿದ ಸಾಮೂಹಿಕವಾದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಇದು. ವಿಶ್ವದ ಸಕಲ ತತ್ವಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿದಿರುವ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಶರಣಾಗತಿಯ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ. ಭಕ್ತನು ಜ್ಞಾನಿಯಾದರೂ, ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಏಕೀಭಾವ ಹೊಂದಿದರೂ ಆತನು ಜಗದೀಶ್ವರನಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. * ಯಜ್ಞದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಈ (೧೮ ನೇ ಮಂತ್ರವನ್ನು) ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಕೊನೆಯ ಸಾಲನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಹೇಳವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಕೊನಯಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಮೊದಲಿನ ಶಾಂತಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಹೇಳಿ ಮಕ್ತಾಯ ಮಾಡುವುದು ಪದ್ಧತಿ. *ಈ ಮಂತ್ರಗಳ ಮೊದಲ ದೃಷ್ಟಾರ ಶತರೂಪಾದೇವಿಯ ಪತಿಯಾದ ಋಷಿ ಸ್ವಾಯಂಭೂ ಮನುವೆಂದೂ, ನಂತರ ಅಥರ್ವಣ, ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಕಣ್ವ, ಮಾಧ್ಯಂದಿನ ಮುನಿಗಳು ಈ ಮಂತ್ರಗಳ ಉಪದೇಶ, ದರ್ಶನ ಪಡೆದರೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. (- ಬನ್ನಂಜೆ ಗೋವಿಂದಚಾರ್ಯರು) * ಓಂ ಪೂರ್ಣಮದಃ ಪೂರ್ಣಮಿದಂ * ಪೂರ್ಣಾತ್ಪೂರ್ಣಮುದಚ್ಯತೇ | * ಪೂರ್ಣಸ್ಯ ಪೂರ್ಣಮಾದಾಯ * ಪೂರ್ಣಮೇವಾವಶಿಷ್ಯತೇ || * ಓಂ ಶಾಂತಿಃ ಶಾಂತಿಃ ಶಾಂತಿಃ <ref>ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರರ ಈಶಾವಾಸ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ ಭಾಷ್ಯ.</ref><ref>ಶ್ರೀ ವಿನೋಬಾ ಭಾವೆಯವರ ಈಶಾವಾಸ್ಯ ಭಾಷ್ಯ-ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅನುವಾದ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ</ref><ref>ಈಶಾವಾಸ್ಯೋಪನಿಷತ್: ಸ್ವಾಮೀ [[ಆದಿದೇವಾನಂದ]]</ref><ref>ಈಶಾವಾಸ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ - ಸ್ವಾಮಿ ಚಿನ್ಮಯಾನಂದ.</ref> *<small>(ಕನ್ನಡ ಭಾವಾನುವಾದ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ : ಬಿ ಎಸ್. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಸಾಗರ; 2-1-2012)</small> ==ಆಧಾರ== #. ಶ್ರೀ [[ಆದಿ ಶಂಕರ]] ರ ಈಶಾವಾಸ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ ಭಾಷ್ಯ. #. ಶ್ರೀ [[ವಿನೋಬಾ ಭಾವೆ]]ಯವರ ಈಶಾವಾಸ್ಯ ಭಾಷ್ಯ #. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅನುವಾದ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ : #.ಈಶಾವಾಸ್ಯೋಪನಿಷತ್: ಸ್ವಾಮೀ [[ಆದಿದೇವಾನಂದ]] #.[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದ ಪರಿಚಯ:ಎ.ಕೆ.ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಭಟ್ #. ಈಶಾವಾಸ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ - ಸ್ವಾಮಿ ಚಿನ್ಮಯಾನಂದ. == ಬಾಹ್ಯಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [http://www.yoga-age.com/upanishads/isha.html Isha Upanishad] translation and commentary by Swami Paramananda]] * [http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/isa_upanishad.php Isa Upanishad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080919014457/http://www.bharatadesam.com/spiritual/upanishads/isa_upanishad.php |date=2008-09-19 }} A translation by Swami Nikhilananda * [http://www.sacred-texts.com/hin/wyv/wyvbk40.htm Isha Upanishad as Shukla Yajurveda Adhyaya 40] (White Yajurveda Chapter 40) A translation by Ralph T.H. Griffith, 1899 * [http://www.sacred-texts.com/hin/sbe01/sbe01243.htm Isa Upanishad] translation by [[Max Mueller]] * [http://intyoga.online.fr/isha.htm Isha Upanishad translation by [[ಶ್ರೀ ಅರವಿಂದ|Sri Aurobindo]], 1910.] * [http://www.ancienttexts.org/library/indian/upanishads/isha.html Isha Upanishad translation by [[ಶ್ರೀ ಅರವಿಂದ|Sri Aurobindo]].] * [https://web.archive.org/web/20090123162121/http://www.odinring.de/eng/isha.htm Isha Upanishad Commentary by [[ಶ್ರೀ ಅರವಿಂದ|Sri Aurobindo]] ] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] [[ವರ್ಗ:ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು]] no8dmeb11twdyxeeqjd132i85udasge 0 22394 1431803 1427538 2026-10-12T06:53:07Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431803 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Maquina vapor Watt ETSIIM.jpg|250px|thumb|ವಾಟ್ ಉಗಿ ಯಂತ್ರ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಿಲಿನ ಇಂಧನ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಉಗಿ ಯಂತ್ರ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿತು.<ref>ವಾಟ್ ಉಗಿ ಯಂತ್ರ ಚಿತ್ರ:UPM (ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್)ಸೂಪೀರಿಯರ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಮೊಗಸಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದೆ</ref>]] '''ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ'''ಯು ೧೮ ಮತ್ತು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಉತ್ಪಾದನೆ,ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ಥಿಕ]] ಮತ್ತು [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ]] ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಗಾಢಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ತರುವಾಯ ಯುರೋಪ್‌ನಾದ್ಯಂತ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಹರಡಿತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಾರಂಭವು ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ತಿರುವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ; ಬಹುತೇಕ ಜನಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಶದ ಮೇಲೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೆಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಚಿನ ದೈಹಿಕ ದುಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಭಾರಎಳೆಯುವ ಪ್ರಾಣಿ-ಆಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಿಂದ ಯಂತ್ರ-ಆಧಾರಿತ ಉತ್ಪಾದನೆಯತ್ತ ಪರಿವರ್ತನೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. [[ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ]] ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ [[ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ]],ಕಬ್ಬಿಣ ತಯಾರಿಸುವ ತಂತ್ರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಿತ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{cite book | last = Beck B. | first = Roger | authorlink = | coauthors = | title = World History: Patterns of Interaction | publisher = McDougal Littell | date = 1999 | location = Evanston, Illinois | pages = | url = | doi = | id = | isbn = }}</ref> [[ಕಾಲುವೆ|ಕಾಲುವೆಗಳು]], ಸುಧಾರಿತ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು [[ರೈಲ್ವೆ|ರೈಲ್ವೆಗಳನ್ನು]] ಚಾಲ್ತಿಗೆ ತಂದಿದ್ದರಿಂದ ಮಾರಾಟ ವಿಸ್ತರಣೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮುಖ್ಯ ಇಂಧನವಾದ [[ಉಗಿಶಕ್ತಿ|ಉಗಿಶಕ್ತಿಪ್ರಾರಂಭ]], [[ಜಲಚಕ್ರ|ಜಲಚಕ್ರಗಳು]] ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಆಧಾರಿತ ಯಂತ್ರ(ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ತಯಾರಿಕೆ|ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ]])ಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಠಿ ನೀಡಿತು.<ref>ಬಿಸಿನೆಸ್ ಅಂಡ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ''ಲೀಡಿಂಗ್ ಇಷ್ಯೂಸ್ ಇನ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್, '', ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ US. ISBN ೦-೧೯-೫೧೧೫೮೯-೯ [https://books.google.com/books?ie=UTF-8&amp;vid=ISBN0195115899&amp;id=CX9kBaVx4JkC&amp;pg=PA98&amp;lpg=PA98&amp;sig=V0eO27c7koD8rrIV2EKv6-guB5s ಓದುವುದಕ್ಕೆ]</ref> ಸರ್ವ-ಲೋಹದ [[ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ|ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳನ್ನು]] ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಇತರೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದನೆ ಯಂತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸಿತು. [[ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಾದ್ಯಂತ]] ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಭಾವಗಳು ವಿಸ್ತರಿಸಿದವು. ತರುವಾಯ ವಿಶ್ವದ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು [[ಕೈಗಾರೀಕರಣ|ಕೈಗಾರೀಕರಣವೆಂಬ]] ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಕೈಗಾರೀಕರಣದಿಂದ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿಣಾಮ ಅಗಾಧವಾಗಿತ್ತು.<ref>ರಸೆಲ್ ಬ್ರೌನ್, ಲೆಸ್ಟರ್ ''ಎಕೊ-ಎಕಾನಮಿ'', ಜೇಮ್ಸ್ &amp; ಜೇಮ್ಸ್ / ಅರ್ಥ್‌ಸ್ಕಾನ್. ISBN ೧-೮೫೩೮೩-೯೦೪-೩ [https://books.google.com/books?ie=UTF-8&amp;vid=ISBN1853839043&amp;id=5aCyfUsHM6kC&amp;pg=PA93&amp;lpg=PA93&amp;sig=1dsUat9P_-9dWWVRMpPt1udT8DQ ಓದಿ]</ref> ಪ್ರಥಮ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ೧೮೫೦ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ [[ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ|ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ]] ಜತೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಉಗಿ-ಶಕ್ತಿ ಚಾಲಿತ [[ಹಡಗು|ಹಡಗುಗಳು]], ರೈಲ್ವೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ನಂತರ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಆಂತರಿಕ ದಹನ ಯಂತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆ|ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯೊಂದಿಗೆ]] ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ ವೇಗದ ಗತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಆವರಿಸಿದ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ವಿವಿಧ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಬ್ರಿಟನ್‌|ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ೧೭೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದು "ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು" ಮತ್ತು ೧೮೩೦ರ ದಶಕ ಅಥವಾ ೧೮೪೦ರ ದಶಕದವರೆಗೆ ಅದರ ಅನುಭವ ಸಂಪೂರ್ಣ ತಟ್ಟಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ಎರಿಕ್ ಹಾಬ್ಸ್‌ಬಾಮ್]] ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಎರಿಕ್ ಹಾಬ್ಸ್‌ಬಾಮ್, ''ದಿ ಏಜ್ ಆಫ್ ರಿವಾಲ್ಯುಷನ್: ಯುರೋಪ್ ೧೭೮೯–೧೮೪೮'', ವೈಡನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ &amp; ನಿಕೋಲ್ಸನ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್. ISBN ೦-೩೪೯-೧೦೪೮೪-೦</ref> ಅದು ೧೭೬೦ ಮತ್ತು ೧೮೩೦ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು ಎಂದು [[T.S.ಆಶ್‌ಟನ್]] ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಜೋಸೆಫ್ E ಇನಿಕೋರಿ. ''ಆಫ್ರಿಕನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್'', ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ ISBN ೦-೫೨೧-೦೧೦೭೯-೯ [https://books.google.com/books?ie=UTF-8&amp;vid=ISBN0521010799&amp;id=y7rhKYWhCyIC&amp;pg=PA102&amp;lpg=PA102&amp;sig=zOPr9UkQv258KyhCkuFM0abERnI ಓದಿ]</ref> ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಕ್ರಮೇಣ ಸಂಭವಿಸಿತು ಮತ್ತು ''[[ಕ್ರಾಂತಿ]]'' ಎಂಬ ಪದವು ಈ ವಿದ್ಯಮಾನದ ನೈಜ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲ ಎಂದು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾದ [[ಜಾನ್ ಕ್ಲಾಪ್‌ಹ್ಯಾಮ್]] ಮತ್ತು [[ನಿಕೋಲಾಸ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ಸ್]] ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ನಡುವೆ ಇದು ಇನ್ನೂ ಚರ್ಚಾಸ್ಪದ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.<ref>{{cite journal |doi=10.2307/2598327 |title=Rehabilitating the Industrial Revolution |url=https://archive.org/details/sim_economic-history-review_1992-02_45_1/page/n21 |year=1992 |author=Berg, Maxine |journal=The Economic History Review |volume=45 |pages=24}}</ref><ref>[http://www.julielorenzen.net/berg.html ರಿಹ್ಯಾಬಿಲಿಟೇಟಿಂಗ್ ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061109022755/http://www.julielorenzen.net/berg.html |date=2006-11-09 }} ಜೂಲಿ ಲಾರೆಂಜನ್ ಅವರಿಂದ, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಮಿಚಿಗನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ. ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೫ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದೆ.</ref> ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ [[ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ]] ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ [[GDP]] ತಲಾದಾಯವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web | publisher = Federal Reserve Bank of Minneapolis | url = http://www.minneapolisfed.org/pubs/region/04-05/essay.cfm | title = The Industrial Revolution | accessdate = 2007-11-14 | author = [[Robert Lucas, Jr.]] | year = 2003 | quote = it is fairly clear that up to 1800 or maybe 1750, no society had experienced sustained growth in per capita income. (Eighteenth century population growth also averaged one-third of 1 percent, the same as production growth.) That is, up to about two centuries ago, per capita [[real income|incomes]] in all societies were stagnated at around $400 to $800 per year. | archive-date = 2008-05-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080516211911/http://minneapolisfed.org/pubs/region/04-05/essay.cfm | url-status = dead }}</ref> ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಅರ್ಥಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾದಾಯದ [[ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ]] ಶಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web | url = http://www.minneapolisfed.org/pubs/region/04-05/essay.cfm | title = The Industrial Revolution ''Past and Future'' | first = Robert | last = Lucas | year = 2003 | quote = [consider] annual growth rates of 2.4 percent for the first 60 years of the 20th century, of 1 percent for the entire 19th century, of one-third of 1 percent for the 18th century | access-date = 2010-01-28 | archive-date = 2008-05-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080516211911/http://minneapolisfed.org/pubs/region/04-05/essay.cfm | url-status = dead }}</ref> ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಇತಿಹಾಸದ ಅತೀ ಮುಖ್ಯ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಒಪ್ಪಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.econlib.org/library/Enc/IndustrialRevolutionandtheStandardofLiving.html ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯುಷನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ ಆಫ್ ಲೀವಿಂಗ್: ದಿ ಕನ್ಸೈಸ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್], ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಅಂಡ್ ಲಿಬರ್ಟಿ</ref> {{TOCLimit|3}} == ಹೆಸರಿನ ಇತಿಹಾಸ == ಈ ಪದವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಹಿರಿಮೆ [[ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಟಾಯ್ನ್‌ಬೀ]] ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅವರು ೧೮೮೧ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಈ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತೃತ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ಡೇವಿಡ್ ಲ್ಯಾಂಡೆಸ್]] ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರೆಂಚ್ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಲೂವಿಸ್ ಗಿಲಾಮೆ ಒಟ್ಟೊ ಅವರ ೧೭೯೯ ಜುಲೈ ೬ರ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ "ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ"ಯ ಪದ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.[https://books.google.com/books?id=vyLhAnukIMkC&amp;pg=PP8&amp;dq=industrial+revolution+origin+of+phrase&amp;source=gbs_selected_pages&amp;cad=5#v=onepage&amp;q=&amp;f=false ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415200417/http://books.google.com/books?id=vyLhAnukIMkC&pg=PP8&dq=industrial+revolution+origin+of+phrase&source=gbs_selected_pages&cad=5#v=onepage&q=&f=false |date=2015-04-15 }} ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ''ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ'' ಪದವು ೧೮೩೦ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು.[[ಲೂವಿಸ್ ಆಗಸ್ಟೆ ಬ್ಲ್ಯಾಂಕಿ]] ೧೮೩೭ರಲ್ಲಿ ''la révolution industrielle'' ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪದ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಎಂಜೆಲ್ಸ್]] ತಮ್ಮ ''[[ದಿ ಕಂಡಿಷನ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಕಿಂಗ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಇನ್ 1844]]'' ನಲ್ಲಿ "ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ, ಇಡೀ ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜವನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬದಲಿಸಿದ ಕ್ರಾಂತಿ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. [[ಕೈಗಾರಿಕೆ]] ಪ್ರವೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ,[[ರೇಮಂಡ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್]] ಹೀಗೆಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಬದಲಾವಣೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ [[ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಲ್ಪನೆ|ಹೊಸ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಲ್ಪನೆಯು]] ೧೮೧೧ ಮತ್ತು ೧೮೧೮ರ ನಡುವೆ [[ಸೌಥೆ]] ಮತ್ತು [[ಓವೆನ್‌|ಓವೆನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ೧೭೯೦ರ ದಶಕದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ [[ಬ್ಲೇಕ್‌‌]] ಕಾಲದಷ್ಟು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನಲ್ಲಿ [[ವರ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್]] ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಕಾರಣಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:World GDP Capita 1-2003 A.D.png|300px|thumb|ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮಾನವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಗ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ GDP ತಲಾದಾಯ ತೀರಾ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ.(ಖಾಲಿ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ ದತ್ತಾಂಶವಿಲ್ಲವೆಂದು ಅರ್ಥ, ತೀರಾ ಕೆಳಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಲ್ಲ.1, 1000, 1500, 1600, 1700, 1820, 1900, and 2003 ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ದತ್ತಾಂಶವಿಲ್ಲ)]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಕಾರಣಗಳು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದು,ಚರ್ಚಾಸ್ಪದ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. [[ಬ್ರಿಟನ್‌|ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧದ]] ನಂತರ [[ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿ|ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯ]] ಅಂತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಸಹಜಫಲವೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಎಂದು ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಮಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ,ರೋಗ ಪ್ರಸಾರ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದ [[ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕಗಳು]] ನಿವಾರಣೆಯಾದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/radio4/history/voices/voices_salisbury.shtml |title=BBC – Plague in Tudor and Stuart Britain |publisher=bbc.co.uk |date= |accessdate=2008-11-03}}</ref> ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಬದುಕುವ ಮಕ್ಕಳ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣ ಗಮನಾರ್ಹ ಏರಿಕೆ ಕಂಡು, ಕಾರ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿತು. [[ಎನ್‍‌ಕ್ಲೋಸರ್]](ಒಟ್ಟಾರೆ ಭೂಆಕ್ರಮಣ)ಆಂದೋಳನ ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟನ್ ಕೃಷಿ ಕ್ರಾಂತಿ‌]] ಹೆಚ್ಚು ದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆಹಾರೋತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸುವಿಕೆ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶ ಸಿಗದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ [[ಗೃಹಕೈಗಾರಿಕೆ|ಗೃಹಕೈಗಾರಿಕೆಯನ್ನು]] ನೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ನೇಯ್ಗೆ]]. ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಗರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ [[ಕಾರ್ಖಾನೆ|ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಉದ್ಯೋಗ ಅರಸಬೇಕಾಯಿತು.<ref>[http://www.historyguide.org/intellect/lecture17a.html ದಿ ವರಿಜಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]</ref> ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಜತೆಗೂಡಿದ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ [[ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿಸ್ತರಣೆ]], [[ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ|ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ]] ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು [[ಬಂಡವಾಳ]] ಕ್ರೋಢೀಕರಣ ಕೂಡ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ|ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ]] ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಶಗಳೆಂದು ಉದಾಹರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>"[http://encarta.msn.com/encyclopedia_701509067/Scientific_Revolution.html ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028110638/http://encarta.msn.com/encyclopedia_701509067/Scientific_Revolution.html |date=2009-10-28 }}". "ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಎನ್‌ಕಾರ್ಟಾ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ ೨೦೦೯. ೨೦೦೯-೧೦-೩೧.</ref> ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ೧೯೮೦ರ ದಶಕದವರೆಗೆ,ಕೈಗಾರಿಕೆ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಹೃದಯಭಾಗ ಮತ್ತು [[ಉಗಿ ಯಂತ್ರ|ಉಗಿ ಯಂತ್ರದ]] ಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಯು ಮುಖ್ಯ ಆವಿಷ್ಕಾರವೆಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದರು.<ref>ಹಡ್ಸನ್, ಪ್ಯಾಟ್. ''ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್'', ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ US. ISBN ೦-೭೧೩೧-೬೫೩೧-೬</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಶಕೆ|ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಶಕೆಯ]] ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ, ಪೂರೈಕೆ ಆಧಾರಿತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತು.<ref>{{cite journal | last = Fullerton | first = Ronald A. | authorlink = | coauthors = | title = How Modern Is Modern Marketing? Marketing's Evolution and the Myth of the "Production Era" | journal = The Journal of Marketing | volume = 52 | issue = 1 | pages = 108–125 | publisher = [[American Marketing Association]] | location = New York City, NY | date = January 1988 | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-marketing_1988-01_52_1/page/108 | doi = 10.2307/1251689 | id = | accessdate = }}</ref> ಪೂರ್ವಕಾಲೀನ[[ಮಧ್ಯಯುಗ|ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಉಗಮವಾಗಿದೆ ಎಂದು [[ಲೆವಿಸ್ ಮಮ್‌ಫೋರ್ಡ್]] ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಬಹುತೇಕ ಅಂದಾಜುಗಳಿಗಿಂತ ಮುಂಚಿನದ್ದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.amazon.com/gp/reader/015688254X/ref=sib_fs_top?ie=UTF8&p=S00Q&checkSum=udoW5CVmUdy3Y45ns0wtGk7Wesh6yWx220dcukbd7VE%3D#reader-link |title=Technics & Civilization |publisher=Lewis Mumford |accessdate=2009-01-08}}</ref> ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ [[ಸಮ‌ೂಹ ಉತ್ಪಾದನೆ|ಸಮ‌ೂಹ ಉತ್ಪಾದನೆಯ]] ಮಾದರಿಯು [[ಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರ]] ಮತ್ತು "ಕೈಗಾರಿಕೆ ಶಕೆಯ ಮ‌ೂಲಮಾದರಿ ಗಡಿಯಾರ" ಎಂದು ಅವರು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದೇಶ ಮತ್ತು ಸಮಯಪಾಲನೆ ಕುರಿತು [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆ|ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯ]] ಮಹತ್ವವನ್ನು ಅವರು ಉದಾಹರಿಸಿದರು. [[ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ]] ನಗರಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ ವೇಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾರಿಸುವ ಗಂಟೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಏಕಕಾಲಿಕತೆಗೆ ಅಗತ್ಯ ಪೂರ್ವಸೂಚಕಗಳಾಗಿದ್ದು ನಿಜ. ಇವು ನಂತರ ಉಗಿ ಯಂತ್ರ ಮುಂತಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೌತಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಭವಿಸಿದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾ,ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ದೇಶೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಕೂಡ ಚಾಲನಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮುಂತಾದ ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ,ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ವಿಭಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯಾಪಾರವಾಗುವ ಸರಕಿಗೆ ಸುಂಕಗಳು ಮತ್ತು [[ತೆರಿಗೆ|ತೆರಿಗೆಯನ್ನು]] ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹೇರುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>ಡೀನ್, ಫಿಲ್ಲಿಸ್. ''ದಿ ಫಸ್ಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್'', ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್. ISBN ೦-೫೨೧-೨೯೬೦೯-೯ [https://books.google.com/books?ie=UTF-8&amp;vid=ISBN0521296099&amp;id=eMBG_soDdNoC&amp;pg=PA131&amp;lpg=PA131&amp;sig=xzXl17mm0GYiH80TH-V0lR7JVAk ಓದಿ]</ref> ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ|ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ]] ([[ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯಗಳ ಕಾಯಿದೆ]]೧೬೨೩)ಸರ್ಕಾರ ಸೀಮಿತ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ನೀಡಿದ್ದು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಅಂಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೈಗಾರೀಕರಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕುರಿತು ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯಗಳ ಒಳಿತು ಮತ್ತು ಕೆಡಕು ಎರಡನ್ನೂ ಪ್ರಮುಖ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಉಗಿಯಂತ್ರದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಹಿರಂಗ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ,ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯು [[ಜೇಮ್ಸ್ ವಾಟ್]] ಮುಂತಾದ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಪ್ರಥಮ ಉಗಿ ಯಂತ್ರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಏಕಸ್ವಾಮಿತ್ವ ನೀಡುವ ಇನಾಮು ನೀಡಿತು. ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಇನಾಮುಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಮ‌ೂಲಕ ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಗತಿಯನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಿತು. ಆದರೆ ಏಕಸ್ವಾಮಿತ್ವಗಳು ಅದರ ಜತೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಅದಕ್ಷತೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಇದರಿಂದ ನಿಷ್ಕಪಟತೆ ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸುವ ಅನುಕೂಲಕರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಸಮತೂಕದಲ್ಲಿರಿಸಿತು ಅಥವಾ ಸಮತೋಲನ ತಪ್ಪುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref>ಎರಿಕ್ ಸ್ಕಿಫ್, ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲೈಸೇಷನ್ ವಿತೌಟ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೇಟೆಂಟ್ಸ್:ದಿ ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್,೧೮೬೯-೧೯೧೨;ಸ್ವಿಜರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ೧೮೫೦-೧೯೦೭, ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟೌನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್,೧೯೭೧</ref> ವಾಟ್ ಅವರ ಏಕಸ್ವಾಮಿತ್ವವು [[ರಿಚರ್ಡ್ ಟ್ರೆವಿಥಿಕ್]], [[ವಿಲಿಯಂ ಮರ್ಡೊಕ್]] ಅಥವಾ [[ಜೊನಾಥನ್ ಹಾರ್ನ್‌ಬ್ಲೋಯರ್]] ಮುಂತಾದ ಸಂಶೋಧಕರು ಸುಧಾರಿತ ಉಗಿ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಸುಮಾರು ೧೬ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಕುಂಠಿತಗೊಂಡಿತು.<ref>ಮೈಕೇಲ್ ಬಾಲ್ಡ್ರಿನ್ ಅಂಡ್ ಡೇವಿಡ್ K.ಲೆವೈನ್, [http://www.dklevine.com/general/intellectual/againstfinal.htm ಏಗೇನ್ಸ್ಟ್ ಇಂಟಲೆಕ್ಚುಯಲ್ ಮಾನೊಪಲಿ], {{PDFlink|[http://www.dklevine.com/papers/imbookfinal01.pdf Chapter 1, final online version January 2, 2008]|55&nbsp;KB}}, page ೧೫. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌, ೨೦೦೮. ISBN ೧೩: ೯೭೮೦೫೨೧೮೭೯೨೮೬</ref> === ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಲು ಕಾರಣಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Vereinigte Ostindische Compagnie bond - Middelburg - Amsterdam - 1622.jpg|thumb|A 1623 ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪೆನಿ ಬಾಂಡ್.ಯುರೋಪಿಯನ್ 17ನೇ ಶತಮಾನದ ವಸಾಹತು ವಿಸ್ತರಣೆ,ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರ,ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಸ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಪರಿಸರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ,ಅದು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅನುಕೂಲ ಕಲ್ಪಿಸಿತು.]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಂಭವಿಸಿ, ಜಗತ್ತಿನ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಚೀನಾ]], [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ]] ಅಥವಾ ಇತರೆ ಕಾಲಗಳಾದ [[ಪ್ರಾಚೀನ]]<ref>[http://www.j-bradford-delong.net/movable_type/archives/000891.html ವೈ ನೊ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯುಷನ್ ಇನ್ ಏನ್ಸೀಂಟ್ ಗ್ರೀಸ್? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927042849/http://www.j-bradford-delong.net/movable_type/archives/000891.html |date=2011-09-27 }} J.ಬ್ರಾಡ್‌‌ಫೋರ್ಡ್ ಡಿಲಾಂಗ್, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು,ಬರ್ಕಲಿಯ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ, ೨೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೨. ಜನವರಿ ೨೦೦೭ ಮರುಸಂಪಾದನೆ</ref> ಅಥವಾ [[ಮಧ್ಯಯುಗ|ಮಧ್ಯಯುಗಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸದಿರಲು ಕಾರಣಗಳೇನು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಇತಿಹಾಸಕಾರರಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಕೆರಳಿಸಿತು.<ref>[http://www.historyguide.org/intellect/lecture17a.html ದಿ ವರಿಜಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್] ಇತಿಹಾಸ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ, ಸ್ಟೀವನ್ ಕ್ರೈಸ್,೧೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೬- ಜನವರಿ ೨೦೦೭ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದೆ.</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷಣ,ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು<ref>ಜಾಕ್ಸನ್ ಜೆ. ಸ್ಪೈಲ್‌ವಾಗಲ್ (೨೦೦೯). "''[https://books.google.com/books?id=fwxLkRmd-4QC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=&amp;hl=en&amp;cd=1#v=onepage&amp;q=&amp;f=false ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಸಿವಿಲೈಜೇಷನ್]'' ". ಪುಟ.೬೦೭.</ref> (ನೋಡಿ,ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್]]), "ಆಧುನಿಕ ಸರ್ಕಾರ", "ಆಧುನಿಕ" ಉದ್ಯೋಗದ ನಡವಳಿಕೆಗಳು,ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಲಹೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>[http://industrialrevolution.sea.ca/causes.html ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್-ಕಾಸಸ್]</ref> [[ಜ್ಞಾನೋದಯದ ಯುಗ|ಜ್ಞಾನೋದಯದ ಯುಗವೆಂದರೆ]] ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಸಾಕ್ಷರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲದೇ ಕೆಲಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಧುನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಹೊಂದಿದವರೆಂದು ಅರ್ಥ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅನೇಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸಮಾನ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ತಲಾದಾಯ]] [[ಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯ ಹೋಲಿಕೆ|ಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ೧೫೦೦ ಡಾಲರ್‌ಗಳೆಂದು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು(ಬ್ರಿಟನ್ ಸುಮಾರು ೨೦೦೦ ಡಾಲರ್ ತಲಾದಾಯ ಹೊಂದಿದೆ).<ref>{{PDFlink|[http://www.iisg.nl/research/jvz-cobbdouglas.pdf Cobb-Douglas in pre-modern Europe1 – Simulating early modern growth]|254&nbsp;KB}} ಜಾನ್ ಲುಟೆನ್ ವಾನ್ ಜಾಂಡೆನ್, ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ/ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಉಟ್ರೇಕ್ಟ್. ಮೇ ೨೦೦೫ ಜನವರಿ ೨೦೦೭ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದೆ.</ref> ಆದರೆ ಚೀನವನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಅದು ೪೫೦ ಡಾಲರ್ ತಲಾದಾಯ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ ಸರಾಸರಿ [[ಬಡ್ಡಿದರ]] ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ೫% ಮತ್ತು ಚೀನದಲ್ಲಿ ೩೦%ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.ಇವು ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಅತ್ಯಂತ ವಿಪುಲವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=October 2009}} [[ಡೇವಿಡ್ ಲ್ಯಾಂಡೆಸ್]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಬರ್]] ಮುಂತಾದ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು<ref name="Landes">{{cite book | last = Landes | first = David | authorlink = David Landes | coauthors = | title = The Wealth and Poverty of Nations | publisher = Abacus | date = 1999 | location = London | pages = [https://archive.org/details/wealthpovertyofn0000davi/page/38 38]–9 | url = https://archive.org/details/wealthpovertyofn0000davi | doi = | id = | isbn = 0349111669}}</ref> ಚೀನ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಭಿನ್ನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದವೆಂದು ಕಾರಣ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಯುರೋಪ್ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳು ಬಹುತೇಕ [[ಜುಡೊ-ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಟಿ]] ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ಚಿಂತನೆಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಚೀನದ ಸಮಾಜವು [[ಕನ್‌ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್]],[[ಮೆನ್ಸಿಯಸ್]], [[ಹಾನ್ ಫೈಜಿ]] [[ಲಿಗಾಲಿಸಂ]], [[ಲಾವೊ ತ್ಸು]] [[ಟಾವೈಸಂ]] ಮತ್ತು [[ಬುದ್ಧ]], [[ಬುದ್ಧಿಸಂ]] ಮುಂತಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಸಂಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವು ತರ್ಕಸಮ್ಮತ ಮತ್ತು ಚಿರಂತನ ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆಂದು ಐರೋಪ್ಯರು ನಂಬಿದ್ದರೆ, ಪೂರ್ವ ದೇಶಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವು ನಿರಂತರ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವುದಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದರು. ಬೌದ್ಧರು ಮತ್ತು ಟಾವೊವಾದಿಗಳು ತರ್ಕಸಮ್ಮತ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪಡೆದಿರಲಿಲ್ಲ.{{Citation needed|date=October 2009}} ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿ ಇತಿಹಾಸಕಾರ [[ರಜನಿ ಪಾಲ್ಮೆ ದತ್]] "ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಪೂರೈಸಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಬಂಡವಾಳವು ಬದಲಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಪೂರೈಸಿತು" ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20121101154852/http://india_resource.tripod.com/colonial.html ಸೌತ್ ಏಷ್ಯನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ] -ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡದ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳು:ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಪರಂಪರೆ. ರಜನಿ-ಪಾಲ್ಮೆ ದತ್ ಇಂಡಿಯ ಟುಡೆ(ಭಾರತದ ಆವೃತ್ತಿ ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟ) ಜನವರಿ ೨೦೦೭ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದೆ.</ref> ಚೀನಾಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಭಾರತ ಅನೇಕ ಪೈಪೋಟಿಯ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳಾಗಿ ಹೋಳಾಯಿತು.ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳು [[ಮರಾಠರು]], [[ಸಿಖ್ಖರು]] ಮತ್ತು [[ಮೊಘಲರು]]. ಇದರ ಜತೆಗೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಎರಡು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು-ಜೀವನಾಧಾರವಾದ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ವಿರಳವಾಗಿದ್ದು ಕಂಡುಬಂತು. ಬ್ರಿಟನ್ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ನಿರಂಕುಶ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಅರಮನೆಯ ಭಂಡಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ದಾಸ್ತಾನಿರಿಸಿದ್ದರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ಚೀನ,ಭಾರತ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯದ [[ನಿರಂಕುಶವಾದಿ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳು]] ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ರಫ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದವು. ತಮ್ಮ ಪ್ರಜೆಗಳ ಯೋಗಕ್ಷೇಮದ ಬಗ್ಗೆ ಕಡಿಮೆ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದವು.<ref>[http://www.historycooperative.org/cgi-bin/justtop.cgi?act=justtop&amp;url=http://www.historycooperative.org/journals/jwh/14.2/br_5.html Monarchies 1000–2000. By W. M. SPELLMAN. ಲಂಡನ್: ರಿಯಾಕ್ಟಿಯನ್ ಬುಕ್ಸ್, 2001.]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ</ref> === ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಲು ಕಾರಣಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:graph rel share world manuf 1750 1900 02.png|300px|thumb|ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಉತ್ಪಾದಿತ ಇಳುವರಿ ಇತರೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಿಗಿಂತ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿತು.]] ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಾರಂಭ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗಿಂತ [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]] ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಪಾರ ಮೇಲುಗೈ ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬ್ರಿಟನ್ ತನ್ನ ಅನೇಕ ಸಾಗರೋತ್ತರ [[ವಸಾಹತು|ವಸಾಹತುಗಳಿಂದ]] ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಥವಾ ಹಣಕಾಸು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾರಿಬಿಯನ್ ನಡುವೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಗುಲಾಮ ವ್ಯಾಪಾರ|ಗುಲಾಮ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ]] ಹುಟ್ಟಿದ ಲಾಭಗಳು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಬಂಡವಾಳ ಉತ್ತೇಜನಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಿದ್ದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕುರಿತು ಕೆಲವರು ಒತ್ತಿಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಗುಲಾಮ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ತೋಟಗಾರಿಕೆಗಳು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ೫% ಒದಗಿಸಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.digitalhistory.uh.edu/historyonline/con_economic.cfm ವಾಸ್ ಸ್ಲೇವರಿ ದಿ ಇಂಜಿನ್ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಗ್ರೋತ್? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226181840/http://www.digitalhistory.uh.edu/historyonline/con_economic.cfm |date=2009-02-26 }}[http://www.digitalhistory.uh.edu/historyonline/con_economic.cfm ಡಿಜಿಟಲ್ ಇತಿಹಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226181840/http://www.digitalhistory.uh.edu/historyonline/con_economic.cfm |date=2009-02-26 }}</ref> ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯು ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದರೂ,ಕ್ಯಾರಿಬಿಯನ್ ಮ‌ೂಲದ ಬೇಡಿಕೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ೧೨% ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>[https://books.google.com/books?id=Bh7HVl92bVMC&amp;pg=PA194&amp;lpg=PA194&amp;dq=Industrial+Revolution,+slavery&amp;source=bl&amp;ots=zBje8eBxGe&amp;sig=vEZVgz3EL-kzaYWVZAkmRqenBho&amp;hl=en&amp;ei=lTIxSoTdMoOyNP6h1LcH&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=12#PPA198,M1 ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್ ಬೈ ಪ್ಯಾಟ್ ಹಡ್ಸನ್, ಪುಟ.][https://books.google.com/books?id=Bh7HVl92bVMC&amp;pg=PA194&amp;lpg=PA194&amp;dq=Industrial+Revolution,+slavery&amp;source=bl&amp;ots=zBje8eBxGe&amp;sig=vEZVgz3EL-kzaYWVZAkmRqenBho&amp;hl=en&amp;ei=lTIxSoTdMoOyNP6h1LcH&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=12#PPA198,M1 198]</ref> ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ,ದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ನೆಲೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಉದಾರೀಕರಣವು ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ ದೃಢ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚೀನಾ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿರಬಹುದು. ಹಣಕಾಸು ಲೂಟಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದಿಂದ ವಿನಾಶಗೊಳ್ಳದ ಏಕೈಕ ಐರೋಪ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತ ಗಾತ್ರದ ಯಾವುದೇ ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಡಗನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್ [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧ|ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧಗಳಿಂದ]] ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ(ಐರೋಪ್ಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಡಗುಗಳು ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ರಾಯಲ್ ನೇವಿ|ರಾಯಲ್ ನೇವಿಯಿಂದ]] ನಾಶವಾಗಿತ್ತು.<ref>ದಿ ರಾಯಲ್ ನೇವಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸ್ವತಃ ಕಾಣಿಕೆ ನೀಡಿರಬಹುದು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ಜಟಿಲ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳಿಗೆ ಸಾಮಗ್ರಿ ಒದಗಿಸಿದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸೇರಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಯುದ್ಧವಿಮಾನವು ಸರಾಸರಿ ೧೦೦೦ ರಾಟೆ ಫಿಟ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ರಾಯಲ್ ನೇವಿಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನೌಕಾಬಲದೊಂದಿಗೆ, ಈ ಫಿಟಿಂಗ್‌ಗಳು ಪ್ರತಿ ೪ರಿಂದ ೫ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಿದ್ದರಿಂದ ಭಾರೀ ಬೇಡಿಕೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿತು. ಹಗ್ಗದ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸಹ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅಂಶವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು.</ref> ಪೂರ್ವ ಸ್ವರೂಪಗಳ ಅನೇಕ ಉತ್ಪಾದಿತ ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿವೆಯೆಂದು ಬ್ರಿಟನ್ ವ್ಯಾಪಕ ರಫ್ತು ಗೃಹಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಕೂಡ ಖಾತರಿಮಾಡಿಕೊಂಡವು. ಆ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಬಹುತೇಕ ಯುದ್ಧವು ಸಾಗರೋತ್ತರ ನಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಫಲಿತಾಂಶ ಒದಗಿಸಿತು.ಇದರಿಂದ ಯುರೋಪ್‌ನ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆಕ್ರಮಣದ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿದವು. ಬ್ರಿಟನ್ ಬೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನ ಕೂಡ ಇನ್ನಷ್ಟು ನೆರವಾಯಿತು-ಅದು ಯುರೋಪ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಭಾಗದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡ ದ್ವೀಪ. ಬ್ರಿಟನ್ ಹೊಂದಿದ್ದ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ಸಮರ್ಥವಾಯಿತು ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವಿದೆ. ಅದರ ಸಣ್ಣ ಬೌಗೋಳಿಕ ಗಾತ್ರಕ್ಕೆ ದಟ್ಟವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಭೂಮಿಯ [[ಎನ್‌ಕ್ಲೋಸರ್]](ಒಟ್ಟು ಸಾಗುವಳಿಗೆ ಭೂ ಆಕ್ರಮಣ) ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಕೃಷಿ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಮಿಕಶಕ್ತಿಯ ಪೂರೈಕೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. [[ನಾರ್ಥ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಿಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]], [[ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಲೋಲ್ಯಾಂಡ್‌|ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಲೋಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳು ಕೂಡ ಇದ್ದವು. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು, ಕಬ್ಬಿಣ,ಸೀಸ,ತಾಮ್ರ,ಸತು,ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಜಲಶಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಪೂರೈಕೆಯಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದವು. ಅಲ್ಲದೇ, ವಾಯವ್ಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸೌಮ್ಯ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಹತ್ತಿಯಿಂದ ನೂಲು ತೆಗೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ,ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆರಂಭಿಕ ಅಂಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೬೮೮ರ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ಸಮಾಜದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಗ್ರಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯು(ಇತರೆ ಐರೋಪ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ) ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ಅಂಶಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಎನ್‌ಕ್ಲೋಸರ್ ಆಂದೋಳನದಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಮಹತ್ವದ ಮ‌ೂಲವಾಗಿದ್ದ ರೈತಾಪಿವರ್ಗ ನಾಶವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಹೊಂದಿದ ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಜನರು ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು.ಅದರಿಂದ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಆದ್ಯಪ್ರವರ್ತಕರಾದರು.<ref>[[ಬ್ಯಾರಿಂಗ್‌ಟನ್ ಮೂರ್ Jr.]], ''ಸೋಷಿಯಲ್ ವರಿಜಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಕ್ಟೇಟರ್‌ಶಿಪ್ ಅಂಡ್ ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ: ಲಾರ್ಡ್ ಅಂಡ್ ಪೆಸೆಂಟ್ ಇನ್ ದಿ ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ಮಾಡರ್ನ್ ವರ್ಲ್ಡ್'', pp. ೨೯-೩೦, ಬೋಸ್ಟನ್, ಬೆಕನ್ ಪ್ರೆಸ್,೧೯೬೬.</ref> ([[ಹಿಲೇರೆ ಬೆಲ್ಲೋಕ್]] ಅವರ [[ಸರ್ವೈಲ್ ಸ್ಟೇಟ್‌|ಸರ್ವೈಲ್ ಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಈ ಅಂಶವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ). ==== ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಕೆಲಸದ ನೀತಿ ==== {{Main|Protestant work ethic}} ಪ್ರಗತಿ,ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಠಿಣ ದುಡಿಮೆಯಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯಿರಿಸಿದ ಉದ್ಯಮಶೀಲ ವರ್ಗದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಬ್ರಿಟನ್ ಮುನ್ನಡ ಪಡೆಯಿತು ಎನ್ನುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತ.<ref> {{Cite book | title = Capital and Innovation: How Britain Became the First Industrial Nation | url = https://archive.org/details/capitalinnovatio0000char | isbn = 0951838245 | year = 2004 | first = Charles | last = Foster | publisher = Arley Hall Press | location = Northwich }}[[ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ರಾಂತಿ|ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು]] ಅನುಸರಿಸಿ,ಉದ್ಯಮಶೀಲ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಕ್ರೋಢೀಕರಣ ಮತ್ತು [[ಸಂಪತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಕರಣ|ಸಂಪತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಕರಣವು]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, </ref> ಈ ವರ್ಗದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಕೆಲಸದ ನೀತಿಗೆ([[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ವೆಬರ್]] ನೋಡಿ)ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌|ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ರ]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧದೊಂದಿಗೆ]] ರೂಪುತಳೆದ [[ಕ್ವೇಕರ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್ಸ್]] ಮುಂತಾದ ಮತಭೇದವುಳ್ಳ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಪಂಥಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಾನೂನಿನ ನಿಯಮಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಬಲವರ್ಧನೆ ಅನುಸರಿಸಿ,೧೬೮೮ರ [[ಭವ್ಯ ಕ್ರಾಂತಿ|ಭವ್ಯ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ]] ಬ್ರಿಟನ್ ಸಂವಿಧಾನಿಕ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲರೂಪದ ಸ್ಥಾಪನೆ,[[ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌|ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ]] [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಲ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಲದ]] ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ ಆಧಾರಿತ ಸ್ಥಿರ ಹಣಕಾಸು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಹಣಕಾಸು ಹೂಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯಿತು. [[ಭಿನ್ನಮತೀಯರು]] ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಚೇರಿಗಳಿಂದ ನಿಷೇಧ ಅಥವಾ ನಿರುತ್ಸಾಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರಲ್ಲದೇ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಕೇವಲ ಎರಡು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧ ಹೇರಲಾಯಿತು.( ಆದರೂ ಭಿನ್ನಮತೀಯರು ಸ್ಕಾಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ [[ನಾಲ್ಕು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ನಾಲ್ಕು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು). ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಕೂಡಲೇ ಅಧಿಕೃತ [[ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಚರ್ಚ್‌|ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸದಸ್ಯತ್ವವು [[ಟೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟ್]](ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ದಂಡನೆಯ ಕಾನೂನುಗಳು)ಅನ್ವಯ ಕಡ್ಡಾಯವಾಯಿತು.ಅವರು ಅದಾದಬಳಿಕ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾದರು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಯೂನಿಟೇರಿಯನ್ಸ್]](ಏಕದೇವ ಆರಾಧಕರು) ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಮತೀಯ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮ‌ೂಲಕ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು.ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಎಟಾನ್ ಮತ್ತು ಹಾರೊ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ನೀಡಲಾಯಿತು-ಇವು ಉತ್ಪಾದನೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಸ್ವರೂಪದೊಂದಿಗೆ ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಶವನ್ನು ಕೂಡ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅತೀ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲವು ವಿಭಾಗಗಳಿಂದ ಈ ಪಂಥಗಳ ಜನರನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಕೂಡ,ಅವರನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಂಡವಾಳಗಾರರು ಅಥವಾ ಇತರೆ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಮುಂತಾದ [[ಮಧ್ಯಮವರ್ಗ|ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ]] ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಹಚರ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಸಹನಾಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬಂಡವಾಳ ಪೂರೈಕೆಯಿಂದ ಈ ಪಂಥಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯಮಶೀಲ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಜನರಿಗೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಹೊರದಾರಿಯು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಅರಸುವುದಾಗಿತ್ತು. == ನಾವೀನ್ಯಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Mule-jenny.jpg|thumb|ಸಂಶೋಧಕ ಸಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಕ್ರಾಂಪ್ಟನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನೂಲುವ ಯಂತ್ರವು ಏಕೈಕ ಜೀವಂತ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ.]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರಾರಂಭವು ಸಣ್ಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ನಾವೀನ್ಯಗಳಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಾಮೀಪ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ,ಇವು<ref>[http://industrialrevolution.sea.ca/innovations.html ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯುಷನ್ – ಇನ್ನೋವೇಷನ್ಸ್]</ref> ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ರೂಪುತಳೆದಿತ್ತು. * '''ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮಗಳು''' -[[ರಿಚರ್ಡ್ ಆರ್ಕ್‌ರೈಟ್]] [[ವಾಟರ್ ಫ್ರೇಮ್]] ಬಳಸಿ [[ಹತ್ತಿ|ಹತ್ತಿಯಿಂದ]] [[ನೂಲುವುದು]],ಜೇಮ್ಸ್ ಹಾರ್‌ಗ್ರೀವ್ಸ್ ಅವರ [[ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಜೆನ್ನಿ]] ಮತ್ತು ಸಾಮ್ಯುಯಲ್ ಕ್ರಾಂಪ್ಟನ್ [[ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಮ್ಯೂಲ್]](ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಜೆನ್ನಿ ಮತ್ತು ವಾಟರ್ ಫ್ರೇಮ್ ಸಂಯೋಜನೆ). ಇವಕ್ಕೆ ೧೭೬೯ರಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೭೮೩ರಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದಿತು. ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಅನೇಕ [[ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿ|ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಗಳು]] ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದವು. ಇದೇ ರೀತಿಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು [[ಉಣ್ಣೆಯ ಬಟ್ಟೆ|ಉಣ್ಣೆಯ ಬಟ್ಟೆಯ]] [[ನೂಲು]] ಹೆಣೆಯಲು, ವಿವಿಧ ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು [[ನಾರುಬಟ್ಟೆ|ನಾರುಬಟ್ಟೆಗೆ]] [[ಅಗಸೆನಾರು]] ತೆಗೆಯಲು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. * '''ಉಗಿ ಶಕ್ತಿ''' -[[ಜೇಮ್ಸ್ ವಾಟ್]] ಶೋಧಿಸಿದ ಸುಧಾರಿತ [[ಉಗಿ ಯಂತ್ರ]] ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಗಣಿ|ಗಣಿಗಳಿಂದ]] ನೀರನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಆದರೆ ೧೭೮೦ರ ದಶಕದಿಂದ ಶಕ್ತಿಚಾಲಿತ ಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ [[ಜಲಶಕ್ತಿ]] ಲಭ್ಯವಾಗದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮುಂಚೆ ಊಹಿಸಲಾಗದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥ ಅರೆ-ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಶೀಘ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ನೆರವಾಯಿತು. * '''ಕಬ್ಬಿಣ ಎರಕಹೊಯ್ಯುವುದು''' -[[ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆ|ಕಬ್ಬಿಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ]] [[ಇದ್ದಿಲಿನ]] ಬದಲಿಗೆ [[ಅದಿರು ಕರಗಿಸುವ]] ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೋಕ್]](ಅರೆಗಾವಾದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು)ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. [[ಸತು]] ಮತ್ತು [[ತಾಮ್ರ|ತಾಮ್ರಕ್ಕೆ]] ಮತ್ತು [[ಊದು ಕುಲುಮೆ|ಊದು ಕುಲುಮೆಯಲ್ಲಿ]] [[ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ]] ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಮುಂಚೆಯೇ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.ಆದರೆ [[ದಂಡ ಕಬ್ಬಿಣ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಎರಡನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ [[ಪಾಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಂಪಿಂಗ್]](ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ ಕರಗಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ)(೧೭೮೬ರಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ [[ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆ]] ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು)ಅಥವಾ [[ಪಡ್ಲಿಂಗ್]](ಉಕ್ಕು ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ)(೧೭೮೩ ಮತ್ತು ೧೭೮೪ರಲ್ಲಿ [[ಹೆನ್ರಿ ಕಾರ್ಟ್]] ಅವರ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ) ಬಳಕೆ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಯಿತು. ಇವು ಮ‌ೂರು "ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರ"ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದು,ಅಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ನಾವೀನ್ಯಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು.ಇವು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ್ದು,ಅವುಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಇವು ಯಾವುದೇ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ]] ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಕಿರಿದಾಗಿಸುವುದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಜೆನ್ನಿ]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಶಟಲ್]] ಮತ್ತು ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣದ ಜತೆ ಅರೆಗಾವಾದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಕರಗಿಸುವಿಕೆ ಮುಂತಾದ ಮುಂಚಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಸಾಧನೆಗಳು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದಿತ್ತು. ನಂತರ ವಿದ್ಯುತ್ [[ಮಗ್ಗ]] ಮತ್ತು [[ರಿಚರ್ಡ್ ಟ್ರೆವಿಥಿಕ್]] ಅವರ ಅಧಿಕ ಒತ್ತಡದ [[ಉಗಿ ಯಂತ್ರ]] ಮುಂತಾದ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಬ್ರಿಟನ್ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೈಗಾರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು.ಶಕ್ತಿಚಾಲಿತ [[ಹತ್ತಿಗಿರಣಿ|ಹತ್ತಿಗಿರಣಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಕಬ್ಬಿಣ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆ|ಕಬ್ಬಿಣ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ]] ಉಗಿ ಯಂತ್ರಗಳ ಅಳವಡಿಕೆಯಿಂದ ಇತರೆ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ನೆರವಾಯಿತು. [[ಜಲಶಕ್ತಿ ಚಾಲಿತ ಗಿರಣಿ|ಜಲಶಕ್ತಿ ಚಾಲಿತ ಗಿರಣಿಗಳಿಗೆ]] ಶಕ್ತಿ ಒದಗಿಸುವ ಜಲಮ‌ೂಲಕ್ಕಿಂತ ಇದು ಮಿಗಿಲಾಗಿತ್ತು. ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ,ಇಂತಹ ಗಿರಣಿಗಳು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ಕಾರ್ಮಿಕಶಕ್ತಿಯ ಸಂಘಟನೆಗೆ ಮಾದರಿಯಾಯಿತು.[[ಕಾಟನೊಪೊಲೀಸ್]] ಎಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಿದ ಹೆಸರನ್ನು, [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್‌]] ಮ‌ೂಲದ [[ಹತ್ತಿಗಿರಣಿ|ಹತ್ತಿಗಿರಣಿಗಳು]], [[ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು]] ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿಗಳ ವಿಸ್ತಾರ ಸಮ‌ೂಹಕ್ಕೆ ಇರಿಸಲಾಯಿತು. ಉತ್ಪನ್ನದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಇದರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿದೆ ಸುಧಾರಿಸಿತು. ಒಂದು ಉತ್ಪನ್ನದ ಏಕೈಕ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಮಂದಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದರೊಂದಿಗೆ,ನಂತರ ಮುಂದಿನ ಕಾರ್ಮಿಕನಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ತಯಾರಾದ ಸರಕುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೂಡ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಸಂಗತಿ ೧೭೫೬ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ [[ಜಾನ್ ಸ್ಮೀಟನ್]] ಅವರಿಂದ ೧೩ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಅಳಿಸಿಹೋಗಿದ್ದ [[ಕಾಂಕ್ರೀಟ್]] ([[ಜಲಜನಕ ಸುಣ್ಣದ ಗಚ್ಚು|ಜಲಜನಕ ಸುಣ್ಣದ ಗಚ್ಚುಮ]]‌ೂಲ)ಮರುಶೋಧನೆ.<ref>''Encyclopædia Britannica'' (೨೦೦೮) "ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ: ಆಧುನಿಕ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಮರುಪರಿಚಯ"</ref> === ಜ್ಞಾನದ ವರ್ಗಾವಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:Wright of Derby, The Orrery.jpg|thumb|left|ಓರೆ ಕುರಿತು ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ(ca. 1766)ಔಪಚಾರಿಕ ದಾರ್ಶನಿಕ ಸಮಾಜಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮುನ್ನಡೆಗಳನ್ನು ಹರಡುತ್ತವೆ.]] ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಜ್ಞಾನವು ಅನೇಕ ಸಾಧನಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಾದ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಾಲೀಕರ ಬಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದರು ಅಥವಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಪಡೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಲವರು ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡು ಸಾಧ್ಯವಾದ ಕಡೆ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಧಾನವಾಗಿತ್ತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಇಡೀ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಶತಮಾನ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಐರೋಪ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ನಿರತವಾಗಿದ್ದವು; ಮತ್ತು [[ಸ್ವೀಡನ್]] ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಂತ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕರು ಅಥವಾ ತಂತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ಕೂಡ ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದ ನೀತಿಯಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ತರಬೇತಿ ನೀಡಿತ್ತು. ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಈ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ತಮ್ಮ ವಿಧಾನಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಉತ್ಪಾದಕರು ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗ ಪ್ರವಾಸಿ ದಿನಚರಿಗಳನ್ನು ಇಡುವ ಅಭ್ಯಾಸದಂತೆ ಆಗ ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲದ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞರ ದಾಖಲೆಗಳು ಅವರ ವಿಧಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗದ ಮಾಹಿತಿಯ ಮ‌ೂಲವಾಗಿತ್ತು. [[ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ]] [[ಲೂನಾರ್ ಸೊಸೈಟಿ]] ತರದ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ದಾರ್ಶನಿಕ ಸಮಾಜಗಳ ಜಾಲದ ಮ‌ೂಲಕ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಹರಡುವಿಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ವಿಧಾನ.ಇದರಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರು ನೈಸರ್ಗಿಕ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ(''ಅದರ ಅರ್ಥ'' ವಿಜ್ಞಾನ) ಚರ್ಚಿಸಲು ಕಲೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಅದನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವುದನ್ನು ಕುರಿತು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಲೂನಾರ್ ಸೊಸೈಟಿ ೧೭೬೫ರಿಂದ ೧೮೦೯ರವರೆಗೆ ಅಭಿವರ್ಧಿಸಿತು.ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ,"ಅವು, ನೀವು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರೆ, ಹದಿನೆಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಎಲ್ಲ ಕ್ರಾಂತಿಗಳಿಗಿಂತ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಮಿತಿ" ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20080207075746/http://jquarter.members.beeb.net/morelunar.htm ದಿ ಲೂನಾರ್ ಸೊಸೈಟಿ] ಅಟ್ ಮೋರ್‌ಅಬೌಟ್, ''ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ ಜಿವೆಲ್ಲರಿ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ ಗೈಡ್'', ಬಾಬ್ ಮೈಲ್ಸ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್</ref> ಇಂತಹ ಇತರೆ ಸಮಾಜಗಳು ಅವುಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಡವಳಿಕೆಗಳ ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಲಂಡನ್ ಮ‌ೂಲದ [[ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]] ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಸಚಿತ್ರ ಸಂಪುಟ ಮತ್ತು ತನ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ''ನಡವಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ'' ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಹ್ಯಾರಿಸ್‌ ಅವರ ''[[ಲೆಕ್ಸಿಕನ್ ಟೆಕ್ನಿಕಂ]]'' (೧೭೦೪)ಮತ್ತು ಡಾ.ಅಬ್ರಾಹಂ ರೀಸ್ ಅವರ ''[[ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ]]'' (೧೮೦೨-೧೮೧೯) ಮುಂತಾದ [[ವಿಶ್ವಕೋಶಗಳು]] ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯಯುತವಾಗಿದೆ. ''ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ'' ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು,ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ನಕ್ಷೆಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿದೇಶಿ ಮುದ್ರಿತ ಮ‌ೂಲಗಳಾದ ''[[Descriptions des Arts et Métiers]]'' ಮತ್ತು ಡಿಡೆರಾಟ್‌ ಅವರ ''[[Encyclopédie]]'' ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಕೆತ್ತನೆಯ ಫಲಕಗಳಿಂದ ವಿದೇಶಿ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಹೊಸ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯಗಳ ನೋಟಿಸ್ ಕೂಡ ಸೇರಿದ್ದವು. [[Annales des Mines]] ಮುಂತಾದ ವಿದೇಶಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರವಾಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಎಂಜಿನಿಯರುಗಳ ಪ್ರವಾಸಗಳ ವಿವರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. === ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು === ==== ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಉತ್ಪಾದನೆ ==== {{Main|Textile manufacture during the Industrial Revolution}} [[ಚಿತ್ರ:Spinning jenny.jpg|thumb|right|ಜರ್ಮನಿಯ ವುಪ್ಪೇರ್‌ಟಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ನೂಲುವ ಜೆನ್ನಿಯ ಮಾದರಿ.ನೂಲುವ ಜೆನ್ನಿ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು.]] ಬ್ರಿಟನ್ ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಉಣ್ಣೆ]] ಆಧಾರಿತವಾಗಿತ್ತು. [[ಕುಶಲಕರ್ಮಿ|ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು]] [[ನೂಲುವುದು]] ಮತ್ತು [[ನೇಯ್ಗೆ|ನೇಯ್ಗೆಯನ್ನು]] ತಮ್ಮ ನಿವಾಸಗಳಲ್ಲೇ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅದರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು [[ಗೃಹಕೈಗಾರಿಕೆ|ಗೃಹಕೈಗಾರಿಕೆಯೆಂದು]] ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ನಾರು]] ಮತ್ತು [[ಹತ್ತಿ|ಹತ್ತಿಯನ್ನು]] ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪೂರ್ವ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅಗತ್ಯವಾದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಕಷ್ಟ.ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಸರಕುಗಳು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ನೂಲುವ ಚಕ್ರ ಮತ್ತು [[ಕೈಮಗ್ಗ|ಕೈಮಗ್ಗದ]] ಬಳಕೆಯಿಂದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿತು. ಆದೆರೆ ಆಧುನಿಕತೆಯ ಮುನ್ನಡೆಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿತ ಹತ್ತಿ ಸರಕುಗಳು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ದಶಕಗಳ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಬಲ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಫ್ತು ಸರಕಾಗುವಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಭಾರತ ಹತ್ತಿ ಸರಕುಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಪೂರೈಕೆದಾರ ರಾಷ್ಟ್ರವೆಂಬ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. [[ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ|ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂನಲ್ಲಿ]] ಜಾನ್ ವ್ಯಾಟ್ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಉಣ್ಣೆಯ ದಾರವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ದಪ್ಪನಾಗಿಸಲು [[ಲೆವಿಸ್ ಪಾಲ್]], ರೋಲರ್ ನೂಲುವ ಯಂತ್ರ ಮತ್ತು [[ಫ್ಲೈಯರ್ ಮತ್ತು ಬಾಬಿನ್]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೂಲುವ ಯಂತ್ರಕ್ಕೆ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಪಡೆದರು. ಪಾಲ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಟ್ ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂನಲ್ಲಿ ಗಿರಣಿಯೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಗಿರಿಣಿಯು ಅವರ ರೋಲಿಂಗ್ ಯಂತ್ರವನ್ನು [[ಕತ್ತೆ|ಕತ್ತೆಯ]] ಶಕ್ತಿಯ ಮ‌ೂಲಕ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. [[ನಾರ್ಥಂಪ್ಟನ್‌|ನಾರ್ಥಂಪ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ೧೭೪೩ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯೊಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ಪಾಲ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಟ್‌ನ ಐದು ಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ತಲಾ ೫೦ ತಿರುಗಚ್ಚುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ೧೭೬೪ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು. [[ಲಿಯೋಮಿನಿಸ್ಟರ್‌|ಲಿಯೋಮಿನಿಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ]] [[ಡ್ಯಾನಿಯಲ್ ಬೌರ್ನ್]] ಇದೇ ರೀತಿಯ ಗಿರಣಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು.ಆದರೆ ಅದು ಸುಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಲೆವಿಸ್ ಪಾಲ್ ಮತ್ತು ಡೇನಿಯಲ್ ಬೌರ್ನ್ ಇಬ್ಬರೂ ೧೭೪೮ರಲ್ಲಿ [[ಕಾರ್ಡಿಂಗ್]] ಯಂತ್ರಗಳ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಪಡೆದರು. ವಿವಿಧ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಎರಡು ಜತೆ ರೋಲರುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಇದು ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಹತ್ತಿ ನೂಲುವ [[ಗಿರಣಿ|ಗಿರಣಿಯಲ್ಲಿ]] ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. ಲೆವಿಸ್ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ನಂತರ [[ರಿಚರ್ಡ್ ಆರ್ಕ್‌ರೈಟ್]] ತಮ್ಮ [[ವಾಟರ್ ಫ್ರೇಮ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್ ಕ್ರಾಮ್ಟನ್]] [[ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್ ಮ್ಯೂಲ್]](ಕದಿರುಗಳಿಂದ ನೂಲು ತೆಗೆಯುವ ಯಂತ್ರ)ದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ, ಸುಧಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಇತರೆ ಸಂಶೋಧಕರು ಸ್ಪಿನ್ನಿಂಗ್(ಎಳೆಬಿಡಿಸುವುದು,ಹೊಸೆತ ಮತ್ತು ನೂಲುವ ಮತ್ತು ಸುತ್ತುವ) ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಂತಗಳ ದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ [[ನೂಲು]] ಪೂರೈಕೆ ತೀರಾ ವೃದ್ಧಿಸಿತು. [[ಶಟಲ್]] ಮತ್ತು ಕೈಮಗ್ಗ ಅಥವಾ "ಫ್ರೇಮ್‌"‌ಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ನೇಯ್ಗೆ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ನೂಲಿನ ಪೂರೈಕೆ ಪೋಷಿಸಿತು. ಕಾರ್ಮಿಕನ ಇಳುವರಿ ಗಮನಾರ್ಹ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಹೊಸ ಯಂತ್ರಗಳು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಮುಂಚಿನ ಸಂಶೋಧಕರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಅವರ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಮುನ್ನಡೆಗಳ ಲಾಭ ಪಡೆಯಲು,[[ಉದ್ಯಮಿ|ಉದ್ಯಮಿಗಳ]] ಒಂದು ವರ್ಗವು ಮುಂದಾಯಿತು. ಅವರಲ್ಲಿ [[ರಿಚರ್ಡ್ ಆರ್ಕ್‌ರೈಟ್]] ಅತ್ಯಂತ ಖ್ಯಾತರೆನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಪಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗೆ ಹಿರಿಮೆ ಸಂದಿತು.ಆದರೆ ಆ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ [[ಥಾಮಸ್ ಹೈಸ್]] ಮತ್ತು [[ಜಾನ್ ಕೇ]] ಮೊದಲಾದ ಜನರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಆರ್ಕ್‌ರೈಟ್ ಸಂಶೋಧಕರನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದರು,ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಉಪಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಿ, ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದರು. ಅವರು ಖಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ [[ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿ|ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಯನ್ನು]] ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಮೊದಲಿಗೆ [[ಅಶ್ವಶಕ್ತಿ]] ಮತ್ತು ನಂತರ [[ಜಲಶಕ್ತಿ|ಜಲಶಕ್ತಿಯಿಂದ]] ಹತ್ತಿ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ಕೈಗಾರಿಕೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿವರೆಗೆ ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಯಂತ್ರವನ್ನು ನಡೆಸಲು [[ಉಗಿ ಶಕ್ತಿ|ಉಗಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು]] ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ==== ಲೋಹ ಉದ್ಯಮ ==== [[ಚಿತ್ರ:Philipp Jakob Loutherbourg d. J. 002.jpg|left|thumb|ಕೋಲ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ಡೇಲ್ ಬೈ ನೈಟ್,1801,ಜಾಕೋಬ್ ಲೌಥರ್‌ಬರ್ಗ್ ದಿ ಯಂಗರ್, ಊದು ಕುಲುಮೆಗಳು ಕೋಲ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ಡೇಲ್‌ನ ಕಬ್ಬಿಣ ತಯಾರಿಸುವ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತವೆ.]] [[File:Reverberatory furnace diagram.png|thumb|right|ಉಷ್ಣಪ್ರತಿಫಲಕ ಕುಲುಮೆಯು ಗಣಿಯಿಂದ ತೆಗೆದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ಬಳಸಿ ಮೆದುಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು. ಉರಿಯುವ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಉಳಿದು,ಗಂಧಕ ಮುಂತಾದ ಕಲ್ಮಶಗಳಿಂದ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ.ಇದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಬ್ಬಿಣ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ದಾರಿ ತೆರೆಯುತ್ತದೆ.]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಶಕೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಹ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಯಾಯಿತು. [[ಮರ]] ಆಧಾರಿತ ಸಾವಯವ ಇಂಧನಗಳಿಗೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಆಧಾರಿತ [[ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನ|ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನವು]] ಬಳಕೆಯಾಯಿತು. ಇವೆಲ್ಲ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ೧೬೭೮ರಿಂದ ಸರ್ [[ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್ ಕ್ಲರ್ಕ್]] ಮತ್ತಿತರು ಕುಪೋಲಾಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು [[ಉಷ್ಣಪ್ರತಿಫಲಕ ಕುಲುಮೆ|ಉಷ್ಣಪ್ರತಿಫಲಕ ಕುಲುಮೆಗಳನ್ನು]] ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕೈಗೊಂಡ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಇವು [[ಕಾರ್ಬನ್ ಮಾನಾಕ್ಸೈಡ್]] ಹೊಂದಿದ ಜ್ವಾಲೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ಅದಿರಿನ]] ಮೇಲೆ ಇದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ [[ಆಕ್ಸೈಡ್‌|ಆಕ್ಸೈಡ್‌ನ್ನು]] ಲೋಹವಾಗಿ [[ಸಂಕೋಚಿಸು|ಸಂಕೋಚಿಸುತ್ತದೆ]]. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಮಶಗಳು(ಗಂಧಕ ಮುಂತಾದವು)ಲೋಹಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಗದಿರುವ ಅನುಕೂಲ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಕ್ಕಿದೆ. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ೧೬೭೮ರಿಂದ [[ಸೀಸ|ಸೀಸದ]] ಮೇಲೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೬೮೭ರಿಂದ [[ತಾಮ್ರ|ತಾಮ್ರದ]] ಮೇಲೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣ ಎರಕಸಾಲೆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ೧೬೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು,ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಪ್ರತಿಫಲಕ ಕುಲುಮೆಯು ಗಾಳಿ ಕುಲುಮೆಯೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಕಬ್ಬಿಣ ಎರಕಹೊಯ್ಯುವ ಕುಪೋಲಾ ಭಿನ್ನ(ನಂತರದ)ಪರಿಷ್ಕಾರ. ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ [[ಅಬ್ರಹಾಂ ಡಾರ್ಬಿ]] ೧೭೦೯ರಲ್ಲಿ [[ಕೋಲ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ಡೇಲ್‌|ಕೋಲ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ಡೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ]] ತಮ್ಮ [[ಊದು ಕುಲುಮೆ|ಊದು ಕುಲುಮೆಗೆ]] ಕೋಕ್(ಅರೆಗಾವಾದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು)ಇಂಧನವಾಗಿ ಬಳಸಿ ದಾಪುಗಾಲುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ತಯಾರಿಸಿದ ಕೋಕ್ [[ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ|ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು]] ಎರಕದ ಕಬ್ಬಿಣ ವಸ್ತುಗಳಾದ ಬಿಂದಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಾತ್ರೆಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬಹುತೇಕ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಎದುರಾಳಿಗಳಿಗಿಂತ ಅನುಕೂಲ ಪಡೆದಿದ್ದ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮ‌ೂಲಕ ಎರಕಹೊಯ್ದ ಬಿಂದಿಗೆಗಳು ಎದುರಾಳಿಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗಿಂತ ತೆಳುವಾಗಿದ್ದು,ಅಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಪುತ್ರ [[ಅಬ್ರಹಾಂ ಡರ್ಬಿ]] [[ಹಾರ್ಶೈ]] ಮತ್ತು [[ಕೆಟ್ಲಿ]] ಕುಲುಮೆಗಳನ್ನು(ಕೋಲ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ಡೇಲ್ ಹತ್ತಿರ) ೧೭೫೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸುವ ತನಕ ಕುಲುಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾರ್ ಐರನ್(ದಂಡ ಕಬ್ಬಿಣ) ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಕೋಕ್ ಮೆದುಕಬ್ಬಿಣದ ಬಳಕೆ ವಿರಳವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ, ಕೋಕ್ ಮೆದುಕಬ್ಬಿಣವು ಇದ್ದಲಿನ ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕಿಂತ ಅಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕಮ್ಮಾರರು [[ದಂಡ ಕಬ್ಬಿಣ|ದಂಡ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು]] ಗ್ರಾಹಕವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ಹಿಂದಿನಂತೆ [[ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಟ್ಟಿಯ ಕುಲುಮೆ|ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಟ್ಟಿಯ ಕುಲುಮೆಗಳಲ್ಲಿ]] ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹೊಸ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲನೆಯದನ್ನು ಇಂದು ಪಾಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಂಪಿಂಗ್(ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ)ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಹೆನ್ರಿ ಕಾರ್ಟ್ ಅವರ ಪಡ್ಲಿಂಗ್(ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಉಕ್ಕು ತಯಾರಿಸುವ) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹಿಂದಿಕ್ಕಿತು. ಪಾಂಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾಂಪಿಂಗ್ ಸುಧಾರಿತ ಆವೃತ್ತಿ ಬಹುಶಃ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ೧೭೮೫ರಿಂದ ಬರಬೇಕಿದ್ದ ಕಾರಣದಿಂದ, ಬ್ರಿಟನ್ ಕಬ್ಬಿಣ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಸ್ತರಣೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಹೊಸ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು [[ಇದ್ದಲಿನ]] ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದ್ದಲಿನ ಮ‌ೂಲಗಳಿಗೆ ಅವು ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಕಾಲಾವಧಿವರೆಗೆ,ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಬ್ಬಿಣ ಉತ್ಪಾದಕರು ದೇಶೀಯ ಪೂರೈಕೆಗಳ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ತುಂಬಲು ಆಮದು ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ್ದರು. ಇವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಿಂದ [[ಸ್ವೀಡನ್‌|ಸ್ವೀಡನ್‌ನಿಂದ]] ತರಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರ ೧೭೨೦ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯದಿಂದ ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ,೧೭೮೫ರಿಂದ,ಹೊಸ ಕಬ್ಬಿಣ ತಯಾರಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಆಮದುಗಳು ಕುಂಠಿತವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ಕಬ್ಬಿಣದ ದಂಡ ಹಾಗೂ ಉತ್ಪಾದಿತ [[ರೋಟ್ ಐರನ್]](ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ) [[ಗ್ರಾಹಕ ವಸ್ತುಗಳ]] ರಫ್ತುದೇಶವಾಯಿತು. ಕಬ್ಬಿಣ ಅಗ್ಗದ ಮತ್ತು ವಿಪುಲವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ,[[ಅಬ್ರಾಹಂ ಡರ್ಬಿ]] ೧೭೭೮ರಲ್ಲಿ ನಾವೀನ್ಯತೆಯ [[ಕಬ್ಬಿಣದ ಸೇತುವೆ]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆಯೇ ಅದು ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾಣ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಕೂಡ ಬಳಕೆಯಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Ironbridge 6.jpg|thumb|ದಿ ಐರನ್ ಬ್ರಿಜ್,ಶ್ರಾಪ್‌ಶೈರ್,ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] [[ಉಕ್ಕು]] ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ತರಲಾಯಿತು. ಉಕ್ಕು ದುಬಾರಿ ಸರಕಾಗಿದ್ದು,ಕಬ್ಬಿಣ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧನಗಳ ಅಂಚನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. [[ಬೆಂಜಮಿನ್ ಹಂಟ್ಸ್‌ಮನ್]] ೧೭೪೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ [[ಕ್ರೂಸಿಬಲ್ ಉಕ್ಕು]] ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಕಚ್ಚಾವಸ್ತು ಬ್ಲಿಸ್ಟರ್ ಉಕ್ಕನ್ನು [[ಸಂಯೋಜನೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]](ಕಬ್ಬಿಣಕ್ಕೆ ಇಂಗಾಲ ಸೇರಿಸುವಿಕೆ)ಮ‌ೂಲಕ ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಗ್ಗದ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನ ಪೂರೈಕೆಯು ಬಾಯ್ಲರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಉಗಿ ಯಂತ್ರಗಳು, ತರುವಾಯ ರೈಲ್ವೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ನೆರವಾಯಿತು. [[ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ|ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ]] ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಂದ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿತು. ==== ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ==== [[ಚಿತ್ರ:Horse_Railway_in_Coal_Mine.jpg|left|thumb|ಸ್ವಂತ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಪುರುಷರು.1900ರ ದಶಕದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕ]] [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]] ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌|ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಉಗಿ ಯಂತ್ರಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿಗೆ ತೋಡುವ [[ಕುಳಿಗಳು]] ಅನೇಕವೇಳೆ ಚಿಕ್ಕದಾದ [[ಗಂಟೆಯಾಕಾರಾದ ಕುಳಿ|ಗಂಟೆಯಾಕಾರಾದ ಕುಳಿಗಳಾಗಿದ್ದು]] ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ತೆಗೆದ ಬಳಿಕ ಅವುಗಳನ್ನು ತೊರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇತರ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಬೌಗೋಳಿಕತೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದ್ದರೆ, ಬೆಟ್ಟದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ [[ಆಡಿಟ್]](ಸಮತಲ ಹಾದಿ) ಅಥವಾ [[ಶಾಫ್ಟ್ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ]](ಸುರಂಗ) ಮ‌ೂಲಕ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ತೆಗೆಯಬಹುದಾಗಿತ್ತು. [[ಶಾಫ್ಟ್ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ|ಶಾಫ್ಟ್ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು]] ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.ಆದರೆ ಗಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ನೀರನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯುವ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಪರಿಮಿತಿಯ ಅಂಶವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಶಾಫ್ಟ್ ಮೇಲೆ ಬಕೆಟ್‌ಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಮ‌ೂಲಕ ಅಥವಾ [[ಸೋಗ್]](ಗಣಿಯಿಂದ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಬೆಟ್ಟದ ಬದಿಗೆ ಸುರಂಗ ಕೊರೆತ)ವಿಧಾನ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಡೂ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ, ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಹರಿಯುವ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತೊರೆ ಅಥವಾ ಕಂದಕಕ್ಕೆ ನೀರನ್ನು ಬಿಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಉಗಿ ಯಂತ್ರದ ಕಾರ್ಯಾರಂಭದಿಂದ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಬಹಳಷ್ಟು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಶಾಫ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಆಳಗೊಳಿಸಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಜೇಮ್ಸ್ ವಾಟ್ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷ ಉಗಿ ಯಂತ್ರವನ್ನು ೧೭೭೦ರ ದಶಕದಿಂದ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಯಂತ್ರಗಳ ಇಂಧನ ವೆಚ್ಚಗಳು ಕುಂಠಿತವಾಗಿ,ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಲಾಭದಾಯಕವಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಫೈರ್‌ಡ್ಯಾಂಪ್]](ಮೀಥೇನ್ ಮುಂತಾದ ದಹನಕಾರಿ ಅನಿಲಗಳು)ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. [[ಸುರಕ್ಷಿತ ದೀಪ]] ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಸುರಕ್ಷತೆ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ೧೮೧೬ರಲ್ಲಿ ಸರ್ [[ಹಂಫ್ರಿ ಡೇವಿ]] ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದರು. ಮತ್ತು [[ಜಾರ್ಜ್ ಸ್ಟೀಫನ್‌ಸನ್]] ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ,ದೀಪಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ಅಸುರಕ್ಷಿತವೆನಿಸಿ, ದುರ್ಬಲ ಬೆಳಕನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಹುಸಿ ಬೆಳಕೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು. ಫೈರ್‌ಡ್ಯಾಂಪ್(ದಹನಕಾರಿ ಅನಿಲಗಳು)ಸ್ಫೋಟಗಳು ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಆಗಾಗ್ಗೆ [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಧೂಳು]] [[ಸ್ಫೋಟಗಳು]] ಉಂಟಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಇಡೀ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾವುನೋವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿದವು. ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಕಳಪೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕಲ್ಲುಗಳ ಉರುಳುವಿಕೆಯಿಂದ ಸಾವುನೋವಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಅಧಿಕವಾಗಿತ್ತು. ==== ಉಗಿ ಶಕ್ತಿ ==== {{Main|Steam power during the Industrial Revolution}} [[ಚಿತ್ರ:Savery-engine.jpg|upright|thumb|left|1698 ಸವೇರಿ ಯಂತ್ರ-ಡೆನಿಸ್ ಪಾಪಿನ್ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಥಾಮಸ್ ಸವೇರಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಥಮ ಯಂತ್ರ.]] [[ನಿಶ್ಚಲ ಉಗಿ ಯಂತ್ರ|ನಿಶ್ಚಲ ಉಗಿ ಯಂತ್ರದ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಮುಂಚಿನ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿತ್ತು.;ಆದಾಗ್ಯೂ,ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಬಹುತೇಕ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಬಹುತೇಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಜಲಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಅಶ್ವ ಮತ್ತು ಮಾನವ-ಶಕ್ತಿ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿತ್ತು. ಕೈಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಉಗಿ ಶಕ್ತಿಯ ಬಳಕೆಗೆ ೧೬೯೮ರಲ್ಲಿ [[ಥಾಮಸ್ ಸವೇರಿ]] ನಿಜವಾದ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು. ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಎಳೆಯುವ ಸಂಯೋಜಿತ ನಿರ್ವಾತ ಮತ್ತು ಒತ್ತಡ ಜಲಪಂಪ್‌ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಪಡೆದರು.ಅದು ಸುಮಾರು ಒಂದು [[ಅಶ್ವಶಕ್ತಿ]](ಎಚ್‌ಪಿ)ಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜಲನಿರ್ವಹಣೆ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಯಿತು(ಅದರಿಂದ ''ದಿ ಮೈನರ್ಸ್ ಫ್ರೆಂಡ್'' ಎಂಬ ಬ್ರಾಂಡ್ ಹೆಸರು).ಆದರೆ ನೀರನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತುವ ಎತ್ತರ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಬಾಯ್ಲರ್ ಸ್ಫೋಟಗಳ ಅಪಾಯ ಸಂಭವನೀಯವಾಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Newcomens Dampfmaschine aus Meyers 1890.png|thumb|upright|ನ್ಯೂಕಾಮೆನ್‌ರ ಉಗಿ ಶಕ್ತಿಯ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಯಂತ್ರ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಎಂಜಿನ್.ತರುವಾಯ ಉಗಿ ಯಂತ್ರಗಳು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ನೀಡಿದವು.]] [[ಥಾಮಸ್ ನ್ಯೂಕಾಮೆನ್]] ೧೭೧೨ಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರಥಮ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಉಗಿ ಶಕ್ತಿ ಘಟಕವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. ನ್ಯೂಕಾಮೆನ್ ಸವೇರಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ [[ನ್ಯೂಕಾಮೆನ್ ಉಗಿಯಂತ್ರ|ನ್ಯೂಕಾಮೆನ್ ಉಗಿಯಂತ್ರವನ್ನು]] ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದರು.ಆದರೆ ಸವೇರಿ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಪಡೆದಿದ್ದರಿಂದ ನ್ಯೂಕಾಮೆನ್ ಮತ್ತು ಸಂಗಡಿಗರು ಸವೇರಿ ಜತೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡು,೧೭೩೩ರವರೆಗೆ ಜಂಟಿ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಮೇಲೆ ಉಗಿ ಯಂತ್ರ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು.<ref>ಹಲ್ಸ್, ಡೇವಿಡ್ H:ದಿ ಅರ್ಲಿ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಟೀಮ್ ಎಂಜಿನ್; TEE ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್,ಲೀಮಿಂಗ್‌ಟನ್ ಸ್ಪಾ,U.K., ೧೯೯೯ ISBN ೧-೮೫೭೬೧-೧೦೭-೧</ref><ref>L.T.C. ರೋಲ್ಟ್ ಅಂಡ್ J. S. ಅಲೆನ್, ''ದಿ ಸ್ಟೀಮ್ ಎಂಜಿನ್ ಆಫ್ ಥಾಮಸ್ ನ್ಯೂಕಾಮನ್'' (ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮಾರ್ಕ್, ಆಷ್‌ಬೌರ್ನ್, ೧೯೯೭), ೪೪.</ref> ನ್ಯೂಕಾಮೆನ್ ಯಂತ್ರವು ೩೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೈಗೊಂಡ [[ಪಾಪಿನ್ಸ್]] ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದಂತೆ ಕಂಡುಬಂತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಪಿಸ್ಟನ್(ಆಡುಬೆಣೆ) ಮತ್ತು ಸಿಲಿಂಡರ್ ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದು,ಒಂದು ತುದಿಯು ಪಿಸ್ಟನ್ ಮೇಲೆ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ವಾಯುಮಂಡಲ ಒತ್ತಡಕ್ಕಿಂತ(ಬಾಯ್ಲರ್ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಒತ್ತಡ)ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಗಿಯನ್ನು ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಕ ಪ್ರೇರಿತ ಮೇಲ್ಮುಖ ಚಲನೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಿಸ್ಟನ್ ಕೆಳಗೆ ಸಿಲಿಂಡರ್ ಕೆಳಗಿನ ಅರ್ಧ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹಾಯಿಸಲಾಯಿತು; ಉಗಿಯಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನಂತರ ತಣ್ಣೀರಿನ ಜೆಟ್ ಹಾಯಿಸುವ ಮ‌ೂಲಕ ಉಗಿಯು ಘನೀಕೃತಗೊಂಡು ಆಂಶಿಕ ನಿರ್ವಾತ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಪಿಸ್ಟನ್ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ವಾಯುಮಂಡಲ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಾತದ ಒತ್ತಡದ ಭಿನ್ನತೆಯಿಂದಾಗಿ ಪಿಸ್ಟನ್ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ನ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ವಿರುದ್ಧ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಕಿಂಗ್ ಬೀಮ್ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಸುರಂಗಗಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಕ ಪ್ರೇರಿತ ಹಿಂದಕ್ಕೂ ಮುಂದಕ್ಕೂ ಚಲಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಪಂಪ್‌ಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಯಂತ್ರದ ಕೆಳಮುಖದ ಚಲನೆಯಿಂದ ಪಂಪ್‌ನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ, ಪಂಪಿಂಗ್ ಸ್ಟ್ರೋಕ್‌ಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಹಂತಗಳನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳೊಳಗೆ ರಾಕಿಂಗ್ ಬೀಮ್‌ಗೆ ಲಂಬಾಕಾರದ ''ಪ್ಲಗ್ ಟ್ರೀ'' ಯನ್ನು ಬಿಗಿದು ಯಂತ್ರ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಅನೇಕ ನ್ಯೂಕಾಮೆನ್ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಇದುವರೆಗೆ ಕೆಲಸಮಾಡಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಆಳವಾದ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿರಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು;ಇವು ದೊಡ್ಡ ಯಂತ್ರಗಳಾಗಿದ್ದು,ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಯಥೇಚ್ಛ ಬಂಡವಾಳ ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು.{{convert|5|hp|abbr=on}} ಆಧುನಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳಿಗಿಂತ ಅವು ತೀರಾ ಅಸಮರ್ಥವೆನಿಸಿದರೂ, ಕುಳಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಗ್ಗವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಿಂದ,ಆಳವಾದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಮ‌ೂಲಕ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಅನಾನುಕೂಲಗಳ ನಡುವೆಯ‌ೂ, ನ್ಯೂಕಾಮೆನ್ ಯಂತ್ರಗಳು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವೆನಿಸಿದ್ದು, ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿತ್ತು.ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಶಕಗಳ ತನಕ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದರ ಬಳಕೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ನ್ಯೂಕಾಮೆನ್ ೧೭೨೯ರಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟ ನಂತರ, ಅವರ ಯಂತ್ರಗಳು ಮೊದಲಿಗೆ ೧೭೨೨ರಲ್ಲಿ [[ಹಂಗರಿ]],ಜರ್ಮನಿ, [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವೀಡನ್‌|ಸ್ವೀಡನ್‌ಗೆ]] ವಿಸ್ತರಣೆಯಾಯಿತು. ಜಂಟಿ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡ ನಂತರ ೧೭೩೩ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೧೧೦ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ೧೪ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿತ್ತು. ಎಂಜಿನಿಯರ್ [[ಜಾನ್ ಸ್ಮೀಟನ್]] ೧೭೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಾದರಿಯ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಅನೇಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಒಟ್ಟು ೧,೪೫೪ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ೧೮೦೦ರೊಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ರೋಲ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಅಲೆನ್,೧೪೫</ref> [[ಚಿತ್ರ:Watt James von Breda.jpg|thumb|upright|ಜೇಮ್ಸ್ ವಾಟ್]] ಯಂತ್ರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ತತ್ವಗಳಲ್ಲಿ [[ಜೇಮ್ಸ್ ವಾಟ್]] ಮ‌ೂಲಭೂತ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. [[ಮ್ಯಾಥೀವ್ ಬೌಲ್ಟನ್]] ಜತೆ ನಿಕಟ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಅವರು ೧೭೭೮ರೊಳಗೆ ತಮ್ಮ [[ಉಗಿ ಯಂತ್ರ|ಉಗಿ ಯಂತ್ರಕ್ಕೆ]] ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಉಗಿ ಎಂಜಿನ್‌ಗೆ ಮ‌ೂಲಭೂತ ಸರಣಿ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಸಿಲಿಂಡರ್ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದ್ದರಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತಡದ ಉಗಿ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಬದಲಿಗೆ ಪಿಸ್ಟನ್ ಮೇಲ್ಬಾಗಕ್ಕೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿಕೆ, ಉಗಿ ಜಾಕೆಟ್ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಉಗಿ ಕಂಡೆನ್ಸರ್ ಚೇಂಬರ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಗಮನಾರ್ಹವೆನಿಸಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ಸಿಲಿಂಡರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿ, ಯಂತ್ರ ದಕ್ಷತೆಯು ವಾಯುಮಂಡಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಂದ ಯಂತ್ರ ದಕ್ಷತೆಯು ಐದು ಅಂಶಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ೭೫% ಉಳಿಸಿತು. ಆದರೆ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಒತ್ತಡದ ಯಂತ್ರದಿಂದ ಚಕ್ರವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ೧೭೮೦ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ವಾಸ್‌ಬೊರೋ ಮತ್ತು ಪಿಕಾರ್ಡ್ ಅದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ,೧೭೮೩ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಿತವ್ಯಯದ ವಾಟ್ ಉಗಿ ಯಂತ್ರನನ್ನು ದ್ವಿಪಾತ್ರದ ಸುತ್ತು ತಿರುಗುವ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಪೂರ್ಣರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.ಅಂದರೆ ಅದನ್ನು ಕಾರ್ಖಾನೆ ಅಥವಾ ಗಿರಣಿಯ ರೋಟರಿ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಚಲಿಸಲು ನೇರವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ವಾಟ್ ಅವರ ಮ‌ೂಲ ಯಂತ್ರ ವಿಧಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಹಾಗೂ ೧೮೦೦ರಲ್ಲಿ [[ಬೌಲ್ಟನ್ &amp; ವಾಟ್]] ಸಂಸ್ಥೆ ೪೯೬ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು,ಜತೆಗೆ ೧೬೪ ಮೇಲೆ, ಕೆಳಗೆ ಚಲಿಸುವ ಪಂಪ್‌ಗಳು, ೨೪ [[ಊದು ಕುಲುಮೆ|ಊದು ಕುಲುಮೆಗಳನ್ನು]],ಮತ್ತು ೩೦೮ ಶಕ್ತಿಆಧಾರಿತ ಗಿರಣಿ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು; ಬಹುತೇಕ ಯಂತ್ರಗಳು ೫ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ದಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ.{{convert|10|hp|abbr=on}} ಈ ಯಂತ್ರಗಳ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನಡೆಯುವ ಲೇಥ್,ಪ್ಲೇನಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಶೇಪಿಂಗ್ ಯಂತ್ರಗಳು ಮುಂತಾದ [[ಯಂತ್ರಸಾಧನ|ಯಂತ್ರಸಾಧನಗಳ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ,ಯಂತ್ರಗಳ ಎಲ್ಲ ಲೋಹದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿಖರವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿ,ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯುತ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ೧೮೦೦ರವರೆಗೆ, ಉಗಿ ಯಂತ್ರ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಮ‌ೂನೆಯು [[ಬೀಮ್ ಯಂತ್ರ]](ಸನ್ನೆಕೋಲಿನ ತತ್ವಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಎಂಜಿನ್) ಆಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಕಲ್ಲಿನ ಅಥವಾ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಯಂತ್ರ-ಮನೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಟೇಬಲ್ ಎಂಜಿನ್ ರೀತಿಯ ಸ್ವಯಂಅಂತರ್ಗತ ವಾಹಕ ಎಂಜಿನ್(ತಕ್ಷಣವೇ ತೆಗೆಯಬಹುದು,ಆದರೆ ಚಕ್ರಗಳ ಮೇಲಿರುವುದಿಲ್ಲ)ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ನಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ [[ರಿಚರ್ಡ್ ಟ್ರೆವೆಥಿಕ್]] ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್ [[ಆಲಿವರ್ ಎವಾನ್ಸ್]] ಅತೀ ಒತ್ತಡದ ಘನೀಕೃತವಾಗದ ವಾಯುಮಂಡಲದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಉಗಿ ಯಂತ್ರಗಳ ತಯಾರಿಕೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ಯಂತ್ರ ಮತ್ತು ಬಾಯ್ಲರ್ ಏಕ ಘಟಕವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿ ರಸ್ತೆಸಂಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಚಲಿಸುವ ರೈಲಿನ ಯಂತ್ರ|ಚಲಿಸುವ ರೈಲಿನ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಉಗಿ ದೋಣಿ|ಉಗಿ ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ವಾಟ್ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯತೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಉಗಿ ಯಂತ್ರವು ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರುಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ==== ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ==== [[ಚಿತ್ರ:Thamestunnel.jpg|right|thumb|ಥೇಮ್ಸ್ ಟನಲ್(1843ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು) ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಥಮ ಜಲಗರ್ಭದ ಸುರಂಗಕ್ಕೆ ಸಿಮೆಂಟ್ ಬಳಸಲಾಯಿತು.]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮುಖ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು [[ಸೀಸದ ಕೋಶದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ]] ಮ‌ೂಲಕ [[ಗಂಧಕಾಮ್ಲ|ಗಂಧಕಾಮ್ಲದ]] ಉತ್ಪಾದನೆ. ಇದನ್ನು ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ ಪೌರ [[ಜಾನ್ ರೋಯಿಬಕ್]](ಜೇಮ್ಸ್ ವಾಟ್ ಅವರ ಪ್ರಥಮ ಜತೆಗಾರ)೧೭೪೬ರಲ್ಲಿ ಪರಿಷ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರು. ಮುಂಚಿನ ದುಬಾರಿ ಗಾಜಿನ ಕೋಶಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ [[ಸೀಸ|ಸೀಸದ]] ಹಾಳೆಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಕೋಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಮ‌ೂಲಕ ಉತ್ಪಾದನೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಕೋಶದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಹತ್ತುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.{{convert|100|lb|-1}} ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ [[ಕ್ಷಾರ|ಕ್ಷಾರದ]] ಉತ್ಪಾದನೆ ಕೂಡ ಮುಖ್ಯಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು.[[ಸೋಡಿಯಂ ಕಾರ್ಬೋನೇಟ್]] ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ವಿಧಾನವೊಂದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವಲ್ಲಿ ೧೭೯೧ರಲ್ಲಿ [[ನಿಕೋಲಾಸ್ ಲೆಬ್ಲಾಂಕ್]] ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. [[ಲೆಬ್ಲಾಂಕ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ|ಲೆಬ್ಲಾಂಕ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ]] ಗಂಧಕಾಮ್ಲದ ಜತೆ ಸೋಡಿಯಂ ಕ್ಲೋರೈಡ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಹೊಂದಿ ಸೋಡಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್ ಮತ್ತು [[ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಸಿಡ್]] ನೀಡುವುದಾಗಿದೆ. [[ಸೋಡಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್‌|ಸೋಡಿಯಂ ಸಲ್ಫೇಟ್‌ನ್ನು]] [[ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲು]],([[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್]]) ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಜತೆ ಕುದಿಸಿದಾಗ, [[ಸೋಡಿಯಂ ಕಾರ್ಬೋನೇಟ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸಲ್ಫೈಡ್]] ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ನೀರನ್ನು ಬೆರೆಸುವುದರಿಂದ ಕರಗುವ ಸೋಡಿಯಂ ಕಾರ್ಬೋನೇಟ್ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸಲ್ಫೈಡ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾಲಿನ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು.(ಹೈಡ್ರೋಕ್ಲೋರಿಕ್ ಆಮ್ಲವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಬೆರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಸಲ್ಫೈಡ್ ಅನುಪಯುಕ್ತ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನ) ಈ ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ [[ಸೋಡಾ ಆಷ್]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ([[ಬಾರಿಲ್ಲಾ]]) ಸುಡುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅಥವಾ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಸೋಡಾ ಆಷ್‌ಗೆ ಪ್ರಬಲ ಮ‌ೂಲಗಳಾಗಿದ್ದ [[ಕೆಲ್ಪ್‌|ಕೆಲ್ಪ್‌ಗೆ]] ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಮಿತವ್ಯಯಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="Clow52">{{cite |last1=Clow|first1=Archibald |last2=Clow|first2=Nan L. |date=June 1952 |title=Chemical Revolution |publisher=Ayer Co |pages=65–90 |isbn=0-8369-1909-2}}</ref> ಅಲ್ಲದೇ [[ಪೊಟಾಷ್]]([[ಪೊಟಾಸಿಯಂ ಕಾರ್ಬೋನೇಟ್]]) ಗಟ್ಟಿಮರದ ಬೂದಿಗಳಿಂದ ಜನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಇವೆರಡು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಅತೀ ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ನಿರ್ವಹಣೆಗಳ ಬದಲಿಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಿತವ್ಯಯಕಾರಿ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ನೆರವಾದವು. ಗಾಜು, ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ, ಸೋಪ್ ಮತ್ತು ಕಾಗದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಡಿಯಂ ಕಾರ್ಬೊನೇಟ್ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಗಂಧಕಾಮ್ಲ ಮುಂಚಿನ ಬಳಕೆಯು ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನ ಪಿಕ್ಲಿಂಗ್(ತುಕ್ಕು ತೆಗೆಯುವುದು) ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಬೆಳ್ಳಗಾಗಿಸುವ [[ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್‌|ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸೇರಿದೆ. ಫ್ರೆಂಚ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕ್ಲಾಡೆ ಲೂವಿಸ್ ಬರ್ತೊಲೆಟ್ ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಚಾರ್ಲೆಸ್ ಟೆನೆಂಟ್ ಅವರು ತಯಾರಿಸಿದ ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್ ಪುಡಿ(ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಹೈಪೋಕ್ಲೋರೈಟ್)ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮದ ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದವು. ಆಗ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನದ ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್‌ಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಕಾಲಾವಧಿಗಿಂತ(ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ದಿನಗಳಿಗೆ)ಗಮನಾರ್ಹ ಇಳಿಕೆ ಕಂಡುಬಂತು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಕ್ಷಾರ ಅಥವಾ ಹುಳಿಯ ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿದ ಬಳಿಕ ಬ್ಲೀಚ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಒಡ್ಡುವಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಉತ್ತರ [[ಗಾಸ್ಗೊ|ಗಾಸ್ಗೊದ]] ಸೇಂಟ್ ರೋಲೋಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಟೆನಂಟ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ವಿಶ್ವದ ಅತೀದೊಡ್ಡ ರಾಸಾಯನಿಕ ಘಟಕವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇಟ್ಟಿಗೆ ತಯಾರಕರಾಗಿದ್ದು,ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರರಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾದ [[ಜೋಸೆಫ್ ಆಸ್ಪ್‌ಡಿನ್]] ೧೮೨೪ರಲ್ಲಿ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಿಮೆಂಟ್]] ತಯಾರಿಕೆಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಹಕ್ಕುಸ್ವಾಮ್ಯ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಕಟ್ಟಡನಿರ್ಮಾಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಮುಖ್ಯ ಮುನ್ನಡೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆವೆಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲಿನ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ೧೪೦೦ °C ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ ಕಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿಸು|ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿಸುವುದು]], ನಂತರ ಸಣ್ಣಗೆ ಪುಡಿಮಾಡಿ ನೀರು, ಮರಳು ಮತ್ತು ಜಲ್ಲಿಯ ಜತೆ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ [[ಕಾಂಕ್ರೀಟ್]] ತಯಾರಿಸುವುದು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸಿಮೆಂಟ್‌ನ್ನು ಖ್ಯಾತ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ [[ಮಾರ್ಕ್ ಇಸಾಂಬರ್ಡ್ ಬ್ರೂನೆಲ್]] ಅವರು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ [[ಥೇಮ್ಸ್ ಸುರಂಗ]] ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>[http://www.ce.memphis.edu/1101/notes/concrete/concrete_properties_slides.pdf ''ಪ್ರಾಪರ್ಟೀಸ್ ಆಫ್ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225045836/http://www.ce.memphis.edu/1101/notes/concrete/concrete_properties_slides.pdf |date=2021-02-25 }} ಯ‌ೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮೆಮ್ಫಿಸ್ ಸಿವಿಲ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ ವಿಭಾಗದಿಂದ ಪ್ರಕಟಿತ ಉಪನ್ಯಾಸ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು. ೨೦೦೭-೧೦-೧೭ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಿದೆ.</ref> ಒಂದು ತಲೆಮಾರಿನ ಬಳಿಕ [[ಲಂಡನ್ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಮೆಂಟ್ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಯಿತು. ==== ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು ==== [[ಚಿತ್ರ:Joseph whitworth.jpg|thumb|left|upright|ಸರ್ ಜೋಸೆಫ್ ವಿಟ್‌ವರ್ಥ್]] ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದನೆ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಅನುಕೂಲ ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದರಿಂದ [[ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು]] ಇಲ್ಲದೇ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಲೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಗಡಿಯಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಡಿಯಾರಗಳ ತಯಾರಕರು ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಉಪಕರಣ ತಯಾರಕರು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದ ಸಾಧನಗಳ ಮ‌ೂಲಗಳನ್ನು ಅವು ಹೊಂದಿತ್ತು.ಇದರಿಂದ ಅವರು ಸಣ್ಣ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಸಾಮ‌ೂಹಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ಮುಂಚಿನ ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಯಂತ್ರಗಳ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಭಾಗಗಳನ್ನು "ಗಡಿಯಾರದ ಕೆಲಸ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಯಂತ್ರದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ಸ್ಪೈಂಡಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಗೇರ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ್ದರು. ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಯಂತ್ರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಈ ವ್ಯಾಪಾರಗಳಿಂದ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಆಧುನಿಕ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಮ‌ೂಲವಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು-[[ಬಡಗಿ|ಬಡಗಿಗಳು]] ಮರದ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕಮ್ಮಾರರು ಹಾಗೂ ಟರ್ನರ್‌ಗಳು ಲೋಹದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದವು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂನಲ್ಲಿ ೧೮೩೦ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು. [[ಜೋಸೆಪ್ ಗಿಲ್ಲೊಟ್]], [[ವಿಲಿಯಂ ಮಿಚೆಲ್]] ಮತ್ತು [[ಜೇಮ್ಸ್ ಸ್ಟೀಫನ್ ಪೆರಿ]] ಅವರು ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಾಡಿದ ಹೊಸ ಯಂತ್ರವು ಸ್ಫುಟ, ಅಗ್ಗದ ಉಕ್ಕಿನ ಪೆನ್ ನಿಬ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು; ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಪ್ರಯಾಸಕರ ಮತ್ತು ದುಬಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಲೋಹದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕಷ್ಟಕರವಾದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ, ಲೋಹದ ಬಳಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಮರದ ಉಪಕರಣಗಳು ಉಷ್ಣಾಂಶ ಮತ್ತು ಆರ್ದ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಳತೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅನಾನುಕೂಲತೆ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕೀಲುಗಳು ಸಡಿಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ,ಲೋಹದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಿರುವ ಯಂತ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವೆನಿಸಿತು. ಆದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಮಿತವ್ಯಯಕಾರಿಯಾಗಿ ತಯಾರಿಸಲು ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಸುತ್ತಿಗೆಗಳು, ಫೈಲ್‌ಗಳು,ಸ್ಕ್ರೇಪರ್‌ಗಳು,ಗರಗಸಗಳು ಮತ್ತು ಉಳಿಗಳು ಮುಂತಾದ ಮ‌ೂಲ ಕೈಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ದೈಹಿಕ ದುಡಿಮೆಯಿಂದ ಲೋಹವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸಣ್ಣ ಲೋಹದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ದೊಡ್ಡ ಯಂತ್ರದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಯಾಸಕರ ಮತ್ತು ವೆಚ್ಚದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Lathe.PNG|thumb|right|1911ರಿಂದ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದ ಲೇತ್, ಇತರೆ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣ]] ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಬಳಸುವ ಕಾರ್ಯಾಗಾರದ [[ಲೇತ್]](ಚರಕಿಯಂತ್ರ)ಗಳಲ್ಲದೇ,ಮುಂಚಿನ ಉಗಿ ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಸದ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯುವ ಸಿಲಿಂಡರ್ [[ಬೋರಿಂಗ್ ಯಂತ್ರ|ಬೋರಿಂಗ್ ಯಂತ್ರವು]] ಪ್ರಥಮ ದೊಡ್ಡ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣವಾಗಿತ್ತು. [[ನುಣುಪುಗೊಳಿಸುವ ಯಂತ್ರ]],[[ರಂಧ್ರಕೊರೆಯುವ ಯಂತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಆಕಾರಗೊಳಿಸುವ ಯಂತ್ರ]] ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಥಮ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. [[ಮಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಯಂತ್ರ|ಮಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಯಂತ್ರವನ್ನು]] ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದರೂ,ಎರಡನೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿವರೆಗೆ ಅದು ಗಂಭೀರ ಕಾರ್ಯಾಗಾರದ ಸಾಧನವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದೆ. ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ತಯಾರಕರ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಹೆನ್ರಿ ಮಾಡ್ಸ್‌ಲೇ]] [[ವೂಲ್‌ವಿಚ್]] [[ರಾಯಲ್ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರ|ರಾಯಲ್ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿ]] ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಯುವಕನಾಗಿದ್ದಾಗ [[ಫಿರಂಗಿ]] ಕೊರೆಯಲು, [[ವರ್ಬ್ರುಗಾನ್ಸ್]] ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ್ದ ಕುದುರೆಯಿಂದ ಎಳೆಯುವ ದೊಡ್ಡ ಮರದ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡಿದ್ದರು. ಅವರು ನಂತರ, ಲೋಹದ ಬೀಗಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ [[ಜೋಸೆಪ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಾ]] ಜತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಸ್ವತಃ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸಿದರು. [[ರಾಯಲ್ ನೇವಿ|ರಾಯಲ್ ನೇವಿಗೆ]] [[ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಮೌತ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಮಿಲ್ಸ್‌|ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಮೌತ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಮಿಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಹಡುಗುಗಳ ಭಾರ ಎತ್ತುವ ರಾಟೆ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಯಂತ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅವರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಇವೆಲ್ಲ ಲೋಹವಾಗಿದ್ದು, [[ಸಮ‌ೂಹ ಉತ್ಪಾದನೆ|ಸಮ‌ೂಹ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ]] ಮತ್ತು [[ಅದಲುಬದಲು]] ಹಂತದೊಂದಿಗೆ ಬಿಡಿಭಾಗಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಪ್ರಥಮ ಯಂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ನಿಖರತೆ ಅಗತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಡ್ಸ್‌ಲೆ ಕಲಿತ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದರು.ಅವರು ಕಾರ್ಯಾಗಾರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ [[ರಿಚರ್ಡ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್]],[[ಜೋಸೆಫ್ ಕ್ಲೆಮೆಂಟ್]] ಮತ್ತು [[ಜೋಸೆಫ್ ವಿಟ್‌ವರ್ತ್]] ಮುಂತಾದ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಜನರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು. [[ಡರ್ಬಿ|ಡರ್ಬಿಯ]] [[ಜೇಮ್ಸ್ ಫಾಕ್ಸ್]] ಶತಮಾನದ ಪ್ರಥಮ ಮ‌ೂರನೇ ಒಂದರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲಕರ ರಫ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿದ್ದರು.ಲೀಡ್ಸ್ [[ಮ್ಯಾಥಿವ್ ಮರ್ರೆ]] ಕೂಡ ಅದೇ ರೀತಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿದ್ದರು. ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಉತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳ ತಯಾರಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಗಾರದಲ್ಲಿ ನಿಖರ ಅಳತೆಗೆ ಜಿಗ್ಗುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಪಕಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಕರೆನಿಸಿದರು. ==== ಅನಿಲ ದೀಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ==== {{Main|Gas lighting}} ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಯೆಂದರೆ [[ಅನಿಲ ದೀಪದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]. ಇತರರು ಬೇರೆಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರೂ,[[ಬರ್ಮಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ]] [[ಉಗಿ ಯಂತ್ರ]] ಪ್ರವರ್ತಕರಾದ [[ಬೌಲ್ಟನ್ ಮತ್ತು ವಾಟ್]] ಅವರಲ್ಲಿ ನೌಕರನಾಗಿದ್ದ [[ವಿಲಿಯಂ ಮರ್ಡೋಕ್]] ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಕುಲುಮೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಿಲಿನ ಅನಿಲೀಕರಣ,ಅನಿಲದ ಶುದ್ಧೀಕರಣ(ಗಂಧಕ,ಅಮೋನಿಯ ಮತ್ತು ಭಾರದ ಹೈಡ್ರೋಕಾರ್ಬನ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು) ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಯು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಥಮ ಅನಿಲ ದೀಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳನ್ನು ೧೮೧೨-೨೦ರ ನಡುವೆ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ಅವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ UKಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಭೋಗಿಗಳೆನಿಸಿದವು. ಅನಿಲ ದೀಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೊಬ್ಬಿನಿಂದ ತಯಾರಾದ ಮೊಂಬತ್ತಿ ಅಥವಾ ತೈಲದ ದೀಪಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಗಡಿಗಳು ತೆರೆದಿಡಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಇವುಗಳ ಪರಿಚಯದಿಂದ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಜೀವನ ಗರಿಗೆದರಲು ಅವಕಾಶವಾಯಿತು.ಒಳಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಚೆಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ==== ಗಾಜು ತಯಾರಿಕೆ ==== [[ಚಿತ್ರ:Crystal Palace interior.jpg|thumb|ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ 1851ರ ಮಹಾನ್ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಸಿತು.]] ಸಿಲಿಂಡರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಗಾಜು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಹೊಸ ವಿಧಾನವನ್ನು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಗಾಜು ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು [[ಚಾನ್ಸ್ ಸಹೋದರರು]] ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ೧೮೩೨ರಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದರು. ಅವರು ಕಿಟಕಿ ಮತ್ತು ತಟ್ಟೆ ಗಾಜುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕರಾದರು. ಈ ಮುನ್ನಡೆಯು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಿಟಕಿ, ಬಾಗಿಲು ಗಾಜು, ಕನ್ನಡಿ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಅಡೆತಡೆಯಿಲ್ಲದೇ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ಹೀಗೆ,ಒಳಾಂಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗದ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳ ವಾತಾಯನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿತು. ಹೊಸ ಮತ್ತು ನಾವೀನ್ಯದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಜಿನ ಹಾಳೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಕ್ಕೆ [[ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್]] ಶ್ರೇಷ್ಠ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ==== ಕೃಷಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮಗಳು ==== [[ಚಿತ್ರ:Fowler-Pluglokomobile Typ AA4 (1909) 1X7A8102.jpg|thumb|A ಜಾನ್ ಫೌಲರ್ &amp; ಕಂ. ಪ್ಲೋಯಿಂಗ್ ಯಂತ್ರ]] ಯಂತ್ರಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೃಷಿ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು. ಕೃಷಿ ಸುಧಾರಣೆಯು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗಿಂತ ಶತಮಾನಗಳ ಮುಂಚೆ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದರೂ, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಮಿಕಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ,ಹದಿನೆಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಹೊಸ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಗಿರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿರಬಹುದು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಸಾಲು ಸಾಲು ಯಂತ್ರಗಳು ಲಭ್ಯವಾದವು. ಅವು ಆಹಾರೋತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕೆಲವೇ ಕಾರ್ಮಿಕರ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು. [[ಜೆತ್ರೊ ಟುಲ್]] ಅವರ [[ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಯಂತ್ರ|ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ಯಂತ್ರವನ್ನು]] ೧೭೩೧ರಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಅದು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಬೀಜ ಬಿತ್ತುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು,ಭೂನಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಬೀಜಗಳನ್ನು ದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ವಿತರಣೆ ಮಾಡಿದವು. [[ಜೋಸೆಫ್ ಫೋಲ್‌ಜಾಂಬೆ|ಜೋಸೆಫ್ ಫೋಲ್‌ಜಾಂಬೆಯವರು]] ೧೭೩೦ರಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ ರೋಥರಾಮ್ ಉಳುಮೆಯಂತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಥಮಬಾರಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಉಳುಮೆ ಯಂತ್ರ. ಆಂಡ್ರಿವ್ ಮೆಕೆಲ್ ಅವರ ೧೭೮೪ರಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ ಕಾಳುಬಿಡಿಸುವ ಒಕ್ಕು ಯಂತ್ರವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅನೇಕ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಪಾಲಿಗೆ ಕಂಟಕವಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೮೩೦ರಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಬಂಡಾಯವಾದ ಸ್ವಿಂಗ್ ರಯಟ್ಸ್‌ಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕ ಜಾನ್ ಫೌಲರ್ ೧೮೫೦ ಮತ್ತು '೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉಳುಮೆಗೆ ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ಅಗೆಯಲು ಉಗಿ ಯಂತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿಶ್ಚಲ ಯಂತ್ರ ಜಮೀನಿನ ಮ‌ೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಳುಮೆಯಂತ್ರವನ್ನು ಅಚ್ಚುರಾಟೆ ಮತ್ತು ರಾಟೆಗಳ ಜತೆ ಮ‌ೂಲಕ ಎಳೆಯುವುದಾಗಿತ್ತು ಅಥವಾ ಜಮೀನಿನ ಎರಡೂ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾದ ಎರಡು ಯಂತ್ರಗಳು ಉಳುಮೆಯಂತ್ರವನ್ನು ಅಚ್ಚುರಾಟೆಗೆ ಜೋಡಿಸಿದ ಕೇಬಲ್ ಸಾಧನದಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ,ಮುಂದಕ್ಕೆ ಎಳೆಯುವುದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಫೌಲರ್ ಉಳುಮೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕುದುರೆಯಿಂದ ಎಳೆಯುವ ಉಳುಮೆಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕೃಷಿಭೂಮಿ ಉಳುಮೆಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಅವರ ಉಳುಮೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಒಳಚರಂಡಿ ಕಾಲುವೆಗಳ ಅಗೆತಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದಾಗ,ಮುಂಚಿನ ಬಳಸಿರದ ಜೌಗು ನೆಲದ ಉಳುಮೆಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಹುಲ್ಲುಮೆದೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜಮೀನುಗಳ ಉಳುಮೆಯಲ್ಲಿ [[ಒಕ್ಕು ಯಂತ್ರ|ಒಕ್ಕು ಯಂತ್ರಗಳ]] ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಭಾರಎಳೆಯುವ [[ಟ್ರಾಕ್ಷನ್ ಯಂತ್ರ]] ನಂತರ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂತು. === ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ === {{Main|Transport during the Industrial Revolution}} ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಭಾರದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಮುದ್ರಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಲು ಕರಾವಳಿ ನೌಕೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರೊಂದಿಗೆ,ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಒಳನಾಡು ಸಾರಿಗೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ನದಿಗಳಿಗೆ ಸಾಗಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹಡಗಿಗೆ ಹೇರಲು ರೈಲ್ವೆಗಳು ಅಥವಾ ಬಂಡಿಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ಆಗ ಇನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಎಲ್ಲ ಚಲನಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರೆ,ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ನೌಕೆಗಳು ಚಲನಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು. ಸುಂಕದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿರುವ ರಸ್ತೆಜಾಲ,ಕಾಲುವೆ ಮತ್ತು ಜಲಮಾರ್ಗದ ಜಾಲ ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆಜಾಲದೊಂದಿಗೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಬ್ರಿಟನ್ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿತು. ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿಗಿಂತ ವೇಗದಲ್ಲಿ, ಅಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಸುಧಾರಿತ ಸಾರಿಗೆಯಿಂದ ಹೊಸ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ತಕ್ಷಣವೇ ಹರಡಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ==== ಕರಾವಳಿ ನೌಕಾಯಾನ ==== ಬ್ರಿಟನ್ ಕರಾವಳಿಯ ಸುತ್ತ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ತೇಲುವ ನೌಕೆಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕಲ್ಲಿದ್ದಲನ್ನು ನ್ಯೂಕ್ಯಾಸಲ್‌ನಿಂದ ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಸಾಗಣೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನೊಳಗೆ ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಣೆಯು ಶತಮಾನಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿತು. ==== ಸಂಚಾರಯೋಗ್ಯ ನದಿಗಳು ==== {{See also|List of rivers of United Kingdom}} ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದವು. ಕೆಲವು ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಿಂದ ಸಂಚಾರಯೋಗ್ಯವಾಗಿವೆ. [[ಸೆವೆರ್ನ್]],[[ಥೇಮ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಟ್ರೆಂಟ್]] ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವೆನಿಸಿದೆ. ಕೆಲವು ಸುಧಾರಣೆಯಾದವು ಅಥವಾ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಎದುರು ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಯಾನವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು.ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಸೆವೆರ್ನ್ ನದಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸರಕುಗಳನ್ನು ವಿದೇಶದಿಂದ ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್‌ಗೆ ಆಮದು ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ನಡುನಾಡಿಗೆ ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಣೆಗೆ ಮತ್ತು [[ಶ್ರೋಪ್‌ಶೈರ್]] ಉತ್ಪಾದನೆ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ([[ಕೋಲ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ಡೇಲ್‌|ಕೋಲ್‌ಬ್ರೂಕ್‌ಡೇಲ್‌ನಿಂದ]] ಕಬ್ಬಿಣದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮುಂತಾದವು) ಮತ್ತು [[ಬ್ಲಾಕ್ ಕಂಟ್ರಿ|ಬ್ಲಾಕ್ ಕಂಟ್ರಿಯಿಂದ]] ಸರಕುಗಳ ರಫ್ತಿಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಸಣ್ಣ ಸಾಗಣೆ ದೋಣಿಗಳಾದ [[ಟ್ರೊ|ಟ್ರೊಗಳ]] ಮೂಲಕ ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅವು ನದಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸೇತುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ಟ್ರೋಗಳು ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್ ಕಾಲುವೆಯಿಂದ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಬಂದರುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ವಾಟರ್]] ಮುಂತಾದ ಸಾಮರ್‌ಸೆಟ್ ಬಂದರುಗಳಿಗೆ ಸಂಚರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತಲ್ಲದೇ, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಷ್ಟು ದೂರದವರೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ==== ಕಾಲುವೆಗಳು ==== {{Main|History of the British canal system}} [[ಚಿತ್ರ:WalesC0047.jpg|thumbnail|ಪಾಂಟ್ಸಿಸಿಲ್ಟೆ ಆಕ್ವೆಡಕ್ಟ್, ಲಾಂಗೋಲನ್ ವೇಲ್ಸ್]] ನಡುನಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತರಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ಸಮುದ್ರಬಂದರುಗಳು ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ ಜತೆ ಕೊಂಡಿ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಹದಿನೆಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಕಾಲುವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಲಂಡನ್ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ರಾಷ್ಟ್ರದ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸರಕುಗಳನ್ನು ದೇಶವ್ಯಾಪಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲು ಕಾಲುವೆಗಳು ಪ್ರಥಮ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವಾಗಿತ್ತು. ಏಕೈಕ ಕಾಲುವೆ ಕುದುರೆಯು ಗಾಡಿಗಿಂತ ೧೨ ಪಟ್ಟುವೇಗದ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರವನ್ನು ಎಳೆಯಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಲುವೆಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾಲವು ೧೮೨೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಾಣವು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯವಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು.ನಂತರ ಈ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ರೈಲ್ವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ರೈಲ್ವೆಗಳು ೧೮೪೦ರ ದಶಕದಿಂದ ಲಾಭದಾಯಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದರಿಂದ ಕಾಲುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಗಣೆ ತರುವಾಯ ಬಹುತೇಕ ರದ್ದಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟನ್ ಕಾಲುವೆ ಜಾಲದ ಜತೆಗೆ ಈಗಲೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಗಿರಣಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಮುಂಚಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಾಯಂ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ==== ರಸ್ತೆಗಳು ==== ಮುಂಚಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಸ್ತೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಸಾವಿರಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಪಾದ್ರಿಗಳು ಕಳಪೆಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ೧೭೨೦ರ ದಶಕದಿಂದೀಚೆಗೆ(ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ)ರಸ್ತೆಸುಂಕಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿದ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಂಕ ವಸೂಲಿಗಾಗಿ ಸುಂಕದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಮುಖ್ಯರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ೧೭೫೦ರ ದಶಕದಿಂದ ರಸ್ತೆಸುಂಕದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು.ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಕೆಲವು [[ಸುಂಕದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಟ್ರಸ್ಟ್]] ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸುಂಕದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು [[ಜಾನ್ ಮೆಟ್‌ಕಾಫ್]],[[ಥಾಮಸ್ ಟೆಲ್‌ಫೋರ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[ಜಾನ್ ಮೆಕಾಡಾಮ್]] ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಪ್ರಮುಖ ಸುಂಕದರಸ್ತೆಗಳು ಲಂಡನ್‌ನಿಂದ ಆರಂಭವಾದವು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸುಂಕದರಸ್ತೆಗಳ ಮ‌ಾರ್ಗವಾಗಿ ರಾಯಲ್ ಮೇಲ್ ಮುಟ್ಟುತ್ತಿತ್ತು. ನಿಧಾನ,ಅಗಲ ಚಕ್ರಗಳ, ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಎಳೆಯುವ ಬಂಡಿಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಈ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಗುರ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಗಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ [[ಸರಕು ಹೇರಿದ ಕುದುರೆ|ಸರಕು ಹೇರಿದ ಕುದುರೆಗಳ]] ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಟೇಜ್ ಕೋಚ್‌ಗಳು ಶ್ರೀಮಂತರನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು.ಕಡಿಮೆ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ಉಳ್ಳವರು [[ಬಾಡಿಗೆ ಬಂಡಿ|ಬಾಡಿಗೆ ಬಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಶುಲ್ಕ ಪಾವತಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ==== ರೈಲುಮಾರ್ಗ ==== {{Main|History of rail transport in Great Britain}} ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಸಾಗಣೆಗೆ ತೆರೆದಬಂಡಿ ಮಾರ್ಗಗಳು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಿಲಿನ ಇನ್ನಷ್ಟು ದೂರದ ಸಾಗಣೆಗೆ ಕಾಲುವೆ ಅಥವಾ ನದಿ ಜಾಲಗಳ ಜತೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಎಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಅಥವಾ ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಕ ಶಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ, ಇಳಿಜಾರಿನಿಂದ ಬಂಡಿಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಮೇಲೆತ್ತಲು ನಿಶ್ಚಲ ಉಗಿ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಉಗಿ ಯಂತ್ರದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಬಂಡಿ ಅಥವಾ ಪ್ಲೇಟ್ ವೇಸ್(ಎರಕದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಪ್ಲೇಟ್ ಬಳಸಿದ್ದರಿಂದ ಹಾಗೆ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ)ಮೇಲೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕುದುರೆಯಿಂದ ಎಳೆಯುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರೈಲ್ವೆಗಳು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಮುಂಚಿನ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಆರಂಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಉಗಿ ಚಾಲಿತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರೈಲ್ವೆಗಳು ೧೮೨೫ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾಕ್‌ಟನ್ ಮತ್ತು ಡಾರ್ಲಿಂಗ್‌ಟನ್ ರೈಲ್ವೆಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ೧೮೩೦ರಲ್ಲಿ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ರೈಲ್ವೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾದವು. ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲ್ವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವು ೧೮೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲೇ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಪ್ರಥಮ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅಂತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವು ವೇಗದ ಗತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ರೈಲ್ವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನಶೈಲಿಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ನಗರಗಳಲ್ಲೇ ಉಳಿದು, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು. ರೈಲ್ವೆಗಳು ತಕ್ಷಣದ ಮತ್ತು ಸುಲಭದ ಸಾಗಣೆ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಅಂಚೆ ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿಗಳ ಸಾಗಣೆಗೆ ಬ್ರಿಟನ್ ವ್ಯಾಪಾರವಹಿವಾಟಿಗೆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೆರವಾಯಿತು. == ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು == ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಭೂಮಾಲೀಕ ಗಣ್ಯವರ್ಗದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಳವರ್ಗದ ಜನರ ವಿರುದ್ಧ [[ಮಧ್ಯಮವರ್ಗ|ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ]] ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಲಭಿಸಿದ ಜಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ದುಡಿಯುವ ವರ್ಗದ ಜನರು ಹೊಸ ಗಿರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ದುಡಿಮೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಜತೆಗೆ ಸುದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಕೆಲಸವಿತ್ತು ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಗಳ ವೇಗ ಮೇಲುಗೈ ಪಡೆಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ,ಕಠಿಣ ದುಡಿಮೆ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಸಂಭವಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬಹು ಹಿಂದೆಯೇ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿತ್ತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ-ಪೂರ್ವ ಸಮಾಜವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕ್ರೌರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು-[[ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ದುಡಿಮೆ]], ಕೊಳಕು ಜೀವಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸುದೀರ್ಘ ದುಡಿಮೆಯು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಮುಂಚಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. === ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ನಗರೀಕರಣ === [[ಚಿತ್ರ:Cottonopolis1.jpg|thumb|left|ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್,ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್("ಕೊಟೊನೊಪೊಲೀಸ್"), 1840ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಚಿಮಣಿಗಳ ಸಮ‌ೂಹ ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ.]] ಕೈಗಾರೀಕರಣವು ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ವಿವಾದಾತೀತವಾಗಿ [[ಜಾನ್ ಲೊಂಬೆ|ಜಾನ್ ಲೊಂಬೆಯ]] [[ಡರ್ಬಿ|ಡರ್ಬಿಯಲ್ಲಿರುವ]] [[ಜಲ-ಶಕ್ತಿಯ ರೇಷ್ಮೆ ಗಿರಣಿ|ಜಲ-ಶಕ್ತಿಯ ರೇಷ್ಮೆ ಗಿರಣಿಯು]] ೧೭೨೧ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಹತ್ತಿ ನೂಲುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಯಾಂತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ನಂತರ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆಧುನಿಕ ನಗರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಹುತೇಕ ಕಾರಣವಾಯಿತು.ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ನಗರಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಗಿರಣಿಗಳು ಮತ್ತು [["ಕೊಟನೊಪೊಲೀಸ್"]] ಎಂಬ ಉಪನಾಮ ಹೊಂದಿರುವ [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್]] ಸಂಬಂಧಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿದ್ದು, ವಿವಾದಾತೀತವಾಗಿ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಥಮ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಸಣ್ಣ ಗಿರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಬಹುಭಾಗ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.ಅವು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ [[ಜಲಶಕ್ತಿ|ಜಲಶಕ್ತಿಯಿಂದ]] ಕೂಡಿದ್ದು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾರ್ಖಾನೆಯು ಸ್ವಂತ ಉಗಿ ಯಂತ್ರ ಮತ್ತು ಹೊಗೆಕೊಳವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿ,ಬಾಯ್ಲರ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕೈಗಾರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ,[[ಲುಡೈಟ್‌|ಲುಡೈಟ್‌ರು]] ಎಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಕೆಲವು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಕಾರ್ಮಿಕರ ತಂಡವು ರಚನೆಯಾಗಿ ಕೈಗಾರೀಕರಣದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಭಾರಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು [[ಧ್ವಂಸ|ಧ್ವಂಸಮಾಡಿದರು]]. ಇತರ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೊಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು ಸ್ವತಃ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಜೀವನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಇಂತಹ ಸುಧಾರಣಾವಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ಮುಂಚಿನವರು [[ರಾಬರ್ಟ್ ಓವೆನ್]]. ಅವರು [[ನ್ಯೂ ಲನಾರ್ಕ್ ಗಿರಣಿ|ನ್ಯೂ ಲನಾರ್ಕ್ ಗಿರಣಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಸುಧಾರಣೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಕರೆನಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವದ ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಳವಳಿ|ಪೂರ್ವದ ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಳವಳಿಯ]] ಪ್ರಮುಖ ಚಿಂತಕರೆಂದು ಅವರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಯೋಜಿತ ಹಿತ್ತಾಳೆ ಗಿರಣಿಯು ೧೭೪೬ರಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಸ್ಟಲ್]] ಬಳಿಯ [[ವಾರ್ಮ್‌ಲೆ|ವಾರ್ಮ್‌ಲೆನಲ್ಲಿ]] ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತು ಒಂದು ಕೊನೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ,ಹಿತ್ತಾಳೆಯಾಗಿ ಕರಗಿಸಿ ಅದರಿಂದ ತಟ್ಟೆ,ಪಿನ್‌ಗಳು, ವೈರ್ ಮತ್ತಿತರ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. ನಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ವಸತಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. [[ಜೋಸಯ ವೆಡ್ಜ್‌ವುಡ್]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಥಿವ್ ಬೌಲ್ಟನ್]] ಮುಂಚಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಕಾರ್ಖಾನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. === ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ದುಡಿಮೆ === [[ಚಿತ್ರ:coaltub.png|right|frame|ಯುವ "ಕಾರ್ಮಿಕ" ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ತೊಟ್ಟಿಯನ್ನು ಗಣಿಯ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಗೆ ಎಳೆಯುತ್ತಿರುವುದು.]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಆದರೆ ಬಾಲ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಾದುಹೋಗುವ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ(''ಶಿಶು'' ಗಳ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ಗಮನಾರ್ಹ ಇಳಿಕೆಯಾದರೂ).<ref>{{cite web | title = Demographic Transition and Industrial Revolution: A Macroeconomic Investigation | year = 2007 | accessdate = 2007-11-05 | url = http://www.unc.edu/~oksana/Paper1.pdf | first1 = Michael last1 = Bar | first2 = Oksana | format = PDF | last2 = Leukhina | quote = The decrease [in mortality] beginning in the second half of the 18th century was due mainly to declining adult mortality. Sustained decline of the mortality rates for the age groups 5-10, 10-15, and 15-25 began in the mid 19th century, while that for the age group 0-5 began three decades later | archiveurl = https://web.archive.org/web/20071127160733/http://www.unc.edu/~oksana/Paper1.pdf | archivedate = 2007-11-27 }}. ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಜೀವಸಹಿತ ಉಳಿಯುವ ಪ್ರಮಾಣವು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಜನನದ ಪ್ರಮಾಣ &amp; ಒಟ್ಟಾರೆ ಜೀವಿತಾವಧಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಯಿತು. ಹೀಗೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳೆಯಿತು, ಆದರೆ,ಸರಾಸರಿ ಬ್ರಿಟನ್ನಿಗನ ಆಯುಷ್ಯದ ಕಾಲ ೧೭೫೦ರಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ೧೮೫೦ರಲ್ಲಿತ್ತು.(೫ &amp; ೬ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ನೋಡಿರಿ, ಪುಟ ೨೮). ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಗಾತ್ರದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು [http://www.mortality.org/ mortality.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110228152143/http://www.mortality.org/ |date=2011-02-28 }} ಸರಾಸರಿ ಆಯುಷ್ಯದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ೨೬ರಲ್ಲಿರಿಸಿದೆ.</ref><ref name="Buer"/> ಶಿಕ್ಷಣಾವಕಾಶಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತ ಅವಕಾಶವಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ದುಡಿಯಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷೆ ಹೊಂದಲಾಗಿತ್ತು. ಉತ್ಪಾದನೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢವಯಸ್ಕರ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹೋಲಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾಲೀಕರು ಕಡಿಮೆ ವೇತನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಕೈಗಾರಿಕಾ ಯಂತ್ರದ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ದೈಹಿಕಶಕ್ತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.ಕೈಗಾರಿಕಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಸತಾದ್ದರಿಂದ ಅನುಭವೀ ಪ್ರೌಢವಯಸ್ಕ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ೧೮ ಮತ್ತು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪೂರ್ವದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆ ದುಡಿಮೆಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ [[ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ದುಡಿಮೆ]] ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಾವಕಾಶದ ಪ್ರಗತಿಯಿಂದ ಅದು ಹೆಚ್ಚು ಗೋಚರವಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೆಟ್ಟ ದುಡಿಮೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢವಯಸ್ಕ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವೇತನಕ್ಕೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ದುಡಿಮೆಗೆ ದೂಡಲಾಯಿತು.<ref>"[http://www.usp.nus.edu.sg/victorian/history/workers1.html ದಿ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ವರ್ಕರ್ ಇನ್ ನೈಟೀಂತ್-ಸೆಂಚುರಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]".</ref> ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯದ ವರದಿಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಬರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title = Testimony Gathered by Ashley's Mines Commission | year = 2008 | accessdate = 2008-03-22 | url=http://www.victorianweb.org/history/ashley.html}}</ref> ಇವು ಮಕ್ಕಳ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬರಲು ನೆರವಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title = The Life of the Industrial Worker in Nineteenth-Century England | year = 2008 | accessdate = 2008-03-22 | url=http://www.victorianweb.org/history/workers1.html}}</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಆಕ್ರೋಶದಿಂದ,ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೇಲ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮವರ್ಗದ ಜನರ ಆಕ್ರೋಶದಿಂದ ಯುವ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮ‌ೂಡಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಕಾನೂನಿನ ಮ‌ೂಲಕ ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ದುಡಿಮೆಯನ್ನು ಹದ್ದುಬಸ್ತಿಗೆ ತರಲು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಆದರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮಾಲೀಕರು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು;[[ಹಸಿವು]] ತಪ್ಪಿಸಲು ಆಹಾರ ಖರೀದಿಗಾಗಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಹಣ ನೀಡುವ ಮ‌ೂಲಕ ಬಡವರಿಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಕೆಲವರು ಭಾವಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇತರರು ಕೇವಲ ಬಾಲಕರ ಅಗ್ಗದ ದುಡಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು. ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ದುಡಿಮೆಯ ವಿರುದ್ದ ಪ್ರಥಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನುಗಳಾದ [[ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಕಾಯ್ದೆ|ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು]] ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು: ಒಂಭತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳು ದುಡಿಯಲು ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ,ರಾತ್ರಿಪಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿ ನಿಷೇಧ ಮತ್ತು ೧೮ರ ವಯೋಮಿತಿ ಕೆಳಗಿನ ಯುವಕರ ಕೆಲಸದ ಅವಧಿಯನ್ನು ೧೨ ಗಂಟೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾನೂನಿನ ಸೂಕ್ತ ಜಾರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ತಪಾಸಕರು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ವಹಿಸಿದರು. ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದ ಬಳಿಕ,ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾನೂನುಗಳಿಂದ ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿತು; ಆದಾಗ್ಯೂ,ಬಾಲ ಕಾರ್ಮಿಕ ದುಡಿಮೆಯು ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಉಳಿದಿತ್ತು.<ref>"[http://www.archives.gov/education/lessons/hine-photos/ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೆವಿಸ್ ಹೈನ್:ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟೇಷನ್ ಆಫ್ ಚೈಲ್ಡ್ ಲೇಬರ್ ]". U.S. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪತ್ರಾಗಾರಗಳು ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳ ಆಡಳಿತ.</ref> ಅಮೆರಿಕದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ೧೯೦೦ರಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದು ವರ್ಷ ವಯೋಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ೧.೭ದಶಲಕ್ಷ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರಿದ್ದಾರೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>"[http://webinstituteforteachers.org/%7Ebobfinn/2003/industrialrevolution.htm ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್]". ಶಿಕ್ಷಕರ ವೆಬ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್</ref> === ವಸತಿ === [[ಚಿತ್ರ:YCBA London a Pilgrimage 06 (cropped).jpg|thumb|right|ಓವರ್ ಲಂಡನ್ ಬೈ ರೈಲ್ ಗುಸ್ಟಾವ್ ಡೋರ್,ಸಿ.18701870. ಹೊಸ ಕೈಗಾರಿಕೆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ದಟ್ಟ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಾಲಿನ್ಯಕಾರಕ ಪರಿಸರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನಜೀವನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮಾಲೀಕರ ಮನೆಗಳು ವೈಭವದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕೊಳಕು ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೊಸದಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತರಾದ ಜನರ ವಾಸದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗೆ [[ಕ್ಲಿಫ್ ಕ್ಯಾಸಲ್]] [[ಕೈಗ್ಲೆ]] ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಕೋಟೆಯೊಂದಿಗೆ ಗೋಪುರಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟದ ಸುತ್ತ ಗೋಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಮನೆ ಇದಾಗಿದೆ. ಮನೆ ಅತೀ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು,ಭಾರೀ ತೋಟದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿತ್ತು. ಕ್ಲಿಫ್ ಕ್ಯಾಸಲ್ ಈಗ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯವಾಗಿ ತೆರೆದಿದೆ. ಬಡಜನರು ಇಕ್ಕಟ್ಟಾದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಮನೆಗಳು ಶೌಚಾಲಯದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಚರಂಡಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಮನೆಗಳು [[ಸೋರಿಕೆ|ಸೋರಿಕೆಯ]] ಅಪಾಯದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಮಾಲಿನ್ಯಯುಕ್ತ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಯಿಂದ ರೋಗಗಳು ಹರಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸಿತು.ಒಳಚರಂಡಿ,ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಎಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಯ್ದೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಇಂತಹ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ವಕೀಲರು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರು ಮುಂತಾದ ವೃತ್ತಿಪರದ ದೊಡ್ಡ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ನಗರಗಳು ಸ್ವಚ್ಛ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡು ಬಡವರ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಸುಧಾರಿಸಿತು. ಆದರೆ ಕೈಗಾರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಬಡವರ ಜೀವನ ಸುಲಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಫಲವಾಗಿ,ಕೊಳಕು ವಾಸದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ಹರಡಿದ ರೋಗಗಳಿಂದಾಗಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ಭಾರೀ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು ಅಸುನೀಗಿದರು. ಗಣಿಗಳಿಂದ ಎದೆ ಸಂಬಂಧಿತ ರೋಗಗಳು ಮಾಲಿನ್ಯಯುಕ್ತ ನೀರಿನಿಂದ [[ಕಾಲರಾ]] ಮತ್ತು ಟೈಫಾಯಿಡ್ ಜತೆಗೆ ಸಿಡುಬು ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಅಪಘಾತಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗತಿಯಾಗಿತ್ತು. [[ಡಿಕನ್ಸ್]] ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಇದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೂಡ ತಾವು ಕಂಡ ದೃಶ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ದಿಗಿಲುಗೊಂಡರು.{{Citation needed|date=October 2008}} ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮುಷ್ಕರಗಳು ಮತ್ತು ಗಲಭೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. === ಲುಡೈಟರು === {{Main|Luddite}} [[ಚಿತ್ರ:Luddite.jpg|thumb|right|ಲುಡೈಟ್ಸ್ ನಾಯಕ, 1812ರ ಕೆತ್ತನೆ]] ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಶೀಘ್ರ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣವು ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಕುತ್ತಾಯಿತು. ಮೊದಲಿಗೆ [[ನಾಟಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಂ]] ಹತ್ತಿರ [[ಕಸೂತಿ]] ಮತ್ತು [[ಹೆಣೆದ ಉಡುಪು]] ತಯಾರಿಸುವ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಮುಂಚಿನ ಕೈಗಾರೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮದ ಇತರೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಇದು ಹರಡಿತು. ಅನೇಕ ಮಂದಿ ನೇಕಾರರು ಉದ್ಯೋಗರಹಿತರಾದರು. ಒಬ್ಬ ನೇಕಾರನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಟ್ಟೆ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸೀಮಿತ ದುಡಿಮೆ(ಮತ್ತು ಅರೆಕುಶಲ)ಮಾತ್ರ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದ ಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಪೈಪೋಟಿ ನೀಡುವುದು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಮಂದಿ ನಿರುದ್ಯೋಗಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ನೇಕಾರರು ಮತ್ತಿತರರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡ ಯಂತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಕೋಪವನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಯಂತ್ರಗಳ ನಾಶಕ್ಕೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ದಾಳಿಕೋರರು ಲುಡೈಟರು ಎಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಜನಪದ ಕಥೆಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ [[ನೆಡ್ ಲುಡ್]] ಅನುಯಾಯಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಲುಡೈಟ್ ಆಂದೋಳನದ ಪ್ರಥಮ ದಾಳಿಗಳು ೧೮೧೧ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಲುಡೈಟರು ಬಹು ಬೇಗನೇ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ [[ಜನರ ಸೇನೆ]] ಅಥವಾ [[ಸೇನೆ|ಸೇನೆಯನ್ನು]] ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕಠಿಣ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತು. ಈ ಗಲಭೆಕೋರರನ್ನು ಹಿಡಿದು ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು ಅಥವಾ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ [[ಗಡೀಪಾರು]] ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ೧೮೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಅಶಾಂತ ಸ್ಥಿತಿಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರೀಕರಣಗೊಂಡ ಇತರೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಅಶಾಂತಿ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.ದಕ್ಷಿಣ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳು [[ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಸ್ವಿಂಗ್]] ತೊಂದರೆಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತವಾದವು. ಒಕ್ಕುವ ಯಂತ್ರಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾದವು ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲಿನಮೆದೆಗೆ ಅಗ್ನಿಸ್ಪರ್ಷವು ಜನಪ್ರಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಗಲಭೆಗಳು ಮೊದಲಿಗೆ [[ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘ|ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ]] ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಲಾಯಿತು. === ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆ === {{See also|Trade union#History}} ಬಿ.ಉದ್ಯೋಗದಾತರ ಸಂಘಟನೆ. ಸಿ.ಸರಕಾರ [[ಚಿತ್ರ:Chartist meeting, Kennington Common.jpg|thumb|ಕೆನಿಂಗ್‌ಟನ್ ಕಾಮನ್‌ನಲ್ಲಿ 1848ರ ಗ್ರೇಟ್ ಚಾರ್ಟಿಸ್ಟ್ ಸಭೆ]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ದುಡಿಮೆಯು ಗಿರಣಿಗಳು,ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಯಿತು.ಹೀಗೆ ದುಡಿಯುವ ವರ್ಗದ ಜನರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ''ಸಂಯೋಜನೆಗಳು'' ಅಥವಾ [[ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘ|ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳೆಂಬ]] ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಒದಗಿಸಿತು. ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಉತ್ಪಾದನೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವ ಮ‌ೂಲಕ ತಮ್ಮ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಈಡೇರಿಕೆಗೆ ಉತ್ತಮ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೇರುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಅವು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಮಾಲೀಕರು ತಮ್ಮ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಬಲಿಕೊಟ್ಟು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘದ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮಣಿಯುವುದು ಅಥವಾ ಉತ್ಪಾದನೆ ನಷ್ಟದ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದು ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ನುರಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಬದಲಿ ತರುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಈ ರೀತಿಯ ಚೌಕಾಸಿಯ ಮ‌ೂಲಕ ತಮ್ಮ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಹೇರುವಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಈ ಗುಂಪಿನ ಜನರು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಕಾರ್ಮಿಕಸಂಘಗಳು ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಮುಖ್ಯ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ [[ಮುಷ್ಕರದ ಕ್ರಮ]] ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು. ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ಎರಡಕ್ಕೂ ಅನೇಕ ಮುಷ್ಕರಗಳು ನೋವಿನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಾಗಿತ್ತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೭೯೯ರಿಂದ [[ಗುಂಪುಗೂಡುವಿಕೆ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆ|ಗುಂಪುಗೂಡುವಿಕೆ ತಡೆ ಕಾಯ್ದೆಯು]] ಕಾರ್ಮಿಕರು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ರಚನೆಗೆ ನಿಷೇಧ ವಿಧಿಸಿತು.ಆ ಕಾಯ್ದೆ ೧೮೨೪ರಲ್ಲಿ ರದ್ದಾಗುವ ತನಕ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದಾದ ಬಳಿಕವೂ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. [[ರಿಫಾರ್ಮ್ ಆಕ್ಟ್]] ವರ್ಷವಾದ ೧೮೩೨ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಡಾರ್ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಟಾಲ್‌ಪಡಲ್‌|ಟಾಲ್‌ಪಡಲ್‌ನ]] ಆರು ಜನರು ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸ್ನೇಹೀ ಸಂಘ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ,೧೮೩೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವೇತನಗಳ ಕ್ರಮೇಣ ಇಳಿಕೆ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. ಅವರು ವಾರಕ್ಕೆ ೧೦ ಶಿಲ್ಲಿಂಗ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ವೇತನವು ವಾರಕ್ಕೆ ಏಳು ಶಿಲ್ಲಿಂಗ್‌ಗಳಿಗೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆರು ಶಿಲ್ಲಿಂಗ್‌ಗಳಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಇಳಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಭೂಮಾಲೀಕ ಜೇಮ್ಸ್ ಫ್ರಾಂಪ್ಟನ್ ೧೮೩೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ [[ಲಾರ್ಡ್ ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್]] ಅವರಿಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ದೂರು ನೀಡಲು ಪತ್ರ ಬರೆದರು. ಫ್ರೆಂಡ್ಲಿ ಸೊಸೈಟಿಯ ಸದಸ್ಯರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಮಾಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಜನರನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿ ೧೭೯೭ರಲ್ಲಿ ಕಾನೂನೊಂದನ್ನು ತರಲಾಯಿತು. ಜೇಮ್ಸ್ ಬ್ರೈನ್, ಜೇಮ್ಸ್ ಹ್ಯಾಮೆಟ್,ಜಾರ್ಜ್ ಲೊವ್‌ಲೆಸ್, ಜಾರ್ಜ್ ಸೋದರ ಜೇಮ್ಸ್ ಲವ್‌ಲೆಸ್,ಜಾರ್ಜ್ ಸೋದರಳಿಯ ಥಾಮಸ್ ಸ್ಟಾಂಡ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಥಾಮಸ್ ಪುತ್ರ ಜಾನ್ ಸ್ಟಾಂಡ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಅವರನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರೆಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದರಿಂದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಕ್ಕೆ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರು [[ಟಾಲ್‌ಪುಡಲ್ ಹುತಾತ್ಮರು]] ಎಂದು ಹೆಸರಾದರು. [[ಚಾರ್ಟಿಸ್ಟ್]] ಆಂದೋಳನ ೧೮೩೦ ಮತ್ತು ೧೮೪೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಘಟಿತ ದುಡಿಯುವ ವರ್ಗದ ಆಂದೋಳನವಾಗಿದ್ದು,ರಾಜಕೀಯ ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿತು. ಇದರ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ''ಸನ್ನದು'' ಮೂರು ದಶಲಕ್ಷ ಸಹಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. ಆದರೆ ಸಂಸತ್ತು ಯಾವುದೇ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಾಡದೇ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ದುಡಿಯುವ ವರ್ಗದ ಜನರು [[ಸ್ನೇಹಿ ಸಂಘಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಸಹಕಾರ ಸಂಘ|ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳನ್ನು]] ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಗಳ ಕಾಲದ ವಿರುದ್ಧ ಪರಸ್ಪರ ಬೆಂಬಲದ ಗುಂಪುಗಳನ್ನಾಗಿ ರಚಿಸಿಕೊಂಡರು. [[ರಾಬರ್ಟ್ ಓವನ್]] ಮುಂತಾದ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು ದುಡಿಯುವ ವರ್ಗದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಇಂತಹ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳು ಮುಷ್ಕರ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕಿನ ವಿರುದ್ಧ ಕಾನೂನು ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಿವಾರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಹತ್ತಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಗಣಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು [[ಚಾರ್ಟಿಸ್ಟ್]] ಆಂದೋಳನದ ಮ‌ೂಲಕ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ೧೮೪೨ರ [[ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮುಷ್ಕರ]] ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ದಾದ್ಯಂತ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿತು.<ref>[https://web.archive.org/web/20070609204531/http://www.chartists.net/General-Strike-1842 General Strike 1842] From chartists.net. ೧೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೬ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ತರುವಾಯ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಮ‌ೂಲಕ ದುಡಿಯುವ ವರ್ಗದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಯಿತು. ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ೧೮೬೭ ಮತ್ತು ೧೮೮೫ರಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ,ಸಮಾಜವಾದಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಅದು ಆರಂಭಿಸಿತು. ನಂತರ ವಿಲೀನಗೊಂಡು ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ]] ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆ ತತ್ವ : *ಒಗ್ಗ ಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಲವಿದೆ. *ಸಮಾನ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕ್ತ್ ಸಮಾನ ವೇತನ *ಶ್ರಮಿಕರ ಸ್ವಾ ತಂತ್ರ್ಯ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಅಂಶಗಳು *ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ *ತತ್ವಾದರ್ಶಗಳು *ಸರಕಾರದ ನೀತಿ *ರಾಜಕೀಯ ಹಿನ್ನಲೆ *ವ್ಯ ವಸ್ಧಾ ಪಕತ್ತದ ನೀತಿ *ಸಾಮಾಜಿಕ *ಸಾಂಘಿಕ ವ್ಯ ವಸ್ಥೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ೧.ವರ್ಚಸ್ವೀ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿರಬೇಕು ೨.ಗಟ್ಟಿಯಾದ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಹೋದಿರಬೀಕು ೩.ಸ್ವ ಷ್ಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪ ಟ್ಟ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ನೀತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ೪.ಕಾರ್ಮಿಕರಿಂದ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗಾಗಿ ೫.ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಇರಬೇಕು ೬.ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಆಚೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು ೭.ಜವಬ್ದಾರಿ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇರಬೇಕು === ಇತರ ಪರಿಣಾಮಗಳು === [[ಮುದ್ರಣ|ಮುದ್ರಣದ]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಉಗಿ ಶಕ್ತಿಯ ಅಳವಡಿಕೆಯು ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಭಾರೀ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು. ಇದು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಾಕ್ಷರತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮ‌ೂಹಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಮಕ್ಕಳ ಜೀವಿತಾವಧಿ ನಿರೀಕ್ಷೆ]] ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ,ಐದು ವರ್ಷ ಪೂರೈಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅಸುನೀಗಿದ ಮಕ್ಕಳ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವು ೧೭೩೦-೧೭೪೯ರಲ್ಲಿ ೭೪.೫%ರಿಂದ ೧೮೧೦-೧೮೨೯ರಲ್ಲಿ ೩೧.೮%ಗೆ ಕುಸಿಯಿತು.<ref name="Buer">ಮ್ಯಾಬೆಲ್ C. ಬ್ಯೂರ್, ''ಹೆಲ್ತ್, ವೆಲ್ತ್ ಅಂಡ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಷನ್ ಇನ್ ದಿ ಅರ್ಲಿ ಡೇಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯುಷನ್'', ಲಂಡನ್: ಜಾರ್ಜ್ ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್ &amp; ಸನ್ಸ್, ೧೯೨೬, ಪುಟ ೩೦ ISBN ೦-೪೧೫-೩೮೨೧೮-೧</ref> ಕಾರ್ಮಿಕರ ವೇತನಗಳಲ್ಲಿ ೧೮೧೩-೧೯೧೩ರ ಅವಧಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಏರಿಕೆ ಕೂಡ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite journal |doi=10.1006/exeh.1994.1007 |title=Trends in Real Wages in Britain, 1750-1913 |year=1994 |author=Crafts, N |journal=Explorations in Economic History |volume=31 |pages=176}}</ref><ref>[http://www.econlib.org/library/Enc/IndustrialRevolutionandtheStandardofLiving.html ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ ಆಫ್ ಲೀವಿಂಗ್] www.econlib.org,ನಿಂದ,೧೭ ಜುಲೈ, ೨೦೦೬ರಂದು ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.</ref><ref>R.M. ಹಾರ್ಟ್‌ವೆಲ್ ದಿ ರೈಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ೧೮೦೦-೧೮೫೦ ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ರಿವ್ಯೂ, ೧೯೬೩, ಪುಟ ೩೯೮ ISBN ೦-೬೩೧-೧೮೦೭೧-೦</ref> ''ಫೇಟಲ್ ಶೋರ್‌'' ನಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್ ಹಗೆಸ್ ಪ್ರಕಾರ,೧೭೦೦ ಮತ್ತು ೧೭೪೦ರ ನಡುವೆ ೬ ದಶಲಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] ಮತ್ತು ವೇಲ್ಸ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೭೪೦ರ ಬಳಿಕ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಸಿತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೮೦೧ರಲ್ಲಿ ೮.೩ ದಶಲಕ್ಷದಿಂದ ೧೮೫೧ರಲ್ಲಿ ೧೬.೮ ದಶಲಕ್ಷದವರೆಗೆ ಎರಡುಪಟ್ಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯೦೧ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ೩೦.೫ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಏರಿಕೆಯ ಸಮೀಪವಿತ್ತು.<ref>"[https://web.archive.org/web/20060215211500/http://www.statistics.gov.uk/downloads/theme_compendia/fom2005/01_FOPM_Population.pdf ದಿ UK ಪಾಪ್ಯುಲೇಷನ್: ಪಾಸ್ಟ್, ಪ್ರೆಸೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಫ್ಯೂಚರ್]" (PDF). Statistics.gov.uk</ref> ಜೀವನದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಸೇವೆ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿ,ಬ್ರಿಟನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಪ್ರತಿ ೫೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು.<ref>"[http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/a-portrait-of-britain-in-2031-395231.html ಎ ಪೋಟ್ರೈಟ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಇನ್ 2031]". ದಿ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್‌. ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೪, ೨೦೦೭.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/history/british/victorians/victorian_medicine_01.shtml BBC - ಹಿಸ್ಟರಿ - ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಮೆಡಿಸಿನ್- ಫ್ರಂ ಫ್ಲೂಕ್ ಟು ಥಿಯರಿ]. ಪ್ರಕಟ: ೨೦೦೨-೦೨-೦೧.</ref> [[ಯುರೋಪ್]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೦೦ ದಶಲಕ್ಷದಿಂದ ೨೦೦ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಗಿ ೪೦೦ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟಿತು.<ref>"[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/387301/modernization/12022/Population-change ಮಾಡರ್ನೈಜೇಷನ್ - ಪಾಪ್ಯುಲೇಷನ್ ಚೇಂಜ್]". ವಿಶ್ವಕೋಶ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ</ref> ಆಧುನಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಿಂದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಧಿಸಿದ್ದು, ಮೊದಲಿಗೆ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ, ನಂತರ ಇತರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ [[ನಗರೀಕರಣ|ನಗರೀಕರಣಕ್ಕೆ]] ಮತ್ತು ಹೊಸ ಮಹಾ [[ನಗರಗಳ]] ಹುಟ್ಟಿಗೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಲಸೆಗಾರರು ಬರುವಂತಾಯಿತು. ವಿಶ್ವದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೩% ೧೮೦೦ರಲ್ಲಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದರು.<ref>"[http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/Urbanization.aspx ಹ್ಯುಮನ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಷನ್: ಅರ್ಬನೈಜೇಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026040409/http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/Urbanization.aspx |date=2009-10-26 }}". ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಉಲ್ಲೇಖ ವಿಭಾಗ</ref> ಈ ಅಂಕಿಅಂಶವು ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೫೦%ಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು.<ref>"[http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx ಹ್ಯುಮನ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಷನ್: ಪಾಪ್ಯುಲೇಷನ್ ಗ್ರೋತ್: ಕ್ವಶ್ಚನ್ ಅಂಡ್ ಆನ್ಸರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130406023303/http://www.prb.org/Educators/TeachersGuides/HumanPopulation/PopulationGrowth/QuestionAnswer.aspx |date=2013-04-06 }}". ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಉಲ್ಲೇಖ ವಿಭಾಗ</ref> [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್]] ೧೭೧೭ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೦,೦೦೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ೧೯೧೧ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೨.೩ ದಶಲಕ್ಷವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/361363/Manchester ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್)]. ವಿಶ್ವಕೋಶ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ</ref> ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಆಹುತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಾನ್ ಹೆಮ್ಮಾರಿ [[ಕ್ಷಯ]] (TB).<ref>"[http://www.historylearningsite.co.uk/diseases_industrial_revolution.htm ಡಿಸೀಸಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಸಿಟೀಸ್ ಇನ್ ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100106010412/http://www.historylearningsite.co.uk/diseases_industrial_revolution.htm |date=2010-01-06 }}". Historylearningsite.co.uk.</ref> ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕದ,೭೦ರಿಂದ ೯೦% ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳು ''M. tuberculosis'' ನಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ೪೦% ದುಡಿಯುವ ವರ್ಗದ ಸಾವುಗಳು TBಯಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿತು.<ref>"[http://ocp.hul.harvard.edu/contagion/tuberculosis.html ಟ್ಯೂಬರ್‌ಕ್ಯುಲೋಸಿಸ್ ಇನ್ ಯುರೋಪ್ ಅಂಡ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕ, 1800–1922]". ''ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಲೈಬ್ರರಿ, ಓಪನ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ: ಕಂಟಾಜಿಯನ್.''</ref> == ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ಯುರೋಪ್‌ == ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ [[ಯುರೋಪ್‌|ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌|ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ಗೆ]] ಸ್ವಲ್ಪ ನಂತರ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಅನೇಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ,ಬ್ರಿಟನ್ ಹೊಸ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಳವಡಿಕೆಯು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ಆಗಾಗ್ಗೆ, ಬ್ರಿಟನ್ ಅಥವಾ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಎಂಜಿನಿಯರುಗಳಿಂದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಖರೀದಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಹೊಸ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಅರಸಿಕೊಂಡು ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವೆಸ್ಟ್‌ಫಾಲಿಯದ [[ರಹರ್ ಕಣಿವೆ|ರಹರ್ ಕಣಿವೆಯ]] ಭಾಗವನ್ನು ೧೮೦೯ರಲ್ಲಿ 'ಮಿನಿಯೇಚರ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಾಮ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಜರ್ಮನ್, ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಹೊಸ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಒದಗಿಸಿದವು. ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ([[ಕಬ್ಬಿಣ]] ಮುಂತಾದ) ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತೆಂದು ಅರ್ಥ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. === ವಾಲ್ಲೋನಿಯ, ಬೆಲ್ಜಿಯಂ === [[ಚಿತ್ರ:Houding1.jpg|thumb|ಹಳೆಯ ಕೆನಾಲ್ ಡು ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ದೋಣಿ ಮೇಲೆತ್ತುವ ಯಂತ್ರ.ಸುಮಾರು 1900 ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಸ್ಥಳದ ಕೇಂದ್ರ]] [[ಚಿತ್ರ:Bois-du-Luc CM3JPG.jpg|thumb|ಬೋಯಿಸ್-ಡು-ಸಕ್ (1838-1853) La Louvièreನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ವಸತಿಗೃಹ]] ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ [[ವಾಲ್ಲೋನಿಯ]] ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದಿಂದ ದೃಢವಾದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದೆ. ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ,ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಭಾರೀ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಪ್ರೇರಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ವ್ಯಾಲ್ಲೋನಿಯ ಯುರೋಪ್ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ: <blockquote>ಭೂಖಂಡದಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳಿಗೆ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ತರಬಹುದಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯಿತ್ತು. ಅವಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಬ್ಬಿಣ ಸಾಕಾಗಿತ್ತು.ವಾಲ್ಲೋನಿಯ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಿದ ಏಕೈಕ ಭೂಖಂಡ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ೧೮೨೦ರ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಿಂದ ಕೋಕ್ ಊದು ಕುಲುಮೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕೆಲಸಗಳು ಮತ್ತು [[ಲೀಗ್]] ಮತ್ತು [[ಚಾರ್ಲೆರಾಯ್]] ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಗಣಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕರಗಿದ ಕಬ್ಬಿಣ ಕಲಕುವ ಮತ್ತು ರಾಲಿಂಗ್ ಗಿರಣಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆನಿಸಿದ [[ಸೆರೈಂಗ್]] [[ಜಾನ್ ಕಾಕೆರಿಲ್]] ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ೧೮೨೫ರ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕಚ್ಚಾಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಪೂರೈಕೆಯವರೆಗೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿತು.<ref>ಕ್ರಿಸ್ ಇವಾನ್ಸ್, ಗೊರಾನ್ ರೈಡನ್, ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್ ಇನ್ ಐರನ್; ದಿ ಇಂಪಾಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೋಲ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಇನ್ ನೈನ್ಟೀಂತ್-ಸೆಂಚುರಿ ಯುರೋಪ್ ಆಷ್‌ಗೇಟ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಲಿ. ಫರ್‌ನಾಂ ೨೦೦೫ ಪ್ರಕಟಣೆ. pp. ೩೭-೩೮ ISBN ೦೭೫೪೬೩೩೯೦X.</ref></blockquote> ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಮ‌ೂಲಭೂತ ವಿಕಸನಕ್ಕೆ ವಾಲ್ಲೋನಿಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿತವಾಯಿತು. ವಾಲ್ಲೋನಿಯದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿಗೆ ಅಭಿನಂದನೆಗಳು(ಫ್ರೆಂಚ್ ಪದ "ಹೊಯಿಲ್ಲೆ" ವಾಲ್ಲೋನಿಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿತು)<ref>ಎ ವರ್ಡ್ ಫ್ರಂ[[ವಾಲ್ಲೂನ್]] ಒರಿಜಿನ್</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಂತರ ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ''[[ಸಿಲ್ಲಾನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್]]'' ‌(ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶ)ನೊಂದಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಹೈನ್]], [[ಸಾಂಬ್ರೆ]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯೂಸ್]] ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಬೋರಿನೇಜ್]] ಮತ್ತು [[ಲೀಗ್]] ನಡುವೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಆಧಾರಿತ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಅಪಾರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಭವಿಸಿದೆಯೆಂದು ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧಕರು ಗಮನಸೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಮರಿಯಲ್ ಬೆವೆನ್ ಅಂಡ್ ಇಸಾಬೆಲ್ಲಾ ಡೆವೋಸ್ 'ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಸ್ಟೀರಿಯೋಟೈಪ್ಸ್', in M.ಬೆಯೆನ್ ಅಂಡ್ I.ಡೇವೊಸ್ (ಎಡಿಟರ್ಸ್), 'ರೀಸೆಂಟ್ ವರ್ಕ್ ಇನ್ ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಡೆಮಾಗ್ರಫಿ', in ''Revue belge d'histoire contemporaine'', XXXI, ೨೦೦೧, ೩-೪, ಪುಟಗಳು ೩೪೭-೩೫೯ [https://web.archive.org/web/20070610160338/http://www.flwi.ugent.be/btng-rbhc/pdf/BTNG-RBHC,%2031,%202001,%203-4,%20inhoud.pdf] </ref>. "ವಾಲ್ಲೂನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಂತರ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಎರಡನೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಶಕ್ತಿಯೆಂಬುದು ಪ್ರಚಾರವಲ್ಲ, ವಾಸ್ತವಿಕ ಅಂಶ "ಎಂದು ಫಿಲಿಪ್ ರಾಕ್ಸಾನ್ ೧೮೩೦ರ ನಂತರದ ಅವಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಫಿಲಿಪ್ ರಾಕ್ಸ್‌ಹಾನ್, ''Le siècle des forges ou la Wallonie dans le creuset belge (೧೭೯೪-೧೯೧೪)'', ಇನ್ B.ಡೆಮೋಲಿನ್ ಅಂಡ್ JL ಕುಪ್ಪರ್ (ಎಡಿಟರ್ಸ್), ''Histoire de la Wallonie'', ಪ್ರಿವಾಟ್, ಟೋಲ್‌ಹೋಸ್, ೨೦೦೪, ಪುಟಗಳು ೨೩೩-೨೭೬, p. ೨೪೬ ISBN ೨-೭೦೮೯-೪೭೭೯-೬</ref> "ವಾಲ್ಲೂನ್‌ನ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರು ಮತ್ತು ಊದು ಕುಲುಮೆಗಳ ಹೊರಗಿನ ಏಕೈಕ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕೇಂದ್ರವು ಹಳೆಯ ಉಡುಪು ತಯಾರಿಸುವ ಪಟ್ಟಣ [[ಘೆಂಟ್]]".<ref>[ಯುರೋಪಿಯನ್ ರೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ http://en.erih.net/index.php?pageId=114 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731024244/http://en.erih.net/index.php?pageId=114 |date=2013-07-31 }}]</ref> [[Université de Liège|Université de Liègeಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ]] ಮೈಕೆಲ್ ಡಿ ಕಾಸ್ಟರ್ ಕೂಡ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ:"ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ತನ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಎರಡನೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ(...) ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು-ಗಣಿಗಳು,ಊದು ಕುಲುಮೆಗಳು,ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಸತು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಉಣ್ಣೆ ತಯಾರಿಕೆ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು,ಗಾಜು ಕೈಗಾರಿಕೆ,ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದ ವಾಲ್ಲೋನಿಯದಿಂದ ಈ ದರ್ಜೆ ಸಿಕ್ಕಿದೆ.<ref>ಮೈಕೇಲ್ ಡಿ ಕಾಸ್ಟರ್, ''Les enjeux des conflits linguistiques'', L'ಹರ್ಮಟನ್, ಪ್ಯಾರಿಸ್, ೨೦೦೭, ISBN ೯೭೮-೨-೨೯೬-೦೩೩೯-೮, ಪುಟಗಳು ೧೨೨-೧೨೩</ref> ==== ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಪರಿಣಾಮಗಳು ==== [[ಚಿತ್ರ:Belgium resources 1968.jpg|thumb|ವಾಲ್ಲೋನಿಯದ ಸಿಲ್ಲೋನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಿ ಕಲೆಯಲ್ಲ.]] [[ಚಿತ್ರ:Chassis à molette de Crachet à Frameries vue large.JPG|thumb|ಕ್ರಾಚೆಟ್ ಇನ್ ಫ್ರೇಮರೀಸ್‌ನ ಗಾಲೋ ಫ್ರೇಮ್(ಸುರುಳಿ ಗೋಪುರ) IN ವಾಲ್ಲೋನಿಯದ ಫ್ರೆಂಚ್ Châssis à molettes ಅಥವಾ ಬೆಲ್‌ಫ್ಲೂರ್(ಫ್ರೆಂಚ್ ಚೆವಾಲೆಮೆಂಟ್]] [[ಚಿತ್ರ:Affiche 1905.jpg|thumb|ಲೀಗ್ಸ್ ವಿಶ್ವ ಮೇಳದ 1905ರ ಅಧಿಕೃತ ಪೋಸ್ಟರ್]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಾಜವಾದಿ ಭೂಚಿತ್ರಣದಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಲೋನಿಯ ದೃಢ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ದೃಢ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ಜನ್ಮಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ, ''ಸಿಲ್ಲಾನ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್'',ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಮಾನ್ಸ್‌|ಮಾನ್ಸ್‌ನಿಂದ]] ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ವರ್ವಿಯರ್ಸ್‌|ವರ್ವಿಯರ್ಸ್‌ವರೆಗೆ]](ನಾರ್ತ್ ಫ್ಲಾಂಡರ್ಸ್ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ಅವಧಿ, ೧೯೨೦ರ ನಂತರ) ಹರಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ವಾಲ್ಲೋನಿಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ತೀರಾ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. 'ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಸ್ಟೀರಿಯೊಟೈಪ್ಸ್‌'ನಲ್ಲಿ ಮುರಿಯಲ್ ಬೆವೆನ್ ಮತ್ತು ಇಸಾಬೆಲ್ಲೆ ಡೆವೊಸ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: <blockquote>ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಗರಸಮಾಜವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಆದರೆ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]] ನಡುವೆ ಗಾಢವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿತ್ತು. [[ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗ]] ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಆಧುನಿಕ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಫ್ಲಾಂಡರ್ಸ್ ಕೂಡಿತ್ತು(...)ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು(ಫ್ಲಾಂಡರ್ಸ್)ಶೇಕಡ ೩೦ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ ನಗರೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ,ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ನಗರೀಕೃತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಈ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿದರೆ, ವಾಲ್ಲೋನಿಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇಕಡ ೧೭ ಮುಟ್ಟಿದೆ,ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇಕಡ ೧೦, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ ೧೬ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ ೨೫. ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೈಗಾರೀಕರಣವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಗರ ಮೂಲಸೌಲಭ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲಿಲ್ಲ, [[ಘೆಂಟ್]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ.(...) [[ವಾಲ್ಲೋನಿಯ|ವಾಲ್ಲೋನಿಯದಲ್ಲಿ]] ಕೂಡ ಕೈಗಾರೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಗರ ಜಾಲವು ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಭಾವರಹಿತವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ,ನಗರವಾಸಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ೧೮೩೧ ಮತ್ತು ೧೯೧೦ರ ನಡುವೆ ಶೇಕಡ ೧೭ರಿಂದ ೪೫ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, [[ಬೋರಿನೇಜ್]] ಮತ್ತು [[ಲೀಗ್]] ನಡುವೆ [[ಹೈನ್]],[[ಸಾಂಬ್ರೆ]] ಮತ್ತು [[ಮ್ಯೂಸ್]] ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು-ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು-ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಬೃಹತ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದು, ನಗರೀಕರಣ ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿತು. ಎಂಭತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ,ಸುಮಾರು ೫,೦೦೦ ಜನರಿದ್ದ ಪುರಸಭೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೇವಲ ೨೧ರಿಂದ ಒಂದು ನೂರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ವಾಲ್ಲೂನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ,ಕೈಗಾರೀಕರಣವು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.ಅಂದರೆ ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅದು ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು-ಗಣಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಸುತ್ತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳ ಸಮ‌ೂಹ ಬೆಳೆಯಿತು. ಈ ಸಣ್ಣ ಕೇಂದ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾರ್ಗಗಳು ನಂತರ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದರೂ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಲೈಗ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತ, ದಟ್ಟವಾದ ನಗರ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಹೊಂದಲಿಲ್ಲ. ಲೈಗ್‌‌ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಹಳೆಯ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ನೇರ ವಲಸೆಗಾರರ ಹರಿವು ಉಂಟಾಗಿತ್ತು.<ref>ಮುರಿಯನ್ ಬೆವೆನ್ ಅಂಡ್ ಇಸಾಬೆಲ್ಲಾ ಡೆವೋಸ್ ''ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಸ್ಟೀರಿಯೊಟೈಪ್ಸ್'' ಆರ್ಟ್,ಸಿಟ್., ಪುಟಗಳು ೩೧೫-೩೧೬</ref></blockquote> ==== ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ==== ವಾಲ್ಲೋನಿಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮುಷ್ಕರದ ಪ್ರದೇಶವಾಯಿತು. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮುಷ್ಕರವು "ಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಎಲ್ಲ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಬಹುತೇಕ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಕೆಲಸ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವುದು. ಈ ಕೆಲಸ ಸ್ಥಗಿತವು ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಕೆಲವು ಆರ್ಥಿಕ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಸರಣಿಗೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿಕೆ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳ ನಿವಾರಣೆ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಆದರೆ,ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಕೆಲವು ರಿಯಾಯಿತಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಥವಾ ಪ್ರಸಕ್ತ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಉರುಳಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಇದನ್ನು ರಾಜಕೀಯವೆನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜಕೀಯ ಮುಷ್ಕರಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯರು ಕರೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅರಾಜಕತೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ರಾಜಕೀಯ ಮುಷ್ಕರ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.<ref>[http://www.encyclopedia.com/doc/1E1-generals.html ದಿ ಕೊಲಂಬಿಯ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ, 2008]</ref> ವಾಲ್ಲೊನಿಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮುಷ್ಕರ ೧೮೮೫ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು([[ಕಮ್ಯೂನ್ ಡೆ ಪ್ಯಾರಿಸ್]] ಆಚರಣೆಗೆ ಈ ಮುಷ್ಕರ ಆರಂಭವಾಯಿತು)೧೯೦೨,೧೯೧೩(ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು ಗೆಲ್ಲುವುದಕ್ಕಾಗಿ,೧೯೩೨,೧೯೩೬(ರಜಾದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಬಳ ಪಾವತಿಗೆ),೧೯೫೦([[ಲಿಯೋಪಾಲ್ಡ್ III]] ವಿರುದ್ಧ),೧೯೬೦-೧೯೬೧ರ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಲೂನ್ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದಾಗ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಸಮಾಜವಾದಿ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ನಾಯಕರಿಗೆ ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರ ವಾಲ್ಲೊನಿಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಚೇತರಿಕೆಗೆ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವೆನಿಸಿದಾಗ(ಸ್ಪಷ್ಟವೆಂಬಂತೆ ಕಂಡಾಗ), ವಾಲ್ಲೋನಿಯಗೆ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ದೊರಕಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಷ್ಕರ ನಡೆಯಿತು. === ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ === [[ಚಿತ್ರ:Barricade18March1871.jpg|thumb|ಕಮ್ಯುನ್ ಡಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ತಡೆಗಟ್ಟು, ಮಾರ್ಚ್ 18, 1871ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮುಷ್ಕರದ ಮೆರವಣಿಗೆ ಮ‌ೂಲಕ ಮಾರ್ಚ್ 1885ರಲ್ಲಿ ವಾಲ್ಲೋನಿಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು.]] ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದ್ದು,ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅನುಸರಿಸಿದ ಮುಖ್ಯ ಮಾದರಿಗೆ ಸಾಮ್ಯತೆಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ''ಜಿಗಿತ'' ದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬಹುತೇಕ ಫ್ರೆಂಚ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬದಲಿಗೆ,ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಹದಿನೆಂಟು ಮತ್ತು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಾರೈಸ್ ಲೆವಿ-ಲೆಬೊಯರ್ ಅವರಿಂದ ಕೆಲವು ಹಂತಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ: * ಫ್ರೆಂಚ್ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ನೆಪೋಲಿಯೋನಿಕ್ ಯುದ್ಧಗಳು(೧೭೮೯-೧೮೧೫) * ಬ್ರಿಟನ್ ಜತೆ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ(೧೮೧೫-೧೮೬೦), * ಆರ್ಥಿಕತೆ ನಿಧಾನ(೧೮೬೦-೧೯೦೫), * ೧೯೦೫ರ ನಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ನವೀಕರಣ {{Expand-section|date=June 2008}} == ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ == {{Main|Technological and industrial history of the United States}} [[ಚಿತ್ರ:SlaterMill.JPG|thumb|left|ಸ್ಲೇಟರ್ಸ್ ಗಿರಣಿ]] ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ತನ್ನ ಮುಂಚಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ಒದಗಿಸಲು ಅಶ್ವ-ಶಕ್ತಿ ಯಂತ್ರಾಂಗವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ತರುವಾಯ ಜಲಶಕ್ತಿಗೆ ಬದಲಿಸಿತು.ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣವು ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿದ್ದ [[ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಈಶಾನ್ಯ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅಶ್ವಗಳಿಂದ ಎಳೆಯುವ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಹೊಸ ಜಲ-ಶಕ್ತಿ ಚಾಲಿತ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾದರಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸವಾಲಿನದು ಮತ್ತು ಕಷ್ಟದ ಪರ್ಯಾಯವೆಂದು ರುಜುವಾತಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ,ಕಚ್ಚಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು(ಹತ್ತಿ)[[ದಕ್ಷಿಣ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌|ದಕ್ಷಿಣ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಿಂದ]] ಬಂದಿತ್ತು. [[ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧ]] ೧೮೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಉಗಿ-ಶಕ್ತಿ ಚಾಲಿತ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಜಲಶಕ್ತಿ ಚಾಲಿತ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾದ್ಯಂತ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹರಡಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. [[ಸಾಮ್ಯುಯಲ್ ಸ್ಲೇಟರ್]](೧೭೬೮-೧೮೩೫)ಅವರು ಅಮೆರಿಕ ಹತ್ತಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ಡರ್ಬಿಷೈರ್‌|ಡರ್ಬಿಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಬಾಲಕನಾಗಿ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಅವರು,ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕಲಿತರು ಮತ್ತು ನುರಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರು ವಲಸೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಕಾನೂನನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ,ತಮಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹಣ ಮಾಡುವ ಆಶಯದೊಂದಿಗೆ ೧೭೮೯ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ಗೆ ತೆರಳಿದರು. [[ಕ್ಯಾಬಾಟ್ ಬ್ರದರ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆದಾರರ ನಡುವೆ ಸ್ಲೇಟರ್, ಬೆವರ್ಲಿ ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಬೆವರ್ಲಿ ಕಾಟನ್ ಮ್ಯಾನುಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ]] ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರಥಮ ಹತ್ತಿ ಗಿರಣಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅಶ್ವ-ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಹತ್ತಿಗಿರಣಿಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಅಶ್ವಚಾಲಿತ ಗಿರಣಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಅಸ್ಥಿರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದೆಂದು ಗಿರಣಿ ನಿರ್ವಾಹಕರು ತಕ್ಷಣವೇ ಅರಿತರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನಂತರ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಿತ್ತೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಹತ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬಳಸುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೭೯೩ರಲ್ಲಿ ಸ್ಲೇಟರ್ ಎರಡನೇ ಗಿರಣಿಯಲ್ಲಿ([[ಪಾವ್‌ಟಕೆಟ್‌, ರೋಡ್ ಐಲೆಂಡ್‌]]‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಸ್ಲೇಟರ್ಸ್ ಮಿಲ್]]), ಬಳಸಲಾದ ಜಲ-ಶಕ್ತಿಯ ಗಿರಣಿ ರಚನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು<ref name="ReferenceA">"ಮೇಡ್ ಇನ್ ಬೆವರ್ಲಿ-ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಬೆವರ್ಲಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ"ಡೇನಿಯಲ್ J.ಹೋಯ್ಸಿಂಗ್‌ಟನ್ ಅವರಿಂದ. ಬೆವರ್ಲಿ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ ಕಮೀಷನ್ ಅವರ ಪ್ರಕಟಣೆ ೧೯೮೯.</ref> ಎರಡರಲ್ಲೂ, ನಷ್ಟಗಳ ನಡುವೆಯ‌ೂ, ನಾವೀನ್ಯತೆಯ ಆಟದಬಯಲಾಗಿ ಮ್ಯಾನುಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು.<ref name="ReferenceA"/> ಅವರು ಹದಿಮ‌ೂರು ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಗಿರಣಿಗಳ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದಿದರು. [[ಡೇನಿಯಲ್ ಡೇ]] [[ಉಕ್ಸ್‌ಬ್ರಿಜ್, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌|ಉಕ್ಸ್‌ಬ್ರಿಜ್, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನ]] [[ಬ್ಲಾಕ್‌ಸ್ಟೋನ್ ವ್ಯಾಲಿ|ಬ್ಲಾಕ್‌ಸ್ಟೋನ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಉಣ್ಣೆ ಎಳೆಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸುವ ಗಿರಣಿಯನ್ನು ೧೮೧೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು U.S.ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಮ‌ೂರನೇ ಉಣ್ಣೆ ಗಿರಣಿಯಾಗಿದೆ. ([[ಹಾರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್, ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌|ಹಾರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್, ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಮೊದಲನೆಯದು ಮತ್ತು [[ವಾಟರ್‌ಟೌನ್, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌|ವಾಟರ್‌ಟೌನ್, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಎರಡನೆಯದು.) [[ಜಾನ್ H.ಚಾಫೀ]] [[ಬ್ಲಾಕ್‌ಸ್ಟೋನ್ ನದಿ ಕಣಿವೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಂಪರೆ ಕಾರಿಡರ್]] 'ಅಮೆರಿಕದ ಕಠಿಣ-ದುಡಿಮೆಯ ನದಿ', ಬ್ಲಾಕ್‌ಸ್ಟೋನ್ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. [[ವೋರ್ಸೆಸ್ಟರ್‌|ವೋರ್ಸೆಸ್ಟರ್‌ನಿಂದ]] [[ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌|ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್‌ವರೆಗೆ]] ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ [[ಬ್ಲಾಕ್‌ಸ್ಟೋನ್ ರಿವರ್]] ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳು{{convert|45|mi|km}} ಅಮೆರಿಕದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಲೇಟರ್ಸ್ ಮಿಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ ೧೧೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಿರಣಿಗಳು ಅತ್ಯುಚ್ಛ್ರಾಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದರೊಂದಿಗೆ ಅಮೆರಿಕದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮುಂಚಿನ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ೧೮೧೦ರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಬರಿ‌ಪೋರ್ಟ್]] ವರ್ತಕ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಕ್ಯಾಬೋಟ್ ಲೊವೆಲ್]] ಅವರಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ [[ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ]] ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತಾದರೂ, ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ. [[ವಾರ್ ಆಫ್ 1812]] ತಮ್ಮ ಆಮದು ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿದ್ದನ್ನು ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿದ ಉಡುಪುಗಳಿಗೆ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಹೊಮ್ಮಿರುವುದನ್ನು ಅರಿತ ಅವರು,ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಯಂತ್ರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ವಾಪಸು ಮರಳಿದ ಕೂಡಲೇ, [[ಬೋಸ್ಟನ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಂಪೆನಿ|ಬೋಸ್ಟನ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಲೊವೆಲ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹವರ್ತಿಗಳು ಅಮೆರಿಕದ ಹತ್ತಿಯಿಂದ ಬಟ್ಟೆ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಎರಡನೇ ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಗಿರಣಿಯನ್ನು [[ಬೆವರ್ಲಿ ಕಾಟನ್ ಮ್ಯಾನುಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ]] ನಂತರ ಎರಡನೆಯದಾಗಿ [[ವಾಲ್ಟೆಮ್,ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌|ವಾಲ್ಟೆಮ್,ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಆದರೆ ೧೮೧೭ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಸಹವರ್ತಿಗಳು ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರಥಮ ಯೋಜಿತ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಟ್ಟರು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಷೇರು ಬಿಡುಗಡೆ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಷೇರು ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲಿ]] ಬಂಡವಾಳ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು.ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಸಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿತು. [[ಲೋವೆಲ್,ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್,]] ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ಮೆರಿಮ್ಯಾಕ್ ರಿವರ್‌]] ಪೂರೈಸಿದ ಹತ್ತುಸಾವಿರ ಅಶ್ವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು,{{convert|5.6|mi|km}} "ಅಮೆರಿಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಉಗಮಸ್ಥಾನ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ಕಳಪೆ ದುಡಿಮೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ನೇರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ [[ಲೋವೆಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌|ಲೋವೆಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಂತಹ]] ಅಲ್ಪಕಾಲೀನ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು.ಆದಾಗ್ಯೂ,೧೮೫೦ರಲ್ಲಿ,ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಐರಿಷ್ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಬರಗಾಲ]] ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬಡ ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಂದ ಬದಲಾಯಿತು. ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು, ಸಾಧನಗಳು, ಮಾಪಕಗಳು ಮತ್ತು ಗಡಿಯಾರಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನಿಖರತೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಜೋಡಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾಲ್ಟಾಮ್‌, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ [[ವಾಲ್ಟಾಮ್ ವಾಚ್ ಕಂಪೆ|ವಾಲ್ಟಾಮ್ ವಾಚ್ ಕಂಪೆನಿಯಲ್ಲಿ]] ೧೮೫೪ರಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾರ ಉದ್ದಿಮೆಯ ಕೈಗಾರೀಕರಣ ಆರಂಭವಾಯಿತು. {{See also|History of Lowell, Massachusetts}} == ಜಪಾನ್‌ == {{Main|Meiji Restoration|Economic history of Japan}} [[ಇವಾಕುರಾ ಮಿಷನ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಜಪಾನಿನ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಗುಂಪೊಂದು ೧೮೭೧ರಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು USA ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿತು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಜಪಾನ್ ಹಿಂದುಳಿಯುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ರಾಷ್ಟ್ರ ನೇತೃತ್ವದ ಕೈಗಾರೀಕರಣ ನೀತಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. [[ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಜಪಾನ್]] ೧೮೭೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ, ಮಾದರಿ ಉಕ್ಕು ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರೋದ್ಯಮ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡಲು ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಶಿಕ್ಷಣಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಜಪಾನಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಲಾಯಿತು. == ಎರಡನೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ನಂತರದ ವಿಕಸನ == {{Main|Second Industrial Revolution}} [[ಚಿತ್ರ:ConverterB.jpg|thumb|ಬೆಸಿಮರ್ ಪರಿವರ್ತಕ]] ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆಬರುವ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ರೈಲ್ವೇಸ್‌ನ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲಾಗದ ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದ ಅಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿನ ಸಾಮ‌ೂಹಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಮಾರ್ಗ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಾಮ‌ೂಹಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಅನೇಕ ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ಉಕ್ಕು]] ಮೊದಲನೆಯದೆಂದು ಉದಾಹರಿಸಲಾಯಿತು.ಅದು ೧೮೫೦ರಲ್ಲಿ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ "ಎರಡನೇ ಹಂತದ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಕ್ರಾಂತಿ" ಲಕ್ಷಣವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಉಕ್ಕಿನ ಸಾಮ‌ೂಹಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ವಿಧಾನವನ್ನು ೧೮೬೦ರ ದಶಕದವರೆಗೆ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮಾಡಿರದಿದ್ದರೂ,[[ಸರ್ ಹೆನ್ರಿ ಬೆಸೆಮರ್]] [[ಮೆದು ಕಬ್ಬಿಣ]] ಮತ್ತು ಉಕ್ಕನ್ನು ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಹೊಸ ಕುಲುಮೆಯೊಂದನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ೧೮೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಎರಡನೆಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಕ್ರಮೇಣ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಧಿಸಿ [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು]], [[ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ]], ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆ, [[ವಿದ್ಯುತ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು]] ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ವಾಹನೋದ್ಯಮಗಳು]] ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್‌ನಿಂದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನಾಯಕತ್ವದ ಪರಿವರ್ತನೆಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. [[ಆಲ್ಪ್ಸ್‌|ಆಲ್ಪ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] [[ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿ]] ಉತ್ಪಾದನೆ ಆರಂಭದಿಂದ,ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನಿಂದ ವಂಚಿತವಾದ ಉತ್ತರ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ೧೮೯೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕೈಗಾರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಮಿತವ್ಯವಕಾರಿ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರೀಕರಣದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಶಾಲಗೊಂಡಿತು. [[ವಿದ್ಯುತ್ ಯುಗ|ವಿದ್ಯುತ್ ಯುಗದ]] ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು [[ಮಾರ್ಷಲ್ ಮೆಕ್ಲುಹಾನ್]] ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಿದರು. [[ಯಾಂತ್ರೀಕರಣ|ಯಾಂತ್ರೀಕರಣದ]] ಮುಂಚಿನ ಯುಗವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುವ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹರಡಿದ್ದರೆ, ಇದು ಏಕತಾನತೆ ತಂದ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ದಿಢೀರ್ ವೇಗವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ಇದು "ವಿಶೇಷ ವಿಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ"(ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಅಳವಡಿಕೆ) ಕೇಂದ್ರೀಕರೀಸುವ ನಡೆಯಿಂದ "ಇಡೀ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮೇಲೆ ದಿಢೀರ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜಾಗೃತಿ", "ಒಟ್ಟು ಕ್ಷೇತ್ರದ" ಮೇಲೆ ಗಮನ", "ಇಡೀ ನಮ‌ೂನೆ ಮೇಲಿನ ಜ್ಞಾನ"ದ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಹೇರಿತು. "ರಚನೆ ಮತ್ತು ಆಕಾರದ ಸಂಯೋಜಿತ ಕಲ್ಪನೆ"ಯಾದ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಏಕತೆಯಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಚಲಿತಗೊಳಿಸಿತು. ವರ್ಣಚಿತ್ರ([[ಘನಾಕೃತಿ ಕಲೆ]]), ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ,ಕವಿತೆ, ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು [[ಶಿಕ್ಷಣ ಸಿದ್ದಾಂತ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟುಮಾಡಿತು.<ref>[[ಮಾರ್ಷಲ್ ಮೆಕ್ಲುಹಾನ್]] (೧೯೬೪) ''[[ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟಾಂಡಿಂಗ್ ಮೀಡಿಯ]]'', p.೧೩ [https://web.archive.org/web/20071218071224/http://www9.georgetown.edu/%E0%B2%AB%E0%B2%BE%E0%B2%95%E0%B2%B2%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BF/%E0%B2%87%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B3%86%E0%B2%AE%E0%B3%8D/%E0%B2%A5%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%B0%E0%B2%BF/%E0%B2%AE%E0%B3%86%E0%B2%95%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%B2%E0%B3%81%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%A8%E0%B3%8D-%E0%B2%85%E0%B2%82%E0%B2%A1%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%97%E0%B3%8D_%E0%B2%AE%E0%B3%80%E0%B2%A1%E0%B2%BF%E0%B2%AF-I-1-7.html]</ref> ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣದಿಂದಾಗಿ ೧೮೯೦ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು ಅಂಕುರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಥಮ ದೈತ್ಯ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಿಗಮಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. [[U.S. ಸ್ಟೀಲ್]], [[ಜನರಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ಬೇಯರ್ AG]] ವಿಶ್ವದ [[ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ|ಷೇರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ]] ರೈಲ್ವೆ ಕಂಪೆನಿಗಳ ಜತೆಗೂಡಿತು. == ಬೌದ್ಧಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶೆ == === ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ === {{Main|Capitalism}} [[ಜ್ಞಾನೋದಯದ ಯುಗ]] ಆಗಮನವು ಬೌದ್ಧಿಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ಅದು ಸ್ವಾಗತಿಸಿತು-ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಉಗಿ ಯಂತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶವು ಗೋಚರಿಸಿತು.ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು [[ಸಾಮಾಜಿಕ]] ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು [[ಅಡಾಂ ಸ್ಮಿತ್‌|ಅಡಾಂ ಸ್ಮಿತ್‌ರ]] ''[[ದಿ ವೆಲ್ತ್ ಆಪ್ ನೇಷನ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ತುತ್ತತುದಿ ತಲುಪಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ''[[ದಿ ಇಂಪ್ರೂವಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌]]'' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿರುವ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯ ವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ ಕೈಗಾರೀಕರಣವು ಎಲ್ಲರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಜೀವಿತಾವಧಿ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ,ಕಡಿಮೆ ದುಡಿಮೆಯ ಗಂಟೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯವಯಸ್ಕರ ದುಡಿಮೆ ನಿಷೇಧದಿಂದ ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. === ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದ === {{Main|Marxism}} ಕೈಗಾರೀಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದವು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{PDFlink|[http://www.mises.org/journals/rae/pdf/rae4_1_5.pdf Karl Marx: Communist as Religious Eschatologist]|3.68&nbsp;MB}}</ref> [[ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್]] ಪ್ರಕಾರ,ಕೈಗಾರೀಕರಣವು ಸಮಾಜವನ್ನು [[ಮಧ್ಯಮವರ್ಗ|ಮಧ್ಯಮವರ್ಗಕ್ಕೆ]](ಉತ್ಪಾದನೆ ಸಾಧನಗಳಾದ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮಾಲೀಕರು)ಮತ್ತು ಇನ್ನಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾದ [[ಕೆಳವರ್ಗ|ಕೆಳವರ್ಗಕ್ಕೆ]]([[ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮಾರ್ಗ|ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮಾರ್ಗಗಳ]] ಮ‌ೂಲಕ ಮೌಲ್ಯಯುತ ವಸ್ತುವನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ಅವಶ್ಯಕವಾದ [[ದುಡಿಮೆ|ದುಡಿಮೆಯನ್ನು]] ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವವರು)ಧ್ರುವೀಕರಿಸಿತು. ಕೈಗಾರೀಕರಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯ ಪೂರ್ಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಧಾನಗಳ ತಾರ್ಕಿಕ [[ದ್ವಂದ್ವಾತ್ಮಕ]] ಪ್ರಗತಿಯೆಂಬಂತೆ ಅವರು ಕಂಡರು. [[ಸಮಾಜವಾದ]] ಮತ್ತು ತರುವಾದ [[ಸಮತಾವಾದ|ಸಮತಾವಾದದ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅಗತ್ಯ ಪೂರ್ವಸೂಚಕದಂತೆ ಅವರು ಭಾವಿಸಿದರು. === ರಮ್ಯತಾವಾದ === {{Main|Romanticism}} ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೈಗಾರೀಕರಣದತ್ತ ಬೌದ್ಧಿಕ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ವೈರ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇದು ರಮ್ಯ ಅಭಿಯಾನವೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲೀಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಕವಿ [[ವಿಲಿಯಂ ಬ್ಲೇಕ್]] ಮತ್ತು ಕವಿಗಳಾದ [[ವಿಲಿಯಂ ವರ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್]], [[ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಟೇಲರ್ ಕೋಲ್‌ರಿಡ್ಜ್]],[[ಜಾನ್ ಕೀಟ್ಸ್]], [[ಬೈರಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಪರ್ಸಿ ಬೈಷೆ ಶೆಲ್ಲಿ]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅಭಿಯಾನವು ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ನಿಸರ್ಗ"ದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತಿಹೇಳಿದೆ; ಬ್ಲೇಕ್ ಕವಿತೆಯ "ಡಾರ್ಕ್ ಸಟಾನಿಕ್ ಮಿಲ್ಸ್" ಮತ್ತು [["ಎಂಡ್ ಡಿಡ್ ದೋಸ್ ಫೀಟ್ ಇನ್ ಏನ್ಸೀಂಟ್ ಟೈಮ್]]" ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಗತಿಯು ಎರಡು-ಅಂಚಿನದೆಂಬ ಕಳವಳಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ [[ಮೇರಿ ಶೆಲ್ಲಿ|ಮೇರಿ ಶೆಲ್ಲಿಯ]] ಕಾದಂಬರಿ ''[[ಫ್ರಾಂಕೆನ್‌ಸ್ಟೈನ್]]''. == ಇದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{colbegin|colwidth=30em}} ;ಸಾಮಾನ್ಯ * [[ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ]] * [[ಕೈಗಾರೀಕರಣ ತೆಗೆಯುವುದು]] * [[ಭಾಷಾಪ್ರಭೇದಗಳ ಪ್ರಗತಿ]] * [[ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಮೇಲೆ 1877ಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪರಿಸರ ಪ್ರಭಾವ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸ]] * [[ವಿದ್ಯುದೀಕರಣ]] * [[ಮಾಹಿತಿ ಕ್ರಾಂತಿ]] * [[ಪೂರ್ವ-ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಮಾಜ]] * [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಕೆಲಸ ನೀತಿ]] * [[ಕಾಗದ ತಯಾರಿಕೆ]] * [[ಕಾಗದ]] * [[ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ]] ;ಇತರ ವಿಧಾನಗಳು * [[ಮುಸ್ಲಿಂ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ]] * [[ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]] * [[ಬರ್ಮಿಂಗಹ್ಯಾಂನಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆವಿಷ್ಕಾರ]] * [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಇತಿಹಾಸ]] {{colend}} labour legislations == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ == * {{cite |title=An Introduction to the Industrial History of England |date=1920 |url=https://books.google.com/books?vid=OCLC00224415&id=WiQEAAAAMAAJ&pg=RA1 |accessdate=2009-07-26}} * {{cite |last=Ashton |first=Thomas S. |authorlink=T. S. Ashton |title=The Industrial Revolution (1760-1830) |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1948 |isbn10=0195002520 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=77198082 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2010-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |url-status=dead }} * {{cite |editor-last=Berlanstein |editor-first=Lenard R. |title=The Industrial Revolution and work in nineteenth-century Europe |publisher=[[Routledge]] |publication-place=London and New York |date=1992 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=107622068 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2009-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090606062924/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=107622068 |url-status=dead }} * {{cite |first=J. H. |last=Clapham |title=An Economic History of Modern Britain: The Early Railway Age, 1820-1850 |publisher=[[Cambridge University Press]] |date=1926 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=83597738 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2010-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |url-status=dead }} * {{cite |last=Clark|first=Gregory |title=A Farewell to Alms: A Brief Economic History of the World |publisher=[[Princeton University Press]] |date=2007 |isbn10=0691121354 }} * {{cite |first=M. J. |last=Daunton |title=Progress and Poverty: An Economic and Social History of Britain, 1700-1850 |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1995 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=100599398 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2010-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |url-status=dead }} * {{cite |last=Dunham |first=Arthur Louis |title=The Industrial Revolution in France, 1815-1848 |publisher=[[Exposition Press]] |publication-place=New York |date=1955 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=14880719 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2010-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |url-status=dead }} * {{cite journal |doi=10.1111/j.1468-0289.2004.00295_21.x |title=Farm to factory: a reinterpretation of the Soviet industrial revolution |url=https://archive.org/details/sim_economic-history-review_2004-11_57_4/page/794 |year=2004 |author=Gatrell, PETER |journal=The Economic History Review |volume=57 |pages=794 }} * {{cite |first=Margaret C.|last=Jacob |title=Scientific Culture and the Making of the Industrial West |publisher=[[Oxford University Press]] |publication-place=Oxford, UK |date=1997 }} * {{cite |first=Herbert |last=Kisch |title=From Domestic Manufacture to Industrial Revolution The Case of the Rhineland Textile Districts |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1989 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=78932320 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2010-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |url-status=dead }} * {{cite |first=Paul |last=Mantoux |authorlink=Paul Mantoux |title=The Industrial Revolution in the Eighteenth Century |date=First English translation 1928, revised 1961 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=22792856 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2009-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090414155421/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=22792856 |url-status=dead }} * {{cite |first=Constance |last=McLaughlin Green |title=''[[Holyoke, Massachusetts]]: A Case History of the Industrial Revolution in America |publisher=[[Yale University Press]] |publication-place=New Haven, CT |date=1939 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=8893044 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2010-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210135307/http://www.questia.com/PM.qst?a=o |url-status=dead }} * {{cite |last=Mokyr |first=Joel |authorlink=Joel Mokyr |title=The British Industrial Revolution: An Economic Perspective |date=1999 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98674232 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2009-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090526200327/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98674232 |url-status=dead }} * {{cite |last=More |first=Charles |title=Understanding the Industrial Revolution |publisher=[[Routledge]] |publication-place=London |date=2000 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=102816164 |accessdate=2009-04-17 |archive-date=2011-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814041034/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=102816164 |url-status=dead }} * {{cite |first=Sidney |last=Pollard |title=Peaceful Conquest: The Industrialization of Europe, 1760-1970 |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1981 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=23488627 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2010-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413094623/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=23488627 |url-status=dead }} * {{Roe1916}} * {{cite |authorlink=Neil Smelser |last=Smelser |first=Neil J. |title=Social Change in the Industrial Revolution: An Application of Theory to the British Cotton Industry |publisher=[[University of Chicago Press]] |date=1959 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=55370383 online edition |accessdate=2009-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090414194228/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=55370383 |archive-date=2009-04-14 |url-status=dead }} * {{cite |last=Stearns |first=Peter N. |title=The Industrial Revolution in World History |publisher=[[Westview Press]] |date=1998 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=6967400 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2010-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100413094115/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=6967400 |url-status=dead }} * {{cite |first=Vaclav |last=Smil |title=Energy in World History |publisher=[[Westview Press]] |date=1994 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=94468450 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2007-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070718112416/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=94468450 |url-status=dead }} * {{cite |last=Snooks|first=G.D. |title=Was the Industrial Revolution Necessary? |publication-place=London & New York |publisher=[[Routledge]] |date=2000 }} * {{cite |last=Szostak |first=Rick |title=The Role of Transportation in the Industrial Revolution: A Comparison of England and France |publisher=[[McGill-Queen's University Press]] |publication-place=[[Montréal]] |date=1991 |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=101607770 |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2007-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070718105023/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=101607770 |url-status=dead }} * {{cite |last=Toynbee |first=Arnold |authorlink=Arnold Toynbee |title=Lectures on the Industrial Revolution of the Eighteenth Century in England |url=http://socserv2.socsci.mcmaster.ca/~econ/ugcm/3ll3/toynbee/indrev |year=1884 |publication-place=[[Whitefish, Montana]] |publisher=[[Kessinger Publishing]] |9=edition-paperback edition 2004 |isbn10=1-4191-2952-X |accessdate=2009-07-26 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182004/http://socserv2.socsci.mcmaster.ca/~econ/ugcm/3ll3/toynbee/indrev |url-status=dead }} * {{cite |last=Uglow|first=Jenny |authorlink=Jenny Uglow |title=The Lunar Men: The Friends who made the Future 1730-1810 |publisher=[[Faber and Faber]] |publication-place=London |date=2002 }} * {{cite |last=Usher|first=Abbott Payson |title=An Introduction to the Industrial History of England |date=1920 |publisher=[[University of Michigan]] |pages=529 |accessdate=2009-04-17 |url=https://books.google.com/books?vid=OCLC00224415&id=WiQEAAAAMAAJ&pg=RA1- online edition |accessdate=2009-07-26 }} * ಚಾಂಬ್ಲಿಸ್, ವಿಲಿಯಂ J.(ಎಡಿಟರ್),''ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'',ರೀಡಿಂಗ್, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ :ಆಡಿಸನ್-ವೆಸ್ಲಿ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಕಂ,ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೩. ISBN ೯೭೮-೦೭೫೧೩೨೮೮೬೮ == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ == * ಚಾಂಬ್ಲಿಸ್, ವಿಲಿಯಂ J.(ಎಡಿಟರ್),ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ,ರೀಡಿಂಗ್, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ :ಆಡಿಸನ್-ವೆಸ್ಲಿ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಕಂ,ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೭೩. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commonscat|Industrial revolution}} * {{dmoz|Society/History/By_Time_Period/Eighteenth_Century/Industrial_Revolution/}} * [http://www.fordham.edu/halsall/mod/modsbook14.html ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸೋರ್ಸ್‌ಬುಕ್: ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831051624/http://www.fordham.edu/halsall/mod/modsbook14.html |date=2009-08-31 }} * [http://www.dspace.cam.ac.uk/handle/1810/270 "ದಿ ಡೇ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟುಕ್ ಆಫ್" ಸಿಕ್ಸ್ ಪಾರ್ಟ್ ವಿಡಿಯೊ ಸೀರೀಸ್ ಫ್ರಂ ದಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ ಟ್ರೇಸಿಂಗ್ ದಿ ಕ್ವಶ್ಚನ್ "ವೈ ಡಿಡ್ ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯುಷನ್ ಬಿಗಿನ್ ವೆನ್ ಅಂಡ್ ವೇರ್ ಇಟ್ ಡಿಡ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130118112031/http://www.dspace.cam.ac.uk/handle/1810/270 |date=2013-01-18 }} * [http://www.bbc.co.uk/history/scottishhistory/enlightenment/features_enlightenment_industry.shtml BBC ಹಿಸ್ಟರಿ ಹೋಮ್ ಪೇಜ್: ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯುಷನ್] * [http://www.makingthemodernworld.org.uk/ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮ‌್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್: ಮೆಷಿನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಪರ್ಸನಾಲಿಟೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091012185400/http://www.makingthemodernworld.org.uk/ |date=2009-10-12 }} * [http://www.econlib.org/library/Enc/IndustrialRevolutionandtheStandardofLiving.html ''ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯುಷನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್ ಆಫ್ ಲೀವಿಂಗ್'' ] ಬೈ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ನಾರ್ಡಿನೆಲ್ಲಿ ಅವರಿಂದ-ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಏರಿಕೆ ಅಥವಾ ಇಳಿಕೆ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ. * [http://www.galbithink.org/fw.htm ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ ವರ್ಕರ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿವಾಲ್ಯೂಷನ್] * [http://www.revolutionaryplayers.org.uk/home.stm ರಿವಾಲ್ಯುಷನರಿ ಪ್ಲೇಯರ್ಸ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060308154827/http://www.revolutionaryplayers.org.uk/home.stm |date=2006-03-08 }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Industrial Revolution}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಕಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ]] cm7y12dhkbm6jwb65yv5m8u1d5dljdh 0 23326 1431782 1430742 2026-10-12T01:59:50Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431782 wikitext text/x-wiki {{US state | Name = Oklahoma | Fullname = State of Oklahoma | Flag = Flag of Oklahoma.svg | Flaglink = [[Flag of Oklahoma|Flag]] | Seal = Seal of Oklahoma.svg | Former = Oklahoma Territory | Map = Map of USA OK.svg | Nickname = Sooner State | Motto = [[Labor omnia vincit]] ([[Latin language|Latin]]) | MottoEnglish = Labor conquers all things | Capital = [[Oklahoma City]] | OfficialLang = None | Demonym = Oklahoman; Okie (colloq.) | LargestCity = [[Oklahoma City]] | Governor = [[Brad Henry|C. Brad Henry]] (D) | Lieutenant Governor = [[Jari Askins]] (D) | Senators = [[James M. Inhofe]] (R)<br />[[Thomas A. Coburn]] (R) |Representative=4 Republicans, 1 Democrat | PostalAbbreviation = OK | AreaRank = 20th | TotalAreaUS = 69,898 | TotalArea = 181,195 | LandAreaUS = 68,735 | LandArea = 178,023 | WaterAreaUS = 1,231 | WaterArea = 3,173 | PCWater = 1.8 | Total GDP = $134,651,100 | Total GDP Rank = 29th | Per capita GDP = $34,243 | Per Capita GDP Rank = 42nd | PopRank = 28th | 2000Pop = 3,687,050 (2009 est.) | DensityRank = 36th | 2000DensityUS = 52.7 | 2000Density = 20.34 | AdmittanceOrder = 46th | AdmittanceDate = November 16, 1907 | TimeZone = [[Central Standard Time Zone|Central]]: [[UTC]]-6/[[Daylight saving time|-5]] | TZ1Where = all of the state (legally) | TimeZone2 = [[Mountain Standard Time Zone|Mountain]]: [[UTC]]-7/[[Daylight saving time|-6]] | TZ2Where = [[Kenton, Oklahoma|Kenton]] (informally) | Latitude = 33°37' N to 37° N | Longitude = 94° 26' W to 103° W | WidthUS = 230 | Width = 370 | LengthUS = 298 | Length = 480 | HighestPoint = [[Black Mesa (Oklahoma)|Black Mesa]]<ref name=usgs>{{cite web| date =April 29, 2005| url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title =Elevations and Distances in the United States| publisher =U.S Geological Survey| accessdate =2006-11-07| archive-date =2008-06-01| archive-url =https://web.archive.org/web/20080601170143/http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| url-status =dead}}</ref> | HighestElevUS = 4,973 | HighestElev = 1,515 | MeanElevUS = 1,296 | MeanElev = 395 | LowestPoint = [[Little River (Red River)|Little River]]<ref name=usgs/> | LowestElevUS = 289 | LowestElev = 88 | ISOCode = US-OK | TradAbbreviation = Okla. | Website = www.ok.gov }} '''ಒಕ್ಲಹೋಮ''' ({{IPAc-en|en-us-Oklahoma.ogg|ˌ|oʊ|k|l|ə|ˈ|h|oʊ|m|ə}})<ref>{{cite web |publisher=Dictionary.com | accessdate=2007-08-10 | url=http://dictionary.reference.com/browse/Oklahoma| title=Oklahoma - Definitions from Dictionary.com}}</ref> ವು ಒಂದು [[ರಾಜ್ಯ]], ಇದು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾದ]] [[ದಕ್ಷಿಣ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶ|ದಕ್ಷಿಣ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ]]. 2009 ರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು 3,687,050 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿದ್ದು, ಮತ್ತು 68,667 ಚದುರ ಮೈಲಿಗಳು (177,847 km2) ಭೂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಿದ್ದು,<ref name="Oklahoma QuickFacts">{{cite web | date=2006-01-12 | url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/40000.html | title=Oklahoma QuickFacts from the US Census Bureau | work=State & County QuickFacts | publisher=U.S. Census Bureau | accessdate=2008-07-10 | archive-date=2008-05-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080514235102/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/40000.html | url-status=dead }}</ref> [[28ನೇ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ|28ನೇ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ]] ಮತ್ತು [[20ನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯ|20ನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ]]. ಈ ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರನ್ನು [[ಚೋಕ್ಟಾ]] ಪದಗಳಿಂದ ಆಯ್ದು ಕೊಂಡಿದ್ದು, ''ಓಕ್ಲ'' ಮತ್ತು ''ಹುಮ್ಮಾ'' ಎಂದರೆ "ಕೆಂಪು ಜನ"<ref name="Oklahoma's Name" /> ಎಂದರ್ಥ ಮತ್ತು ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅಸಂಪ್ರಾದಾಯಿಕವಾಗಿ ''ದಿ [[ಸೂನರ್]] ರಾಜ್ಯ'' ವೆಂದು ಉಪನಾಮದಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನವೆಂಬರ್ 16,1907 ರಲ್ಲಿ [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಟೆರಿಟರಿ]] ಮತ್ತು [[ಇಂಡಿಯನ್ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ಸೇರಿಕೊಂಡು, 46 ನೇ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಂಸ್ಧಾನವನ್ನು ಸೇರಿ ಕೊಂಡಿತು. ಇದರ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ''ಓಕ್ಲಹಾಮನ್ಸ್'' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು [[ಓಕ್ಲಹಾಮ ನಗರ|ಓಕ್ಲಹಾಮ ನಗರವು]] ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. [[ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅನಿಲ]], [[ತೈಲ]] ಮತ್ತು [[ಕೃಷಿ]] ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದ್ದು, ಅರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯವು ಏವಿಯೇಶನ್, ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲ, ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು [[ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು]] ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="Oklahoma's Economy 1" /> ಇದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಇದರ [[ವಾರ್ಷಿಕ ತಲಾ ಆದಾಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ]] ಮತ್ತು [[ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ]] ಮೊತ್ತ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಆಗ್ರಸ್ಧಾನದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.<ref name="pci" /><ref name="GDP" /> ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರ ಮತ್ತು [[ತುಲ್ಸಾ]] ನಗರಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಶೇಕಡಾ 60ರ ಸರಿಸುಮಾರು ಒಕ್ಲಹೋಮ ಜನರು [[ಬೃಹತ್ ಮಹಾನಗರಗಳಲ್ಲಿ]] ವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name="metros">{{cite web | url= http://www.census.gov/population/www/estimates/metro_general/2006/CBSA-EST2006-01.csv | title=Annual Estimates of the Population of Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas: April 1, 2000 to July 1, 2006 | work=[[United States Census Bureau]] | format=csv | accessdate=2007-09-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070914155415/http://www.census.gov/population/www/estimates/metro_general/2006/CBSA-EST2006-01.csv|archivedate=2007-09-14}}</ref> ರಾಜ್ಯವು ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದರ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು [[NCAA]] ಮತ್ತು [[NAIA]] ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಸಂಘಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಶಿಸಿ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣದ ಎರಡು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ವಿಭಾಗಗಳು ಅಮೇರಿಕಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="top sports" /><ref name="OK Education 6" /> ಚಿಕ್ಕ ಬೆಟ್ಟಗಳು, [[ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು]] ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯವುಳ್ಳ ಒಕ್ಲಹೋಮ [[ಸಮ ತಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶ|ಸಮ ತಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ]] ಮತ್ತು [[U.S.ನ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶ|U.S.ನ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ]]. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ[[ತೀಕ್ಷ್ಣ ಹವಾಮಾನ|ತೀಕ್ಷ್ಣ ಹವಾಮಾನವಿರುತ್ತದೆ]].<ref name="Oklahoma Terrain" /> ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿಯವರು]], [[ಐರಿಶ್‌|ಐರಿಶ್‌ನವರು]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ|ಬ್ರಿಟಿಷರು]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೇರಿಕನ್]] ಪೂರ್ವಜರು ಇದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿ, 25ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೇರಿಕನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಡುವ ಜನ ಒಕ್ಲಹೋಮಾದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ.<ref name="languages" /> ಈ ಪ್ರದೇಶ ಕಂಡುಬರುವುದು ಅಮೇರಿಕಾದ ಮೂರು [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪ್ರದೇಶ|ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ [[ರಾಸು|ರಾಸುಗಳನ್ನು]] ಸಾಕಿದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು ದಕ್ಷಿಣದವರು ಇಲ್ಲಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳಾಗಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತು ಈ [[ಪ್ರದೇಶ|ಪ್ರದೇಶವನ್ನು]] ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೇರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರವು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿತ್ತು. ಈ ಭಾಗವು [[ಬೈಬಲ್ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥ|ಬೈಬಲ್ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥದ]] ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದು, [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]] ಮತ್ತು [[ಇವಾಂಜಿಲಿಕಲ್]] ಇದರ ಭೋದನೆಯಲ್ಲಿ ಅತೀವ ನಂಬಿಕೆ ಇರುವುದರಿಂದ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಇದೊಂದು [[ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬದ್ಧವಾದ]] ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಮತದಾರರು ಬೇರೆಲ್ಲ ಪಕ್ಷಗಳಿಗಿಂತ [[ಡೆಮೊಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷ|ಡೆಮೊಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ]] ನೊಂದಾಯಿಸಿರುತ್ತಾರೆ.<ref name="voters" /> == ಪದಮೂಲ == ''ಒಕ್ಲಹೋಮ'' ಹೆಸರು [[ಚಾಕ್ಟೇವ್]] ಎಂಬ ಪದ ಸಮುಚ್ಚಯದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು ''ಓಕ್ಲ'', ''ಹೋಮ'' ಪದಗಳ ಅರ್ಥ ''ಕೆಂಪು ಜನ'' ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಚಾಕ್ಟೇವ್ ಚೀಫ್ ಅಲೆನ್ ರೈಟ್ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದು, 1866 ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ನೆಡೆದ ಪೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಸಂದಾನ ಮಾತುಕತೆಯಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ಅವನು ಇಡೀ [[ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರದೇಶ|ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು]] ಇಂಡಿಯಾದ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿರಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದ. ''ಇಂಡಿಯನ್'', ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪದಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾರ್ಥವಾಗಿದ್ದು, ''ಓಕ್ಲ ಹೋಮ'' ಚಾಕ್ಟೇವ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಧಳೀಯ ಆಮೇರಿಕನ್ ಜನಾಂಗವನ್ನು ಇಡಿಯಾಗಿ ವಿವರಿಸುವ ಪದ ಸಮುಚ್ಚಯ. ನಂತರ ''ಒಕ್ಲಹೋಮ'' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೊ ಆಗಿದ್ದು [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಪ್ರದೇಶ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ]] ಬಂದಿತು. 1890 ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿತು, ಇದಾದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬಿಳಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು.<ref name="Oklahoma's Name">{{cite web| title = Chronicles of Oklahoma| first= Muriel | last=Wright | publisher = Oklahoma State University| month = June | year = 1936 | url = http://digital.library.okstate.edu/Chronicles/v014/v014p156.html | accessdate = 2007-07-31}}</ref><ref>{{cite web | year=2007 | url=http://www.state.ok.us/osfdocs/stinfo2.html | title=Oklahoma State History and Information | work=A Look at Oklahoma | publisher=Oklahoma Department of Tourism and Recreation | accessdate=2006-06-07 | archive-date=2006-07-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060716115959/http://www.state.ok.us/osfdocs/stinfo2.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | last=Merserve | first=John | year=1941 | url=http://digital.library.okstate.edu/chronicles/v019/v019p314.html | title=Chief Allen Wright | work=Chronicles of Oklahoma | accessdate=2006-06-07 | archive-date=2013-10-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131023025422/http://digital.library.okstate.edu/chronicles/v019/v019p314.html | url-status=dead }}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿವರಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Oklahoma.JPG|thumb|right|ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ಪ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಗಳು ಅಭಿನಂದನಾ ಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿವೆ.]] ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯವು ಅಮೇರಿಕಾದ 20ನೆಯ-ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ 69,898 ಚದುರ ಮೈಲಿಗಳು (181,035&nbsp;km²), ಇದರಲ್ಲಿ 68,667 ಚದುರ ಮೈಲಿ (177847&nbsp;km²) ಭೂಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು 1,231 ಚದರ ಮೈಲಿ (3,188&nbsp;km²) ನೀರಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| title = Land and Water Area of States, 2000| publisher = Information Please| year = 2000| url = http://www.infoplease.com/ipa/A0108355.html | accessdate = 2006-11-22}}</ref> ಇದು ಆರು [[ಸರಹದ್ದು ರಾಜ್ಯಗಳ|ಸರಹದ್ದು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಬಾಗಶಃ [[ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪ್ರದೇಶ|ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು]] 48 [[ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ರಾಜ್ಯ|ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಬೌಗೋಳಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪೂರ್ವದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಅರ್ಕನ್ಸಾಸ್]] ಮತ್ತು [[ಮಿಸ್ಸೌರಿ]], ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ಕನ್ಸಾಸ್]], ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕೊಲೊರಾಡೊ]], ದೂರದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]], ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಇದ ಹಾಗೂ ಹತ್ತಿರದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಇರುತ್ತದೆ. === ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣ === ಒಕ್ಲಹೋಮ [[ಸಮತಟ್ಟಾದ ಮೈದಾನಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಕೊಲ್ಲಿ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಕೊಲ್ಲಿಯ]] ನೀರಿನಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ <ref name="Geography Map">{{cite web | date=2003-04-17 | publisher=[[USGS]] | accessdate=2007-07-31 | url=http://tapestry.usgs.gov/physiogr/physio.html | title=A Tapestry of Time and Terrain | archive-date=2006-05-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060515044037/http://tapestry.usgs.gov/physiogr/physio.html | url-status=dead }}</ref>[[ಒಜಾರಕ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ|ಒಜಾರಕ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ]] ಮಧ್ಯ ಕಂಡುಬರುವುದು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮದ ಗಡಿಯಿಂದ ಎತ್ತರದ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಜಾರುತ್ತ ಆಗ್ನೇಯದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ತೇವವಾದ ಭೂಮಿಯವರೆಗೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref name="The Geography of Oklahoma">{{cite web | date=2007-07-31 | publisher=Netstate | accessdate=2007-07-31 | url=http://www.netstate.com/states/geography/ok_geography.htm | title=The Geography of Oklahoma | archive-date=2013-06-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130621044339/http://www.netstate.com/states/geography/ok_geography.htm | url-status=dead }}</ref><ref name="Topography of Oklahoma">{{cite web | year=2006 | publisher=geology.com | accessdate=2007-08-01 | url=http://geology.com/state-map/oklahoma.shtml | title=Oklahoma State Map Collection}}</ref> ಇದರ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಅಂಶಗಳು ಇದೇ ರೀತಿಯಾದ ಒಲಾನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದು ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೆಸ]] ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ 4,973 ಅಡಿ (1,516&nbsp;m)ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ಇದು ಒಕ್ಲಹೋಮ [[ವಾಯುವ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಭೂಭಾಗದ ಮೂಲೆ|ವಾಯುವ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಭೂಭಾಗದ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದ ( ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ) ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಧಾನವೆಂದರೆ, ಸಣ್ಣ ನದಿಯ (Little river) ಹತ್ತಿರ ಅದರೆ ದೂರ ಅಗ್ನೇಯ ಗಡಿ [[ಇಡಾಬೆಲ್, OK]] ಪಟ್ಟಣಗಳ ಬಳಿ ಇದು 289 ಅಡಿ (88 ಮೀ)ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ ಇದೆ.<ref name="The Climate of Oklahoma">{{cite web | date=2003-01-01 | first=Derek |last=Arndt| publisher=Oklahoma Climatological Survey| accessdate=2007-07-31 | url=http://cig.mesonet.org/climateatlas/doc60.html | title=The Climate of Oklahoma}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Wichita Canyon.jpg|thumb|left|ವಿಚಿತಾ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರಿದಾಗಿ ಹರಿಯುವ ನದಿ ಕಾರ್ವೆಸ್.]] ಬಹುಮುಖಿ ಭೌಗೋಳಿಕ 4 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಒಂದನೆಯದಾಗಿದೆ. ಇದು 10 ಜೀವಿ [[ಪರಿಸರ ಪ್ರದೇಶಗಳ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 11 ಅದರ ಗಡಿಯಲ್ಲಿದೆ ಇದರ ಚದುರ ಮೈಲಿಗಳ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇತರ ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.<ref name="Oklahoma Terrain">{{cite web | date=2006-01-12 | url=http://www.travelok.com/atv/index.asp | title=Oklahoma, All Terrain Vacation | work=TravelOK | publisher=TravelOK.com | accessdate=2006-07-15 | archive-date=2006-07-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060709205916/http://travelok.com/atv/index.asp | url-status=dead }}</ref> ಇದರ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಬಹುಮುಖೀ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು: ಪೂರ್ವ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಎಂಟು ಜೀವಿ ಪರಿಸರ ವಲಯಗಳನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮದ ಭಾಗವು ಮೂರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Oklahoma Terrain" /> [[ಚಿತ್ರ:Talimenavista1.jpg|thumb|ಔಚಿತಾ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಆಗ್ನೇಯಭಾಗವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ.]] ಒಕ್ಲಹೋಮವು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಔಚಿತ ಪರ್ವತಗಳು]], [[ಅರ್ಬುಕಲ್ ಪರ್ವತಗಳು]], [[ವಿಚಿತ ಪರ್ವತಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ಓಜಾರ್ಕ್ ಪರ್ವತಗಳು]].<ref name="The Geography of Oklahoma" /> [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಒಳ ಮಲನಾಡು ಪ್ರದೇಶ|ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಒಳ ಮಲನಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳೊಳಗಿರುವ]], ಓಜಾಕ್ ಮತ್ತು ಔಚಿತ ಪರ್ವತಗಳು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾದ [[ರಾಕಿ ಪರ್ವತಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಅಪಲಾಚಿಯನ್]] ಪರ್ವತಗಳ ನಡುವಿನ ಪರ್ವತಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web | date=2007-03-07 | url=http://www.srs.fs.usda.gov/4159/about/HotSpringsOffice.htm | title=Managing Upland Forests of the Midsouth | publisher=USD Forest Service | accessdate=2007-07-31 | archive-date=2008-06-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080622180232/http://www.srs.fs.usda.gov/4159/about/HotSpringsOffice.htm | url-status=dead }}</ref> [[ಫ್ಲಿಂಟ್ ಗುಡ್ಡಗಳ]] ಒಂದು ಭಾಗವು, ಉತ್ತರ ಮಧ್ಯ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಈಶಾನ್ಯ ಮೂಲೆಯವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ, ಒಕ್ಲಹೋಮ ಪ್ರವಾಸ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಇಲಾಖೆಯು [[ಕಾವನಲ್ ಗುಡ್ಡ|ಕಾವನಲ್ ಗುಡ್ಡವನ್ನು]] ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಗುಡ್ಡಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ಇದು 1999(609&nbsp;m) ಎತ್ತರ ಇದ್ದು ಅಂತಹ ಗುಡ್ಡದ ಎತ್ತರಕ್ಕಿಂತ ಒಂದು ಅಡಿ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ.<ref name="TravelOK">{{cite web | year=2007 | url=http://www.travelok.com/about/index.asp | title=About Oklahoma | publisher=TravelOK.com | accessdate=2006-07-10 | archive-date=2006-07-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060707070748/http://www.travelok.com/about/index.asp | url-status=dead }}</ref> ರಾಜ್ಯದ [[ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗ|ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ]] [[ಅರೆ ಆರ್ದ್ರ]], [[ಎತ್ತರವಾದ ಮೈದಾನ|ಎತ್ತರವಾದ ಮೈದಾನಗಳಲ್ಲಿ]] ಕೆಲವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅರಣ್ಯಗಳಿವೆ. ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ ಇಳಿಜಾರು ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿದ್ದು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಪಾತಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಷುದ್ರ|ಕ್ಷುದ್ರವಾದ]] ಗುಡ್ಡದ ಶ್ರೇಣಿಗಳಿವೆ ಉದಾ: ಗ್ಲಾಸ್ ಪರ್ವತಗಳು [[ನೈರುತ್ಯ ಒಕ್ಲಹೋಮ|ನೈರುತ್ಯ ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ]] ಭಾಗಶಃ ಮೈದಾನಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ [[ಆಂಟೆಲೋಪ್ ಗುಡ್ಡಗಳು]] ಮತ್ತು [[ವಿಚಿತಾ ಪರ್ವತ|ವಿಚಿತಾ ಪರ್ವತಗಳಂತರ]] ಸಣ್ಣಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳಿವೆ. ರಾಜ್ಯದ [[ಮಧ್ಯಭಾಗ|ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ]] ಸಂಕ್ರಮಣ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶಗಳು ಇದೆ. ಓಜಾರಕ್ ಮತ್ತು ಔಚಿತ ಪರ್ವತಗಳು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ, ರಾಜ್ಯದ ಮೂರನೇ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆಲ್ಲಾ ಎತ್ತರವನ್ನು ಏರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="Topography of Oklahoma" /><ref name="forests 1" /> 500 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನಾನಾ ಹೆಸರುಗಳ ಹಿನ್ನೀರು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಜಲಮಾರ್ಗ ಹೊಂದಿದೆ, ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ 200 ಸರೋವರಗಳೂ ಇವೆ. ಈ ರಾಜ್ಯವು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೃತಕ ಜಲಾಶಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="TravelOK" /> ರಾಜ್ಯದ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರದೇಶವು ಎರಡು ಮುಖ್ಯವಾದ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿದೆ. [[ಕೆಂಪು]] ಮತ್ತು [[ಅರ್ಕನ್ಸಾಸ್]] ನದಿಗಳದ್ದು, ಲೀ ಮತ್ತು ಕಿರುನದಿಗಳು ಸಹ ಗಮನೀಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="forests 1" /> === ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ವೈವಿಧ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Tallgrass Prairie Nature Preserve in Osage County.jpg|thumb|right|ರಾಜ್ಯದ ಮರಗಳಿಲ್ಲದ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದಾಗಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಕಾಡೆಮ್ಮೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.]] ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದ 24% ನಷ್ಟು ಅರಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯರಿ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಗಿಡ್ಡಹುಲ್ಲು, ಮಿಶ್ರಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು [[ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಯರಿ|ಎತ್ತರದ ಹುಲ್ಲುನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಯರಿಗಳಿಂದಾಗಿವೆ]], ವಿಶಾಲವಾದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಧೆಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗಗಳು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೆ ಮೂಲ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳನ್ನು [[ಬೆಳೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ಸ್ಧಾನ ಪಲ್ಲಟಗೊಳಿಸಿವೆ.<ref name="ecology" /> ಮಳೆ ಕಡಿಮೆ ಇರುವ ರಾಜ್ಯದ ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಗಿಡ್ಡಹುಲ್ಲಿನ ಪ್ರಯರಿ ಮತ್ತು [[ಪೊದೆಗಳ ಪ್ರದೇಶ|ಪೊದೆಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ಮುಖ್ಯವಾದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಧೆಯಾಗಿವೆ. ಪ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಂಡಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ದೂರ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನೀರು ಹಾಗೂ ನದಿಗಳ ಬಳಿ [[ಪಿನ್ಯಾನ್ ಪೈನ್]], ಕೆಂಪು ಸಿಡಾರ್, [[ಜ್ಯೂನಿಪರ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಂಡಿರೋಸ ಪೈನ್]] ಮರಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="ecology" /> ರಾಜ್ಯದ ಅಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಜೌಗುಪ್ರದೇಶಗಳು]], [[ಸೈಪ್ರೆಸ್]] ಅಡವಿಗಳು, [[ಗಿಡ್ಡಎಲೆಯ ಪೈನ್]], [[ಲೋಬಾಲಿ ಪೈನ್]],ಮತ್ತು ಪರ್ಣಪಾತಿ ಕಾಡುಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. [[ಈಶಾನ್ಯ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಭಾಗ|ಈಶಾನ್ಯ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ]] [[ಪೋಸ್ಟ್ ಓಕ್]], [[ಎಲ್ಮ್]], ಬಿಳಿಯಸಿಡಾರ್, ತುಜಾ ಮತ್ತು [[ಪೈನ್]] ಅರಣ್ಯಗಳಿವೆ.<ref name="forests 1">{{cite web | year=2003|url=http://www.odl.state.ok.us/almanac/2005/3-inbrief.pdf| title=Oklahoma in Brief | publisher=State of Oklahoma | format=pdf|accessdate=2007-08-04 }}</ref><ref name="ecology" /><ref name="OK forests">{{cite web | url=http://www.ok.gov/~okag/forestry-okforestshome.htm | title=Oklahoma Ecoregional Maps | publisher=Oklahoma Department of Agriculture | accessdate=2007-08-02 | archive-date=2007-08-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.ok.gov/~okag/forestry-okforestshome.htm | url-status=dead }}</ref> [[ಬಿಳಿಬಾಲದ ಜಿಂಕೆಗಳು]], [[ಕಯೋಟಿ]] ಚಿಕ್ಕತೋಳಗಳು, [[ಕಾಡುಬೆಕ್ಕುಗಳು]], [[ಎಲ್ಕ್]] ಸಾರಂಗಗಳು, ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಾದ [[ಗವಜಿಗ]], [[ಪಾರಿವಾಳ]], [[ಹಾಡು ಹಕ್ಕಿಗಳು]], [[ಬೋಳು ಹದ್ದುಗಳು]], [[ಕೆಂಪು ಬಾಲದ ಗಿಡುಗಗಳು]] ಮತ್ತು ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ [[ಜೀವಂಜೀವ]] ಹಕ್ಕಿಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮ ಜೀವ ಸಂಕುಲಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರಯರಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಧೆಯಲ್ಲಿ[[ಅಮೇರಿಕೆಯ ಕಾಡೆಮ್ಮೆ|ಅಮೇರಿಕೆಯ ಕಾಡೆಮ್ಮೆಗಳು]], [[ಪ್ರಯರಿ ಕೋಳಿಗಳು]], [[ಬಿಲಕರಡಿಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಚಿಪ್ಪುಗವಚಿಗಳು]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ. ಪ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಂಡರ್ ನ ಗಿಡ್ಡಹುಲ್ಲುನ ಪ್ರಯರಿಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ಪ್ರಯರಿ ನಾಯಿಗಳು]] ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯ ಒಕ್ಲಹೋಮದ, ಪ್ರಯರಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿನಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಂಕ್ರಮಣವಾಗುವ [[ಕ್ರಾಸ್ ಟಿಂಬರ್ಸ್]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 351 [[ಕಶೇರುಕ ಪ್ರಭೇಧಗಳು]] ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಔಚಿತ ಪರ್ವತಗಳು, [[ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ]], [[ಕೆಂಪು ನರಿ]], [[ಬೂದು ನರಿ]], [[ನೀರು ನಾಯಿ|ನೀರು ನಾಯಿಯ]] ಹಿಂಡುಗಳು ಆಶ್ರಯವಾಗಿದ್ದು ಇವು 328 ಕಶೇರುಕ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇಧಗಳೊಡನೆ ಆಗ್ನೇಯ ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಅಗ್ನೇಯಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಲಿಗೇಟರ್]] ಮೊಸಳೆಗಳೂ ಸಹ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="ecology">{{cite web | year=2005|url=http://www.travelok.com/about/StudentGuide.pdf| title=A Look at Oklahoma: A Student's Guide | publisher=State of Oklahoma | format=pdf|accessdate=2007-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040610224443/http://www.travelok.com/about/StudentGuide.pdf|archivedate=2004-06-10}}</ref> === ರಕ್ಷಿತ ನೆಲಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Gloss Mountains.jpg|thumb|right|ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ರಾಜ್ಯದ ಪಾರ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಮೇಲೆ ಈ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಇದೆ.]] ಒಕ್ಲಹೋಮ 50 [[ರಾಜ್ಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು]],<ref>{{cite web |year=2004|publisher=Oklahoma Parks Department | accessdate=2007-08-02 | url=http://www.oklahomaparks.com/index.asp| title=Oklahoma State Parks}}</ref> ಆರು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು]] ಅಥಮ ರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಎರಡು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಕ್ಷಿತ ಅರಣ್ಯಗಳು]] ಅಥವಾ ವಿಶಾಲ [[ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು]],<ref name="Oklahoma national parks">{{cite web |year=2007|publisher=National Park Service | accessdate=2007-08-02 | url=http://home.nps.gov/applications/parksearch/state.cfm?st=ok| title=Oklahoma National Park Guide}}</ref> ಮತ್ತು ಒಂದು ವನ್ಯಜೀವಿ ರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ವಲಯಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |date=2005-05-01|publisher=[[United States Forest Service|United States Department of Agriculture Forest Service]] | accessdate=2007-08-02 | url=http://www.fs.fed.us/recreation/map/state_list.shtml#Oklahoma| title=National Forests}}</ref> ರಾಜ್ಯದ 10 ಮಿಲಿಯನ್ ಎಕರೆಗಳ ( 40000&nbsp;km²) ಅರಣ್ಯದ ಹಾಗೂ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ<ref name="OK forests" /> ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತಿ ಪುರಾತನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರಣ್ಯವಾದ [[ಔಚಿತಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರಣ್ಯ|ಔಚಿತಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರಣ್ಯದ]] ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ 6% ಪ್ರದೇಶ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ತಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |date=2005-05-10|publisher=[[United States Forest Service|United States Department of Agriculture Forest Service]]| accessdate=2007-08-02 | url=http://www.fs.fed.us/r8/ouachita/about/| title=Ouachita National Forest}}</ref> 39000 ಎಕರೆಗಳ ( 150&nbsp;km²) ವಿಸ್ತೀರ್ಣವುಳ್ಳ [[ಟಾಲ್ ಗ್ರಾಸ್ ಪ್ರಯರಿ ಪ್ರಿಸರ್ವ್]] ಉತ್ತರ ಮಧ್ಯೆ ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿದ್ದು ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ [[ಉದ್ದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪ್ರಯರಿ]] ರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದೆ 14 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದ ಈ [[ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಧೆ|ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಧೆಯ]] ಶೇ 10 ರಷ್ಟಿನ ಮಾತ್ರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.nature.org/wherewework/northamerica/states/oklahoma/preserves/tallgrass.html| title=Tallgrass Prairie Preserve| publisher=The Nature Conservatory| accessdate=2007-07-31| archive-date=2011-02-23| archive-url=https://web.archive.org/web/20110223051941/http://www.nature.org/wherewework/northamerica/states/oklahoma/preserves/tallgrass.html| url-status=dead}}</ref> ಇದರೊಂದಿಗೆ ಒಕ್ಲಹೋಮದ ನೈರುತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಬ್ಲಾಕ್ ಕೆಟಲ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು]] 31,300 ಎಕರೆ (127&nbsp;km²) ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |date=2007-07-24|publisher=USDA Forest Service| accessdate=2007-08-02 | url=http://www.fs.fed.us/r3/cibola/districts/black.shtml| title=Black Kettle National Grassland}}</ref> ರಾಜ್ಯದ [[ವಿಚಿತಾ ಪರ್ವತ ವನ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ ಆಶ್ರಯ ತಾಣ]] ದೇಶದ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಹಾಗೂ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವನ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ ಆಶ್ರಯ ತಾಣ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವನ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ ಆಶ್ರಯ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| publisher=U.S. Fish and Wildlife Service| accessdate=2007-08-17| url=http://www.fws.gov/refuges/refugeLocatorMaps/Oklahoma.html| title=Refuge Locator Map - Oklahoma| archive-date=2013-06-22| archive-url=https://www.webcitation.org/6HZSX5pr2?url=http://www.fws.gov/refuges/refugeLocatorMaps/Oklahoma.html| url-status=dead}}</ref> ಇದು 59,020 ಎಕರೆ (238.8&nbsp;km²) ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದ್ದು 1901 ರಂದು ಸ್ಧಾಪನೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| publisher=U.S. Fish and Wildlife Service| accessdate=2007-08-17| url=http://www.fws.gov/refuges/profiles/index.cfm?id=21670| title=Wichita Mountains Wildlife Refuge| archive-date=2013-03-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20130329072638/http://www.fws.gov/refuges/profiles/index.cfm?id=21670| url-status=dead}}</ref> ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ರಕ್ಷಿತವಾದ ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಉದ್ಯಾನ ಅಥವಾ ಮನರಂಜನಾ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ [[ಚಿಕಿಸಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರದೇಶ]] ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು 9898.63 ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ( 18&nbsp;km²) ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದ ರಕ್ಷಿತ ಧಾಮಗಳು: [[ಸಾಂಟಾಫೆ]] ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೀರ ಹಾದಿ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾದಿಗಳು, [[ಫೋರ್ಟ್ ಸ್ಮಿತ್]], [[ವಿಸಿತ ರಣರಂಗ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕಗಳಾಗಿವೆ]].<ref name="Oklahoma national parks" /> === ವಾಯುಗುಣ === [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯದಲ್ಲಿದೆ]] ಮತ್ತು ಅಗಾಗ ಅತಿ [[ಉಷ್ಣತೆ]] ಮತ್ತು ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ ಇದು ಯೂರೋಪಿನ ಹವಾಮಾನದ ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Climate of OK" /> ರಾಜ್ಯದ ಬಹುಭಾಗವು [[ಸುಂಟರಗಾಳಿ ಓಣಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ, ಅಗಾಗ ಶೀತ ಮತ್ತು ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಮಾರುತಗಳ ಸಮಾಗಮದಿಂದ ಅತಿ [[ತೀಕ್ಷ್ಣ ಹವಾಮಾನ|ತೀಕ್ಷ್ಣ ಹವಾಮಾನವಿರುತ್ತದೆ]].<ref name="The Climate of Oklahoma" /> ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂದರೆ 54 [[ಸುಂಟರಗಾಳಿಗಳು]] ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಳಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Annual average number of tornadoes">{{cite web | publisher=NOAA National Climatic Data Center | accessdate=2006-10-24 | url=http://www.ncdc.noaa.gov/oa/climate/severeweather/tornadoes.html | title=Tornado Climatology}}</ref> ಬೇರೆ ಬೇರೆ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಮಾರುತಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮಧ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ ರಾಜ್ಯದ ಹವಾಮಾನದ ಮಾದರಿ. ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಬದಲಾವಣೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="The Climate of Oklahoma" /> [[ಚಿತ್ರ:Lightning over Tulsa cropped.jpg|thumb|ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಹವಾಮಾನವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಚಂಡಮಾರುತ ಸಂಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.]] ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ತೇವ ಪೂರಿತ ಉಪ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನ]] (ಕೊಪ್ಪನ್ ''Cfa'' ) [[ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಕೊಲ್ಲಿ|ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಿಂದ]] ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಹೊತ್ತು ತರುವ ದಕ್ಷಿಣ ಮಾರುತಗಳಿಂದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ [[ಅರೆ ಆರ್ದ್ರ]] ಹವಾಮಾನವಾಗಿ (ಕೊಪ್ಪನ್ ''BSk'' ) ಪ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನ ಎತ್ತರದ ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.ಅಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಆರ್ದ್ರತೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗದ [[ಲಾಟನ್]] ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref name="Climate of OK" /> ಮೋಡವಾಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ತಾಪಮಾನ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನೇಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ತಾಪಮಾನ 62 [[°F]]17&nbsp;[[°C]]) ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆ ಪ್ರಮಾಣ ೫೬ ಇಂಚು ಆದರೆ ಪ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಂಡಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 58&nbsp;°F (14&nbsp;°C) ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆ ೧೭ ಇಂಚು ಒಳಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="The Climate of Oklahoma" /> ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಆಗಾಗ 100&nbsp;°F (38&nbsp;°C)ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾನ ಅಥವಾ 0&nbsp;°F (180 oC) ಹಿಮಪಾತವು ಸರಾಸರಿ ೪ ಇಂಚು ಕಡಿಮೆ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ೨೦ ಇಂಚಿನ ಮೇಲೆ [[ಕೋಲರೇಡೂ]] ಗಡಿಯ ಪ್ಯಾನ್ ಹ್ಯಾಂಡಲ್ ನಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.<ref name="The Climate of Oklahoma" /> [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹವಾಮಾನ ಸೇವೆ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹವಾಮಾನ ಸೇವೆಯ]] [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಿರುಗಾಳಿ ಮುನ್ಸೂಚನಾ ಕೇಂದ್ರ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಿರುಗಾಳಿ ಮುನ್ಸೂಚನಾ ಕೇಂದ್ರವು]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ [[ನಾರ್ಮನ್]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ಧಾಪನೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | first=Chris|last=Novy|publisher=[[NOAA]] | accessdate=2007-08-01 | url=http://www.spc.noaa.gov/misc/about.html| title=SPC and its Products}}</ref> {| class="wikitable sortable " style="margin: 1em auto 1em auto" "text-align:center;font-size:90%;" | | colspan="13" style="text-align:center;font-size:90%;background:#E5AFAA;"|'''ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳ ತಾಪಮಾನಗಳು''' |- style="background: #E5AFAA;text-align:center;" ! ನಗರ ! ಜನ ! ಫೆಬ್ರ. ! ಮಾ ! ಏಪ್ರಿ. ! ಮೇ ! ಜೂನ್. ! ಜುಲೈ. ! ಆಗ. ! ಸೆಪ್ಟ್. ! ಅಕ್ಟೋ. ! ನವೆಂ. ! ಡಿಸೆಂ. |- style="background: #F8F3CA;text-align:center;" ! style="background: #F8F3CA; color:#000000;" | Oklahoma City | 47/26 | 54/31 | 62/39 | 71/48 | 79/58 | 87/66 | 93/71 | 92/70 | 84/62 | 73/51 | 60/38 | 50/29 |- style="background: #C5DFE1;text-align:center;" ! style="background: #C5DFE1; color:#000000;" | Tulsa | 46/26 | 53/31 | 62/40 | 72/50 | 80/59 | 88/68 | 94/73 | 93/71 | 84/63 | 74/51 | 60/39 | 50/30 |- style="background: #F8F3CA;text-align:center;" ! style="background: #F8F3CA; color:#000000;" | Lawton | 50/26 | 56/31 | 65/40 | 73/49 | 82/59 | 90/68 | 96/73 | 95/71 | 86/63 | 76/51 | 62/39 | 52/30 |- | colspan="13" style="text-align:center;font-size:90%;background:#E8EAFA;" style="text-align:center;font-size:90%;background:#E8EAFA | ''Average high/low temperatures in '' °F''<ref>{{cite web |year=2007|publisher=UStravelweather.com | accessdate=2007-08-02 | url=http://www.ustravelweather.com/weather-oklahoma| title=Oklahoma Weather And Climate}}</ref><ref>{{cite web| publisher=MSN Weather| accessdate=2007-08-13| url=http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx?wealocations=wc:USOK0307| title=Weather Averages: Lawton, Oklahoma| archive-date=2013-06-18| archive-url=https://www.webcitation.org/6HTcoBDZo?url=http://local.msn.com/weather.aspx?eid=18237| url-status=dead}}</ref>'' |} == ಇತಿಹಾಸ == ಕಳೆದ [[ಹಿಮ ಯುಗ|ಹಿಮ ಯುಗದಷ್ಟು]]<ref>{{cite web | url=http://www.yale.edu/ynhti/curriculum/units/1980/2/80.02.07.x.html| first=Valerie|last=Palino|title= Early Man in North America: The Known to the Unknown| publisher= Yale-New Haven Teachers Institute | accessdate=2007-08-01}}</ref> ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಜನರು ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದರೆಂದು ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಥಮ ಶಾಶ್ವತ ನಿವಾಸಿಗರು 850-1450 AD ಮಧ್ಯ, ಅರಕಾನ್ಸಸ್ ಗಡಿಯ ಬಳಿ ಎತ್ತರವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ [[ಮಣ್ಣಿನ ರಾಶಿಯಂತಹ ರಚನೆ|ಮಣ್ಣಿನ ರಾಶಿಯಂತಹ ರಚನೆಗಳಿರುವ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ನೆಲಸಿದರು.<ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.myspiro.com/spiroMounds.asp| title=The Historic Spiro Mounds| publisher=Spiro Area Chamber of Commerce| accessdate=2007-08-01| archive-date=2007-08-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20070801115959/http://www.myspiro.com/spiroMounds.asp| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.rootsweb.com/~oknowata/PreHIn.htm|title= Prehistory of Oklahoma| publisher= rootsweb| accessdate=2007-08-01}}</ref> 1541 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪೇಯಿನ್ ದೇಶದ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ವಾಸ್ಕ್ವೆಜ್ ದಿ ಕೋರೆನಾಡೋ]] ರಾಜ್ಯದ ಮೂಲಕ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದ್ದನು,<ref name="OK History">{{cite web| url=http://www.ok.gov/osfdocs/stinfo2.html| title=Oklahoma's History| publisher=Government of Oklahoma| accessdate=2007-08-01| archive-date=2007-07-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20070726075125/http://www.ok.gov/osfdocs/stinfo2.html| url-status=dead}}</ref> ಆದರೆ ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಅನ್ವೇಷಕರು 1700ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತಮ್ಮದೆಂದು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ್ದರು<ref>{{cite web | url=http://www.rootsweb.com/~oknowata/FrSPEX.htm|title= French and Spanish Explorations| publisher= rootsweb| accessdate=2007-08-01}}</ref> ಮತ್ತು 1803 ರ ವರೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಫ್ರೆಂಚರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲೇ ಉಳಿದಿತ್ತು ಆನಂತರ ಮಿಸಿಸಿಪಿ ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದ ಎಲ್ಲಾ ಫ್ರೆಂಚರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಲೂಸಿಯಾನಾ ಖರೀದಿ|ಲೂಸಿಯಾನಾ ಖರೀದಿಯಲ್ಲಿ]] ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನವು ಖರೀದಿಸಿತ್ತು.<ref name="OK History" /> [[ಚಿತ್ರ:Cowboy 1872.jpg|thumb|right|160px|19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದನಗಾಹಿಗಳು ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ದನಗಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡುಹೋದರು.]] 19 ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಆಮೇರಿಕದ ಎಲ್ಲಾ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯು ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಆಮೇರಿಕರನ್ನು ಅವರ ಪೂರ್ವಿಕರ ತಾಯ್ನಾಡಿನಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿ ಈಗಿನ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ರವಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಜನಾಂಗ ಉಚ್ಛಾಟನೆಯನ್ನು ಲೆಸ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾರ್ಡ್ ಸಂಘಟಿಸಿದನು.<ref>{{cite web|url=http://www.sightseeingreview.com/sightseeingwesternoklahoma.php|title=Oklahoma's History|publisher=Government of Oklahoma|accessdate=2007-11-01|archive-date=2009-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20091212140553/http://www.sightseeingreview.com/sightseeingwesternoklahoma.php|url-status=dead}}</ref> ದಕ್ಷಿಣದ "[[ಐದು ನಾಗರೀಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗ]]" ಗಳು ಅತಿಮುಖ್ಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾಗಿದ್ದು ಅಮೇರಿಕದ ಉಚ್ಛಾಟನಾ ನೀತಿಯಂತೆ ಹೊರ ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟವು. ಈ ದುರಾಚಾರವನ್ನು [[ಕಣ್ಣೀರ ಹಾದಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇದು 1831 ರಲ್ಲಿ ಚಾಕ್ಟೇವ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಿವಾರಣೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೆಡೆಯಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ಓಸೇಜ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ವಪಾ]] ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಆಗಲೇ ನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು [[ಚಾಕ್ಟಾ ರಾಜ್ಯ|ಚಾಕ್ಟಾ ರಾಜ್ಯವೆಂದು]] ಕರೆಯಲಾಗಿತ್ತು. ಅಮೆರಿಕದ ನೀತಿ ಬದಲಾಗಿ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಪುನರ್ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ ಇತರ ಆಮೇರಿಕಾದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇದರಲ್ಲೇ ಬರುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1890 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 30 ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಆಮೇರಿಕನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಈ ನೆಲದ ಮೇಲೆ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] ಅಥವಾ ಇಂಡಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref> {{cite web | url=http://www.rootsweb.com/~cherokee/1890map.html | title= 1890 Indian Territory Map | publisher= RootsWeb | accessdate=2009-05-06 }} </ref> 1866 ಮತ್ತು 1899ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ,<ref name="OK History" /> ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ದನಗಾವಲುಗಳು ಪೂರ್ವದ ನಗರಗಳ ಆಹಾರದ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಹೆಣಗಿದವು. ಇದಕ್ಕೆ ಕನ್ಸಾಸ್ ನ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಾಗಣಿ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲು ಭರವಸೆ ನೀಡಿದವು. [[ಜಾನುವಾರು ಜಾಡುಗಳು]] ಮತ್ತು ದನಗಾವಲುಗಳು, [[ದನಗಾಹಿಗಳು]] ತಮ್ಮ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತರದ ಸಾಗಿಸಿದರು ಅಥವಾ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಮವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರಿಂದ ಜಾನುವಾರು ಜಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ದನಗಾವಲುಗಳು ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದವು.<ref name="OK History" /> 1881ರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಅಥವಾ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಜಾನುವಾರು ಜಾಡುಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಸರಹದ್ದುಗಳಮೂಲಕ ಪಯಣಿಸಿದ್ದವು.<ref>{{cite web| url=http://www.lectricbooks.com/index_files/Trails.htm| title=Map of Cattle Drives in 1881| publisher=Lectricbooks| accessdate=2007-08-01| archive-date=2010-08-15| archive-url=https://web.archive.org/web/20100815014844/http://www.lectricbooks.com/index_files/Trails.htm| url-status=dead}}</ref> ಬಿಳಿಯ ವಲಸಿಗರು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಸರಹದ್ದುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲಸತೊಡಗಿದಾಗ, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಸರ್ಕಾರವು 1887 ರಲ್ಲಿ [[ಡಾವೆಸ್ ಕಾಯ್ದೆ]] ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿ ಪ್ರತಿ ಬುಡಕಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅವರ ಸಂಸಾರಗಳಿಗೆ ಹಂಚಿ ವ್ಯವಸಾಯ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಭೂಮಿ ಒಡೆತನವನ್ನು ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿತು ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಇಂಡಿಯನ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರಿಂದ ಕಸಿದು ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರ ವಶಪಡಿಸಿ ಕೊಂಡಿತು. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಒಡೆತನದ ಅವರ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ, ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟನ್ನು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬಂದ ವಲಸಿಗರಿಗೂ ಮತ್ತು ರೈಲ್ ರೋಡ್ ಕಂಪನಿಗೆ ಮಾರಲಾಯ್ತು.<ref>{{cite web | first=Robert|last=Hamilton|url=http://itech.fgcu.edu/&/issues/vol3/issue1/united.htm|title= United States and Native American Relations | publisher= Florida Gulf Coast University| accessdate=2007-08-01}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Farmer walking in dust storm Cimarron County Oklahoma2.jpg|thumb|upright|left|ಡಸ್ಟ್ ಬೌಲ್‌ನಿಂದಾಗಿ 1930ರಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ರೈತರು ಬಡತನಕ್ಕೊಳಗಾದರು.]] ವಲಸಿಗರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ [[ಭೂ ಕಬಳಿಕೆ|ಭೂ ಕಬಳಿಕೆಗಳು]], [[1889 ರ ಭೂ ಕಬಳಿಕೆ|1889 ರ ಭೂ ಕಬಳಿಕೆಯನ್ನೂ]] ಸೇರಿ ನೆಡೆದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗಡಿಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಜನ ನಿವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ತೆರೆದಿಡಲಾಯಿತು. ಮೊದಲು ಬಂದವರಿಗೆ ಮೊದ ಆದ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೆಲಸಿಗರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite web|year=1999|url=http://aaae.okstate.edu/proceedings/1999/Factors%20Influencing%20Enrollment.doc|title=Factors Influencing Enrollment in Agricultural Education Classes of Native American Students in Oklahoma|publisher=Oklahoma State University|format=DOC|accessdate=2007-08-01|archive-date=2007-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20070808074216/http://aaae.okstate.edu/proceedings/1999/Factors%20Influencing%20Enrollment.doc|url-status=dead}}</ref> ತಮಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಭೂಮಿ ನೀಡುವ ಮುಂಚಯೇ ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ''ಸೂನರ್'' ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ನೆಲಸುವವರನ್ನು ''[[ಸೂನರ್ಸ್]]'' ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಒಂದು ಪದದ ಬಳಕೆಯಾಯ್ತು. ಕಡೆಗೆ ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಅಣಕು ಹೆಸರಾಯಿತು. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಕರ್ಟಿಸ್ ಕಾಯ್ದೆ]] ಇಂಡಿಯನ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ ಇಂಡಿಯನ್ ಸರಹದ್ದುಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ ಕದಿಯುವ ಕಾರ್ಯ ಮುಂದುವರೆದಾಗ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಂದು ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ನಿಯೋಗಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಎಲ್ಲಾ ಇಂಡಿಯನ್‌ರ ''ಒಕ್ಲಹೋಮ'' ರಾಜ್ಯ ಉಂಟು ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ತದ ನಂತರದ ಎಲ್ಲಾ ಇಂಡಿಯನ್ ರಾಜ್ಯ ''[[ಸಿಕೊಯಾಹ್]]'' ರಾಜ್ಯ ಸೃಷ್ಠಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವಿಫಲವಾದವು. ಆದರೆ 1905 ಸಿಕ್ಟೋಯಾ ರಾಜ್ಯಸ್ಧಾಪನೆ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಎರಡು ವರ್ಷದ ನಂತರ ನೆಡೆದ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯ ಸ್ಧಾಪನೆ ಸಮ್ಮೇಳನಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಕಾರ್ಯ ನೆಡೆಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.willrogers.com/new/articles/exhibits/Sequoyah_Centennial/Sequoyah_exhibit.html|title=Clem Rogers|publisher=Will Rogers Museum Association|accessdate=2007-08-01|archive-date=2007-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20070520025331/http://www.willrogers.com/new/articles/exhibits/Sequoyah_Centennial/Sequoyah_exhibit.html|url-status=dead}}</ref> ನವೆಂಬರ್ 16,1907 ರಂದು ಆಮೇರಿಕ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ 46 ನೇ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಧಾಪಿಸಲಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Murrah Building - Aerial.jpg|thumb|right|ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ನಗರದ ಅಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ಪಿ.ಮುರ್ರಾಹ್ ಫೆಡರಲ್ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲಾದ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿಯು ಅಮೇರಿಕಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಭೀಕರವಾದದ್ದಾಗಿತ್ತು.]] ಹೊಸದಾದ ರಾಜ್ಯವು ಉದಯೋನ್ಮುಖ [[ತೈಲ ಉದ್ಯಮ|ತೈಲ ಉದ್ಯಮದ]] ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾಯಿತು. ಹೊಸದಾಗಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿದ ತೈಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ರಾಜ್ಯವು ಅತಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಲು ಕಾರಣವಾದವು. ತೈಲ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಭರದಿಂದ ಸಾಗಿ ಕೊನೆಗೆ ತುಲ್ಸಾ "[[ವಿಶ್ವದ ತೈಲ ರಾಜಧಾನಿ]]" ಎಂದು 20 ನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಹು ಕಾಲ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web| url= http://www.tulsalibrary.org/tulsahistory/communities.htm#tul| title= Tulsa Area History| publisher= Tulsa County Library| accessdate= 2007-04-25| archive-date= 2007-01-08| archive-url= https://web.archive.org/web/20070108010448/http://www.tulsalibrary.org/tulsahistory/communities.htm#tul| url-status= dead}}</ref> "ಮಾರ್ಗ-66ರ ಪಿತ" ನೆಂದು ಖ್ಯಾತನಾಗಿರುವ [[ಸೈರಸ್ ಆವರಿ]] ಎನ್ನುವ ಒಕ್ಲಹೋಮದ ವ್ಯಾಪಾರಿ 1927 ರಲ್ಲಿ [[U.S.ಮಾರ್ಗ-66|U.S.ಮಾರ್ಗ-66ರ]] ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಆರಂಭ ಮಾಡಿದನು. [[ಆಮಾರಿಲೋ, ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌|ಆಮಾರಿಲೋ, ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನಿಂದ]] ತುಲ್ಸಾಗೆ ಹರಡಿರುವ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೆದ್ದಾರಿ-66 ಯ ಮುಖ್ಯಭಾಗವಾಗಿ [[U.S. ಹೆದ್ದಾರಿ-66 ಸಮಿತಿ]] ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅವರಿ ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಿದನು. ಸಮಿತಿಯ್ ದಾರಿ-66 ರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅವನ ತವರುನಗರ ತುಲ್ಸಾದಿಂದ ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿದನು.<ref>{{cite web | url=http://xroads.virginia.edu/~UG02/carney/avery.html | title=The Father of Route 66 | publisher=[[University of Virginia]] | accessdate=2007-04-20 | archive-date=2013-06-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130623050651/http://xroads.virginia.edu/~UG02/carney/avery.html | url-status=dead }}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಂಪನ್ನವಾದ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಆಮೇರಿಕನ್ನರ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದೆ. 1900ರಲ್ಲಿ, ಸನಿಹದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕನ್ಸಾಸ್ ನಿಂದ ಆಫ್ರಿಕರು ವಲಸೆ ಬಂದ ಕಾರಣ ಹಲವಾರು ಕರಿಯರ ನಗರಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದವು. ರಾಜಕಾರಿಣಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಪಿ ಮೆಕ್ ಕ್ಯಾಬೆ ಅಂದಿನ ಇಂಡಿಯನ್ ಗಡಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಕರಿಯ ವಲಸಿಗರು ನೆಲಸಲು ಕಾರಣನಾದನು. ಈ ಚಳುವಳಿಯು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಪಿ ಮೆಕ್ ಕ್ಯಾಬೆಯು ಒಕ್ಲಹೋಮವನ್ನು ಕರಿಯರ ಬಾಹುಳ್ಯ ಉಳ್ಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಧಿಯೋಡರ್ ರೊಸ್ವೆಲ್ಟ್ ನೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿತು. ಬಹಳಷ್ಟು ಕರಿಯರ ನಗರಗಳು ಈಗ ದೆವ್ವದ ನಗರಗಳಾಗಿವೆ; [[ಬೊಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಲಾಂಗ್‌ಸ್ಟನ್]] (ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕರಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ತವರು) [[ಲಾಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಲಾಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] ಈಗಲೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿವೆ. 20 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಯಲ್ಲಿ, [[ಜಿಮ್ ಕ್ರೋನ ನಿಯಮ|ಜಿಮ್ ಕ್ರೋನ ನಿಯಮಗಳಿದ್ದರೂ]], ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ [[ಕು ಕ್ಲಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್]] ಅಸ್ತಿತ್ವವಿದ್ದರೂ, ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಅಫ್ರಿಕನ್ ಆಮೇರಿಕನ್ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ<ref name="variety.com">{{cite web | url=http://www.variety.com/review/VE1117786589.html?categoryid=32&cs=1| title= The Tulsa Lynching of 1921: A Hidden Story|publisher=[[Variety (magazine)|Variety Magazine]] | accessdate=2008-06-26}}</ref> [[ಗ್ರೀನ್ ವುಡ್]] ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ತುಲ್ಸಾ ತವರು ಮನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ 1921ರ <ref name="variety.com"/> ತುಲ್ಸಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಕಲಹಕ್ಕೂ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅತಿ ದುಬಾರಿ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಿದ ಈ ಜನಾಂಗೀಯ ಕಲಹ ಆಮೇರಿಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿದ ಹದಿನಾರು ಘಂಟೆಗಳ ಕಾಲ 35 ನಗರ ಬ್ಲಾಕ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದಂಗೆ ನಾಶ ಮಾಡಿತು. 1.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ನಷ್ಟು ಆಸ್ತಿ ಪಾಸ್ತಿ ನಾಶವಾಯಿತು. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನಂತೆ 300ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.ok-history.mus.ok.us/trrc/file1.pdf| title= Tulsa Race Riot, A Report by the Oklahoma Commission to Study the Tulsa Race Riot of 1921, February 28, 2001 |publisher= Oklahoma Historical Society | accessdate=2008-06-10|format=PDF}}</ref> 1920ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕು ಕ್ಲಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್ ಕರಿಯ ವಿರೋಧಿ ಸಂಘಟನೆಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿ ಅಳಿದು ಹೋಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web| first=Larry| last=O'Dell| url=http://digital.library.okstate.edu/encyclopedia/entries/K/KU001.html| title=KU KLUX KLAN| publisher=Oklahoma Historical Society| accessdate=2008-06-26| archive-date=2008-10-09| archive-url=https://web.archive.org/web/20081009193345/https://digital.library.okstate.edu/encyclopedia/entries/K/KU001.html| url-status=dead}}</ref> 1930 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಕಳಪೆ ವ್ಯವಸಾಯ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಬರ ಮತ್ತು ವೇಗವಾದ ಗಾಳಿಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಾಣಲಾರಂಭಿಸಿದವು. [[ಡಸ್ಟ್ ಬೌಲ್]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಕನ್ಸಾಸ್, ಟೆಕ್ಸಾಸ್, ಹೊಸಮೆಕ್ಸಿಕೋ ಮತ್ತು [[ವಾಯುವ್ಯ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಕ್ಷೇತ್ರ|ವಾಯುವ್ಯ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] ಬಹು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅಲ್ಪ ಮಳೆಗಾಲ, ಮತ್ತು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಅರಿದ ತಾಪಮಾನಗಳಿಂದ ಕಷ್ಟಕ್ಕೊಳಗಾದರು, ಮತ್ತು ಸಾವಿರಾರು ರೈತರು ಬಡತನಕ್ಕೀಡಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚು ಫಲವತ್ತಾಗಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>{{cite web| date=2005-08-05| url=http://www.ccccok.org/museum/dustbowl.html| title=1930s Dust Bowl| publisher=Cimarron County Chamber of Commerce| accessdate=2007-08-01| archive-date=2007-07-07| archive-url=https://web.archive.org/web/20070707060033/http://www.ccccok.org/museum/dustbowl.html| url-status=dead}}</ref> 1950 ರಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾದ 20 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಆಮೇರಿಕವು ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದ ಏಕೈಕ 6.9% ನಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಇಳಿತ ಕಂಡಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ [[ಮಣ್ಣು]] ಮತ್ತು [[ನೀರಿನ ರಕ್ಷಣೆಗಳು]] ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರವಾಹ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಧೆ, ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ನೂರಾರು [[ಜಲಶೇಖರಣಾ ಅಂಕಣಗಳು]] ಮತ್ತು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಸರೋವರಗಳ ರಚನೆಯಂತಹ ನಾಟಕೀಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಾದವು. 1960ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದೇಶದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಾದ 200 ಸರೋವರಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯ್ತು. <ref name="Oklahoma Terrain" /><ref>{{cite web | year=2007|url=http://www.history.com/states.do?action=detail&state=OK&contentType=State_Generic&contentId=54146|title= History of the States: Oklahoma, The Sooner State | publisher= [[The History Channel]]| accessdate=2007-08-09}}</ref> 1995 ರಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರವು ಅಮೇರಿಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಎಂದೂ ನೆಡೆದಿರದ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಘೋರವಾದ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಕಾಣಲಾಯಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ 19,1995 ರಂದು [[ತಿಮೋತಿ ಮೆಕ್‌ವೆಯ್]] ಮತ್ತು [[ಟೆರಿ ನೈಕೋಲ್ಸ್]] ಎಂಬುವವರು [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ ಬಾಂಬ್]] ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ [[ಆಲ್ಪ್ರೆಡ್ ಪಿ ಮುರಾಫೆಡರ್]] ಕಟ್ಟಡದ ಹೊರಗೆ ಸ್ಪೋಟಕವೊಂದನ್ನು ಸ್ಟೋರಿ 19 ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಸೇರಿ 168 ಜನರನ್ನು ಕೊಂದರು. ತಿಮೋತಿ ಮೆಕ್ ವೆಯ್ ಗೆ ನಂತರ ಮರಣ ದಂಡನೆಯಾಗಿ ವಿಷದ ಇಂಜೆಕ್ಷನ್ ನೀಡಿ ಕೊಲ್ಲಲಾಯ್ತು, ಅವನ ಸಂಗಾತಿ ಟೆರಿ ನೈಕೋಲ್ಸ್‌ಗೆ 161 ಜನರನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದ ಅಪರಾಧ ಹೊರಿಸಿ ಪೆರೋಲ್ ರಹಿತ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | year=1996|url=http://www.cnn.com/US/OKC/bombing.html|title= Oklahoma City Tragedy | publisher= [[CNN]]| accessdate=2007-08-01}}</ref> == ಅರ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಧೆ == [[ಚಿತ್ರ:The BOK Building.jpg|thumb|right|upright|ತುಲ್ಸಾದ BOK ಗೋಪುರವು, ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ, ಇದು ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಕಂಪನಿಗಳ ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯಾಗಿದೆ.]] [[ಏವಿಯೇಷನ್]], ಸಾರಿಗೆ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, [[ಆಹಾರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ]], [[ಇಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್]], ಮತ್ತು [[ದೂರ ಸಂಪರ್ಕ ವಿಭಾಗ|ದೂರ ಸಂಪರ್ಕ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು]] ಆಧರಿಸಿದ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ]] [[ವಿಮಾನ]] ಮತ್ತು [[ಆಹಾರ|ಆಹಾರದ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref name="Oklahoma's Economy 1" /> ದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಧಾನ,<ref>{{cite web | year=2007|url=http://www.chkenergy.com/Websites/1/Files/OK-February%202007.pdf| title= Oklahoma Rising| publisher=Chesapeake Energy|format=pdf|accessdate=2007-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070808074216/http://www.chkenergy.com/Websites/1/Files/OK-February%202007.pdf|archivedate=2007-08-08}}</ref> ವ್ಯವಸಾಯೋತ್ಪನ್ನಗಳಲ್ಲಿ 27 ನೆ ಸ್ಧಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="agriculture">{{cite web| date=2007-07-03| url=http://www.ers.usda.gov/StateFacts/OK.HTM| title=State Fact Sheets: Oklahoma| publisher=[[United States Department of Agriculture]]| accessdate=2007-08-01| archive-date=2007-08-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20070811174038/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/OK.HTM| url-status=dead}}</ref> ನಾಲ್ಕು [[ಫಾರ್ಚೂನ್ 500]] ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ,<ref name="Fortune 500">{{cite web| year=2007| url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/states/O.html| title=Fortune 500: 2006 States| publisher=[[CNN]]| accessdate=2007-08-01| archive-date=2007-06-09| archive-url=https://web.archive.org/web/20070609135827/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/states/O.html| url-status=dead}}</ref> ಮೂರು [[ಫಾರ್ಚೂನ್ 1000]] ಕಂಪನಿಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Pro-Business">{{cite web |url=http://www.okcommerce.gov/index.php?Itemid=383&id=302&option=content&task=view| title= An Overview Of Oklahoma's Target Industries | publisher=Oklahoma Department of Commerce|accessdate=2007-08-01}}</ref> ಮತ್ತು ನಗರವು ಕನಿಷ್ಟ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವ 7 ನೇ ರಾಜ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಬಹಳ ವ್ಯಾಪಾರ ಸ್ನೇಹಿ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| year=2007| first=David| last=Ellis| url=http://money.cnn.com/galleries/2007/pf/0704/gallery.tax_friendliest/8.html| title=Tax Friendly Places 2007| publisher=[[CNN|CNN Money]]| accessdate=2007-08-08| archive-date=2007-07-13| archive-url=https://web.archive.org/web/20070713211904/http://money.cnn.com/galleries/2007/pf/0704/gallery.tax_friendliest/8.html| url-status=dead}}</ref> 2000 ದಿಂದ 2006 ರಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ [[ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ]] ಮೊತ್ತ 50% ಹೆಚ್ಚಿ ದೇಶದ 5ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚುಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯವು 2005-2006 ರಲ್ಲಿ ಅತಿವೇಗದ ಜಿಡಿಪಿ ಹೊಂದಿದ್ದು ಅವುಗಳ ಮೊತ್ತ $122.5 ರಿಂದ $134.6 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಗಳನ್ನು ತಲುಪಿತ್ತು. ಇದು ಸುಮಾರು 10.8% ನಷ್ಟು ಜಿಗಿತ ಮತ್ತು ಇದರ ತಲಾ ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆ 5.9% ನಷ್ಟು ಇದ್ದು, ಅದರ ಮೌಲ್ಯ 2006 ರಲ್ಲಿ $36,364 ಇದ್ದು 2007 ರಲ್ಲಿ ಇದು $38,516ನಷ್ಟು ಆಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೆ ಮೂರನೇ ಅತಿವೇಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯದ ತಲಾ ವಾರ್ಷಿಕ GDP ದೇಶದ 41 ನೇ ಸ್ಧಾನದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{cite web|date=2007-06-12|url=http://www.unm.edu/~bber/econ/st-gsp4.htm|title=Per Capita Gross Domestic Product by State|publisher=[[University of New Mexico]]|accessdate=2007-08-01|archive-date=2009-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090112165749/http://www.unm.edu/~bber/econ/st-gsp4.htm|url-status=dead}}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ತೈಲವು ರಾಜ್ಯದ ಅರ್ಥಿಕ ಸ್ಧಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದ್ದರೂ, 1980ರ ತೈಲಕ್ಷೇತ್ರದ ತೀವ್ರ ಇಳಿತದಿಂದ 90,000 [[ಶಕ್ತಿ ಆಧಾರಿತ ಉದ್ಯೋಗ ನಷ್ಟ]] 1980-2000 ದ ಮಧ್ಯ ಉಂಟಾಗಿ ಸ್ಧಳೀಯ ಅರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಧೆಗೆ ಅಘಾತ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref>{{cite web |first=Mark|last=Snead|year=2006|url=http://economy.okstate.edu/outlook/2006/2006%20Oklahoma%20Economic%20Outlook%20-%20GM%20Closing.pdf| title= Outlook Update – OKC GM Plant Closing| publisher=[[Oklahoma State University]]|format=pdf|accessdate=2007-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060430120433/http://economy.okstate.edu/outlook/2006/2006%20Oklahoma%20Economic%20Outlook%20-%20GM%20Closing.pdf|archivedate=2006-04-30}}</ref> ರಾಜ್ಯದ ಅರ್ಥಿಕ ಸುಸ್ಧಿತಿಗೆ ತೈಲಕ್ಷೇತ್ರವು 17% ಪರಿಣಾಮವನ್ನು 2005ರಲ್ಲಿ ಬೀರಿತ್ತು. 2007ರಲ್ಲಿ ತೈಲಕ್ಷೇತ್ರದ ನೇಮಕಾತಿ ಇತರ ಐದು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗಿಂತ 5% ಮುಂದಿತ್ತು. ಜನವರಿ 2010 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ 6.7% ಇತ್ತು.<ref>[http://www.bls.gov/lau/ Bls.gov]; ಸ್ಥಳೀಯ ನಿರುದ್ಯೋಗಿಗಳ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು</ref> === ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆ === 2007ರ ಮೊದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಒಕ್ಲಹೋಮಾವು 1.7 ಮಿಲಿಯನ್ ನಾಗರೀಕರ ಕಾರ್ಮಿಕ ಪಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 1.6ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಳಷ್ಟು ನಾನ್-ಫಾರ್ಮ್ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="employment" /> ಸರ್ಕಾರಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ 326,000 ಇದರ ನಂತರ ಸಾಗಾಣಿಕ, [[ಸೇವೆ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಸೇವೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] 285000 ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ, ವ್ಯಾಪಾರ,ಮತ್ತು [[ಉತ್ಪಾದನೆ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] ಕ್ರಮವಾಗಿ 191,000, 178,000 ಮತ್ತು 151,000 ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು.<ref name="employment">{{cite web |date=2007-08-01|url=http://www.bls.gov/eag/eag.ok.htm| title= Oklahoma Economy at a Glance| publisher=United States Department of Labor, Bureau of Labor Statistics| accessdate=2007-08-01}}</ref> ದೇಶದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯುಯಾನ ಕ್ಷೇತ್ರವು 11 ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳಷ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಗಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Pro-Business" /> [[ಆಮೇರಿಕನ್ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್]], ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಧೆಯ ವಿಶ್ವಮಟ್ಟದ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಸುಸ್ಧಿತಿಯಲ್ಲಿಡುವ ಮತ್ತು ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಧಾನವಾಗಿರುವ ತುಲ್ಸಾ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಸುಸ್ಧಿತಿಯಲ್ಲಿಡುವ ವಾಯುಯಾನ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.aa.com/content/amrcorp/pressReleases/2005_03/03_tulmebase.jhtml| title=American's TUL Maintenance & Engineering Base Sets Goal to Achieve $500 Million in Revenue, Cost Savings By End of 2006| publisher=American Airlines| accessdate=2007-07-14| archive-date=2012-12-03| archive-url=https://archive.today/20121203075637/http://www.aa.com/i18n/amrcorp/pressReleases/2005_03/03_tulmebase.jsp&locale=es_ES| url-status=dead}}</ref> Iವಾಯುಯಾನ ವಿಜ್ಞಾನದ ಆದಾಯವು ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪನ್ನದಲ್ಲಿ ಶೇಖಡಾ 10ರಷ್ಟು ಇದ್ದು, ಇದು ವಾಯುಯಾನ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಆಮೇರಿಕದ ಮೊದಲ 10 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ.<ref name="Oklahoma's Economy 1">{{cite web |url=http://staging.okcommerce.gov/test1/dmdocuments/Oklahoma_At_A_Glance_0602061749.pdf| title= Oklahoma at a Glance | publisher=Oklahoma Department of Commerce| format=pdf|accessdate=2007-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070808074214/http://staging.okcommerce.gov/test1/dmdocuments/Oklahoma_At_A_Glance_0602061749.pdf|archivedate=2007-08-08}}</ref> ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಒಕ್ಲಹೋಮವು ವಸ್ತು ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸರಬರಾಜು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಹಾ ಇತರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಮೇಲಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ನಗರವು ಹವಾಮಾನ ಸಂಬಂಧಿ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೂ ಸಹಾ ತನ್ನ ಮುಖ್ಯಪಾಲು ನೀಡಿದೆ.<ref name="Pro-Business" /> ಈ ರಾಜ್ಯವು ಉತ್ತರ ಆಮೇರಿಕಾ ಖಂಡದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಟೈರು ತಯಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅತಿವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಾಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Pro-Business" /> 2005ರಲ್ಲಿ, ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಬೃಹತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಫ್ತು ಪ್ರಯಾಣವು $4.3 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಳಷ್ಟಿದ್ದು, ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ 3.6 ರಷ್ಟು ತನ್ನ ಪಾಲು ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web |year=2005|url=http://www.traderoots.org/FOT/IOT/IOT07_OK.pdf| title= Impact of Trade in Oklahoma| publisher=United States Chamber of Commerce| format=pdf|accessdate=2007-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070808074216/http://www.traderoots.org/FOT/IOT/IOT07_OK.pdf|archivedate=2007-08-08}}</ref> ಟೈರುಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ, ಮಾಂಸದ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಕಚ್ಛಾತೈಲ ಹಾಗೂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಯಂತ್ರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಹವಾ-ನಿಯಂತ್ರಣ ಯಂತ್ರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಬೃಹತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web |year=2005|url=http://staging.okcommerce.gov/test1/dmdocuments/Manufacturing_Cluster_Report_2908051623.pdf| title= Manufacturing Cluster Analysis| publisher=Oklahoma Chamber of Commerce| format=pdf|accessdate=2007-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070808074218/http://staging.okcommerce.gov/test1/dmdocuments/Manufacturing_Cluster_Report_2908051623.pdf|archivedate=2007-08-08}}</ref> === ಶಕ್ತಿ === [[ಚಿತ್ರ:oil well.jpg|thumb|ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಕಚ್ಚಾ ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಜ್ಯವಾದ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಐದನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="OK Energy"/>]] ಒಕ್ಲಹೋಮ ದೇಶದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದ, ಐದನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಕಚ್ಛಾತೈಲದ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದ್ದು,<ref name="OK Energy">{{cite web|date=2002-07-15|url=http://www.seic.okstate.edu/owpi_old/Policymkr/library/paper1.pdf|title=Fueling Oklahoma's Economy|publisher=Oklahoma Wind Power Initiative|format=pdf|accessdate=2007-08-01|archive-date=2010-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100618174004/http://www.seic.okstate.edu/owpi_old/Policymkr/library/paper1.pdf|url-status=dead}}</ref> ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅನಿಲಕ್ಕಾಗಿ ಕೊಳವೆ ಕೊರೆಯುವ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ರಿಗ್ ಯಂತ್ರ]] ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತು ಐದನೆ ಕಚ್ಛಾತೈಲ ನಿಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="OK Energy 2">{{cite web |year=2003|url=http://www.oerb.com/downloads/stats/OklahomaFactoidsHR.pdf| title= Oklahoma Factoids| publisher=Oklahoma Energy Resource Board| format=pdf|accessdate=2007-08-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060311154810/http://www.oerb.com/downloads/stats/OklahomaFactoidsHR.pdf|archivedate=2006-03-11}}</ref> 2005 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ದೇಶದ ಐದನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು [[ಪವನ ಶಕ್ತಿ]] ಕ್ಷಮತೆ ಹೊಂದಿದ್ದು,<ref>{{cite news|date=2006-03-15|url=http://www.awea.org/news/Annual_Industry_Rankings_Continued_Growth_031506.html|title=Annual Industry Rankings Demonstrate Continues Growth of Wind Industry in the United States|publisher=American Wind Energy Association|accessdate=2007-08-08|archive-date=2009-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090423052240/http://www.awea.org/news/Annual_Industry_Rankings_Continued_Growth_031506.html|url-status=dead}}</ref> [[ಪುನರ್ನವೀಕರಿಸಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ]] ಬಳಸುವ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಸ್ಧಾನ ಹೊಂದಿತ್ತು. 2002 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಬಳಸಿದ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಶೇಖಡಾ 96 ಶಕ್ತಿ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 64% [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಿಲಿ|ಕಲ್ಲಿದ್ದಿಲಿನಿಂದ]] ಮತ್ತು 32% ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದಿಂದ ಇದನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |date=2007-06-18|url=http://www.eere.energy.gov/states/state_specific_statistics.cfm/state=OK| title= Oklahoma Energy Statistics| publisher=[[United States Department of Energy]]| accessdate=2007-08-08}}</ref> 2006 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಸರಾಸರಿ ತಲಾ ಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆಯ 11 ನೇ ಸ್ಧಾನದಲ್ಲಿದ್ದು ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ ಅತಿಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು ಅದು ದೇಶದ ಹತ್ತನೆ ಸ್ಧಾನದಲ್ಲಿತ್ತು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ತೈಲ ಶಕ್ತಿ ಉದ್ಯಮವು ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಒಟ್ಟು ಗೃಹೋತ್ಪಾದನೆಗೆ 23$ ಬಿಲಿಯನ್ ಪಾಲು ನೀಡಿತು<ref name="OK Energy 3">{{cite web|year=2005|url=http://www.oerb.com/industry/history_3.asp|title=Oklahoma's Energy history|publisher=Oklahoma Energy Resource Board|accessdate=2007-08-01|archive-date=2007-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928075201/http://www.oerb.com/industry/history_3.asp|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಒಕ್ಲಹೋಮದ ತೈಲ ಸಂಬಂಧಿ ಕಂಪನಿಗಳ ನೌಕರರು ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವು ರಾಜ್ಯದ ಮಾದರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯದ ಎರಡರಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{cite web|year=2007|url=http://www.oerb.com/industry/impact.asp|title=Impact of Oklahoma's Oil industry|publisher=Oklahoma Energy Resource Board|accessdate=2007-08-01|archive-date=2007-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20071216210717/http://www.oerb.com/industry/impact.asp|url-status=dead}}</ref> 2004 ರಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ತೈಲ ಭಾವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 83,750 ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ತೈಲ <ref name="OK Energy 2" /><ref name="OK Energy 3" /> ಭಾವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 750,000 ಇದ್ದು ಪ್ರತಿದಿನ 178 ಸಾವಿರ [[ಬ್ಯಾರಲ್‌ಗಳಷ್ಟು]] ಕಚ್ಛಾತೈಲವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದವು.<ref name="OK Energy 2" /> 1.662 ಘನ ಅಡಿ ದೊಂದಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹತ್ತು ಪ್ರತಿಶತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದ ಸರಬರಾಜು ಒಕ್ಲಹೋಮದಿಂದ ಆಯಿತು.<ref name="OK Energy 2" /> [[ಫೋರ್ಬ್ ಪತ್ರಿಕೆ|ಫೋರ್ಬ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಾನುಸಾರ]], ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರ ಆಧಾರಿತ [[ಡೇವೋನ್ ಎನರ್ಜಿ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್]],<ref name="OK Energy 5">{{cite web |date=2005-12-02|url=http://www.okcommerce.gov/index.php?option=content&task=view&id=657&Itemid=286| title= Three Of America’s Largest Private Companies Call Oklahoma Home| publisher=Oklahoma Department of Commerce| accessdate=2007-08-01}}</ref>[[ಚೀಸಪೇಕ್ ಎನರ್ಜಿ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಯಾಂಡ್ ರಿಡ್ಜ ಎನರ್ಜಿ ಕಾಪೋರೇಶನ್‌|ಸ್ಯಾಂಡ್ ರಿಡ್ಜ ಎನರ್ಜಿ ಕಾಪೋರೇಶನ್‌ಗಳು]] ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ತೈಲ ಆಧಾರಿತ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪನ್ನ-500 ಕಂಪೆನಿಗಳು ಶಕ್ತಿ ಆಧಾರಿತವಾಗಿವೆ.<ref name="Fortune 500" /> 2006 ರಲ್ಲಿ ತುಲ್ಸಾ-ಆಧಾರಿತ [[ಸೆಮ್ ಗ್ರೂ|ಸೆಮ್ ಗ್ರೂಪ್]] ಕಂಪನಿಯು, ಫೋರ್ ಬ್ಸನ್ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 5 ನೆಯ ಸ್ಧಾನ ಹೊಂದಿತ್ತು: ತುಲ್ಸಾದ [[ಕ್ವಿಕ್ ಟ್ರಿಪ್]] ಕಂಪನಿ 46ನೆಯ, ಮತ್ತು ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ [[ಲವ್ಸ್ ಟ್ರಾವೆಲ್ ಸ್ಟಾಪ್ಸ್ &amp; ಕಂಟ್ರಿ ಸ್ಟೋರ್ಸ್]] 2008 ರ ವರದಿಯಲ್ಲಿ 25ನೆ ಸ್ಧಾನ ಪಡೆದಿತ್ತು.<ref name="OK Energy 5" /> [[ಫಾರ್ಚೂನ್ ಪತ್ರಿಕೆ|ಫಾರ್ಚೂನ್ ಪತ್ರಿಕೆಯನುಸಾರ]] ತುಲ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರಿತ [[ONEOK]] ಮತ್ತು [[ವಿಲಿಯಮ್ಸ್]] ಕಂಪನಿಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಥಮ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ ಅತಿದೊಡ್ದ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿದ್ದು ಅವು ಇಡೀ ದೇಶದ ದ್ವಿತೀಯ ಹಾಗೂ ತೃತೀಯ ಶಕ್ತಿ ವಿಭಾಗದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದ್ವಿತೀಯ ಹಾಗೂ ತೃತೀಯ ಕಂಪನಿಗಳ ಸ್ಧಾನ ಪಡೆದಿವೆ.<ref name="Devon" /> ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಡೇವೋನ್ ಎನರ್ಜಿ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಚ್ಛಾತೈಲ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ದೇಶದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ಚೀಸಪೇಕ್ ಎನರ್ಜಿಯು ಅದೇ ವಿಭಾಗದ ಏಳನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಗ್ಯಾಸ್ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್]] ಕಂಪನಿಗೆ ಅನಿಲ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಉಪಭೋಗಿ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ 25 ನೆಯ ಸ್ಧಾನ ಸಿಕ್ಕಿದೆ.<ref name="Devon">{{cite web|year=2007|url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/snapshots/1866.html|title=Three Fortune's Snapshot: Devon energy|publisher=[[CNN]]|accessdate=2007-08-01|archive-date=2007-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20071123041132/http://money.cnn.com/magazines/fortune/fortune500/snapshots/1866.html|url-status=dead}}</ref> === ಕೃಷಿ === ದೇಶದ 27 ನೆಯ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಜ್ಯದಾದ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಜಾನುವಾರು ಹಾಗೂ ಗೋಧಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಐದನೆ ಸ್ಧಾನ ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="agriculture" /><ref name="ag">{{cite web| url=http://www.state.ok.us/~okag/| title=A Welcome From The Commissioner| publisher=Oklahoma Department of Agriculture, Food and Forestry| accessdate=2007-08-07| archive-date=2007-05-30| archive-url=https://web.archive.org/web/20070530220430/http://www.state.ok.us/~okag/| url-status=dead}}</ref> ಅಂದಾಜಿನಂತೆ ಆಮೇರಿಕಾದ 5.5 ಶೇಖಡಾ ಗೋಮಾಂಸ, ಶೇಖಡಾ 6.5ರಷ್ಟು ಆಮೇರಿಕೆಯ ಗೋಧಿ, 4.2 ರಷ್ಟು ಆಮೇರಿಕಾದ ಹಂದಿ ಮಾಂಸೋತ್ಪನ್ನಗಳು, ಮತ್ತು 2.2 ರಷ್ಟು ಕ್ಷೀರೋತ್ಪನ್ನಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮದಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ.<ref name="agriculture" /> 2005 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು 83,500 ಕೃಷಿ ಫಾರಮ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಕೂಡಿ $4.3 ಬಿಲಿಯನ್‌ನಷ್ಟು ಪ್ರಾಣಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ ಒಂದು ಬಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ನಷ್ಟು ಬೆಳೆ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ $6,5 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ನೀಡಿತು.<ref name="agriculture" /> ಕೋಳಿ ಮತ್ತು ಹಂದಿ ಉದ್ಯಮಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೆಯ ಹಾಗೂ ಮೂರನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ದ ವ್ಯವಸಾಯದ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="ag" /> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == [[ಚಿತ್ರ:Pioneer Woman Statue.jpg|thumb|right|upright|ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಮುಂಚೂಣಿ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು, ಪೂಂಕಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ಧಾಪಿಸಲಾಗಿರುವ ಮುಂಚೂಣಿ ಹೆಣ್ಣಿನ ಶಿಲ್ಪ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.]] [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಜನಗಣತಿ ಬ್ಯೂರೋ]] ಪ್ರಕಾರ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯ [[ದಕ್ಷಿಣ]] ಪ್ರಾಂತಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url= http://www.census.gov/geo/www/us_regdiv.pdf| title= Census Regions and Divisions of the United States| publisher= [[United States Census Bureau]] | format=pdf|accessdate=2007-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20011104032413/http://www.census.gov/geo/www/us_regdiv.pdf|archivedate=2001-11-04}}</ref> ಆದರೆ ಬಹುಮುಖಿ ಉಲ್ಲೇಖ ಇದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ [[ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ]], [[ನೈರುತ್ಯ]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದೇಶ|ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ]] ಸೇರಿದೆ. ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹಾಗೂ ಆಮೂರ್ತಬಗ್ಗೆಗಳು ಭಾಗಶಃವಾಗಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಮಲೆಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾ ಮೈದಾನ]] ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ.<ref>{{cite web| first=Allen| last=Lew| url=http://www.geog.nau.edu/courses/alew/ggr346/text/chapters/ch1.html| title=What is geography?| publisher=[[Northern Arizona University]]| accessdate=2007-08-04| archive-date=2007-05-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20070510041836/http://www.geog.nau.edu/courses/alew/ggr346/text/chapters/ch1.html| url-status=dead}}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮ ದಟ್ಟವಾದ [[ಜರ್ಮನ್]] [[ಸ್ಕಾಟ್-ಐರಿಶ್]] ಮತ್ತು ಮೂಲ ಆಮೇರಿಕ ನಿವಾಸಿ ವಂಶಪರಂಪರೆ,<ref>{{cite web| first=Wayne| last=Greene| url=http://www.valpo.edu/geomet/pics/geo200/culture/ancestry.gif| title=Largest Ancestry| publisher=[[Valparaiso University]]| accessdate=2007-08-04| archive-date=2010-03-05| archive-url=https://web.archive.org/web/20100305214454/http://www.valpo.edu/geomet/pics/geo200/culture/ancestry.gif| url-status=dead}}</ref> ಹೊಂದಿದ್ದು 25 ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿ ಆಡು ಭಾಷೆಗಳಿಂದ, ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಷ್ಟೊಂದು ಭಾಷೆಗಳು ಆಮೇರಿಕದ ಯಾವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ<ref name="languages">{{cite web|first=Stephen|last=Greymorning|url=http://www.sedl.org/pubs/lc05/intro.html|title=Profiles of Native American Education Programs|publisher=Southwest Educational Development Laboratory|accessdate=2007-08-04|archive-date=2007-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.sedl.org/pubs/lc05/intro.html|url-status=dead}}</ref>. ಒಕ್ಲಾಹಾಮ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಲಖಂಡದಲ್ಲಿ ಆರು ಸರ್ಕಾರಗಳು ತಮ್ಮದೆಂದು ಹಕ್ಕು<ref>{{cite web| url=http://www.okhistorycenter.org/index.php?option=com_content&task=view&id=78&Itemid=108| title=Flags over Oklahoma| publisher=Oklahoma History Center| accessdate=2007-08-04| archive-date=2007-11-21| archive-url=https://web.archive.org/web/20071121230654/http://www.okhistorycenter.org/index.php?option=com_content&task=view&id=78&Itemid=108| url-status=dead}}</ref> ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿವೆ ಮತ್ತು 67 ಅಮೇರಿಕಾದ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಾನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ<ref name="OK History" />. ಜೊತೆಗೆ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 39 ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರ ಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿದ ಸ್ವಾಯತ್ತ ದೇಶೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು <ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.travelok.com/about/fun_facts.asp| title=Oklahoma Quick Facts| publisher=Oklahoma Department of Tourism| accessdate=2007-08-04| archive-date=2007-05-17| archive-url=https://web.archive.org/web/20070517085232/http://www.travelok.com/about/fun_facts.asp| url-status=dead}}</ref> ರಾಜ್ಯಗಳಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮದ ಜಾನುವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರಗರು, ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಆಮೇರಿಕದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು. ದಕ್ಷಿಣದ ವಲಸೆ ಬಂದ ನಿವಾಸಿಗಳು, ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ ತೈಲ-ಶ್ರೀಮಂತರು-ಇವುಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿವೆ. ಮತ್ತು ಇದರ ದೊಡ್ಡ ಮಹಾನಗರಗಳು ಆಮೇರಿಕದ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಲ್ಲದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|year=2007|url=http://www.fodors.com/features/nfdisplay1.cfm?.name=si/020228_si_fc_tulsa.cfm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070405151813/http://www.fodors.com/features/nfdisplay1.cfm?name=si%2F020228_si_fc_tulsa.cfm|archivedate=2007-04-05|title=Fodor's Choice: Top Overlooked Destinations|publisher=Fodor's Magazine|accessdate=2007-08-02|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.otia.info/displaycommon.cfm?an=1&subarticlenbr=2%20%0D| title=Oklahoma Travel Industry Association Information| publisher=Oklahoma Travel Industry Association| accessdate=2007-08-04| archive-date=2012-03-17| archive-url=https://web.archive.org/web/20120317155819/http://www.otia.info/displaycommon.cfm?an=1&subarticlenbr=2%20%0D| url-status=dead}}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಿವಾಸಿಗಳು ರೂಢಿಗತ "[[ದಕ್ಷಿಣದ ಆದರಾಥಿತ್ಯ]]" ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಜನಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಉದಾರವಾಗಿ ದಾನ ಮಾಡುವವರ ರಾಜ್ಯದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಧಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web|year= 2003|url= http://www.catalogueforphilanthropy.org/cfp/db/generosity.php|title= Generosity Index 2003 (2001 data)|publisher= Catalogue for Philanthropy|accessdate= 2007-08-16|archive-date= 2012-04-26|archive-url= https://web.archive.org/web/20120426013441/http://www.catalogueforphilanthropy.org/cfp/db/generosity.php|url-status= dead}}</ref> ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ನಕಾರಾತ್ಮಕ [[ರೂಢಿಗತ ಪ್ರವೃತ್ತಿ]] ಸಹಾ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಮೊದಲು [[ಜಾನ್ ಸ್ಟೀನ್ ಬೆಕ್‌|ಜಾನ್ ಸ್ಟೀನ್ ಬೆಕ್‌ನು]] [[ಗ್ರೇಪ್ಸ್ ಆಫ್ ವ್ರಾತ್]] ಎಂಬ ಕಾದಂಬರಿಯ ಮೂಲಕ ಜನಪ್ರಿಯಾ ಗೊಳಿಸಿದನು. ಈ ಕಾದಂಬರಿಯು ಅನಕ್ಷರಸ್ಧ ಬಡತನದಲ್ಲಿ ಬೆಂದ ಡಸ್ಟ್ ಬೌಲ್ ಅವಧಿಯು [[ಓಕೀ|ಓಕೀಗಳ]] ರೈತರ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|date=1999-05-10|url=http://keller.clarke.edu/~english/honors/aaron/sec3.htm|title=The Essence of the Midwest|publisher=Clarke College|accessdate=2007-08-04|archive-date=2007-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20070822225602/http://keller.clarke.edu/~english/honors/aaron/sec3.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="okies">{{cite web|url=http://www.csus.edu/news/022503film.htm|title=Filmmaker to share documentary chronicling local poet’s life|publisher=[[Sacramento State University]]|date=2003-02-25|accessdate=2008-04-04|archive-date=2008-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080918161023/http://www.csus.edu/news/022503film.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|first=Wayne|last=Greene|url=http://www.tulsaworld.com/webextra/itemsofinterest/centennial/centennial_storypage.asp?ID=070715_1_CE2_NEWor84848|title=Oklahoma centennial quiz|publisher=[[Tulsa World]]|accessdate=2007-08-04|archiveurl=https://archive.today/20120913101944/http://www.tulsaworld.com/specialprojects/?ID=070715_1_CE2_NEWor84848|archivedate=2012-09-13|url-status=live}}</ref> ಆದರೂ ಸಹ ಈ ಪದವನ್ನು ಸಹಜ ಜನ್ಯ ಸ್ವಭಾವವೆಂದು ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿಯೇ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="okies" /> === ಕಲೆ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ === [[ಚಿತ್ರ:Philbrook Museum of Art, and gardens.jpg|thumb|left|ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 50 ಲಲಿತಕಲಾ ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗಳಲ್ಲಿ ಫಿಲ್‌ಬ್ರೂಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಕೂಡಾ ಒಂದು.<ref name="philbrook"/>]] ರಾಜ್ಯದ ಮತ್ತು ನಗರಗಳ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ "[[ಜಾಸ್]]" ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದೆ [[ಮೂಲ ಆಮೇರಿಕನ್]],<ref name="ok arts" /> [[ಮೆಕ್ಸಿಕನ್]] ಮತ್ತು [[ಏಶಿಯಾಜನರ]] ಜನವಸತಿಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | year=2007|url= http://www.okcommerce.gov/index.php?option=content&task=view&id=335&Itemid=415| title= Oklahoma's Diversity| publisher= Oklahoma Department of Commerce| accessdate=2007-08-04}}</ref> [[ಬಾರ್ಟವಿಲೆ|ಬಾರ್ಟವಿಲೆಯಲ್ಲಿ]] ನೆಡೆಯುವ "ಒಕ್ಲಹೋಮ ಮೊಜಾರ್ಟ್ ಉತ್ಸವವು" ದಕ್ಷಿಣ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ನೆಡೆಯುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]] ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | year= 2007 | url= http://www.okmozart.com/folders.asp?action=display&record=11 | title= Oklahoma Mozart Festival | publisher= OK Mozart Festival | accessdate= 2007-08-04 | archive-date= 2007-08-16 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.okmozart.com/folders.asp?action=display&record=11 | url-status= dead }}</ref> ಮತ್ತು ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ "[[ಕಲೆಗಳ ಉತ್ಸವ|ಕಲೆಗಳ ಉತ್ಸವವು]]" ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಲಲಿತ ಕಲೆಗಳ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಲಲಿತ ಕಲೆಗಳ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿಲಾಗಿದೆ.<ref name="ok arts" /> ರಾಜ್ಯವು ಬ್ಯಾಲೆ ನೃತ್ಯದ ಸಂಪನ್ನ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿದೆ: ಐದು ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಬ್ಯಾಲೆ ನೃತ್ಯಾಂಗನೆಯರು ವಿಶ್ವಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಈ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ; [[ಯೊನ್ನೆ ಚಟ್ಯೂ]] ಸಹೋದರಿಯರು [[ಮರ್ಜೋರಿ]] ಮತ್ತು [[ಮರಿಯಾ ಟಾಲ್ ಚೀಫ್]],[[ರೋಸೆಲಾ ಹೈಟವರ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾಸ್ಕಿಲೀನ್ ಲಾರ್ಕಿನ್]] ಈ ಐದು ಜನ ನೃತ್ಯಾಂಗನೆಯರು ಒಗ್ಗೂಡಿ [[ಫೈವ್ ಮೂನ್ಸ್]] ಎಂದು ವಿಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ದ [[ತುಲ್ಸಾ ಬ್ಯಾಲೆ|ತುಲ್ಸಾ ಬ್ಯಾಲೆಯನ್ನು]] ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆ]]'' ಯು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ಯಾಲೆ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.<ref name="ok arts" /> ದಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಲೆ ಮತ್ತು ಒಕ್ಲಹೋಮ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನೃತ್ಯಾಂಗನೆ ಯವನಿ ಚಿಟ್ಯೂ ಮತ್ತು ಅವಳ ಪತಿ [[ಮಿಗಿವಲ್ ಟೆರೆಕೋವ್‌|ಮಿಗಿವಲ್ ಟೆರೆಕೋವ್‌ರಿಂದ]] ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ದಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು 1962ರಲ್ಲಿ ಸ್ಧಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಅದು ಆಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಪೂರ್ಣ ಅಧಿಕೃತ ನೃತ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news | date=2007-12-13 | url=http://www.journalrecord.com/| title=OKC Events| first=Joan| last=Gilmore| publisher=The Oklahoma City Journal Record | accessdate=2008-06-17}}</ref><ref>{{cite web | title =Ballet Russes| publisher = Geller/Goldfine Productions|year = 2008 | url = http://www.gellergoldfine.com/russes_dancers.html| accessdate = 2008-06-17}}</ref><ref>{{cite web | title =Capri Films| publisher = Geller/Goldfine Productions|year = 2008 | url = http://www.caprifilms.com/images/press/ballet/ballets_russes_presskit.pdf| accessdate = 2008-06-17|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060825124900/http://www.caprifilms.com/images/press/ballet/ballets_russes_presskit.pdf|archivedate=2006-08-25}}</ref> [[ಸ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ವ್ರಿಂಗ್ಸ್‌|ಸ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ವ್ರಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] " ಡಿಸ್ಕವರಿಲ್ಯಾಂಡ್" ಎನ್ನುವ ಒಂದು ಬಯಲು ವರ್ತುಲ ರಂಗಮಂದಿರವು ''[[ಒಕ್ಲಹೋಮ!]]'' <ref>{{cite web | url= http://discoverylandusa.com/awards.shtml| title= Honors and Awards| publisher=Discoveryland!| accessdate=2007-04-26}}</ref> ಸಂಗೀತ, ನಾಟಕಗಳ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ರಾಜ್ಯವು ಸಂಗೀತ-ನಾಟಕಗಳ ಶೈಲಿಯಾದ [[ದ ತುಲ್ಸಾ ಸೌಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಸ್ವಿಂಗ್‌|ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಸ್ವಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು]] ತುಲ್ಸಾದಲ್ಲಿನ [[ಕೇನ್ಸ್ ಬಾಲ್ ರೂಮ್]] ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. 1930ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ [[ಬಾಬ್ ವಿಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ಬಾಯ್ಸ್]] ಸಂಗೀತ ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಧಳವಾಗಿ "ಕಾರ್ನಗಿ ಹಾಲ್ ಆಫ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಸ್ವಿಂಗ್" ಎಂಬ ಕಟ್ಟಡ ಬಳಕೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite news | date=2006-07-15 | url=http://www.tulsaworld.com/business/article.aspx?articleID=060715_Bu_E1_Tulsa51913 | title= Selling Tulsa: Branded | first=John | last=Stancavage | publisher=[[Tulsa World]] | accessdate=2007-08-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070811123505/http://www.tulsaworld.com/business/article.aspx?articleID=060715_Bu_E1_Tulsa51913|archivedate=2007-08-11}}</ref> ಸ್ಟಿಲ್ ವಾಟರ್ ಕಟ್ಟಡವು ದಿವಂಗತ ಪ್ರತಿಪಾದಕ ಬಾಬ್ ಬಿಲ್ಡರ್ಸ್‌ ಅವರ [[ರೆಡ್ ಡರ್ಟ್]] ಸಂಗೀತದ ಅಧಿಕೇಂದ್ರವಾಗಿತು. ಒಕ್ಲಹೋಮ ಕಲೆಗಾಗಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡುವವರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮದ್ಯಮ ದರ್ಜೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ 17 ನೆಯ ಸ್ಧಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ 300 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿದೆ.<ref name="ok arts">{{cite web | year=2007|url= http://www.okcommerce.gov/index.php?option=content&task=view&id=332&Itemid=413| title=Oklahoma - A Great Place to Play|publisher=Oklahoma Department of Commerce|accessdate=2007-08-04}}</ref> ತುಲ್ಸಾದ [[ಫಿಲ್ ಬ್ರೂಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]] ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 50 [[ಲಲಿತಕಲೆ|ಲಲಿತಕಲೆಗಳ]] ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯಾಗಿದೆ,<ref name="philbrook">{{cite web | url= http://ase.tufts.edu/arted/MuseumsOklahoma.htm| title= Museums of Oklahoma| publisher= Tufts University | accessdate=2007-08-05}}</ref> ಮತ್ತು [[ಸ್ಯಾಮ್ ನೋಬಲ್ ಒಕ್ಲಹೋಮ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]] ನಾರ್ಮನ್ ಎಂಬ ನಗರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಧಾರಿತ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="ok arts" /> [[ಥಾಮಸ್ ಗಿಲ್‌ಕ್ರೀಸ್‌|ಥಾಮಸ್ ಗಿಲ್‌ಕ್ರೀಸ್‌ನ]] ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು [[ಗ್ರಿಲ್‌ಕ್ರೀಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]] ಆಫ್ ತುಲ್ಸಾ ದಲ್ಲಿಡಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತಿ ಗಮನೀಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಆಮೇರಿಕಾದ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಇದೆ. ಗಾಜಿನ ಶಿಲ್ಪಿಯಾದ [[ಡೇಲ್ ಚಿಹುಲಿ|ಡೇಲ್ ಚಿಹುಲಿಯ]] ಪ್ರಪಂಚದ ಗಮನೀಯ ಗಾಜಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಿಟಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಆಮೇರಿಕಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಗಡಿಭಾಗದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕೌಬಾಯ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ಪರಂಪರೆ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]]<ref>{{cite web| url= http://www.okcmoa.com/p/6811/Default.aspx| title= About the Museum| publisher= Oklahoma City Museum of Art| accessdate= 2007-08-04| archive-date= 2007-08-16| archive-url= https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.okcmoa.com/p/6811/Default.aspx| url-status= dead}}</ref> ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="ok arts" /> ಯಹೂದಿಗಳ [[ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡ|ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ]] ಅವಶೇಷಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಶೆರ್ವಿನ್ ಮಿಲರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ [[ಜ್ಯೂಯಿಶ್]] ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ತುಲ್ಸಾ ದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು [[ನೈರುತ್ಯ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನ|ನೈರುತ್ಯ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ]] ಯಹೂದಿ ಕಲೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಂಡಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url= http://www.jewishmuseum.net/ | title= Sherwin Miller Museum of Judaism | publisher= Sherwin Miller Museum of Jewish Art | accessdate=2006-04-20}}</ref> === ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Grand Entry Omaha.jpg|thumb|right|ಆಮೇರಿಕಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ "ಮಂತ್ರವೈದ್ಯ" ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಯುವ ಘಟನೆ.]] ಆಮೇರಿಕನ್ ಬಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್<ref>{{cite news | date=2006-09-07 | url=http://www.tulsaworld.com/webextra/itemsofinterest/centennial/centennial_storypage.asp?ID=060907_Ne_A13_State52295 | title=100 and 1: State's centennial is named top-ranked bus-tour destination | first=Brian | last=Barber | publisher=[[Tulsa World]] | accessdate=2007-08-04 | archiveurl=https://archive.today/20120526202104/http://www.tulsaworld.com/webextra/itemsofinterest/centennial/centennial_storypage.asp?ID=060907_Ne_A13_State52295 | archivedate=2012-05-26 | url-status=live }}</ref> 2007 ರ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಘಟನೆಯಾಗಿ ಒಕ್ಲಹೋಮದ [[ಶತಮಾನ ಉತ್ಸವ|ಶತಮಾನ ಉತ್ಸವವನ್ನು]] ಹೆಸರಿಸಿದೆ. ಈ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಬಹು ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆದು ನವೆಂಬರ್ 16, 2007 ರಂದು ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಧಾನ ಪಡೆದ 100 ನೇ ವರ್ಷದ ದಿನಾಚರಣೆಯಾಗಿ ಕೊನೆಯಾಯಿತು. ವಾರ್ಷಿಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ಉತ್ಸವಗಳೂ ಹಾಗೂ ಆಚರಣೆಗಳು ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಆಮೇರಿಕನ್ನರ ಮಂತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಆಚರಣೆಯ ಪ್ರಸಂಗಗಳು, [[ಸ್ಕಾಟಿಶ್]] ಜನರ, [[ಐರಿಶ್]], [[ಇಟಾಲಿಯನ್ನ|ಇಟಾಲಿಯನ್ನರ]].[[ವಿಯೆಟ್ನಾಮಿಯನ್ನ|ವಿಯೆಟ್ನಾಮಿಯನ್ನರ]], [[ಚೀನಿಯರ]], [[ಜೆಕ್‌|ಜೆಕ್‌ರ]], [[ಯಹೂದ್ಯ|ಯಹೂದ್ಯರ]], [[ಅರಬ್ಬ|ಅರಬ್ಬರ]], [[ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ನ|ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ನರ]], ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾ ಮೂಲದ ಆಮೇರಿಕನ್ನರ; ಇವು ಸಮುದಾಯಗಳ ಪರಂಪರೆ ಅಥವಾ ಪದ್ಧರತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. 10-ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ನಗರದಲ್ಲಿ, ನಡೆಯುವ [[ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ರಾಜ್ಯದ ಜಾತ್ರೆ]] ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ,<ref>{{cite news | date=2006-09-11 | url=http://www.okstatefair.com/documents/2006%20OSF%20Opens.pdf | title= Oklahoma State Fair Opens September 14| publisher=Oklahoma State Fair | accessdate=2007-08-04|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070629222126/http://www.okstatefair.com/documents/2006%20OSF%20Opens.pdf|archivedate=2007-06-29}}</ref> ಹಾಗೂ ದೊಡ್ಡ [[ಪಾವ್-ವಾವ್‌|ಪಾವ್-ವಾವ್‌ಗಳು]], [[ಏಷಿಯನ್]] ಹಬ್ಬಗಳು, ಮತ್ತು [[ಜೂನ್‍ಂಟೀಂತ್]] ಆಚರಣೆಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. 10 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಡೆಯುವ [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಸೋತ್ಸವ]] ಸುಮಾರು 10 ಲಕ್ಷ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ,<ref>{{cite web | year=2007 | url=http://www.tulsastatefair.com/fair/generalinfo/index.asp | title=Tulsa State Fair - General Information | publisher=Tulsa State Fair | accessdate=2007-08-25 | archive-date=2007-08-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070828181706/http://www.tulsastatefair.com/fair/generalinfo/index.asp | url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು 2007 ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಮೇ ಫೆಸ್ಟ್ ಉತ್ಸವವು 3,75,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ರಂಜಿಸಿತು.<ref>{{cite news | date=2007-05-21 | first=Leigh | last=Bell | title=Mayfest: Celebrating Downtown: Festival closes after big year | publisher=Tulsa World | url=http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=070521_238_A1_hMore10041| accessdate = 2007-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070811123505/http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=070521_238_A1_hMore10041|archivedate=2007-08-11}}</ref> 2006 ರಲ್ಲಿ ತುಲ್ಸಾದಲ್ಲಿ ನೆಡೆದ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಫೆಸ್ಟ್]] ಉತ್ಸವವು ''[[USA ಟುಡೆ]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಪಂಚದ ಹತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ''[[ಬಾನ್ ಅಪೆಟಿವ್]]'' ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ದೇಶದ ದೊಡ್ಡಜೆರ್ಮನ್ ಆಹಾರ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news | first=Daniel | last=Harrison | title=Top 10: American Oktoberfest Destinations | publisher=Ask Men | url =http://www.askmen.com/fashion/travel_top_ten_100/112c_travel_top_ten.html | accessdate = 2007-05-05}}</ref> ತುಲ್ಸಾ ವಾರ್ಷಿಕ [[Dfest]] ಸಂಗೀತತೋತ್ಸವವನ್ನೂ ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ನಿವಾಸ ಒಕ್ಲಹೋಮ ವಾದ್ಯಗೋಷ್ಠಿ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಾರ್ಮನ್ ನಗರವು ನಾರ್ಮನ್ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ನಾರ್ಮನ್ ನಗರವು ಮಿಡೀವಲ್ ಫೇರ್ ಆಫ್ ನಾರ್ಮನ್ ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. 1976 ರಿಂದ ಈ ಜಾತ್ರೆಯು ನೆಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು ಮತ್ತು ಇದು ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಮೊದಲ ಮಧ್ಯಕಾಲದ ಜಾತ್ರೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಯು ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಅವರಣದ ದಕ್ಷಿಣ ಓವಲ್ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನೆಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯ ವರ್ಷ ಡಕ್ ಪಾಂಡಿನಲ್ಲಿ ನೆಡೆದು ಜನ ದಟ್ಟಣೆ ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡದಾದ್ದರಿಂದ 2003 ರಲ್ಲಿ ರೀವ್ಸ್ ಪಾರ್ಕಿಗೆ ವರ್ಗವಾಯಿತು. ಮಿಡೀವಲ್ ಫೇರ್ ಆಫ್ ನಾರ್ಮನ್ ಉತ್ಸವವು "ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಾರಾಂತ್ಯ ಘಟನೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ದ ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಈವೆಂಟ್ಸ್ ಮೀಡಿಯ ನೆಟ್ ವರ್ಕ್ ನಿಂದ ದೇಶದ 100 ಅತಿದೊಡ್ಡ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲೊಂದು ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ".<ref>{{cite web | year=2010 | url=http://www.medievalfair.org/index.html | title=Medieval Fair of Norman | publisher=Medieval Fair of Norman | accessdate=2010-02-14 | archive-date=2011-07-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110727075023/http://www.medievalfair.org/index.html | url-status=dead }}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಚಿತ್ರ:Seminary Hall.jpg|thumb|left|ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಾಂತೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ವ್ಯವಸ್ಧೆಯು ತಹಲೇಖಾದ ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.]] ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವ್ಯವಸ್ಧೆಯು [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳು]], ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ [[ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಧೆ|ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಧೆಗಳಿಂದಾಗಿದೆ]]. ಒಕ್ಲಹೋಮದ 631337 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು 1849 ಸಾರ್ವಜನಿಕ, [[ಪ್ರೈಮರಿ]], [[ಸೆಕೆಂಡರಿ]] ಹಾಗೂ [[ವೃತ್ತಿಪರ]] ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷ 2006ರಲ್ಲಿ 540 [[ಶಾಲಾ ಜಿಲ್ಲೆ|ಶಾಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ]] ದಾಖಲಾಗಿದ್ದರು.<ref name="OK Education">{{cite web | title = A Look at Education | publisher = Oklahoma State Department of Education | year = 2006 | url = http://www.sde.state.ok.us/publ/stats/default.html | accessdate = 2007-08-03 | archive-date = 2007-08-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.sde.state.ok.us/publ/stats/default.html | url-status = dead }}</ref> ಶಾಲಾ ವರ್ಷ 2005-06ರಲ್ಲಿ 1,20,122 ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಆಮೇರಿಕನ್ ಮಕ್ಕಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು ಇದು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಆಮೇರಿಕನ್ ಮೂಲನಿವಾಸಿ]] ಮಕ್ಕಳ ದಾಖಲಾತಿ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="NCES">{{Cite web |url=http://nces.ed.gov/pubs2007/2007352.pdf |format=pdf |publisher=IES, National Center for Education Statistics |title=Public Elementary and Secondary School Student Enrollment, High School Completions and Staff from the Common Core of Data, School Year 2005-06}}</ref> ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯವು ಖರ್ಚು ಮಾಡುವ ಹಣ ದೇಶದಲ್ಲೇ ತಳಭಾಗದ ಸ್ಧಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯವು ಪ್ರತಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ 6614 ಡಾಲರ್ ಖರ್ಚುನ್ನು 2005 ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿತ್ತು. ಇದು ದೇಶದಲ್ಲಿನ 47 ನೇ ಸ್ಧಾನ,<ref name="OK Education" /> ಆದರೆ 1992 ಮತ್ತು 2002 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲಿನ ವೆಚ್ಚ ಬೆಳೆದು ರಾಷ್ಟ್ರದ 22 ನೇ ಸ್ಧಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite web | title = Growth in Oklahoma's State Governments 1992-2002 | publisher = University of Central Oklahoma | date = 2006-02-01 | url = http://www.busn.ucok.edu/ucopi/docs/govgrowth1992-2002.pdf | format = pdf | accessdate = 2007-08-03 | archive-date = 2007-08-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070808074216/http://www.busn.ucok.edu/ucopi/docs/govgrowth1992-2002.pdf | url-status = dead }}</ref> ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಿ-ಕಿಂಡರ್‌ಗಾರ್ಟನ್]] ಶಿಕ್ಷಣ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಮಾದರಿ [[ಮೊದಲ ಬಾಲ್ಯದ ಪಾಠಶಾಲೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. 2004ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿ-ಕಿಂಡರ್ಗಾರ್ಟನ್ ಶಾಲೆ, ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಅರ್ಲಿ ಎಜುಕೇಶನ್ ರೀಸರ್ಚ್ ಪ್ರಮಾಣಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Superintendent Garrett announces Oklahoma #1 in Pre-Kindergarten | publisher = Oklahoma State Department of Education | date = 2004-11-19 | url = http://www.sde.state.ok.us/pro/prek/default.html | accessdate = 2007-08-03 | archive-date = 2007-08-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.sde.state.ok.us/pro/prek/default.html | url-status = dead }}</ref> [[ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ|ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಶಾಲೆ ಬಿಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ 29% ಗೆ 2005 ಮತ್ತು 2006 ರಲ್ಲಿ ಇಳಿದರೂ, ಒಕ್ಲಹೋಮ ಫ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟು ಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೆಳಗಿನ ಮೂರು ಸ್ಧಾನಗಳಲ್ಲಿತ್ತು,<ref>{{cite news| title = Oklahoma's "Kids Count" Ranking Falls Again| publisher = [[KOTV-TV|KOTV]]| date = 2007-07-25| url = http://kotv.com/news/local/story/?id=132224| accessdate = 2007-08-03| archive-date = 2007-09-27| archive-url = https://web.archive.org/web/20070927214145/http://kotv.com/news/local/story/?id=132224| url-status = dead}}</ref> ಶಾಲೆ ಬಿಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ 3.2% ಇತ್ತು.<ref name="OK Education" /> 2004 ರಲ್ಲಿ [[ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಡಿಪ್ಲೊಮ]] ಪಡೆದ ವಯಸ್ಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು 36 ನೆಯ ಸ್ಧಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಅದು ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿದಂತೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು 85.2% ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web | title = High school diploma or higher, by percentage by state | publisher = Statemaster.com | year = 2004 | url = http://www.statemaster.com/graph/edu_hig_sch_dip_or_hig_by_per-high-school-diploma-higher-percentage | accessdate = 2007-08-20 | archive-date = 2007-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070927223755/http://www.statemaster.com/graph/edu_hig_sch_dip_or_hig_by_per-high-school-diploma-higher-percentage | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| title = Missouri and the Nation| publisher = [[University of Missouri]]| date = 2007-02-09| url = http://www.oseda.missouri.edu/mo_nation/no_highschool_grad_1990_2000.shtml| accessdate = 2007-08-03| archive-date = 2007-10-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20071012160129/http://oseda.missouri.edu/mo_nation/no_highschool_grad_1990_2000.shtml| url-status = dead}}</ref> [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] ಮತ್ತು [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ [[ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ]] ಸಂಸ್ಧೆಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿವೆ. ಇವೆರದೂ ತಲಾ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಕಾಂಪಸ್ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಾದಾದ್ಯಂತ ಶಾಖಾ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ಸುಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ರಾಜ್ಯದ ಈ ಎರಡು ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಿಟಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[ತುಲ್ಸಾದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ತುಲ್ಸಾದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು]] ದೇಶದ ಸ್ನಾತಕ ಪೂರ್ವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವುದರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಧಾನ ಪಡೆದಿವೆ.<ref>{{cite web| title = America's Best Colleges - 2007| publisher = Oklahoma Education Information System| year = 2007| url = http://www.okhighered.org/oeis/News.shtml| accessdate = 2007-08-03| archive-date = 2007-08-16| archive-url = https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.okhighered.org/oeis/News.shtml| url-status = dead}}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಒಕ್ಲಹೋಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾನೂನು ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮಾತ್ರ ABA ದರ್ಜೆಯ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಧೆಗಳಾಗಿವೆ. ಒಕ್ಲಹೋಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ತುಲ್ಸಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ದೇಶದಲ್ಲೇ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಶೇಕಡಾವಾರು ಸ್ಧಾನದಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="OK Education 6">{{cite web| title = Princeton review raves TU| publisher = The Collegian| date = 2002-09-24| url = http://www.utulsa.edu/collegian/pdf/vol88iss03.pdf| format = pdf| accessdate = 2007-08-03| archive-date = 2007-08-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20070808074216/http://www.utulsa.edu/collegian/pdf/vol88iss03.pdf| url-status = dead}}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯವು 11 ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ,<ref>{{cite web| title =Student Center Financial Aid| publisher =Oklahoma State Regents for Higher Education| year =2008| url =http://www.okhighered.org/student-center/financial-aid/rubs.shtml| accessdate =2008-04-06| archive-date =2008-03-23| archive-url =https://web.archive.org/web/20080323062821/http://www.okhighered.org/student-center/financial-aid/rubs.shtml| url-status =dead}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ [[ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಈಶಾನ್ಯ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಿದೆ]]. ಇದು [[ಮಿಸಿಸಿಪಿ ನದಿ|ಮಿಸಿಸಿಪಿ ನದಿಯ]]<ref name="NSU demographics" /> ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಧೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಏಕೈಕ [[ದೃಷ್ಟಿಮಾಪನ]] ಕಾಲೇಜನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web| title =Rare Eye Condition Takes Center Stage At NSUOCO| publisher =Northeastern State University| year =2008| url =http://www.nsuba.edu/news/story.php?1960| accessdate =2008-04-06| archive-date =2019-09-13| archive-url =https://web.archive.org/web/20190913024841/https://www.nsuok.edu/| url-status =dead}}</ref> ಮತ್ತು ಶೇಕಡಾವಾರು ಮತ್ತು ಮೊತ್ತದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಆಮೇರಿಕನ್]] ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="NSU demographics">{{cite web | title =NSU Demographics| publisher = Northeastern State University |year = 2006| url = http://arapaho.nsuok.edu/~research/formsguide/NSU%20DEMOGRAPHICS%202005-2006.pdf | format=pdf|accessdate = 2008-02-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060912105141/http://arapaho.nsuok.edu/~research/formsguide/NSU%20DEMOGRAPHICS%202005-2006.pdf|archivedate=2006-09-12}}</ref><ref>{{cite web| title = INBRE Participants| publisher = Oklahoma Idea Network of Biomedical Research Excellence| url = http://okinbre.org/participating%20institutions.htm| accessdate = 2008-04-06| archive-date = 2008-04-10| archive-url = https://web.archive.org/web/20080410193841/http://okinbre.org/participating%20institutions.htm| url-status = dead}}</ref> 2007ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್ ರಿವ್ಯೂ]] ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದ 122 ಅತಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಆರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು<ref>{{cite web| title = OBU Named to The Princeton Review “Best in the West” list| publisher = [[Oklahoma Baptist University]]| date = 2005-08-26| url = http://www.okbu.edu/news/view_article.php?id=482| accessdate = 2007-08-03| archive-date = 2007-08-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20070808024101/http://www.okbu.edu/news/view_article.php?id=482| url-status = dead}}</ref> ಮತ್ತು ಮೂರು ಕಾಲೇಜುಗಳ ಉನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಧಾನಗಳಿಸಿದ್ದವು.<ref>{{cite web| title = Best Value Colleges| publisher = [[Princeton Review]]| date = 2006-03-28| url = http://ir.princetonreview.com/test/ReleaseDetail.cfm?ReleaseID=191272| accessdate = 2007-08-03| archive-date = 2007-10-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20071012153043/http://ir.princetonreview.com/test/ReleaseDetail.cfm?ReleaseID=191272| url-status = dead}}</ref> ರಾಜ್ಯವು 54 ಪೋಸ್ಟ್-ಸೆಕೆಂಡರಿ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಕೈಗಾರಿಕೆ ಅಥವಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವಂತಹ [[ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಕೆರಿಯರ್‌ಟೆಕ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌|ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಕೆರಿಯರ್‌ಟೆಕ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ನಿಂದ]] ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="OK Education" /> 2007-2008 ಶಾಲಾ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ 1,81,973 ಸ್ವಾತಕ ಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, 20,014 ಪದವೀಧರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು 4395 ಮೊದಲ ವೃತ್ತಿಪರ ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದರು. ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ 18,892 ಜನ ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿಯನ್ನು, 5386 ಜನ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಮತ್ತು 462 ಜನ ಪ್ರಥಮ ವೃತ್ತಿ ಪರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅಂದರೆ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯವು ಒಂದು ಶೈಕ್ಷಣೆಕ ವರ್ಷದ (1 ಜುಲೈ 2007- 30 ಜೂನ್ 2008) ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ 38,278 ಪದವೀಧರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರತಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷದ 68,322 ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.collegedegreereport.com/articles/oklahoma-colleges-profile-college-degree-programs-post-secondary-education-oklahoma|title=Oklahoma Colleges: A Profile of College Degree Programs & Post-Secondary Education in Oklahoma|access-date=2010-05-13|archive-date=2010-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20100310111128/http://www.collegedegreereport.com/articles/oklahoma-colleges-profile-college-degree-programs-post-secondary-education-oklahoma|url-status=dead}}</ref> == ಕ್ರೀಡೆ == [[ಚಿತ್ರ:Memorial Stadium, Smith Football Performance Center and State Farm Center, University of Illinois.jpg|thumb|right|ದಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಸ್ಮಾರಕ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವು NCAA ವಿಭಾಗ 1 ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ನೆಡೆಸುತ್ತದೆ.]] ಒಕ್ಲಹೋಮ ಜನಪ್ರಿಯಾ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ತಂಡಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ; ಇವು [[ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್]], [[ಫುಟ್ ಬಾಲ್]], [[ಅರೆನಾ ಫುಟ್ ಬಾಲ್]], [[ಬೇಸ್ ಬಾಲ್]], [[ಸಾಕರ್]] ಮತ್ತು [[ಹಾಕಿ]]. ಈ ತಂಡಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರ, ತುಲ್ಸಾ, ಎನಿಡ್, ನಾರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಲಾಟನ್ ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ನ]] [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಿಟಿ ಥಂಡರ್]] ತಂಡ, ಮತ್ತು [[ವಿಮೆನ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌|ವಿಮೆನ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ನ]] [[ತುಲ್ಸಾ ಶಾಕ್‌|ತುಲ್ಸಾ ಶಾಕ್‌ಗಳು]] ಮಾತ್ರ ರಾಜ್ಯದ [[ಮುಖ್ಯ ಅಧಿಕೃತ ಲೀಗ್ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡ|ಮುಖ್ಯ ಅಧಿಕೃತ ಲೀಗ್ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳಾಗಿವೆ]]; ಆದರೆ [[ಕಿರು ಲೀಗ್ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡ|ಕಿರು ಲೀಗ್ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳು]] ಕೆಳಕಂಡತಿವೆ.[[AAA ಮತ್ತು AA ಮಟ್ಟ|AAA ಮತ್ತು AA ಮಟ್ಟದ]] ಸ್ಧಾನ ಪಡೆದ ಮ್ಯಾನರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್, [[ಕೇಂದ್ರ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್]], ಹಾಕಿಯಲ್ಲಿ, ಆರಿನಾ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ [[AFI]] ಲೀಗ್ ನಲ್ಲಿ; ಇವುಗಳನ್ನು ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಿಟಿ ಯಾರ್ಡ್ ಡಾಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ತುಲ್ಸಾ ಟಲನ್ಸ್ ಪೋಷಿಸುತ್ತವೆ. [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ವಿಮೆನ್ಸ್ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌|ನ್ಯಾಷನಲ್ ವಿಮೆನ್ಸ್ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ಗೆ]] ಆಡುವ, [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಿಟಿ ಲೈಟನಿಂಗ್]] ತಂಡವನ್ನು ಸಹಾ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಿಟಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ. [[NBA ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಲೀಗ್]] ನಡೆಸುವ [[ತುಲ್ಸಾ 66ರ್ಸ್]] ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ತುಲ್ಸಾ ಕೇಂದ್ರಸ್ಧಳವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ [[ಆಮೇರಿಕನ್ ಇನ್ ಡೋರ್ ಡಾಕರ್ ಲೀಗ್]] ನಲ್ಲಿ ಆಡುವ [[ತುಲ್ಸಾ ರೆವಲ್ಯೂಶನ್]] ತಂಡಕ್ಕೋ ನಗರದ ಪೋಷಣೆ ಇದೆ.<ref>{{cite news | date=2007-07-29 | url=http://www.tulsaworld.com/sports/article.aspx?articleID=070729_2_B2_hTheT26273| title= Pro soccer: Soccer comes to Tulsa| first = Glenn | last = Hibdon| publisher= [[Tulsa World]] | accessdate=2007-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070811123505/http://www.tulsaworld.com/sports/article.aspx?articleID=070729_2_B2_hTheT26273|archivedate=2007-08-11}}</ref> ಎನಿಡ್ ಮತ್ತು ಲಾಟನ್ ನಗರಗಳು [[USBL]] ಮತ್ತು [[CBA]] ಲೀಗ್‌ಗಳಿಗೆ ಆಡುವ ವೃತ್ತಿಪರ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ದಾತರಾಗಿವೆ. 2005 ರಲ್ಲಿ [[ಕೆಟ್ರೀನಾ ಚಂಡಮಾರುತ|ಕೆಟ್ರೀನಾ ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದಾಗಿ]] ಎರಡು ಸ್ಪರ್ಧಾ ಋತುಗಳಷ್ಟು ಕಾಲ ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ [[ಫೋರ್ಡ ಸೆಂಟರ್]] ತಮ್ಮ ತಂಡ ಪುನರ್ ಸ್ಧಾಪನೆಯಾದಾಗ NBA ಯ [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್ ಹೋರ್ನೆಟ್ಸ್]] ಒಕ್ಲಹೋಮ ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿದ ಪ್ರಥಮ ಮುಖ್ಯ ಲೀಗ್ ಅಧಿಕೃತ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡವಾಯಿತು.<ref name="Forbes NOK">{{cite web | date=2007-01-25 | url=http://www.forbes.com/lists/2006/32/biz_06nba_New-Orleans-Hornets_328959.html| title= BA Team Valuations - #29 New Orleans Hornets| publisher=PGA | accessdate=2007-08-05}}</ref> ಜುಲೈ 2008 ರಲ್ಲಿ, ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಗುಂಪೊಂದರ ಮಾಲಿಕತ್ವ ಪಡೆದ [[ದಿ ಸಿಯಾಟಲ್ ಸೂಪರ್ ಸಾನಿಕ್]] ತಂಡವು [[ಕ್ಲೇಟನ್ ಬೆನೆಟ್]] ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರಕ್ಕೆ ಸ್ಧಾನಾಂತರ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರಕ್ಕೆ ಸ್ಧಾನಾಂತರಗೊಂಡ]] ಆಟಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಫೋರ್ಡ್ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುವವು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದಾಗ, [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಿಟಿ ಥಂಡರ್]] ತಂಡವು ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲ ಶಾಶ್ವತ ಅಧಿಕೃತ ಮುಖ್ಯ ತಂಡವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref>{{cite news | url=http://seattletimes.nwsource.com/html/localnews/2008030229_sonitrial02.html | title=Sonics, city reach settlement | work=The Seattle Times | date=2008-07-02 | accessdate=2008-07-02}}</ref> ರಾಜ್ಯದ [[ಕಾಲೇಜುಗಳ ಅತ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌]] ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಜನರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಒಕ್ಲಹೋಮ [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸೂನರ್‌ ಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕೌಬಾಯ್ಸ್]] ತಂಡಗಳ 60,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಆಟವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ಒಕ್ಲಹೋಮ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ 2006 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಅಮೇರಿಕೆಯ ಫುಟ್ ಬಾಲ್]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸರಾಸರಿ 84,541 ಜನ ವೀಕ್ಷಿಸಿ ಆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು, ಅಮೇರಿಕಾದ ಕಾಲೇಜುಗಳ ಪೈಕಿ13 ನೇ ಸ್ಧಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web| title = Oklahoma Sets New Attendance Record| publisher = [[University of Oklahoma]]| url = http://www.soonersports.com/facilities/memorial-stadium-attendance.html| accessdate = 2007-11-04| archive-date = 2010-07-01| archive-url = https://web.archive.org/web/20100701082051/http://www.soonersports.com/facilities/memorial-stadium-attendance.html| url-status = dead}}</ref> ಈ ಎರಡು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರರು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಹಲವಾರು ಸಲ [[ಬೆಡ್‌ಲಾಮ್ ಸರಣಿ]] ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೆಣಸಾಡುತ್ತವೆ; ಇವು ಕ್ರೀಡಾಸಕ್ತರ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಘಟನೆಗಳಾಗಿವೆ. "ಒಕ್ಲಹೋಮ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಗಳು [[NCAA]] ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ತಂಡಗಳು ಸಂಸ್ಧೆಯ ಅತಿ ಉಚ್ಛಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ. [[ವಿಭಾಗ I]] ಒಕ್ಲಹೋಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ತುಲ್ಸಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ.<ref>{{cite web| title = NCAA Members by State| publisher = [[NCAA]]| url = http://www.ncaa.org/conferences/schools_by_state.html| accessdate = 2007-08-05| archiveurl = https://web.archive.org/web/20051125223302/http://www.ncaa.org/conferences/schools_by_state.html| archivedate = 2005-11-25| url-status = live}}</ref> ''[[ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯ ದಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಒಕ್ಲಹಾಮಾ ಮತ್ತು ಒಕ್ಲಹಾಮ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಗಳನ್ನು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಕಾಲೇಜುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.<ref name="top sports">{{cite web| date = 2002-10-07| title = America's Best Sports Colleges: 1-10| publisher = Sports Illustrated| url = http://sportsillustrated.cnn.com/si_online/news/2002/10/01/1_10/| accessdate = 2007-08-05| archive-date = 2007-08-22| archive-url = https://web.archive.org/web/20070822222732/http://sportsillustrated.cnn.com/si_online/news/2002/10/01/1_10/| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| date = 2002-10-07| title = America's Best Sports Colleges: 11-100| publisher = Sports Illustrated| url = http://sportsillustrated.cnn.com/si_online/news/2002/10/01/11_100/| accessdate = 2007-08-05| archive-date = 2008-10-17| archive-url = https://web.archive.org/web/20081017150320/http://sportsillustrated.cnn.com/si_online/news/2002/10/01/11_100/| url-status = dead}}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಯ ರಾಜ್ಯದ 12 ಸಣ್ಣ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಅಥವಾ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸೂನರ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ NAIA ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web| year = 2005| title = Member Institutions| publisher = [[National Association of Intercollegiate Athletics|NAIA]]| url = http://naia.cstv.com/member-services/about/members.htm| accessdate = 2007-08-05| archive-date = 2011-07-22| archive-url = https://web.archive.org/web/20110722042452/http://naia.cstv.com/member-services/about/members.htm| url-status = dead}}</ref> ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ [[LPGA]] ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ತುಲ್ಸಾದ ಸಿಡಾರ್ ರಿಡ್ಜ ಕೌಂಟಿಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ನೆಡೆಯುವ [[PGA]] ಅಥವಾ [[LPGA]] ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ತುಲ್ಸಾದ [[ಸದರನ್ ಹಿಲ್ಸ್ ಕಂಟ್ರಿ ಕ್ಲಬ್]] ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ ಓಕ್ ಟ್ರೀ ಕಂಟ್ರಿ ಕ್ಲಬ್ ಮತ್ತು ತುಲ್ಸಾದ ಸಿಡಾರ್ ರಿಡ್ಜ್ ಕಂಟ್ರಿ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದಿವೆ.<ref>{{cite web| title = Oklahoma's Top 10 Private Golf Courses| publisher = Tulsaweb| url = http://www.tulsaweb.com/Golf/Private.htm| accessdate = 2007-08-05| archive-date = 2007-08-06| archive-url = https://web.archive.org/web/20070806060137/http://tulsaweb.com/Golf/Private.htm| url-status = dead}}</ref> ದೇಶದ ಒಂದು ಉತ್ತಮವಾದ ಗಾಲ್ಫ ಅಂಗಳ ಹೊಂದಿರುವದೆಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ ಸದರನ್ ಹಿಲ್ಸ್ ಸಂಸ್ಧೆ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಗಾಲ್ಫ [[PGA ಪಂದ್ಯಾವಳಿ|PGA ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು]] ಆಯೋಚಿಸಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 2007 ರ ಒಂದು ಪಂದ್ಯವೂ ಸೇರಿದೆ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಎಂದರೆ 2001 ರ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಮೂರು U.S.ಓಪನ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web | year=2007 | url=http://www.pga.com/pgachampionship/2007/news/20060228_history.html| title= Southern Hills Country Club is rich in History | publisher=[[Professional Golfers' Association of America|PGA]] | accessdate=2007-08-05}}</ref> ರಾಜ್ಯದ ಉದ್ದಗಲಗಳಲ್ಲಿ [[ರೋಡಿಯೋ|ರೋಡಿಯೋಗಳು]] ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ಯಾನಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನ [[ಗಯಮೋನ್]] ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರೋಡಿಯೋವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.guymonrodeo.com/rodeohistory.htm | publisher=Guymon Rodeo Foundation | title=Rodeo History | accessdate=2007-05-02 | archive-date=2007-05-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070516235959/http://www.guymonrodeo.com/rodeohistory.htm | url-status=dead }}</ref> == ಆರೋಗ್ಯ == [[ಚಿತ್ರ:tulsacancertreatmentcenter.jpg|thumb|left|ಆಮೇರಿಕಾದ ನೈರುತ್ಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೌಕರ್ಯವು ತುಲ್ಸಾದಲ್ಲಿದೆ.]] 2005 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅನುದಾನ ಪಡೆದ 21ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಜ್ಯದಾಗಿದ್ದು, ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಾದ ವೆಚ್ಚ $75,801,364 ರೋಗ [[ನಿರೋಧಕ ಲಸಿಕೆ|ನಿರೋಧಕ ಲಸಿಕೆಗಳು]], [[ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾನೆ|ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾನೆಗೆ]] ಸನ್ನದಾಗಿರುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣಗಳ ಅನುದಾನ ಪಡೆದ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬಾಬುಗಳು.<ref name="oklahoma health 2">{{cite web| title = Health Report: Oklahoma| publisher = Trust for America's Health| url = http://healthyamericans.org/state/index.php?StateID=OK| accessdate = 2007-08-02}}</ref> ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಖಾಯಿಲೆಗಳ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ ಸಮನಾಗಿದ್ದು [[ಆಸ್ತಮಾ]], [[ಡಯಾಬೆಟಿಕ್ಸ್]], [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]] ಮತ್ತು [[ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ|ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡಗಳಿಂದ]] ನರಳುವ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಮ ಅಥವಾ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೇಲೆ ಇದೆ.<ref name="oklahoma health 2" /> ವರ್ಷ 2000 ದಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿನ ರೋಗ ನಿಧಾನಿಕ ವೈದ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ 45ನೇ ಸ್ಧಾನದಲ್ಲಿ; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕೆಳಗೆ, ನರ್ಸ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸ್ವಲ್ಪ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಕೆಳಗೆ, ಪ್ರತಿ 1,00,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಾಸಿಗೆ ಸಂಖ್ಯೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು 12 ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಮೇಲೆ ಇದ್ದಿತು.<ref>{{cite web| title = State health workforce profiles:Oklahoma| publisher = [[United States Department of Health and Human Services]]| url = ftp://ftp.hrsa.gov/bhpr/workforce/summaries/Oklahoma03.pdf| format = pdf| accessdate = 2007-08-02}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಮಾಡಿಸಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ತುಚ್ಛವಾಗಿತ್ತು 2005ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 25% ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದ 18 ರಿಂದ 64 ವಯೋಮಾನದ ನಾಗರೀಕರು ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ 5ನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದರ.<ref>{{cite web| title = Health insurance, lack of coverage among adults: State, 2002-2005| publisher = [[United States Department of Health and Human Services]]| url = http://209.217.72.34/HDAA/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=151| accessdate = 2007-09-08| archive-date = 2007-10-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20071012213905/http://209.217.72.34/HDAA/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=151| url-status = dead}}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮಗರ ಅರ್ಧಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು [[ಸ್ಧೂಲತೆ]] ಹೊಂದಿದ್ದರು. ರಾಜ್ಯವು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಧೂಲದೇಹಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಐದನೆಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅದರೆ 30.3% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸ್ಧೂಲತೆಗೆ ಹತ್ತಿರ ಅಥವಾ ಸ್ಧೂಲವಾಗಿದ್ದರು.<ref name="Oklahoma Health">{{cite web| title = U.S. Obesity Trends| publisher = Centers for Disease Control and Prevention| url = http://www.cdc.gov/obesity/data/trends.html | accessdate = 2009-09-12}}</ref> [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವು]] ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದು [[ಅಮೇರಿಕನ್ ಕಾಲೇಜು ಆಫ್ ಸರ್ಜನ್ಸ್]] ಸಂಸ್ಧೆಯಿಂದ [[Iನೇ ಮಟ್ಟದ ನೋವು ನಿವಾರಕ ಕೇಂದ್ರ|Iನೇ ಮಟ್ಟದ ನೋವು ನಿವಾರಕ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು]] ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಏಕೈಕ ರಾಜ್ಯದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿದೆ. ಒಕ್ಲಹೋಮ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವು ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಆರೋಗ್ಯಕೇಂದ್ರ]] ಮೈದಾನದಲ್ಲಿದ್ದು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ.<ref>{{cite web| title = OU Medical Center Employment Opportunities| publisher = [[University of Oklahoma]]| url = http://www.oumedcenter.com/eRecruit.asp| accessdate = 2007-08-02| archive-date = 2007-08-16| archive-url = https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.oumedcenter.com/eRecruit.asp| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| title = Trauma One Center| publisher = [[University of Oklahoma]]| url = http://www.oumedcenter.com/CustomPage.asp?guidCustomContentID=3F100B4D-6724-11D4-81F3-00508B1249D5| accessdate = 2007-08-02| archive-date = 2007-08-16| archive-url = https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.oumedcenter.com/CustomPage.asp?guidCustomContentID=3F100B4D-6724-11D4-81F3-00508B1249D5| url-status = dead}}</ref> ತುಲ್ಸಾದಲ್ಲಿರುವ ದಿ ರೀಜನಲ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಆಫ್ ದಿ [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಟ್ರೀಟ್ ಮೆಂಟ್ ಸೆಂಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಆಮೇರಿಕ]] ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಇರುವ 4 ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಪೂರ್ತಿ ನೈರುತ್ಯ ಆಮೇರಿಕಾಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಇದು ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.cancercenter.com/southwestern-hospital/about-this-hospital.cfm| title=Southwestern Regional Medical Center| publisher=[[Cancer Treatment Centers of America]]| accessdate=2007-05-07| archive-date=2007-10-10| archive-url=https://web.archive.org/web/20071010160608/http://www.cancercenter.com/southwestern-hospital/about-this-hospital.cfm| url-status=dead}}</ref> ತುಲ್ಸಾದ [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವು]] ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿಯೇ [[ಮೂಳೆ ಸಂಬಂಧಿ]] ಬೋಧನಾ ಸೌಕರ್ಯ ಹೊಂದಿದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜಾಗಿದ್ದು; ಇದು [[ನರವಿಜ್ಞಾನ]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸೌಕರ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಸ್ಧೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| year=2007| url=http://osu.okstate.edu/index.php?option=com_content&task=view&id=479&Itemid=90| title=Tulsa Regional Medical Center Changes its name to OSU Medical Center| publisher=[[Oklahoma State University]]| accessdate=2007-08-02| archive-date=2007-10-13| archive-url=https://web.archive.org/web/20071013231828/http://osu.okstate.edu/index.php?option=com_content&task=view&id=479&Itemid=90| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.research.okstate.edu/report00/com/comnar.html| title=Basic Biomedical Research in the OSU College of Osteopathic Medicine| publisher=[[Oklahoma State University]]| accessdate=2007-08-02| archive-date=2006-09-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20060901125105/http://www.research.okstate.edu/report00/com/comnar.html| url-status=dead}}</ref> == ಸಮ‌ೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ == {{Main|List of radio stations in Oklahoma|List of television stations in Oklahoma}} [[ಚಿತ್ರ:TulsaWorld.jpg|thumb|right|upright|ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಎರಡನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆ, ದಿ ತುಲ್ಸಾ ವರ್ಲ್ಡ್ 189,789ಗಳಷ್ಟು ಪ್ರಸರಣ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="world"/>]] [[ನೀಲ್ಸನ್ ಮಾದ್ಯಮ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಧೆ|ನೀಲ್ಸನ್ ಮಾದ್ಯಮ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಧೆಯು]] ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರ ಮತ್ತು ತುಲ್ಸಾವನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ, ಕ್ರಮವಾಗಿ 45ನೆಯ ಮತ್ತು 61ನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಮಾದ್ಯಮಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ|ಮಾದ್ಯಮಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೆಂದು]] ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. ಅದೇ ಏಜೆನ್ಸಿಯು ರಾಜ್ಯದ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಾದ್ಯಮ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾದ ಲಾಟನ್ [[ವಿಚಿಟಾ ಫಾಲ್ಸ್, ಟೆಕ್ಸಾಸ್]] ಅನ್ನು ದೇಶದ 144ನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url= http://www.nielsenmedia.com/DMAs.html |title= 210 Designated Market Areas - 03-04 |publisher= Nielsen Media |accessdate= 2007-08-06 |archive-date= 2006-05-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20060517010320/http://www.nielsenmedia.com/DMAs.html |url-status= bot: unknown }}</ref> [[ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ ಟೆಲಿವಿಷನ್]] ಪ್ರಸಾರವು 1949ರಲ್ಲಿ K ಫಾರ್ TV (ಅಂದಿನ WKY-TV)ಯಿಂದ ಮತ್ತು [[KOTV-TV|KOTV-TVಯಿಂದ]] ತುಲ್ಸಾದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url= http://www.tulsatvmemories.com/tvthesi2.html|title= Historical Highlights of Television in Tulsa, Oklahoma | publisher = Tulsa TV History| accessdate=2007-08-06}}</ref> ಈಗ ಎಲ್ಲಾ ಮುಖ್ಯವಾದ ಆಮೇರಿಕನ್ ಟಿವಿ [[ಪ್ರಸಾರಣ ಜಾಲಗಳು]] ತಮ್ಮ ಅಧಿಕೃತ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.globalcomputing.com/GetTV_Map1.cfm?PageNum_q_GetTV_Map=1&stateid=OK| title=U.S. Television Stations in Oklahoma| publisher=Global Computing| accessdate=2007-08-06| archive-date=2007-09-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20070927064302/http://www.globalcomputing.com/GetTV_Map1.cfm?PageNum_q_GetTV_Map=1&stateid=OK| url-status=dead}}</ref> ರಾಜ್ಯವು ಈಗ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ [[ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ|ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವ ''[[ದಿ ಒಕ್ಲಹೋಮನ್‌]]'' ‍ವು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಲ್ಲಿ 215,102 ಓದುಗರನ್ನೂ, ಭಾನುವಾರದಂದು 138,262 ಓದುಗರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಣೆಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ 48 ನೆಯ ಸ್ಧಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ''[[ತುಲ್ಸಾ ವರ್ಲ್ಡ್]]'' ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು ಸಾಮಾನ್ಯ ದಿನದಲ್ಲಿ 138,262 ಮತ್ತು ಭಾನುವಾರದಂದು 189,789 ಓದುಗರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ದೇಶದ ಪರಿಚಲನೆಯಲ್ಲಿ 77 ನೆಯ ಸ್ಧಾನ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="world">{{cite web | title=2006 Top 100 Daily Newspapers in the U.S. by Circulation | publisher=BurrellesLuce | url=http://www.burrellesluce.com/top100/2006_Top_100List.pdf | format=pdf | accessdate=2007-08-06 | year=2006 | archive-date=2015-07-22 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150722124337/http://www.burrellesluce.com/top100/2006_Top_100List.pdf | url-status=dead }}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಥಮ ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆ ''ಚಿರೋಕಿ ಅಡ್ವೋಕೇಟ್'' 1844 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದು, [[ಚಿರೋಕಿ]] ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು.<ref name="ok newspapers" /> 2006ರಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದಲ್ಲಿ 220 ಸಮಾಚಾರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿದ್ದು, 177 ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಮತ್ತು 48 ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿದ್ದವು.<ref name="ok newspapers">{{cite web | title=History of Newspapers in Oklahoma | publisher=Oklahoma Historical Society | url=http://www.okhistory.org/research/collections/news_history.html | accessdate=2007-08-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070928014009/http://www.okhistory.org/research/collections/news_history.html | archive-date=2007-09-28 | url-status=dead }}</ref> ಎರಡು ದೊಡ್ಡ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರೇಡಿಯೋ]] ಜಾಲಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸರಣ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವೆಂದರೆ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರೇಡಿಯೋ ಮತ್ತು [[ಪಬ್ಲಿಕ್ ರೇಡಿಯೋ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್]]. 1955 ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಪಬ್ಲಿಕ್ ರೇಡಿಯೋ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಥಮ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರೇಡಿಯೋ ಜಾಲವಾಗಿದ್ದು ಒಕ್ಲಹೋಮದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | year = 2007 | title = About OPR | publisher = Oklahoma Public Radio | url = http://www.kosu.org/aboutus.html | accessdate = 2007-08-06 | archive-date = 2007-08-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.kosu.org/aboutus.html | url-status = dead }}</ref> ತನ್ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗಾಗಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ರೇಡಿಯೋ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ 14 ಸ್ಧಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಸರಣ ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸರಣ ಮಾಡಿ 400 ಗಂಟೆಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title = PRI factsheet | url = http://www.pri.org/InPRI_FactSheet.html | publisher = Public Radio International | accessdate = 2007-08-06 | archive-date = 2007-08-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070813085828/http://www.pri.org/InPRI_FactSheet.html | url-status = dead }}</ref> ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಥಮ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರ WKY, ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದಲ್ಲಿ 1920 ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಇದಾದ ನಂತರ KRFW [[ಬ್ರಿಸ್ಟೊ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ನಂತರ ತುಲ್ಸಾಗೆ ಸ್ಧಾನಾಂತರಗೊಂಡು 1927 ರಲ್ಲಿ [[KVOO]] ಎಂದು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web | year = 2007 | title = Oklahoma Fun Facts | url = http://www.legendsofamerica.com/OK-Facts2.html | publisher = Legends of America | accessdate = 2007-08-06 | archive-date = 2006-11-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061107223915/http://www.legendsofamerica.com/OK-Facts2.html | url-status = dead }}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಧಾನೀಯ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿಜಾಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸಂಸ್ಧೆಗಳಿಂದ 500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವು.<ref>{{cite web | year = 2006 | title = Complete List of Radio Stations in the State of OK | url = http://www.ontheradio.net/states/oklahoma.aspx | publisher = On the Radio.net | accessdate = 2007-08-06 | archive-date = 2007-08-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070824110916/http://www.ontheradio.net/states/oklahoma.aspx | url-status = dead }}</ref> [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್]], [[ಏಶಿಯನ್]] ಭಾಷೆಗಳ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಮೇರಿಕನ್ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಮಾದ್ಯಮ ಜಾಲವಾದ [[TBN]] ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಟಿವಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸ್ಟುಡಿಯೊವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯಲ್ಲದೆ ಪೂರ್ತಿ TBN ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಶಾಖೆಯನ್ನು ನಗರದಲ್ಲಿ 1980 ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿತು. {{Citation needed|date=July 2009}} == ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == [[ಚಿತ್ರ:Will Rogers Turnpike.jpg|thumb|left|ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಪ್ರಮುಖ ಹತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ, ತುಲ್ಸಾದ ಈಶಾನ್ಯದಿಂದ ಸಾಗುವ ವಿಲ್ ರೋಜರ್ಸ್ ಟರ್ನ್‌ಪೈಕ್.]] ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಸಾರಿಗೆಯು ಆಧಾರ ವ್ಯವಸ್ಧೆಗಳಾದ [[ಅಂತರ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು]], ಅಂತರ ನಗರ ರೈಲುಗಳು, ಸಾರಿಗೆ ಸರಣಿಗಳು, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಒಳನಾಡು ಬಂದರು ಮತ್ತು ಭಾರಿ ಸರಕು ವರ್ಗಾವಣೆ ಜಾಲಗಳಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಅಂತರ ರಾಜ್ಯ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಮೂರು [[ಅಂತರ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ|ಅಂತರ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು]] ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು [[ಅಂತರ ರಾಜ್ಯ ಉಪ ಹೆದ್ದಾರಿ|ಅಂತರ ರಾಜ್ಯ ಉಪ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದಲ್ಲಿ, [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ 35]] ಯು, [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ 44]] [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ 40|ಅಂತರರಾಜ್ಯ 40ನ್ನು]] ಅಡ್ಡ ಹಾಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಜಾಲದ ಒಂದು ಮುಖ್ಯವಾದ ಪಂಧಿ ಸ್ಧಾನವಾಗಿದೆ.<ref name="roads okla" /> 12,000 ಸಾವಿರ ಮೈಲುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದವಾದ (19,000 ಕಿ.ಮೀ ) ರಸ್ತೆಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ [[ಸಂಚಾಲಿಸುವ ರಸ್ತೆಗಳು]], ಹತ್ತು ಸುಂಕದ ಕಟ್ಟೆಗಳು,<ref name="roads okla">{{cite web| title = Transportation in Oklahoma City| publisher = Oklahoma City Chamber of Commerce| year = 2007| url = http://www.okcchamber.com/page.asp?atomid=128| accessdate = 2007-08-02| archive-date = 2007-10-12| archive-url = https://web.archive.org/web/20071012202546/http://okcchamber.com/page.asp?atomid=128| url-status = dead}}</ref> ಮಹುದೂರ ವಾಹನ ಚಾಲಿಸಬಹುದಾದ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಬಹು ಉದ್ದವಾದ ಮಾರ್ಗ- 66 ಸಹಾ ಸೇರಿದೆ.<ref>{{cite web | year=2007 | url=http://www.legendsofamerica.com/66-Facts.html | title=Route 66 - Facts and Trivia | publisher=Legends of America | accessdate=2007-08-02 | archive-date=2007-08-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070809135444/http://www.legendsofamerica.com/66-Facts.html | url-status=dead }}</ref> 2005 ರಲ್ಲಿ, ಅಂತರ ರಾಜ್ಯ 44 ಯು ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ ಜನನಿಬಿಡ ಹೆದ್ದಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ಪ್ರತಿದಿನ 131,800 ಕಾರುಗಳು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.<ref>{{cite web | year=2005 | url=http://www.okladot.state.ok.us/hqdiv/p-r-div/maps/aadt/urbanarea05.pdf| title=2005 Annual Average Daily Traffic | format=PDF | publisher=Oklahoma Department of Transportation | accessdate=2007-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070614044129/http://www.okladot.state.ok.us/hqdiv/p-r-div/maps/aadt/urbanarea05.pdf|archivedate=2007-06-14}}</ref> 2007 ರಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯವು ದೇಶದಲ್ಲೇ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖೆಯ ಅಸಕ್ಷಮ -ರಚನೆಯ ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಸುಮಾರು 6300 ಸೇತುವೆಗಳು ರಿಪೇರಿ ರಹಿತವಾಗಿದ್ದವು, 127 ಪ್ರಮುಖ ಹೆದ್ದಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಧೆಗೆ ಗುಂಟ ಇದ್ದ ಸೇತುವೆಗಳೂ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ.<ref>{{cite news| first=Randy|last=Ellis|date=2007-08-03|url= http://newsok.com/article/3097777| title= In Oklahoma: We are worst in the nation| publisher=The Daily Oklahoman| accessdate=2007-09-01}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:National-atlas-oklahoma.PNG|thumb|right|ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಭೂಪಟವು ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಮಾರ್ಗಗಳು ಹಾಗೂ ದರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ [[ವಿಲ್ ರೋಜರ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಏರ್ ಪೋರ್ಟ್]] ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಥಮ ವ್ಯಾಪಾರಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ, ವಾರ್ಷಿಕ 3.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಯಾತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web| year=2005| url=http://www.flyokc.com/index.aspx?page=media&id=2&sid=2| title=Passenger Trends| publisher=Oklahoma City Airport Authority| accessdate=2007-08-02| archive-date=2010-10-06| archive-url=https://web.archive.org/web/20101006181854/http://flyokc.com/index.aspx?page=media&id=2&sid=2| url-status=dead}}</ref> [[ತುಲ್ಸಾ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏರ್ ಪೋರ್ಟ್]] ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರಿ ವಾಯುನಿಲ್ದಾಣ 2006 ರಲ್ಲಿ ಸಂಚಾರದ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ, ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 150ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪಯೋಗದ ವಾಯು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.tulsaairports.com/index.cfm?id=3| title=Tulsa International Airport - Airline Information| publisher=Tulsa Airport Authority| accessdate=2007-08-02| archive-date=2007-08-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20070811213829/http://www.tulsaairports.com/index.cfm?id=3| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| year=2004| url=http://www.flyokc.com/index.aspx?page=service| title=Will Rogers World Airports - Airline Information| publisher=Oklahoma City Airport Authority| accessdate=2007-08-02| archive-date=2007-08-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20070801001520/http://www.flyokc.com/index.aspx?page=service| url-status=dead}}</ref> ತುಲ್ಸಾದಲ್ಲಿರುವ ರಿವರ್ ಸೈಡ್-ಜೋನ್ಸ್ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್ ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯ ವಾಯು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು 235,039 ಉಡ್ಡಯನ ಮತ್ತು ಇಳಿಯುವಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತು.<ref>{{cite web| year=2007| url=http://www.tulsaairports.com/index.cfm?id=11| title=Riverside Jones Airport| publisher=Tulsa Airport Authority| accessdate=2007-08-02| archive-date=2011-08-22| archive-url=https://web.archive.org/web/20110822190220/http://www.tulsaairports.com/index.cfm?id=11| url-status=dead}}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 150ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪಯೋಗದ ವಾಯು ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.okairports.com/airports.html| title=Airports of Oklahoma| publisher=Oklahoma Airport Operators Association| accessdate=2007-08-02| archive-date=2007-08-16| archive-url=https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.okairports.com/airports.html| url-status=dead}}</ref> [[ಆಮ್‌ಟ್ರಾಕ್‌|ಆಮ್‌ಟ್ರಾಕ್‌ನ]] [[ಹಾರ್ವಲ್ಯಾಂಡ್ ಫ್ಲೈಯರ್]] ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಏಕೈಕ ಪ್ರಾಂತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಯಾತ್ರಿಕರ ಜಾಲವಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರೈಲ್ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ, [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದಿಂದ]] [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ಫೋರ್ಟವರ್ಥ|ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ಫೋರ್ಟವರ್ಥವರೆಗೆ]] ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಹಾರ್ಟಲ್ಯಾಂಡ್ ಫೈಯರ್ ನಿಂದ [[ತುಲ್ಸಾ|ತುಲ್ಸಾಕ್ಕೆ]] ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಹಣಕಾಸು ನೆರವನ್ನು ಶಾಸಕರು 2007ರಲ್ಲಿ ಯಾಚಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite news| first=Brian|last=Barber|url= http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=070118_Ne_A11_el2Fe11577| title= Federal matching funds may help bring Amtrak to Tulsa | publisher=Tulsa World| accessdate=2007-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927002646/http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=070118_Ne_A11_el2Fe11577|archivedate=2007-09-27}}</ref> [[ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಮಸೋಗಿ]] ಮತ್ತು [[ತುಲ್ಸಾ ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಕಟೂಸಾ|ತುಲ್ಸಾ ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಕಟೂಸಾಗಳು]] ನದಿಗಳ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆರುವ ಎರಡು ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಒಳನಾಡು ಬಂದರುಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ದಿ ತುಲ್ಸಾ ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಕಟೂಸಾ ಒಕ್ಲಹೋಮದ ಏಕೈಕ ಅಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಡಗು-ಸಾಮಾಗ್ರಿ ಸಾಗಿಸುವ ಬಂದರಾಗಿದ್ದು ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಗರ ಮುಖಾಂತರ ಮಾಲು ಸಾಗಿಸುವ ಬಂದರಾಗಿದ್ದು ಇದು ಎರಡು ಮಿಲಿಯನ್ ಸರಕನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | year= 2005 | url= http://tulsaok.usachamber.com/custom2.asp?pageid=1189 | title= Live in Tulsa | publisher= Tulsa Chamber of Commerce | accessdate= 2007-07-14 | archive-date= 2007-05-25 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070525155014/http://tulsaok.usachamber.com/custom2.asp?pageid=1189 | url-status= dead }}</ref><ref name="Tulsa Port News" /> ಎರಡೂ ಬಂದರುಗಳು [[ಮೆಕ್ ಕ್ಲಿನಾರ್-ಕೇರ್]] [[ಅರ್ಕಾನ್ಸಸ್]] ನದಿ ಜಲಯಾನ ವ್ಯವಸ್ಧೆಯ ತಟದಲ್ಲಿದ್ದು, ತುಲ್ಸಾ ಮತ್ತು ಮಸ್ಕೋಗೀ ಮತ್ತು [[ಮಿಸಿಸಿಪಿ ನದಿ]] ನಡುವಿನ ನೌಕಸಾರಿಗೆಯನ್ನು [[ವರ್ಡಿಗ್ರಿಸ್]] ಮತ್ತು [[ಅರೆಕಾನ್ಸಸ್]] ನದಿಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಜೋಡಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಸಕ್ರಿಯ ಜಲಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.<ref name="Tulsa Port News">{{cite web | url= http://www.tulsaport.com/news_and_events.html | title= What's new at the port? | publisher= Tulsa Port Authority | accessdate= 2007-07-30 | archive-date= 2007-07-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070714184501/http://www.tulsaport.com/news_and_events.html | url-status= dead }}</ref> == ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ == {{Main|Government of Oklahoma}} [[ಚಿತ್ರ:Oklahoma State Capitol.jpg|thumb|right|ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ನಗರವು, ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ.]] [[ಆಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರ|ಆಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದ]] ಮಾದರಿಯಂತೆ, ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸರ್ಕಾರವು ಒಂದು [[ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ]] ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಕಾರ್ಯಾಂಗ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗ ಶಾಖೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.<ref>{{cite web | year=2006 | publisher=GoveEngine.com | accessdate=2007-07-31 | url=http://www.govengine.com/stategov/oklahoma.html | title=State Government - Oklahoma | archive-date=2007-08-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070814011012/http://www.govengine.com/stategov/oklahoma.html | url-status=dead }}</ref> ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶದ, ಸ್ಧಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಾದಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಹೊಂದಿರುವ [[77 ಕೌಂಟಿಗಳ|77 ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು]] ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ,<ref name="Topography of Oklahoma" /> [[ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷ|ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ]] ಬಹುಮತವಿರುವ ಮತದಾರವಾಗಿರುವ [[ಐದು ನ್ಯಾಯವಿಧಾಯಕ ಸಭೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜಿಲ್ಲೆ|ಐದು ನ್ಯಾಯವಿಧಾಯಕ ಸಭೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿವೆ]].<ref name="voters" /> ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು, [[ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮತಧಿಕಾರ|ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮತಧಿಕಾರವಿರುವ]] ಮತದಾನದಿಂದ ಚುನಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ === {{See also|Governor of Oklahoma||Oklahoma Legislature|Oklahoma Supreme Court}} [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಶಾಸನಸಭೆ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ಶಾಸನಸಭೆಯ]] [[ಸೆನೆಟ್]] ಮತ್ತು [[ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಭೆ|ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಭೆಯಿಂದ]] ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಶಾಖೆಯಾಗಿರುವ ಶಾಸನಸಭೆಯು ಸರ್ಕಾರ ನಡೆಸಲು ಬೇಕಾದ ಹಣ ಎತ್ತುವ ಹಾಗೂ ವಿತರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಸೆನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಾವಧಿ ಇರುವ 48 ಸದಸ್ಯರು, ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ 2 ವರ್ಷ ಕಾರ್ಯಾವಧಿ ಇರುವ 101ಸದಸ್ಯರು ಇರುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ಉಭಯ ಸದನಗಳ ಸದಸ್ಯರ ಒಟ್ಟು ಸೇವಾಧಿಗೆ ಮಿತಿ ಹಾಕಿದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎರಡು ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದೆ.<ref name="Oklahoma Government 2" /><ref>{{cite web| publisher=U. S. Term Limits| accessdate=2007-08-09| url=http://www.ustl.org/leglong.html| title=Legislative Longevity Limits| archive-date=2007-09-20| archive-url=https://web.archive.org/web/20070920054851/http://www.ustl.org/leglong.html| url-status=dead}}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಶಾಖೆಯು, [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟು]], [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ಅಪರಾಧ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ಅಪರಾಧಗಳ]] ಮೇಲ್ಮನವಿ ಕೋರ್ಟು ಹಾಗೂ 1 ಕೌಂಟಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅದರ ಸೇವೆಗಾಗಿ 77 ಜಿಲ್ಲೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಒಕ್ಲಹೋಮ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಎರಡು ಸ್ವತಂತ್ರ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ದೋಷಾರೋಪಣೆಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಒಕ್ಲಹೋಮ ಕೋರ್ಟ್ ಒಕ್ಲಹೋಮದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಹಂತದ ಎರಡು ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿವೆ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲವು ನಾಗರೀಕ ಅಹವಾಲುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ ಅಪರಾಧಿ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲವು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಅಹವಾಲುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡು ಕೋರ್ಟುಗಳ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ಮತ್ತು ನಾಗರೀಕ ಮೇಲ್ಮನವಿ ಕೋರ್ಟುನ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ರಾಜ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಾಮಕರಣ ಆಯೋಗದ ಶಿಫಾರಿಸಿನಂತೆ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ನಿಯುಕ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನಂತರ ಮತ್ತೆ ಇವರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪುನಃ ಆಯೋಗದ ಮತದಾನವಾಗಬೇಕು.<ref name="Oklahoma Government 2">{{cite web | date=2007-06-07 | publisher=Netstate| accessdate=2007-08-01 | url=http://www.netstate.com/states/government/ok_government.htm| title=Oklahoma State Government}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Senate chamber of the Oklahoma Senate, Oklahoma City, Oklahoma.jpg|thumb|right|ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ಸೆನೇಟ್‌ನ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ಸೆನೇಟ್ ಚೇಂಬರ್ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.]] ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ [[ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]], ಅವರ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಚುನಾಯಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿರುತ್ತಾರೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಧಾನ ಮುಖ್ಯಸ್ಧರಾದ, ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಒಕ್ಲಹೋಮ ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಶಾಖೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಇವರೇ [[ಎಕ್ಸ್ ಅಫಿಷಿಯೊ]], [[ಫೆಡರಲ್]] ಸರ್ಕಾರವು ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದಾಗ [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಕ್ಷಕ ದಳ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಕ್ಷಕ ದಳಕ್ಕೆ]] [[ಪ್ರಧಾನ ದಂಡನಾಯಕ|ಪ್ರಧಾನ ದಂಡನಾಯಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ]]. ಇವರು ಸರ್ಕಾರದ ಎರಡೂ ಸದನಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಾದ ಬಿಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ [[ವೀಟೋ]] ಚಲಾಯಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ವಾರ್ಷಿಕ ಆಯ-ವ್ಯಯ ಪತ್ರವನ್ನು ಮಂಡಿಸುವುದು. ರಾಜ್ಯದ ಕಾನೂನುಗಳು ಜಾರಿಯಾಗುವ ಹಾಗೆ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಸಂರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web| date=1995-12-01| publisher=Governor's Commission| accessdate=2007-08-06| url=http://www.oklaosf.state.ok.us/osfdocs/gvcmmsh2.html| title=Report of the Governor's Commission on Government Performance| archive-date=2007-08-16| archive-url=https://web.archive.org/web/20070816235959/http://www.oklaosf.state.ok.us/osfdocs/gvcmmsh2.html| url-status=dead}}</ref> === ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ === ರಾಜ್ಯವನ್ನು 77 [[ಕೌಂಟಿಗಳ|ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನಾಗಿ]] ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೌಂಟಿ ಸ್ಧಳೀಯ ಆಡಳಿತ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮೂರು ಚುನಾಯಿತ ಕಮೀಶನತುಗಳ ಸಮಿತಿ, ಒಬ್ಬ ತೆರಿಗೆ ಅಂದಾಜುದಾರ ಗುಮಾಸ್ತ, [[ಕೋರ್ಟು ಗುಮಾಸ್ತ]], [[ಖಜಾಂಚಿ]] ಮತ್ತು [[ಶರೀಫ|ಶರೀಫರಿರುತ್ತಾರೆ]].<ref>{{cite web| date=2006-01-06| publisher=Government of Oklahoma| accessdate=2007-08-01| url=http://www.state.ok.us/osfdocs/county.html| title=List of County Officers| archive-date=2007-05-31| archive-url=https://web.archive.org/web/20070531193042/http://www.state.ok.us/osfdocs/county.html| url-status=dead}}</ref> ಪ್ರತಿಯೊಂದು [[ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿ|ಮುನಿಸಿಪಾಲಿಟಿಯು]] ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾರ್ಯಾಕಾರಿ ಶಾಸನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಿಕ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕೌಂತಿ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಅಧಿಕಾರ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಧಿಕೃತ ನಗರಗಳ ಅಥ ಅನಧಿಕೃತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದು ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಶಾಸಕೀಯ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೌಂಟಿ ಹಾಗೂ ಪುರಸಭೆ ಸರ್ಕಾರಗಳೆರಡೂ ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪೋಲೀಸ್ ವ್ಯವಸ್ಧೆ ನೇಮಿಸುವ ಚುನವಣೆ ಏರ್ಪಡಿದುವ ಮತ್ತು ಅಪತ್ ಕಾಲ ಎದುರಿಸುವ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರದೊಳಗೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref name="citygov" /><ref>{{cite news| first=Don| last=Diehl| url=http://www.zwire.com/site/news.cfm?BRD=2754&dept_id=573976&newsid=18622071&PAG=461&rfi=9| date=2007-07-24| title=Metro About Jenks population figures... doubled in size since 2000 census| publisher=Neighbor Newspapers| accessdate=2007-08-01| archive-date=2007-09-30| archive-url=https://web.archive.org/web/20070930015351/http://www.zwire.com/site/news.cfm?BRD=2754&dept_id=573976&newsid=18622071&PAG=461&rfi=9| url-status=dead}}</ref> ಇತರೆ ಸ್ಧಾನೀಯ ಸರಕಾರದ ಘಟ್ಟಗಳೆಂದರೆ [[ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]], ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಸಮುದಾಯ ಕಾಲೇಜು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಗ್ನಿ ಶಾಮಕ ವಿಭಾಗಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜಲವಿಭಾಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ವಿಶೇಷ ಉಪಯೋಗಗಳ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು. ಮೂವತ್ತೊಂಭತ್ತು ಆಮೇರಿಕಾದ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸರ್ಕಾರಗಳ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮಿತ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಮೂಲನಿವಾಸಿ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಕಾವಲು ಪ್ರದೇಶ]], ಆಮೇರಿಕೆಯ ಬೇರೆ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ರುವಂತೆ, ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಇಂಡಿಯನ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ ಜಮೀನಿನ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿವೆಯಾದರೂ ಆದರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದು ರಾಜ್ಯದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಸ್ಧೆಗಳಾದ ಪುರಸಭೆ ಕೌಂಟಿಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನದ ಸರ್ಕಾರವು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಅರೆ-ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘಟಕಗಳೆಂದು ಮಾನ್ಯಮಾಡಿದೆ ಇವುಗಳು ಕಾರ್ಯಂಗ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಹಾಗೂ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನದವರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೇಲೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಅವು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೊಳ ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಅದು ಅವುಗಳ ಕೆಲವು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವ ಅಥವಾ ತಡೆಹಿಡಿಯುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ. ಬುಡಕಟ್ಟು ಸರ್ಕಾರಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆಗಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. <ref>{{cite news |first=Robert|last=Henry| url=http://www.oscn.net/applications/oscn/DeliverDocument.asp?CiteID=61934| date=1989-03-22|title= Oklahoma Attorney General's Opinions: Question Submitted by: The Honorable Enoch Kelly Haney, Oklahoma State Senate| publisher= The Oklahoma State Courts Network | accessdate=2007-08-21}}</ref><ref>{{cite news|first=Lindsay|last=Robertson|url=http://thorpe.ou.edu/guide/robertson.html|year=2001|title=Native Americans and the Law: Native Americans Under Current United States Law|publisher=[[University of Oklahoma]]|accessdate=2007-08-21|archive-date=2012-04-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120416012037/http://thorpe.ou.edu/guide/robertson.html|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:OK-districts-108.JPG|thumb|right|ಐದು ನ್ಯಾಯವಿಧಾಯಕ ಸಭೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಒಕ್ಲಹೋಮಾದಲ್ಲಿ ಇವೆ.]] === ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯ === {{Main|Politics of Oklahoma}} {| class="wikitable sortable " border="1" style="float:left;margin:2em;font-size:90%" |+ <td>'''ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಚುನಾವಣೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು''' <ref>{{cite web|url=http://uselectionatlas.org/RESULTS/compare.php?year=2008&fips=40&f=1&off=0&elect=0&type=state|title=Presidential General Election Results Comparison - Oklahoma|publisher=US Election Atlas|accessdate=December 29, 2009|author=Leip, David}}</ref></td> |- style="background:lightgrey" !ವರ್ಷ ![[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ರು]] ![[ಡೆಮೊಕ್ರ್ಯಾಟ್‌ಗಳು]] |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[2008]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''65.65%''' ''960,165'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|34.35% ''502,496'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[2004]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''65.57%''' ''959,792'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|34.43% ''503,966'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[2000]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''60.31%''' ''744,337'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|38.43% ''474,276'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1996]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''48.26%''' ''582,315'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|40.45% ''488,105'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1992]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''42.65%''' ''592,929'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|34.02% ''473,066'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1988]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''57.93%''' ''678,367'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|41.28% ''483,423'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1984]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''68.61%''' ''861,530'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|30.67% ''385,080'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1980]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''60.50%''' ''695,570'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|34.97% ''402,026'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1976]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''49.96%''' ''545,708'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|48.75% ''532,442'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1972]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''73.70%''' ''759,025'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|24.00% ''247,147'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1968]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''47.68%''' ''449,697'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|31.99% ''301,658'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1964]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|44.25% ''412,665'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|'''55.75%''' ''519,834'' |- | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|[[1960]] | align="center" bgcolor="#fff3f3"|'''59.02%''' ''533,039'' | align="center" bgcolor="#f0f0ff"|40.98% ''533,039'' |} ಬಹು ಮತಧಿಕಾರ ಪಡೆದ ಒಕ್ಲಹೋಮ ಮತದಾರರು [[ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷ|ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರೂ ರಾಜ್ಯವು ಕಟ್ಟಾ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೊಂದಾಯಿತ ರಿಪಬ್ಲಿಕನರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯಾತರಾದರೂ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯವು 1968ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಅದ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ಮತ ಹಾಕಿದೆ. 2004-2008 ರ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಜಾರ್ಜ್ W ಬುಷ್]] ಮತ್ತು [[ಜಾನ್ ಮೆಕ್‌ಕೈನ್]] ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಮತ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ; ಇವರಿಬ್ಬರಿಗೂ ರಾಜ್ಯದ 65% ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. 2008ರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಕೌಂಟಿಗಳು ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಮೆಕ್‌ಕೈನ್‌ಗೆ ಮತ ಹಾಕಿದ ಒಂದು ರಾಜ್ಯವೆಂದರೆ ಅದು ಒಕ್ಲಹೋಮ ಮಾತ್ರ.<ref>{{cite web| year=2004| url=http://www.ok.gov/~elections/04pres.pdf| title=Presidential Election of 2004 in Oklahoma| work=Oklahoma State Election Board| publisher=Oklahoma State Election Board| format=pdf| accessdate=2007-08-01| archive-date=2007-09-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20070926005521/http://www.ok.gov/~elections/04pres.pdf| url-status=dead}}</ref> [[2000ದ ಜನ ಗಣತಿ|2000ದ ಜನ ಗಣತಿಯ]] ನಂತರ, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಆರರಿಂದ ಐದಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು, ಪ್ರತಿ [[ನ್ಯಾಯವಿಧಾಯಕ ಸಭೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜಿಲ್ಲೆ|ನ್ಯಾಯವಿಧಾಯಕ ಸಭೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜಿಲ್ಲೆಯಿಂದ]] ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸೇವೆ ಮಾಡುವನು. [[110ನೇ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]](2007-2009) ಸಭೆಗೆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲೂ ಪಕ್ಷಗಳ ಬಲದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಆಗದೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಜನ ರಿಪಬ್ಲಕನ್ನರೂ ಒಬ್ಬ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ U.S. ಸೆನೆಟರ್‌ಗಳು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ನರು [[ಜಿಮ್ ಇನ್‌ಹೋಫ್]] ಮತ್ತು [[ಟಾಮ್ ಕಬರ್ನ್]], ಮತ್ತು ಇದರ U.S. ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು [[ಹಾನ್ ಸುಲ್ಲಿವನ್]] (R-OK-1), [[ಡ್ಯಾನ್ ಬೋರೆನ್]] (D-OK-2), [[ಫ್ರಾಂಕ್ ಡಿ. ಲುಕಾಸ್]] (R-OK-3), [[ಟಾಮ್ ಕೋಲ್]] (R-OK-4), ಮತ್ತು [[ಮೇರಿ ಫಾಲಿನ್]] (R-OK-5). {{Further|[[Political party strength in Oklahoma]]}} == ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು == {{See also|List of cities in Oklahoma|List of towns in Oklahoma}} [[ಚಿತ್ರ:Oklahoma City Skyline from I-35 (cropped).jpg|left|225px|thumb|ಒಕ್ಲಹೋಮಾವು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಹಾಗೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಗೂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ.]] 2006 ರಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯವು 549 ನಗರ ಮತ್ತು ಪುರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ನಗರಗಳು 100,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು 40 ಪುರಗಳು 10,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದವು. [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರ]] ಮತ್ತು [[ತುಲ್ಸಾ]] ನಗರಗಳು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ [[ಐವತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ|ಐವತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ]] ಎರಡು ಆಗಿವೆ. 58% ರಷ್ಟು ಒಕ್ಲಹೋಮನರು [[ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ]] ನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದರೆ. ಅಥವಾ ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುವ ಅರ್ಥಿಕ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳನ್ನು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳ ಜನಗಣತಿ ಬ್ಯೂರೋ]] [[ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರದೇಶ]] ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾ ನೀಡಿದೆ.<ref name="metros" /><ref>{{cite web| url=http://quickfacts.census.gov/qfd/meta/long_metro.htm| title=State and County Quickfacts - Metropolitan Statistical Area| publisher=[[United States Census Bureau]]| accessdate=2007-07-15| archive-date=2007-07-11| archive-url=https://web.archive.org/web/20070711042345/http://quickfacts.census.gov/qfd/meta/long_metro.htm| url-status=dead}}</ref> ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಹಾಗೂ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ನಗರವು 2007ರಲ್ಲಿ [[ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ|ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು]] 1,269,907 ಜನರಿದ್ದರು, ಹಾಗೂ [[ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ ತುಲ್ಸಾ|ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ ತುಲ್ಸಾವು]] 905,755 ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref name="metropop08">{{cite news | date=2008-03-27 | url=http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=20080327_1_A9_hBein77115 | title= Stillwater's growth tops in Oklahoma| first = Rhett | last = Morgan| publisher= Tulsa World | accessdate=2008-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080919181031/http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=20080327_1_A9_hBein77115|archivedate=2008-09-19}}</ref> 2005 ಮತ್ತು 2006ರ ಮಧ್ಯೆ, ತುಲ್ಸಾದ [[ಹೊರವಲಯ|ಹೊರವಲಯಗಳಾದ]] [[ಜೆಂಕ್ಸ್]], [[ಬಿಕ್ಸ್‌ಬಿ]], ಮತ್ತು [[ಓವಾಸ್ಸೊ|ಓವಾಸ್ಸೊಗಳು]] ರಾಜ್ಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಕ್ರಮವಾಗಿ 47.9, 44.56, ಮತ್ತು 34.31, ಶೇಕಡಾವಾರು ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Ok cities" /> [[ಚಿತ್ರ:Tulsa Skyline.jpg|right|thumb|ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹಾಗೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತುಲ್ಸಾವು ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ.]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳು 2007ರಂತೆ ಹೀಗಿವೆ: [[ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ನಗರ]] (547,274), [[ತುಲ್ಸಾ]] (384,037), [[ನಾರ್ಮನ್]] (106,707), [[ಲಾಟನ್]] (91,568), [[ಬ್ರೋಕನ್ ಆರೋ]] (90,714), [[ಎಡ್ಮಂಡ್]] (78,226), [[ಮಿಡ್‌ವೆಸ್ಟ್ ನಗರ]] (55,935), [[ಮೂರೆ]] (51,106), [[ಎನಿಡ್]] (47,008), ಮತ್ತು [[ಸ್ಟಿಲ್‌ವಾಟರ್]] (46,976). ರಾಜ್ಯದ ಹತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ, ಮೂರು ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ನಗರ ಮತ್ತು ತುಲ್ಸಾ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ, ಮತ್ತು ಲಾಟನ್ ನಗರ ಮಾತ್ರ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಸೆನ್ಸನ್ ಬ್ಯೂರೊ ದೃಢೀಕರಿಸುವಂತೆ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಅಂಕಿಅಂಶ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ, ಅಲ್ಲದೆ[[ಫೋರ್ಟ್ ಸ್ಮಿತ್, ಅರ್ಕನ್ಸಾಸ್‌|ಫೋರ್ಟ್ ಸ್ಮಿತ್, ಅರ್ಕನ್ಸಾಸ್‌ನ]] ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಜ್ಯದೆಡೆ ಹರಡಿದೆ.<ref name="Ok cities">{{cite web| title = Oklahoma Census Data Center News| publisher = Oklahoma Department of Commerce| month = July | year = 2007 | url = http://staging.okcommerce.gov/test1/dmdocuments/2007_July_Oklahoma_Census_Data_Center_News_1907072217.pdf|format=pdf| accessdate = 2007-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070808074217/http://staging.okcommerce.gov/test1/dmdocuments/2007_July_Oklahoma_Census_Data_Center_News_1907072217.pdf|archivedate=2007-08-08}}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮ ಪುರಸಭೆಗಳ ನಿಯಮದಡಿಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಎರಡು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಿದೆ: ನಗರಗಳು ಇವು 1000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿವೆ.ಪಟ್ಟಣಗಳು 1000 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡೂ ಸಂಸ್ಧೆಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಪ್ರದೇಶದಡಿಯಲ್ಲಿ [[ಶಾಸನಾತ್ಮಕ]], [[ನ್ಯಾಯಾಂಗಿಕ]] ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ನಗರಗಳು [[ಮೇಯರ್-ಸಮಿತಿ]], [[ಕೌನ್ಸಿಲ್- ಮ್ಯಾನೇಜರ್]] ಅಥವಾ [[ಮಹಾಮೇಯರ್]] ರೀತಿಯ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಬಹುದು ಆದರೆ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಒಬ್ಬ ಚುನಾಯಿತ ಅಧಿಕಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಧೆ ಮುಖಾಂತರ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು.<ref name="citygov">{{cite web |year=2005| url= http://www.odl.state.ok.us/almanac/2005/12-muni.pdf | title=Oklahoma Municipal Government | publisher=Oklahoma Department of Libraries | format=pdf| accessdate=2007-08-07}}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == <!-- {{USCensusPop |1890 = 258657 |1900 = 790391 |1910 = 1657155 |1920 = 2028283 |1930 = 2396040 |1940 = 2336434 |1950 = 2233351 |1960 = 2328284 |1970 = 2559229 |1980 = 3025290 |1990 = 3145585 |2000 = 3450654 |estyear = 2009 |estimate = 3687050 }} --> {{Main|Demographics of Oklahoma}} [[ಚಿತ್ರ:Oklahoma population map.png|thumb|left|ಡೆನ್ಸಿಟಿ ಭೂಪಟದಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] 2005ರ ಪೂರ್ವಿಕರ ರಚನೆಯಂತೆ 14.5% [[ಜರ್ಮನ್]], 13.1% [[ಅಮೆರಿಕನ್]], 11.8% [[ಐರಿಶ್]], 9.6% [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]], 8.1% [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್]], ಮತ್ತು 11.4% [[ನೇಟೀವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು]], 7.9% [[ಚೆರೋಕಿ|ಚೆರೋಕಿಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ 2008ರಲ್ಲಿ, ಒಕ್ಲಹೋಮಾವು 3,642,361ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<ref name="2008pop">{{cite web|date=2009-12-09|url=http://www.ers.usda.gov/statefacts/ok.htm|title=State Fact Sheets: Oklahoma|work=Economic Research Service|publisher=United States Department of Agriculture|accessdate=2010-03-28|archive-date=2007-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20070811174038/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/OK.HTM|url-status=dead}}</ref>,<ref>{{cite web| year=2005| url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=04000US40&-qr_name=ACS_2005_EST_G00_DP2&-context=adp&-ds_name=&-tree_id=305&-_lang=en&-redoLog=false&-format=| title=Oklahoma - Selected Social Characteristics| publisher=[[United States Census Bureau]]| accessdate=2007-08-19| archive-date=2020-02-11| archive-url=https://archive.today/20200211182230/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=04000US40&-qr_name=ACS_2005_EST_G00_DP2&-context=adp&-ds_name=&-tree_id=305&-_lang=en&-redoLog=false&-format=| url-status=dead}}</ref><ref name="demo" /> ಅಲ್ಲದೆ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ನರು 8.1%ಗಳಷ್ಟು ಇದ್ದಾರೆ.<ref name="Oklahoma QuickFacts" /> ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯವು 2002 ರಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಮೇರಿಕನ್ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಅಂದರೆ ಅಂದಾಜು 395,219 ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ದೇಶದ ಇತರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶೇಕಡವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="demo">{{cite web | year=2002 | url=http://www.census.gov/prod/2002pubs/c2kbr01-15.pdf | title= The American Indian and Alaska Native Population: 2000| publisher= [[United States Census Bureau]] | format=pdf|accessdate=2007-08-05}}</ref> 2006 ರಲ್ಲಿ 4.7% ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಾಗರೀಕರು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದರು,<ref>{{cite web | url=http://www.fairus.org/site/PageServer?pagename=research_researchd66d| title=Immigration Impact:Oklahoma | publisher = Federation for American Immigration Reform | accessdate = 2007-11-17}}</ref> ದೇಶದಲ್ಲಿ ಇವರು ಶೇಕಡವಾರು ಸಂಖ್ಯೆ 12.4% ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url = http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-qr_name=ACS_2005_EST_G00_DP2&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2005_EST_G00_&-_lang=en&-_caller=geoselect&-redoLog=false| title = National Selected Social Characteristics| publisher = U.S. Census Bureau| year = 2005| accessdate = 2007-08-05| archive-date = 2020-02-12| archive-url = https://archive.today/20200212212315/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-qr_name=ACS_2005_EST_G00_DP2&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2005_EST_G00_&-_lang=en&-_caller=geoselect&-redoLog=false| url-status = dead}}</ref> ಒಕ್ಲಹೋಮ [[ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇಂದ್ರ]] [[ಸ್ಪಾರ್ಕ್ಸ್]] ಪಟ್ಟಣದ ಸಮೀಪದ [[ಲಿಂಕನ್ ಕೌಂಟಿ|ಲಿಂಕನ್ ಕೌಂಟಿಯಾಗಿದೆ]].<ref>{{cite web| title = statecenters | publisher = U.S. Census Bureau | year = 2000 | url = http://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt | accessdate = 2007-08-05}}</ref> 2006 ರಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮ ನರ ತಲಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆದಾಯ ದೇಶದಲ್ಲಿ 37 ನೆಯದಾಗಿದ್ದು $32,210, ಇದು ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ದೇಶದ ಮೂರನೆಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ತಲಾ ಆದಾಯವಾದರೂ,<ref name="pci">{{cite web| date=2007-03-27| url=http://www.bea.gov/newsreleases/regional/spi/2007/spi0307.htm| title=State Personal Income 2006| publisher=[[United States Department of Commerce]]| accessdate=2007-08-05| archive-date=2013-06-22| archive-url=https://www.webcitation.org/6HZXizJqv?url=http://www.bea.gov/newsreleases/regional/spi/2007/spi0307.htm| url-status=dead}}</ref> ಜೀವನ ವೆಚ್ಚ ಸೂಚಿಯ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | year=2007 | url=http://www.okcommerce.gov/index.php?ption=content&task=view&id=330&Itemid=411 | title= More or Less | work=Oklahoma Chamber of Commerce| publisher= Oklahoma Chamber of Commerce| accessdate=2007-08-05}}</ref> [[ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ ಉಪನಗರ ಪ್ರದೇಶ|ಒಕ್ಲಹೋಮ ನಗರದ ಉಪನಗರ ಪ್ರದೇಶವಾದ]] [[ನೈಕೋಲ್ಸ್ ಹಿಲ್ಸ್]] ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತಲಾ ಆದಾಯ $73,661, [[ತುಲ್ಸಾ ಕೌಂಟಿ]] ಗರಿಷ್ಠ ತಲಾ ಆದಾಯ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Ok cities" /> 2006ರಲ್ಲಿ 6.9% ನಷ್ಟು ಒಕ್ಲಹೋಮನ್ನರು 5 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದು 25.9%, 18ರ ಒಳಗೆ 13.2% ನಷ್ಟು 65 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 50.6%ರಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲು ಇದೆ. ರಾಜ್ಯದ ತೆರಿಗೆ ಅಂತರಜಾಲ http://www.tax.ok.gov/mla/mla-index.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527195131/http://www.tax.ok.gov/mla/mla-index.html |date=2010-05-27 }} ಪ್ರಕಾರ ರಾಜ್ಯದ ಯಾವ ನಗರ ಅಥವಾ ಪಟ್ಟಣದ ಹೆಸರು "U","X" ಅಥವಾ "Z" ನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. === ಧರ್ಮ === ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯವು "[[ಬೈಬಲ್ ಬೆಲ್ಟ್]]" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾಕ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಿರುವ ಬೈಬಲ್ [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಟಿ]], [[ಇವಾಂಜಿಲಿಕಲ್]], ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಟಿಸ್ಟೆಂಟ|ಪ್ರಾಟಿಸ್ಟೆಂಟರಿಂದ]] ಕೂಡಿದೆ. ನೈರುತ್ಯ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ, ಈ [[ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ|ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ]] [[ಪ್ರದೇಶ|ಪ್ರದೇಶವು]] ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ನಂಬಿಕೆ ಹೊಂದಿದೆ. ತುಲ್ಸಾ, ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ, ಪ್ರಮುಖವಾದ [[ಓರಲ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ|ಓರಲ್ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯು]] ಇಲ್ಲಿದೆ, ಇದನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಉತ್ತುಂಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು "[[ಬಕಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಬೈಬಲ್ ಬೆಲ್ಟ್]]"ಗಳಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news | url=http://www.newvoices.org/cgi-bin/articlepage.cgi?id=672 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070121104922/http://www.newvoices.org/cgi-bin/articlepage.cgi?id=672 | archivedate=2007-01-21 | title=Jewish Life in the Bible Belt| first=Thursday | last=Bram | publisher=New Voices Magazine| accessdate=2007-08-05}}</ref><ref>{{cite news | date=2007-04-29 | url=http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=070428_8_H7_TheRe84848&breadcrumb=religion | title=Minister’s book plunges into cultural issues| first=Bill | last=Sherman | publisher=Tulsa World| accessdate=2007-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071008043908/http://www.tulsaworld.com/news/article.aspx?articleID=070428_8_H7_TheRe84848&breadcrumb=religion|archivedate=2007-10-08}}</ref> [[ಪೆವ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ|ಪೆವ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ]] ಪ್ರಕಾರ, ಶೇಕಡಾ 80ರಷ್ಟು ಜನರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅನುಯಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು -ಶೇಕಡಾ 85ರಷ್ಟು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಒಕ್ಲೊಹೋಮನ್ಸ್ [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಸಂ‌|ಕ್ಯಾಥೊಲಿಸಂ‌ಗೆ]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗೆ ಸುಮಾರು ಎರಡರಷ್ಟು ಇವಾಂಜಿಲಿಕಲ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಾಂಟಿಸಮ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಅಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶೇಕಡಾವಾರು ಆರ್ಕನ್ಸಾಸ್‌‌‌ಗಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="religion2">{{cite web | url=http://religions.pewforum.org/maps | title=U.S. Religious Landscapes Survey| publisher=The Pew Forum on Religion and Life| accessdate=2008-04-22}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:BostonAvenueMethodist.jpg|thumb|right|ತುಲ್ಸಾ ನಗರದಲ್ಲಿನ ಬೋಸ್ಟನ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಮೆಥೊಡಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತಾಗಿದೆ]] ಅನುಯಾಯಿಗಳ 73 ಮುಖ್ಯ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಧೆಗಳ 5,854 ರಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ತಂಡಗಳು 1578 ಚರ್ಚುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 967,223 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಸದರನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್|ಸದರನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್‌ನಿಂದ]] 1 ಚರ್ಚ್ 6 ಸದಸ್ಯರಿರುವ [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಹೋಲಿ ಅರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್‌|ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಹೋಲಿ ಅರ್ಥೋಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚ್‌ನ]] ವರೆಗೂ ಹರಡಿವೆ. ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚ್‌ ಸದಸ್ಯರು ಸದರನ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಕನ್‌ವೆನ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಮೆಥೆಡಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚಿ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಮೆಥೆಡಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚಿಗೆ]] 322,794 ಸದಸ್ಯರು, [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿ|ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿನ]] 168,625 ಸದಸ್ಯರು, [[ಅಸೆಂಬ್ಲೀಸ್ ಆಫ್ ಗಾಡ್]] 88,301 ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು [[ಚರ್ಚಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರ್ಟಿಸ್ಟ್‌|ಚರ್ಚಸ್ ಆಫ್ ಕ್ರ್ಟಿಸ್ಟ್‌ಗೆ]] 83,047 ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="religion">{{cite web| url=http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/40_2000.asp| title=State Membership Report - Oklahoma| publisher=Association of Religion Data Archives| accessdate=2007-08-05| archive-date=2010-12-06| archive-url=https://web.archive.org/web/20101206121442/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/40_2000.asp| url-status=dead}}</ref> ವರ್ಷ 2000ದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 5000 [[ಯಹೂದಿಗಳು]], 6000 [[ಮುಸ್ಲಿಮರು]], ಇದ್ದು ಇವರು ತಲಾ 10 ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="religion" /> ಒಕ್ಲಹೋಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ರಚನೆ:<ref name="religion" />{{ref label|note01|A|^}} * [[ಇವಾಂಜೆಲಿಕಲ್]] [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್]] – 53% * [[ಮೆಯಿನ್ಲೈನ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್]] – 16% * [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] – 13% * ಇತರರು: 6.4% * ಗಣನೆಗೆ ಸೇರದೆ ಇರುವವರು – 12% == ರಾಜ್ಯದ ಚಿಹ್ನೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:American bison k5680-1.jpg|thumb|ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಾಡೆಮ್ಮೆ, ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ರಾಜ್ಯದ ಸಸ್ತ್ರನಿ]] [[ಚಿತ್ರ:2008 OK Proof.png|thumb|ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ತ್ರೈಮಾಸವು, 2008ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು, ಅದರಲ್ಲಿ ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ರಾಜ್ಯದ ಪಕ್ಷಿಯು ಅದರ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಡು ಹೂವಿನ ಮೇಲೆ ಹಾರಾಡುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[480]</ref>]] {{See also|list of Oklahoma state symbols}} ಒಕ್ಲಹೋಮ ರಾಜ್ಯದ ಲಾಂಛನಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವದ ಸ್ಧಾನಗಳು ರಾಜ್ಯದ ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಸಂಕಲಿತವಾಗಿವೆ. ಒಕ್ಲಹೋಮ ಸೆನೇಟ್ ಅಥವಾ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸಭೆಯು;<ref>{{cite web | url=http://www.oscn.net/applications/oscn/index.asp?ftdb=STOKST&level=1 | title=OCIS Document Index | publisher=The Oklahoma Supreme Court Network | accessdate=2007-05-11 }}</ref> ವಿಶೇಷ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಲು ಇತರೆ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಲು ವಿಶೇಷ ಗೊತ್ತುವಳಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು. ರಾಜ್ಯದ ಚಿಹ್ನೆಗಳು:<ref>{{cite web | url=http://www.state.ok.us/osfdocs/stinfo.html | title=Oklahoma State Icons | publisher=Oklahoma Department of Libraries | accessdate=2007-05-11 | archive-date=2014-01-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140115182454/http://www.state.ok.us/osfdocs/stinfo.html | url-status=dead }}</ref> * ರಾಜ್ಯದ ಪಕ್ಷಿ: [[ಸಿಸ್ಸೊರ್‌ಟೈಲ್ ಫ್ಲೈಕ್ಯಾಚರ್]] * ರಾಜ್ಯದ ಮರ: [[ಪೂರ್ವದ ರೆಡ್‌ಬಡ್]] * ರಾಜ್ಯದ ಸಸ್ತನಿ: [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಕಾಡೆಮ್ಮೆ]] * ರಾಜ್ಯದ ತರಕಾರಿ: [[ಕಲ್ಲಂಗಡಿ]] * ರಾಜ್ಯದ ಪಾನೀಯ: [[ಹಾಲು]] * ರಾಜ್ಯದ ಹಣ್ಣು: [[ಸ್ಟ್ರಾಬೆರ್ರಿ]] * ರಾಜ್ಯದ ಆಟದ ಪಕ್ಷಿ: [[ಕಾಡು ಟರ್ಕಿ]] * ರಾಜ್ಯದ ಮೀನು: [[ಸ್ಯಾಂಡ್ಬಾಸ್]] * ರಾಜ್ಯದ ಫ್ಲೋರಲ್ ಲಾಂಛನ: [[ಮಿಸ್ಟ್ಲೆಟೊ]] * ರಾಜ್ಯದ ಹೂವು: [[ಒಕ್ಲಹೋಮಾ ಗುಲಾಬಿ]] * ರಾಜ್ಯದ ಕಾಡುಹೂವು: [[ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಂಕೆಟ್]] (ಗಯಲ್ಲಾರ್ಡಿಯಾ ಪುಲ್ಚೆಲಮ್) * ರಾಜ್ಯದ ಹುಲ್ಲು: [[ಇಂಡಿಯನ್‌ಗ್ರಾಸ್]] (ಸೊರ್ಗಾಸ್ ನುಟನ್ಸ್) * ರಾಜ್ಯದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆ: [[ಸೌರೊಫಾಗನಾಕ್ಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಸ್]]<ref>{{cite web |url=http://www.statefossils.com/ok/ok.html |title=Oklahoma State Fossil |accessdate=2007-01-20 |work=State fossils}}</ref> * ರಾಜ್ಯದ ಬಂಡೆ: [[ರೋಸ್ ರಾಕ್]] * ರಾಜ್ಯದ ಕೀಟ: [[ಹನಿಬೀ]] * ರಾಜ್ಯದ ಮಣ್ಣು: [[ಪೋರ್ಟ್ ಸಿಲ್ಟ್ ಲೋಮ್]] * ರಾಜ್ಯದ ರೆಪ್ಟೈಲ್: [[ಕೊಲ್ಲೇರ್ಡ್ ಲಿಜರ್ಡ್]] * ರಾಜ್ಯದ ಉಭಯವಾಸಿ: [[ಬುಲ್‌ಫ್ರಾಗ್]] * ರಾಜ್ಯದ ಊಟ: ಕರಿದ [[ಓಕ್ರಾ]], [[ಸ್ಕ್ವಾಶ್]], [[ಕಾರ್ನ್‌ಬ್ರೆಡ್]], [[ಬಾರ್ಬಿಕ್ಯು]] [[ಪೋರ್ಕ್]], [[ಬಿಸ್ಕಿಟ್‌|ಬಿಸ್ಕಿಟ್‌ಗಳು]], [[ಸಾಸೇಜ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೇವಿ]], [[ಗ್ರಿಟ್ಸ್]], [[ಕಾರ್ನ್]], [[ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿ|ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳು]], [[ಚಿಕನ್ ಫ್ರೈಡ್ ಸ್ಟೀಕ್]], [[ಪೆಕನ್ ಪೈ]], ಮತ್ತು [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್-ಐಡ್ ಪೀಸ್]]. * ರಾಜ್ಯದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ: [[ಸ್ವೇರ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್]] * ರಾಜ್ಯದ ಪರ್ಕ್ಯುಸಿವ್ ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರುಮೆಂಟ್: [[ಡ್ರಮ್]] * ರಾಜ್ಯದ ವಾಲ್ಟ್ಜ್: ''ಒಕ್ಲಹೋಮ ವಿಂಡ್'' * ರಾಜ್ಯದ ಬಟರ್‌ಫ್ಲೈ: [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸ್ವ್ಯಾಲೋಟೈಲ್]] * ರಾಜ್ಯದ ಹಾಡು: "[[ಒಕ್ಲಹೋಮಾ!]]" * ರಾಜ್ಯದ ರಾಕ್ ಹಾಡು: "[[ಡು ಯು ರಿಯಲೈಸ್??]]" [[ದಿ ಫ್ಲೇಮಿಂಗ್ ಟಿಪ್ಸ್]] ಅವರಿಂದ<ref>{{cite web |url=http://uk.reuters.com/article/chinaNews/idUKTRE53R0L520090428 |title=Flaming Lips prepare for Oklahoma honor |author=John Benson, |publisher=Reuters |date=April 28, 2009 |access-date=ಮೇ 13, 2010 |archive-date=ಮೇ 1, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090501154801/http://uk.reuters.com/article/chinaNews/idUKTRE53R0L520090428 |url-status=dead }}</ref> {{clear}} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == :ಆ{{note label|note01|A|^}} 2008ರಲ್ಲಿ ಪೆವ್ ರೀಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್ ನಡೆಸಿದ ಸರ್ವೇಯಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು. ಶೇಕಡಾವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ, ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದಿರಬೇಕೆಂಬ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ ±5ರಷ್ಟು ದೋಷಗಳಿರಬಹುದು.<ref name="religion2" /> :'''B.''' {{note label|note02|B|^}}{{note label|note02|B|^}} [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]], [[ಇಸ್ಲಾಂ]], [[ಹಿಂದು ಧರ್ಮ]], [[ಜುದಾಯಿಸಂ]], ಇತರೆ ಧರ್ಮಗಳ ಜನರು ಶೇಕಡಾ 1 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದಾರೆ. [[ಜಿಹೊವಾ‌ನ ಸಾಕ್ಷಿ]], [[ಮರ್ಮೊನ್ಸ್]], [[ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ]], ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು 5% ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಇವೆ. 1% ಜನರು ಪೆವ್ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರದ ಸರ್ವೇಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.<ref name="religion2" /> == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ == * {{cite book|last=Baird|first=W. David|coauthors=and Danney Goble|title=The Story of Oklahoma|url=https://archive.org/details/storyofoklahoma0000bair|year=1994|publisher=University of Oklahoma Press|location=Norman|isbn=0-8061-2650-7}} * {{cite book|last=Dale|first=Edward Everett|coauthors=and Morris L. Wardell|title=History of Oklahoma|year=1948|publisher=Prentice-Hall|location=New York|url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=9570550|archive-url=https://web.archive.org/web/20081017202519/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=9570550|archive-date=2008-10-17|access-date=2010-05-13|url-status=dead}} * {{cite book|last=Gibson|first=Arrell Morgan|title=Oklahoma: A History of Five Centuries|url=https://archive.org/details/oklahomahistoryo0000gibs|year=1981|edition=2nd ed.|publisher=University of Oklahoma Press|location=Norman|isbn=0-8061-1758-3}} * {{cite book|last=Goble|first=Danney|title=Progressive Oklahoma: The Making of a New Kind of State|year=1980|publisher=University of Oklahoma Press|location=Norman|isbn=0-8061-1510-6}} * {{cite book|last=Jones|first=Stephen|title=Oklahoma Politics in State and Nation|year=1974|edition=vol. 1 (1907-62)|publisher=Haymaker Press|location=Enid, Okla.}} * {{cite book|last=Joyce|first=Davis D. (ed.)|title=An Oklahoma I Had Never Seen Before: Alternative Views of Oklahoma History|url=https://archive.org/details/oklahomaihadneve0000unse|year=1994|publisher=University of Oklahoma Press|location=Norman|isbn=0-8061-2599-3}} * {{cite book|last=Morgan|first=Anne Hodges|coauthors=and H. Wayne Morgan (eds.)|title=Oklahoma: New Views of the Forty-sixth State|url=https://archive.org/details/oklahomanewviews0000unse|year=1982|publisher=University of Oklahoma Press|location=Norman|isbn=0-8061-1651-X}} * {{cite book|last=Morgan|first=David R.|coauthors=Robert E. England, and George G. Humphreys|title=Oklahoma Politics and Policies: Governing the Sooner State|url=https://archive.org/details/oklahomapolitics00morg|year=1991|publisher=University of Nebraska Press|location=Lincoln|isbn=0-8032-3106-7}} * {{cite book|last=Morris|first=John W.|coauthors=Charles R. Goins, and Edwin C. McReynolds|title=Historical Atlas of Oklahoma|url=https://archive.org/details/historicalatlaso0000morr_3ed|year=1986|edition=3rd ed.|publisher=University of Oklahoma Press|location=Norman|isbn=0-8061-1991-8}} * {{cite book|last=Wishart|first=David J. (ed.)|title=Encyclopedia of the Great Plains|url=https://archive.org/details/encyclopediaofgr0000unse_m8j3|year=2004|publisher=University of Nebraska Press|location=Lincoln|isbn=0-8032-4787-7}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{sisterlinks|Oklahoma}} '''ಸಾಮಾನ್ಯ''' * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Oklahoma}} '''ಸರಕಾರ''' * [http://www.ok.gov/ Oklahoma's official web site] * [http://www.ok.gov/3167/3512/3168/3180/ Oklahoma Legislative Branch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516191737/http://www.ok.gov/3167/3512/3168/3180/ |date=2008-05-16 }} * [http://www.ok.gov/3167/3512/3168/3174/ Oklahoma Judicial Branch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090109141403/http://www.ok.gov/3167/3512//3168//3174/ |date=2009-01-09 }} * [http://www.lsb.state.ok.us/ok_constitution.html Oklahoma ರಾಜ್ಯದ Constitution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070206031206/http://www.lsb.state.ok.us/ok_constitution.html |date=2007-02-06 }} * [http://www.okcommerce.gov Oklahoma Department of Commerce] * [http://www.okdhs.org Oklahoma Department of Human Services] * [http://www.okladot.state.ok.us Oklahoma Department of Transportation] '''ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಆಟಪಾಟಗಳು''' * [http://www.oklatourism.gov/ Oklahoma Tourism Board] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071020043033/http://www.oklatourism.gov/ |date=2007-10-20 }} * [http://www.travelok.com Official Oklahoma Tourism Info] * [http://www.touroklahoma.com/ Oklahoma ರಾಜ್ಯದ Parks] * [http://www.visitokc.com/ Oklahoma City Convention and Visitors Bureau] * [http://www.visittulsa.com Tulsa Convention and Visitors Bureau] * {{wikivoyage|Tulsa}} '''ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ''' * [http://www.okhistory.org/ Oklahoma Historical Society] * [http://www.okhistorycenter.org Oklahoma History Center] * [http://www.loc.gov/rr/program/bib/states/oklahoma/ Oklahoma ರಾಜ್ಯದ Guide from the Library of Congress] * [http://www.arts.ok.gov Oklahoma Arts Council] * [http://www.oktheatre.org/ Oklahoma Theatre Association] * [http://www.okc.gov/about_okc/index.html Oklahoma City History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120501005508/http://www.okc.gov/about_okc/index.html |date=2012-05-01 }} * [http://www.tulsahistory.org Tulsa Historical Society] '''ಭೂಪಟಗಳು ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯಾವಿವರಗಳು''' * [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/40000.html Oklahoma QuickFacts Geographic and Demographic information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514235102/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/40000.html |date=2008-05-14 }} * [http://www.okcommerce.gov/index.php?option=content&amp;task=view&amp;id=309&amp;Itemid=390 2000 Census Oklahoma Demographics Information] * [http://www.okladot.state.ok.us/hqdiv/p-r-div/maps/2005state/index.htm ರಾಜ್ಯದ highway maps] * [http://www.okgensoc.org Oklahoma Genealogical Society] * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=OK Realtime USGS geographic, weather, and geologic information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120501104714/http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=OK |date=2012-05-01 }} {{-}} {{Geographic Location |Centre = Oklahoma |North = [[Kansas]] |Northeast = [[Missouri]] |East = [[Arkansas]] |Southeast = |South = [[Texas]] |Southwest = |West = [[New Mexico]] |Northwest = [[Colorado]] }} {{United States}} {{succession | preceded = [[Utah]] | office = [[List of U.S. states by date of statehood]] | years = Admitted on November 16, 1907 (46th) | succeeded = [[New Mexico]] }} {{coord|display=title|35.5|N|98|W|region:US-OK_type:adm1st_scale:3000000}} {{United States topics}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ರಾಜ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1821ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] 1h9k76l95d8wmi7g7q4begdzdgsbgmy 0 23448 1431812 1429607 2026-10-12T09:54:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431812 wikitext text/x-wiki [[File:1605 "graffiti" on Inscription Rock, by Juan de Oñate.jpg|thumb|ಎಲ್ ಮೊರ್ರೊ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್ ಮೇಲೆ ಜುವಾನ್ ಡೆ ಒನಾಟ್‌ನ ಬರಹ]] ಒಂದು ಸ್ವತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಗೀಚಿದ ಚಿತ್ರಗಳು, ಗೀಚಿದ ಅಕ್ಷರಗಳು, ಗೀಚುಗಳು, ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಅಥವಾ ಗುರುತಿಸಿರುವುದನ್ನು '''ಗ್ರಾಫಿಟಿ''' (ಗೀಚುಬರಹ)(ಏಕವಚನ:''ಗ್ರಾಫಿಟೊ'' ; ಬಹುವಚನವನ್ನು [[ಸಮೂಹ ನಾಮಪದ]]ನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ)ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋಡೆ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಸರಳವಾದ ಬರೆದ ಪದಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಗೀಚುಬರಹವು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಬಹಿರಂಗ ಗುರುತುಗಳಾಗಿದೆ. ಗೀಚುಬರಹ ಪುರಾತನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು, [[ಪುರಾತನ ಗೀಸ್]] ಮತ್ತು [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite encyclopedia | title = Graffito | encyclopedia = Oxford English Dictionary | volume = 2 | publisher = [[Oxford University Press]] |year= ೨೦೦೬ }}</ref> ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ತುಂತುರು ವರ್ಣಚಿತ್ರ]], ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಮತ್ತು [[ಮಾರ್ಕರ್‌ಗಳು]] ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ. ಬಹುತೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಸ್ವತ್ತಿನ ಒಡೆಯನ ಸಮ್ಮತಿ ಪಡೆಯದೆ ಗೀಚುಬರಹದಿಂದ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ವಿಕಾರಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು [[ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯ]]ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಕಾನೂನಿನಡಿ ಶಿಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂವಹಿಸಲು ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಇದು ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಹಾಗೂ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲರ್ಹವಾದ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ; ಇತರರಿಗೆ ಇದು ಕೇವಲ ವಿಧ್ವಸಂಕ ಕೃತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಗೀಚುಬರಹ ಒಂದು ಪಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಸ್ತಿತ್ವವಾಗಿ ವಿಕಸಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನತೆಯಿಂದ ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಂಡು ಉಳಿವ ಒಂದು ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಭೂಗತ [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್]] ಸಂಗೀತ ಹಾಗೂ [[ಬಿ-ಬಾಯಿಂಗ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ ಆಗಾಗ ಸಂಬಂಧಪಡುತ್ತದೆ.<ref>ಪವರ್‌ಬಾಂಬ್. "ಮಿಸ್ಟರಿ ಇಂಟರ್ವ್ಯೂ." ಪವರ್‌ಬಾಂಬ್. ೧ಮಾರ್ಚ್. ೨೦೦೯ <http://www.powderbomb.com/mistery2.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122132820/http://www.powderbomb.com/mistery2.htm |date=2009-01-22 }}>.</ref> ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಒಂದು [[ತಂಡ ಸಂಕೇತ]]ವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಸೂಚಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಗುಂಪು-ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ "ಕಟ್ಟುದಾರ"ವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ವಿವಾದಗಳು ನಗರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು/ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಎದುರು ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಗೀಚುಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಅಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಗೀಚುಬರಹದ ಅನೇಕ ಭಿನ್ನವಾದ ರೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಲಿಗಳಿವೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕಲಾ ರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಮೌಲ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವಾದಗೊಳಪಟ್ಟಿದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದೇ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಂದ ದೂಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ರಕ್ಷಣೆಗೂ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. == ಪದಮೂಲ == ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಫಿಟೊ ಇವುಗಳು ಇಟಲಿಯ ಪದವಾದ ''ಗ್ರಾಫಿಯಾಟೊ'' ("ಗೀಚಿದ")ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿವೆ. "ಗ್ರಾಫಿಟಿ" ಯನ್ನು [[ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸ]]ದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಗೀಚುವ ಮೂಲಕ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಕಲೆಗಾರಿಕೆಯ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಗ್ರಾಫಿಟೊ]] ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪದವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವರ್ಣದ್ರವ್ಯದ ಒಂದು ಪದರದ ಕೆಳಗೆ ಇರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಪದರವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ವರ್ಣದ್ರವ್ಯದ ಒಂದು ಪದರದ ಮೂಲಕ ಗೀಚುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕುಂಬಾರರು ಈ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಮೊದಲು ಸರಕುಗಳಿಗೆ ಗಾಜಿನ ಲೇಪ ನೀಡಿ ಆನಂತರ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಗೀಚುತ್ತಿದ್ದರು. ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ [[ಸುಣ್ಣದಕಲ್ಲು]] ಅಥವಾ [[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲಿ]]ನಿಂದ ಗೀಚುತಿದ್ದರೂ, ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಚೂಪಾದ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಕೆತ್ತುತ್ತಿದ್ದರು. ಗ್ರೀಕ್ ಭಾವರೂಪ{{lang|el|γράφειν}} - ''ಗ್ರಾಫಿನ್ '' ಎಂದರೆ "ಬರೆಯುವುದು" ಎಂದರ್ಥವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಅದೇ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ''ಗ್ರಾಫಿಟಿ'' ಪದವನ್ನು ರೋಮ್‌ ಅಥವಾ [[ಪಾಂಪೈ]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ಸಮಾಧಿ ಗುಹೆ]]ಗಳಲ್ಲಿರುವಂತಹ ಪುರಾತನ [[ಹೂಳುಮನೆ]]ಗಳು ಅಥವಾ ಭಗ್ನಾವಶೇಷಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣುವ [[ಶಿಲಾಶಾಸನ]]ಗಳು, ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ಇತರೆಗೆಳಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಒಂದು ಮೇಲ್ಪದರದ ಮೇಲೆ [[ವಿಧ್ವಂಸಕತೆ]]ಯನ್ನು ರಚಿಸುವಂತಹ ರೀತಿಯಲ್ಲಿನ ಯಾವುದೇ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಈ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಗ್ರಾಫಿಟಿಯ ಮೊದಲಿನ ರೂಪಗಳು ೩೦,೦೦೦ [[BCE]] ಯಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದಾಗಿದ್ದು, [http://www.webexhibits.org/pigments/intro/early.html ಪ್ರಾಣಿ ಮೂಳೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003161517/http://www.webexhibits.org/pigments/intro/early.html |date=2018-10-03 }} ಮತ್ತು [[ವರ್ಣದ್ರವ್ಯ]]ಗಳಂತಹ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ [[ಗುಹಾಂತರ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಚಿತ್ರಲಿಪಿಗಳ]] ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ.<ref>ಸ್ಟೊವರ್ಸ್, ಜಾರ್ಜ್ ಸಿ. "ಗೀಚು ಬರಹ ಕಲೆ: ಆ‍ಯ್‍ನ್ ಎಸ್ಸೆ ಕನ್ಸರ್ನಿಂಗ್ ದ ರಿಕಗ್ನೀಶನ್ ಆಫ್ ಸಮ್ ಫಾರ್ಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ ಆರ್ಟ್." ಹಿಪ್‌ಹಾಪ್-ನೆ‌ಟ್‌ವರ್ಕ್. ೧ ಮಾರ್ಚ್. ೨೦೦೯ <http://www.hiphop-network.com/articles/graffitiarticles/graffitiart.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100111031157/http://www.hiphop-network.com/articles/graffitiarticles/graffitiart.asp |date=2010-01-11 }}>.</ref> ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳನ್ನು ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿನ ಒಳಭಾಗದ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದ ಹಾಗೂ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬಹುತೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬರೆಯಲಾದ ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಾಣಿ ವನ್ಯಜೀವನ ಹಾಗೂ ಶಿಕಾರಿ ದಂಡಯಾತ್ರೆಗಳನು ತೋರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಸಮಾಜದ ಸದಸ್ಯರು ಈ ದೃಷ್ಟಾಂತಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಈ ಸ್ವರೂಪದ ಗೀಚುಬರಹವು ಅಸಮ್ಮತಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ಆದಿ-ಅರೇಬಿಕ್‌ನ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪವಾದ [[ಸಫಾಯೆಟಿಕ್]] ಭಾಷೆಯ ಗೊತ್ತಿರುವ ಒಂದೇ ಒಂದು ಮೂಲ ಗ್ರಾಫಿಟಿಯಿಂದ ಬಂದಿದೆ: ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದ [[ಸಿರಿಯಾ]], ಪೂರ್ವದ [[ಜೋರ್ಡಾನ್]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ [[ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾ]]ಗಳ ಕಪ್ಪುಶಿಲೆ ಮರುಭೂಮಿ ಕಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲ್ಮೈನಲ್ಲಿ ಗೀಚಲಾದ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು. ಸಫಾಯಿಟಿಕ್ ೧ನೇ ಶತಮಾನ BCE ನಿಂದ ೪ನೇ ಶತಮಾನ(CE)ದವರೆಗೆ ಇತ್ತು. ===ಆಧುನಿಕ-ಶೈಲಿ ಗೀಚುಬರಹ=== "ಆಧುನಿಕ ಶೈಲಿ" ಗೀಚುಬರಹದ ಮೊದಲು ತಿಳಿದುಬಂದ ಉದಾಹರಣೆಯು [[ಎಫೆಸಸ್]] (ಆಧುನಿಕಕಾಲದ [[ಟರ್ಕಿ]]ಯಲ್ಲಿ)ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳು ಇದನ್ನು [[ವ್ಯಭಿಚಾರ]]ದ ಜಾಹಿರಾತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. [[ಮೊಸಾಯಿಕ್]](ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಗಾಜಿನ ಚಿತ್ರಗಳುಳ್ಳ ಕಲಾಕೃತಿ)ಹಾಗೂ ಕಲ್ಲು ಹಾಸುದಾರಿಯ ಬಳಿ ಇರುವ ಗೀಚುಬರಹ ಒಂದು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಒಂದು ಹೃದಯವನ್ನು ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ವೇಶ್ಯಾವಾಟಿಕೆ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಹಾಗೂ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಹಣಸಂದಾಯ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = "Urbane Guerrillas" | url = http://www.state-of-art.org/state-of-art/ISSUE%20FOUR/urbane4.html | author = Mike Von Joel | accessdate = 2006-10-18 | archive-date = 2008-01-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080108021355/http://www.state-of-art.org/state-of-art/ISSUE%20FOUR/urbane4.html | url-status = dead }}</ref> [[File:Graffiti politique de Pompei.jpg|upright|thumb|right|ಪುರಾತನ ಪೊಂಪೆಯ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಜಕಾರಣಿಯ ಗೀರು ಬರಹದ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಚಿತ್ರ]] [[ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ನರು]] ಗೋಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಮೇಲೆ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಕೆತ್ತಿದ್ದರು, [[ಈಜಿಫ್ಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಜಗತ್ತಿನ ಗೀಚುಬರಹವು ಇಂದಿನ ಸಮಾಜ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಚಾರಗಳಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಒಳಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇಂದಿನ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣ ಆದರ್ಶಗಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಪ್ರಾಚೀನ ಗೀಚುಬರಹ ಪ್ರೀತಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷಣಕಲೆ ಹಾಗೂ ಚಿಂತನೆಯ ಸರಳ ಪದಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಆ‍ಯ್‌ನ್ಸೆಲೆಟ್, ಜೀನೈನ್. "ದ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ." ಯುಸಿಎಲ್ — ಲಂಡನ್‌ನ ಗ್ಲೋಬಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ. (೨೦೦೬) ೨೦ ಎಪ್ರಿಲ್. ೨೦೦೯ <http://www.ucl.ac.uk/museumstudies/websites06/ancelet/thehistoryofgraffiti.htm>. </ref> [[ಪಾಂಪೈ]]ನಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾದ [[ವೆಸುವಿಯಸ್‌]]ನ ಸ್ಫೋಟನಾ ಗೀಚುಬರಹವು, ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ ಬೀದಿಜೀವನದ ಒಳನೋಟವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಅಭಿಶಾಪಗಳು, ಮಂತ್ರ ವಶೀಕರಣಗಳು, ಪ್ರೀತಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು, ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ಗುರಿನುಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಒಂದು ಶಿಲಾಶಾಸನವು ಅಪ್ರತಿಮ ಸುಂದರಿ ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ಬೇಡಿಕೆಯ ನ್ಯುಸೆರಿಯಾದ ವೇಶ್ಯೆ ನೊವೆಲಿಯಾ ಪ್ರಿಮಿಜಿನಿಯಾ ಎಂಬ ಮಹಿಳೆಯ ವಿಳಾಸವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು '''’ಮನ್ಸೆಟ ಟೆನೆ''' ’:''"ಹುಷಾರಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸು" '' ಎಂಬ ಬರಹದೊಂದಿಗೆ ಶಿಶ್ನ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಗ್ನ ಪ್ರೇಮಗಳು ಕೂಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ದಾರಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ: :''ಕ್ವಿಸ್‌ಕ್ವಿಸ್ ಅಮಟ್. ವೆನಿಯಟ್. '' ''ವೆನೆರಿ ವೊಲೊ ಫ್ರಾಂಗೆರೆ ಕೋಸ್ಟಸ್'' ::''ಫಸ್ಟಿಬಸ್ ಎಟ್ ಲಂಬೊಸ್ ಡೆಲಿಬರೇಟ್ ಡೀ'' :::''ಪೆಕ್ಟುಸ್ ಸಿ ಪೊಟೆಸ್ಟ್ ಇಲ್ಲ ಮಿಹಿ ಟೆನೆರಮ್ ಪರ್ಟಂಡಿಯರ್'' ::::'' ಕ್ವಿಟ್ ಇಗೊ ನಾನ್ ಪೊಸಿಮ್ ಕ್ಯಾಪಟ್ ಇಲ್ಲೆ ಫ್ರಾಂಗಿಯರ್ ಫಸ್ಟ್?'' :''ಪ್ರೀತಿಸಿದವರು, ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ. '' ''ರತಿಯ ಪಕ್ಕೆಲುಬನ್ನು ಮುರಿಯಲಿಚ್ಚಿಸುತ್ತೇನೆ.'' ::''ದೊಣ್ಣೆ ಹೊಡೆತದೊಂದಿಗೆ ಆಕೆಯ ಸೊಂಟವನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ.'' :::''ನನ್ನ ಕೋಮಲ ಹೃದಯವನ್ನು ಆಕೆ ಮುರಿಯಬಹುದಾದರೆ'' ::::''ನಾನ್ಯಾಕೆ ಆಕೆಯ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆಯಬಾರದು?'' :::::''[[ಸಿಐಎಲ್]]'' IV, ೧೨೮೪. [[File:Jesus graffito.jpg|upright|thumb|ಅಲೆಕ್ಸಾಮೆನೊಸ್ ಜೀಸಸ್‌ನನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಮೊದಲ ಅಪಹಾಸ್ಯಕಾರಿ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.]] ಗೀಚುಬರಹದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ವರೂಪಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. ಈ ಗೀಚುಬರಹದಲ್ಲಿನ ಕಾಗುಣಿತ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿನ ತಪ್ಪುಗಳು ರೋಮನ್ ಕಾಲದ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಒಳನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಮಾತಾಡುವ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯ ಉಚ್ಛಾರಣೆಯ ಕುರಿತು ಸುಳಿವುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ''ಸಿಐಎಲ್ '' IV, ೭೮೩೮: ''ವೆಟಿಯಮ್ ಫರ್ಮಮ್ / aed'' [ilem]''ಕ್ವಾಕ್ಟಿಲಿಯರ್'' [ii] [sic]''rog'' [ant]ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ "ಕ್ಯೂ" ವನ್ನು "ಕೊ" ಎಂದು ಉಚ್ಛರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಸಿಐಎಲ್ '' IV, ೪೭೦೬-೮೫ ಅಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ೮೩ ಗೀಚುಬರಹದ ತುಣುಕುಗಳು, ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗದಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿನ ಓದುವ ಮತ್ತು ಬರೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ಕಂಬಸಾಲು]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುವ ಗೀಚುಬರಹವು ವೆಸುವಿಯಸ್‌ನಿಂದ ಹೊರಚಿಮ್ಮಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಕ್ರೆಸೀನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡದ್ದಾಗಿದೆ. ಗೀಚುಬರಹವು ಮುಖ್ಯ ಕರ್ಮಚಾರಿ ಮತ್ತು ಆತನ ಕೆಲಸಗಾರರಿಂದ ಬಿಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ. ''ಸಿಐಎಲ್'' VII, ೧೨, ೧೮-೨೦ ನಲ್ಲಿನ ವೇಶ್ಯಾವಾಸ ೧೨೦ ತುಣುಕುಗಳಿಗೂ ಅಧಿಕ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವುಗಳು ವೇಶ್ಯೆಯರ ಮತ್ತು ಅವರ ಗಿರಾಕಿಗಳದ್ದಾಗಿವೆ. ''ಸಿಐಎಲ್ '' IV, ೪೩೯೭ ನಲ್ಲಿನ [[ಆಯುಧವೀರ]]ರ ಅಕಾಡೆಮಿಯು ಗ್ಲೇಡಿಯೇಟರ್(ಆಯುಧವೀರ)ಸೆಲಾಡಸ್ ಕ್ರಿಸೀನ್ಸ್(''ಸಸ್ಪೆರಿಯಮ್ ಪೆಲರಮ್ ಸೆಲಾಡಸ್ ತ್ರೆಕ್ಸ್‌'' ನ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:"ಹುಡುಗಿಯರು ನಿಟ್ಟುಸಿರುಬಿಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದ [[ಥ್ರೇಶಿಯನ್]] ಸೆಲಾಡಸ್") ಪಾನಗೃಹದ ಮೇಲೆ ಬರೆದ ಪಾಂಪೈನ ಇನ್ನೊಂದು ತುಣುಕು, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಒಡೆಯ ಹಾಗೂ ಆತನ ಪ್ರಶ್ನಾಯೋಗ್ಯ ಮದ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ: :''ಭೂಒಡೆಯ, ನಿನ್ನ ಸುಳ್ಳುಗಳು ಅನಿಷ್ಟವಾಗಲಿ'' ::''ನಿನ್ನ ಶಿರದ ಮೇಲೆ ವಿನಾಶವನ್ನು ತರಲಿ'' :::''ನೀನು ನೀನಾಗಿ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡದ ಮದ್ಯವನ್ನು ಕುಡಿ,'' ::::''ಬದಲಾಗಿ ನಿನ್ನ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ನೀರು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡು.<ref>ಆಲ್‌ಮರ್ಟ್,ಮಿಶೆಲ್ (೧೯೯೬). ಮಿಲ್ಟನ್‌ನ ಟೀತ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಓವಿಡ್ಸ್ ಅಂಬ್ರೆಲಾ: ಕ್ಯೂರಿಯಾಸರ್ &amp; ಕ್ಯೂರಿಯಾಸರ್ ಅಡ್ವೆಂಚರ್ ಇನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಪು.೪೮-೪೯. '' ''ಸಿಮೊನ್ಸ್ &amp; ಸ್ಚ್ಯುಸ್ಟರ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್. '' ''ISBN ೧-೮೫೧೫೮-೮೩೩-೭.''</ref>'' ಕೇವಲ ಗ್ರೀಕರು ಮತ್ತು ರೋಮನ್ನರು ಮಾತ್ರ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಿಲ್ಲ: [[ಗ್ವಾಟೆಮಾಲ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಟಿಕಾಲ್‌]]ನ ಪ್ರದೇಶ [[ಮಯಾನ್]] ಕೂಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ವೈಕಿಂಗ್]] ಗೀಚುಬರಹ ರೋಮ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ [[ನ್ಯೂಗ್ರಾಂಗ್ ಮೌಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ ಹಾಗೂ [[ಕಾನ್ಸಾಂಟಿನೋಪಲ್‌]]ನ [[ಹಗಿಯ ಸೊಫಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ [[ವಾರಂಗಿಯನ್]] ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು(ಹಲ್ವ್‌ಡನ್)[[ರಹಸ್ಯಅಕ್ಷರ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಟಕಟೆ]]ಯ ಮೇಲೆ ಗೀಚಿರುವುದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ.ಗೀಚುಬರಹದ ಈ ಮೊದಲಿನ ಸ್ವರೂಪಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಜೀವನಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. ಟೆಚೆರಾನ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗೀಚುಬರಹಗಳನ್ನು ರೋಮನೆಸ್ಕ್(ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಯೂರೋಪ್‌ನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಟ್ಟಡ ಶೈಲಿ)ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯಾದ ಚರ್ಚುಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಗಾಗ ಗೀಚಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.green-man-of-cercles.org/articles/builders_marks.pdf |title=ಟೆಚರಾನ್ಸ್ ಆನ್ ರೋಮನಿಸ್ಕ್ಯೂ ಚರ್ಚಸ್ |access-date=2010-05-25 |archive-date=2011-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110512203831/http://www.green-man-of-cercles.org/articles/builders_marks.pdf |url-status=dead }}</ref> [[ನವೋದಯ]] ಚಿತ್ರಕಾರರಾದ [[ಪಿಂಟುರಿಕ್ಕಿಯೊ]], [[ರಾಫೆಲ್,]] [[ಮೈಕೆಲ್ಯಾಂಜಲೊ]], [[ಗಿರ್ಲ್ಯಾಂಡಯೊ]] ಅಥವಾ [[ಫಿಲಿಪ್ಪಿನೊ ಲಿಪ್ಪಿ]] ನೆರೋವಿನ [[ಡೊಮಸ್ ಔರಾ]]ದ ಭಗ್ನಾವಶೇಷಗಳಿಗೆ ಇಳಿದಾಗ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಕೆತ್ತಿ ಅಥವಾ ಚಿತ್ರಿಸಿ, ಅಸಂಬದ್ಧ ಶೈಲಿಯ ಅಲಂಕಾರದೊಂದಿಗೆ ವಾಪಸಾದರು.<ref name="Archeology">ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಪುರಾತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಜೂನ್ ೧೯೯೯</ref><ref name="Atlantic">''[[ದ ಅಂಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಂತ್ಲಿ]]'', [https://www.theatlantic.com/issues/97apr/rome.htm ಎಪ್ರಿಲ್ 97].</ref> ಅಮೆರಿಕಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೂ ಗೀಚುಬರಹದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ, ಅವು [[ಓರಿಗಾನ್ ಅನುಬಂಧ]]ದ ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಾದ ಸಿಗ್ನೇಚರ್ ರಾಕ್. ಆನಂತರ, ೧೭೯೦ರ ದಶಕದ ನೆಪೋಲಿಯೊನಿಕ್ [[French Revolutionary Wars: Campaigns of 1798|ಈಜಿಪ್ಟ್ ದಂಡಯಾತ್ರೆ]]ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೈನಿಕರು ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name="JinxArtCrimes">{{cite news |title=Art Crimes |publisher=Jinx Magazine |date=Unknown |url=http://www.jinxmagazine.com/art_crimes.html |access-date=2010-05-25 |archive-date=2014-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141014194314/http://www.jinxmagazine.com/art_crimes.html/ |url-status=dead }}</ref><ref name="ReferenceB">ಪು. ೭೬, ''ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ ಆಫ್ ಗ್ರೀಸ್ : ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯನ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಡಿಸಿಪ್ಲೀನ್ ‌'', ಮಿಶೆಲ್ ಶಾಂಕ್ಸ್,ಲಂಡನ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ರೌಟ್‌ಲೆಜ್, ೧೯೯೬, ISBN ೦-೪೧೫-೦೮೫೨೧-೭.</ref>[[ದೊರೆ ಬೈರನ್‌]]ನು ಗ್ರೀಸ್‌ನ [[ಅಟಿಕಾ]]ದ [[ಕೇಪ್ ಸೌನಿಯನ್‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಪೊಸಿಡಾನ್]] ದೇವಾಲಯದ ಏಕಶಿಲಾ ಸ್ತಂಭದ ಮೇಲೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ.<ref name="ReferenceB"/> == ಆಧುನಿಕ ಗೀಚುಬರಹ == [[File:Kilroy Was Here - Washington DC WWII Memorial - Jason Coyne.jpg|thumb|ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿಯಲ್ಲಿನ ಎರಡನೇಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸ್ಮಾರಕದ ಮೇಲೆ ಕಿಲ್ರೊಯ್ ಚಿತ್ರಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ.]] [[File:Bundesarchiv Bild 101I-309-0816-20A, Italien, Soldat zeichnend.jpg|thumb|ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕ (1943–1944)]] ಗೀಚುಬರಹವು ಆಗಾಗ [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಹೆಣೆದುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು ಹಾಗೂ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ ಗೀಚುಬರಹಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ(ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ). ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಶತಮಾನದ ಅನೇಕ ಇತರೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಗೀಚುಬರಹದ ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ. ಗೀಚುಬರವು ರೈಲುರಸ್ತೆ [[ಬಾಕ್ಸ್‌ಕಾರು]]ಗಳ ಹಾಗೂ [[ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗಗಳ]] ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. ಟೆಕ್ಸಿನೋ ಗೀಚುಬರಹವು ೧೯೨೦ರ ದಶಕದಿಂದ ಪ್ರಸ್ತುತ ದಿನದವರೆಗಿನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=HgSRiJjmnYY ] ಟೆಕ್ಷಿನೊ ಬಗೀ ಕೆಲವು ಪ್ರಕಾರದ ವೀಡಿಯೋ</ref>.ಅಮೆರಿಕಾ ತಂಡಗಳು ಇದನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮತ್ತು ಅಮರಿಕಾದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಇಳಿದು ಬಂದ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಎರಡನೇ ಜಾಗತಿಕ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, ದೃಷ್ಟಾಂತವನ್ನೊಳಗೊಂಡ [["ಕಿಲ್ರಾಯ್ ಇಲ್ಲಿತ್ತು"]] ಎಂಬ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಬ್ಬಿತ್ತು. [[ಚಾರ್ಲಿ ಪಾರ್ಕರ್‌]](ಅಡ್ಡಹೆಸರು "ಅಂಗಳದ ಹಕ್ಕಿ" ಅಥವಾ "ಪಕ್ಷಿ")ನ ಸಾವಿನ ತರುವಾಯ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಸುತ್ತ "ಪಕ್ಷಿ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ" ಎಂಬ ಬರಹದೊಂದಿಗೆ ಗೀಚುಬರಹಗಳು ಆರಂಭವಾದವು.<ref>ರಾಸ್ ರುಸೆಲ್. ''ಬರ್ಡ್ ಲೀವ್ಸ್!: ದ ಹೈ ಲೈಫ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಹಾರ್ಡ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಚಾರ್ಲಿ (ಯಾರ್ಡ್‌ವರ್ಡ್) ಪ್ಯಾಕರ್ '' ದಾ ಕಾಪೊ ಪ್ರೆಸ್.</ref> [[1968ರ ಮೇ]] ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ, ಅರಾಜಕತೆ, ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಘೋಷಣೆಗಳಾದ ''L'ennui est contre-révolutionnaire'' (ಬೇಸರವು ಪ್ರತಿಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯಾಗಿದೆ)ಎಂಬುದನ್ನು ವರ್ಣಚಿತ್ರದ ಗೀಚುಬರಹಗಳಲ್ಲಿ, [[ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ]] ಕಲೆ, ಮತ್ತು [[ಕೊರೆಯಚ್ಚು]] ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯು.ಎಸ್. ನಲ್ಲಿ ಇತರೆ ರಾಜಕೀಯ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು(ಅವು, ಕಪ್ಪು ಚಿರತೆ [[ಹ್ಯೂ ನ್ಯುಟನ್]] ಬಗ್ಗೆ "Free Huey")ಗೀಚುಬರಹ ಸೀಮಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮರೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇದ್ದಂತಿದ್ದರಿಂದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು ೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀಚುಬರಹ "ಡಿಕ್ [[ನಿಕ್ಸನ್]] ಬಿಫೋರ್ ಹಿ ಡಿಕ್ಸ್ ಯು" ಯು.ಎಸ್. ಅಧ್ಯಕ್ಷರೆಡೆಗಿನ ಯುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿರೋಧವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ತುಂಬಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿತ್ತು. ರಾಕ್ ಮತ್ತು ರೋಲ್ ಗೀಚುಬರಹ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಉಪ ಶೈಲಿಯಾಗಿದೆ. "[[ಕ್ಲಾಪ್ಟನ್]] ಇಸ್ ಗಾಡ್" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನವು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೀಚುಬರಹವಾಗಿದ್ದು, ಲಂಡನ್‌ನ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದೆ. ೧೯೬೭ರ ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ನಿಲ್ದಾಣದ ಗೋಡೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಶಂಸಕನೊಬ್ಬ ಗೀಚಿದ ನುಡಿಗಟ್ಟು ತುಂತುರು-ವರ್ಣಚಿತ್ರದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ನಾಯಿ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಗೀಚುಬರಹದ ಮೇಲೆ ಉಚ್ಚೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಛಾಯಾಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಸ್ಥಾಪನಾ-ವಿರೋಧಿ [[ಪಂಕ್ ರಾಕ್]] ಆಂದೋಲನದೊಂದಿಗೆ ಗೀಚುಬರಹವೂ ಒಡಗೂಡಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಪಂಕ್ ರಾತ್ರಿ ಕ್ಲಬ್ಬುಗಳು,ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲದ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳು ಹಾಗೂ ಹ್ಯಾಂಗ್‌ಔಟ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಫಿಟಿ(ಗೀಚುಬರಹ)ಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಬ್ಲಾಕ್ ಫ್ಲಾಗ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರಾಸ್]](ಹಾಗೂ ಅವರ ಹಿಂಬಾಲಕರು)ತಂಡಗಳು ತಮ್ಮ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಲೋಗೋಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ [[ಕೊರೆಯಚ್ಚು]] ಮಾಡಿಸಿದವು. ೧೯೮೦ದಶಕದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬುಡಮೇಲಾದ ಮಾರ್ಟಿನಿ(ಒಂದು ಬಗೆಯ ಬಂದೂಕು)ದರ್ಪಣ, ಇದು ಪಂಕ್ ತಂಡ [http://www.answers.com/topic/missing-foundation ಮಿಸ್ಸಿಂಗ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌] ಗೆ ಸೇರಿಸುವ ದಾರವಾಗಿದ್ದು, ಕೆಳ ಮನ್‌ಹಟ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾದ ಗೀಚುಬರವಾಗಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಯು.ಎಸ್. ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿ]]ಯಾದ್ಯಂತ ನಿರ್ಲಜ್ಜ ಪಂಕ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಂದ ನಕಲು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://profile.myspace.com/index.cfm?fuseaction=user.viewProfile&friendID=61945507 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2012-06-28 |archive-url=https://archive.is/20120628153214/http://profile.myspace.com/index.cfm?fuseaction=user.viewProfile&friendID=61945507 |url-status=dead }}</ref> "ಫ್ರೋಡೊ ಲೈವ್ಸ್" ''[[ಲಾರ್ಡ್ ಆಫ್ ವಿಂಗ್ಸ್‌]]'' ನ ನಾಯಕನಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಒಂದು ಗೀಚುಬರಹವಾಗಿದ್ದು ಇದೂ ಅವುಗಳ ಸಾಲಿನೊಂದಿಗೊಡಗೂಡಿದ್ದು ಹೆಸರುವಾಸಿಗಿತ್ತು. === ಗೀಚುಬರಹ ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ === ಜನರು ತಮ್ಮ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ ಹಸಿಯಾದ ಸಿಮೆಂಟ್ ಅಥವಾ ಕಾಂಕ್ರಿಟ್ ಮೇಲೆ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಗೀಚುಬರಹ ಆಗಾಗ ಜೋಡಿಯೊಂದರ ಪರಸ್ಪರ ಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಇರುವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅನೇಕ ಸಲ ಇಂತಹ ಗೀಚುಬರಹಗಳಿಗೆ ತಾರೀಖನ್ನು ನಮೂದಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕದೊಳಗೆ ಒಂದು ನೋಟವನ್ನು ಬೀರಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಮುಟ್ಟದೇ ಹಾಗೇ ಬಿಟ್ಟಿರಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಹಿಪ್ ಹಾಪ್‌ನ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಗೀಚುಬರಹ === [[File:KRESS.jpg|thumb|ಆಧುನಿಕ ಗೀರು ಬರಹದಲ್ಲಿ ಏರೋಸೊಲ್ ಪೇಂಟ್ ಸಾಮನ್ಯಾವಾದ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ]]ಸುಮಾರು ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ [[ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು]] ಗೀಚುಬರವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಒಂದು ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸ್ಯಾವೇಜ್ ಸ್ಕಲ್ಸ್, ಲಾ ಫ್ಯಾಮಿಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಅನಾಗರೀಕ ಅಲೆಮಾರಿಗಳು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ಫಿಲೆಡೆಲ್ಫಿಯಾ]] ಗೀಚುಬರಹ ಬರಹಗಾರರಾದ [[ಕಾರ್ನ್‌ಬ್ರೆಡ್]], ಕೂಲ್ ಅರ್ಲ್ ಮತ್ತು ಟಾಪ್‌ಕ್ಯಾಟ್ ೧೨೬ ಇವರ ಸಹಿಗಳು-''ಉದೃತ್ತವಾಕ್ಯಗಳು'' ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು.<ref name="Shapiro">ಪೀಟರ್ ಶಪಿರೊ, ''ರಫ್ ಗೈಡ್ ಟು ಹಿಪ್ ಹಾಪ್'', ೨ನೇಯ. ಆವೃತ್ತಿ., ಲಂಡನ್: ರಫ್ ಗೈಡ್ಸ್, ೨೦೦೭.</ref><ref name="NYMagGraf">{{cite news|title=A History of Graffiti in Its Own Words |publisher=New York Magazine |date=unknown |url=http://nymag.com/guides/summer/17406/}}</ref> ಕಾರ್ನ್‌ಬ್ರೆಡ್‌ನನ್ನು ಆಗಾಗ ಆಧುನಿಕ ಗೀಚುಬರಹದ ಮೊದಲ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲೊಬ್ಬನಂತೆ ಉದಾಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://fiftyonefiftyone.com/2007/04/cornbread-graffiti-legend.html |title=ಕಾರ್ನ್‌ಬ್ರೆಡ್ - ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಲೆಜೆಂಡ್ |access-date=2010-05-25 |archive-date=2011-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711000227/http://fiftyonefiftyone.com/2007/04/cornbread-graffiti-legend.html |url-status=dead }}</ref> ೧೯೭೦-೭೧ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಗೀಚುಬರಹದ ಹೊಸಶೋಧದ ಕೇಂದ್ರವು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಸಾಗಿತು, ಇಲ್ಲಿ ಬರಹಗಾರರು [[TAKI 183]] ಮತ್ತು [[Tracy 168]] ನ್ನು ಬೆನ್ನುಹತ್ತಿ, ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ತಮ್ಮ ಬೀದಿಹೆಸರನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಕೆಲಸದಿಂದ ಒಂದು ರೈಲನ್ನು "ಬಾಂಬ್" ಮಾಡಿ, ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ಇದನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗೂ ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಮನತಟ್ಟುವಂತಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಸಾಕಷ್ಟು ಪೂರ್ಣವ್ಯಾಪ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ - "ಆಲ್ ಸಿಟಿ". [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]]ನ ಬರಹಗಾರರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಗುರುಳೆ ಅಕ್ಷರಗಳು ಶುರುವಿನಲ್ಲಿ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡವು, ವಿವರವಾದ ಬರಹ ಟ್ರೇಸಿ ೧೬೮ ನ್ನು ಬೇರೆ ಭಾಷೆಗೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದರೂ "[[ವೈಲ್ಡ್‌ಸ್ಟೈಲ್"]] ಕಲೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ಮುಂದಾಯಿತು.<ref name="Shapiro" /><ref>ಡೇವಿಡ್ ಟೂಪ್, ''ರ್ಯಾಪ್ ಅಟ್ಯಾಕ್ '', ೩ನೇಯ. ಆವೃತ್ತಿ., ಲಂಡನ್: ಸೆರ್ಪೆನೆಂಟ್ಸ್ ಟೇಲ್, ೨೦೦೦.</ref> [[ಝಿಫಿರ್]] ಮತ್ತು [[ಲೇಡಿ ಪಿಂಕ್‍ರಂ]]ತಹ ಕಲಾವಿದರಿಂದಾದ ೭೦s ಗೆ ಆರಂಭಿಕ ಹೊಸಶೈಲಿಯ ಪ್ರಾರಂಭಕರು ಸೇರಿಕೊಂಡರು.<ref name="Shapiro" /> <ref name="ReferenceC">ಹಗರ್, ಸ್ಟೀವನ್. ಹಿಪ್ ಹಾಪ್: ದ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೇಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಬ್ರೇಕ್ ಡಾನ್ಸಿಂಗ್, ರ್ಯಾಪ್ ಮ್ಯುಜಿಕ್, ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ. ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್, ೧೯೮೪ (ಮುದ್ರಣ ಇಲ್ಲ).</ref> ಗೀಚುಬರಹವು [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳಲ್ಲೊಂದಾಗಿದೆ([[ರ್ಯಾಪಿಂಗ್]], [[ಡಿಜಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರೇಕ್‍ಡ್ಯಾನ್ಸ್‌]]ನೊಂದಿಗೆ).<ref name="ReferenceC"/> ಹಿಪ್ ಹಾಪ್‌ನ ಇತರೆ ರೂಪಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಹಾಗು ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್‌ನ ಇತರೆ ಅಂಶಗಳು ಕಲೆಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಗೀಚುಬರಹ ಮತ್ತು [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಉದ್ಭವಿಸಿತು. ಎಂಭತ್ತರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಈ ರೂಪ ಬೀದಿಯಿಂದ ಕಲಾ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾಗಿತು. [[ಜೀನ್-ಮೈಕೆಲ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕ್ವಿಯಟ್]] ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಿಗೆ ತನ್ನ [[SAMO]] ಟ್ಯಾಗ್‌ನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟನು, ಹಾಗೂ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್‌ಗೆ [[ಬೀದಿ ಕಲೆ]]ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಕೂಡ ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಗೀಚುಬರಹಕ್ಕಾಗಿ ಬರೆದ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್‌ನ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾದ ವಿಜಯಗೀತೆಗಳನ್ನು ತೊಂಬತ್ತರ ದಶಕದಾದ್ಯಂತ ಕೇಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು, [[ಆರ್ಟಿಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್‌]]ನ"ರಾಂಗ್ ಸೈಡ್ ಆಫ್ ದ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಸ್" [[ಕ್ವೆಲ್‌]]ನ ಬ್ರಿಕ್ ವಾಲ್ಸ್ ಮತ್ತು [[ಈಸೋಪ್ ರಾಕ್‌]]ನ "ನೊ ಜಂಪರ್ ಕೇಬಲ್ಸ್" ಹಾಡುಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="Shapiro" /> ===== ಮೂಲಗಳು ===== [[File:Aeroplane1.JPG|right|thumb|150px|ಹಳೆಯ ಕನ್ನಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌ಹೆಡ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ರಸ್ತೆಯ ಸೇತುವೆಯ ಎತ್ತರದ ಗೋಡೆ ಮೇಲೆ ವಿಮಾನಿನ ಉಬ್ಬು ಕೆತ್ತನೆ ಕಾಣಬಹುದು.1950ರ ದಶಕದ ಸಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ತುಣುಕು]] ಆರಂಭಿಕ ನವ್ಯವಾದಿ ಗೀಚುಬರಹವು ೧೯೨೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿನ ಬಾಕ್ಸ್ ಕಾರುಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದಾಗಿದ್ದರೂ, ಇಂದಿನ ಸಮಕಾಲೀನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲೂ ಗೀಚುಬರಹ ಆಂದೋಲವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇದು [[ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು]] ಮತ್ತು ೧೯೬೦ರ [[ಗ್ಯಾಂಗ್ ಸದಸ್ಯರುಗಳ]] ಆಲೋಚನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಾಗಿದೆ.<ref>ಅಬೆಲ್, ಅರ್ನೆಸ್ಟ್ ಎಲ್., anಮತ್ತು ಬಾರ್ಬರಾ ಇ.ಬಕ್ಲಿ. "ದ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ರೈಟಿಂಗ್ ಆನ್ ದ ವಾಲ್ಸ್: ಟವರ್ಡ್ ಸೋಶಿಯಾಲಜಿ ಅ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಸಿಅಕಾಲಜಿ ಆಫ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ". ವೆಸ್ಟ್‌ಪೋರ್ಟ್, Conn.: ಗ್ರೀನ್‌ವುಡ್ ಪ್ರೆಸ್, ೧೯೭೭.</ref> ೧೯೬೯ ರಿಂದ ೧೯೭೪ರ ಆದ್ಯಂತದ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹದ "ಪ್ರಥಮಾನ್ವೇಷಣೆಯ ಯುಗ" ಜರುಗಿತು. ಈ ಕಾಲಾವಧಿಯು ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಾಲವಾಗಿತ್ತು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ ಗೀಚುಬರಹದ ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪಗಳ ಹೊಸ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸ್ಥಳ(ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಫಿಲೆಡೆಲ್ಫಿಯಾ, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ)ವಾಯಿತು. ಈ ಸಮಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ನಗರದ ಸುತ್ತ ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು. ಇದು [[ಅನಾವರಣ]]ಗೊಳ್ಳುವ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. NYCಯಿಂದ ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾಯಿಂದ NYCಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ನಂತರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಲು ನಗರವು ಗೀಚುಬರಹದ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲೊಬ್ಬನಾದ TAKI ೧೮೩ಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. TAKI ೧೮೩ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಹೈಟ್‌, ಮನ್‌ಹಟನ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಒಬ್ಬ ಯುವಕನಾಗಿದ್ದು, ಈತ ಪಾದ ಸಂದೇಶಕಾರನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಈತನ ಟ್ಯಾಗ್, ಈತನ ಹೆಸರು ಡೆಮೆಟ್ರಿಯಸ್(ಡೆಮೆಟ್ರಕಿ),TAKI, ಮತ್ತು ಈತನ ಬೀದಿ ಸಂಖ್ಯೆ,೧೮೩ ರ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಪಾದ ಸಂದೇಶಕಾರನಾಗಿ, ಈತ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಪಯಣಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಟ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದ. ಇದು ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌]] ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ "'Taki ೧೮೩' ಸ್ಪಾನ್ಸ್ ಪೆನ್ ಪಾಲ್ಸ್" ಎಂಬ ಶಿರೋನಾಮೆಯ ಲೇಖನ ಉದ್ಭವವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref name="JinxArtCrimes" /><ref name="NYMagGraf" /><ref>{{cite news|title=Black History Month — 1971 |publisher=BBC |date=unknown |url=http://www.bbc.co.uk/1xtra/bhm05/years/1971.shtml}}</ref> ಗೀಚುಬರಹ ಉಪಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಹೊರಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೂ, [[ಜುಲಿಯೊ 204]]ನು ಒಬ್ಬ ಆರಂಭಿಕ ಬರಹಗಾರನೆಂಬ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಸಮಯದ ಇತರೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಹೆಸರುಗಳು: [[ಸ್ಟೇ ಹೈ 149]],[[ಫೇಸ್ 2]], ಸ್ಟಿಚ್ ೧, ಜೋ ೧೮೨, ಜ್ಯೂನಿಯರ್ ೧೬೧ ಮತ್ತು ಕೇ ೧೬೧. ಬಾರ್ಬರ ೬೨ ಮತ್ತು ಇವಾ ೬೨ ಇವರು ಕೂಡ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದು, ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಬರಹಗಾರರೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. [[File:Vila Madalena ¹.jpg|thumb|left|ಸ್ಯಾಒ ಪೌಲೊದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಟ್ಯಾಗ್ಸ್]] ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಘಟಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಘಟನೆಯೆಂದರೆ, ನಗರದ ಬೀದಿಗಳಿಂದ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗಗಳವರೆಗೆ ನಡೆದ ಹೊರಗಿನ ಆಂದೋಲನ. ಸುಮಾರು ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಮೂಲವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಕಲಾವಿದರ ಗುರಿ "ಮೇಲೇಳು"ವುದಾಗಿತ್ತು: ಎಷ್ಟು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಟ್ಯಾಗುಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಂಬುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಲು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ಸಾಧಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಕಡಿಮೆ ನಷ್ಟದೊಂದಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ರೈಲುಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಕಲಾವಿದರು ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ಪ್ರಾಂಗಣದೊಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು, ಆಗಾಗ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ಕಾರು ಪಾರ್ಶ್ವಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ದೊಡ್ಡ ವಿವರವಾದ ಕಲಾ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಾಂಬಿಂಗ್ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಲಿರುವವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು. [[File:Tag in Malmö.jpg|thumb|ಗ್ರಾಫಿಟಿ "ಟ್ಯಾಗ್"ಗೆ ಉದಾಹರಣೆ]] ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಲಾವಿದರು ಇರುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದನೂ ತಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ದಾರಿಯ ಅವಶ್ಯಕವಿದ್ದುದರಿಂದ ೧೯೭೧ ರಷ್ಟೊತ್ತಿಗೆ ಟ್ಯಾಗುಗಳು, ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ [[ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫಿಕ್‌]]ನಂತೆ ಕಾಣುವ ಕಲವಿದರ ಸಹಿಯನ್ನು ಹೊಂದಲು ಶುರುಮಾಡಿದವು. ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಸೃಜನಶೀಲತೆಯಿಂದ ಆಚೆಗೆ, ಟ್ಯಾಗುಗಳು ಕೂಡ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದವು - ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರು ಪತ್ರದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಗೆರೆಗಳ ದಪ್ಪವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಟ್ಯಾಗುಗಳ ಸ್ಥೂಲ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ’ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಕೃತಿ’ ಅಥವಾ ’ಕೃತಿ’ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿತು. ಸೂಪರ್ ಕೂಲ್ ೨೨೩ ಈ ರೀತಿಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗನೆಂಬ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾದ.<ref>"ಸ್ಟೈಲ್ ರೈಟಿಂಗ್ ಫ್ರಾಮ್ ದ ಅಂಡರ್‌ರೈಟಿಂಗ್, (ರೆ)ಇವಲ್ಯೂಶನ್ ಆಫ್ ಏರೋಸೊಲ್ ಲಿಂಗ್ವಿಸ್ಟಿಕ್." ಸ್ಟಂಪಾ ಅಲ್ಟರ್ನೆಟೀವ್ ಇನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ವಿತ್ ಐಜಿಟೈಮ್ಸ್, ೧೯೯೬, ISBN : ೮೮-೭೨೨೬-೩೧೮-೨.</ref><ref>"ಫ್ರೈಟ್‍ಟ್ರೇನ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ", ರೋಜರ್ ಗಸ್ಟ್‌ಮನ್, ಇಯಾನ್ ಸ್ಯಾಟ್ಲರ್, ಡೆರಿನ್ ರೊವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಹ್ಯಾರಿ ಎನ್ ಅಬ್ರಾಮ್ಸ್ Inc, ೨೦೦೬. ISBN ೯೭೮-೦-೮೧೦೯-೯೨೪೯-೮.</ref><ref>http://www.subwayoutlaws.com/history/history.htm</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಾದ, ಪೊಲ್ಕಾ ಡಾಟ್ಸ್, ಕ್ರಾಸ್‌ಹ್ಯಾಚಸ್, ಮತ್ತು ಚೆಕರ್ಸ್‌ಗಳು ತುಂಬಾ ಜನಪ್ರಿಯವಾದವು. ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದಂತೆ, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತುಂತುರು ವರ್ಣಚಿತ್ರದ ಬಳಕೆ ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. "ಮೇಲಿನಿಂದ-ಕೆಳಗೆ", ಇಡೀ ಕಾರು ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದ ಎತ್ತರವನ್ನು ಅಳತೆ ಹಾಕಿದ ಕೆಲಸಗಳು, ಸುಮಾರು ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಅವರ ಮೊದಲ ಪ್ರಕಾಶನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಈ ಸಮಯಾವಧಿಯ ಸಮಗ್ರ ಸೃಜನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಿಂದ ಗುರುತಿಸದೇ ಹೋಗಲಿಲ್ಲ - ಹ್ಯುಗೊ ಮಾರ್ಟಿನೆಝ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ಸ್(ಯುಜಿಎ)ವನ್ನು ೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಯುಜಿಎ ಆ ಸಮಯದ ಅನೇಕ ಉನ್ನತ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ೧೯೭೪ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ದೃಶ್ಯಾವಳಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಟೂನ್ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. TF೫ (ದಿ ಫ್ಯಾಬುಲಸ್ ಫೈವ್), ಒಂದು ತಂಡವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಅವರು ವಿವರಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಸಮಗ್ರ ಕಾರುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಗಿತ್ತು..<ref>http://www.at149st.com/tf5.html</ref> ===== ೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗ ===== [[File:Heavily tagged subway car in NY.jpg|thumb|1973ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿನ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ತುಂಬಿಸಿದ ಗಾಡಿ]] ೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಗೀಚುಬರಹದ ಬರಹ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಮೇಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಬಂಧಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯು.ಎಸ್. ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಬಲವಾದ "ಬಾಂಬಿಂಗ್" ಸಂಭವಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಗೀಚುಬರಹ ನಿವಾರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಕಲಾ ಸ್ವರೂಪದ ಹೋರಾಟದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಥವಾ ಸಾಗಣೆ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿತು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲೇ, "ಟಾಪ್-ಟು-ಬಾಟಮ್"ಗಳು ಇಡಿ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ವಿಕಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು ಈ ಯುಗದ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನೀಯವಾದದ್ದು "ಥ್ರೋ-ಅಪ್"(ಅಸಮ್ಮತಿ ಸೂಚಿಸು)ನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ರುಜುವಾತಾಯಿತು, ಇವುಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಟ್ಯಾಗಿಂಗುಗಳಿಗಿಂತ ಬಹು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಹಿದ್ದವು ಆದರೆ "ಖಂಡ"ದಷ್ಟು ಜಟಿಲವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯ ತರುವಾಯವೇ, ಯಾರು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಛ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಥ್ರೋ-ಅಪ್‌ಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದೆಂದು ನೋಡಲು ಥ್ರೋ-ಅಪ್‌ಗಳು ಪಂದ್ಯಕ್ಕಿಳಿದವು. ಗೀಚುಬರಹ ಬರವಣಿಗೆ ತುಂಬಾ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗುತ್ತಾ ಬಂತು ಹಾಗೂ ಕಲಾವಿದರು "ಎಲ್ಲ-ನಗರ"ಗಳಿಗೆ ಹೋಗಲು ಅಥವ ಎನ್‌ವೈಸಿಯ ಎಲ್ಲ ಐದು [[ಪಟ್ಟಣಸ್ಥಳ]]ಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಸರನ್ನು ಕಾಣಲು ಹೆಣಗಾಡಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಮಾನದಂಡಗಳು ಜಡವಾಗುತ್ತಾ ಬಂದವು. ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿನ ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರನ್ನು, ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಬದಲಾಯಿಸುವ ಒಂದು ಆಸೆಯೊಂದಿಗೆ ೧೯೮೦ರ ದಶಕಕ್ಕೆ ದಾಪುಗಾಲಿಡುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. [[File:Graffiti - European train.jpg|thumb|ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಗೀರು ಬರಹ]] ೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ ಹಾಗೂ ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭವು ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಸಂಚಲನವನ್ನು ತಂದಿತು. ಗೀಚುಬರಹದ ಪ್ರಭಾವವು ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ನಿಂದಾಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಸ್ನೇಹಪೂರ್ಣ ಫ್ರೆಡಿಯ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದೊಂದಿಗೆ ಗೀಚುಬರಹದ ಒಂದು ಆಂದೋಲನ ಶುರುವಾಯಿತು ಈ ಸಮಯದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀಚುಬರಹದ ಮೂರ್ತಿ [[ಫ್ಯಾಬ್ 5 ಫ್ರೆಡಿ(]]ಫ್ರಡ್ ಬ್ರಾಥ್‌ವೈಟ್), ಈತ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ "ಗೋಡೆ-ಬರಹ ತಂಡ"ವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ. ಈತ ಮೇಲಿನ ಮ್ಯಾನ್‌ಹಟನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್‌ ನಡುವಿನ ತುಂತುರು ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳ ಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದನು, ಇವು ೭೦ರ ದಶಕದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಗಲು ಶುರುವಾದವು: "ಇದರಿಂದ ’ವೈಲ್ಡ್ ಸ್ಟೈಲ್’ ಬಂದಿತು".<ref>ಫ್ಯಾಬ್ ೫ ಫ್ರೆಡ್ಡಿ ಕೋಟ್ ಇನ್: ಲಿಪ್ಪರ್ಡ್, ಲಕ್ಕಿ. '': ಆರ್ಟ್ ಇನ್ ಮಲ್ಟಿಕಲ್ಚರಲ್ ಅಮೆರಿಕಾ''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ದ ನ್ಯೂ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ೧೯೯೦.</ref> ಫ್ಯಾಬ್ ೫ ಫ್ರೆಡಿಯು ಗೀಚುಬರಹ ಮತ್ತು [[ರ್ಯಾಪ್]] ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಇದರ ಆರಂಭಿಕ ಅಡಿಪಾಯಗಳಾಚೆ ಪಸರಿಸಲು,ಹಾಗೂ ಬಹುತೇಕ ವೈಟ್‌ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ದೃಶ್ಯಗಳ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಹಾಯಕನಾಗಿದ್ದನೆಂಬ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಆಗಾಗ ಪ್ರಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿನ ಹ್ಯುಗೊ ಮಾರ್ಟಿನೆಝ್‌ನ ರೇಝರ್ ಗ್ಯಾಲರಿಯಿಂದೀಚೆಗೆ, ಸುಮಾರು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಾಪಿತ ಕಲಾ ಜಗತ್ತು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗೀಚುಬರಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಗ್ರಹಣಶೀಲವಾಗತ್ತಾ ಬಂದಿತು. ಸಾಗಣೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಗೀಚುಬರಹ ಮೇಲೋತ್ಪಾಟನೆ ಒಂದು ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿ ಮಾಡುವ ಮುನ್ನ ಇದು ಕೂಡ ನಿಜವಾದ ಬಾಂಬಿಂಗ್‌ನ ಅಂತಿಮ ಸಂಚಲನವಾಗಿತ್ತು. [[ಎಂಟಿಎ(ಮೆಟ್ರೊ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಅಥಾರಿಟಿ)]]ಯು ಪ್ರಾಂಗಣದ ಬೇಲಿಗಳನ್ನು ರಿಪೇರಿ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತು, ಹಾಗೂ ಗೀಚುಬಹರ ಕಲಾವಿದರ ತೊಯ್ದಾಟದ ಸಮರವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು. ಕಲಾವಿದರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಶುರುವಾದ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗಿನ ಎಂಟಿಎ ಕದನವು, ಅವರ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರು ಆಗಾಗ ಹತಾಶೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ===== ಗೀಚುಬರಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರಸರಣ ===== ಕಲಾ ವಿತರಕ ಕ್ಲಾಡಿಯೊ ಬ್ರುನಿಯಿಂದ ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ೧೯೭೯ರಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದ [[ಲೀ ಕ್ವಿನೊನ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಬ್ ೫ ಫ್ರೆಡಿಗೆ ಗ್ಯಾಲರಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಹೊರಗಿನವರಿಗೆ, ಇದು ಅವರ ಈ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರದ ಮೊದಲ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿತ್ತು. ಫ್ಯಾಬ್ ೫ ಫ್ರೆಡಿಯ [[ಡೆಬಿ ಹ್ಯಾರಿ]]ಯೊಂದಿಗಿನ ಸ್ನೇಹ [[ಬ್ಲಾಂಡಿ]]ಯ ಏಕ "[[ರಾಪ್ಚರ್]] "([[ಕ್ರಿಸಲಿಸ್]], ೧೯೮೧)ನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿತು, ಇದರ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ [[SAMO© ಗೀಚುಬರಹ]]ದ [[ಜೀನ್-ಮೈಕೆಲ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕಿಯಟ್‌]]ನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅನೇಕ ಗೀಚುಬರಹದ ಅಂಶಗಳ ಒಂದು ವರ್ಣನೆಯ ಮೊದಲ ಮಿಣುಕು ನೋಟಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವವಾದದ್ದು ಚಾರ್ಲಿ ಅಹರ್ನ್‌ನ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಕಾದಂಬರಿ ಚಿತ್ರ ''[[ವೈಲ್ಡ್ ಸ್ಟೈಲ್]]'' (ವೈಲ್ಡ್ ಸ್ಟೈಲ್, ೧೯೮೨)ಹಾಗೂ ಆರಂಭಿಕ [[ಪಿಬಿಎಸ್]] ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ ''[[ಸ್ಟೈಲ್ ವಾರ್ಸ್]]'' (೧೯೮೩). ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಡುಗಳಾದ [["ದಿ ಮೆಸೇಜ್]]" ಮತ್ತು "[[ಪ್ಲಾನೆಟ್ ರಾಕ್]]" ಹಾಗೂ ಅವುಗಳೊಡಗೂಡಿದ [[ಸಂಗೀತ ವಿಡಿಯೋ]]ಗಳು (ಎರಡೂ ೧೯೮೨)ಹಿಪ್ ಹಾಪ್‌ನ ಎಲ್ಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಹೊರಗಡೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆಸಕ್ತಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿವೆ. ಸ್ಟೈಲ್ ವಾರ್‌ಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರಾದ ಸ್ಕಿಮೆ, ದೊಂಡಿ, ಮಿನ್‌ಒನ್ ಹಾಗೂ ಝಿಫಿರ್ ಇವರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಣ್ಣಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆರಂಭಿಕ ಬ್ರೇಕ್ ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ತಂಡಗಳಾದ ರಾಕ್ ಸ್ಟಡಿ ತಂಡಗಳನ್ನು ಏಕಮಾತ್ರ ರ್ಯಾಪ್ ಧ್ವನಿವಾಹಿಹಿಯನ್ನೇ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ಚಿತ್ರದೊಳಗೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರುವ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಳಗೆ ಗೀಚುಬರಹದ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಸ್ಟೈಲ್ ವಾರ್‌ಗಳು ಆರಂಭಿಕ ೧೯೮೦ರ ದಶಕ ದ ಯವ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಳಗೆ ಏನು ನಡೆಯುತ್ತೆಂಬುದರ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧ ಚಿತ್ರ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಾಗಿದ್ದವೆಂದು ಈಗಲೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>ಲಾಬೊಂಟೆ, ಪೌಲ್. ಆಲ್ ಸಿಟಿ: ದ ಬುಕ್ ಎಬೌಟ್ ಟಾಕಿಂಗ್ ಸ್ಪೇಸ್. ಟೊರೊಂಟೊ ಇಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. ೨೦೦೩</ref> ಫ್ಯಾಬ್ ೫ ಫ್ರೆಡಿ ಮತ್ತು ಫ್ಯುಚುರ ೨೦೦೦ ಇವರು ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ ರ್ಯಾಪ್ ಪ್ರವಾಸದ ಅಂಗವಾಗಿ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಮತ್ತು ಲಂಡನ್ನಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದರು.<ref>ಡೇವಿಡ್ ಹೆರ್ಶ್ಕೊವಿಟ್ಸ್, "ಲಂಡನ್ ರಾಕ್ಸ್, ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಬರ್ನ್ಸ್ ಅ‍ಯ್‌೦ಡ್ ದ ಬಿ-ಬಾಯ್ಸ್ ಬ್ರೇಕ್ ಲೆಗ್", ''ಸಂಡೇ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್'', ಎಪ್ರಿಲ್ ೩, ೧೯೮೩.</ref> ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ ಹಾಗೂ ''[[ಬೀಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌]]'' ([[ಓರಿಯನ್]],೧೯೮೪)ಗಳಂತಹ ಸಿನಿಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅನಾವರಣ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹಾಲಿವುಡ್ ಕೂಡ ಇತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿ, [[ಫೇಸ್ 2]]ನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿತು. ಈ ಕಾಲವು ಹೊಸ [[ಕೊರೆಯಚ್ಚು ಗೀಚುಬರಹ]]ದ ಉದಯವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಮೊದಲಿನ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದ [[ಬ್ಲೆಕ್ ಲೆ ರೇಟ್‌]]ನಿಂದ ca ೧೯೮೧ವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು; ೧೯೮೫ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಸಿಡ್ನಿ, [[ಮೆಲ್‌ಬಾರ್ನ್]] ನಗರಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಚ್ಚುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು, ಇವುಗಳನ್ನು ಅಮೇರಿಕಾದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ [http://laughingsquid.com/charles-gatewood/ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಗೇಟ್‌ವುಡ್] ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ [http://www.rennieellis.com.au/ ರೆನಿ ಎಲ್ಲಿಸ್] ದಾಖಲಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>ಇಲ್ಲಿಸ್,ರೆನ್ನಿ, ''ದ ಆಲ್ ನ್ಯೂ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ'' (ಸನ್ ಬುಕ್ಸ್, ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್, ೧೯೮೫) ISBN ೦-೭೨೫೧-೦೪೮೪-೮</ref> ===== ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ ಅವನತಿ ===== [[File:NY grafitti.JPG|right|thumb|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿನ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟ್ರೇಡ್ ಸೆಂಟರ್ ಮತ್ತು ಚೈನಾಟೌನ್ ನಡುವಿನ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಅಂಗಡಿಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೀರು ಬರಹ]] ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಹೊರಗೆ ಮತ್ತು ಸಾಗರೋತ್ತರದಲ್ಲಿ ಪಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೇ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಬಹುತೇಕ ನಾಶವಾಗುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾ ಹೋಯಿತೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿನ ಈ ತ್ವರಿತ ಅವನತಿಗೆ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಬಿರುಕು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ರಸ್ತೆಗಳು ತುಂಬಾ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗುತ್ತಾ ಬಂದವು, ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅತಿ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ದಂಡಗಳನ್ನು ಹೇರುವ ಶಾಸನಗಳು ಶುರುವಾಗಿದ್ದವು, ಹಾಗೂ ಬಣ್ಣಗಳ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧವು ಸಲಕರಣಾ (ಕಸಿದುಕೊಂಡ)ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಸಿಗುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಇದೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಎಂಟಿಎ ತಮ್ಮ ಗೀಚುಬರಹ-ವಿರೋಧಿ ಬಜೆಟ್‌ನ್ನು ಕಡುವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು ವಿಶೇಷ ಕೃಪೆಯಿಂದ ಕಾಣಲಾದ ಅನೇಕ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು, ಪ್ರಾಂಗಣಗಳ ಕಾವಲು ಕಾಯಲಾಯ್ತು, ಹೊಸ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾದ ಬೇಲಿಯನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ, ಖಂಡಗಳನ್ನು ಬಲವಾಗಿ, ದ್ರಢವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಾಗಿತು. ಸುರಂಗಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಣಾಮ ಬಹುತೇಕ ಬರಹಗಾರರು ರಸ್ತೆಗಿಳಿದರು, ನಿತ್ಯಪ್ರಯಾಣಿಕರ ರೈಲುಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಕ್ಸ್ ಕಾರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದೂ ಈಗ ಬರಹದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಚಲಿತ ಪ್ರಕಾರವಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು, ಹೊಸ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎದುರಾದರೂ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸವಾಲಾಗಿ ನೋಡುವ ಮಾರ್ಗ ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಕಲಾವಿದರು ಉತ್ತಮ ಬರಹಗಳ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕವಾಗುತ್ತಾ ಬಂದರು ಹಾಗೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿನ ಐಕ್ಯತೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವವಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದು ಈ ಸವಾಲುಗಳ ಒಂದು ಅನಾನುಕೂಲತೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಯುಗದ ಹೆಸರಿಸಬಹುದಾದ ಕೆಲವು ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು, ಬ್ಲೇಡ್, [[ದೊಂಡಿ]], ಮಿನ್‌ ೧, ಕ್ವಿಕ್,[[ಸೀನ್]] ಮತ್ತು ಸ್ಕಿಮೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಎನ್‌ವೈಸಿ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರ ಅಂತ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಅತಿ "ಮಣಿಯದ" ಕಲಾವಿದರು ಮಾತ್ರ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತ ಗೀಚುಬರಹದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹಿಡಿತಕ್ಕೊಳಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿದ ಜನತೆ ಆಗಾಗ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಪಯಣ ಬೆಳೆಸಿತು. ===== ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ೧೯೮೫–೧೯೮೯ ===== ೧೯೮೫ ರಿಂದ ೧೯೮೯ ಗಳ ನಡುವಿನ ವರ್ಷಗಳು "ಮಣಿಯದ" ಯುಗವೆಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. ಈ ಕಾಲದ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ, [[ತುಂಡಾದ ಪ್ರಾಂಗಣಕ್ಕೆ]] ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ಕಾರುಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿನ ಕಲೆ ಒಂದು ಅಂತಿಮ ಕುಡಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅತಿಯಾದ ಭದ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಹಿಂದೆ ಇಟ್ಟಿತು. ಕಾರಿಗಳಿಂದ ಹೊರಗಿದ್ದ ಹಿಂದಿನ ವಿವರವಾದ "ಬರ್ನರ್ಸ್"ಗಳು ಈಗ ಅಗಾಗ ವರ್ಣಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನೆನೆಸಿಡಲಾದ ಸರಳಾತಿಸರಳ ಮಾರ್ಕರ್ ಟ್ಯಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಕಾರಗೊಂಡವು. ೧೯೮೬ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಎಂಟಿಎ ಮತ್ತು [[ಸಿಟಿಎ]] ಗಳು "ಗೀಚುಬರಹದ ಮೇಲಿನ ಯುದ್ಧ"ವನ್ನು ಗೆದ್ದರು ಹಾಗೂ ಸಕ್ರಿಯ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕುಸಿಯಿತು. ಕಲಾವಿದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕುಸಿದಂತೆ ಗೀಚುಬರಹ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ "ಬಾಂಬಿಂಗ್" ನೊಂದಿಗಿನ ಹಿಂಸೆಯೂ ಕುಸಿಯಿತು. ೮೦ರ ದಶಕದ ಕೆಲವು ಬರಹಗಾರರಿಗೆ ಛಾವಣಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗಗಳೂ ಕೂಡ ಹೊಸ ಜಾಹಿರಾತು ಫಲಕಗಳಾಗಿದ್ದವು. [[ಕೋಪ್2]], [[ಕ್ಲಾ ಮನಿ]], ಸೇನ್ ಸ್ಮಿತ್, [[ಝಿಫಿರ್]] ಮತ್ತು [[ಟಿ ಕಿಡ್]] ಇವರು ಈ ಯುಗದ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು.<ref>http://www.at149st.com/smith.html</ref><ref>{{cite web |title=T KID 170 |url=http://www.at149st.com/tkid.html |accessdate=30 June 2009}}</ref> ===== ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸ್ವಚ್ಛ ರೈಲು ಆಂದೋಲನಾ ಯುಗ ===== ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ಅಥವಾ ರೈಲು ಕಾರುಗಳಿಂದ "ರಸ್ತೆ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಿಗೆ" ಬಂದ ಬಹಸಂಖ್ಯಾತ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಗೀಚುಬರಹದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಯುಗವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವಚ್ಛ ರೈಲು ಆಂದೋಲನವು ೧೯೮೯ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು, ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಗೀಚುಬರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ ಕಾರುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಸಾಗಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಗಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಕಲೆಯ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಬೇಡವೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ರಸ್ತೆಗಳ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವಾದ ಹುಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite news | publisher = CNN |date= 2005-11-04 | url = http://www.cnn.com/2005/US/03/21/otr.green/index.html | title = From graffiti to galleries | accessdate = 2006-10-10}}</ref> ಸ್ವಚ್ಛ ರೈಲು ಆಂದೋಲನಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ, ಕೇವಲ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಮುಖ್ಯ ನಗರಗಳಲ್ಲೂ ಕೂಡ ರಸ್ತೆಗಳ ಬಹುಭಾಗಗಳು ಯಾರೂ ಮುಟ್ಟದೇ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಸಾಗಣೆ ಕಂಪೆನಿ ಕಾರ್ಯತತ್ಪರವಾಗಿ ತಮ್ಮ ರೈಲುಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಶುರು ಮಾಡಿದ ನಂತರ, ಗೀಚುಬರಹಗಳು ಒಂದು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಾಹಿಯಲ್ಲದ ಜನತೆಗೆ ಅಮೇರಿಕಾದ ರಸ್ತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿದವು. <blockquote> ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಬೇರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ನಗರ ಉದ್ಯೋಗಸ್ಥರು ತಂಡ ಗೀಚುಬರಹಗಳು ಬಹುತೇಕ ದೊಡ್ದ ಸೇಬಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಒಂದು ಬೆಳೆರೋಗವೆಂದು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಭಾವಿಸಿತ್ತು</blockquote> ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಇಲ್ಲ. ಶೈಲೀಕರಿಸಿದ ಚಿತ್ತುಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಸೇತುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ದೇಶದ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಪಸರಿಸಿತು. ಫಿಲೆಡೆಲ್ಫಿಯಾದಿಂದ ಸ್ಯಾಂಟ ಬಾರ್ಬರ, ಕ್ಯಾಲಿಫ್‌ವರೆಗೆ, ಭೂಗರ್ಭ ರೈಲ್ವೆ ಕಲಾವಿದರ ಗೀಚುಬರಹ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ ವಾರ್ಷಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳು ಬಿಲಿಯನ್‌ಗಳಷ್ಟಕ್ಕೇರಿತು. <ref>ಬೀಟಿ, ಜೋನಾಥನ್ ; ಕ್ರೆ, ಡನ್. "ಜಿಪ್ ಯು ಹ್ಯಾವ್ ಬೀನ್ ಟ್ಯಾಗ್ಡ್". ಟೈಮ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್. ೧೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೯೦. prgrph.೨</ref> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಶುರು ಮಾಡಿದರು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದರು. ಈ ಪದ್ಧತಿ ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶುರುವಾಗಿ ಕಲಾವಿದರಾದ [[ಜೀನ್-ಮೈಕೇಲ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕಿಯಟ್,]] ತನ್ನ ಸಿಗ್ನೇಚರ್ SAMO (ಸೇಮ್ ಓಲ್ಡ್ ಷಿಟ್)ನೊಂದಿಗೆ ಟ್ಯಾಗಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು, ಮತ್ತು [[ಕೇತ್ ಹೇರಿಂಗ್‌]] ಈತ ಕೂಡ ತನ್ನ ಕಲೆಯನ್ನು ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥನಾದನು. ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿಧನರಾದವರ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ರಚಿಸಿದ)ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ಈ ರೀತಿಯ ವಿವರವಾದ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಅಂಗಡಿಗಳ ಮುಂದಿನ ಗೇಟುಗಳ ಮೇಲೆ ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಆ ಅಂಗಡಿಯವರು ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ರ್ಯಾಪರ್]] [[ಬಿಗ್ ಪನ್‌]]ನ ಸಾವಿನ ನಂತರ, [[ಬಿಜಿ183]], ಬಯೋಮ್ ನೈಸರ್ [[TATS CRU]] ಇವರಿಂದ ಆತನ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ರಚಿಸಿದ ಅನೇಕ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು; [[ಕುಖ್ಯಾತ ಬಿ.ಐ.ಜಿ]], [[ಟ್ಯುಪಕ್ ಶಕುರ್]], [[ಬಿಗ್ ಎಲ್]], ಮತ್ತು [[ಜ್ಯಾಮ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಜೇ]] ಇವರುಗಳ ಸಾವಿನ ನಂತರವೂ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಭಾವಪ್ರವಾಹ ಸಂಭವಿಸಿತು.<ref>{{cite web | publisher = MTV News | title = New Big Pun Mural To Mark Anniversary Of Rapper's Death in the late 1990's. | url = http://www.mtv.com/news/articles/1439015/20010202/story.jhtml | date = 2001-02-02 | accessdate = 2006-10-11 | archive-date = 2009-04-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090428094441/http://www.mtv.com/news/articles/1439015/20010202/story.jhtml | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | publisher = Harlem Live | title = Tupak Shakur | url = http://www.harlemlive.org/community/elbarrio/tupac.htm |date= unknown | accessdate = 2006-10-11}}</ref><ref>{{cite web | publisher = Santa Monica News | title = "Bang the Hate" Mural Pushes Limits | url = http://www.surfsantamonica.com/ssm_site/the_lookout/news/News-2006/May-2006/05_04_06_Bang_the_Wall.htm | date = unknown | accessdate = 2006-10-11 }}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶ === [[File:Feliz 1984.JPG|thumb|ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವ ವೀಡಿಯೋ ಆಟದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಗೀರು ಬರಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ನಡುವಿನ ಸೇತುವೆಯ ಉದಾಹರಣೆ]] ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಜನರ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಗೀಚುಬರಹವು ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ದೈತ್ಯ [[ಐಬಿಎಂ]] ಷಿಕಾಗೊ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊದಲ್ಲಿ ಜಾಹಿರಾತು ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ "ಶಾಂತಿ, ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಲೈನಕ್ಸ್" ನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಒಂದು [[ಶಾಂತಿ ಸಂಕೇತ]]ವಾದ, ಒಂದು [[ಹೃದಯ]] ಹಾಗೂ ಒಂದು [[ಪೆಂಗ್ವಿನ್]]([[ಲೈನಕ್ಸ್]] ಶುಭಚಿಹ್ನೆ)ನ್ನು ಕಲ್ಲುಹಾಸಿನ ಮೇಲೆ ತುಂತುರು ವರ್ಣಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಾನೂನುಬಾಹಿರತೆಗಳ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವು "ರಸ್ತೆ ಕಲಾವಿದರು" ಬಂಧಿಸ್ಪಟ್ಟರು ಹಾಗೂ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯವೆಂದು ದೋಷಾರೋಪಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಐಬಿಎಂ ಗೆ ದಂಡ ರೂಪದ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಚತಾ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಭರಿಸಲು US$೧೨೦,೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ದಂಡವನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news | publisher = CNN | title = IBM's graffiti ads run afoul of city officials | url = http://archives.cnn.com/2001/TECH/industry/04/19/ibm.guerilla.idg/index.html | date = 2001-04-19 | accessdate = 2006-10-11 | first = James | last = Niccolai | archive-date = 2006-10-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061004173008/http://archives.cnn.com/2001/TECH/industry/04/19/ibm.guerilla.idg/index.html | url-status = dead }}</ref><ref name="wired">{{cite web|publisher = Wired|title = Sony Draws Ire With PSP Graffiti|url = https://www.wired.com/culture/lifestyle/news/2005/12/69741|date = 2005-12-05|accessdate = 2008-04-08|archiveurl = https://archive.today/20120918120704/http://www.wired.com/culture/lifestyle/news/2005/12/69741|archivedate = 2012-09-18|url-status = live}}</ref> ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಬಹುದಾದ ಸಣ್ಣ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ [[ಪಿಎಸ್‌ಪಿ]] ಆಟದ ತಂತ್ರವನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಷಿಕಾಗೊ, ಅಟ್ಲಾಂಟ, ಫಿಲೆಡಲ್ಫಿಯಾ, ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಮೈಮಿಯಲ್ಲಿ [[ಸೋನಿ]] ಆರಂಭಿಸಿದ ಹಾಗೂ [[TATS CRU]] ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಜಾಹಿರಾತು ಪ್ರಚಾರ ಶುರುವಾಯಿತು.<ref name="wired" />[[ಈ ಪ್ರಚಾರ]]ದಲ್ಲಿ, ಐಬಿಎಂ ಪ್ರಚಾರದ ಕಾನೂನು ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಸೋನಿ ಅವರ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೇಲೆ "ತೇಲಾಡುವ-ಕಣ್ಣಿನ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಮಕ್ಕಳ ಒಂದು ಗುಂಪು ಪಿಎಸ್‌ಪಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ಕೇಟ್‌ಬೋರ್ಡ್‌, ಒಂದು ಹುಟ್ಟು ಅಥವಾ ಒಂದು ಆಡುವ ಕುದುರೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಡುವಂತೆ" ಚಿತ್ರ ರಚಿಸುವ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಕಟ್ಟಡ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸಿದ.<ref name="wired" /> ಇದರ ವ್ಯಾಪಾರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಧನಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲೇ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ [[ವಿಡಿಯೊ ಗೇಮ್‌]]ಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು - ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರ [[ಮಾತನಾಡುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]]ವನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಿದ [[ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ]] ಪೊಲೀಸ್ ದಳದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹದಿಹರೆಯದ ಒಂದು ತಂಡ ಹೋರಾಡುವ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವ ''[[ಜೆಟ್ ಸೆಟ್ ರೇಡಿಯೋ]]'' ಸರಣಿಗಳು(೨೦೦೦–೨೦೦೩)ಪ್ರಸಾರವಾದವು. ವ್ಯಾಪಾರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಹೊಂದಿರದ ಕಲಾವಿದರು ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣಗೊಳಿದ ಐಬಿಎಂ(ಆನಂತರ ಸೋನಿಯಿಂದಲೇ) ನಂತಹ ಕಂಪೆನಿಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಯನ್ನು ಕಥಾ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಯಿತು, ಸೋನಿ ಕಂಪೆನಿಯ, [[ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುವ ಯಂತ್ರ 2]]ಕ್ಕಾಗಿ ''[[ರಾಕುಗಕಿ ಓಕೊಕು]]'' ಸರಣಿಗಳು(೨೦೦೩–೨೦೦೫) ಕೇವಲ ಲಾಭ ತರುವ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ರಚಿಸಲು ಅನುಮತಿಸಿದ್ದ ಕೆಟ್ಟ ರಾಜನ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಅನಾಮಿಕ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಆತನ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ಮಾಂತ್ರಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಕಥೆಯ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುವ ಗೀಚುಬರಹ ರಚನೆಗಳು ಪ್ರಸಾರವಾದವು. ರಾಜಕೀಯ ಬಲದಂತೆ ಆಧುನಿಕ ಗೀಚುಬರಹದ ನಿಜವಾದ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ,''ಜೆಟ್ ಸೆಟ್ ರೇಡಿಯೋ'' ಸರಣಿಗಳಂತೆ, ಭ್ರಷ್ಟ ನಗರ ಮತ್ತು ಇದರ ಮಾತನಾಡುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿರುದ್ಧದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಒಂದು ಕಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಇನ್ನೊಂದು ಆಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ''[[Marc Eckō's Getting Up: Contents Under Pressure]]'' (೨೦೦೬) ಬಂದಿತು. ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಇತರೆ ಆಟಗಳು ''[[ಬಾಂಬ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್]]'' (೨೦೦೪)ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದು ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದ [[ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಕೆಂಟ್]] ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಒಂದು ನೇರ ಗೀಚುಬರಹ ನಟನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಬಳಕೆದಾರರು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತದ ೨೦ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರೈಲುಗಳ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಬಹುದಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ''[[ಸೂಪರ್ ಮ್ಯಾರಿಯೊ ಸನ್‌ಶೈನ್]]'' (೨೦೦೨), ಇದರಲ್ಲಿ ನಾಯಕ [[ಮ್ಯಾರಿಯೊ]] ದುಷ್ಟ [[ಬ್ರೌಸರ್.ಜ್ಯೂನಿಯರ್]] ಬಿಡಿಸಿದ ಗೀಚುಬರಹಗಳ ನಗರವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಚಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಮೇಯರ್ [[ರುಡಾಲ್ಫ್ ಗಿಲಿಯಾನಿ]]("[[ಬ್ರೋಕನ್ ವಿಂಡೋ ಥಿಯರಿ]]"ಯ ಒಂದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ)ಯ ಗೀಚುಬರಹ-ವಿರೋಧಿ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಅಥವಾ ಷಿಕಾಗೊವಿನ ಮೇಯರ್[[ರಿಚರ್ಡ್ ಎಂ.ಡಾಲೆ]]ಯ "[[ಗೀಚುಬರಹ ಸ್ಪೋಟಕರು]]"ವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಕಥಾಸಾಲುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿತ್ತು. [[File:Fekspace.jpg|thumb|1978ರ ಅಟವನ್ನು ಗೀರು ಬರಹ ಚಿತ್ರಣ ಸ್ಪೇಸ್ ಇನ್ವೇಡರ್ಸ್‌]] ಅನೇಕ ಇತರೆ ಗೀಚುಬರಹರಹಿತ ಕೇಂದ್ರಿತ ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮುಗಳು ಆಟಗಾರನಿಗೆ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಬಿಡಿಸಲು ಆಸ್ಪದ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು(ಅವು, [[ಹಾಫ್ ಲೈಫ್ ಸರಣಿಗಳು|''ಹಾಫ್ ಲೈಫ್ '' ಸರಣಿಗಳು]], [[ಟೋನಿ ಹಾಕ್ಸ್ ಸರಣಿಗಳು|''ಟೋನಿ ಹಾಕ್ಸ್ '' ಸರಣಿಗಳು''[[The Urbz: Sims in the City]]'' ]], '', ''[[ರೋಲಿಂಗ್]]'' ಮತ್ತು''[[Grand Theft Auto: San Andreas]]'' ) ಅನೇಕ ಇತರೆ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು ಗೀಚುಬರಹದ ಒಳಗಿನ-ಆಟ ವರ್ಣನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು(ಅವು, ''[[ದಿ ಡಾರ್ಕ್‌ನೆಸ್]]'', ''[[ಡಬಲ್ ಡ್ರಾಗನ್ 3: ದಿ ರೋಸೆಟ್ಟ ಸ್ಟೋನ್]]'', ''[[ನೆಟ್‌ಹಾಕ್|ನೆಟ್‌ಹಾಕ್''[[Samurai Champloo: Sidetracked]]'' ]]'', '''', ''[[ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಎಂಡ್ಸ್ ವಿತ್ ಯು]]'', ''[[ದಿ ವಾರಿಯರ್ಸ್]]'', ''[[ಜಸ್ಟ್ ಕಾಸ್]]'',''[[ಪೋರ್ಟಲ್,]]'' [[ವಾಸ್ತವಿಕ ಗೀಚುಬರಹ]]ದ ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ) "ರೇಖಾಚಿತ್ರ"ಕ್ಕೆ ಸಮನಾರ್ಥಕವಾಗಿ "ಗೀಚುಬರಹ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಟಗಳು ಕೂಡ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು(ಅವು, ''[[ಯಾಹೂ! ಗೀಚುಬರಹ]]'', ''ಗೀಚುಬರಹ'', ಇತ್ಯಾದಿ). ಒಬ್ಬ ನಗರ ವಸ್ತ್ರವಿನ್ಯಾಸಕಾರ [[ಮಾರ್ಕ್ ಎಕೊ]], ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಈತ "ಗೀಚುಬರಹ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಕಲಾ ಆಂದೋಲನ ಹಾಗೂ ನನ್ನ ವೃತ್ತಿಯಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ಚಾಲಕ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite web | publisher = SOHH.com | title = Marc Ecko Hosts "Getting Up" Block Party For NYC Graffiti, But Mayor Is A Hater | url = http://www.sohh.com/articles/article.php/7428 | date = 2005-08-17 | accessdate = 2006-10-11 | archive-date = 2006-10-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061004175230/http://www.sohh.com/articles/article.php/7428 | url-status = dead }}</ref> ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದ [[ಕೇತ್ ಹ್ಯಾರಿಂಗ್]], ಈತ ಪಾಪ್ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ತಂದನು. ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಹ್ಯಾರಿಂಗ್ ತನ್ನ ಮೊದಲನೇ ಪಾಪ್ ಮಳಿಗೆಯನ್ನು ತೆರೆದನು: ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕೇವಲ ನಗರದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ತುಂತುರು ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದ್ದ ಈತನ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಈ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ನೋಡಲು ಪ್ರವೇಶವಕಾಶವಿತ್ತು. ಈ ಪಾಪ್ ಮಳಿಗೆ ಬ್ಯಾಗುಗಳು ಮತ್ತು ಟೀ-ಶರ್ಟ್‌ಗಳಂತಹ ಸರಕುಗಳನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು. "ಪಾಪ್ ಮಳಿಗೆ ನನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಿತು" ಎಂದು ವಿವರಣೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಬಗ್ಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕಲೆಯನ್ನು ತುಚ್ಛೀಕರಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ "ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ ಇದು ಸ್ಥಿರ ಕಲೆಯಾಗಿತ್ತು". ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿನ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಸಮೂಹಗಳೆರಡರ ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಗೀಚುಬರಹ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಪ್ರಗತಿಯ ಮೆಟ್ಟಿಲಾಗಿತ್ತು. ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಳಗೆ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರಾದ ಮೈಕ್ ಜಿಯಾಂಟ್, ಪರ್ಸ್ಯು, ರೈಮ್, ನ್ಹೊ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತರು ಡಿಸಿ ಶ್ಯೂಸ್, ಅಡಿದಾಸ್, ರೆಬೆl೮ ಒಸಿರಿಸ್ ಅಥವಾ ಸಿರ್ಕಾ <ref name="ReferenceA">ಗಂಜ್, ನಿಕೋಲಸ್. "ಗ್ರಾಫಿಟಿ ವರ್ಲ್ಡ್". ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಅಬ್ರಾಮ್ಸ್. ೨೦೦೪</ref> ಕಂಪೆನಿಗಳ ಸ್ಕೇಟ್‌ಬೋರ್ಡ್, ಉಡುಪು ಮತ್ತು ಬೂಟುಗಳಿಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದರು.ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇತರೆ ಕಂಪೆನಿಗಳಾದ DZINE, ಡೇಝ್, ಬ್ಲೇಡ್, ದಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಇವುಗಳು ಮೂಲ ಮಾಧ್ಯವವಾದ ತುಂತುರು ವರ್ಣಚಿತ್ರವನ್ನೂ ಆಗಾಗ ಬಳಸದೆ, ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಗ್ಯಾಲರಿ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿದ್ದವು.<ref name="ReferenceA" /> ಆದರೆ ಫ್ರೆಂಚ್ ತಂಡ, ೧೨೩Klanದಿಂದ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಪಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಳಗೆ ಸೇರಿದ್ದು ಭವಿಷ್ಯಃ ದೊಡ್ಡ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಸೈನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೊರ್‌ನಿಂದ ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ ೧೨೩Klan ನ್ನು ಗೀಚುಬರಹ ತಂಡವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇವರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕೈಗಳನ್ನು ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದ ಕಡೆ ತಿರುಗಿಸಿದರು, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ತಮ್ಮ ಗೀಚುಬರಹ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಶೈಲಿಯನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಈ ರೀತಿ ಮಾಡುವಾಗ, ಅವರು ನೈಕ್, ಅಡಿದಾಸ್, ಲ್ಯಾಂಬೋರಿನಿ, ಕೊಕೊ ಕೋಲಾ, ಸ್ಟಸ್ಸಿ, ಸೋನಿ, ನಸ್ದಕ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಗೆ ರುಚಿಸುವ ಲೋಗೋಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಚಿತ್ರ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು, ಕಾಲಿನ ಬೂಟುಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ, ತಯಾರಿಸಿದರು.<ref>{{cite web | publisher = Samuel Jesse — Gráfica Real | title = 123Klan Interview | url = http://graficareal.net/index.php/interviews/graffiti-to-graphic-design-kings-of-evolution-part-1-123klan-interview/ | date = 2009-01-27 | accessdate = 2009-03-03 | archive-date = 2009-02-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090207153801/http://graficareal.net/index.php/interviews/graffiti-to-graphic-design-kings-of-evolution-part-1-123klan-interview/ | url-status = dead }}</ref> ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಪರಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಸುತ್ತ [[ಕುಂಗ್ ಫಾಕ್ಸ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ [http://www.linkedin.com/pub/11/78/621 [[ಮಿಕ್ ನ್ಯೂಮನ್]] ರಚಿಸಿದ ಗೀಚುಬರಹ ಕಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಡಿಯೊ ಗೇಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಮಿಶ್ರಣದ ಟಿವಿ ಧಾರವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ, ಇವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕುಂಗ್ ಫು ಚಿತ್ರಗಳ ಮಾದರಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಗೀಚುಬರಹಗಳು ವಿವರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತುಂಬುತ್ತವೆ, ವಿಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಭಾವಗಳು, ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತ, ಮತ್ತು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಧ್ವನಿಗಳು ಕೂಡ ಆ ರೀತಿಯ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರಾದಂತಹ [[ESPO]] ಅಥವಾ ESPO, [[KAWS]], STASH, ಮತ್ತು [[ಫ್ಯೂಚುರಾ 2000]], ಜೊತೆಗೆ ಬ್ರೇಕ್ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯ [[ಕ್ರೇಜಿ ಲೆಗ್ಸ್(ನೃತ್ಯಪಟು)]], ಹಾಗೂ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಅಗ್ರಜರು [[ಅಫ್ರಿಕಾ ಬಂಬಾಟಾ]], [[ಬಿಝ್ ಮಾರ್ಕಿ]], ಮತ್ತು [[ಕ್ವೀನ್ ಲಾಟಿಫ್ಹ]]ರಿಂದ ಆಚೆ ಬರುತ್ತವೆ. === ಜಾಗತಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು === ==== ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ ==== [[File:OlindaGraffiti.jpg|thumb|ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ಓಲಿಂಡಾದಲ್ಲಿ ಕಲಾತ್ಮಕ ಗೀರುಬರಹ]]ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಬ್ರೆಜಿಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಗೀಚುಬರಹ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬ್ರೆಜಿಲ್ ಒಳಗೆ, ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತದ ಅನೇಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ [[ಸಾವೊ ಪಾಲೊ]]ವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://www.flickr.com/photos/tristanmanco/sets/154564/See Tristan Manco São Paulo pics on flikr.com]</ref> ಬ್ರೆಜಿಲ್ "ಒಂದು ಅದ್ವಿತೀಯ ಹಾಗೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತ ಗೀಚುಬರಹ ದೃಶ್ಯವೆಂಬ ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದು...[ಗಳಿಕೆ]ಇದು ಕಲಾತ್ಮಕ ಸ್ಫೂರ್ತಿಗಾಗಿ ಹೋಗಬೇಕಾದಂತಹ ಒಂದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರಿಯ ಖ್ಯಾತಿಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ".<ref name="Manco7">ಮಾನ್ಕೊ, ತ್ರಿಸ್ತಾನ್. ''ಲಾಸ್ಟ್ ಆರ್ಟ್ &amp; ಕ್ಯಾಲೆಬ್ ನೀಲನ್, ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಬ್ರೇಜಿಲ್''. ಲಂಡನ್: ಥೇಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹಡ್ಸನ್, ೨೦೦೫, ೭.</ref><ref name="Manco7" /> ಗೀಚುಬರಹ "ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಸಂಭಾವ್ಯ ಜಾಗದಲ್ಲೂ ಝಳಪಿಸುತ್ತಿದೆ"<ref name="Manco7" /> ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಮಾನಾಂತರ ರೇಖೆಯನ್ನು "ಇಂದಿನ ಸಾವೊ ಪಾಲೊವಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ರ ದಶಕದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಡುವೆ ಆಗಾಗ ಎಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Manco9">ಮಾನ್ಕೊ, ೯</ref><ref name="Manco10" />"ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹರಡಿರುವ ಮಹಾನಗರ"<ref name="Manco9" /> ದ ಸಾವೊ ಪಾಲೊ ಗೀಚುಬರಹಕ್ಕೊಂದು ಹೊಸ ದೇವಾಲಯವಾದನು;<ref name="Manco9" /> ಮ್ಯಾಂಕೊ ಬಡತನ ಮತ್ತು ನಿರುದ್ಯೋಗವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ...[ಹಾಗೂ]ಮಹತ್ವದ ಹೋರಾಟಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಜನತೆಯ<ref name="Manco8">ಮಾನ್ಕೊ, ೮</ref> ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ "ಒಂದು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉರುವಲಾಗಿಸಿರುವ" ಮುಖ್ಯ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳಂತೆ, ಬ್ರೆಜಿಲ್‌ನ ತೀವ್ರ ಬಡತನ<ref name="Manco10">ಮಾನ್ಕೊ, ೧೦</ref> ವೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref name="Manco10" /> ಜಗತ್ತಿನ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ, ಬ್ರೆಜಿಲ್ "ಆದಾಯದ ಅತ್ಯಂತ ಅಸಮ ಹಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು" ಆಗಿದೆ. ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆಗಳು ಪದೇ ಪದೇ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Manco8" /> ಈ ರೀತಿಯ ಅಂಶಗಳಿಗೆ, ಮ್ಯಾಂಕೊ ಈ ರೀತಿ ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅತ್ಯಂತ ಅಸ್ಥಿರ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿ, ಅಂತಹ ಆರ್ಥಿಕ ವಿಂಗಡಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆತಂಕಗಳಿಂದ ಸೀಳಾಗಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಜಾನಪದೀಯ ವಿಧ್ವಂಸಕತೆ ಮೇವು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೌರಹಕ್ಕು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡವರಿಗೊಂದು ನಗರ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ" ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕಾದ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲೆ.<ref name="Manco10" /> ==== ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವ ==== ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿತ್ತು, [[ಇಸ್ರೇಲ್‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಅರಬ್ ದೇಶಗಳ ಎಮಿರೇಟು‌ಗಳು]] ಹಾಗೂ [[ಇರಾನ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ’ಎಮಿರ್‌ಗಳಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುವ ದೇಶ(ಎಮಿರೇಟ್‌ಗಳು)ಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಗರ್‌ಗಳ(ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಹೆಸರು ಅಥವಾ ಗುರುತನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವುದು)ಕಿರುಚೀಲದೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗೀಚುಬರಹ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿತ್ತು. ಇರಾನಿನ ಪ್ರಮುಖ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ''[[ಹಮ್‌ಶಹರಿ]]'' ಯು ತೆಹ್ರಾನ್‌ನ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಇರಾನಿನ ಕಲಾವಿದ A೧one's ಕೆಲಸಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿನ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಬರಹಗಾರರ ಎರಡು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಟೊಕಿಯೊ-ಆಧಾರಿತ ವಿನ್ಯಾಸ ನಿಯತಕಾಲಿಕ ''ಪಿಂಗ್‌ಮ್ಯಾಗ್'' A೧one ನ್ನು ಸಂದರ್ಶಿಸಿ, ಆತನ ಕೆಲಸಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿತು.<ref>ಉಲೆಷ್ಕಾ, "[http://www.pingmag.jp/2007/01/19/a1one-1st-generation-graffiti-in-iran ಅಲೋನ್: ಫಸ್ಟ್ ಜನರೇಶನ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಇನ್ ಇರಾನ್]", ''ಪಿಂಗ್‌ಮ್ಯಾಗ್'', ೧೯ ಜನವರಿ ೨೦೦೫.</ref> [[ಇಸ್ರೇಲಿನ ಪಶ್ಚಿಮ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅಡ್ಡಗೋಡೆ]]ಯು ಗೀಚುಬರಹಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸ್ಥಳವಾಯಿತು, ಇದು ಹಿಂದೆ [[ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆ]]ಯ ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ ಅನೇಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ಭೂಮಂಡಲದ ಸುತ್ತಲಿನ ಇತರೆ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಬಂದಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ JUIF,ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಿಂದ ಹಾಗೂ DEVIONE ಲಂಡನ್‌ನಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಉಲ್ಲೇಖ "נ נח נחמ נחמן מאומן"([["ನ ನಚ್ ನಚ್ಮ ನಚ್ಮನ್ ಮೌಮನ್"]])ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಇಸ್ರೇಲ್]] ಸುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಗೀಚುಬರಹವಾಗಿದೆ. === ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆ === ಒಂದು ಕೃತಿಯ ಯಶಸ್ವೀ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಆಸ್ಪದವೀಯುವ ಅನೇಕ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಒಂದು ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರದೊಂದಿಗೆ ಆಧುನಿಕ ದಿನದ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದನನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.<ref>ಗಂಜ್, ನಿಕೋಲಸ್. "ಗ್ರಾಫಿಟಿ ವರ್ಲ್ಡ್". ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಅಬ್ರಾಮ್ಸ್. ೨೦೦೪.</ref> [http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Graffiti&amp;action=edit ಏರೋಸೊಲ್ ಕ್ಯಾನುಗಳ] ಲ್ಲಿನ(ಒತ್ತಡದಡಿ ದ್ರವವನ್ನು ಲೋಹದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಬಲದಿಂದ ತುಂತುರಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಬಿಡುವ) [[ತುತುಂರು ವರ್ಣಚಿತ್ರ]] ಗೀಚುಬರಹದ ಮೊದಲನೇ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಾಮಗ್ರಿಯಿಂದ ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಗಳು, ತಂತ್ರಗಳು ಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ಗೀಚುಬರಹದ ಕುಶಲಿ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಬರುತ್ತದೆ. ಯಂತ್ರಿಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ತುಂತುರು ವರ್ಣಚಿತ್ರವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದು ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ [[ಕೊರೆಯಚ್ಚು ಗೀಚುಬರಹ,]] ಸಮಗ್ರ ವಿನ್ಯಾಸ ಅಥವಾ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಆಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ(ಅವು [[ರಟ್ಟು]] ಅಥವಾ ವಿಷಯ [[ಮಡಿಕೆಗಳು]]).<ref>" ಕೊರೆಯಚ್ಚು ಗೀಚುಬರಹ ಶಿಕ್ಷಣ — ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಸ್ಟೆನ್ಸಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು ಕಲಿಯಿರಿ | onelegout.com." ಭಾಷೆಯ ಆಯ್ಕೆ | ದ್ರುಪಲ್. ಕೆರೆಯಚ್ಚು ಕ್ರಾಂತಿ. ೧೭ ಎಪ್ರಿಲ್. ೨೦೦೯ <http://www.onelegout.com/stencil_tutorial.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140114200534/http://www.onelegout.com/stencil_tutorial.html |date=2014-01-14 }}>.</ref> ಆನಂತರ ಕೊರೆಯಚ್ಚನ್ನು ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ ಮೇಲೆ ಮೆಲ್ಲಗೆ ಮತ್ತು ಚುರುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏರೊಸೊಲ್ ಕ್ಯಾನಿನ ಸರಳ ಗೆರೆಗಳಿಂದ ಉದ್ದೇಶಿತ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರ ಕಾಣಲಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾದ ತಂತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧಾನದ ಗೀಚುಬರಹ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಕಾನೂನು ಜಾರಿಯ ತೊಡಕಿಗೆ ಸಿಲುಕುತ್ತೇವೆಂಬ ನಿರಂತರವಾದ ಹೆದರಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಗೀಚುಬರಹಕ್ಕೆ ಸಮಯ ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿದೆ === ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಶೀಲತೆ === ಆಧುನಿಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲೆ ಆಗಾಗ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಗೀಚುಬರಹ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ]] ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಂತೀಯ [[ಬೆಳಕು-ವಿಸರ್ಜಿತ ಡಯೋಡ್‌]]ಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಗೀಚುಬರಹ ಬರಹಗಾರರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿತು. ಇಟೆಲಿಯ ಕಲಾವಿದ ಕಾಸೊ ಅಮೂರ್ತ ಆಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗ ಹಾಗೂ ಹಿಂದಿನ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ''ಪುನರುಜ್ಜೀವನಶೀಲ ಗೀಚುಬರಹ'' ವನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು. [[ಯಾರ್ನ್‌ಬಾಂಬಿಂಗ್]] ಇತ್ತೀಚಿನ ಇನ್ನೊಂದು ಗೀಚುಬರಹ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. ಯಾರ್ನ್ ಬಾಂಬರ್‌ಗಳು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಹಿಂದಿನ ಗೀಚುಬರಹಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಪಾಡಿಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೀಚುಬರಹದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು == :''[[ಗೀಚುಬರಹ ಶಬ್ದಾವಳಿ]]ಯನ್ನೂ ನೋಡಿ '' [[File:LondonAlly.JPG|thumb|left|ಬೇರೆಬೇರೆ ಗೀರುಬರಹದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಲಂಡನ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬಹುದು,ಓಂಟಾರಿಯೊ ಅಲೆಯ್‌ವೇ.]] ಗೀಚುಬರಹದ ಕೆಲವು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶೈಲಿಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಒಂದು "ಟ್ಯಾಗು" ಕಲಾವಿದನೊಬ್ಬನ ಹೆಸರಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮೂಲ ಬರಹವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಒಂದು ಕೈಶೈಲಿಯಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಗೀಚುಬರಹ ಬರಹಗಾರರ ಟ್ಯಾಗು ಅವನ ಅಥವಾ ಅವಳ ಖಾಸಗಿಗೊಳಿಸಿದ ಸಹಿಯಾಗಿದೆ. ಗೀಚುಬರಹ ಎದುರಾಳಿಗಳು ಕೈಶೈಲಿಯ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದಾಗ ಆಗಾಗ ಟ್ಯಾಗಿಂಗ್‌‌ನ ಉದಾಹರಣೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ(ಇದು ಗೀಚುಬರಹದ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಕಾರ) ಟ್ಯಾಗುಗಳು ನಾಜೂಕಾದ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಹಸ್ಯ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು ಹಾಗೂ ಕಲಾವಿದ ತಂಡದ ಮೊದಲಿನ ಅಕ್ಷರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. "ಪಿಸ್ಸಿಂಗ್" ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಟ್ಯಾಗಿಂಗ್‍ನ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರವು, ಒಂದು ಪುನಃ ಭರ್ತಿಮಾಡಬಹುದಾದ ಬೆಂಕಿ ಆರಿಸುವ ಸಾಧನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದರೊಳಗೆ ವರ್ಣಚಿತ್ರದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ, ಸುಮಾರು ೨೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದಷ್ಟು ಟ್ಯಾಗುಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಇದು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಟ್ಯಾಗಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೈಶೈಲಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಯವಿಡಲು ಮತ್ತು ಕಾಪಾಡಲು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಲೆಯಂತೆ ಹಾಗೂ ಇಳಿಜಾರಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಕಾರ "ಮೇಲೆ-ಎಸೆ", ಒಂದು "ಬಾಂಬಿಂಗ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಚುರುಕಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ವೇಗಕ್ಕಾಗಿ ಸೌಂದರ್ಯಗಳನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಥ್ರೋ-ಅಪ್ಸ್‌ಗಳ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಬಣ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಬಾಹ್ಯರೇಖೆಯನ್ನೂ ಎಳೆಯಬಹುದು. ಒಂದು "ಖಂಡ"ವು ಕಲಾವಿದನ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ವಿವರವಾದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಶೈಲೀಕರಿಸಿದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಶ್ರೇಣಿಯ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಕಲಾವಿದ ತೊಡಕಿಗೆ ಸಿಲುಕುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು "ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್" ಅಥವಾ "ರೋಲರ್" ಒಂದು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಖಂಡವಾಗಿದ್ದು, ಯಾವಾಗಲೂ ಬಹುತೇಕ ಬಂಡೆಗಲ್ಲಿನ ಆಕಾರದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಎರಡು ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಬಣ್ಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬೇರೆ ಬರಹಗಾರರು ಇದೇ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಬರೆಯುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ್ ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ವರ್ಣಚಿತ್ರ ರೋಲರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಬಾಹ್ಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರದ ಗ್ಯಾಲನ್ನುಗಳೊಂದಿಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. "ವೈಲ್ಡ್‌ಸ್ಟೈಲ್" ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣ ಶೈಲಿಯಾಗಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಗೀಚುಬರಹ ಪ್ರಕಾರವು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಕೂಡಿಸುವ ಅಕ್ಷರಗಳು ಹಾಗೂ ಕೂಡಿಸುವ ತುದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಬಿಡಿಸಲಾಗದ ಗೂಡಾರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಅಕ್ಷರಗಳು ಒಂದರೊಳಗೊಂದು ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಓದುವುದು ಗೀಚುಬರಹರಹಿತ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಆಗಾಗ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಕಲಾವಿದರು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಕ್ಷಿಪ್ರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಸ್ಟಿಕ್ಕರ್‌ಗಳನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಗೀಚುಬರಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಳಗಿನ ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಇಂತಹ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಿಚ್ಚಿಸದ,ಸ್ಟಿಕ್ಕರ್‌ಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಹಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ವಿವರವಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಮತ್ತು ಆಗಾಗ ಇತರೆ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಟಿಕ್ಕರ್ ಟ್ಯಾಗುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಖಾಲಿ ಟಪಾಲಿನ ಸ್ಟಿಕ್ಕರುಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಬರಹಗಾರರ ಪಾಲಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವೆಚ್ಚವಿಲ್ಲದೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ. ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಲಿಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ಮಾಡುವ ಸಂಕೀರ್ಣ ತುಣುಕುಗಳು ಅತಿಯಾದ ಸಮಯ ವ್ಯಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ತುಣುಕನ್ನು ಮಾಡಲು(ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಗಾತ್ರವನ್ನು ಅವಲಂಭಿಸಿ) ೩೦ ನಿಮಿಷದಿಂದ ಕೊನೆಗೆ ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, LA ನದಿ ಮೇಲೆ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಗೀಚುಬರಹ ತುಣುಕನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಸೇಬರ್ ಎಂಎಸ್‌ಕೆ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದ ಒಂದು ಸರಳ ಥ್ರೋ ಅಪ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನಿಮಿಷಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ತುಣುಕನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು. ''[[ಸ್ಟೈಲ್ ವಾರ್ಸ್]]'' ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬರಹಗಾರ "CAP" ನ ದೃಷ್ಟಾಂತವನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ನೀಡಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಇತರೆ ಬರಹಗಾರರು ಈತ ತನ್ನ ವೇಗದ ಥ್ರೋ ಅಪ್‍ಗಳಿಂದ ಪೀಸ್‌‍(ತುಣುಕು)ಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತಾನೆಂದು ದೂರಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು "ಕ್ಯಾಪಿಂಗ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಬರಹಗಾರರ ನಡುವೆ ಘರ್ಷಣೆಗಳು "ಬೀಫ್" ಉಂಟಾದಾಗ ಇದನ್ನು ಆಗಾಗ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಬಳಕೆಗಳು (ಉಪಯೋಗಗಳು) == [[File:BrokenPromises JohnFekner.jpg|thumb|ಜಾನ್ ಫೆಕ್ನರ್‌ನಿಂದ ಕೊರೆಯಚ್ಚು: ಚಾರ್ಲೊಟೆ ಬೀದಿ ಕೊರೆಯಚ್ಚು, ದಕ್ಷಿಣ ಬ್ರೊನ್ಕ್ಸ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, 1980.]] [[ಅವಂಟ್-ದರ್ಜೆ]]ಯ ಕಲಾವಿದರ ಗೀಚುಬರಹದ ಬಳಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಕನಿಷ್ಟ ೧೯೬೧ ರಲ್ಲಿನ [[ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯಾದ ವಿಧ್ವಂಸಕತೆಯ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಲದ ಹಿಂದಿನಷ್ಟು ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅನೇಕ ಸಮಕಾಲೀನ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಮತ್ತು ಕಲಾ ವಿಮರ್ಶಕರು ಕೂಡ ಕೆಲವು ಗೀಚುಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನೋಡಲು ಹಾಗೂ ಇದನ್ನು ಒಂದು [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಲೆ]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅನೇಕ ಕಲಾ ಸಂಶೋಧಕರ ಪ್ರಕಾರ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ ಆ ರೀತಿಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಲೆಯು ಸಾಮಾಜಿಕ [[ವಿಮೋಚನೆ]]ಯ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಒಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | coauthors = Martin Thiele & Sally Marsden | title = P(ART)icipation and Social Change (.doc file) | url = http://www.jss.org.au/media/docs/participation.doc | date = 2002-01-25 | accessdate = 2006-10-11 | format = DOC | archive-date = 2005-06-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20050615155724/http://www.jss.org.au/media/docs/participation.doc | url-status = dead }}</ref> [[ಬೆಲ್‌ಫಾಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಅಧಿಕೃತ ಮನ್ನಣೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://rpmurals.home.att.net/|title=Pictures of Murals of Los Angeles|access-date=2010-05-25|archive-date=2010-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100314123543/http://rpmurals.home.att.net/|url-status=dead}}</ref> ಘರ್ಷಣೆಯ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ, ಇಂತಹ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಈ ಸಾಮಾಜಿವಾಗಿ, ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಅಥವಾ ಜನಾಂಗೀಯವಾಗಿ ವಿಭಜನೆಗೊಂಡ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಸ್ವಂತ-ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಂತಹ ಅಸ್ತ್ರಗಳೆಂದು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ದೀರ್ಘ ಓಟದಲ್ಲಿ ಒಡಕುಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಿವೆ. [[ಬರ್ಲಿನ್ ಗೋಡೆ]]ಯೂ ಸಹ [[ಜಿಡಿಆರ್]] ಮೇಲಿನ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ [[ಸೋವಿಯತ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಗೀಚುಬರಹಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. [[File:Graffiti in Montclair.JPG|thumb|ಲೈಂಗಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸಲು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಗೀರು ಚಿತ್ರದ ವಿಧಾನ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.ಮೊಂಟ್‌ಕ್ಲೇರ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ.]] ಅನೇಕ ಗೀಚುಬರಹದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಕಲಾವಿದರೂ ಸಹ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾದ ''[[ಕೊರೆಯಚ್ಚಿ]]'' ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿ, ಇದು ಕೊರೆಯಚ್ಚನ್ನು ತುಂತುರು ವರ್ಣಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಣ್ಣಗಳ ಒಂದು ಅಚ್ಚಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕೆಯ ಅನೇಕ ಬಣ್ಣದ ಕೊರೆಯಚ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು [[ಪ್ರಕಟಣೆಗೊಳಿಸುವಾಗ]] ಕಂಡ ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ೨೦೦೦ರ ನಗರ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡ [[ಜನಾಂಗೀಯ ಘರ್ಷಣೆ]]ಯನ್ನು, ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದೆ [[ಮಾತಂಗಿ ಅರುಲ್‌ಪ್ರಗಸಮ್ a.k.a. M.I.A]].ಯು ರಾಜಕೀಯ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಮಾಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು "[[ಗಲಂಗ್]]" ಮತ್ತು "[[ಬಕಿ ಡನ್ ಗನ್]]"ಗಳೆಂಬ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ [[ಸಂಗೀತ ವಿಡಿಯೋ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಾಕವಚ ಕಲೆಗೆ ಹೆಸರಾದಳು. ಆಕೆಯ ಸ್ಟಿಕರ್‌ಗಳ ಕಲಾಕೃತಿ ಕೂಡ ಆಗಾಗ ಲಂಡನ್ನಿನ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ [[ಬ್ರಿಕ್‌ಲೇನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು, ದೀಪದ ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಸಂಕೇತಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು,[[ಸೆವೆಲ್ಲಿ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತದ ಇತರೆ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು /ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರಿಗೆ ಆಕೆ ಕಲಾಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾದಳು.<ref>{{cite web | title = Graffiti Telecinco| url = http://es.youtube.com/watch?v=THzQQ_OdTC0 |work= [[YouTube]] | accessdate = ೨೦೦೮-೦೭-೨೪}}</ref> ಬರಹಗಾರ [[ಲ್ಯೂಸಿ ಪಿಪ್ಪರ್ಡ್‌]]ನಿಂದ "ನಗರ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಚಿತ್ರಶೀರ್ಷಿಕೆ ಬರಹಹಾಗಾರ, ಎದುರಾಳಿಯ ಜಾಹಿರಾತುದಾರ" ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದ [[ಜಾನ್ ಫೆಕ್ನರ್‌]]ನು,ಎಪ್ಪತ್ತರ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಿಂದ ಎಂಬತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗದೊಳಗಿನ ನಾಶಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ನಗರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನೇರ ಕಲಾ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದ.<ref>ಲಿಪ್ಪಾರ್ಡ್ ಲಕ್ಕಿ, ''ಆಲ್ ಫೈಯರ್ಡ್ ಅಪ್ '', [[ವಿಲೇಜ್ ವೈಸ್]],ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨–೮, ೧೯೮೧</ref> ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಗುರಿ ಮಾಡಿದ ಪದ ಅಳವಡಿಸಲು ಫೆಕ್ನ್‌ರ್ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇವನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಾದ್ಯಂತದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೇರೆ ಕೊರೆಯಚ್ಚು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. [[File:2009 010 CES utka.JPG|thumb|ಡಚ್ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಕಲಾವಿದ Ces53ನಿಂದ "ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಮೂರು ತಮಾಷೆಯ ವಿಧಗಳು"]] === ಅನಾಮಧೇಯ ಕಲಾವಿದರು === ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಗೀಚುಬರಹ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತಹ ನಿರಂತರವಾದ ಹೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅನೇಕರು ಅನಾಮಧೇಯರಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಗುರುತನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಗೀಚುಬರಹದ ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣದೊಂದಿಗೆ(ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್]])ಅನೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾನೂನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ "ಗೀಚುಬರಹ " ಕಲೆಯಲ್ಲೂ, ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಅನಾಮಧೇಯತೆಯೆಯ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಮುಂದಾದರು. ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳು ಅಥವಾ ಕಾರಣಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಆರೋಪಿಸಬಹುದು. ಗೀಚುಬರಹ ಈಗಲೂ ಹಿಪ್ [[ಹಾಪ್‌ನ 4 ರಲ್ಲಿ 1 ಅಂಶವಾಗಿ]] ಉಳಿದಿದ್ದು, ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ಬಿಕರಿ ಮಾಡುವ "ಹಾಡುವ ಮತ್ತು ಕುಣಿಯುವ ತಾರೆ"ಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಇದನ್ನು "ಪ್ರದರ್ಶನಾ ಕಲೆ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿಲ್ಲ. ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅನೇಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ಈಗಲೂ [[ಅಂತರ್ಮುಖವಾದ ಮೊದಲರೂಪದ ಕಲಾವಿದ]] ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಸಿ]]ಯು ಜಗತ್ತಿನ ಒಬ್ಬ ಅತ್ಯಂತ ಕುಖ್ಯಾತ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ರಸ್ತೆ ಕಲಾವಿದನಾಗಿದ್ದು, ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮುಖರಹಿತನಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದಾನೆ.<ref>ಬ್ಯಾಂಕ್ಸಿ. ವಾಲ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಪೀಸ್. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಯ್ಯಾಂಡಮ್ ಬುಕ್ ಹೊಸ್, ೨೦೦೫.</ref>.ಮುಖ್ಯವಾಗಿ[[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಬ್ರಿಸ್ಟಾಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಆತ ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ, ಯುದ್ಧ ವಿರೋಧಿ ಕೊರೆಯಚ್ಚು ಕಲೆಗೆ ಹೆಸರಾಗದ್ದನು, ಆದರೆ ಈತನ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು [[ಪ್ಯಾಲೆಸ್ಟೈನ್‌]]ನಿಂದ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ವರೆಗೆ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಲಾತ್ಮಕ ಆಂದೋಲನದಕ್ಕೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಸಿಯು ಯು.ಕೆ.ಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬಂಧನವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತನ್ನ ಗುರುತನ್ನು ಗೋಪ್ಯವಾಗಿಟ್ಟಿದ್ದನು. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಮಧ್ಯ ಪೂರ್ವದ, [[ಇಸ್ರೇಲ್‌]]ನ ವಿವಾದಿತ ಪ[[ಶ್ಚಿಮ ಬ್ಯಾಂಕ್]] ಬ್ಯಾರಿಯರ್‌ನ ಮೇಲೆ ಜೀವನದ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವುದೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಸುತ್ತ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದರೂ ಸಹ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಸಿಯ ಹೆಚ್ಚು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಲಂಡನ್ನಿನ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲಿನ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬರು ಇಡ್ಲಿಕ್ ಬೀಚ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಗೋಡೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ರಂಧ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಒಂದು [[ಪರ್ವತ]] ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೦ರಿಂದ ಅನೇಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ಪ್ರದರ್ಶನಗಳೂ]] ಕೂಡ ನಡೆದಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಲೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ದೊಡ್ದ ಮೊತ್ತದ ಹಣವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಸಿಯ ಕಲೆ ಶ್ರೇಷ್ಟ ಕಲಾವಸ್ತು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪ್ರಧಾನ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ: ವಿಧ್ವಂಸಕತೆ vs.ಕಲೆ. ಕಲಾ ಬೆಂಬಲಿಗರು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಲೆಯ ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಸಿಯ ಎಲ್ಲ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಗರ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಜಾರಿಗಳು ವಿಧ್ವಂಸಕ ಮತ್ತು ಸ್ವತ್ತು ನಾಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಬ್ರಿಸ್ಟಾಲ್‌ನ ಸಮುದಾಯಗಳ ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯರು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಸಿಯ ಗೀಚುಬರಹವು ಸ್ವತ್ತಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತಿದೆ ಹಾಗೂ ಧೂರ್ತ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಕಲಾವಿದೆ [https://web.archive.org/web/20100110122840/http://www.boston.com/ae/theater_arts/articles/2007/01/03/pixnit_was_here/ ಪಿಕ್ಸ್‌ನಿಟ್ ] ಈಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನತೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಗುರುತನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಪೇಕ್ಷಿಸಿದಳು.<ref>ಶಯೀರ್, ಮ್ಯಾತೀವ್ "ಪಿಕ್ಸ್‌ನಿಟ್ ವಾಸ್ ಹಿಯರ್." ದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ೩ ಜನವರಿ. ೨೦೦೭. ೧ ಮಾರ್ಚ್. ೨೦೦೯ <http://www.boston.com/ae/theater_arts/articles/2007/01/03/pixnit_was_here/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100110122840/http://www.boston.com/ae/theater_arts/articles/2007/01/03/pixnit_was_here/ |date=2010-01-10 }}>.</ref> ಆಕೆಯ ಕೃತಿಯು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಸಿಯ ಸರ್ಕಾರಿ ವಿರೋಧಿ ಆಘಾತ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಗೀಚುಬರಹದ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತ್ತು. ಆಕೆಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಆಗಾಗ ಮಳಿಗೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಂಗಡಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಹೂವುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಅಂಗಡಿ ಮಾಲೀಕರು ಆಕೆಯ ಕೆಲಸವನ್ನು ಒಪ್ಪಿ, ಇತರರಿಗೂ ಇದೇ ರೀತಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಲಾ ತುಣುಕುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಟೀವ್‌ನ ಅಡಿಗೆಮನೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿಡಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಚೆಲುವಾದ ಮನಮೋಹಕವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ"- ಎರಿನ್ ಸ್ಕಾಟ್, ಆಲ್‌ಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಕಾಮಿಕ್ಸ್‌ನ ಮ್ಯಾನೇಜರ್. === ತೀವ್ರಗಾಮಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ === ವೃತ್ತಿಗಾರರ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳು ಆಗಾಗ ಚದುರಿದರೂ ಹಾಗೂ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಗೆ ಕಲ್ಪಿಸಿದರೂ ಸಹ ಗೀಚಬರಹವನ್ನು ಆಗಾಗ ಅಧಿಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡೇಳುವ ಉಪಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಇದು ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿರೋಧಕ ತಂತ್ರಗಳ ಒಂದು ವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಅಸ್ತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಬಹುದು. ಒಂದು ಆರಂಭಿಕ ಉದಾಹರಣೆಯು ಒಂದು ಕೊರೆಯಚ್ಚು [[ಯುದ್ಧ-ವಿರೋಧಿ]] ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ [[ಅನಾರ್ಕೊ-ಪಂಕ್]] ಬ್ಯಾಂಡ್ [[ಕ್ರಾಸ್‌]]ನ್ನು, ೧೯೭೦ರ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ೧೯೮೦ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಲಂಡನ್‌ನ ಭೂಗತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯ ಸುತ್ತ [[ಅರಾಜಕತಾವಾದಿ]],[[ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ]] ಮತ್ತು [[ಬಳಕೆದಾರವಾದಿ-ವಿರೋಧಿ]] ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web | publisher = Southern Records | title = Crass Discography (Christ's reality asylum) | url = http://www.southern.com/southern/label/CRC/09400a.html | date = unknown | accessdate = 2006-10-11 | archive-date = 2006-09-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060912012809/http://www.southern.com/southern/label/CRC/09400a.html | url-status = dead }}</ref> [[ಆಮ್‌ಸ್ಟರ್‌ಡ್ಯಾಮ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹವು ಪಂಕ್(ಒಂದು ಒರಟು ರಾಕ್ ಸಂಗೀತ)ದೃಶ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ನಗರವು ’ಡಿ ಝೂಟ್’, ’ವೆಂಡೆಕ್ಸ್’ ಮತ್ತು ಡಾ. ’ರ್ಯಾಟ್’ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.stockholmsfria.nu/artikel/20057 ಎಸ್‌ಎಫ್‌ಟಿ: Ny dokumentär reder ut graffitins punkiga rötter]. ಡಾ ರಾಟ್ ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ೨೦ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮಿತಿಮಿರಿದ ಔಷಧದಿಂದ ನಿಧನಹೊಂದಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭೂಗತ ನಾಯಕನಾಗಿದ್ದರು.</ref><ref>[http://www.kroonjuwelen.com ಕ್ರೂಂಜುವೆಲೆನ್]</ref> ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು ''ಗ್ಯಾಲರಿ ಆನಸ್'' ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಒಂದು ಪಂಕ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ೧೯೮೦ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಯೂರೋಪ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಆಗಲೇ ಒಂದು ರೋಮಾಂಚಕ ಗೀಚುಬರಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. [[ಮೇ 1968]]ರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಳುವಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯು, ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ, ಅರಾಜಕತಾವಾದಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿವಾದಿ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳಾದ ''L'ennui est contre-révolutionnaire'' (ಬೇಸರವು ಪ್ರತಿಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ)ಹಾಗೂ ''Lisez moins, vivez plus'' ("ಕಡಿಮೆ ಓದಿ, ಹೆಚ್ಚು ಬದುಕಿ")ಇವುಗಳಿಂದ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಅಲಕೃಂತಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಇರದಿದ್ದಾಗ,, ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರರ ಮೌಖಿಕ ಅರಿವಿನ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಹಂಚಿಕೆಯ ಹದದೊಂದಿಗೆ, ಗೀಚುಬರಹ ಮಿಲೆನೇರಿಯನ್ ಮತ್ತು ಬಂಡಾಯತೆಯ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು. {{quote box|align=right|width=220px|quote="I think graffiti writing is a way of defining what our generation is like. Excuse the French, we're not a bunch of p---- artists. Traditionally artists have been considered soft and mellow people, a little bit kooky. Maybe we're a little bit more like pirates that way. We defend our territory, whatever space we steal to paint on, we defend it fiercely."|source=Sandra "Lady Pink" Fabara<ref>{{cite book |title=Can't Stop Won't Stop: A History of the Hip-Hop Generation |url=https://archive.org/details/cantstopwontstop00chan |last=Chang |first=Jeff |authorlink=Jeff Chang (journalist) |year=2005 |publisher=St. Martin's Press |location=New York |isbn=0-312-30143-X |page=[https://archive.org/details/cantstopwontstop00chan/page/124 124]}}</ref>}}ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಜೊತೆಗೆ "ರಸ್ತೆಗಳ ಮೇಲೆ" ಅಥವಾ "ಭೂಗತ"ದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳು, ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ [[ವಿಧ್ವಂಸಕ]]ವಾದ, [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಒತ್ತಡ]] ಅಥವಾ ಕೌಶಲ್ಯಯುತ ಮಾಧ್ಯಮ ಆಂದೋಲಗಳಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಬಹಿರಂಗವಾದ ರಾಜಕೀಯಭರಿತ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಯಿತು. ಈ ಚಳವಳಿಗಳು ಅಥವಾ ಶೈಲಿಗಳು ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಅವರ ಸಮಾಜದೊಂದಿಗಿನ ಅವರು ಹೊಂದಿದ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಂದ ವರ್ಗೀಕರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು, ಆಗಿನಿಂದ, ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲದ ವರ್ಣಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಗೀಚುಬರಹ ಕಲೆ ಅನೇಕ ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕವಾಗೇ ಉಳಿದಿದೆ. ೧೯೯೦ರಿಂದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಲಾವಿದರು ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಪೋಲೀಸರಿಗೆ ಬಂಧಿಸಲು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಲಗಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ನೀಡಲು ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಾಗಿ ಒಂದು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿತಸ್ಥನೆಂದು ತೊಂದರೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವೊಂದು ಸಮೂಹಗಳಲ್ಲಿ, ಆ ರೀತಿಯ ಅಶಾಶ್ವತ ಕೃತಿಗಳು ಶಾಶ್ವತ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ರಚಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳಿಗಿಂದ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬಾಳುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಸಮೂಹ ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನಾಕಾರ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಪಥಸಂಚಲನ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ-ಆ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲವಾದರೂ ಕೂಡ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅದೇ ಸ್ತರದಲ್ಲಿ ಈ ಕೃತಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಲಾವಿದರು ಅಶಾಶ್ವತ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕೃತಿ ವಿನಾಶದಿಂದ ಪಾರಾಗುವ ಕಾಲಾವಧಿಯು ಆ ಕೃತಿಯು ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಸಂಚಯಗೊಂಡ ಗೌರವದ ಪ್ರಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಒಂದು ಕಚ್ಚಾ ಕೃತಿಯು ಬದಲಾಗದೇ ತಕ್ಷಣ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಕಲಾವಿದರು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದಿತ್ತು. ಕಲಾವಿದರು ಸ್ವತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದು-ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಕಲೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಾತ್ಮಕ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ರಾಜಕಾರಣ ಅಥವಾ ಅನ್ಯಥಾ-ಅಶಾಶ್ವತ ಕಲೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ವೃತ್ತಿಗಾರರು, ತರುವಾಯ ಬಗೆಬಗೆಯ ಮತ್ತು ಆಗಾಗ ವಿರುದ್ಧವಾದ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಬ್ರೆನರ್‌]]ನಂತಹ ಕೆಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಇತರೆ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯಗೊಳಿಸಲು ಈ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು, ಅವರ ಮೇಲೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹೇರಿದ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web | publisher = Village Voice | title = Border Crossings | url = http://www.villagevoice.com/art/0030,levin,16706,13.html | date = 2000-08-01 | accessdate = 2006-10-11 | archive-date = 2006-11-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061107150218/http://www.villagevoice.com/art/0030%2Clevin%2C16706%2C13.html | url-status = dead }}</ref> ಅನಾಮಧೇಯ ತಂಡಗಳ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳದ್ದು ಕೂಡ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಗಾರರು ಯಾವಾಗಲೂ ಪರಸ್ಪರರ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಆದಾಯವಿಲ್ಲದೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಬಂಡವಾಳವಾದಿ-ವಿರೋಧಿ ಕಲಾ ತಂಡ [[ಸ್ಪೇಸ್ ಹೈಜ್ಯಾಕರ್ಸ್]], ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ [[ಬ್ಯಾಂಕ್ಸಿ]]ಯ ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಆತನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರತಿಮೆಯ ಬಳಕೆಯ ನಡುವಿನ ವಿರೋಧದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ತುಣುಕನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು. ಒಂದು [[ಚಳುವಳಿ]]ಯಾಗಿ ಗೀಚುಬರಹದ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಶಿಖರದ ಮೇಲೆ, ರಾಜಕೀಯ ತಂಡಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ [[ದೃಷ್ಟಿಕೋನ]]ಗಳನ್ನು ಪಸರಿಸಲು ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಒಂದು ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರತೆಯಿಂದ ಈ ಆಚರಣೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜಕಾರಣದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದ, ತಾವು ಹಣವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲವೆಂದು ತೋರಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ತಂಡಗಳ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವಾದವು(ಉದಾಹರಣೆ.[[ಬಹಳ-ಎಡ]] ಅಥವಾ [[ಬಹಳ-ಬಲ]] ತಂಡಗಳು)- ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಮ್ಮ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸಲು[[ಜಾಹಿರಾತ]]ನ್ನು ಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಒಂದು "[[ಆಳುವ ವರ್ಗ]]" ಅಥವಾ "ಸಂಸ್ಥೆ" ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಮುದ್ರಣಾಲಯವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಆಮೂಲಾಗ್ರ/ಪೂರಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಗೀಚುಬರಹ ಕಚ್ಚಾ ಆಗಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್]] ಬೆಂಬಲಿಗರು ಆಗಾಗ [[ಸ್ವಸ್ತಿಕ]]ಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಇತರೆ [[ನಾಝಿ]] ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಗೀಚುತ್ತಾರೆ. ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಯು.ಕೆ.ಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದ ಗೀಚುಬರಹದ ಒಂದು ನವೀನ ಪ್ರಕಾರವು ಮನಿ ಲಿಬರೇಷನ್ ಫ್ರಂಟ್(ಎಂಎಲ್‌ಎಫ್)ನಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು, [[ಭೂಗತ ಮುದ್ರಣಾಲಯ]] ಬರಹಗಾರರಾದ ಕವಿ ಮತ್ತು ನಾಟಕಕಾರ [[ಹೀಟ್‌ಕೊಟ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್]] ಮತ್ತು ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಸಂಪಾದಕ ಮತ್ತು ನಾಟಕಕಾರ ಜೇ ಜೆಫ್ ಜೋನ್ಸ್ ಇವರ ಒಂದು ಮೂಲತಃ ಸಡಿಲವಾದ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. [[ಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತಿ]] ಪ್ರಚಾರದ ಒಂದು ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಕಾಗದದ ಹಣದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅವರು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ[[ಜಾನ್ ಬುಲ್]] ಮುದ್ರಣಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಮುದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಂಎಲ್‌ಎಫ್ ಅಲ್ಪಾವಧಿವರೆಗೆ ಇದ್ದರೂ, ಇದು ಲಂಡನ್ನಿನ ಆ ಕಾಲದ [[ಲ್ಯಾಡ್‌ಬ್ರೊಕ್ ತೋಪು]] ಕೇಂದ್ರಿತ ಪೂರಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಮೂಹದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿತ್ತು ಪ್ರದೇಶ ಕೂಡ ಗಣನೀಯವಾಗಿ [[ಸ್ಥಾಪನ-ವಿರೋಧಿ]] ಹಾಗೂ ತಮಾಷೆಯ ರಸ್ತೆ ಗೀಚುಬರಹದ ದೃಶ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಯಥೇಚ್ಛ ಭಾಗ ಕೂಡ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ನಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [http://www.historytalk.org/Notting%20Hill%20History%20Timeline/timelinechap13.pdf ] [[ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಘರ್ಷಣೆಯು ರಾಜಕೀಯ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಘೋಷಣೆಗಳು ಕೂಡ, ಉತ್ತರ ಐರಿಷ್ ರಾಜಕೀಯ ಗೀಚುಬರಹ ''[[ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ]]'' ಗಳೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುವ ದೊಡ್ಡದಾದ ಗೋಡೆ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಹಾರಾಡುವ ಬಾವುಟಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕಲ್ಲಂಚಿನ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು, ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಒಂದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು, ಆಗಾಗ ತಂಡ ಬಳಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿತ್ತು. ಕಲಾವಿದರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮನೆಯ ಗ್ಯಾಬೆಲ್ಲುಗಳ ಅಥವಾ ಮೇಲೆ ''[[ಪೀಸ್ ಲೈನುಗಳ]]'' ಮೇಲೆ, ವಿಭಿನ್ನ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಎತ್ತರದ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ದೃಢವಾದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಮಾಬರಹದೊಂದಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಕಾಲವನ್ನು ಹಾಗೂ ಶೈಲೀಕರಣವನ್ನು ಆಗಾಗ ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. [[ನಿಷ್ಟಾವಂತ]] ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಆಗಾಗ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳಾದ, ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಜೇಮ್ಸ್ II]] ಮತ್ತು [[ವಿಲಿಯಮ್ III]] ರ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದ ಕಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರೆ, [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್]] ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಇತ್ತೀಚಿನ [[ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು]] ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಇತರರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವ ಟ್ಯಾಗುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಲೋಗೋಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಗೀಚುಬರಹ ಒಂದು ಗುರುತಿಸುವ ಆಧಾರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೊರಗಿನವರಿಗೆ ಯಾರ ಹುಲ್ಲುಗದ್ದೆ ಯಾರದು ಎಂಬ ಒಂದು ಕಠೋರವಾದ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡಲು ಈ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ತಂಡ ಸಂಬಂಧಿತ ಗೀಚುಬರಹದ ವಿಷಯ ವಸ್ತು ಗುಪ್ತ [[ಸಂಕೇತಗಳು]] ಮತ್ತು ಅಪೂರ್ವವಾದ [[ಲಿಪಿಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ [[ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರು ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ತಂಡದಾದ್ಯಂತ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲು, ಎದುರಾಳಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಜೊತೆಗಾರರನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಸೈದ್ದಾಂತಿಕತೆಯ ಸೀಮೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ಲೀ, ಡೇವಿಡ್, ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಸೈಬ್ರಿವಿಸ್ಕಿ. "ಅರ್ಬನ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಮಾರ್ಕರ್ಸ್." ಡಿಸೆಂಬರ್. ೧೯೭೪. ಜೆ‌ಎಸ್‌ಟಿಒಆರ‍್.ಅರಿಜೋನಾ ಲೈಬ್ರರಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಟುಸ್ಕೊನ್ ೧೪ ಮಾರ್ಚ್. ೨೦೦೯ <http://www.jstor.org/>.</ref> === ಕಾನೂನು ಅಥವಾ ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಜಾಹಿರಾತಿನ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ === [[File:Warszawa Stary Mokotów graffiti on shop window.jpg|thumb|250px|ಪೋಲಂಡ್‍ನ ವಾರ್ಸಾವ್‌ನ ದಿನಸಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಅಂಗಡಿ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಕಾನೂನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗೀರು ಬರಹ ಜಾಹೀರಾತು.]] ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರಗಳೆರಡರ ಜಾಹಿರಾತಿನ ಸಾಧನವಾಗಿ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಎನ್‌ವೈಸಿ ಯಲ್ಲಿ, ಬ್ರಾಂಕ್ಸ್-ಆಧಾರಿತ [[TATS CRU]] ಕೊಲಾ, ಮ್ಯಾಕ್‌ಡೊನಾಲ್ದ್ಸ್, ಟೊಯೊಟ, ಮತ್ತು ಎಂಟಿವಿಗಳಂತಹ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಗೆ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಜಾಹಿರಾತು ಪ್ರಚಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತಮಗೋಸ್ಕರ ಒಂದು ಹೆಸರನ್ನು ಮಾಡಿದವು. ಯು.ಕೆ.ಯಲ್ಲಿ ಗಾರ್ಡೆನ್‌ನ ಪಾಟಿ ಉಲ್ಲೇಖಗೊಳಿಸುವುದು ಅವರ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಬಾಕ್ಸ್‌ಫ್ರೆಶ್]] [[ಝಪಟಿಸ್ಟ]] ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯ ಕೊರೆಯಚ್ಚು ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದನು. [[ಸ್ಮಿರ್ನಾಫ್]] ಅವರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು [[ಹಿಮ್ಮಗ್ಗುಲಿನ ಗೀಚುಬರಹ]]ವನ್ನು ಬಳಸಲು ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು(ಸುತ್ತುವರೆದ ಕೊಳಕಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಬಿಡಲು ಕೊಳಕಾದ ಮೇಲ್ಮೈನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ಅಧಿಕ ಒತ್ತಡದ ಕೊಳವೆಗಳ ಬಳಕೆ) ಈಗಿನ ಪ್ರತಿಮೆಯಾದ ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮನ ಹಿಂದಿರುವ ಕಲಾವಿದ ಶೆಪರ್ಡ್ ಫೇರಿಯ "ಹೋಪ್" ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ, "Andre the Giant Has a Posse" ಸ್ಟಿಕ್ಕರ್ ಪ್ರಚಾರದ ನಂತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಫೇರಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಅಮೇರಿಕಾದ ಎಲ್ಲ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ಚಾರ್ಲಿ ಕೀಪರ್]] ಕಾದಂಬರಿಯ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಕೊರೆಯಚ್ಚು ಗೀಚುಬರಹ ಡ್ರಾಗನ್‌ಗಳ ಮತ್ತು ಶೈಲೀಕರಿಸಿದ ಕಥಾ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕಥೆಯ ಉದಯಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಅನೇಕ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಜಾಹಿರಾತನನ್ನು ’ಪಾವತಿಸುವ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಗೀಚುಬರಹ’ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲದಂತೆ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಉದಯಿಸದ್ದವೆಂಬಂತೆ ನೋಡಿದರು. [[ಗೀಚುಬರಹ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ]] ತಂಡ ಈ ಮಾನದಂಡದ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳನ್ನು ಗುರಿಮಾಡಲು ಹೋದವು. === ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಗೀಚುಬರಹ === ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಒಂದು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿಯೂ ಬಳಸಬಹುದು. ಅನೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟವಾದರೂ ಸಹ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದಿಂದ ಬಹುತೇಕ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ(ಅಪರಾಧೀಕರಣದ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗಳೂ ಕೂಡ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಂತೆ)<ref>{{Citation | last = Halsey | first = M. | last2 = Young | first2 = A. | title = The Meanings of Graffiti and Municipal Administration | journal = Australian and New Zealand Journal of Criminology | volume = 35 | issue = 2 | pages = 165–86 | year = 2002}}</ref> ಆದುದರಿಂದ, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಜನಾಂಗೀಯ ಗೀಚುಬರಹ ಬಹುತೇಕ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊದಲಿನ ನೋಟದಲ್ಲಿ "ಜನಾಂಗೀಯ" ಎಂದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ..ಒಬ್ಬರು ಇದರ ಸಂಬದ್ಧ "ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಹಿತೆ"(ಸಾಮಾಜಿಕ, ಐತಿಹಾಸಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ)ಯನ್ನು ಗೊತ್ತಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು [[ಹೆಟರೊಗ್ಲಾಟ್]] ಆಗಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಈ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಒಂದು ’ಷರತ್ತುಗಳ ಒಂದು ಅಪೂರ್ವ ಗುಂಪಾಗಿದೆ’.<ref>{{cite book | last = Holquist | first = M. | editor-last = Bakhtin | editor-first = M.M. | title = The Dialogic Imagination | url = https://archive.org/details/dialogicimaginat0000bakh | chapter = 'Glossary' | publisher = Austin: University of Texas Press | pages = [https://archive.org/details/dialogicimaginat0000bakh/page/423 423] | year = 1981}}</ref> :ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಹಿತೆಯು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯುವಗುಂಪು ಆಗಿರಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸ್ಥಳೀಕರಿಗೆ(ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ), ಕೇವಲ ಹೆಸರು ಅಥವಾ ಈ ತಂಡದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಗೀಚುಬರಹವು ಈಗಾಗಲೇ ಅವರ ತಂಡದ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮನನೊಂದ ಜನತೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಒಂದು ಜನಾಂಗೀಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗೀಚುಬರಹ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾದ ಅಪರಾಧ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ರಾಯಭಾರಿಯೂ ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite book | last = Kelling | first = G. | last2 = Coles | first2 = C. | title = Fixing Broken Windows | publisher = New York: Martin Kessler Books | year = 1996}}</ref> ಈ ತಂಡ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯದ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಈ ಗೀಚುಬರಹದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾರ. ಈ ಯುವ ತಂಡದ ಅಥವಾ ಗುಂಪಿನ ಟ್ಯಾಗನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಆಶ್ರಯಸ್ಥಾನ-ಬಯಸುವವರ ಕಟ್ಟಡದ ಮೇಲೆ ಇರಿಸಿದರೆ, ಇದರ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಣ ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಟ್ಟಿಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸ್ಪಷ್ಟ ಜನಾಂಗೀಯ ಗೀಚುಬರಹದ ಕೊರತೆಯಿದ್ದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ(ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ನಿರ್ಬಂಧಗಳುಗಳಿಗೆ<ref>{{cite book | last = Barker | first = M. | title = The New Racism | publisher = London: Junction Books | year = 1981}}</ref> ಅಳವಡಿಸಿದ)ಈ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಸಂಭವ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳು ತಮ್ಮ ಬೆದರಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಗುಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Citation | last = Lynn | first = Nick | last2 = Lea | first2 = Susan J. | title = ‘Racist’ graffiti: text, context and social comment | journal = Visual Communication | volume = 4 | pages = 39-63 | year = 2005 | doi = 10.1177/1470357205048935 }}</ref> == ಅಲಂಕಾರಿಕ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ಕಲೆ == [[File:Miss Van y Ciou (aikijuanma).jpg|thumb|left|ಬಾರ್ಸಿಲೊನಾದಲ್ಲಿ ಮಿಸ್ ವಾನ್ ಮತ್ತು ಸಿಒಯು ರವರಿಂದ ಗೀರುಬರಹ]] ೨೦೦೬ ರ [[ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿನ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಹೊರ ಪುರಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ '೮೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಶ್, ಲೀ, ಡೇಝ್, ಕೇಥ್ ಹೇರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಜೀನ್-ಮೈಕೆಲ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕಿಯಾಟ್‌ರ ಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮೇರುಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಒಂದು ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಾಶ್]], ಡೇಝ್ ಮತ್ತು [[ಲೇಡಿ ಪಿಂಕ್‌]]ರ ಕೃತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರ ೨೨ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಟೈಮ್ ಔಟ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕಿ ಚಾರ್ಲೊಟ ಕೊಟಿಕ್, ಪ್ರದರ್ಶನವು ಗೀಚುಬರಹದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ತಮ್ಮ ಅರ್ಥಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಮರುಚಿಂತನೆಗೆ ಈಡು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾಳೆ. ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದ ಹಾಗೂ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೇಂದ್ರದ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ನಿರ್ದೇಶಕನಾದ [[ಟೆರ್ಯಾನ್ಸ್ ಲಿಂಡಲ್]], ಗೀಚುಬರಹ ಹಾಗೂ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಬಗ್ಗೆ ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ:<ref>{{cite web | publisher = Time Out New York Kids | title = Writing on the Wall | url = http://www.tonykids.com/features/13/k13.ft.writing.html | year = 2006 | accessdate = 2006-10-11 | archive-date = 2006-11-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061113004456/http://www.tonykids.com/features/13/k13.ft.writing.html | url-status = bot: unknown }}</ref> <blockquote>"ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹವು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಯಾದದ್ದು", ಹಾಗೂ "ಯಾವುದೇ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಅಪರಾಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಜನತೆ ಅಥವಾ ದಮನಿತರಿಗೆ ಒಂದು ಹೊರಮಾರ್ಗ ಅಗತ್ಯವಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ- ಇದು ಉಚಿತ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.</blockquote> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ದೃಢವಾದ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಲು ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮರ್ಥ ರಚನಾತ್ಮಕ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಗೀಚುಬರಹದ ಗುಣ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದರು. [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ]]ದ ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸ ಪುಸ್ತಕ ''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪೈಂಟಿಂಗ್ ೧೭೮೮-೨೦೦೦'' ಅನೇಕ ಆಸ್ಪ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ವೃತ್ತಿಗಾರರನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಮಕಾಲೀನ [[ದೃಶ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯೊಳಗೆ ಗೀಚುಬರಹದ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಾನದ ಕುರಿತ ಒಂದು ದೀರ್ಘ ಚರ್ಚೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗಿದೆ.<ref>[[ಬೆರ್ನಾರ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್]], ಟೆರ್ರಿ ಸ್ಮಿತ್ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೋಟ್, ''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪೇಟಿಂಗ್ಸ್ ೧೭೮೮-೨೦೦೦'',ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್, ೨೦೦೧, ಅಧ್ಯಾಯ ೧೭. ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೋಟ್, ಡಿಸ್ಕವರಿಂಗ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಕೂಡ ನೋಡಿ, ''ಆರ್ಟ್ ಮಂತ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ '' (ಕ್ಯಾನ್ಬೆರಾ), ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೦,ಪು. ೪–೮.</ref> ಆಧುನಿಕ ಕಲಾತ್ಮಕ ಗೀಚುಬರಹ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗೀಚುಬರಹದ ಸಂತತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇವಲ ಗೀಚಿದ ಪದಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ಕಲಾತ್ಮಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.graffiti.org/faq/tobin.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-05-25 |archive-date=2010-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100405071451/http://www.graffiti.org/faq/tobin.html |url-status=dead }}</ref> ೨೦೦೯ ರ ಮಾರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್ ನಡುವೆ, ೧೫೦ ಕಲಾವಿದರು ೩೦೦ ಗೀಚುಬರಹದ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ [[ಗ್ರಾಂಡ್ ಪ್ಯಾಲೈಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು - ಫ್ರೆಂಚ್ [[ಕಲಾ ಜಗತ್ತಿ]]ನಲ್ಲಿ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರದ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಮ್ಮತ.<ref>http://www.rfi.fr/actuen/articles/112/article_3517.asp</ref><ref>{{cite news| url=https://www.nytimes.com/2009/03/30/arts/design/30arts-TOASTINGGRAF_BRF.html | work=The New York Times | title=Toasting Graffiti Artists | first=Larry | last=Rohter | date=2009-03-30 | accessdate=2010-04-02}}</ref> ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದ "ಸ್ಕೇಪ್", "ಗ್ರಾಫ್: ದಿ ಆರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನೀಕ್ ಆಫ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ" ಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು, ಇದು ಗೀಚುಬರಹ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಜಗತ್ತಿನ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ. == ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು == === ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ === [[File:Stop graffitti.jpg|thumb|175px|right|ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್‌ನ ಸ್ಪೋಕನೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಂಗ್ ಚಿಹ್ನೆಗಳು]] ಗ್ರಹಿಕೆ ಗೀಚುಬರಹವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ವಾಪಸ್ಸು ಪಡೆಯುವ ಒಂದು ವಿಧಾವಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗೀಚುಬರಹ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ; ಇದರ ಎದುರಾಳಿಗಳು ಇದನ್ನು ಅನಪೇಕ್ಷಿತ ಉಪದ್ರವ, ಅಥವಾ ವಿಧ್ವಂಸಕ್ಕೊಳಗಾದ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ದುರಸ್ತಿಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗಿರುವ ದುಬಾರಿ [[ವಿಧ್ವಂಸಕತೆ]] ಎಂದು ಎಣಿಸಿದರು. ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು "[[ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟ]]" ವಿಷಯವೆಂದು ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ ಇದರ ನಿಂದಕರು, ಗೀಚುಬರಹದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಕೊಳುಕುತನ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಅಪರಾಧದ ಭಯಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಂಡ-ಸಂಬಂಧಿತ ಗೀಚುಬರಹದ ಬಗ್ಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಆಂಟಿ-ಗ್ರಾಫಿಟಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್]](ಪಿಎಜಿಎನ್)ನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಪಿಎಜಿಎನ್[[ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ ಕಲೆಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದ ರಚನೆಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು, ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರವನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸುವಾಗ ಯಾರಾದರೂ ಸಿಕ್ಕಿ ಬಿದ್ದರೆ ದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ನಗರ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಯ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಿಸಲಾದ ವಿವರಾತ್ಮಕವಾದ, ಚಿತ್ರಗಾರನಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗಿನ ಆಗಾಗ-ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ ಸಾಲು ಬ್ರಾಡ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಗಾರ್ಡನ್ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿರುವ, ಜೊತೆಗೆ ಬ್ರಾಡ್ ಮತ್ತು ರಿಡ್ಜ್ ( ೮ನೇ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ)ಸಾಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರದ ದೀರ್ಘ-ಕಾಲದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಕೂಡ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು, ದೀರ್ಘ ಕಾಲದಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ನಿಷೇಧಿತಗೊಂಡಿದೆ ಹಾಗೂ ೧೫ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಟ್ಯಾಗುಗಳು ಮತ್ತು ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಬ್ರೋಕನ್ ವಿಂಡೋ ಥಿಯರಿ]]"(ಮುರಿದ ಕಿಟಕಿ ಸಿದ್ದಾಂತ) ಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು, ಈ ವಿನಾಶ ಪ್ರಜ್ಞೆಯು ಹೆಚ್ಚಿದ ವಿಧ್ವಂಸಕತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾದ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆಡೆಮಾಡಿಕೊಡುವ ಪರಿಸರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಮಾಜಿ ಮೇಯರ್ [[ಎಡ್ ಕೊಚ್‌]] ಬ್ರೋಕನ್ ವಿಂಡೋ ಥಿಯರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಬಲವಾದ ವಂತಿಗೆಯು ೧೯೮೦ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದುರಾಕ್ರಮಣವಾದ ಗೀಚುಬರಹ-ವಿರೋಧಿ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಸೆ ನೀಡಿತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮ " [[ನಯಮಾಡು]]"; ರೈಲುಗಳ ಮೇಲಿನ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಅಳಿಸುವ ಒಂದು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸ್ವಚ್ಛ. ಅಂದಿನಿಂದೀಚೆಗೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ ಶ್ರಮದಾಯಕವಾದ ಶೂನ್ಯ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯತ್ಯಯದ ದಂಡಗಳನ್ನು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಅಧಿಕಾರಗಳು ಆಗಾಗ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಸಣ್ಣ-ಉಪದ್ರವ ಅಪರಾಧವೆಂದು ಉಪಚರಿಸುತ್ತವೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ರೈಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಬರಹ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಛಾವಣಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಗೀಚುಬರಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದವು. ೧೯೯೫ ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ [[ಮೇಯರ್ ರುಡಾಲ್ಫ್ ಗಿಲಾನಿ]] [https://web.archive.org/web/20150629074148/http://cooperator.com/articles/1201/1/The-Mayor8217s-Anti-Graffiti-Task-Force/Page1.html ಗೀಚುಬರಹ-ವಿರೋಧಿ ಕಾರ್ಯಪಡೆ] ಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ಇದೊಂದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ವಿಧ್ವಂಸಕತೆ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ವಿವಿಧ-ಏಜೆನ್ಸಿ ಪ್ರವರ್ತನಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಹಾಗೂ ಯು.ಎಸ್.ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿನ ಗೀಚುಬರಹ-ವಿರೋಧಿ ಪ್ರಚಾರಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ "ಜೀವನ ಅಪರಾಧದ ಗುಣಮಟ್ಟ"ದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಇದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಂಹಿತೆ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ೧೦-೧೧೭ ಏರೊಸೋಲ್ ತುಂತುರು-ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಕ್ಯಾನುಗಳನ್ನು ೧೮ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾರುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು. ಕಾನೂನೂ ಕೂಡ ತುಂತುರು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಮಾರುವ ವರ್ತಕರು ಒಂದು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೀಗ ಹಾಕಿ ಇಡಬೇಕು ಇಲ್ಲವೇ ಒಂದು ಮುಂಗಟ್ಟೆಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು, ಸಂಭಾವ್ಯ ಸರಕುಗಳ್ಳರಿಗೆ ಸಿಗದ ಹಾಗೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಆದೇಶಿಸಿದೆ. ನಗರದ ಗೀಚುಬರಹ-ವಿರೋಧಿ ಕಾನೂನಿನ ಉಲ್ಲಂಘನೆಗಳಿಗೆ ದಂಡವಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ US$೩೫೦ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುವುದು.<ref>{{cite web|url=http://www.nyc.gov/html/nograffiti/html/legislation.html|title=The full text of the law}}</ref> ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಎನ್‌ವೈಸಿ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದ [[ಝಿಫಿರ್]] ಈ ಕಾನೂನಿನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.zephyrgraffiti.com/zephyrwrt/crackdwn.html|title=Zephyr's opposing viewpoint|access-date=2010-05-25|archive-date=2010-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20101231213453/http://www.zephyrgraffiti.com/zephyrwrt/crackdwn.html|url-status=dead}}</ref> ಜನವರಿ ೧, ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ, ಮಂಡಳಿಸದಸ್ಯ [[ಪೀಟರ್ ವ್ಯಾಲೊನ್]], ಜ್ಯೂನಿಯರ್.ನಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ, ೨೧ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ತುಂತುರು ಬಣ್ಣ ಅಥವಾ ಶಾಶ್ವತ ಮಾರ್ಕರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಎಂದು ಮಾಡಲು ಯತ್ನಿಸಿದನು. ಮೇಯರ್ [[ಮೈಕೆಲ್ ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್]] ಮತ್ತು ಮಂಡಳಿಸದಸ್ಯ ವ್ಯಾಲೊನ್‌ರನ್ನು ಕಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು "ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ" ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರ ಪರವಾಗಿ ದಾವೆ ಹೂಡಿದ್ದ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ ದೊರೆ [[ಮಾರ್ಕ್ ಎಕೊ]]ನಿಂದ ಕಾನೂನು ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಮೇ ೧, ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಜಾರ್ಜ್ ಬಿ.ಡೇನಿಯಲ್ಸ್ ಗೀಚುಬರಹ-ವಿರೋಧಿ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ತಂದ ಇತ್ತೀಚಿನ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ತಡೆಯಾಜ್ಞೆ ಕೋರಿದ ಫಿರ್ಯಾದುದಾರನಿಗೆ ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿದ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ ಪೋಲಿಸ್ ಇಲಾಖೆಯು ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಜಾರಿ ಮಾಡದಂತೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿಷೇದಿಸಲಾಯಿತು(ಮೇ ೪ರಂದು).<ref>{{cite news |url=http://www.vibe.com/news/news_headlines/2006/05/marc_ccko_helps_graffiti_artists_beat_nyc_in_court_preps_2nd/ |title=Marc Ecko Helps Graffiti Artists Beat NYC in Court, Preps 2nd Annual Save The Rhinos Concert |date=May 2, 2006 |access-date=ಮೇ 25, 2010 |archive-date=ನವೆಂಬರ್ 19, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101119204746/http://www.vibe.com/news/news_headlines/2006/05/marc_ccko_helps_graffiti_artists_beat_nyc_in_court_preps_2nd/ |url-status=dead }}</ref> ೨೦೦೬ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ [[ನ್ಯೂ ಕ್ಯಾಝಲ್ ಕೌಂಟಿ, ಡೆಲವೇರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಇದೇ ಅಳತೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಲಾಗಿ,<ref>{{cite news|author = Staff |title = NCCo OKs laws to keep spray paint from kids |publisher=[[The News Journal]] |page=B೩ |date=May ೨೪, ೨೦೦೬}}</ref> ಮೇ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಕೌಂಟಿ ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಯಾಗಿ ಶಾಸನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಶಿಕಾಗೋವಿನ ಮೇಯರ್ [[ರಿಚರ್ಡ್ ಎಂ.ಡಾಲೆ]] ಗೀಚುಬರಹ ಮತ್ತು ತಂಡ-ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಧ್ವಂಸಕತೆಯನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು "[[ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು]]" ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ. ದೂರವಾಣಿ ಕರೆ ಮಾಡಿದ ೨೪ ಗಂಟೆಯೊಳಗೆ ಉಚಿತ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಕಛೇರಿಯು ಜಾಹಿರಾತು ಮಾಡಿತು. ಕಛೇರಿಯು ಗೀಚುಬರಹದ ಕೆಲವೊಂದು ಬಗೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಬಣ್ಣಗಳು(ನಗರದ ’ಬಣ್ಣ ವಿನ್ಯಾಸ’ ದೊಂದಿಗೆ ಒಡಂಬಡುವ) ಮತ್ತು ಬೇಕಿಂಗ್-ಸೋಡ-ಆಧಾರಿತ ದ್ರಾವಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref name="kcb">{{cite web|url=http://www.kcb.org/kcb_cleanups.html|title=Clean Ups and Graffiti Removal}}</ref> ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ ಶಿಕಾಗೋವಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಸು ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಅದು ತುಂತುರು ವರ್ಣಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಕೆಲವೊಂದು ರೀತಿಯ ಕೆತ್ತುವ ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕರುಗಳನ್ನು ಮಾರುವುದು ಹಾಗೂ ಹೊಂದುವುದನ್ನು ನಿಷೇದಿಸಿತು.<ref name="kcb" /> ಈ ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಾಯ ೮-೪ರಲ್ಲಿದೆ: ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ, ಸೆಕ್ಷನ್ ೧೦೦:ಅಲೆಮಾರಿ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾನೂನು (೮-೪-೧೩೦)ಪ್ರತಿ ಒಂದು ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ US$೫೦೦ ಕಡಿಮೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ ದಂಡದೊಂದಿಗೆ ಗೀಚುಬರಹ ಒಂದು ಅಪರಾಧವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕುಡಿತ, ಕೂಗುಮಾರು, ಅಥವಾ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಭಂಗಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ವಿಧಿಸುವುದಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಟ್ಯಾಗುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸುವಿಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ವರ್ಧಿಸಲು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ ನಗರ ಗ್ರಾಹಕೀಯಗೊಳಿಸಿದ ಡಾಟಾಬೇಸ್-ಚಾಲಿತ ಗೀಚುಬರಹ ಟ್ರ್ಯಾಕಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದಿತು.<ref>{{cite web | publisher = WPXI | title = Graffiti Artists Paint Pittsburgh; Police See Red | url = http://www.wpxi.com/target11/4233599/detail.html | month = March | year = 2007 | access-date = 2010-05-25 | archive-date = 2009-06-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090605154037/http://www.wpxi.com/target11/4233599/detail.html | url-status = dead }}</ref> ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಡೇನಿಯಲ್ ಜೋಸೆಫ್ ಮೊಂಟಾನೊ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೊದಲನೇ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಗೀಚುಬರಹ ವಿಧ್ವಂಸಕತೆಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.post-gazette.com/pg/07079/770929-53.stm|title=Graffiti suspect faces felony charge|publisher=Pittsburgh Post-Gazette|date=March 2007|access-date=2010-05-25|archive-date=2010-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100918223644/http://www.post-gazette.com/pg/07079/770929-53.stm|url-status=dead}}</ref> ನಗರದ ಸುಮಾರು ೨೦೦ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಹತ್ತಿರ ಟ್ಯಾಗುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿದ್ದಕ್ಕೆ ಈತನಿಗೆ "ಗೀಚುಬರಹದ ದೊರೆ"<ref>{{cite news|url=http://kdka.com/topstories/graffiti.Daniel.Joseph.2.388172.html|title=Pittsburgh Police Arrest ''King Of Graffiti''|publisher=KDKA|date=March 2007|access-date=2010-05-25|archive-date=2009-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090530162032/http://kdka.com/topstories/graffiti.Daniel.Joseph.2.388172.html|url-status=dead}}</ref> ಎಂದು ಅಡ್ಡ ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು, ಹಾಗೂ ಆನಂತರ ೨.೫ ರಿಂದ ೫ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿದ್ದನು.<ref>http://www.thepittsburghchannel.com/news/16974005/detail.html</ref> === ಯುರೋಪ್‌ === [[File:Graffiti removal berlin.jpg|thumb|left|ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ.]] ಯೂರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ, ಗೀಚುಬರಹಕ್ಕೆ ಸಮೂಹ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ದಳಗಳು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವು, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವಾಗಿ ಕೈಬಿಟ್ಟ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಕೌಟ್ ತಂಡ, ಆಧುನಿಕ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಾಚ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಐಜಿ [[ನೋಬಲ್ ಪಾರಿತೋಷಕ]] ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟ, [[ಟಾರ್ನ್-ಎಟ್-ಗ್ಯಾರೊನ್‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಬ್ರುನ್ಕ್ವೆಲ್‍ನ]] ಫ್ರೆಂಚ್ ಹಳ್ಳಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ [[ಮೆರಿಯರಿ ಸುಪೇರಿಯರಿ ಗುಹೆ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಬೈಸನ್‌]]ನ [http://www.panoramio.com/photo/26895452 ಎರಡು ಪೂರ್ವ‌ಐತಿಹಾಸಿಕ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳನ್ನು] ಹಾನಿಗೀಡು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.improb.com/ig/ig-pastwinners.html#ig1992|title=1992 Ig Noble Prize Winners|access-date=2010-05-25|archive-date=2011-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110225074430/http://www.improb.com/ig/ig-pastwinners.html#ig1992|url-status=dead}}</ref>[[File:Ash astronaut.jpg|thumb|ಅ‍ಯ್‌ಶ್ ಆಸ್ಟ್ರೊನಟ್ ಕಾಸ್ಮೊನಟ್,ಬರ್ಲಿನ್ 2007]] [[File:Nokia Nst-4 cam 015.jpg|thumb|right|19Ž44 ಲಿಥುಯಾನಿಯಾ ಚಿಹ್ನೆ]] [[File:Banksy graffiti removal.jpg|thumb|left|ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಸಯ್ ನಿಂದ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಬರೆಯುವುದು ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಅಳಿಸುವುದುಲಂಡನ್‍ನ ಲೀಕೆ ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಮೇ 2008ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ,ಆಗಸ್ಟ್ 2008ವರೆಗೂ ಬಿಡಿಸಲಾಗಿದೆ.ಲಸ್ಕಾಯಕ್ಸ್ ಅಥವಾ ಅಲ್ಟೆಮಿರಾದಿಂದ ಗುಹಾಂತರ ಕಲೆಯಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ.]] ೨೦೦೬ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಸಂಸತ್ತು ಕೊಳಕು, ಹೇಸಿಗೆ, ಗೀಚುಬರಹ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮಲಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಗೃಹಕೃತ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಹನದ ಸಂಗೀತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದುಂಟಾದ ಅತಿಯಾದ ಶಬ್ದ ಜೊತೆಗೆ ನಗರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲು ಹಾಗೂ ತೊಡೆದು ಹಾಕಲು ನಗರ ಪರಿಸರ ನೀತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಕಮಿಷನ್ ಜಾರಿ ಮಾಡಿತು.<ref>[http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?Type=TA&amp;Reference=P6-TA-2006-0367&amp;language=EN ಥಿಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಸ್ಟ್ರೆಟಜಿ ಆನ್ ದ ಅರ್ಬನ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್] — ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಕುರಿತಾದ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕ ನೀತಿಯ ಕುರಿತು ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ನಿರ್ಧಾರ (೨೦೦೬/೨೦೬೧(ಐಎನ್‌ಐ)) ಯುರೋಪಿನ ಸಂಸತ್ತು ನಗರ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಳೀಯ ತಂತ್ರ ಪ್ರಯೋಗಿಸಲು ತೀರ್ಮಾನ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.</ref> [[ಸಮಾಜ-ಬಾಹಿರ ನಡವಳಿಕೆ ಅಧಿನಿಯಮ 2003]]ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಗೀಚುಬರಹ-ವಿರೋಧಿ ಶಾಸನವಾಯಿತು. ೨೦೦೪ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ, [[ಬ್ರಿಟನ್‌ನ್ನು ಸ್ವಚ್ಚವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ]]ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಗೀಚುಬರಹದ [[ಶೂನ್ಯ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ]] ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲಿತ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳಾದ ಗೀಚುಬರಹ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥರಿಗೆ "ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ" [[ದಂಡ]] ಹಾಕುವುದು ಹಾಗೂ ೧೬ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ಯಾರಿಗೂ ಏರೊಸೊಲ್ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಮಾರವುದನ್ನು ನಿಷೇದಿಸುವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡಿ ಒಂದು ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆ ಹೊರಡಿಸಿತು.<ref>{{cite press release|title=Graffiti|publisher=EnCams}}</ref> ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆ ಜಾಹಿರಾತುಗಳು ಮತ್ತು [[ಸಂಗೀತ ದೃಶ್ಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನೂ ಸಹ ಖಂಡಿಸಿತು, ಗೀಚುಬರಹದ ವಾಸ್ತವ-ಜಗತ್ತು ಅನುಭವವು ಇದು ಆಗಾಗ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ’ತಂಪು’ ಅಥವಾ ’ಮೊನಚು’ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ್ದು, ಬಹಳ ದೂರ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದೆ. ಈ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ೧೨೩ ಎಂ.ಪಿ.ಗಳು([[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]][[ಟೋನಿ ಬ್ಲೇರ್]] ಸೇರಿದಂತೆ)''ಗೀಚುಬರಹ ಕಲೆಯಲ್ಲ, ಇದು ಅಪರಾಧ'' ಎಂದು ಹೇಳುವ ಒಂದು ಚಾರ್ಟರ್‌ಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.''ನನ್ನ ಮತದಾರರ ಪರವಾಗಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಸಮೂಹದಿಂದ ನಿರ್ಮೂಲ ಮಾಡಲು ನನ್ನ ಕೈಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾದದ್ದನೆಲ್ಲಾ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.'' <ref>{{cite news|title=Is the Writing on the Wall for Graffiti |publisher=PR News Wire |date= 2004-07-28 |url=http://www.prnewswire.co.uk/cgi/news/release?id=127383}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಕಳೆದ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗೀಚುಬರಹ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವು ಸ್ವ-ಶೀರ್ಷಿಕೆ ’ಕಲಾ ಭಯೋತ್ಪಾದ’ [[ಬ್ಯಾಂಕ್ಸಿ]]ಯಿಂದ ಸೆದೆಬಡೆಯಲ್ಪಟಿತು, ಇದು ಯುಕೆ ಗೀಚುಬರಹದ ಶೈಲಿ ಜೊತೆಗೆ ಅಂತರಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬದಲಾವಣೆ(ವರ್ಣಚಿತ್ರದ ವೇಗಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಲು ಮುಂಚೂಣಿಯ ಕೊರೆಯಚ್ಚನ್ನು ತರಲಾಯಿತು)ತಂದಿತು; ನಗರಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಯುದ್ಧದ ರಾಜಕೀಯ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಆಗಾಗ ಮಂಗಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಇಲಿಗಳನ್ನು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿ ಬಹುವಾಗಿ ವಿಡಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯು.ಕೆ.ಯಲ್ಲಿ ನಗರ ಮಂಡಳಿಗಳು [[ಸಮಾಜ-ಬಾಹಿರ ನಡವಳಿಕೆ ಅಧಿನಿಯಮ 2003]]ರಡಿ ವಿರೂಪಕ್ಕೊಳಗಾದ ಯಾವುದೇ ಆಸ್ತಿಯ ಮಾಲೀಕನ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ([http://www.opsi.gov.uk/acts/acts2005/ukpga_20050016_en_1 ಸ್ವಚ್ಛ ನೆರೆಹೊರೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಅಧಿನಿಯಮ 2005] ರಿಂದ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಾದಂತೆ)ಅಥವಾ, ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಅಧಿನಿಯಮ.ಇದನ್ನು ಆಗಾಗ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಬೋರ್ಡುಗಳನ್ನು ದೀರ್ಘ ಕಾಲದವರೆಗೆ ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಲು ನಿರಾತಂಕವಾಗಿ ಅವಕಾಶವೀಯುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ವತ್ತಿನ ಮಾಲೀಕರ ವಿರುದ್ಧ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[File:Grafitti wall.jpg|thumb|left|'ಅಂಗೀಕಾರವಾದ' ಗೀರುಬರಹ ಸ್ಟ್ರೌಂಡ್, ಗ್ಲೌಸ್‌ಸ್ಟೇರ್‌ಶೈರ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್.]] ೨೦೦೮ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲು ಒಂದು [[ಪಿತೂರಿ]] ದೋಷಾರೋಪವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಮೂರು-ತಿಂಗಳ ಒಂದು ಪೋಲೀಸ್ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/london/7502768.stm |title=Jail for leader of graffiti gang |accessdate=2008-07-17 |date=2008-07-11 |publisher=[[BBC News]]}}</ref> ಯ ನಂತರ, ಕನಿಷ್ಟ £೧ ಮಿಲಿಯನ್ ವೆಚ್ಚದ [[ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಹಾನಿ]]ಯನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಪಿತೂರಿ ನಡೆಸಿದ ಡಿಪಿಎಂ ತಂಡದ ಒಂಬತ್ತು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಅಪರಾಧಿಗಳೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಐವರು ೧೮ ತಿಂಗಳಿಂದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗಿನ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಪೂರ್ವ ನಿದರ್ಶನವಿಲ್ಲದ ವಿಚಾರಣೆಯ ಮಾಪಕ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷೆಗಳ ಗಂಭೀರತೆಯು ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಒಂದು ಕಲೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೋ ಅಥವಾ ಅಪರಾಧವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕೋ ಎಂಬುದರ ಬಗೆಗಿನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಬೆಂಕಿ ಹತ್ತಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/art-and-architecture/features/graffiti-street-art-ndash-or-crime-868736.html |title= Graffiti: Street art – or crime? |accessdate=2008-07-17 |author=Arifa Akbar |coauthors=Paul Vallely |date=2008-07-16 |publisher=[[The Independent]] | location=London}}</ref> ಕೆಲವು ಮಂಡಳಿಗಳು, ಸ್ಟ್ರೌಡ್, ಗ್ಲೌಸೆಸ್ಟರ್‌ಶೈರ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ, ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಗಳನ್ನು ನಗರದ ಸುತ್ತ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಕೆಳರಸ್ತೆಗಳು, ಕಾರು ನಿಲುಗಡೆ ಹಾಗೂ ಗೋಡೆಗಳು ’ಸ್ಪ್ರೇ ಅಂಡ್ ರನ್’ಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿರದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನುಮೋದಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವು.<ref>[http://www.bbc.co.uk/gloucestershire/content/articles/2007/04/17/graffiti_feature.shtml ] ಬಿಬಿಸಿ ಗ್ಲೌಸ್ಟೆರ್‌ಶೈರ್</ref> [[ಬುಡಾಪೆಸ್ಟ್]]‌, ಹಂಗೇರಿ ಎರಡರಲ್ಲೂ ''ಐ ಲವ್ ಬುಡಾಪೆಸ್ಟ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ನಗರ-ಬೆಂಬಲಿತ ಚಳವಳಿ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಪೋಲಿಸ್ ವಿಭಾಗ, ಅನುಮೋದಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕರಾರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://bunmegelozes.easyhosting.hu/dok/varosok_osszegzes_2.doc |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-05-25 |archive-date=2011-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110426024338/http://bunmegelozes.easyhosting.hu/dok/varosok_osszegzes_2.doc |url-status=dead }}</ref><ref>http://index.hu/belfold/budapest/೨೦೧೦/೦೩/೧೪/bealkonyult_a_falfirkanak_budapesten/</ref> === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ === ವಿಧ್ವಂಸಕತೆಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅನೇಕ ನಗರಗಳು ಗೀಚುಬರಹ ಕಲಾವಿದರು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ ಗೋಡೆಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. [[ಸಿಡ್ನಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ [[ಕ್ಯಾಂಪರ್‌ಡೌನ್]] ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದ "ಗೀಚುಬರಹ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗ" ಒಂದು ಮೊದಲ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಟ್ಯಾಗ್, ಜಾಹಿರಾತು, ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ ಮತ್ತು "ಕಲಾ" ರಚನೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಲಭ್ಯವಿತ್ತು.<ref name="Legal Graffiti Wall Rules">{{cite web |title=Legal Graffiti Wall Rules |publisher=Warringah Council |lastaccessdaymonth=August 25 |lastaccessyear=2006 |url=http://www.warringah.nsw.gov.au/rules.htm |access-date=2010-05-25 |archive-date=2006-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060821083531/http://www.warringah.nsw.gov.au/rules.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="ABC News Online">{{cite news|title=Newcastle beach to get 'legal graffiti' wall |publisher=ABC News Online |date= 2005-05-25 |url=http://www.abc.net.au/news/australia/nsw/newcastle/200505/s1376470.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071221053740/http://www.abc.net.au/news/australia/nsw/newcastle/200505/s1376470.htm|archivedate=2007-12-21}}</ref> ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ಇದು ಕ್ಷುದ್ರ ವಿಧ್ವಂಸಕತೆಯನ್ನು ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸಿದರೂ ವಿಧ್ವಂಸಕತೆಗೆ ಅಥವಾ [[ಅತಿಕ್ರಮಣ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಬಂಧಿಯಾಗುವ ಅಥವಾ ಸಿಕ್ಕುಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಿಂತೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಸಮಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಹಾಗೂ ಅಸಾಧಾರಣ ಕಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Legal Graffiti Wall Rules"/><ref name="ABC News Online"/> ಇತರರು ಈ ಬಳಿಸಾರುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ, ಈ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ಗೀಚುಬರಹ ಗೋಡೆಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಬೇರೆಡೆಯ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ರುಜುವಾತಾಗಿ ಕುಗ್ಗಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ವಾದಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |title=Against the wall |publisher=North Shore:Towns Online.com |date=08-11-06 |url=http://www.townonline.com/lynnfield/localRegional/view.bg?articleid=555224 }}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸುತ್ತಲಿನ ಕೆಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರದೇಶಗಳು "ಗೀಚುಬರಹ-ವಿರೋಧಿ ದಳ"ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದವು, ಅವರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಗೀಚುಬರಹವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಅಂತಹ ಗುಂಪುಗಳು ಬಿಸಿಡಬ್ಲ್ಯೂ(ಬಫರ್ಸ್ ಕಾನ್ಟ್ ವಿನ್)ಸ್ಥಳೀಯ ಗೀಚುಬರಹ ಸಚ್ಛಗಾರರನ್ನು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದೆ ಇಡಲು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ೧೮ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನೊಳಗಿನವರಿಗೆ (ಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಸು)ತುಂತುರು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಮಾರಲು ಅಥವಾ ಹೊಂದಲು ನಿಷೇಧವನ್ನು ಹೇರಿದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಗೀಚುಬರಹದ ಕೆಲ ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡವು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ A$೨೬,೦೦೦ ವರೆಗಿನ ದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾರಾಗೃಹ ಶಿಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಠಿಣವಾದ ಹೊಸ ಗೀಚುಬರಹ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. [[ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್]] ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ಗೀಚುಬರಹ ನಗರವಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಅನೇಕ ಬೀದಿಗಳಾದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಹೋಸಿಯರ್ ಲೇನ್]] ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಕಾರರಿಗೆ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ, ಮದುವೆ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮುದ್ರಣ ಜಾಹಿರಾತಿಗೆ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಣದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. [[ಒಂಟಿ ಗ್ರಹ]] ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌ನ ಬೀದಿಗಳು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಎಂದು ಉದಾಹರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿದಂತೆ; [[ಅಂಟುಕಾಗದ]] ಕಲೆ, [[ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ]], [[ಕೊರೆಯಚ್ಚು]] ಕಲೆ ಮತ್ತು [[ಗೋಧಿಹಿಟ್ಟಿನ ಗೋಂದು]]ಗಳನ್ನು ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಮುಖ ಬೀದಿ ಕಲಾ ಪ್ರಾಕಾರಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; [[ಫಿಟ್ಝ್‌ರಾಯ್]], [[ಕಾಲಿಂಗ್‌ವುಡ್]], [[ನಾರ್ಥ್‌ಕೋಟ್]], [[ಬ್ರನ್ಸ್‌ವಿಕ್]], [[ಸೈಂಟ್.ಕಿಡ್ಲ]] ಮತ್ತು ಸಿಬಿಡಿ, ಇಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಚ್ಚು ಮತ್ತು ಅಂಟುಕಾಗದ ಕಲೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ನಗರದಿಂದಾಚೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದಂತೆ, ಬಹುತೇಕ ಉಪನಗರದ ರೈಲು ಸಾಲುಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ಗೀಚುಬರಹ ಟ್ಯಾಗುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ. ಅನೇಕ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಲಾವಿದರಾದ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸಿ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಯನ್ನು ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗು ೨೦೦೮ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಸ್]](ಗಾಜಿನ ಬದಲಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವ)ಪರದೆಯನ್ನು [[ಬ್ಯಾಂಕ್ಸಿ]] ಕೊರೆಯಚ್ಚು ಕಲಾ ತುಣುಕು ಹಾಳಾಗುವುದರಿಂದ ತಡೆಯಲು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ೨೦೦೩ ರಿಂದ ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಬೀದಿ ಕಲಾವಿದರ ಮನ್ನಣೆಯ ಮೂಲಕ ಇದರ ಮೇಲೆ ಬೇರೆ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಅಂಟಿಸದಂತೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಬರಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇದರ ಮೇಲೆ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |title=The painter painted: Melbourne loses its treasured Banksy |url=http://www.watoday.com.au/national/the-painter-painted-melbourne-loses-its-treasured-banksy-20081213-6xzy.html |accessdate=30 June 2009}}</ref> === ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ === ಇದೊಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಸ್ವತ್ತಿನ ಒಂದು ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಖಂಡನಾತ್ಮಕ ಅಪರಾಧವೆಂದು ವಿವರಿಸಿ, ೨೦೦೮ ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ [[ಹೆಲೆನ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್]] ಟ್ಯಾಗಿಂಗು ಮತ್ತು ಗೀಚುಬರಹ ವಿಧ್ವಂಸಕತೆಯ ಇತರೆ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಶಿಸ್ತುಕ್ರಮವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದನು. ತರುವಾಯ ಹೊಸ ಶಾಸನ ೧೮ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಬಣ್ಣದ ತುಂತುರು ಕ್ಯಾನುಗಳನ್ನು ಮಾರುವುದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ನಿಷೇಧವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ, ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ದಂಡವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದು, NZ$೨೦೦ ರಿಂದ NZ$೨,೦೦೦ ವರೆಗೆ ದಂಡವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು ಅಥವಾ ಸಮೂಹ ಸೇವೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. [[ಅಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ೨೦೦೮ ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮಧ್ಯ ವಯಸ್ಕ ಆಸ್ತಿಯ ಒಡೆಯ ಹರೆಯದ ಟ್ಯಾಗರುಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬನಿಗೆ ಚಾಕು ಹಾಕಿ ಕೊಂದು ಹಾಕಿ, ಆನಂತರ [[ನರಹತ್ಯೆ]]ಯ ಅಪರಾಧಕ್ಕಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸಿದ ಪ್ರಕರಣದ ತರುವಾಯ ಟ್ಯಾಗಿಂಗ್ ವಿಚಾರ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಚರ್ಚಿತ ವಿಷಯವಾಯಿತು. === ಏಷ್ಯಾ === [[File:Taiwan 2009 HuaLien City Street Art in Poetic Form FRD 8395.jpg|thumb|right|130px|ತೈವಾನ್ ತೈವಾನ್‌ನ ಹ್ಯುವಾಲಿಯನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕವನ ರೂಪದ ಬೀದಿ ಕಲೆ]] ಚೀನಾದಲ್ಲಿ, ೧೯೨೦ಯಲ್ಲಿ [[ಮಾವೋ ಜೆಡಾಂಗ್‌]]ನಿಂದ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಶುರುವಾಯಿತು,ಸಾರ್ವನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಕಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಹುರಿದುಂಬಿಸಲು ಅವನು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ. ಮಾವೋ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಗೀರು ಚಿತ್ರದ ತುಣುಕು ಹೊಂದಿರುವ ದಾಖಲೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ,ಇದು ೪೦೦೦ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು ಅವನ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಚೈನಾದ ಸಮಾಜವು ಟೀಕಿಸಿತು.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/picture_gallery/07/asia_pac_graffiti_artists_in_beijing/html/1.stm ಬಿಬಿಸಿ ನ್ಯೂಸ್ | ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ: ಬೀಜಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಕಲಾವಿದರು, ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಸಂಪ್ರದಾಯ]</ref> ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ [[ತ್ಸಾಂಗ್ ತ್ಸೊಯು ಚೋಯ್‌]]ನ [[ಲಿಪಿಶಾಸ್ಟ್ರ]] ಗೀರು ಚಿತ್ರವು ಹಲವಾರು ವರ್ಷ ''ಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಕೌಲೂನ್'' ಎಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.ತಾನು ಅ ಪ್ರದೇಶದ ಒಡೆಯ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡ. ಅವನ ಕೆಲವು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅಧೀಕೃತವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ [[ಸಿಂಗಾಪುರ್‌]]ನಲ್ಲಿ,ನಂತರ ಹಲವಾರು ದುಬಾರಿ ಕಾರುಗಳು ತುಂತುರು-ಬಣ್ಣ ಹೊಂದಿತ್ತು,ಪೋಲಿಸರು [[ಸಿಂಗಾಪುರ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸ್ಕೂ]]ಲ್‍ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ [[ಮಿಶೆಲ್ ಪಿ.ಪೇ]] ಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಆನಂತರ ಅವನ ಮೇಲೆ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯದ ಆಪಾದನೆ ಹೊರಿಸಿದರು. ಕಾರ್‌ನ್ನು ವಿಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಗೆ ರಸ್ತೆ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಅಪರಾಧಿ ಎಂದು ಫೇ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡನು. ೧೯೬೬ ರ ಸಿಂಗಾಪುರ್ ವಿಧ್ವಂಸಕತೆ ಅಧಿನಿಯಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ,ಮೂಲತಃ ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಗೀರು ಬರಹ ಹರಡುವುದನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಲು ಪಾಸು ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಆತನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಕಾರಾಗೃಹ, S$೩,೫೦೦ (US$೨,೨೩೩) ದಂಡ ಹಾಗೂ ಚಡಿಯೇಟು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿತು. ೦}ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ಹಾಗೂ ಅಮೇರಿಕಾದ ಜನತೆಗೆ ಸಿಂಗಾಪುರದ ರಾಯಭಾರಿ ಕಛೇರಿಗೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಮಹಾಪೂರಗೈಯಿರೆಂದು ಕರೆ ನೀಡುವ ಅನೇಕ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಪ್-ಎಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬರೆಯಿತು. ಸಿಂಗಾಪುರ ಸರ್ಕಾರ [[ಕ್ಷಮೆ]]ಗೆ ಅನೇಕ ಕರೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೂ,೧೯೯೪ರ ಮೇ ೫ ರಂದು ಫೇ ಗೆ ಚಡಿಯೇಟು ನೀಡಲಾಯಿತು. ೧/}ಫೇ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆರು ಚಡಿಯೇಟು ಹೊಡೆತದ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದನು, ಆದರೆ ಆನಂತರದ [[ಸಿಂಗಾಪುರದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]][[ಒಂಗ್ ಟೆಂಗ್ ಚಿಯಾಂಗ್]] ಆತನ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಆರರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಚಡಿಯೇಟು ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿದನು.<ref>{{cite news|title=Singapore Swings; Michael Fay's Torture's Over; Watch for the Docudrama |publisher=New York Times |date=05-08-94 |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=940DE1DA1539F93BA35756C0A962958260 | first=Philip | last=Shenon | accessdate=2010-04-02}}</ref> ==ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು== * ''[[80 ಬ್ಲಾಕ್ಸ್ ಫ್ರಾಮ್ ಟಿಫ್ಯಾಂಟಿಸ್]]'' (೧೯೭೯),ಅಪರೂಪ ಮಿನುಗು ನೋಟದ ಮೂಲಕ ೭೦ನಂತರದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸೌತ್ ಬ್ರೊಂಕ್ಸ್ ಗ್ಯಾಂಗ್ಸ್‌ನ ಅಪಕೀರ್ತಿಯ ಕೊನೆ. ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೌತ್ ಬ್ರೊಂಕ್ಸ್‌ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ಯೂರ್ಟೋ ರಿಕಾನ್‌ನ ಹಲವಾರು ದಿಕ್ಕಿನ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಸುಧಾರಣೆಗೊಂಡ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರು, ಪ್ರಸ್ತುತ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರು, ಪೋಲಿಸರು, ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ತಲುಪಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಸಮುದಾಯದ ಮುಖಂಡರು. *''[[ಸ್ಟೇಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಎಲವೇಟೇಡ್]]'' (೧೯೮೦), ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಮಿಂಗುಸ್‌ರವರ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ನೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗದ ಮೊದಲನೇಯ ಗೀರುಚಿತ್ರದ ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರ. *''[[ವೈಲ್ಡ್ ಸ್ಟೈಲ್]]'' (೧೯೮೩), ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಮತ್ತು ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬಗೆಗಿನ ನಾಟಕ *''[[ಸ್ಟೈಲ್ ವಾರ್ಸ್]]'' (೧೯೮೩), ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಮೊದಲನೇಯ ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರ. *''[[ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಆಫ್ ಲೈಫ್]]'' (೨೦೦೪) ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊದ ಮಿಷನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ನಾಟಕದ ಚಿತ್ರಣ,ನಿವೃತ್ತ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಬರಹಗಾರನಿಂದ ನಟನೆ/ಸಹ-ಬರಹ. *''[[ಪೀಸ್ ಬೈ ಪೀಸ್]]'' (೨೦೦೫), ೧೯೮೦ ಮೊದಲಿನಿಂದ ಇತ್ತಿಚೀನ ವರೆಗಿನ ಸ್ಯಾನ್‌ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊದ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸದ ವಿಶೇಷ ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರ. *''[[ಇನ್‌ಫೇಮಿ]]'' (೨೦೦೫),ಆರು ಜನ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಬರಹಗಾರರು ಮತ್ತು ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಬಫರ್‌ಗಳ ಅನುಭವದ ಹೇಳಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ವಿಶೇಷ ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರ *''[[NEXT: A Primer on Urban Painting]]'' (೨೦೦೫), ಜಾಗತಿಕ ಗೀರು ಚಿತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರ. *''[[ರಾಶ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]]'' (೨೦೦೫), ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಕಲಾಕೃತಿ ಬೀದಿ ಕಲೆ ಯ ಕಲಾವಿದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರ. *''[[ಬಾಂಬ್ ದ ಸಿಸ್ಟಮ್]]'' (೨೦೦೨),ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಆಧುನಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗೀರು ಬರಹ ಕಲಾವಿದರ ತಂಡದ ಬಗ್ಗೆ ನಾಟಕ *''[[ಬಾಂಬ್ ಐಟಿ]]'' (೨೦೦೭), ಐದು ದೇಶಗಳ ಗೀರು ಬರಹ ಮತ್ತು ಬೀದಿ ಕಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರ * ಜಿಸೋಯ್ (೨೦೦೭), ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್(ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ) ಗೀರು ಬರಹಗಾರನ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ನೋಟ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗೀರು ಬರಹದ ಹೋರಾಟ ಉದಾಹರಣೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನ *''[[Roadsworth: Crossing the Line]]'' (೨೦೦೯) ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಕಲಾವಿದ ಪೀಟರ್ ಗಿಬ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೊರೆಯಚ್ಚು ಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಕೆನೆಡಿಯನ್ ಸಾಕ್ಷಿಚಿತ್ರ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Div col|cols=2}} * [[ಗೀಚುಬರಹ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು]] * [[ಗೀಚುಬರಹ ಪರಿಭಾಷೆ]] * [[ಕಿಲ್ರೊಯ್ ಇಲ್ಲಿದ್ದ]] * [[ಕೋಟ್ವಿಕಾ]] * [[ಚಿಮ್ಮಿದ ಬಣ್ಣದ ಚಿತ್ರ]] * [[ಕೊರೆಯಚ್ಚು]] * [[ಗೋಡೆ ಬರಹ]] * [[ಟರ್ಕ್ 182]] * [[ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯ]] * [[ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ಮಾಲಿನ್ಯ]] * [[ಯಾರ್ನ್ ಬಾಂಬಿಂಗ್]] {{Div col end}} == ಆಕರಗಳು == {{reflist|colwidth=30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons|Graffiti}} * [http://www.graffiti.org/ ಆರ್ಟ್ ಕ್ರೈಮ್ ], ಸಮಕಾಲೀನ ಗೀಚುಬರಹ-ಸಂಬಂಧಿ ಮುಂಚೂಣಿ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ * [http://graffiti.keusta.net/ ಗೀಚು ಬರಹ ಕಲೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201023230632/http://graffiti.keusta.net/ |date=2020-10-23 }} * [http://www.at149st.com/ 149st ರೈಟರ್ಸ್ ಬೆಂಚ್: ಒಲ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸಿಟಿ ಗ್ರಾಫಿಟಿ] * [http://www.ekosystem.org ಎಕೊಸಿಸ್ಟಮ್] * [http://www.splendidarabia.com/location/riyadh/graffiti/ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯಾದ ಪುರಾತನ ಗೀಚು ಬರಹ] * [https://web.archive.org/web/20121210022245/http://www.time.com/time/archive/collections/0,21428,c_graffiti,00.shtml ಎ ಟೈಮ್ ಆರ್ಚೀವ್ಸ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಆಫ್ ಗ್ರಾಫಿಟೀಸ್ ಪ್ರೊಗ್ರೆಶನ್] * [http://www.street-archive.com/ ಬೀದಿ-ದಾಖಲೆ] —ಬೀದಿ ಆಧಾರ * [http://www.puregraffiti.com/ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸೈಡ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ಗ್ಯಾಲರಿ ] — ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. * [http://www.canned-goods.co.uk ಕ್ಯಾನಲ್ ಗಾಡ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210309175252/http://www.canned-goods.co.uk/ |date=2021-03-09 }} — ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತದ ಗೀಚು ಬರಹ ಕಲಾಕಾರರ ಸಂದರ್ಶನ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ] * * [http://www.graffiti.clan.su/ ಬೆಲಾರುಸಿಯನ್ ಗೀಚು ಬರಹ] * [http://www.bigartmob.com/ ಬಿಗ್ ಆರ್ಟ್ ಮಾಬ್] — ಬಳಕೆದಾರರು- ಗೀಚುಬರಹ ಚಿತ್ರಪತ್ರಿಕೆಯ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ ತುಂಬಾ ಬೀದಿ ಬರಹ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. * [http://www.world-graffiti.com ವರ್ಲ್ಡ್ ಗ್ರಾಫಿಟಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210304125321/https://world-graffiti.com/ |date=2021-03-04 }} — ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತದಿಂದ ಗೀಚುಬರಹದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಸಹಿತ ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ * [http://dlib.nyu.edu/findingaids/html/fales/fashion.htmlThe ಫೇಲ್ಸ್ ಲೈಬ್ರೆರಿ ಆಫ್ ಎನ್‌ವೈಯು ಗೈಡ್ ಟು ದ ಫ್ಯಾಷನ್ ಮೊಡಾ ಆರ್ಚೀವ್ ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — ಡೇಜ್,ಕೈತ್ ಹಾರಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪಂಕ್ ಒಳಗೊಂಡ ಕಲಾವಿದರ ಗುಂಪು * [http://dlib.nyu.edu/findingaids/html/fales/wong.html ಫೇಲ್ಸ್ ಲೈಬ್ರೆರಿ ಆಫ್ ಎನ್‌ವೈಯು ಗೈಡ್ ಟು ದ ಮಾರ್ಟೀನ್ ವಾಂಗ್ ಪೇಪರ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091120200839/http://dlib.nyu.edu/findingaids/html/fales/wong.html |date=2009-11-20 }}- ಇದು ಸ್ಕೆಚ್‌ಬುಕ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯ ಶೈಲಿಯ ಎಫಿಮೆರಾವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. * [http://homepage.mac.com/studioarchives/artarchives/orion_giret/orion_giret.html "ಓರಿಯನ್ ಗಿರೆಟ್, ಡಿಫೇನ್ಸ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ ಆರ್ಟ್"]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಲೆಯನ್ನು ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವುದು, [[ಪರ್ಪಲ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್]]. {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಲೆಯ ಶೈಲಿ]] [[ವರ್ಗ:ಗೋಡೆಬರಹಗಳು ಮತ್ತು ಅನಧಿಕೃತ ರುಜುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರಿಸುವ ಕೌಶಲ]] [[ವರ್ಗ:ಬರವಣಿಗೆ]] [[ವರ್ಗ:ಇಟಾಲಿಯಿಂದ ಎರವಲು]] [[ವರ್ಗ:ಬೀದಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] symgv8ngph6v1fzkhf15xyevs2hltex 0 23850 1431771 1381383 2026-10-11T21:33:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431771 wikitext text/x-wiki {{US state |Name = Indiana |ElectoralVotes = 11 |Fullname = State of Indiana |Flag = Flag of Indiana.svg |Flaglink = [[Flag of Indiana|Flag]] |Seal = Indiana-StateSeal.svg |Map = Map of USA IN.svg |Nickname = The [[Hoosier]] State |Former = Indiana Territory |Demonym = [[Hoosier]]<ref>{{cite news| title=What to Call Elsewherians and why| publisher= CNN.com|url=http://www.cnn.com/2007/LIVING/wayoflife/11/07/mf.nicknames/index.html|accessdate=2008-10-04 | date=2007-11-07}}</ref> |Motto = The Crossroads of America |Capital = [[Indianapolis, Indiana|Indianapolis]] |LargestCity = [[Indianapolis, Indiana|Indianapolis]] |LargestMetro = [[Indianapolis Metropolitan Area|Indianapolis]] |Governor = [[Mitch Daniels]] (R) |Lieutenant Governor = [[Becky Skillman]] (R) |Legislature = [[Indiana General Assembly|General Assembly]] |Upperhouse = [[Indiana Senate|Senate]] |Lowerhouse = [[Indiana House of Representatives|House of Representatives]] |Senators = [[Richard Lugar]] (R)<br />[[Evan Bayh]] (D) |Representative = 5 Democrats, <br /> 4 Republicans |PostalAbbreviation = IN |OfficialLang = [[ಆಂಗ್ಲ|English]] |Languages = [[Northern American English|Northern]], [[Inland Northern American English|Midwestern]] and <br /> [[Southern American English|Southern]] [[ಆಂಗ್ಲ|English]] [[Dialect]]s, <br /> [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]], [[French language|French]], [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್]], <br /> [[Ilocano language|Ilocano]] Other Languages |AreaRank = 38th |TotalAreaUS = 36,418 |TotalArea = 94,321 |LandAreaUS = 35,868 |LandArea = 92,897 |WaterAreaUS = 550 |WaterArea = 1,424 |PCWater = 1.5 |PopRank = 16th |2000Pop = 6,423,113 (2009 est.)<ref name=09CenEst>{{cite web | title = Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2009 | publisher = United States Census Bureau | accessdate = 2010-01-04 | url = http://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2009-01.csv}}</ref> |DensityRank = 17th |2000DensityUS = 169.5 |2000Density = 65.46 |Total GDP Rank = 16th |Total GDP = 248,915 (2006) |Per Capita GDP Rank = 33rd |Per capita GDP = 38,037 (2005) |AdmittanceOrder = 19th |AdmittanceDate = December 11, 1816 |TimeZone = [[Eastern Standard Time Zone|Eastern]] [[Coordinated Universal Time|UTC]]-5/[[Daylight Saving Time|-4]] |TZ1Where = [[Time in Indiana|80 counties]] |TimeZone2 = [[Central Standard Time Zone|Central]]: UTC-6/[[Daylight saving time|-5]] |TZ2Where = [[Time in Indiana|12 counties]] in <br /> [[Evansville]] and <br /> [[Gary]] Metro Areas <br /> <small>''For more information, <br /> see [[Time in Indiana]]''</small> |Latitude = 37° 46′ N to 41° 46′ N |Longitude = 84° 47′ W to 88° 6′ W |WidthUS = 140 |Width = 225 |LengthUS = 270 |Length = 435 |HighestPoint = [[Hoosier Hill]] <br /> ^{[[Franklin Township, Wayne County, Indiana|Franklin Township, <br /> Wayne County]]} <ref name=usgs>{{cite web| date=29 April 2005| url=http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title=Elevations and Distances in the United States| publisher=U.S Geological Survey| accessdate=2006-11-06| archive-date=2008-06-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20080601170143/http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| url-status=dead}}</ref> |HighestElevUS = 1,257 |HighestElev = 383 |MeanElevUS = 689 |MeanElev = 210 |LowestPoint = [[Ohio River]] and mouth <br /> of [[Wabash River]] <br /> ^{[[Point Township, Posey County, Indiana|Point Township, <br /> Posey County]]} <ref name=usgs/> |LowestElevUS = 320 |LowestElev = 98 |ISOCode = US-IN |Website = www.in.gov | }} {{Fix bunching|mid}} {{Infobox U.S. state symbols | Name = Indiana | Flag = Flag of Indiana.svg | Seal = Indiana-StateSeal.svg | Nickname = The Hoosier State | Motto = [[The Crossroads of America]]<ref name="motto"/> | Award = Sagamore of the Wabash | Capital = [[Indianapolis, Indiana|Indianapolis]] | Beverage = [[Water]] | Bird = [[Cardinal (bird)|Cardinal]] | Flower = [[Peony]] | Holidays = George Rogers Clark Day, February 25 (1779); Northwest Ordinance Day, July 13 (1787); [[Indiana Day]], December 11 (1816) | Language = [[English]] | Lincense Plate = 2008RegularIndiana.jpg | Name Origin = Land of the Indians | Pie = Hoosier Pie ([[Sugar cream pie]]) | Poem = "Indiana" | Stone = [[Limstone]] | Quarter = 2002 IN Proof.png | QuarterReleaseDate = 2002 | River = [[Wabash River]] | Tree = [[Liriodendron tulipifera|Tulip tree]] | Slogan = Restart your Engines | Song = "[[On the Banks of the Wabash, Far Away]]" | Soil = [[Miami (soil)|Miami]] | Route Marker = Indiana 67.svg }} '''ಇಂಡಿಯಾನಾ ರಾಜ್ಯ''' {{IPAc-en|en-us-Indiana.ogg|ɪ|n|d|i|ˈ|æ|n|ə}}ವು [[ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ]] ಒಂದು ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು, [[ಒಕ್ಕೂಟ|ಒಕ್ಕೂಟದ]] ೧೯ನೇ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದೆ. [[ಬೃಹತ್ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶ|ಬೃಹತ್ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ರಾಜ್ಯವು, ಸುಮಾರು ೬.೩ ಮಿಲಿಯನ್ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, [[ಜನಸಂಖ್ಯೆ|ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ]] ೧೬ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು [[ಜನಸಾಂದ್ರತೆ|ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ]] ೧೭ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>[http://worldatlas.com/aatlas/populations/usadensityh.htm ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿಂದ ರಾಜ್ಯಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ]</ref> ಭೂ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ೩೮ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಇಂಡಿಯಾನಾವು, [[ಅಮೆರಿಕ ಖಂಡ|ಅಮೆರಿಕ ಖಂಡದ]] [[ಅಪ್ಪಲಾಚಿಯನ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ|ಅಪ್ಪಲಾಚಿಯನ್ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ]] ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅತಿಸಣ್ಣ ರಾಜ್ಯ. ಇದರ [[ರಾಜಧಾನಿ]] ಹಾಗೂ ಬೃಹತ್ [[ನಗರಿ|ನಗರಿಯೇ]] [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್]], [[ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿ|ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ]] ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲೇ ಇದು ಬೃಹತ್ ನಗರ. ಇಂಡಿಯಾನಾವು ೧ ಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಹಲವು ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್ ನಗರ ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಗರ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿವಿಧ ಕ್ರೀಡಾ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಗೆ ಇಂಡಿಯಾನಾವು ಮಹತ್ವದ ತಾಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ವಿವಿಧ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಆಟಗಾರರು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್‌|ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್‌ನ]] [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲಿಸ್‌ ಕೋಲ್ಟ್ಸ್]], [[ಎನ್‌ಬಿಎ|ಎನ್‌ಬಿಎಯ]] [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಪೇಸರ್ಸ್]], [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್ 500]] [[ಮೋಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್]] [[ಸ್ಪರ್ಧೆ]] (ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿಶ್ವದ ಬೃಹತ್ ಕ್ರೀಡೆ ಇದಾಗಿದೆ) ಸೇರಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಿವಿಧ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಜಗತ್ತಿನ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು [[ಹೂಸಿಯರ್ಸ್]] (ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ, ಹೂಸಿಯರ್ಸ್ ಪದದ ಮೂಲಾರ್ಥ ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ, [[ಜೇಮ್ಸ್ ವ್ಹಿಟ್ ಕಾಂಬ್ ರಿಲೆ]] ನೀಡಿರುವ ನವಿರಾದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಇಂಡಿಯಾನಾ ಪ್ರವರ್ತಕರು ಹೀಗೆ ಕೂಗುತ್ತಾರೆ, "Who's there?" in the wilderness or "Whose ear?" after a brawl. (ಈ ವಾಕ್ಯವು ಇಂಡಿಯನ್ನರು ವಾಸಿಸುವ ಭೂಮಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ) ಇಂಡಿಯಾನಾ ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರಿನ ಅರ್ಥ "[[ಇಂಡಿಯನ್ನರು]] ನೆಲೆಸಿರುವ ಭೂಪ್ರದೇಶ", ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಸರಳವಾಗಿ "ಇಂಡಿಯನ್ನರ ಭೂಮಿ" ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದರೆ, ೧೭೬೮ ರಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರುವ ಇತಿಹಾಸದ ಘಟನಾವಳಿಗಳ್ನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಮೆಲುಕು ಹಾಕಬೇಕು. [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಭೂ ಪ್ರದೇಶ|ಇಂಡಿಯಾನಾ ಭೂ ಪ್ರದೇಶವು]] ೧೮೦೦ ರಲ್ಲಿ ಏಕೀಕರಣಗೊಂಡಾಗ, ಅಮೆರಿಕ ಶಾಸನಸಭೆಯು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಹೆಸರನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನಾ ಇಂಡಿಯಾನಾವು [[ವಾಯವ್ಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯ|ವಾಯವ್ಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ]] ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite book |last= Stewart |first= George R. |authorlink= George R. Stewart |title= Names on the Land: A Historical Account of Place-Naming in the United States |url= https://archive.org/details/namesonlandhisto00stew |origyear= 1945 |edition= Sentry edition (3rd) |year= 1967 |publisher= [[Houghton Mifflin]] |pages= [https://archive.org/details/namesonlandhisto00stew/page/191 191]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.in.gov/history/2686.htm|title=The naming of Indiana|publisher=IN.gov|author=Indiana Historical Bureau|accessdate=2008-09-29}}</ref> ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನಾ, ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ [[ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು]] ಮತ್ತು [[ಅಮೆರಿಕ ಇಂಡಿಯನ್ನರು]] ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. [[ಅಮೆರಿಕ|ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿರುವ]] ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಾಚೀನ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ [[ಏಂಜೆಲ್ ಮೌಂಡ್ಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣ|ಏಂಜೆಲ್ ಮೌಂಡ್ಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣವೂ]] ಒಂದು. ಇಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ಕಾಲದ ಅಪರೂಪದ [[ಕಲ್ಲು-ಮಣ್ಣಿನ ಕಲಾಕೃತಿ|ಕಲ್ಲು-ಮಣ್ಣಿನ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು]] ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು [[ನೈರುತ್ಯ ಇಂಡಿಯಾನಾ|ನೈರುತ್ಯ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ]], [[ಇವಾನ್ಸ್ ವಿಲ್ಲೆ]] ಸಮೀಪದ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title=Angel Mounds State Historic Site | publisher=Evansville Convention & Visitors Bureau | url=http://www.evansvillecvb.org/visitor-information/attractions-detail.tpl?ID=4 | accessdate=2006-11-14 | archive-date=2006-10-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20061006110118/http://www.evansvillecvb.org/visitor-information/attractions-detail.tpl?ID=4 | url-status=dead }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಈಗ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ನೆಲೆಸಿದ್ದ ಜನರೆಂದರೆ [[ಪಾಲಿಯೊ ಇಂಡಿಯನ್ನರು]]. [[ಕ್ರಿ.ಶ.]]೮೦೦೦ ದ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ [[ಹಿಮಯುಗ|ಹಿಮಯುಗದ]] ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಿಮನದಿ ಕರಗಿದ ತರುವಾಯ ಈ ಜನರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಸಣ್ನ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಹಂಚಿಹೋದ ಪಾಲಿಯೊ-ಇಂಡಿಯನ್ನರು [[ಅಲೆಮಾರಿ|ಅಲೆಮಾರಿಗಳಾಗಿ]], [[ಮಸ್ಟೊಡನ್]] ನಂತಹ (ಆನೆ ರೂಪದ ಸಸ್ತನಿ) ಬೃಹತ್ ಪ್ರಾಣಿಗಳ [[ಬೇಟೆ|ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದರು]]. ಬೆಣಚು ಕಲ್ಲನ್ನು [[ಉಜ್ಜಿ]], [[ತೀಡಿ]], [[ಚೂಪು]] ಮಾಡಿ ಅವರು ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ತಾವೇ ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="HIS">{{cite web| title =Prehistoric Indians of Indiana| publisher =State of Indiana| url =http://in.gov/dnr/historic/files/prehisindians.pdf| accessdate =2009-07-05| archive-date =2013-01-17| archive-url =https://web.archive.org/web/20130117084154/http://in.gov/dnr/historic/files/prehisindians.pdf| url-status =dead}}</ref> ತದನಂತರ, ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಪ್ರಾಚೀನತೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ.೫೦೦೦ ಮತ್ತು ೪೦೦೦ ದ ಅವಧಿಯ ಈ ಕಾಲವನ್ನು [[ಪುರಾತನ ಯಗ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಅಂದಿನ ಜೀವನಶೈಲಿ ಪಾಲಿಯೊ-ಇಂಡಿಯನ್ನರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು, ಆಹಾರ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ನೂತನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಹೊಸ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಚಾಕು, ಚೂರಿ, ಭರ್ಜಿಯಂತಹ ಚೂಪಾದ ಆಯುಧಗಳು, ವಿವಿಧ ರೂಪದ [[ಕೊಂಡಿಗಳು]] ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಕಲ್ಲುಗೊಡಲಿಗಳು, ಮರದ ಕೆಲಸದ ಸಲಕರಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲುಗಳಂತಹ ಭೂಮಿಯ ಕಲ್ಲು ಸಲಕರಣಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಅವರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಕಾಲದ ನಂತರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಗುಡ್ಡ|ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನು]] ಹಾಗೂ [[ಕಸದ ರಾಶಿ|ಕಸದ ರಾಶಿಗಳನ್ನು]] ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗುತಿತ್ತು, ಇದು ಅವರ ನೆಲೆಸುಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲವು ಸುಮಾರು ೧೫೦೦ BC ಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಾಯಿತು, ಅದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಚೀನ ಜನರು ೭೦೦ BC ವರೆಗು ಜಗಿಸಿದ್ದರು.<ref name="HIS"/> ನಂತರ [[ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಕಾಲ]] ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು, ಇಲ್ಲಿ ಹಲವು ಹೊಸ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಕಾಣತೊಡಗಿದವು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಪಿಂಗಾಣಿ ಹಾಗೂ ಕುಂಬಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ತೋಟಗಾರಿಕೆ|ತೋಟಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ]] ಇವುಗಳ ಬಳಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಆರಂಭದ ಗುಡ್ಡಗಾಡಿನ ಕಾಲದ ಒಂದು ಗುಂಪಿನ ಹೆಸರು [[ಅಡೆನ ಜನರು]], ಇವರ ಶವಸಂಸ್ಕಾರದ ವಿಧಿವತ್ತಾದ ಅನುಷ್ಠಾನ ಬಹಳ ಸೊಗಸಾಗಿತ್ತು, ಗುಡ್ಡದ ನೆಲದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮರದ ತುಂಡಿನ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಇಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಗುಡ್ಡಗಾಡಿನ ಕಾಲದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, [[ಹೊಪ್‌ವೆಲ್ ಜನರು]] ಉದ್ದ-ಶ್ರೇಣಿಯ [[ಸರಕುಗಳ]] ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಕಾಲದ ಅಂತ್ಯ ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತಿದಂತೆಯೆ, ವ್ಯಾಪಕ ಸಾಗುವಳಿ ಮತ್ತು [[ಧ್ಯಾನ]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಕ್ವಾಷ್]] ಅಂತಹ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಸಲು [[ಬೇಸಾಯ|ಬೇಸಾಯದ]] ಅಳವಡಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಆರಂಭಗೊಂಡವು. ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಕಾಲ ೧೦೦೦ AD ಯಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು.<ref name="HIS"/> ನಂತರದ ಒಳಬರುವ ಕಾಲವು ಮಿಸಿಸಿಪಿಯನ್ ಕಾಲ ಎಂದು ಪ್ರಚಲಿತವಾಯಿತು, ಇದು ೧೦೦೦ ರಿಂದ ೧೬೫೦ AD ಯವರೆಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಆಂಜೆಲ್ ಗುಡ್ಡ|ಆಂಜೆಲ್ ಗುಡ್ಡಗಳಂತಹ]] ನಗರಕ್ಕೆ ಹೊಲುವ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮಳಿಗೆಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು ಹಾಗೂ ಜಗಲಿ ಗುಡ್ಡಗಳಂತಹ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಅವರು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಸ್ಥಳದ ಸಾಧನವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="HIS"/> ೧೬೭೯ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪರಿಶೋಧಕ [[ರೆನೆ-ರೊಬರ್ಟ್ ಕ್ಯಾವಲಿಯರ್, ಸಿಯರ್ ಡಿ ಲ ಸಲ್]] ಇವರು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಸಂತ ಜೊಸೆಫ್ ನದಿ|ಸಂತ ಜೊಸೆಫ್ ನದಿಯಲ್ಲಿನ]]{{dn}} [[ದಕ್ಷಿಣ ಬೆಂಡ್]] ಅನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ ಇಂಡಿಯಾನಾ ದಾಟಿದ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿನ್ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವನು ಹಿಂದಿರುಗಿದನು. ಫ್ರೆಂಚಿನ [[ಫರ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ|ಫರ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು]] ಕೂಡ ಬಂದು ಅವರ ಜೊತೆಗೆ ಹೊದಿಕೆಗಳು, ಆಭರಣಗಳು, ಸಲಕರಣೆಗಳು, ವಿಸ್ಕಿ ಹಾಗೂ ಆಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕಾದವರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಸಲು ತಂದರು. ಸ್ಥಳಿಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ರ ವ್ಯಾಪಾರಿ ದಾರಿಗಳನ್ನು [[ಎರಿ ತಳ|ಎರಿ ತಳದಿಂದ]] [[ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿ|ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯವೆರೆಗೆ]] ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, ೧೭೩೨ ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್‌ರು [[ವಾಬಾಷ್ ನದಿ|ವಾಬಾಷ್ ನದಿಯ]] ದಡದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಮೂರು ವ್ಯಾಪಾರಿ ತಾಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಆಗಮಿಸಿ ಫ್ರೆಂಚ್‌ರ ವಿರುದ್ಧ ಸಫಲವಾದ ಫರ್ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ರ ನಡುವೆ ೧೭೫೦ರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ತಿರಸ್ಕಾರದ ವರ್ತನೆಯ ಕಾರಣ ಸ್ಥಳಿಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಪಂಗಡದವರು, [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಹಾಗೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಯುದ್ಧ|ಫ್ರೆಂಚ್ ಹಾಗೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ]] ಫ್ರೆಂಚ್‌‌ರ ಪರ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ೧೭೬೩ರ ಯುದ್ಧದ ಮುಕ್ತಾಯದ ನಂತರ, [[ವಾಸತಾಣಗಳ]] ಎಲ್ಲ ಪಶ್ಚಿಮ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಪೂರ್ತಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ರ ಕಿರೀಟಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿತು. ಅದಾಗ್ಯೂ [[ಪೊಂಟಿಯಕ್ ವಿದ್ರೋಹ|ಪೊಂಟಿಯಕ್ ವಿದ್ರೋಹದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ನೆರೆಯ ಪಂಗಡದವರು ಸೊಲನ್ನೊಪ್ಪದೆ [[ಒವಿಟನಾನ್ ಕೊಟೆ]] ಹಾಗೂ [[ಮಯಮಿ ಕೊಟೆ|ಮಯಮಿ ಕೊಟೆಯನ್ನು]] ನಾಶಗೊಳಿಸಿದರು. ೧೭೬೩ಯ royal ಘೋಷಣೆ ಅಪಲಾಚಿಯನ್ಸ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಇಂಡಿಯನ್ ಬಳಕೆಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಹೀಗೆ ಅದರ ಹೆಸರು ಇಂಡಿಯನ್ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದಾಯಿತು. ೧೭೭೫ರಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿನ ವಾಸಿಗರು ತಮ್ಮನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಕ್ರಾಂತಿಕರ ಯುದ್ಧ]] ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಯುದ್ಧದ ಬಹುಪಾಲು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಾಯಿತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಕದನ ನಡೆಸಲು ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರಿ [[ಜೋರ್ಜ್ ರೊಜರ್ಸ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್]] ಸೇನೆಯನ್ನು ಕರೆಸಿದರು.<ref>ಬ್ರಿಲ್, ಪು. ೩೧-೩೨.</ref> ಫೆಬ್ರುವರಿ ೨೫, ೧೭೭೯ರಲ್ಲಿ [[ವಿನ್‌ಸೆನ್ನಿಸ್]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಯಾಕ್‌ವಿಲ್ ಕೊಟೆ|ಸ್ಯಾಕ್‌ವಿಲ್ ಕೊಟೆಯನ್ನು]] ಪಡೆಯಲು ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ನ ಸೇನೆ ಪ್ರಮುಖ ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು.<ref name="NO">{{cite web| title =Northwest Ordinance of 1787 | publisher =State of Indiana| url =http://www.in.gov/history/2695.htm#events| accessdate =2009-07-24 }}</ref> ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ವಾಸಿಗರನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಧಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಸಫಲನಾದ. ಅವನ ವಿಜಯ ಹಲವು ಸಲ ಅಮೆರಿಕಾದ ವಿದ್ರೋಹದ ಯುದ್ಧದ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>ಬ್ರಿಲ್, ಪು. ೩೩.</ref> ವಿದ್ರೋಹದ ಯುದ್ಧದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ ಸಂದಾನದ ಜೊತೆಗೆ, ದೊಡ್ಡ ತಳಗಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟರಗಳಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರೀಟಧರು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರು. ಅಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಇಂಡಿಯನ್ ಪಂಗಡದವರ ಸಮ್ಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಅವರು ಇದನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಪಂಗಡದವರು ಈ ಸಂದಾನದ ಭಾಗಿದಾರರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಇಂಡಿಯನ್ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಿರೀಟದವರು US ಅವರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಕೊಟ್ಟರು ಎಂದು ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ೧೭೮೭ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಇಂಡಿಯಾನಾ [[ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮ ಕ್ಷೇತ್ರ|ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮ ಕ್ಷೇತ್ರದ]] ಭಾಗವಾಯಿತು. ೧೮೦೦ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ [[ಒಹಾಯೊ]] ಅನ್ನು ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಸಿತು ಹಾಗೂ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]] ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.<ref name="GAC"/> ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ಥೊಮಸ್ ಜೆಫರ್‌ಸನ್‌|ಥೊಮಸ್ ಜೆಫರ್‌ಸನ್‌ರು]] [[ವಿಲಿಯಂ ಹೆನ್ರಿ ಹ್ಯಾರಿಸನ್‌|ವಿಲಿಯಂ ಹೆನ್ರಿ ಹ್ಯಾರಿಸನ್‌ರನ್ನು]] ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ [[ವಿನ್‌ಸೆನ್ನಿಸ್]] ಅನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>ಬ್ರಿಲ್, ಪು. ೩೫.</ref> [[ಮಿಷಿಗನ್]] ಅನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ [[ಇಲಿನೊಯಿಸ್ ಕ್ಷೇತ್ರ]] ಸೃಷ್ಟಿಯಾದಾಗ, ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಗಾತ್ರ ಈಗಿರುವಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.<ref name="GAC">{{cite web| title =Government at Crossroads: An Indiana chronology| publisher =''[[The Herald Bulletin]]''| date =2008-01-05| url =http://www.theheraldbulletin.com/local/local_story_005185600.html| accessdate =2009-07-22}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೧೮೧೦ರಲ್ಲಿ, [[ಶೊನಿಯ]] ನಾಯಕ [[ಟಿಕಂಸೆ]] ಹಾಗೂ ಅವನ ಸೋದರ [[ಟೆಂಸ್ಕ್‌‌ವಾಟ್ವ]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಾಸಿಗರನ್ನು ವಿರೋದ್ಧಿಸಲು ಇತರ ಪಂಗಡದವರಿಗೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಿದರು. ಟಿಕಂಸೆ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಪ್ರೊಫೆಟ್ಸ್‌ಟೌನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಹ್ಯಾರಿಸನ್‌ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಕೊಟೆ ಕಟ್ಟಿಸಿ ವಿರೋದ್ಧವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ. ಧಾಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರೊಫೆಟ್ಸ್‌ಟೌನ್ ಅವರು ಹಲವು ಬಾರಿ ಈ ಕೊಟೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಧಾಳಿಗಳನ್ನೇ ಕಾರಣವಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಪ್ರೊಫೆಟ್ಸ್‌ಟೌನ್ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದವರನ್ನು [[ಟಿಪ್ಪಿಕನು ಯುದ್ಧ|ಟಿಪ್ಪಿಕನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] ನವೆಂಬರ್ ೭, ೧೮೧೧ರಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದನು. ಈ ಧಾಳಿಯ ನಂತರ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೂರವಿದ್ದ ಟಿಕಂಸೆ ಹಲವು ಪಂಗಡದವರ ಬಳಿ ಹೋಗಿ, ಅವರಿಗೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ಮಾಡಲು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದ. ಸುಮಾರು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೂ ಅವನ ಅನುಸರಿಸುವವರು ಅಲ್ಲಿನ ವಾಸಿಗರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಅಪಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸುಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಟಿಕಂಸೆ ೧೮೧೩ರ [[ಥೆಂಸ್ ಯುದ್ಧ|ಥೆಂಸ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] ಸಾವಿಗೀಡಾದ. ಅವನ ಸಾವಿನ ನಂತರ, ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದವರು ತಮ್ಮ ವಾಸಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು ಅಥವಾ ದೂರದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ನಿರ್ಬಂಧಿತರಿದ್ದರು.<ref>ಬ್ರಿಲ್, ಪುಪು. ೩೬-೩೭.</ref> ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೮೧೩ರಲ್ಲಿ, [[ಕೊರಿಡೊನ್]] ಅನ್ನು ಇಂಡಿಯಾನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="GAC"/> ಎರಡು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸಂವಿಧಾನದಿಂದ ರಾಜ್ಯತ್ವದ ಮನವಿಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ, ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಬರೆಯಲು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಒಂದು [[ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವ ಕಾನೂನು]] ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಜೂನ್ ೧೦,೧೮೧೬ ರಂದು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಬರೆಯಲು ಕೊರಿಡೊನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು ಹಾಗೂ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ಜೆಂಮ್ಸ್ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್]] [[ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು]] ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೧, ೧೮೧೬ರಂದು ಅನುಮತಿಸಿದರು.<ref name="NO"/> ೧೮೨೫ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಕೊರಿಡೊನ್‌ಯಿಂದ [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್‌|ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್‌ಗೆ]] ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ೨೬ ವರ್ಷದ ನಂತರ ಒಂದು ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="GAC"/> ರಾಜ್ಯತ್ವವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಹೊಸ ಸರ್ಕಾರ ಇಂಡಿಯಾನಾವನ್ನು ಕಾಡು [[ಸರಹದ್ದ|ಸರಹದ್ದನಿಂದ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದ, ಸಮರ್ಪಕವಾದ-ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಹಾಗೂ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವ ಸಮೃದ್ಧ ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಬದಲಿಸಲು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿತು. ದಾರಿಗಳ, [[ಕಾಲುವೆ|ಕಾಲುವೆಗಳ]], [[ರೈಲುದಾರಿ|ರೈಲುದಾರಿಗಳ]] ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯ-ಹಣ ಒದಗಿಸಿದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗವಾಗುವ ಒಂದು ಕಾರ‍್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪಕರು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಯೋಜನೆಗಳು [[ರಾಜ್ಯವನ್ನು ದಿವಾಳಿಯಾಗಿಸುವ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು]] ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ವಿಪತ್ತಾಗಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಾಲ್ಕುಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref>{{cite web| last =Vanderstel| first =David G| title =The 1851 Indiana Constitution by David G. Vanderstel| publisher =State of Indiana| url =http://www.in.gov/history/2689.htm| accessdate =2009-07-24 }}</ref> [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಪೌರರ ಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯ, ಇಂಡಿಯಾನಾ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಆಯಿತು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಜ್ಯವಾದ ಕಾರಣ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸೈನಿಕರು ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಘರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತರಿದ್ದರು. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ವಾಸಿಗರು ಮೊದಲ ಹಾಗೂ ಕೊನೆಯ ಎರಡೂ ಯುದ್ಧದಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತರಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ೧೨೬ ಕಾಲುಪಡೆಯ ದಳಗಳನ್ನು, ತೋಪುಗಳ ೨೬ ಸಾಧನ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅಶ್ವಸೈನ್ಯದ ೧೩ ದಳಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>ಫಂಕ್, ಪುಪು. ೨೩-೨೪,೧೬೩</ref> ೧೮೬೧ರಲ್ಲಿ, ೭,೫೦೦ ಪುರುಷರ ಭಾಗವನ್ನು ಒಕ್ಕೂಟದ ಸೈನ್ಯೆ ಸೇರಲು ಇಂಡಿಯಾನಾಗೆ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="167 ^ ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೮">[167] ^ ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೮.</ref> ಮೊದಲನೆಯ ಕರೆಯಲ್ಲೆ ಹಲವಾರು ಜನರು ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಬಂದ ಕಾರಣ ಸಾವಿರಾರು ಜನರನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಯುದ್ಧ ಕೊನೆಯಾಗುವ ಮುನ್ನ, ಇಂಡಿಯಾನಾ ಕದನವಾಡಲು ಹಾಗೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ೨೦೮,೩೬೭ ಪುರುಷರ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡಿತು. ಇವರಲ್ಲಿ ೩೫%ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪುರುಷರು ಗಾಯಾಳುಗಳಾಗಿದ್ದರು: ೨೪,೪೧೬ ಜನರು ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ೫೦,೦೦೦ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>ಫಂಕ್, ಪು. ೩-೪</ref> [[ಮೊರ್ಗನ್‌ನ ದಾಳಿ|ಮೊರ್ಗನ್‌ನ ದಾಳಿಯ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಾದ ಎಕೈಕ ಪೌರರ ಯುದ್ಧ [[ಕೊರಿಡೊನ್ ಯುದ್ಧ]]. ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ೧೫ ಸಾವು, ೪೦ ಗಾಯಾಳುಗಳು ಹಾಗೂ ೩೫೫ ಬಂಧಿಗಳಾದರು.<ref>{{cite book|title=The Civil War; a Narrative, Red River to Appomattox|author=Foote, Shelby|publisher=Random House|year=1974|pages =343–344}}</ref> ಅಮೆರಿಕನ್ ಪೌರರ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಉದ್ಯಮ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ತ್ವರಿತ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮತಾಧಿಕಾರ ಚಳವಳಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ದಾರಿ ಆಯಿತು.<ref name="167 ^ ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೮"/> ೧೯ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಅನಿಲದ ತೀವ್ರೋತ್ಕರ್ಷ]] ಕ್ಷಿಪ್ರ ಔದ್ಯೋಗಿಕರಣಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗವಾಯಿತು.<ref name="167 ^ ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೮"/> ೨೦ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಇಂಡಿಯಾನಾ ಒಂದು ಬಲವಾದ [[ಉತ್ಪಾದನೆಯ ರಾಜ್ಯ|ಉತ್ಪಾದನೆಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web| title =The History of Indiana| publisher =[[History (TV channel)|History]]| url =http://www.history.com/states.do?action=detail&state=IN&contentType=State_Generic&contentId=54109| accessdate =2009-07-26 }}</ref> [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್ ಮೊಟಾರು ವೇಗ ಮಾರ್ಗ|ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್ ಮೊಟಾರು ವೇಗ ಮಾರ್ಗದ]] ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ವಾಹನ ಉದ್ಯೋಗದ ಏರಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ರಾಜ್ಯವು ಹಲವಾರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>ಬ್ರಿಲ್, ಪು. ೪೭.</ref> ೧೯೩೦ಯ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಉಳಿದ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರದ ತರಹ [[ಭಾರಿ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟಿ|ಭಾರಿ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದ]] ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಕ-ಶ್ರೇಣಿಯ ಬಲವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಗರೀಕರಣದ ಅವನತಿ. [[ಡಸ್ಟ್ ಬೌಲ್‌|ಡಸ್ಟ್ ಬೌಲ್‌ನ]] ಕಾರಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ತೀವ್ರಗೊಂಡಿ ಗ್ರಾಮೀಣ [[ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯ|ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ]] ವಲಸೆಗಾರರ ಒಳಹರಿವನ್ನು ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ರಾಜ್ಯಪಾಲ [[ಪೌಲ್ ವಿ. ಮ್ಯಾಕ್‌ನಟ್ಟ್‌|ಪೌಲ್ ವಿ. ಮ್ಯಾಕ್‌ನಟ್ಟ್‌ರ]] ಆಡಳಿತ ಸೋತುಹೋದ ಖಾಸಗಿ ಧನಸಹಾಯ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ರಾಜ್ಯ-ಹಣ ಒದಗಿಸಿದ ಸಮಾಜಕಲ್ಯಾಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ತೀವ್ರಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿತು. ಅವನ ಆಡಳಿತದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಅವನತಿಯ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರವಾಗಿ ಖರ್ಚು ಹಾಗೂ ಕಂದಾಯ ಎರಡನ್ನು ಕೂಡ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಪುನಃರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಮ್ಯಾಕ್‌ನಟ್ಟ್ ಕೂಡ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ [[ಪ್ರತಿಬಂಧ|ಪ್ರತಿಬಂಧವನ್ನು]] ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿ ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲ ವರಮಾನ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮುಷ್ಕರವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಸೈನಿಕಾಡಳಿತದ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.countyhistory.com/doc.gov/037.htm|title=Paul V. McNutt|publisher=County History Preservation Society|last=Branson|first=Ronald|accessdate=2009-07-26|archive-date=2008-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20081204172820/http://www.countyhistory.com/doc.gov/037.htm|url-status=dead}}</ref> ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದಂತಹ ಉಕ್ಕು, ಆಹಾರ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸರಕುಗಳು ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಾದ ಕಾರಣ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಎತ್ತಲು [[II ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ]] ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.<ref name="TO">ಪೆಲ್, ಪು. ೩೧.</ref> ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಶೇಕಡಾ ೧೦% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಪಡೆಗೆ ಸೇರಿದರು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಉದ್ಯಮಗಳು ಯುದ್ಧ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಕರಾರುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಯುದ್ಧ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="167 ^ ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೮"/> ಯುದ್ಧದ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಭಾರಿ ಅವನತಿಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯ ಆಯಿತು.<ref name="TO"/> II ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದ ಆಂತ್ಯದ ನಂತರ, ಇಂಡಿಯಾನಾ ಭಾರಿ ಅವನತಿಯ ಮುಂಚೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಮರಳಿತು. ಉದ್ಯಮ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಉದ್ಯೋಗದಾತ ಆಯಿತು, ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲು ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ೧೯೫೦ ಹಾಗೂ ೧೯೬೦ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರೀಕರಣವು ರಾಜ್ಯದ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಗಣನಾರ್ಹ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಮಾರ್ಗವಾಯಿತು. ವಾಹನಗಳ, ಉಕ್ಕು ಹಾಗೂ ಔಷಧೀಯ ಉದ್ಯಮಗಳು ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರಗಳಾಗಿ ಮೇಲೆರಿದವು. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಯುದ್ಧದ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಮುಂದುವರೆಯಿತು ಹಾಗೂ ೧೯೭೦ಯ ಜನಗಣನೆಯಲ್ಲಿ ಐದು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಏರಿತು.<ref>{{cite book|title=Economic Geography|author=Haynes, Kingsley E. & Machunda, Zachary B|year=1987|pages =319–333}}</ref> ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಾಥ್ಯು ಇ. ವೆಲ್ಶ್]] ಅವರ ಆಡಳಿತವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ತನ್ನ ಶೇಕಡಾ ಎರಡು ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="167 ^ ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೮"/> ವೆಲ್ಶ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸತ್ತೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಿ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಪೌರರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಿಸಿದರು, ಹೀಗೆ ಅಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯಾವರ್ಗದವರಿಗೂ ಉದ್ಯೋಗ ಹುಡುಕುವಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಅನುಮತಿಸಿತು.<ref>ಗ್ರೇ (೧೯೯೫), ಪುಪು. ೩೯೧-೩೯೨</ref> ೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ರಾಜ್ಯದ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಳವಡಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಮನವಿಗಳ ನ್ಯಾಯಲಯ|ಇಂಡಿಯಾನಾ ಮನವಿಗಳ ನ್ಯಾಯಲಯವನ್ನು]] ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಲಯಗಳ ನ್ಯಾಯಧೀಶರನ್ನು ನೇಮಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.in.gov/judiciary/supreme/history.html|title=History and Origins|author=Indiana Historical Bureau|publisher=Indiana Historical Bureau|accessdate=2009-07-28|archive-date=2008-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20080512022858/http://www.in.gov/judiciary/supreme/history.html|url-status=dead}}</ref> [[1973ಯ ತೈಲ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು]] ವ್ಯಾಪಾರದ ಕುಸಿತ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು, ಇದು ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ವಾಹನಗಳ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟು ಮಾಡಿತು. [[ಡೆಲ್ಕೊ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್]] ಹಾಗೂ [[ಡೆಲ್ಫಿ]] ಅಂತಹ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ಆಂಡರ್‌ಸನ್]], [[ಮನಸಿ]] ಹಾಗೂ [[ಕೊಕೊಮೊ|ಕೊಕೊಮೊಗಳಲ್ಲಿನ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ದರ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಲ್ಲು ಹಾಗೂ ಪುನಃ ಸ್ವಾಧೀನಪಡೆಯಲು ಆರಂಭವಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನೌದ್ಯೋಗಿಕರಣದ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ೧೯೮೦ರ ವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/opub/mlr/1992/02/art2exc.htm|title=Auto industry jobs in the 1980s: a decade of transition|last=Singleton|first=Christopher J.|publisher=Unites State Bureau of Labor Statistics|accessdate=2009-07-28|archive-date=2009-05-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090508054514/http://www.bls.gov/opub/mlr/1992/02/art2exc.htm|url-status=dead}}</ref> == ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Indy farmland.jpg|thumb|right|ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಚೌಕಾಕಾರದ ಕೃಷಿಕ್ಷೇತ್ರ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಇಂಡಿಯಾನಾವನ್ನು ಕಾಲುಭಾಗ ಆವರಿಸಿದೆ.]] ಒಟ್ಟು {{convert|36418|sqmi|km2}} ವಿಸ್ತಾರದೊಂದಿಗೆ, ಇಂಡಿಯಾನಾ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ೩೮ನೇಯ ದೊಡ್ಡ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ಥಳ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web| title =Profile of the People and Land of the United States| publisher =[[National Atlas of the United States]]| url =http://www-atlas.usgs.gov/articles/mapping/a_general.html| accessdate =2009-08-17| archive-date =2009-08-22| archive-url =https://web.archive.org/web/20090822023250/http://www-atlas.usgs.gov/articles/mapping/a_general.html| url-status =dead}}</ref> ಈ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ {{convert|250|mi|km}}ರ ಗರಿಷ್ಠ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ {{convert|145|mi|km}}ರ ಗರಿಷ್ಠ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಿದೆ.<ref>ಮೋರ್, ಪು. ೧೧</ref> ಈ ರಾಷ್ಟ್ರ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಮಿಶಿಗನ್]], ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಒಹಾಯೋ]] ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಇಲಿನೋಯಿಸ್‌|ಇಲಿನೋಯಿಸ್‌ಯಿಂದ]] ಎಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="FW"/> [[ಒಹಾಯೋ ನದಿ|ಒಹಾಯೋ ನದಿಯು]] ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾವನ್ನು [[ಕೆಂಟುಕಿ|ಕೆಂಟುಕಿಯಿಂದ]] ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news| last =Meredith| first =Robyn| title =Big-Shouldered River Swamps Indiana Town| publisher =''[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]''| date =1997-03-07| url =https://www.nytimes.com/1997/03/07/us/big-shouldered-river-swamps-indiana-town.html| accessdate =2009-08-19 }}</ref> [[ಭಾರಿ ತಳಗಳ ಪ್ರದೇಶ]] ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಎಂಟು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಒಂದು.<ref>{{cite web| title =NOAA's Great Lakes Region| publisher =[[National Oceanic and Atmospheric Administration]]| date =2007-04-25| url =http://www.ppi.noaa.gov/Regional_Collaboration/Regional_Overviews/GreatLakesRegionOverview_042507.pdf| accessdate =2009-09-29| archive-date =2010-05-27| archive-url =https://web.archive.org/web/20100527091943/http://www.ppi.noaa.gov/Regional_Collaboration/Regional_Overviews/GreatLakesRegionOverview_042507.pdf| url-status =dead}}</ref> ಈ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಎರಡು ನೈಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಮಧ್ಯ ಕೆಳನಾಡಿನ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಒಳ ಎತ್ತರದ ಮೈದಾನದ ಕೆಳ ಪ್ರದೇಶ.<ref>ಲೋಗನ್, ಕಮಿಂಗ್ಸ್, ಮಾಲೋಟ್,ವಿಶರ್, ಟಕರ್ &amp; ರೀವ್ಸ್, ಪು. ೭೦</ref> ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸರಾಸರಿಯ ಎತ್ತರ ಸುಮಾರು {{convert|760|ft|m}} ರಷ್ಟು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲಿದೆ.<ref>ಲೋಗನ್, ಕಮಿಂಗ್ಸ್, ಮಾಲೋಟ್,ವಿಶರ್, ಟಕರ್ &amp; ರೀವ್ಸ್, ಪು. ೮೨</ref> ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ [[ಹೂಸಿಯರ್ ಬೆಟ್ಟ]], ಇದು {{convert|1257|ft|m}}ರಷ್ಟು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲಿದೆ.<ref>ಫೆಲ್,ಪು. ೫೬</ref> {{convert|1000|ft|m}}ಗಿಂತ ಎತ್ತರ ಬರಿ {{convert|2850|sqmi|km2}}ಗೆ ಇದೆ ಹಾಗೂ ಈ ಪ್ರದೇಶ ೧೪ ದೇಶಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿದೆ. {{convert|500|ft|m}}ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಔನತ್ಯ ಸುಮಾರು {{convert|4700|sqmi|km2}}ಗೆ ಇದೆ.<ref>ಮೋರ್, ಪು. ೧೩</ref> ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಟಿಲ್ಲ್ ಬಯಲು]] ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹಿಮನದಿಗಳಿಂದ ಉಳಿದ ಅಂಶಗಳ ಪರಿಣಾಮ ಇದರ ಬಹುಪಾಲ ನೋಟದ ಕಾರಣ. ಈ ಪ್ರದೇಶ ಕೆಲವು ಕೆಳ ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿನ ಭೂಮಿ ಹಿಮಗಡ್ಡೆಯ ಮರಳು, ಜಲ್ಲಿಕಲ್ಲು ಹಾಗೂ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಇದು ಮಧ್ಯ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಬೇಸಾಯ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="FW"/> ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿಮಗಡ್ಡೆ ಅಲ್ಲದ ಭಾಗ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಹಾಗೂ ಸಮತೋಲನವಿಲ್ಲದ ಮೇಲ್ಮೈ ಹೊಂದಿದೆ, ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಗಾಧವಾದ ಕಂದರಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಹೊಳೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದ ದಕ್ಷಿಣಪೂರ್ವದ ಕೆಲವು ಸೀಮಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಈ ತರಹದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಕಂದರಗಳ ಭೂಮಿ ಫಲವತ್ತಾಗಿದೆ, ಹೆಚ್ಚು ಗಮನೀಯವಾಗಿ ಬಿಳಿನೀರಿನ ಕಂದರ ತನ್ನ ಅದ್ಭುತ ಬೇಸಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಮರಳುಗುಡ್ಡಗಳು ಇದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಮೊದಲು ಒಂದು ಸರೋವರವಿದ್ದುದು ಮತ್ತು ವಾಯುವಿನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ. [[ಕಂಕಕಿ ನದಿ|ಕಂಕಕಿ ನದಿಯ]] ಜಲಾನಯನ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ತಳಗಳಿಗೆ, ತಗ್ಗು ನೆಲ ಹಾಗೂ ವಿಶಾಲವಾದ ಹುಲ್ಲು ಗಾವಲಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಇದೆ. ಉತ್ತರಪೂರ್ವದ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರವಾದ [[ಮೊರೆನ್‌|ಮೊರೆನ್‌ಗಳಿವೆ]], ಅದರಲ್ಲೊಂದು ೨೦೦ರಿಂದ ೫೦೦ ಅಡಿ (೬೧ರಿಂದ ೧೫೦m) ಆಳ,{{convert|25|mi|km}} ಅಗಲ ಹಾಗೂ {{convert|100|mi|km}} ರಷ್ಟು ದೂರದ ಅಡ್ಡವಾಗಿ ಹರಡಿದೆ.<ref>ಮೋರ್, ಪುಪು. ೧೧-೧೩</ref> [[ವಾಬಾಷ್ ನದಿ]] ಮಿಸಿಸಿಪಿಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ-ಹರಿಯುವ ನದಿ, ಇದು ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಅಧಿಕೃತ ನದಿ.<ref>{{cite news |first=Brian M |last=Boyce |title=Terre Haute's Top 40: From a trickle in Ohio to the Valley’s signature waterway, the Wabash River is forever a part of Terre Haute |publisher=''Tribune-Star'' |date=2009-08-29 |accessdate=2009-09-24 |url=http://www.tribstar.com/local/local_story_241223116.html |archive-date=2009-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090831172225/http://www.tribstar.com/local/local_story_241223116.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web| last =Jerse| first =Dorothy| title =Looking Back: Gov. Bayh signs bill making Wabash the official state river in 1996| publisher =''[[Tribune-Star]]''| date =2006-03-04| url =http://www.tribstar.com/cnhi/tribstar/local/local_story_063223350.html| accessdate =2009-09-07}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೪೭೫ ಮೈಲಿಗಳ (೭೬೪ km) ಉದ್ದದ ನಂತರ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇಂಡಿಯಾನಾ-ಇಲಿನೊಯಿಸ್ ಸಿಮೆಯ ಉದ್ದ, ಈ ನದಿಯು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ಮುನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತರಪೂರ್ವದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಪಶ್ಚಿಮದವರೆಗೆ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ. ''[[ಔನ್ ದ ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಒಫ್ ವಾಬಾಷ್]]'', ''[[ದ ವಾಬಾಷ್ ಕೆನನ್‌ಬಾಲ್]]'' ಹಾಗೂ ''[[ಬ್ಯಾಕ್ ಹೊಂ ಅಗೇನ್, ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾನಾ]]'' ಅಂತಹ ಹಲವು ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಈ ನದಿಯು ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |first=Cynthia |last=Ozick |title=Miracle on Grub street; Stockholm | publisher=''The New York Times'' | date=1986-11-09| accessdate=2006-10-19 }}</ref><ref>{{cite news |first=Hans |last=Fantel |title=Sound; CD's make their mark on the Wabash Valley | publisher=''The New York Times'' | date=1984-10-14 | accessdate=2006-10-19 }}</ref> [[ಕಂಕಿ ನದಿ]] ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಉತ್ತರದಿಂದ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಉಪನಗರ ಹಾಗೂ ಉಳಿದ ರಾಜ್ಯದ ಸೀಮೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |first=John C |last=Hudson |title=Chicago: Patterns of the metropolis | publisher=''Indiana Business Magazine'' | date=2001-05-01 | accessdate=2006-10-19 }}</ref> ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ೧,೦೦೦ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತಳಗಳಿವೆ.<ref>{{cite journal|title=''[[Field & Stream]]''|publisher=[[CBS]]|year=1971|page =86| volume =76 }}</ref> ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಟಿಪ್ಪಿಕನು ತಳ]] ಅತಿ ಆಳವಾದ ತಳ, ಇದರ ಆಳ ಸುಮಾರು {{convert|120|ft|m}}) ಹಾಗೆಯೆ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ [[ವವಸಿ ತಳ]] ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೈಜ್ಯ ತಳ.<ref>{{cite web| last =Leider| first =Polly| title =A Town With Backbone: Warsaw, Ind.| publisher =[[CBS News]]| date =2006-01-26| url =http://www.cbsnews.com/stories/2006/01/26/earlyshow/main1243126_page2.shtml| accessdate =2009-09-29| archive-date =2012-11-04| archive-url =https://web.archive.org/web/20121104124917/http://www.cbsnews.com/stories/2006/01/26/earlyshow/main1243126_page2.shtml| url-status =dead}}</ref> === ಹವಾಮಾನ === ಇಂಡಿಯಾನಾ [[ತೇವವಾದ ಭೂಖಂಡದ ಹವಾಮಾನ|ತೇವವಾದ ಭೂಖಂಡದ ಹವಾಮಾನವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಚಿಳಿಗಾಲ ತಂಪಾಗಿದ್ದು ಬೇಸಿಗೆಗಳು ಬೆಚ್ಚಗೆ ಹಾಗೂ ತೇವಭರಿತವಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news| last =Bridges| first =David| title =Life in Indiana&nbsp;— Telegraph Mentor| publisher =''[[The Daily Telegraph]]''| date =2007-11-28| url =http://www.telegraph.co.uk/expat/mentorsforexpats/4211551/Life-in-Indiana---Telegraph-Mentor.html| accessdate =2009-07-04| location =London}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರದ ತುತ್ತತುದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ [[ತೇವದ ಉಪ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನ|ತೇವದ ಉಪ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನದೊಳಗಿನ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತಳದಲ್ಲಿ ತಂಗುವಿಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ.<ref name="FW">{{cite encyclopedia| title =Indiana| encyclopedia =''Funk & Wagnalls New World Encyclopedia''| publisher =[[Funk & Wagnalls]]| accessdate =2009-07-04 }}</ref> ತಾಪಮಾನ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಚದರುತ್ತದೆ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿನ ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನ ೪೯°[[F]]-೫೮&nbsp;°F (೯°[[C]]-೧೨&nbsp;°C) ಇದ್ದು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ೫೭&nbsp;°F(೧೪&nbsp;°C) ಇರುತ್ತದೆ. ತಾಪಮಾನಗಳು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ೦&nbsp;°F (-೧೮&nbsp;°C)ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಗೆ ಇಳಿಯಬಹುದು, ಜನವರಿಯಲ್ಲಿನ ಸರಾಸರಿ ೧೭&nbsp;°F (-೮&nbsp;°C)ಯಿಂದ ೩೫&nbsp;°F (೨°)ವರೆಗಿನ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮಧ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಜುಲೈಯಲ್ಲಿನ ತಾಪಮಾನ ಸರಿಸುಮಾರು ೬೩&nbsp;°F (೧೭&nbsp;°C)ರಿಂದ ೮೮&nbsp;°F (೩೧&nbsp;°C)ವರೆಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನ ದಾಖಲೆ ೧೧೬&nbsp;°F (೪೭&nbsp;°C) ಜುಲೈ ೧೪, ೧೯೩೬ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಲೆಜ್‌ವಿಲ್ಲ್]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಜನವರಿ ೧೯, ೧೯೯೪ರಂದು ಕನಿಷ್ಠ ದಾಖಲೆ -೩೬&nbsp;°F (-೩೮&nbsp;°C) [[ನ್ಯೂ ವೈಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ನ್ಯೂ ವೈಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ]] ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಕೃಷಿಯ ಅವಧಿ]] ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ೧೫೫ ದಿನಗಳು ಇದ್ದು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ೧೮೫ ದಿನಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಮಳೆ ವರ್ಷದಾದ್ಯಂತ ಸಮನಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಳೆ ಬೀಳುವಿಕೆಯು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಲೇಕ್ ಮಿಚಿಗನ್ ಹತ್ತಿರ {{convert|35|in|cm|}} ದಿಂದ ಓಹಾಯೋ ನದಿಯ ಹತ್ತಿರ {{convert|45|in|cm|}} ದವರೆಗೆ ಈ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿ {{convert|40|in|cm|}} ಇದೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಿಮಪಾತವು ಸರಾಸರಿ {{convert|22|in|cm|}}ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಗಾಳಿಯ ವೇಗ {{convert|8|mph|km/h|}} ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web| title =Indiana&nbsp;— Climate| publisher =City-Data.com| url =http://www.city-data.com/states/Indiana-Climate.html| accessdate =2009-07-04| archive-url =https://web.archive.org/web/20090910061432/http://www.city-data.com/states/Indiana-Climate.html| archive-date =2009-09-10| url-status =dead }}</ref> ವೊರ್ಟೆಕ್, ಅಲ್ಬಾಮದ ಒಂದು ಕಂಪನಿಯ ಗಣನೆಯ ಅನುಸಾರ ಇಂಡಿಯಾನಾ ದೇಶದಲ್ಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಿರುಗಾಳಿಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಬಲ್ಲ ಒಂದು ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಗಣನಾ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆರನೇಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. [[ಹೊಸ್ಟನ್]] ಹಾಗೂ [[ವಿಚಿಟ|ವಿಚಿಟಗಳಂತಹ]] ನಗರಗಿಂತ ಮುಂದಾಗಿ ಸೌತ್‌ಬೆಂಡ್ ನಗರ ದೇಶದಲ್ಲೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಿರುಗಾಳಿಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಬಲ್ಲ ನಗರ ಎಂದು ೧೪ನೇಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="WSBT">{{cite web| last =Mecklenburg| first =Rick| title =Indiana: The new Tornado Alley?| publisher =[[WSBT-TV]]| date =2008-05-02| url =http://www.wsbt.com/news/local/18455324.html| accessdate =2009-07-04| archive-date =2009-09-17| archive-url =https://web.archive.org/web/20090917172638/http://www.wsbt.com/news/local/18455324.html| url-status =dead}}</ref> ಅದೆ ಕಂಪನಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಿರುಗಾಳಿಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಬಲ್ಲ ನಗರಗಳ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಸೌತ್‌ಬೆಂಡ್ ೧೬ನೇಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>{{cite web| last =Henderson| first =Mark| title =Top 20 Tornado Prone Cities and States Announced| publisher =[[WIFR]]| date =2008-05-02| url =http://www.wifr.com/weather/headlines/17036536.html| accessdate =2009-08-17| archive-date =2008-11-09| archive-url =https://web.archive.org/web/20081109034652/http://www.wifr.com/weather/headlines/17036536.html| url-status =dead}}</ref> ದೌರ್ಬಲ್ಯದ ಕಾರಣವಿದ್ದರೂ, ಇಂಡಿಯಾನಾ [[ಬಿರುಗಾಳಿ ಹಾದಿ|ಬಿರುಗಾಳಿ ಹಾದಿಯ]] ಭಾಗವಲ್ಲ.<ref name="WSBT"/> {| class="wikitable sortable " "text-align:center;font-size:90%;"| | colspan="13" style="text-align:center;font-size:120%;"|ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಳೆ ಸುರಿಯುವಿಕೆ<ref name="Indiana Climate Norms">{{cite web|url=http://www.agry.purdue.edu/climate/facts.aspgif|publisher=Indiana State Climate Office|title=Climate Facts|accessdate=2009-05-29|archive-date=2011-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110609122559/http://www.agry.purdue.edu/climate/facts.aspgif|url-status=dead}}</ref> |- ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಜನವರಿ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಫೆಬ್ರುವರಿ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಮಾರ್ಚ್ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಏಪ್ರಿಲ್ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಮೇ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಜೂನ್ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಜುಲೈ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಆಗಸ್ಟ್ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಅಕ್ಟೋಬರ್ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ನವೆಂಬರ್ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ಡಿಸೆಂಬರ್ ! style="background: #EFEFEF; color:#000000;" | ವಾರ್ಷಿಕ |- | ೨.೪೮ | ೨.೨೭ | ೩.೩೬ | ೩.೮೯ | ೪.೪೬ | ೪.೧೯ | ೪.೨೨ | ೩.೯೧ | ೩.೧೨ | ೩.೦೨ | ೩.೪೪ | ೩.೧೩ |೪೧.೪೯ |} === ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ ಹಾಗೂ ಸಂಖ್ಯೆಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು === ಇಂಡಿಯಾನಾ ೯೨ [[ದೇಶಗಳ|ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿಭಜನೆಗೊಂಡಿದೆ. ಕೇವಲ [[ಮರಿಯನ್]] ಮಾತ್ರ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಿಟಿ-ಕೌಂಟಿ ಆಗಿದ್ದು, ಜೊತೆಗೆ [[ವಾಂಡರ್‌ಬರ್ಗ್]] ಸಹಾ ಸೇರಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗೆ ಎಂಟು ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಿವೆ. <gallery class="center"> File:Downtown_indy_from_parking_garage_zoom.JPG|ಇಂಡಿಯನಾಪೊಲಿಸ್‌. File:Downtown Fort Wayne IN.JPG|ವೆಯ್ನೆ ಕೋಟೆ |ಇವಾನ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ File:Gary City Hall, ೨೦೦೯.jpg|ಗ್ಯಾರಿ File:Hammond indiana22AUG2005.jpg|ಹಮ್ಮಂಡ್ File:Downtown Bloomington from E.JPG|ಬ್ಲೂಮಿಂಗ್ಟನ್ File:Muncie-city-hall-೨೦೦೫.jpg|ಮುನ್ಸೈಯ್ </gallery> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == === ಜನಸಂಖ್ಯೆ === [[ಚಿತ್ರ:Indiana population map.png|thumb|right|192px|ಇಂಡಿಯಾನಾ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ನಕ್ಷೆ]] [[ಚಿತ್ರ:USA Indiana age pyramid.svg|thumb|left|220px|ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಹಂಚಿಕೆ]] <!-- {{USCensusPop |1800 = 2632 |1810 = 24520 |1820 = 147178 |1830 = 343031 |1840 = 685866 |1850 = 988416 |1860 = 1350428 |1870 = 1680637 |1880 = 1978301 |1890 = 2192404 |1900 = 2516462 |1910 = 2700876 |1920 = 2930390 |1930 = 3238503 |1940 = 3427796 |1950 = 3934224 |1960 = 4662498 |1970 = 5193669 |1980 = 5490224 |1990 = 5544159 |2000 = 6080485 |estyear = 2009<ref name=09CenEst/> |estimate = 6423113 }} --> ೨೦೦೮ರ ಗಣನೆಯ ಅನುಸಾರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ೬,೩೭೬,೭೯೨ ಜನರು ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. [[ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿಭಿಡತೆ]] ಒಂದು ಚದರ ಮೈಲಿಗೆ ೧೬೯.೫ ಜನರಿದ್ದರು. ರಾಜ್ಯದ ಜನಾಂಗದ ರಚನೆ ಹೀಗಿದೆ: ೮೮.೦% [[ಬಿಳಿ ಜನರು]], ೯.೧% [[ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್‌ರು]], ೧.೪% [[ಏಷಿಯಾದವರು]], ೧.೨% ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಜನಾಂಗದ ಹೆನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದವರು ಹಾಗೂ ೦.೩% [[ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ರು]]. ಯಾವುದೇ ಸಂತತಿಯ [[ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್]] (ಸ್ಪಾನಿಷ್ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯ ಅಮೆರಿಕದವನು) ಅಥವಾ [[ಲ್ಯಾಟಿನೊ|ಲ್ಯಾಟಿನೊರವರು]] (ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ಥಳೀಯ) ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೫.೨% ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು.<ref name="CAT">{{cite web| title =Indiana QuickFacts from the US Census Bureau| publisher =United States Census Bureau| url =http://quickfacts.census.gov/qfd/states/18000.html| accessdate =2009-10-12| archive-date =2012-04-23| archive-url =https://web.archive.org/web/20120423094054/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/18000.html| url-status =dead}}</ref> ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಂತತಿಯು ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ.<ref name="POP">{{cite web| last =Greninger| first =Howard| title =Vigo County’s population on the rise| publisher =''Tribune-Star''| date =2007-05-19| url =http://www.tribstar.com/local/local_story_139235811.html| accessdate =2009-10-10| archive-date =2012-12-08| archive-url =https://archive.is/20121208231449/http://www.tribstar.com/local/local_story_139235811.html| url-status =dead}}</ref> ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ೨೪.೯% ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೮ ವರ್ಷಗಳೊಳಗಿದೆ, ೬.೯% ಐದು ವರ್ಷದೊಳಗಿದೆ ಹಾಗೂ ೧೨.೮% ರಷ್ಟು ೬೫ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="CAT"/> ನಡುವಣ ವಯಸ್ಸು ೩೬.೪ ವರ್ಷಗಳಾಗಿದೆ.<ref name="POP"/> ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ೭೭.೭% ರಷ್ಟು ಇಂಡಿಯಾನಾದ ವಾಸಿಗರು ಮಹಾನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು, ೧೬.೫% ರಷ್ಟು ಕಿರಿಯನಗರ ಜೆಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ೫.೯% ರಷ್ಟು ಮಧ್ಯಭಾಗವಲ್ಲದ ಜೆಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web| title =Metro and Nonmetro Counties in Indiana| publisher =Rural Policy Research Institute| url =http://www.rupri.org/Forms/Indiana.pdf| accessdate =2009-10-10| archive-date =2009-03-04| archive-url =https://web.archive.org/web/20090304144932/http://www.rupri.org/Forms/Indiana.pdf| url-status =dead}}</ref> ಜನಗಣನೆಯಲ್ಲಿ ೨೨.೭% ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ [[ಜರ್ಮನ್]] ಮನೆತನದು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿ, ಇದು ಇಂಡಿಯಾನಾದ ದೊಡ್ಡ ಮನೆತನ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. [[ಅಮೆರಿಕನ್‌ರು]] (೧೨.೦%), [[ಆಂಗ್ಲ]] ಮನೆತನ (೮.೯%), [[ಐರಿಷ್]] (೧೦.೮%) ಹಾಗೂ [[ಪೊಲಿಷ್]] (೩.೦%) ಜನರು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖ ನೀಡುವರು ಹಲವಾರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web| title =DP-2. Profile of Selected Social Characteristics: 2000| publisher =United States Census Bureau| url =http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=04000US18&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_DP2&-ds_name=DEC_2000_SF3_U&-redoLog=false| accessdate =2009-10-17| archive-date =2020-02-12| archive-url =https://archive.today/20200212042132/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=04000US18&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_DP2&-ds_name=DEC_2000_SF3_U&-redoLog=false| url-status =dead}}</ref> [[ಶೆರಿಡನ್]] ನಗರದಲ್ಲಿನ [[ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಇಂಡಿಯಾನಾ [[ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇಂದ್ರ|ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇಂದ್ರವಿದೆ]].<ref>{{cite web | title=Population and Population Centers by State | publisher=United States Census Bureau | url=http://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt | accessdate=2006-11-21}}</ref> ೧೯೯೦ಯ ಸಮಯದಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್‌ನ ಸುತ್ತಲಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾಗಿದೆ, ಐದು ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ: [[ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್]], [[ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ಸ್]], [[ಜಾನ್‌ಸನ್]] ಹಾಗೂ [[ಹ್ಯಾನ್‌ಕೊಕ್]]. ಇನ್ನೊಂದು ಜಿಲ್ಲೆ [[ಡಿಯರ್‌ಬೊನ್ ಜಿಲ್ಲೆ]], ಇದು [[ಸಿನ್‌ಸಿನಾಟಿ|ಸಿನ್‌ಸಿನಾಟಿಯ]] ಬಳಿ ಇದೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾ ಒಳಗೊಂಡ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಕೂಡ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೊಂದು ಮತ್ತು ಇದರ ಸುತ್ತಲಿನ ರಾಜ್ಯಗಳು ಇಲಿನೊಯಿಸ್, ಮಿಶಿಗನ್, ಒಹಾಯೊ ಹಾಗೂ ಕೆಂಟುಕಿ. ಇದು ದೇಶದಲ್ಲೆ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ೨೭ನೇಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web| last =Rainey| first =Joan P| title =Hamilton and Other Suburban Counties Lead the State in Population Growth| publisher =Indiana University| year =2000| url =http://www.ibrc.indiana.edu/ibr/2000/summer00/01.pdf| accessdate =2009-10-17 }}</ref> ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ವಾಸಿಗರ ನಡುವಣ ಕುಟುಂಬದ ಆದಾಯ $೪೩,೯೯೩ ಆಗಿತ್ತು. ಸುಮಾರು ೪೯೮,೭೦೦ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಕುಟುಂಬಗಳ ಆದಾಯ $೫೦,೦೦೦ರಿಂದ $೭೪,೯೯೯ವರೆಗಿನ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿತು, ಇದು ಎಲ್ಲ ಕುಟುಂಬಗಳ ಒಟ್ಟನ್ನು ೨೦% ಎಂದು ಲೆಕ್ಕ ತೊರಿತು. ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಡುವಣ ಕುಟುಂಬದ ಆದಾಯ ಸುಮಾರು $೩೫,೦೦೦, ಇದು ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. $೭೮,೯೩೨ಗೆ, ೨೫೦,೦೦೦ ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜನರಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಏಳನೇಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ಮುಂದಿನ ನಡುವಣದ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯಗಳು ಕೂಡ ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ; ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಡುವಣ $೫೭,೫೩೮ ಆಗಿದ್ದು ಜಾನ್‌ಸನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಡುವಣ $೫೬,೨೫೧.<ref>{{cite web| last =Justis| first =Rachel M| title =Household Income Varies by Region and Race| publisher =Indiana University| year =2006| url =http://www.ibrc.indiana.edu/ibr/2006/fall/article2.html| accessdate =2009-10-29 }}</ref> {{US Demographics}} === ಧರ್ಮ === [[ಚಿತ್ರ:St Meinrad ArchAbbey 295 Indiana.JPG|thumb|right|250 px|ಸೇಂಟ್ ಮೇನ್ರಾಡ್ ಆರ್ಚ್‌ಬ್ಬೆಯ್, ನಾರ್ತ್‌-ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ದೇಶದ ಸೇಂಟ್ ಮೇನ್ರಾಡ್ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ,ಇಂಡಿಯಾನಾ,ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ಆರ್ಚ್‌ಬ್ಬೆಯ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ 11ರಲ್ಲಿ ಒಂದು.]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ಏಕೈಕ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಥ [[ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] (೮೩೬,೦೦೯ ಸದಸ್ಯರು) ಆದರೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಲವು ಸದಸ್ಯರು ಹಲವು [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್]] ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ೨೮೮,೩೦೮ ಜನರ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ವರ್ಗ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಮೆಥೊಡಿಸ್ಟ್ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯ|ಸಂಯುಕ್ತ ಮೆಥೊಡಿಸ್ಟ್ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯದಾಗಿತ್ತು]].<ref>{{Cite web |url=http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/18_2000.asp |title=TheArda.com |access-date=2010-07-01 |archive-date=2008-10-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081008035841/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/18_2000.asp |url-status=dead }}</ref> ಪದವೀಧರರ ಕೇಂದ್ರದ ಅಧ್ಯಯನದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಅನುಸಾರ ೨೦% ರೊಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್, ೧೪% ವಿಭಿನ್ನ [[ಬ್ಯಾಪ್‌ಟಿಸ್ಟ್]] ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯಗಳ, ೧೦% ಇತರ [[ಕ್ರೈಸ್ಥರು]], ೯% [[ಮೆಥೋಡಿಸ್ಟ್]] ಹಾಗೂ ೬% [[ಲುಥೆರಾನ್]] ಜನರಿದ್ದರು. ೧೬% [[ಜಾತ್ಯತೀತ|ಜಾತ್ಯತೀತರಿದ್ದಾರೆಂದು]] ಕೂಡ ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಶೋಧಿಸಿತು.<ref>{{cite web | title=American Religious Identification Survey | publisher=[[City University of New York]] | url=http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm | accessdate=2006-12-25 | archive-date=2005-10-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20051024031359/http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm | url-status=dead }}</ref> ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಎರಡು [[ಆರ್ಚ್‌ಆ‍ಯ್‌ಬೆ|ಆರ್ಚ್‌ಆ‍ಯ್‌ಬೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾದ [[ಸೇಂಟ್. ಮೀನ್‌ರಾಡ್ ಆರ್ಚ್‌ಆ‍ಯ್‌ಬೆ]] ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿನ ಹನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಕ್ರೈಸ್ಥರ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯ|ಕ್ರೈಸ್ಥರ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯದ]] ತರಹ, ಎರಡು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ವರ್ಗಗಳು, [[ಮುಕ್ತ ಮೆಥೋಡಿಸ್ಟ್ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯ]] ಹಾಗೂ [[ವೆಸ್ಲೆಯನ್ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯ|ವೆಸ್ಲೆಯನ್ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯಗಳ]] ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್‌ನಲ್ಲಿವೆ.<ref>ಬೊಡೆನ್ಹಮರ್, ಬಾರೋವ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಂಡೇರ್‌ಸ್ಟೇಲ್,ಪು. ೬೯೬</ref><ref>ಬೊಡೆನ್ಹಮರ್, ಬಾರೋವ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಂಡೇರ್‌ಸ್ಟೇಲ್,ಪು. ೪೧೬</ref> [[ಗ್ರೆಸ್ ಬ್ರೆಥರೆನ್ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯಗಳ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ]] ಕಛೇರಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾಶನದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು [[ವಿನೊನ ತಳ|ವಿನೊನ ತಳದತ್ತ]] ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=LC&p_theme=lc&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=10307DEBAC918D95&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|title=Forever Young: Lititz pastor retires after 33 years at Grace Brethren|date=2004-06-04|publisher=''[[Lancaster Newspapers, Inc|Lancaster New Era]]''|accessdate=2009-08-15}}{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (ನೋಂದಣಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ)</ref> [[ಕ್ರಿಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತ ಬ್ರೆಥರೆನ್ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯ|ಕ್ರಿಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತ ಬ್ರೆಥರೆನ್ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯಗೆ]] [[ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್]] ಮನೆಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=FW&s_site=fortwayne&p_multi=FW&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=10547EC7A86111BF&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|title=Future of the faith, Area church weighs merger as a way to aid denomination|date=2004-09-22|publisher=''[[The News-Sentinel]]''|accessdate=2009-08-15}}{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (ನೋಂದಣಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ)</ref> [[ದೇವರ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯ|ದೇವರ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯದ]] ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳಿಗೆ [[ಆಂಡರ್‌ಸನ್]] ಮನೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|last=Neff|first=David|url=http://www.christianitytoday.com/ct/2006/marchweb-only/113-12.0.html|title=Holiness Without the Legalism|date=2006-03-27|publisher=''[[Christianity Today]]''|accessdate=2009-08-15}}</ref> ವೆನ್ ಕೊಟೆಯಲ್ಲಿ [[ಕ್ರಿಸ್ತಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯ|ಕ್ರಿಸ್ತಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕ ಕ್ರೈಸ್ಥಾಲಯದ]] ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯವಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=FW&s_site=fortwayne&p_multi=FW&p_theme=realcities&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0FE07B25E8E7E2E5&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|title=Volunteers add to church, They construct buildings for the Missionary Church.|date=2003-10-06|publisher=''The News-Sentinel''|accessdate=2009-08-15}}{{Dead link|date=ಜನವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (ನೋಂದಣಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ)</ref> ಅಮೇರಿಕನ್ ಕಾಕೆರಿಸಮ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಶಾಖೆಯಾದ [[ರಿಲೀಜಿಯಸ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್]] ನ [[ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಮೀಟಿಂಗ್]] [[ರಿಚ್‌ಮಂಡ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದು]],<ref>{{cite web|url=http://www.earlham.edu/Q/brochure1/#did_you_know|title=Quakers of Richmond and Wayne County, Indiana|publisher=[[Earlham College]]|accessdate=2009-08-15|archive-date=2009-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090403160459/http://www.earlham.edu/Q/brochure1/#did_you_know|url-status=dead}}</ref> ಇದು ಇಡೀ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ಕಾಕೆರ್ ಸೆಮಿನರಿ the [[ಅರ್ಲ್‌ಹ್ಯಾಮ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ರಿಲಿಜನ್]] ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|last=Wilson|first=Amy Lyles|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=7780491|title=The Guts to Keep Going|publisher=[[National Public Radio]]|accessdate=2009-08-15}}</ref> ಸುಮಾರು ೨೫೦,೦೦೦ [[ಮುಸ್ಲಿಮ್‌|ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ರಿಗೆ]] ಇಂಡಿಯಾನಾ ಮನೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://pluralism.org/news/view/14503|title=Indiana Governor Breaks Ramadan Fast with Local Muslims at his Residence (Indiana)|publisher=Pluralism.org|accessdate=2009-08-15}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಮಾಜ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಮಾಜದ]] ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯ [[ಪ್ಲೈನ್‌ಫೀಲ್ಡ|ಪ್ಲೈನ್‌ಫೀಲ್ಡನಲ್ಲಿದೆ]].<ref>{{cite news|author=Associated Press|url=http://www.usatoday.com/news/religion/2009-02-02-muslims-obama_N.htm|title=Are American Muslims 'under more scrutiny' with Obama?|publisher=''[[USA Today]]''|date=2009-02-02|accessdate=2009-08-15}}</ref> === ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Downtown indy from parking garage zoom.JPG|thumb|ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ]] ೭೯೫,೪೫೮ ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದ ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಹಾಗೂ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೆ ೧೩ನೇಯ ದೊಡ್ಡ ನಗರ. ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ಇನ್ನು ಮೂರು ಇತರ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೧೦೦,೦೦೦ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ: ವಾಯಿನ್ ಕೊಟೆ (೨೫೧,೨೪೭), ಇವನ್ಸ್‌ವಿಲ್ (೧೧೬,೨೫೩) ಹಾಗೂ ಸೌತ್ ಬೆಂಡ್ (೧೦೪,೦೬೯). ೨೦೦೦ರ ಸಮಯದಿಂದ ಫಿಶರ್ಸ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿನ ೨೦ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ೬೯.೧% ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿದೆ. ೬.೮% ಹಾಗೂ ೫.೯% ಕ್ರಮಾಂಕದ ಇಳಿತದಿಂದ ಹ್ಯಾಮಂಡ್ ಹಾಗೂ ಗೆರಿ ೨೦೦೦ರ ಸಮಯದಿಂದ ೨೦ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿತವನ್ನು ಕಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web| last =Nevers| first =Kevin| title =Duneland population growth rate slows a bit in 2007 Census estimates| publisher =''Chesterton Tribune''| date =2008-07-11| url =http://chestertontribune.com/Duneland%20Community%20News/7112%20duneland_population_growth_rate.htm| accessdate =2009-08-05| archive-date =2009-08-16| archive-url =https://web.archive.org/web/20090816211454/http://www.chestertontribune.com/Duneland%20Community%20News/7112%20duneland_population_growth_rate.htm| url-status =dead}}</ref> ೨೦೦೦ರ ಸಮಯದಿಂದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಕಂಡ ಇತರ ನಗರಗಳು ನೊಬೆಲಾಸ್‌ವಿಯಲ್ (ಶೇಕಡಾ ೩೯.೪), ಗ್ರೀನ್‌ವುಡ್ (ಶೇಕಡಾ ೨೬.೩), ಕಾರ್ಮೆಲ್ (ಶೇಕಡಾ ೨೧.೪) ಹಾಗೂ ಲಾರೆನ್ಸ್ (ಶೇಕಡಾ ೯.೩). ಇದೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಇವಾನ್ಸ್‌ವಿಯಲ್ (ಶೇಕಡಾ -೪.೨), ಆಂಡರ್‌ಸನ್ (ಶೇಕಡಾ -೪) ಹಾಗೂ ಮನಸಿ (ಶೇಕಡಾ -೩.೯) ನಗರಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತವಾದ ಇಳಿತವನ್ನು ಕಂಡವು.<ref>{{cite press release| title =Indiana sees big gains in population among certain cities and towns| publisher =Indiana University| date =2008-07-10| url =http://newsinfo.iu.edu/news/page/normal/8512.html| accessdate =2009-08-15| archive-date =2009-09-10| archive-url =https://web.archive.org/web/20090910083421/http://newsinfo.iu.edu/news/page/normal/8512.html| url-status =dead}}</ref> ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೆ ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್ [[ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ|ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದ್ದು ದೇಶದಲ್ಲಿ [[33ನೇಯ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾನ]] ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web| title =Annual Estimates of the Population of Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas| publisher =[[United States Census]]| url =http://www.census.gov/popest/metro/tables/2007/CBSA-EST2007-01.csv| accessdate =2009-08-14 }}</ref> ಅದರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ಮ್ಯರಿಯನ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಹಾಗೂ ಎಂಟು ಸುತ್ತಲಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{cite web| last =Besl| first =John| title =Indianapolis Population Growth Spreads Out| publisher =Indiana University| url =http://www.ibrc.indiana.edu/iib/08312001.htm| accessdate =2009-08-14| archive-date =2009-11-03| archive-url =https://web.archive.org/web/20091103143030/http://www.ibrc.indiana.edu/iib/08312001.htm| url-status =dead}}</ref> ಒಟ್ಟು ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ೧೩ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web| last =Dresang| first =Joel| title =Automaking down, unemployment up| publisher =''[[Milwaukee Journal Sentinel]]''| date =2008-07-30| url =http://www.jsonline.com/blogs/business/52021282.html| accessdate =2009-08-14 }}</ref> == ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ == [[ಚಿತ್ರ:Mitch Daniels during Indianapolis Navy Week Aug 2006.jpg|thumb|2006 ಅಗಸ್ಟ್‌ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್ ನೌಕಾ ವಾರದಲ್ಲಿ ಗವರ್ನರ್ ಮಿಟ್ಚ್ ಡೇನಿಯೆಲ್ಸ್.]] [[ಇಂಡಿಯಾನಾದ ರಾಜ್ಯಪಾಲ]] ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಅವನಿಗಿರುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಪದದ ಚುನಾವನೆ ಹಾಗೂ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ (೧೯೯೬,೨೦೦೦,೨೦೦೪,೨೦೦೮,ಇತ್ಯಾದಿ), ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಹಾಗೂ [[ಕೆಳಗಿನ ಅಧಿಕಾರದ ರಾಜ್ಯಪಾಲ|ಕೆಳಗಿನ ಅಧಿಕಾರದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರನ್ನು]] ಒಟ್ಟಿಗೆ ನಾಲ್ಕು-ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಚುನಾಯುಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ST"/> ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಎರಡು ಸತತ ಅವಧಿಗಳಿಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲಾರರು. ರಾಜ್ಯಪಾಲರು [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಘ]] ಹಾಗೂ [[ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ]] ಜೊತೆಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸಲು ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಶೇಷ ಸಮಾವೇಶಗಳನ್ನು ಕರೆಯಲು ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿತ್ತು, ಅಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲ ಇಲಾಖೆಗಳಿಗೆ, ಮಂಡಳಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಆಯೋಗಗಳಿಗೆ ನಾಯಕರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ತೆಗೆಯುವ ಅಧಕಾರ ಕೂಡ ಇತ್ತು. ಇತರ ಗಮನೀಯ ಅಧಿಕಾರಗಳೆಂದರೆ: ತುರ್ತು ಅಥವಾ ವಿಪತ್ತು ಪರೀಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಗಾರ್ಡ್ ರಿಸರ್ವ್]] ಅಥವಾ [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗಾರ್ಡ್]] ಅನ್ನು ಕರೆಯುವುದು, ಕ್ಷಮಾಪಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು, ಅಥವಾ ದೇಶದ್ರೋಹ ಅಥವಾ ಗಂಭೀರ ಆಪಾದನೆ ಇಲ್ಲದ ಸಂಧರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಿಯ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ಮೊತ್ತದ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು.<ref name="ST">{{cite web|url=http://www.state.in.us/portal/files/WebPageFactsBooklet.pdf|title=Indiana Facts|publisher=State of Indiana|accessdate=2009-08-03|archive-date=2010-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20100318110223/http://www.state.in.us/portal/files/WebPageFactsBooklet.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಛೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ (೨೦೦೭), ಪು. ೧೦</ref><ref>{{cite web| title =Indiana Constitution Article 5| date =1999-02-25| publisher =Indiana University| url =http://www.law.indiana.edu/uslawdocs/inconst/art-5.html| accessdate =2009-08-03| archive-date =2009-03-10| archive-url =https://web.archive.org/web/20090310200401/http://www.law.indiana.edu/uslawdocs/inconst/art-5.html| url-status =dead}}</ref> ಕೆಳಗಿನ ಅಧಿಕಾರದ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಲಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಲಿಯ ನಿಯಮಗಳು ಅದರ ಘಟಕಗಳ ಅನುಸಾರ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಖಚಿತ ಪಡೆಸಿಕೊಳ್ಳವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು ಅವನದು. ಕೆಳಗಿನ ಅಧಿಕಾರದ ರಾಜ್ಯಪಲ ಬರಿ ಸಮತೆಯನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಮತ ನೀಡಬಲ್ಲ. ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನವಾದರೆ, ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಅಸಮರ್ಥನಾದರೆ, ರಾಜಿನಾಮೆ ಕೊಟ್ಟರೆ ಅಥವಾ ಗಂಭೀರ ಆಪಾದನೆಗೊಳಗಾದರೆ, ಕೆಳಗಿನ ಅಧಿಕಾರದ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಬೇಕು. ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಹಾಗೂ ಕೆಳಗಿನ ಅಧಿಕಾರದ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಇಬ್ಬರ ಸ್ಥಾನವು ಸ್ವಾಧೀನದಲಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗುತ್ತಾರೆ.<ref>ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಛೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ (೨೦೦೭), (೨೦೦೭), ಪು. ೧೩</ref> ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸಾಮಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ ೫೦-ಸದಸ್ಯರ [[ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ|ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯವರು]] ಹಾಗೂ ೧೦೦-ಸದಸ್ಯರ [[ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮನೆ|ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮನೆಯವರಿಂದ]] ಕೂಡಿದೆ. ಆಡಳಿತ ಮಂಡಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸತ್ತಿನ [[ಮೇಲ್ಮನೆ]] ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮನೆ [[ಕೆಳಮನೆ]] ಆಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="ST"/> ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅಂತರ್ಗತ ಸರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಶಾಸನ ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದಿದೆ. ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮನೆ ಎರಡು ಶಾಸನವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಶಾಸನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗೆ ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಎರಡು ಮನೆಯಿಂದ ಮಂಜೂರಾತಿ ಪಡೆದ ನಂತರವೆ ಅದನ್ನು ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಸಬಹುದು.<ref name="For">{{cite web| title =Indiana Constitution Article 4| date =1999-02-25| publisher =Indiana University| url =http://www.law.indiana.edu/uslawdocs/inconst/art-4.html| accessdate =2009-08-03| archive-date =2018-08-01| archive-url =https://web.archive.org/web/20180801103208/http://www.law.indiana.edu/uslawdocs/inconst/art-4.html| url-status =dead}}</ref> ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮನೆಯವರ ಎಲ್ಲ ಸದಸ್ಯರ ಬಹುಮತ ಜೊತೆಗೆ ಶಾಸನ ಸಭೆ ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ನಿಷೇಧವನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಬಹುದು.<ref name="ST"/> ಇಡಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ವಿನಾಯಿತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿ ನಿಯಮವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೂಲಕ ಮಂಜೂರಾಗಬೇಕು. ಯಾವುದೆ ಒಂದು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಗುರಿ ಮಾಡುವಂಥಹ ಶಾಸನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಅಧಕಾರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಇಲ್ಲ.<ref name="For"/><ref>ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಛೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ (೨೦೦೭), (೨೦೦೫), ಪು. ೧೧</ref> ನ್ಯಾಯಲಯಗಳ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳಗೊಳ್ಳುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸೀಮೆಯನ್ನು ಕ್ರಮಗೊಳಿಸು ರಾಜ್ಯದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ವಿಭಾಗದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಅದು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ರಾಜ್ಯದೊಳಗೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ನಿರ್ಬಂಧಿತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ತಿದ್ದುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಗೊಳಿಸಲು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="For"/><ref>ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಛೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ (೨೦೦೭), (೨೦೦೫), ಪು. ೧೪</ref> [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಲಯ]] ಐದು ನ್ಯಾಯಧೀಶರು ಹಾಗೂ [[ಮನವಿಗಳ ನ್ಯಾಯಲಯ|ಮನವಿಗಳ ನ್ಯಾಯಲಯದಲ್ಲಿನ]] ೧೫ ನ್ಯಾಯಧೀಶರ ಜೊತೆಗೆ ಕೂಡಿದೆ. ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಆಯೋಗ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಗುಂಪಿನಿಂದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ಸರ್ವೋಚ್ಛ ಹಾಗೂ ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಲಯಗಳಿಗೆ ನ್ಯಾಯಧೀಶರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ, ನ್ಯಾಯಧೀಶರು ಇನ್ನು ೧೦-ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಮತದಾರರ ಸಮುದಾಯದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು.<ref name="ST"/> ಸುಮಾರು ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಲಯದ [[ಮೂಲತಹ ಆಡಳಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿ]] ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಅದು ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಲಯಗಳ ಮನವಿಯ ಅನುಸರಣೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೇಳಬಲ್ಲದು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಚಾರ ನ್ಯಾಯಲಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಚಾರಣೆಯಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಸಮಿತಿ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯವಹಾರ, ಶಿಸ್ತು ಅಥವಾ ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಲಾದ ನ್ಯಾಯಧೀಶರ ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಇತರ ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಲಯಗಳ ಆಡಳಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಗ ಇಡುವುದಂತಹ ಕಾರ್ಯಗಳೊಳಗೊಂಡ ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಲಯ ತನ್ನ ಮೂಲತಹ ಹಾಗೂ ಏಕೈಕ ಆಡಳಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Fur">{{cite web| title =Indiana Constitution Article 7| date =1999-02-25| publisher =Indiana University| url =http://www.law.indiana.edu/uslawdocs/inconst/art-7.html| accessdate =2009-08-03| archive-date =2009-08-02| archive-url =https://web.archive.org/web/20090802221214/http://www.law.indiana.edu/uslawdocs/inconst/art-7.html| url-status =dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.in.gov/judiciary/supreme/appellate.html|title=Appellate Process|publisher=State of Indiana|date=2009-02-04|accessdate=2009-08-03|archive-date=2009-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090723101408/http://www.in.gov/judiciary/supreme/appellate.html|url-status=dead}}</ref> ರಾಜ್ಯವು ೯೨ [[ಜಿಲ್ಲೆಗಳ|ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿಭಾಗಗೊಂಡಿದೆ ಹಾಗೂ ಇವುಗಳು ಜಿಲ್ಲಾ ಆಯುಕ್ತರ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಂಚಾರ ನ್ಯಾಯಲಯಗಳಿವೆ ಹಾಗೂ ಇವುಗಳ ನ್ಯಾಯಧೀಶರನ್ನು ಆರು-ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲು ಭಾಗದವರು ಉನ್ನತ ನ್ಯಾಯಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ದಟ್ಟವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಯುವ ನ್ಯಾಯಲಯಗಳು, ಅಪರಾಧಿ ನ್ಯಾಯಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಇಚ್ಛಾಪತ್ರದ ನ್ಯಾಯಲಯಗಳು ಇವೆ. ನಾಲ್ಕು-ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಜಿಲ್ಲಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಆಡಿಟರ್, ದಾಖಲೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವವನು, ಖಜಾಂಚಿ, ಷೆರಿಫ, ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಸಂಚಾರ ನ್ಯಾಯಲಯದ ಗುಮಾಸ್ತರು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸಂಘಟಿತಗೊಂಡ ಎಲ್ಲ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಮೆಯರ್ ಹಾಗೂ ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಸರ್ಕಾರದ ಮಂಡಳಿ ಇರುತ್ತದೆ. ನಗರಗಳ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಒಂದು ನಗರ ಮಂಡಳಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪನಗರಗಳನ್ನು ಉಪನಗರದ ಖಜಾಂಚಿ ಹಾಗೂ ಸಲಹಾ ಸಮಿತಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="ST"/> === ರಾಜಕೀಯ === {| align="right" border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin:1em 1em 1em 0;border:1px #aaa solid;border-collapse:collapse;font-size:76%" |+ <td>'''Presidential elections results''' <ref>{{cite web|url=http://uselectionatlas.org/RESULTS/compare.php?year=2008&fips=18&f=1&off=0&elect=0&type=state|title=Presidential General Election Results Comparison - Indiana|publisher=US Election Atlas|accessdate=December 31, 2009|author=Leip, David}}</ref></td> |- bgcolor="lightgrey" ! ವರ್ಷ ! [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ರು]] ! [[ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್]] |- | bgcolor="#f0f0ff"|[[2008]] | bgcolor="#fff3f3"| 48.83% ''1,345,648'' | bgcolor="#f0f0ff"|'''49.86%''' ''1,374,039'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[2004]] | bgcolor="#fff3f3"|'''59.94%''' ''1,479,438'' | bgcolor="#f0f0ff"| 39.26% ''969,011'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[2000]] | bgcolor="#fff3f3"|'''56.65%''' ''1,245,836'' | bgcolor="#f0f0ff"| 41.01% ''901,980'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1996]] | bgcolor="#fff3f3"|'''47.13%''' ''1,006,693'' | bgcolor="#f0f0ff"| 41.55% ''887,424'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1992]] | bgcolor="#fff3f3"|'''42.91%''' ''989,375'' | bgcolor="#f0f0ff"| 36.79% ''848,420'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1988]] | bgcolor="#fff3f3"|'''59.84%''' ''1,297,763'' | bgcolor="#f0f0ff"| 39.69% ''860,643'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1984]] | bgcolor="#fff3f3"|'''61.67%''' ''1,377,230'' | bgcolor="#f0f0ff"| 37.68% ''841,481'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1980]] | bgcolor="#fff3f3"|'''56.01%''' ''1,255,656'' | bgcolor="#f0f0ff"| 37.65% ''844,197'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1976]] | bgcolor="#fff3f3"|'''53.32%''' ''1,183,958'' | bgcolor="#f0f0ff"| 45.70% ''1,014,714'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1972]] | bgcolor="#fff3f3"|'''66.11%''' ''1,405,154'' | bgcolor="#f0f0ff"| 33.34% ''708,568'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1968]] | bgcolor="#fff3f3"|'''50.29%''' ''1,067,885'' | bgcolor="#f0f0ff"| 37.99% ''806,659'' |- | bgcolor="#f0f0ff"|[[1964]] | bgcolor="#fff3f3"| 43.56% ''911,118'' | bgcolor="#f0f0ff"|'''55.98%''' ''1,170,848'' |- | bgcolor="#fff3f3"|[[1960]] | bgcolor="#fff3f3"|'''55.03%''' ''1,175,120'' | bgcolor="#f0f0ff"| 44.60% ''952,358'' |} ೧೮೮೦ಯಿಂದ ೧೯೨೪ವರೆಗೆ, ಇಂಡಿಯಾನಾದ ನಿವಾಸಿಯೊಬ್ಬ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಚುನಾವಣೆಯೊಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಭಾಗವಹಿಸಬಲ್ಲ. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ [[ವಿಲಿಯಂ ಹೆಡನ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಉಪ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಪದಕ್ಕೆ ನೇಮಕಗೊಂಡಿದ್ದರು ಹಾಗೂ [[1880ರ ಚುನಾವಣೆ|1880ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ]] ವಿನ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಸ್ಕೋಟ್ ಹ್ಯಾನ್‌ಕೊಕ್ ಜೊತೆಗೆ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಸಿದರು.<ref name="167 ^ ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೮"/> ೧೮೮೪ರಲ್ಲಿ, ಮಾಜಿ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ರಾಜ್ಯಪಾಲ [[ಥೊಮಸ್ ಎ. ಹೆಂಡ್ರಿಕ್ಸ್]] ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉಪ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಆದರು. ನವೆಂಬರ್ ೨೫, ೧೮೮೫ರಂದು ಅವರು ನಿಧನರಾದರು, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೂ ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ಗ್ರೊವರ್ ಕ್ಲಿವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ಗ್ರೊವರ್ ಕ್ಲಿವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಯೊಂದಿಗೆ]] ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="167 ^ ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೮"/> ೧೮೮೮ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿ [[ಬೆಂಜಮಿನ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್]] [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾಗಿ]] ಆಯ್ಕೆ ಆಗಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ಅವರು ಒಂದು ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಇಂಡಿಯಾನಾದಿಂದ U.S.ನ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾದ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಇವರು ಉಳಿದ್ದಿದ್ದರು. ೧೯೦೪ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ W. ಫೇರಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್]] ಉಪ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಆಗಿದ್ದರು, ಇವರು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ಥಿಯೋಡರ್ ರೋಸವೆಲ್ಟ್‌|ಥಿಯೋಡರ್ ರೋಸವೆಲ್ಟ್‌ರ]] ಕೆಳಗೆ ೧೯೧೩ವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="167 ^ ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೮"/> ೧೯೧೨ರಲ್ಲಿ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಇವಾನ್ಸ್ ಹ್ಯುಗ್ಸ್]] ಜೊತೆಗೆ ಫೆರ್‌ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಉಪ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಹುದ್ದೆಗೆ ಏರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅವರಿಬ್ಬರೂ [[ವುಡ್ರೊವ್ ವಿಲ್ಸನ್]] ಹಾಗೂ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ರಾಜ್ಯಪಾಲ [[ಥೋಮಸ್ R. ಮಾರ್ಶಲ್‌|ಥೋಮಸ್ R. ಮಾರ್ಶಲ್‌ರಿಗೆ]] ಸೋತು ಹೋದರು, ಥೋಮಸ್ ಉಪ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾಗಿ ೧೯೧೩ರಿಂದ ೧೯೨೧ವರೆಗೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="167 ^ ಗ್ರೇ ೨೦೦೬, ಪುಟ ೪೧೮"/> ೧೯೮೮ವರೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಗವಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ, ಆನಂತರ ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿ [[ಡ್ಯನ್ ಕ್ವೆಲ್]] ಉಪ-ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಆಗಿ [[ಜೋರ್ಜ್ H. W. ಬುಷ್‌|ಜೋರ್ಜ್ H. W. ಬುಷ್‌ರೊಂದಿಗೆ]] ಒಂದು ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="FW"/> ಇಂಡಿಯಾನಾವು ಬಹಳ ಕಾಲದಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್]] ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಲ್ಲಿದೆ,<ref>{{cite web | author=Associated Press | title=Indiana poll shows tight race with McCain, Obama | publisher=[[Fox News Channel]] | url=http://www.foxnews.com/wires/2008Oct01/0,4670,Poll2008Indiana,00.html | date=2008-10-01 | accessdate=2009-08-10}}</ref><ref>{{cite news | last=Purnick | first=Joyce | title=The 2006 Campaign: Struggle for the House; In a G.O.P. Stronghold, 3 Districts in Indiana Are Now Battlegrounds | publisher=''[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' | url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CEFDA163FF932A15753C1A9609C8B63 | date=2006-10-21 | accessdate=2009-08-10}}</ref>, ಆದರೆ [[ಕುಕ್ ಪಾರ್ಟಿಸನ್ ವೋಟಿಂಗ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್]] (CPVI) ನ ಈಗಿನ ಅಂಕಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಕೇವಲ R+೫ ಇದ್ದು, ಅದು ೨೮ ರಲ್ಲಿ ೨೦ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿರುವ ಇತರ "ಕೆಂಪು" ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಒಂದು ಕಡಿಮೆ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ೧೯೪೦ರಲ್ಲಿ ಗಣತಂತ್ರವಾದಿ[[ವೆಂಡೆಲ್ ವಿಲ್ಕಿ|ವೆಂಡೆಲ್ ವಿಲ್ಕಿಯನ್ನು]] ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಹತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇಂಡಿಯಾನಾ.<ref name="FW"/> ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಂಕದ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಗಣತಂತ್ರವಾದಿಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಯನ್ನು ೧೪ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಒಬ್ಬ ಗಣತಂತ್ರವಾದಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ೨೦%ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಗೆದ್ದ ಆರು ಪ್ರಸಂಗಗಳೂ ಸೇರಿ.<ref name="Atlas"/> ೨೦೦೦ ಹಾಗೂ ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ, [[ಜೋರ್ಜ್ W. ಬುಷ್]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಗೆದಿದ್ದರೂ ಸಹ ಚುನಾವಣೆ ಬಹಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಾಗಿತ್ತು. ೧೯೦೦ರ ಸಮಯದಿಂದ ಒಬ್ಬ [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ|ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಯನ್ನು]] ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಹುದ್ದೆಗೆ ರಾಜ್ಯ ಬರಿ ಐದು ಬಾರಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ. ೧೯೧೨ರಲ್ಲಿ, [[ವೂಡ್ರು ವಿಲ್ಸನ್]] ರಾಜ್ಯವನ್ನು ೪೩% ಮತಗಳಿಂದ ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ ಆಗಿದ್ದರು. ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, [[ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ D. ರೂಸೆವಾಲ್ಟ್]] ರಾಜ್ಯವನ್ನು ೫೫% ಮತಗಳಿಂದ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಗಣತಂತ್ರವಾದಿ [[ಹಬರ್ಟ್ ಹೂವರ್]] ವಿರುದ್ಧ ಗೆದ್ದರು. ಪುನಃ ೧೯೩೬ರಲ್ಲಿ ರೋಸೆವಾಲ್ಟ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ೧೯೬೪ರಲ್ಲಿ, ಗಣತಂತ್ರವಾದಿ [[ಬ್ಯಾರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ವಾಟರ್‌|ಬ್ಯಾರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ವಾಟರ್‌ನ]] ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ [[ಲಿಂಡನ್ B. ಜಾನ್‌ಸನ್‌|ಲಿಂಡನ್ B. ಜಾನ್‌ಸನ್‌ರನ್ನು]] ೫೬% ಮತದಾರರು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ೪೪ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ [[ಬ್ಯಾರೆಕ್ ಒಬಾಮ]] (೫೦%) ಅಲ್ಪ ಅಂತರದಲ್ಲಿ [[ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕೈನ್]] (೪೯%) ವಿರುದ್ಧ ಗೆದ್ದರು.<ref>{{cite web | last=McPhee | first=Laura | title=Indiana's historic vote for Obama | publisher=''[[NUVO (newspaper)|NUVO]]'' | url=http://www.nuvo.net/news/article/indianas-historic-vote-obama | date=2008-11-12 | accessdate=2009-08-10 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೧೯೦೦ರ ಕಾಲದಿಂದ ಬರಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳು ಇಂಡಿಯಾನಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ೧೧ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳು [[ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು]]. ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ [[ಮಿಚ್ ಡೆನಿಯಲ್ಸ್]] ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗುವ ಮುಂಚೆ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳು ೧೬ ಸತತ ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದರು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಎರಡು ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯವು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ೧೧ ಮತದಾರರ ಮತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Atlas"/> CPVI ವರ್ಗೀಕರಣದ ಅನುಸಾರ ಏಳು [[ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] ಗಣತಂತ್ರವಾದಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಸಮ್ಮತ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಇಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಗಣತಂತ್ರವಾದಿಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಐದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳು ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗಣತಂತ್ರವಾದಿಗಳು ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳು ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಲಶಾಲಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ, ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳಿಗೆ ಮತ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಮೆರಿಯೊನ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ಜಿಲ್ಲೆ, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳನ್ನು ೨೦೦೪ರ ಹಾಗೂ ೨೦೦೮ರ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಮುನ್ನ, ಗಣತಂತ್ರವಾದಿ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ೧೯೬೮ರಿಂದ ೨೦೦೦ರ ವರೆಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿತು. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಎರಡನೇಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಜಿಲ್ಲೆ, ಲೆಕ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಇದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಪಕ್ಷದ ದೃಢ ಬೆಂಬಲಿಕವಾಗಿ ೧೯೭೨ರ ಸಮಯದಿಂದ ಗಣತಂತ್ರವಾದಿಗಳನ್ನು ಮತ ನೀಡಿಲ್ಲ.<ref name="Atlas">{{cite web | title=Presidential General Election Map Comparison | publisher=uselectionatlas.org | url=http://uselectionatlas.org/RESULTS/comparemaps.php?year=2008&fips=18&f=1&off=0&elect=0 | accessdate=2009-08-11}}</ref> ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ, ೨೦೦೪ ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಗತಿಪರ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಮತದಾನದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಮತ ಸಂಶೋಧನೆಗಾಗಿ ಇರುವ ದ ಬೇ ಏರಿಯಾ ಸೆಂಟರ್ ನೀಡಿದ ಶ್ರೇಣಿ ನೀಡಿತು. ಇದು ೨೩೭&nbsp;ನಗರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿನ ೧೦೦,೦೦೦ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಆಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಐದು ಇಂಡಿಯಾನಾದ ನಗರಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ, ಗ್ಯಾರಿ ಎರಡನೇಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದ್ದು ಸೌತ್ ಬೆಂಡ್ ೮೩ ರಲ್ಲಿ ಒಳಗೆ ಸೇರಿತು. ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ನಗರಗಳ ಸಂಬಂಧದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವಾಯನೆ ಕೊಟೆ ೪೪, ಇವಾನ್ಸ್‌ವೈಲ್ ೬೦ ಹಾಗೂ ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್ ೮೨ನೇಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತು.<ref>{{cite web | last=Modie | first=Neil | title=Where have Seattle's lefties gone? | publisher=''[[Seattle Post-Intelligencer]]'' | url=http://www.seattlepi.com/local/236320_liberal12.html | date=2005-08-12 | accessdate=2009-08-11}}</ref> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:2002 IN Proof.png|thumb|left|150px|ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್]] ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಬಳಿ ೩,೦೮೪,೧೦೦ ರಷ್ಟು ಉದ್ಯೋಗ ಶಕ್ತಿ ಇತ್ತು.<ref>{{Cite web| title =Economic Base| publisher =City of Valparaiso| url =http://www.ci.valparaiso.in.us/planning/ComprehensivePlan/CompPlan/ChapterI.pdf| accessdate =2009-11-02| archive-date =2007-12-20| archive-url =https://web.archive.org/web/20071220060531/http://www.ci.valparaiso.in.us/planning/ComprehensivePlan/CompPlan/ChapterI.pdf| url-status =dead}}</ref> ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತದ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ಪಾದನೆ ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ US$೨೧೪ ಬಿಲಿಯನ್ ೨೦೦೦ ಚೈನ್ಡ್ ಡಾಲರ್ಸ್ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://bea.gov/bea/regional/gsp/action.cfm?series=NAICS&component=900&state=15&industry=101&year=2005&printable=true&querybutton=Display%20HTML |title=ಆರ್ಥಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ವಿಭಾಗ: ಗ್ರಾಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಟ್ |access-date=2021-08-09 |archive-date=2016-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410192328/http://bea.gov/bea/regional/gsp/action.cfm?series=NAICS&component=900&state=15&industry=101&year=2005&printable=true&querybutton=Display%20HTML |url-status=dead }}</ref> ೨೦೦೫ರ ಗಣನೆಯ ಅನುಸಾರ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ತಲಾ ಆದಾಯ US$೩೧,೧೫೦ ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://bea.gov/bea/regional/spi/action.cfm?satable=SA05N&sastate=18000&years=2005&printable=true&rformat=display |title=ಆರ್ಥಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ವಿಭಾಗ:ರಾಜ್ಯದ ವಯಕ್ತಿಕ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯ |access-date=2021-08-09 |archive-date=2016-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410192342/http://bea.gov/bea/regional/spi/action.cfm?satable=SA05N&sastate=18000&years=2005&printable=true&rformat=display |url-status=dead }}</ref> ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಹೆಚ್ಚು ಶೇಕಡಾ ಆದಾಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title=Indiana Economy at a Glance | publisher=U.S. Bureau of Labor Statistics | url=http://stats.bls.gov/eag/eag.in.htm | accessdate=2007-01-11}}</ref> [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮ|ಇಂಡಿಯಾನಾ ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮದ]] ಕ್ಯಾಲುಮೆಟ್ ಪ್ರದೇಶ U.S.ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಉಕ್ಕು]] ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಪ್ರದೇಶ. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಇತರ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳಲ್ಲಿ ಔಷಧೀಯ ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನಗಳು, ವಾಹನಗಳು, ವಿದ್ಯುತ್ ಸಲಕರಣೆ, ಸಾಗಣೆಯ ಸಲಕರಣೆ, ರಾಸಾಯನಿಕ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ರಬ್ಬರ್, [[ಖನಿಜತೈಲ]], [[ಇದ್ದಲು]] ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಉತ್ಪಾದನೇಯ ಮೇಲಿನ ಇದರ ಅವಲಂಬನೆ ಇದ್ದರೂ ಸಹ, ತನ್ನ ಇತರ ನೆರೆಯವರ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ರಸ್ಟ್ ಬೆಲ್ಟ್]] ಉತ್ಪಾದಕರ ಅವನತಿಯ ನಂತರ ಇಂಡಿಯಾನಾಗೆ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ. ಕಾರ್ಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ವಿವರಣೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ, ಉದ್ಯಮದ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಉಕ್ಕಿನಂತಹ ಭಾರಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ, ಉತ್ತಮ ಕೌಶಲ್ಯಯುತ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಠಿಣವಾದ ತೆರಭೇತಿ ನೀಡಬಹುದಾದ ಕೌಶಲ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತವೆ. ಎರಡನೇಯದಾಗಿ, ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗೂ ದುಬಾರಿ ಮಹಾನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮಧ್ಯಮ-ಗಾತ್ರದ ಹಾಗೂ ಚಿಕ್ಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರಿಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕಾದ ಸಂಬಳದಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳವನ್ನು ಈ ಕೌಶಲ್ಯತೆಗೆ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಪಾರಿಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳ ನೀಡಿ ಸಾಮಾನ್ಯಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೌಶಲ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸದವಕಾಶವನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite paper |title=Manufacturers in Indiana | publisher=Purdue University Center for Rural Development | date=July 19, 1998}}</ref> ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್‌ನ ಔಷಧೀಯ ಕಂಪನಿ [[ಎಲಿ ಲಿಲ್ಲಿ|ಎಲಿ ಲಿಲ್ಲಿಯ]] ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಮನೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರಪಾಲಿಕೆ ಅಲ್ಲದೆ ಇವಾನ್ಸ್‌ವೈಲ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಮಿಡ್ ಜಾನ್‌ಸನ್ ನ್ಯುಟ್ರಿಷನಲ್ಸ್‌ಗೆ ವಿಶ್ವ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://wndu.com/news/112005/news_46007.php ಡಬ್ಲ್ಯೂಎನ್‌ಡಿಯು: ನ್ಯೂಸ್ ಸ್ಟೋರಿ: ಬೇಯರ್ ಈಸ್ ಲೀವಿಂಗ್ ಎಲ್ಕಹಾರ್ಟ್ ನವೆಂಬರ್ 16, 2005]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, U.S. ಒಳಗೆ ಔಷಧೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಒಟ್ಟು ಮಾರಾಟ ಹಾಗೂ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯಲ್ಲಿ ಇಮ್ಡಿಯಾನ ಐದನೇಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಔಷಧೀಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web | title=Economy & Demographics | publisher=Terre Haute Economic Development Co. | url=http://www.terrehauteareaedc.com/econ_industry.htm | accessdate=2007-01-30 | archive-date=2006-07-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060716101025/http://www.terrehauteareaedc.com/econ_industry.htm | url-status=dead }}</ref> ಇಂಡಿಯಾನಾ ಯು.ಎಸ್.ನ [[ಕಾರ್ನ್ ಬೆಲ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರೇನ್ ಬೆಲ್ಟ್]] ಗಳ ನಡುವೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಜ್ಯವು ಹುಲ್ಲು-ಗಾವಲು ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಹಂದಿಗಳು ಮತ್ತು ದನಗಳಿಗೆ ತಿನ್ನಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ. ಧಾನ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ, [[ಸೊಯಬೀನ]] ಕೂಡ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ನಗದು ಬೆಳೆ. [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್]] ಹಾಗೂ [[ಶಿಕಾಗೊ]] ಅಂತಹ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಇದರ ಸಾಮೀಪ್ಯ, ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಮೊಟ್ಟೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಸಂಭವಿಸುವ ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಇತರ ಬೆಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಂಗಡಿಗಳು, ಟೊಮೆಟೊಗಳು, ದ್ರಾಕ್ಷಿಗಳು, ಪುದೀನ, ಥಟ್ಟನೆ ಸಿಡಿಯುವ ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ ಹಾಗೂ ತಂಬಾಕು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{cite web | title=USDA Crop Profiles | publisher=United States Department of Agriculture | url=http://cipm.ncsu.edu/cropprofiles/cplist.cfm?org=state | accessdate=2006-11-20 | archive-date=2007-02-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070223130933/http://cipm.ncsu.edu/cropprofiles/cplist.cfm?org=state | url-status=dead }}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೂಲ ಭೂಮಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಹುಲ್ಲು ಗಾವಲಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಉದುರೆಲೆ ಅರಣ್ಯದ ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿಬೇಕಾಗುತಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮರದ ಭೂಮಿಯ ಹಲವು ಕಟ್ಟುಗಳು ಉಳಿದು ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳ-ತಯಾರಿಕೆಯ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತಿತ್ತು. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆ U.S. ನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವ್ಯಾಪಾರ-ಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣಗಳೆಂದರೆ ಅದರ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹವಾಮಾನ, ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕಂದಾಯಗಳು, ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಸಂಘಗಳ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಮಿಕ ಕಾನೂನುಗಳು. [[ಆಟ್-ವಿಲ್ಲ್]] ಉದ್ಯೋಗ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಇದರ ಅನುಸಾರ ಒಬ್ಬ ಉದ್ಯೋಗದಾತ ತನ್ನ ಉದ್ಯೋಗಿಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾ ಮಾಡಬಹುದು. ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ನೇರ ರಾಜ್ಯ [[ಆದಾಯದ ಕಂದಾಯ]] ೩.೪% ದರದಲ್ಲಿದೆ. ಹಲವು ಇಂಡಿಯಾನಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಕೂಡ ಕಂದಾಯವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ಯದ ಮಾರಾಟದ ಕಂದಾಯದ ದರ ೭% ಇದೆ. ಆಸ್ತಿ [[ಕಂದಾಯ]] ನೈಜ್ಯ ಹಾಗೂ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಎರಡು ಆಸ್ತಗಳ ಮೇಲೆ ಲಗತ್ತಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಹಣಕಾಸು ವಿಭಾಗ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆಸ್ತಿಯು ಕಂದಾಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುತ್ತಿದ್ದು ಅನೇಕ ಕಂದಾಯ ಘಟಕಗಳು (ಶಾಲೆಗಳು, ಕೌಂಟಿಗಳು, ಟೌನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು, ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು, ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು) ಆಸ್ತಿಯು ಇರುವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಕಂದಾಯ ದರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ, ಒಂದು "ಸರ್ಕ್ಯುಟ್ ಬ್ರೇಕರ್" ಕಾನೂನನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ ೧೯, ೨೦೦೮ ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದ್ದು, ಅದು [[ಆಸ್ತಿ ಕಂದಾಯವನ್ನು]] ಮನೆ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಅವರ ಒಟ್ಟು ಆಸ್ತಿಯ ಒಂದು ಶೇಕಡಾದಷ್ಟು, ಬಾಡಿಗೆ ಆಸ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಜಮೀನಿಗೆ ಶೇಕಡಾ ಎರಡು ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಶೇಕಡಾ ಮೂರರಷ್ಟು ಮಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. === ರಾಜ್ಯದ ಬಜೆಟ್ === ರಾಜ್ಯ ಬಜೆಟ್‌ ಅನ್ನು ಕಾನೂನಿನ ಅಥವಾ ಅದರ ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಸಾರ ಸರಿದೂಗಿಸುವ ಶಾಸನಬದ್ಧ ಅಗತ್ಯ ಇಂಡಿಯಾನಾಗೆ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ, ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಪ್ರತಿಬಂಧಕಾಜ್ಞೆ ಇದೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾ ರೈನಿ ಡೇ ಫಂಡ್ ಅನ್ನು ಮತ್ತು ಖರ್ಚಿಗಾಗಿ ಹೆಲ್ತಿ ರಿಸರ್ವ್ಸ್ ಪ್ರೊಪೋರ್ಶನಲ್ ಹೊಂದಿದೆ. ಲೈನ್ ಐಟಮ್ ವೀಟೋ ಅನ್ನು ಅನುಮತಿಸದ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಯು.ಎಸ್.ನ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸಹಾ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ತತ್ವಗಳನ್ನು]] ಇಂಡಿಯಾನಾ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. === ಶಕ್ತಿ === ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಇದ್ದಿಲು ಅಂತಹ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯ ಇಂಧನಗಳ ಬಳಕೆಯು ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶ. ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ೨೪ ಇದ್ದಿಲು ಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಾವರಗಳಿವೆ, ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ [[ಗಿಬ್ಸನ್ ಗೆನರೇಟಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಷನ್]] ಅದರಲ್ಲೊಂದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಇದ್ದಿಲು ಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಾವರ, [[ಇಲಿನೊಯಿಸ್‌ನ ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್]] ಬಳಿಯ ವಾಬಾಷ್ ನದಿಯತ್ತ ಇದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಗಾಳಿ, ಜಲವಿದ್ಯುತ್, ಜೀವರಾಶಿ ಅಥವಾ ಸೌರ ಶಕ್ತಿಯಂತಹ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಬಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಇಂಡಿಯಾನಾ ಮಾಡಿದೆ, ಅದಾಗ್ಯೂ ಪ್ರಗತಿ ಬಹಳ ನಿಧಾನವಾದ ಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದ ಇದ್ದಿಲಿನ ಹೇರಳತೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿರಬಹುದು. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಹೊಸ [[ಇದ್ದಿಲು ಅನಿಲೀಕರಣ]] ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಮೂಲ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ. ಸೌರ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಒಳಗಿನ ತಾಪದ ಶಕ್ತಿಯು ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ವಾಯು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ೫೦ m ಟರ್ಬೈನ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ೩೦ MW ದಿಂದ ೭೦ m ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ೪೦,೦೦೦ MW ಗೆ ಹೊಸ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಹೊಸ ಟರ್ಬೈನ್‌ಗಳ ಎತ್ತರವನ್ನು ೧೦೦ m ರಲ್ಲಿ ಎರಡರಷ್ಟು ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.indianacleanpower.org/renewableresources.html ಿಇಂಡಿಯಾನಾದ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಶಕ್ತಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140209233955/http://www.indianacleanpower.org/renewableresources.html |date=2014-02-09 }} ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦ ೨೦೦೮ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಜೂನ್ ೨೦೦೮ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಇಂಡಿಯಾನಾ ೧೩೦ MW ರಷ್ಟರ ವಿಂಡ್ ಟರ್ಬೈನ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು ಇನ್ನೂ ೪೦೦ MW ರಷ್ಟು ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ.<ref>[http://www.awea.org/projects/projects.aspx?s=Indiana ಯು.ಎಸ್ ಪವನ ಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ - ಇಂಡಿಯಾನಾ] ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦ ೨೦೦೮ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ;ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಗಳು (೨೦೦೯) ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗೆ ಕೆಳಗಿನ ನ್ಯಾವ್‌ಬಾಕ್ಸ್ ನೋಡಿ. {| class="wikitable sortable sortable" style="text-align:center" |- ! ಇಂಧನಗಳು ! ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ! ಒಟ್ಟು ಬಳಕೆಯ ಶೇಕಡಾ ! ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಶೇಕಡಾ ! ಸ್ಥಾವರಗಳ/ಘಟಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ |- | '''[[ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು]]''' | 22,190.5 MW | 63 % | 88.5 % | 28 ಸ್ಥಾವರಗಳು |- | '''[[ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ]]''' | 2,100 MW | 29 % | 10.5 % | 15 ಸುಅಕರ್ಯಗಳು <br /> *[[ಪೀಕಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌|ಪೀಕಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. |- | '''[[ಗಾಳಿ]]''' <br /> (ಪ್ರಸ್ತುತ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಶಕ್ತಿಯ ರೂಪ) | 530.5 MW <br /> 1,836.5 MW <br /> ಪ್ರಸ್ತುತ ಎಲ್ಲ ಗಾಳಿ ಫಾರ್ಮುಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ | ? | ? | 4 ಫಾರ್ಮಗಳು <br /> ಒಟ್ಟು ಅಂದಾಜು 1,000-1,100 ಸ್ತಂಭಗಳು |- | '''[[ಇದ್ದಲು ಅನಿಲೀಕರಣ]]''' | 600 MW | ? | ? | 1 ಸೌಕರ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ |- | '''[[ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ]]''' | 575 MW | 7.5 % | 1/5 | 10 ಘಟಕಗಳು |- | '''[[ಜಲವಿದ್ಯುತ್]]''' | 64 MW | 0.0450 % | 0.0100 % | 1 ಸ್ಥಾವರ |- | '''[[ಜೀವರಾಶಿ]]''' | 28 MW | 0.0150 % | 0.0020 % | 1 ಸೌಕರ್ಯ |- | '''[[ಮರ]] ಹಾಗೂ [[ತ್ಯಾಜ್ಯ]]''' | 18 MW | 0.0013 % | 0.0015 % | 3 ಘಟಕಗಳು |- | '''[[ಭೂಮಿಯೊಳಗಿನ ತಾಪದ ಶಕ್ತಿ]] ಹಾಗೂ/ಅಥವಾ [[ಸೌರ]]''' | 0 MW | 3.0 | 3.0 | ಈಗಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಲ್ಲ |- | '''[[ಪರಮಾಣುಶಕ್ತಿ]]''' | 0 MW | 3.0 | 3.0 | 12 ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಈಗ ತಾನೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ |- | '''ಒಟ್ಟು''' | 22,797.5 MW <br /> * ಇದು ಉನ್ನತ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಂಡ್ ಅನ್ನು ಮಾತ್ರ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ | 100% | 100% | 46 ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿರುವ ಸೌಕರ್ಯಗಳು |} {{Generating Stations in Indiana}} == ಸಾರಿಗೆ == === ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು === [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಇಂಡಿಯಾನಾಪೊಲಿಸ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಸಿದೆ. ಹೊಸ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಹೊಸ ಮಧ್ಯ ಮೈದಾನದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ, ಹೊರಾಂಗಣ, ವಾಯು ವಾಹನಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸ್ತಂಭ, ನಿಲುಗಡೆಯ ಗ್ಯಾರೇಜು ಮತ್ತು ವಾಯು ಮೈದಾನ ಹಾಗೂ ಯಂತ್ರದ ಮೇಲಿನ ಲೋಹದ ಮುಚ್ಚಳದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ.<ref>{{cite web | title=New Indianapolis Airport | publisher=Indianapolis Airport Authority | url=http://www.newindianapolisairport.com/ | accessdate=2007-01-06 | archive-date=2007-02-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070206041456/http://www.newindianapolisairport.com/ | url-status=dead }}</ref> ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ [[ಇವಾನ್ಸ್‌ವೈಲ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], [[ವೈನ್ ಕೊಟೆಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] (ಇದು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ಗಾರ್ಡ್‌|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ಗಾರ್ಡ್‌ನ]] [[122d ಫೈಟರ್ ವಿಂಗ್‌|122d ಫೈಟರ್ ವಿಂಗ್‌ಗೆ]] ಮನೆಯಾಗಿದೆ) ಹಾಗೂ [[ಸೌತ್ ಬೆಂಡ್ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]. [[ಗ್ಯಾರಿ ಚಿಕಾಗೊ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ]] ವನ್ನು ಚಿಕಾಗೊದ ಮೂರನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿಸುವ ಒಂದು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ೨೦೦೬ ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಚಾಲನೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗಾಗಿ $೪೮ ಮಿಲಿಯನ್ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಹಾಯದ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title=Gary Airpport Gets Millions in Federal Funding | publisher=CBS Channel 2 | url=http://cbs2chicago.com/topstories/local_story_016180843.html | accessdate=2006-10-18 | archive-date=2006-02-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060218014515/http://cbs2chicago.com/topstories/local_story_016180843.html | url-status=dead }}</ref> [[ಟೆರ್ ಹೊಟ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಟೆರ್ ಹೊಟ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ]] ಯಾವುದೇ ವಿಮಾನ ಚಾಲನ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸೌಕರ್ಯ ಇಲ್ಲ ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಖಾಸಗಿ ಉಡಾಯನಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೧೯೫೪ಯಿಂದ, [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಯು ಗಾರ್ಡ್]] ಇಂದಿಯಾನದ [[181ನೇಯ ಫೈಟರ್ ವಿಂಗ್]] ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದೆ. ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಈ ೨೦೦೫ ರ [[BRAC]] ಪ್ರಸ್ತಾಪವು, ೧೮೧ನೇಯದು ತನ್ನ ಫೈಟರ್ ಮಿಶನ್ ಮತ್ತು [[F-16]] ವಿಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಟೆರ್ರೆ ಹಾಟೆ ಸೌಲಭ್ಯವು ಸಾಮಾನ್ಯ-ವಿಮಾನಯಾನ ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿ ಉಳಿಯಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಲೂಯಿಸ್‌ವಿಲ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಕೆಂಟುಕಿಯ ಲೂಯಿಸ್‌ವಿಲ್‌|ಕೆಂಟುಕಿಯ ಲೂಯಿಸ್‌ವಿಲ್‌ನ]] ಒಹಾಯೊ ನದಿಯ ಅಡ್ಡವಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಸಿನ್‌ಸಿನಟಿ/ಉತ್ತರ ಕೆಂಟುಕಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಕೂಡ [[ಕೆಂಟುಕಿಯ ಫ್ಲೋರೆನ್ಸ್‌|ಕೆಂಟುಕಿಯ ಫ್ಲೋರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ]] ಒಹಾಯೊ ನದಿಯ ಅಡ್ಡವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಶಿಕಾಗೊ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ|ಶಿಕಾಗೊ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ]] [[ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮ ಇಂಡಿಯಾನಾ|ಉತ್ತರಪಶ್ಚಿಮ ಇಂಡಿಯಾನಾದ]] ಹಲವು ವಾಸಿಗರು ಶಿಕಾಗೊವಿನ ಎರಡು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, [[ಒ’ಹೆರ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಹಾಗೂ [[ಶಿಕಾಗೊ ಮಿಡ್‌ವೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]. {{Airports in Indiana}} === ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:2008 Indiana Plate Selection.svg|thumb|150px|right|2008–2013 ಇಂಡಿಯಾನಾ ಲೈಸೆನ್ಸ್ ಪ್ಲೇಟ್.ಈ ಪ್ಲೇಟ್ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸಿದ ನಾಲ್ಕು ರೂಪಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಹಂತ ಮೇಲಿರುವ ಈ ಭಿನ್ನ ವಿಷಯವು ಎರಡು ಹಂತ ಹಿಂದಿನ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ.ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಕೇಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ದೇಶ, ಈ ಕೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗಿಬ್ಸನ್, ಪ್ಲೇಟ್‌ನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಟ್ಯಾಗ್ ಮೇಲೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.]] ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ U.S. ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು [[I-64]], [[I-164]], [[I-65]], [[I-265]], [[I-465]], [[I-865]], [[I-69]], [[I-469]], [[I-70]], [[I-74]], [[I-80]], [[I-90]], [[I-94]] ಹಾಗೂ [[I-275]]. [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲಿಸ್‌]] ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸಂಧಿಸುವ ಅನೇಕ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು, ಮತ್ತು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲ್ವೇ ರಸ್ತೆಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಎಂಬ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಸರು, ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೆ ಇಂಡಿಯಾನಾವನ್ನು ದಾಟಿದ ಕಾಲುವೆಗಳು, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಈ ರಾಜ್ಯದ ಘೋಷವಾಕ್ಯ ಕ್ರಾಸ್‌ರೋಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಮೂಲವಾಗಿವೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಪ್ರತಿ ಚದರದ ಮೈಲಿಗಳು ಕೂಡ ಯಾವುದೇ ಇತರ ರಾಜ್ಯದಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. [[ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸಾರಿಗೆ ವಿಭಾಗ]] ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಹಲವು [[ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು]] ಕೂಡ ಇವೆ. [[U.S. ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ]] ಸಂಪ್ರದಾಯದ ರೀತಿಯಲ್ಲೆ ಇವುಗಳಿಗೆ ಕೂಡ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ವಿಂಗಡನೆಗಳ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಗೆ ಏಕರೀತಿಯ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಇಂಡಿಯಾನಾ ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಜ್ಯದ ರಸ್ತೆ ೬೪ ಹಾಗೂ ರಾಜ್ಯದ ರಸ್ತೆ ೬೪ ಎರಡು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ (ಎರಡು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಇರಬಹುದು), ಆದರೆ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದಿರುವ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ರಸ್ತೆಗಳು. === ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳು === ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಭೂಪಠಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಕಿರುವ ಚೌಕಗಳ ಜಾಲ ಆಧಾರಿತ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ; ಈ ಪದ್ಧತಿ ಹಳೆಯ ರಸ್ತೆ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಹಾಗೂ ಹೆಸರುಗಳ ಕ್ರಮವಿಲ್ಲದ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿದೆ ಮತ್ತು (ಇತರ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ) [[9-1-1]] ಪದ್ಧತಿಗೆ ಇರಿಸಲಾದ ಕರೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸುಲಭವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತರಹದ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಹಿಮಗಡ್ಡೆಯಿಂದ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿದ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗತಮಾಡಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಮೂರನೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಪಠಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಕಿರುವ ಚೌಕಗಳ ಜಾಲದ ಇರುವಿಕೆ ಅಪರೂಪವಾದ ಕಾರಣ ಅವು ಕ್ರಮವಿಲ್ಲದ ರಸ್ತೆ ಹೆಸರುಗಳ ಪದ್ಧತಿಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ (ಉದಾ., ಕ್ರೊಫೊರ್ಡ್, ಹ್ಯಾರಿಸನ್, ಪೆರಿ, ಸ್ಕೊಟ್ ಹಾಗೂ ವಾಷಿಂಗಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು); ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದುವರೆಗೂ ಕೆಲವು ಜೆಲ್ಲೆಗಳು ಭೂಪಠಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಕಿರುವ ಚೌಕಗಳ ಜಾಲದ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ಕಾರ್ಯಗತ ಮಾಡಿರಬಹುದು. ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ವಜ್ರದಂತಹ ಚೌಕಗಳ ಜಾಲದ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ (ಉದಾ., ಕ್ಲಾರ್ಕ್, ಫ್ಲೊಯಿಡ್, ಗಿಬ್ಸನ್ ಹಾಗೂ ನೋಕ್ಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು). ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಬಹುಪಾಲು ವ್ಯರ್ಥ ಅನಿಸಬಹುದು. ನೋಕ್ಸ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಸಮೀಕ್ಷಾ ಚೌಕಗಳ ಜಾಲ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕಾರಣ ಒಮ್ಮೆ ಈ ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಚೌಕಗಳ ಜಾಲ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತ ಮಾಡಿತು, ಆದರೆ ಆವಾಗಲಿಂದ ರಸ್ತೆ ಸಂಖ್ಯೆ ಹಾಗೂ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಗಮನೀಯವಾಗಿ, ಸೌಥ್ ಬೆಂಡ್ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾದ ಸಂತ. ಜೋಸೆಫ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಬಳಸುವ ಚೌಕಗಳ ಜಾಲದ ಪದ್ಧತಿ ಹೀಗಿದೆ: ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಸಸ್ಯಗಳ (ಮರಗಳು) ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ (ಉದಾ., ಆಶ್, ಹಿಕರಿ, ಐರ್ನ್‌ವುಡ್, ಇತರೆ) ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ (ಉದಾ., ಆದಮ್ಸ್, ಎಡಿಸನ್, ಲಿಂಕನ್ ವೆ, ಇತರೆ). ಈ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಸೌಥ್ ಬೆಂಡ್ ಹಾಗೂ ಮಿಶವಾಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿನಾಯಿತಿ ಇದೆ. === ರೈಲ್ವೆ === ೪,೨೫೫ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು [[ರೈಲ್ವೆ ರಸ್ತೆ]] ದಾರಿಯ ಮೈಲಿಗಳು ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ೯೧% ರಷ್ಟು I ಶ್ರೇಣಿಯ ರೈಲ್ವೆ ರಸ್ತೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[CSX ಸಾರಿಗೆ]] ಹಾಗೂ [[ನೊರ್ಫೊಕ್ ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆ]]. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಇತರ [[I ಶ್ರೇಣಿಯ ರೈಲ್ವೆ ರಸ್ತೆ|I ಶ್ರೇಣಿಯ ರೈಲ್ವೆ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ]] [[ಕ್ಯಾನಡಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೈಲ್ವೆ]] ಹಾಗೂ [[ಸೂ ಲೈನ್ ರೈಲ್ವೆ ರಸ್ತೆ]], ಒಂದು [[ಕ್ಯಾನಡಿಯನ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ರೈಲ್ವೆ]] ಉಪಾಂಗ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ [[ಆಂಟ್ರೆಕ್]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಉಳಿದ ಮೈಲಿಗಳು ೩೭ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ, ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುವ ಹಾಗೂ ಕೊನೆಯ ನಿಲ್ದಾಣದ ರೈಲ್ವೆ ರಸ್ತೆಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ದೇಶದ ಅತಿ ಗಮನೀಯ ನಿತ್ಯಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ರೈಲ್ವೆ [[ದಕ್ಷಿಣ ದಡದ ಲೈನ್]] [[ಶ್ಚಿಕಾಗೊ|ಶ್ಚಿಕಾಗೊಯಿಂದ]] [[ಸೌಥ್ ಬೆಂಡ್‌|ಸೌಥ್ ಬೆಂಡ್‌ವರೆಗೆ]] ವಿಸ್ತ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ [[ಪಾರ್ಸನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ|ಪಾರ್ಸನ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯವರಿಂದ]] ತಯಾರಿಸಲಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೈಲ್ವೆ ಯೋಜನೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web | title=Indiana Rail Plan | publisher=Indiana Department of Transportation | url=http://www.in.gov/indot/3065.htm | access-date=2010-07-01 | archive-date=2009-08-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090818033454/http://www.in.gov/indot/3065.htm | url-status=dead }}</ref> === ಬಂದರುಗಳು === ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಇಂಡಿಯಾನಾ ೭೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್ನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹಡಗಿನ ಸರಕನ್ನು ಜಲದ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ, ಹೀಗಾಗಿ U.S. ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ೧೪ನೇಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಅರ್ಧಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗಡಿ ಜಲ ಪ್ರದೇಶ ಆಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಸಾರಿಗೆಯ ದಾರಿಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: ದ ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್/ಸಂತ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಸೀವೆ (ಮಿಚಿಗನ ತಳದ ಮೂಲಕ) ಮತ್ತು ಇನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ವಾಟರ್‌ವೆ ಸಿಸ್‌ಟಂ (ಒಹಾಯೊ ನದಿಯ ಮೂಲಕ). ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳನ್ನು [[ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಬಂದರು]] ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಅವು [[ಬರ್ನ್ಸ್ ಹಾರ್ಬರ್]], [[ಜೆಫರ್‌ಸನ್‌ವೈಲ್]] ಹಾಗೂ [[ಮೌಂಟ್ ವರ್ನಾನ್]].<ref>{{cite web | title=Ports of Indiana Website | url=http://www.portsofindiana.com | accessdate=2007-01-07}}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == ಇಂಡಿಯಾನಾದ ೧೮೧೬ರ ಸಂವಿಧಾನ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯ-ಹಣ ನೀಡಿದ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆ|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಯ]] ಪದ್ಧತಿ ಆಗಿತ್ತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉಪನಗರವನ್ನು ಕೂಡ ನಿಗದಿ ಪಡಿಸಿತು.<ref>{{cite web | title= Indiana History Part 3 | publisher= Northern Indiana Center for History | url= http://www.centerforhistory.org/indiana_history_main3.html | accessdate= 2009-08-26 | archive-date= 2008-05-11 | archive-url= https://web.archive.org/web/20080511131847/http://www.centerforhistory.org/indiana_history_main3.html | url-status= dead }}</ref> ಹೇಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಯೋಜನೆ ಉಪಕ್ರಮಿಸುವ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಆದರ್ಶಾತ್ಮಕ ಅನಿಸಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಕಂದಾಯದ ಹಣ ಅದರ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ೧೮೪೦ರ ಸಮಯದ [[ಕ್ಯಾಲೆಬ್ ಮಿಲ್ಸ್]] ಕಂದಾಯ-ಬೆಂಬಲಿತ ಶಾಲೆಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೮೫೧ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಹೊಸ ರಾಜ್ಯ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದಾಗ್ಯೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲ ಪದ್ಧತಿಯ ಬೆಳೆವಣಿಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಕ್ರಮಭಂಗತೆಗಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ತಡೆದಿತ್ತು, ೧೮೭೦ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮಕ್ಕಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ೧೦% [[ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆ|ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ]] ಹಾಗೂ [[ಪ್ರಾಂತೀಯ ಶಾಲೆ|ಪ್ರಾಂತೀಯ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ]] ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ಕಾಲೆಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟವರು ರಾಜ್ಯ-ಬೆಂಬಲಿತ ನಾಲ್ಕು-ವರ್ಷಗಳ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು]] ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ೧೮೨೦ ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸೆಮ್ಯುನರಿಯಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. [[ಪರ್ದ್ಯೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಪರ್ದ್ಯೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು]] ೧೮೬೫ ರಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಲ್ಯಾಂಡ್-ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್]] ಕಾಲೇಜಾಗಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ನಾಲ್ಕು ಇತರ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ವಿನ್‌ಸೆನ್ನಿಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಬೊಲ್ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]. ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿನ ಹಲವು ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೆಜುಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪುಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿವೆ. [[ನೊಟ್ರೆ ಡೆಮ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಶಾಲೆ]] ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್]] ವಿಭಾಗದವರ ಜೊತೆಗೂಡಿದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು [[ಡಿಪೊವ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಎರ್ಲಾಹಮ್ ಕಾಲೆಜು]], [[ವೆಲ್‌ಪ್ಯಾರಿಸೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]<ref name="ST"/> ಹಾಗೂ [[ಇವಾನ್ಸ್‌ವೈಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]].<ref>{{cite web | title= About UE | publisher= [[University of Evansville]] | url= http://www.evansville.edu/aboutue/ }}</ref> == ಕ್ರೀಡೆಗಳು == === ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡೆಗಳು === [[ಆಟೊ ರೆಸಿಂಗ್]] ಜೊತೆ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲಿಸ್‌ [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲಿಸ್‌ 500]] ಮೈಲು ರೇಸ್ ಅನ್ನು [[ಸ್ಮಾರಕ ದಿನಾಚರಣೆ|ಸ್ಮಾರಕ ದಿನಾಚರಣೆಯ]] ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲಿಸ್‌ ಮೋಟಾರ್ ಸ್ಪೀಡ್‌ವೇಯಲ್ಲಿ]] ಪ್ರತೀ ವರ್ಷ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಈ ರೇಸ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು "ಇಂಡಿ ೫೦೦" ಎಂದು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ "ದ ಗ್ರೇಟೆಸ್ಟ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟಾಕಲ್ ಇನ್ ರೇಸಿಂಗ್" ಎಂಬ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರು ಕೂಡಾ ಇದೆ. ಈ ರೇಸ್ ಪ್ರತೀವರ್ಷ ಸುಮಾರು ೨೫೦,೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಒಂದು ದಿನದ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪಥದಲ್ಲಿ [[ಆಲ್ ಸ್ಟೇಟ್ 400 ಅಟ್ ದ ಬ್ರಿಕ್‌ಯಾರ್ಡ್]] ([[NASCAR]]) ಮತ್ತು ದ [[ರೆಡ್ ಬುಲ್ ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲಿಸ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್]] ([[MotoGP]]) ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೨೦೦೦ ರಿಂದ ೨೦೦೭ರವರೆಗೆ, ಇಲ್ಲಿ [[ಯುನಿಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಗ್ರಾಂಡ್ ಪ್ರಿಕ್ಸ್]] ([[ಫಾರ್ಮ್ಯುಲಾ ಒನ್]]) ಅನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇಂಡಿಯಾನಾವು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ [[ಅನ್‌ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಹೈಡ್ರೋಪ್ಲೇನ್ ರೇಸಿಂಗ್]] ಪವರ್ ಬೋಟ್ ರೇಸ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಮುಖ [[H1 ಅನ್‌ಲಿಮಿಟೆಡ್]] ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು: [[ಥಂಡರ್ ಆನ್ ದ ಒಹಾಯೊ]] ([[ಇವ್ಯಾನ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ, ಇಂಡಿಯಾನಾ]]) ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ರೆಗಟ್ಟಾ]] ([[ಮ್ಯಾಡಿಸನ್, ಇಂಡಿಯಾನಾ]]). ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಶ್ರೀಮಂತ [[ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲು]] ಪರಂಪರೆ ಇದೆ, ಇದು ಕ್ರೀಡೆಗಳು ರೂಪಗೊಳ್ಳುವ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದೆ. ೧೮೯೧ರಲ್ಲಿ [[ಮ್ಯಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌|ಮ್ಯಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ]] [[ಜೆಮ್ಸ್ ನೆಸ್ಮಿಥ್]] ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್‌ ಅನ್ನು ವಿಕಸಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲು ಹುಟ್ಟಿದು. ೧೯೨೫ರಲ್ಲಿ ನೆಸ್ಮಿಥ್ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ರಾಜ್ಯ ಅಂತಿಮ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ವೀಕಿಷಸಲು ೧೫,೦೦೦ ಕಿರಿಚುವ ಅಭಿಮಾನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ "ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್‍ನ ನಿಜವಾದ ಆರಂಭ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಆಗಿದ್ದು ಇದು ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಬರೆದರು. ೧೯೮೬ ನ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಹೂಸರ್ಸ್‌]]'' ಯಿನ ಕಥೆ ೧೯೫೪ರ ಇಂಡಿಯಾನಾ ರಾಜ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆ [[ಮಿಲನ್ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ|ಮಿಲನ್ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಯಿಂದ]] ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದಿದೆ. {| class="wikitable sortable " !ಕ್ಲಬ್ !ಕ್ರೀಡೆ !ಲೀಗ್‌ |- | [[ಎಲ್ಕಹಾರ್ಟ್ ಎಕ್ಸಪ್ರೆಸ್]] | ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್‌ | [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಸಂಘ]] |- | [[ಇವ್ಯಾನ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಐಸ್‌ಮೆನ್‌]] | [[ಐಸ್‌ ಹಾಕಿ]] | [[ಆಲ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಇವ್ಯಾನ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಓಟ್ಟರ್ಸ್‌]] | [[ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌]] | [[ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಎಫ್‌ಸಿ ಇಂಡಿಯಾನಾ]] | [[ಕಾಲ್ಚೆಂಡಾಟ]] | [[ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಸಾಕರ್‌ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಫೋರ್ಟ್‌ ವೇಯ್ನ್ ಫೀವರ್‌]] | ಕಾಲ್ಚೆಂಡಾಟ | [[ಯುಎಸ್‌ಎಲ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಫೋರ್ಟ್‌ ವೇಯ್ನ್ ಪ್ಲ್ಯಾಶ್‌]] | [[ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌]] | [[ಮಹಿಳೆಯರ ಫೂಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಲಯನ್ಸ್‌]] |- | [[ಫೋರ್ಟ್‌ ವೇಯ್ನ್ ಫೈರ್‌ಹಾಕ್ಸ್‌]] | [[ಅರೇನಾ ಫೂಟ್‌ಬಾಲ್‌]] | [[ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್‌‍ ಇಂಡೋರ್‌ ಫೂಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಫೋರ್ಟ್‌ ವೇಯ್ನ್ ಕೊಮೆಟ್ಸ್‌]] | [[ಐಸ್‌ ಹಾಕಿ]] | [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌ (2007-)]] |- | [[ಫೋರ್ಟ್‌ ವೇಯ್ನ್ ಮ್ಯಾಡ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಟ್ಸ್]] | ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್‌ | [[ಎನ್‌ಬಿಎ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಫೋರ್ಟ್‌ ವೇಯ್ನ್ ಪಿಸ್ಟನ್ಸ್‌]] (ಈಗ [[ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್‌ ಪಿಸ್ಟನ್ಸ್‌]]) | ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್‌ | [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬಾಸ್ಕೇಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌]] |- | [[ಫೋರ್ಟ್‌ ವೇಯ್ನ್ ಟಿನ್‌ಕ್ಯಾಪ್ಸ್‌]] | ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ | [[ಮಿಡ್‌ವೆಸ್ಟ್‌‌ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಗ್ಯಾರಿ ಸೌತ್‌ಶೋರ್ ರೇಯ್ಲ್‌ಕ್ಯಾಟ್ಸ್‌]] | ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ | [[ನಾರ್ಥರ್ನ್ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಗ್ಯಾರಿ ಸ್ಟೀಲ್‌ಹೆಡ್ಸ್‌]] | ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್‌ | [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಫೀವರ್‌]] | ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್‌ | [[ಮಹಿಳೆಯರ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬಾಸ್ಕೇಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌]] |- | [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಐಸ್‌]] | ಐಸ್‌ ಹಾಕಿ | [[ಯುನಿಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಪೇಸರ್ಸ್]] | ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್‌ | [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬಾಸ್ಕೇಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌]], ಮೊದಲು [[ಅಮೇರಿಕನ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌]] |- | [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಇನ್ವೇಡರ್ಸ್]] | ಕಾಲ್ಚೆಂಡಾಟ | [[ಯುಎಸ್‌ಎಲ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸ್ಪೀಡ್]] | ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ | [[ವಿಮೆನ್ಸ್ ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್ ಫೂಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲಿಸ್‌ ಕೋಲ್ಟ್ಸ್]] | [[ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌]] | [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]] |- | [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲಿಸ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್]] | ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ | [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಸೌತ್ ಬೆಂಡ್ ಸಿಲ್ವರ್ ಹಾಕ್ಸ್]] | ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ | [[ಮಿಡ್‌ವೆಸ್ಟ್‌‌ ಲೀಗ್‌]] |- | [[ಚಿ ಟೌನ್ ಶೂಟರ್ಸ್]] | ಹಾಕಿ | [[ಆಲ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌]] |} === ಕಾಲೆಜು ಕ್ರೀಡೆಗಳು === ಕಾಲೆಜು ಮಟ್ಟದ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಸಫಲತೆ ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಗಮನೀಯವಾಗಿ, [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಐದು NCAA ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಆರು ಈಜುವ ಹಾಗೂ ಧುಮುಕುವ NCAA ಸ್ಪರ್ಧೆ ಹಾಘೂ ಏಳು NCAA ಫುಟ್‌ಬಾಲು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ ಮತ್ತು [[ನೊಟ್ರೆ ಡೆಮ್]] ೧೧ ಫುಟ್‌ಬಾಲು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಶಾಲೆಗಳ [[NCAA ವಿಭಾಗ I]] ಕ್ರೀಡಾಸಕ್ತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ: {| | valign=top | * [[ಬಾಲ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ಸ್]] * [[ಬಟ್ಲರ್ ಬುಲ್ಡಾಗ್ಸ್]] * [[ಇವ್ಯಾನ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಪರ್ಪಲ್ ಏಸಸ್]] * [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಹೂಸಿಯರ್ಸ್]] * [[ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಸಿಕ್ಯಾಮೋರ್ಸ್]] | valign=top | valign=top | * [[ಐಪಿಎಫ್‌ಡಬ್ಲೂ ಮ್ಯಾಸ್ಟೊಡನ್ಸ್‌]] * [[ಐಯುಪಿಯುಐ ಜಾಗ್ವಾರ್ಸ್]] * [[ನಾಟ್ರೆ ಡೇಮ್ ಫೈಟಿಂಗ್ ಐರಿಷ್]] * [[ಪುರ್ದೂ ಬಾಯಿಲ್‌ಮೇಕರ್ಸ್]] * [[ವಾಲ್‌ಪಾರೈಸೊ ಕ್ರುಸೇಡರ್ಸ್]] | valign=top | |} === ಇತರ ಕ್ರೀಡೆಗಳು === [[ಹಿಲಿ ಹಂಡ್ರೆಡ್]] ೫,೦೦೦ ಸೈಕಲ್ಲು ಚಲಿಸುವ ಉತ್ಸುಕರನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ದ್ವಿಚಕ್ರದ ಸೈಕಲ್ಲಿನ ಒಂದು ವಾರ್ಷಿಕ ವಿಹಾರ. ಇದರ ಮಾರ್ಗ ಗ್ರೀನ್, ಮೊನ್‌ರೋ ಹಾಗೂ ಒವೆನ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಇದೆ. ದ ಬ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಐಎಸ್‌ಎಸ್‌ಎಮ್‌ಎ ಮಾರ್ಚಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಅಂತಿಮ ಹಂತದ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಏವನ್‌]] ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌‌ (ನಿರಂತರ ಏಳು ವರ್ಷ ಶ್ರೇಣಿ ಪಡೆದಿದೆ), ಲಾರೆನ್ಸ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌‌ (ಎರಡು ಬಾರಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾಂಪಿಯನ್), ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌‌, ಬೆನ್ ಡೇವಿಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌‌, ಕ್ಯಾಸಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌‌, ನಾಕ್ಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌‌ (ಬ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಕ್ಲಾಸ್ ಎ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಚಾಂಪಿಯನ್) ಮತ್ತು ಸೆಂಟ್ರರ್ ಗ್ರೂವ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌‌ ಸೇರಿವೆ. == ಇತರೆ == === ಸೈನಿಕ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವಿಕೆ === ಇಂಡಿಯಾನಾ ಈ ಎರಡು ಸೇನಾ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಒಂದು ಪೆರು ಸಮೀಪದ [[ಗ್ರಿಶಮ್ ವಾಯುಸೇನಾ ನೆಲೆ]] (ಇದನ್ನು [[ಏರ್‌ಫೋರ್ಸ್ ರಿಸರ್ವ್]] ಆಗಿ ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು). ಎರಡನೆಯದು ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲಿಸ್‌ ಬಳಿ ಇರುವ [[ಫೋರ್ಟ್ ಬೆಂಜಮಿನ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್]]. ಇದನ್ನು ಈಗ ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆಯಾದರೂ [[ರಕ್ಷಣಾ ವಿಭಾಗವು]] ಇಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ([[ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಅಕೌಂಟಿಂಗ್ ಸರ್ವೀಸಸ್]]) ಇಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿರುವ ಸಕ್ರಿಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಫೋರ್ಟ್‌ ವೇಯ್ನ್]] ನಲ್ಲಿನ [[ಏರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಗಾರ್ಡ್]] ಯುದ್ಧ ಘಟಕಗಳು, ಮತ್ತು [[ಟೆರ್ರೆ ಹೌಟೆ]] ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು (ಇವುಗಳನ್ನು ಫೋರ್ಟ್‌ ವೇಯ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ [[2005 BRAC ಪ್ರಸ್ತಾಪದ]] ಪ್ರಕಾರ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಟೆರ್ರೆ ಹೌಟೆ ಸೌಲಭ್ಯವು ಹಾರಾಟವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ) ಸೇರಿವೆ. [[ಆರ್ಮಿ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಗಾರ್ಡ್]] [[ಎಡಿನ್‌ಬರೋ, ಇಂಡಿಯಾನಾ|ಎಡಿನ್‌ಬರೋ, ಇಂಡಿಯಾನಾದ]] [[ಕ್ಯಾಂಪ್ ಅಟೆನ್‌ಬರಿ|ಕ್ಯಾಂಪ್ ಅಟೆನ್‌ಬರಿಯಲ್ಲಿ]] ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಹೆಲಿಕ್ಯಾಪ್ಟರ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು [[ಶೆಲ್‌ಬೈವಿಲ್ಲೆ]] ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಗರ ತರಬೇತಿಯನ್ನು [[ಮುಸ್ಕಟಾಟಕ್ ಅರ್ಬನ್ ಟ್ರೈನಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನಡೆಸುತ್ತದೆ. [[ನೇವಲ್ ಸರ್ಫೇಸ್ ವಾರ್‌ಫೇರ್ ಸೆಂಟರ್ ಕ್ರೇನ್ ವಿಭಾಗವು]] ರಾಜ್ಯದ ನೈರುತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸೇನೆಯ [[ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್ ಕೆಮಿಕಲ್ ಡಿಪೋ]] ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕರವಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತಟಸ್ಥಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ, [[ನೇವಲ್ ಆಪರೇಶನಲ್ ಸಪೋರ್ಟ್ ಸೆಂಟರ್ ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲಿಸ್‌]] ಇದು ಅನೇಕ [[ನೌಕಾ ಮೀಸಲು]] ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎರಡು [[ಸಮುದ್ರ ಮೀಸಲು]] ಘಟಕಗಳು, ಮತ್ತು ಸಕ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಕಾಲಿಕ ಬೆಂಬಲ ಮೀಸಲು ಪಡೆಯ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ದಳವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ಟೈಮ್ ಜೋನ್ಸ್ === [[ಚಿತ್ರ:National-atlas-timezones-2006.gif|thumb|right|250px| ಹೊಸ ಸಿಎಸ್‌ಟಿ ಮತ್ತು ಇಎಸ್‌ಟಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಯು.ಎಸ್ ಸಮಯ ವಲಯಗಳ ನಕ್ಷೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಪೂರ್ವ ವಲಯವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.]] ಒಂದರಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ವಲಯಗಳಿಂದ ವಿಭಾಗಗೊಂಡಿರುವ ಹದಿಮೂರು U.S. ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೊಂದು ಇಂಡಿಯಾನಾ. ಇಂಡಿಯಾನಾದ [[ಸಮಯ ವಲಯ]] ಹಿಂದಿನ ಶತಮಾನದಿಂದ ಏರುಪೇರಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಜ್ಯದ ಬಹುಭಾಗ [[ಪೂರ್ವದ ಸಮಯ|ಪೂರ್ವದ ಸಮಯವನ್ನು]] ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ; ಶಿಕಾಗೊ ಬಳಿಯ ಆರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇವಾನ್ಸ್‌ವೈಲ್ ಬಳಿಯ ಆರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು [[ಮಧ್ಯದ ಸಮಯ|ಮಧ್ಯದ ಸಮಯವನ್ನು]] ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಚರ್ಚೆ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ೨೦೦೬ರ ಮುಂಚೆ, ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಬಹುಪಾಲು [[ಡೆ ಲೈಟ್ ಸೇವಿಂಗ್ ಟೈಮ್]] (DST) ಅನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗಿನ ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಲೂಯಿಸ್‌ವೈಲ್, ಕೆಂಟುಕಿ]] ಬಳಿಯ [[ಫ್ಲೋಯಿಡ್]], [[ಕ್ಲಾರ್ಕ್]] ಹಾಗೂ [[ಹ್ಯಾರಿಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಸಿನ್‌ಸಿನಾಟಿ, ಒಹಾಯೊ]] ಬಳಿಯ [[ಒಹಾಯೊ]] ಹಾಗೂ [[ಡಿಯರ್‌ಬೊರ್ನ್]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ DST ಅನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಮೂಲಕ ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೬ರ ಸಮಯದಿಂದ ಇಡಿ ರಾಜ್ಯ DST ಅನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತದೆ. DST ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರೂ ಸಹ, ೨೦೦೬ರ ಮುಂಚೆಯ ಹಾಗೂ ನಂತರದ ಪಾವತಿಸಬೇಕಿರುವ ಹಣದ ಪಟ್ಟಿಯ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ೨೦೦೮ರ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಅನುಸಾರ ವಸತಿಗೃಹಗಳ ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆಯು ಮಧ್ಯಾನದ ತಂಪುಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ಕಾರಣ ೧%ರಿಂದ ೪%ವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು.<ref>ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ,ಜೆ.ಕೋಟ್ಚೆನ್;ಲೌರಾ ಇ. ಗ್ರಾಂಟ್ (೨೦೦೮-೦೨-೦೮). [http://www2.bren.ucsb.edu/~kotchen/links/DSTpaper.pdf "ಡಸ್ ಡೇ ಲೈಟ್ ಸೇವಿಂಗ್ ಟೈಮ್ ಸೇವ್ ಎನರ್ಜಿ? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324222616/http://www2.bren.ucsb.edu/~kotchen/links/DSTpaper.pdf |date=2009-03-24 }}[http://www2.bren.ucsb.edu/~kotchen/links/DSTpaper.pdf ಇಂಡಿಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕತೆಯಿಂದ ಸಾಕ್ಷಿ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324222616/http://www2.bren.ucsb.edu/~kotchen/links/DSTpaper.pdf |date=2009-03-24 }} (ಪಿಡಿಎಫ್) ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ. ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್, ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಛೇರಿ ೨೦೦೮-೦೫-೧೪ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> {{Clear}} == ಈ ಕೆಳಗಿನವುಗಳನ್ನೂ ನೋಡಬಹುದು == {{Portal box|North America|United States|Hoosier}} {{Main|Outline of Indiana|Index of Indiana-related articles}} {{Clear}} == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == {{Refbegin}} * {{Cite book|title=Indiana|url=https://archive.org/details/indiana00bril|author=Brill, Marlene Targ|year=2005|publisher=[[Marshall Cavendish]]|isbn=0761420207}} * {{Cite book|author=Gray, Ralph D|title=Gentlemen from Indiana: National Party Candidates,1836-1940|url=https://archive.org/details/bwb_P8-DHV-086|year=1977|publisher=Indiana Historical Bureau|isbn=1885323298}} * {{Cite book|title=Indiana History: A Book of Readings|url=https://archive.org/details/indianahistorybo0000unse|author=Gray, Ralph D|year=1995|publisher=Indiana University Press|isbn=025332629X}} * {{Cite book|title=Indiana|url=https://archive.org/details/indianapell00pell|author=Pell, Ed|year=2003|publisher=Capstone Press|isbn=0736815821}} * {{Cite book|title=Hoosiers In The Civil War|url=https://archive.org/details/hoosiersincivilw0000arvi|author=Funk, Arville L|year=1967|isbn=0962329258|publisher=Adams Press}} * {{Cite book|title=Here is Your Indiana Government|year=2005|author=Indiana State Chamber of Commerce}} * {{Cite book|title=Here is Your Indiana Government|url=https://archive.org/details/hereisyourindia00indi|year=2007|author=Indiana State Chamber of Commerce}} * {{Cite book|title=The Encyclopedia of Indianapolis|url=https://archive.org/details/encyclopediaofin0000unse_y6v0|author=Bodenhamer, David J.|coauthor=Robert Graham Barrows & David Gordon Vanderstel|year=1994|publisher=Indiana University Press|isbn=0253312221}} * {{Cite book|title=Handbook of Indiana Geology|author=Logan, William Newton|coauthor=Edgar Roscoe Cumings, Clyde Arnett Malott, Stephen Sargent Visher, William Motier Tucker & John Robert Reeves|year=1922|publisher=William B. Burford}} * {{Cite book|title=A Century of Indiana|url=https://archive.org/details/centuryofindiana00inmoor|author=Moore, Edward E|year=1910|publisher=American Book Company}} * ಇಂಡಿಯಾನಾ ಬರಹಗಾರರ ಯೋಜನೆ. ''ಇಂಡಿಯಾನಾ: ಎ ಗೈಡ್ ಟು ದ ಹೋಸಿಯರ್ ಸ್ಟೇಟ್: ಅಮೆರಿಕನ್ ಗೈಡ್ ಸಿರೀಸ್'' (೧೯೩೭), ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಡಬ್ಲ್ಯೂಪಿಎ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ; ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್ ಆನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ, ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ; ಪುನರ್‌ಮುದ್ರಣವಾಯಿತು ೧೯೭೩ * ಕಾರ್ಮೊನಿ,ಡೋನಾಲ್ಡ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್. ''ಇಂಡಿಯಾನಾ, ೧೮೧೬ ಟು ೧೮೫೦: ದ ಪಯೋನಿಯರ್ ಎರಾ'' (೧೯೯೮) * ಜಾಕ್ಸನ್,ಮರಿಯಾನ್ ಟಿ.,ಸಂಪಾದಕ. ''ದ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹೇರಿಟೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾನಾ.'' © ೧೯೯೭,ಇಂಡಿಯಾನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮುದ್ರಣಾಲಯ,ಬ್ಲೂಮಿಂಗ್ಟನ್,ಇಂಡಿಯಾನಾ. ISBN ೦-೮೦೨೭-೧೩೭೪-೨* ಜೇಮ್ಸ್ ಎಚ್. ಮ್ಯಾಡಿಸನ್. ''ದ ಇಂಡಿಯಾನಾ ವೇ: ಎ ಸ್ಟೇಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ '' (೧೯೯೦) * ಸ್ಕೆರ್ಟಿಕ್, ಮಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ವಾಟ್ಕಿನ್ಸ್, ಜಾನ್ ಜೆ. ''ಎ ನೇಟಿವ್ಸ್ ಗೈಡ್ ಟು ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾನಾ'' (೨೦೦೩) * ಟೇಯ್ಲರ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಎಂ., ಎಡಿಶನ್. ''ದ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಹಿಸ್ಟರಿ ೨೦೦೦: ಪೇಪರ್ಸ್ ಪ್ರೆಸೆಂಟೇಡ್ ಎಟ್ ದ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ಸ್ ಸೊಸೈಟೀಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಂದ್ ಒಪನಿಂಗ್ಸ್'' (೨೦೦೧) * ಟೇಯ್ಲರ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಎಂ., ಎಡಿಶನ್. ''ಇಂಡಿಯಾನಾ: ಎ ನ್ಯೂ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಗೈಡ್ '' (೧೯೯೦), ನಗರಗಳ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿವರವಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ {{Refend}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Wikinewshas|related<br />[[wikinews:Portal:Indiana|Indiana news]]}} {{Sisterlinks|Indiana}} ; ವಿಷಯ ಕೈಪಿಡಿ * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Indiana}} ;ಸರ್ಕಾರ * [http://www.in.gov/ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಅಧೀಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] * [http://www.in.gov/legislative/ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಾಸನ ಸಭೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320230239/http://www.in.gov/legislative/ |date=2012-03-20 }} * [http://www.in.gov/judiciary/ ಇಂಡಿಯಾನಾ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆ] * [http://www.indianachamber.com/ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಛೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್] * [http://www.in.gov/legislative/ic/code/ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಸಂವಿಧಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010604084841/http://www.in.gov/legislative/ic/code/ |date=2001-06-04 }} * [http://www.in.gov/fssa/ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಆಡಳಿತ] * [http://www.in.gov/indot/ ಇಂದಿಯಾನಾ ಸಾರಿಗೆ ವಿಭಾಗ] ;ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ * [http://www.statelib.lib.in.us/www/ihb/emblems/index.html ಇಂಡಿಯಾನಾ ರಾಜ್ಯದ ಲಾಂಛನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051202005311/http://www.statelib.lib.in.us/www/ihb/emblems/index.html |date=2005-12-02 }} * [http://www.indianahistory.org ಇಂಡಿಯಾನಾ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಮಾಜ] * [http://indiamond6.ulib.iupui.edu/isc/ ಇಂಡಿಯಾನಾ ರಾಜ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ರಸ್ತೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060921122436/http://indiamond6.ulib.iupui.edu/isc/ |date=2006-09-21 }} * [http://www.indianaartscouncil.org/ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತು] * [http://www.in.gov/history/6245.htm ಇಂಡಿಯಾನಾ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಛೇರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228063138/http://www.in.gov/history/6245.htm |date=2009-02-28 }} ;ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆ * [http://www.in.gov/visitindiana/ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಆಧೀಕೃತ ಪ್ರವಾಸ ಯೋಜನಾ ಮೂಲ] * [http://www.visitindiana.net/ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮಾಹಿತಿ] * [http://www.in.gov/tourism.htm ಇಂಡಿಯಾನಾ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ] * [http://www.in.gov/dnr/5280.htm ಇಂಡಿಯಾನಾ ಮನರಂಜನಾ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100901174339/http://www.in.gov/dnr/5280.htm |date=2010-09-01 }} * [http://www.in.gov/dnr/2329.htm ಇಂಡಿಯಾನಾ ರಾಜ್ಯದ ಉದ್ಯಾನಗಳು]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ;ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭೂಗೋಳ * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=IN ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಯುಎಸ್‌ಜಿಎಸ್ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100716025234/http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=IN |date=2010-07-16 }} * [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/IN.htm ಯುಎಸ್‌ಡಿಎ ಇಂದ ಇಂಡಿಯಾನಾ ರಾಜ್ಯದ ವಿಷಯಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120622102752/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/IN.HTM |date=2012-06-22 }} * [http://indiamond6.ulib.iupui.edu/HistAtlas/ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಭೂಪಟಗಳ ಸಂಪುಟಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721211806/http://indiamond6.ulib.iupui.edu/HistAtlas/ |date=2011-07-21 }} * [http://indiamond6.ulib.iupui.edu/HIM/ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ನಕ್ಷೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721211823/http://indiamond6.ulib.iupui.edu/HIM/ |date=2011-07-21 }} * [http://indiamond6.ulib.iupui.edu/IndianaPlat/ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721211830/http://indiamond6.ulib.iupui.edu/IndianaPlat/ |date=2011-07-21 }} * [http://climate.agry.purdue.edu/climate/index.asp ಇಂಡಿಯಾನಾ ರಾಜ್ಯ ಹವಾಮಾನ ಕಛೇರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090613014738/http://climate.agry.purdue.edu/climate/index.asp |date=2009-06-13 }} * [http://www.geology.iupui.edu/Resources/Students/Geology_Resources/indiana_geology_facts.htm ಇಂದಿಯಾನಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭೂಗೋಳ ಮತ್ತು ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ವಿಷಯಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331094500/http://www.geology.iupui.edu/Resources/Students/Geology_Resources/indiana_geology_facts.htm |date=2012-03-31 }} ;ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು * [http://www.indianadec.com/Page1.html ಇಂಡಿಯಾನಾ ಜಿಲ್ಲಾ ರಫ್ತು ಕೌನ್ಸಿಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070516055250/http://www.indianadec.com/Page1.html |date=2007-05-16 }} * [http://in.gov/iedc/international/offices.html ಇಂಡಿಯಾನಾ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಕಛೇರಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070923085622/http://www.in.gov/iedc/international/offices.html |date=2007-09-23 }} * [http://nationalitiescouncil.org/ ಇಂಡಿಯಾನಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಳ ಕೌನ್ಸಿಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217232553/http://nationalitiescouncil.org/ |date=2014-12-17 }} * [http://www.portsofindiana.com/default.cfm ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಬಂದರುಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311150252/http://www.portsofindiana.com/default.cfm |date=2007-03-11 }} * [http://www.buyusa.gov/greatlakes/indiana.html ಯು.ಎಸ್.ರಫ್ತು ಸಹಾಯಕ ಕೇಂದ್ರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102185921/http://www.buyusa.gov/greatlakes/indiana.html |date=2011-01-02 }} * [http://www.worldtradeclubofindiana.org/ ಇಂಡಿಯಾನಾ ಜಾಗತಿಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕ್ಲಬ್] {{-}} {{Geographic Location |Centre = {{flag|Indiana}} |North = {{flag|Michigan}} |Northeast = |East = {{flag|Ohio}} |Southeast = |South = {{flag|Kentucky}} |Southwest = |West = {{flag|Illinois}} |Northwest = [[Lake Michigan]] }} {{Template group |title = <span style=';font-size:11pt;'>Articles related to Indiana</span> <br /> ''The Hoosier State'' |list = {{Indiana|expand}} {{Indiana government}} {{Indiana history}} {{Protected Areas of Indiana}} {{IN cities and mayors of 100,000 population}} }} {{United States}} {{United States topics}} {{succession | preceded = [[Louisiana]] | office = [[List of U.S. states by date of statehood]] | years = Admitted on December 11, 1816 (19th) | succeeded = [[Mississippi]] }} {{Coord|40|N|86|W|display=title|region:US-IN_type:adm1st_scale:3000000}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿಯಾನಾ]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ರಾಜ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1867ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು]] dkpvqctfuxbpghdm1yqj9j7y6mn3g3m 0 24090 1431755 1426235 2026-10-11T15:27:05Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431755 wikitext text/x-wiki {{npov}} {{Fanpov|date=21 April 2021}} '''ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದ ರಾವ್‌'''ರವರು, [[ಕನ್ನಡ]]ದ [[ಪದಬಂಧ]] ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರು. ಇವರು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪೦,೦೦೦ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದುವರೆವಿಗೂ ಇವರು ರಚಿಸಿರುವ ಪದಬಂಧಗಳಿಗಾಗಿ ಹನ್ನೆರಡು ಲಕ್ಷ ಸುಳುಹುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಪದಬಂಧಗಳು ಕನ್ನದದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತ್ರಿಕೆಗಳು ಹಾಗು ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಪದಬಂಧ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಇವರು ಅಗ್ರಗಣ್ಯರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪದಬಂಧ ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ 2015, 2016 ಹಾಗೂ 2017ರ ಲಿಮ್ಕಾ ದಾಖಲೆ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ==ಜೀವನ== ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ [[ಕೋಲಾರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಬ್ಬಣಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜುಲೈ ೨೪, ೧೯೫೩ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ ಎ.ಆರ್.ನಾರಾಯಣರಾವ್, ತಾಯಿ ಕಾವೇರಮ್ಮ. ಅಬ್ಬಣಿ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮುಗಿಸಿ, ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವೀಧರರಾದರು. ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ [[ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ== {{Like resume|section|date=21 April 2021}} ಕೋಲಾರದಿದ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುವ [[ಕೋಲಾರಪತ್ರಿಕೆ]] ದೈನಿಕದಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತರಾಗಿ (೧೯೭೫) ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಕೋಲಾರದಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ [[ಹೊನ್ನುಡಿ]] ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ (1979) ಮೂರು ವರ್ಷ ಕಾಲ ಆ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಮುನ್ನೆಡೆಸಿದರು. ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುವ ದೈನಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಲೇಖನ ಬರೆದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ `ಹೊನ್ನುಡಿ` ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ೧೯೮೩ರಲ್ಲಿ ವಾರ್ತಾ ಇಲಾಖೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡು, ಸುದ್ದಿ ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕಾ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ೧೯೮೮ರಿಂದ ೧೯೯೦ರವರೆಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಸಂಪರ್ಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ, ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ [[ಹಾಸನ]] ಜಿಲ್ಲಾ ವಾರ್ತಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ವಾರ್ತಾ ಸಹಾಯಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ೧೯೯೨ರಿ0ದ ೧೯೯೬ರವರೆಗೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಪತ್ರಿಕಾ ಕಾರ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಅನುಭವಹೊಂದಿದರು. ೧೯೯೬ರಿಂದ ೨೦೦೦ರವರೆವಿಗೂ ಮಂಡ್ಯ ಜಿಲ್ಲಾ ವಾರ್ತಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ೨೦೦೦ರಿ0ದ ೨೦೦೩ರವರೆವಿಗೂ [[ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ೨೦೦೩ರಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವಾರ್ತಾ ಇಲಾಖೆಯ ಸುದ್ದಿ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ೨೦೦೪ರ ನವೆಂಬರ್‍ನಿಂದ ೨೦೧೧ರ ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಸುಮಾರು ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಬೆಂಗಳೂರು ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಹಾಗೂ ಒಳಚರಂಡಿ ಮಂಡಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 2013ರಲ್ಲಿ ರಾಮನಗರ ಜಿಲ್ಲಾ ವಾರ್ತಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿ, 2013ರ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೇವೆಯಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿ ಹೊಂದಿದರು. 2014ರಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಬಿ.ಎಂ.ಎಸ್ ಸಮೂಹ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 2016ರಿಂದ ಸಚಿವರಾದ ಶ್ರೀ ಪ್ರಿಯಾಂಕ್ ಖರ್ಗೆ ಅವರ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಮನ್ವಯಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಹಾಗೂ ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (2016), ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ (2018), ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಹಾಗೂ ಮಾಹಿತಿ ಹಾಗೂ ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ (2023). ==ಸಾಧನೆ== {{Like resume|section|date=21 April 2021}} ===ಪದಬಂಧ ಹಾಗೂ ಲೇಖನಗಳು=== ೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ಇವರು ಇಲ್ಲಿಯವರೆವಿಗೂ 40,000 ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುವ ನಿತ್ಯ ಪದಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಹ್ಲಾದ್ ಅವರದೆ. ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಪುರವಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಪದಬಂಧಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಂಧಗಳೊಂದಿಗೆ, [[ಸಿನಮಾ|ಸಿನಿಮಾ]], [[ಸಾಹಿತ್ಯ]], ಅಪರಾಧ, [[ವಿಜ್ಞಾನ]], ಪುರಾಣ, ತಿಂಡಿ-ತಿನಿಸು, ಕ್ರೀಡೆ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ಇವರು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದುವರೆವಿಗೂ 8 ಸಾವಿರ ಸಿನಿಮಾ ಪದಬಂಧಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 40 ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲು ಪದಬಂಧಗಳು ಇವರಿಂದ ರಚಿತಗೊಂಡಿವೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಹ್ಲಾದ್ ಅವರು ಸುಮಾರು 12 ಲಕ್ಷ ಸುಳುಹುಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ರಚಿಸಿದ ಪದಬಂಧಗಳು, ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಾದ, [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ]], [[ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಕನ್ನಡಪ್ರಭ|ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭ]], [[ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಮಂಗಳ]], [[ಬಾಲಮಂಗಳ]], [[ತರಂಗ]], ಈ ಸಂಜೆ, ಅರಗಿಣಿ, ಪ್ರಿಯಾಂಕ, ಚಿತ್ರ, ಕಂದಾಯವಾತೆ೯ ಮುಂತಾದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ `ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕ`, `ಕನ್ನಡಪ್ರಭ`, `ಸಂಯುಕ್ತಕರ್ನಾಟಕ` ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ನಿತ್ಯ ಪದಬಂಧ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ ಪದಬಂಧ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ವೈ.ಎನ್.ಕೆ ಸಾರಥ್ಯದ `ಕನ್ನಡಪ್ರಭ` ಪತ್ರಿಕೆಯದಾದರೆ, ಈ ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಮೊದಲು ಪದಬಂಧ ಬರಯಲಾರಂಭಿಸಿದವರು ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್. `ಪ್ರಜಾವಾಣಿ` ಸಿನಿಮಾರಂಜನೆ ಪುರವಣಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 15 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರತಿ ಶುಕ್ರವಾರ ಇವರ ಸಿನಿಮಾ ಪದಬಂಧ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. `ಮಂಗಳ` ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ 25 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿವಾರ ಪದಬಂಧ ಹಾಗೂ ಪದಾನ್ವೇಷಣೆ ಕ್ವಿಜ್ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿವೆ. `ಬಾಲಮಂಗಳ` ಪಾಕ್ಷಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸುಳಿವುಗಳ ಮೂಲಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದಬಂಧ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ ಜ್ಞಾನ ಕ್ವಿಜ್ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. `ಪ್ರಿಯಾಂಕ` ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಸುಮಾರು 12 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪದಬಂಧ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ರವಿ ಬೆಳಗೆರೆ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಪುನರಾರಂಭಗೊಂಡ `ಕರ್ಮವೀರ` ವಾರಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯಿಂದ ಪದಸಂಪದ ಬರೆದುಕೊಟ್ಟ ಖ್ಯಾತಿಯೂ ಪ್ರಹ್ಲಾದ್ ಅವರದೆ. `ಕರ್ಮವೀರ` ಸಾಪ್ತಾಹಿಕಕ್ಕಾಗಿ ಚರ್ವಿತಚರ್ವಣ ಹಾಗೂ ಒಳಗುಟ್ಟು ಹೆಸರಿನ ವಿಶೇಷ ಫಜಲ್ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿರುವ `ಕಂದಾಯ ವಾರ್ತೆ` ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಕಂದಾಯ ಇಲಾಖೆಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತವೆನಿಸುವ ಪದಬಂಧ ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಾಸಿಕ `ಚಿತ್ರ` ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಪದಬಂಧ ಹಾಗೂ ಸಿನಿಮಾ ಕ್ವಿಜ್ ಬರೆದುಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. `ಈಸಂಜೆ` ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಪ್ರತಿವಾರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದ ಏಕಮೇವ ಸಿನಿಮಾ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ `ಅರಗಿಣಿ` ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯಿಂದ ಇವರ ಗಿಣಿಬಂಧ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. `ಸಿಲ್ಲಿಲಲ್ಲಿ` ಹಾಗೂ `ಪಾಪಪಾಂಡು` ಧಾರಾವಾಹಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಪದಬಂಧ ಪ್ರತಿ ಭಾನುವಾರ `ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕ` ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. `ಜನವಾಹಿನಿ` ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆ ಪ್ರತಿ ಭಾನುವಾರ ಇವರ ಪದವಾಹಿನಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಸಂಯುಕ್ತಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರತಿ ಭಾನುವಾರ ಇವರ ಪೋಣಿಸುಪದವ ಬಂಧವನ್ನು 15 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. `ಮಂಗಳ` ವಾರಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಾಲ ಕನ್ನಡದ ಖ್ಯಾತ ಬರಹಗಾರರ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪದಬಂಧ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಂಪೆಯ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜನಪ್ರಿಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪತ್ರಿಕೆ `ವಿಜ್ಞಾನಸಂಗಾತಿ`ಗಾಗಿ ಮೂರು ವರ್ಷ ಕಾಲ ವಿಜ್ಞಾನ ಪದಬಂಧ ಹಾಗೂ ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕ್ವಿಜ್ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಸಕಾಂರದ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಾದ `ಜನಪದ`, `ಯುವಕರ್ನಾಟಕ`, `ಮಾರ್ಚ್ಆಫ್ ಕರ್ನಾಟಕ` ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೂ ಇವರು ಪದಬಂಧ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. `ಸಂಚು`, `ಪಲೀಸ್ಫೈಲ್`, `ಪೊಲೀಸ್ ನ್ಯೂಸ್` ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅಪರಾಧ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. `ಹೋಟೆಲ್ಪತ್ರಿಕೆ`ಗಾಗಿ ತಿಂಡಿ ತಿನಿಸು ಪದಬಂಧ ಇವರಿಂದ ಸಿದ್ದಗೊಂಡಿದೆ. ಮುಂಬಯಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ `ಉದಯರಾಗ` ಹಾಗೂ ನವದೆಹಲಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ `ದೆಹಲಿ ವಾರ್ತೆ` ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ನಿತ್ಯ ಪದಬಂಧ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮದರಾಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಚಂದಮಾಮ ಅವರ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾಸಿಕಗಳಾದ `ವಿಜಯಚಿತ್ರ` ಹಾಗು `ವನಿತಾ` ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹಲವಾರು ವರ್ಷ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಸುದ್ದಿಜಾಲ `ಕರ್ನಾಟಕ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್`ಗಾಗಿ ಇವರು ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಪದಬಂಧ ರಾಜ್ಯದ ಹಲವಾರು ಜಿಲ್ಲಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಅಭಿಮಾನಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಹೊರ ತರುತ್ತಿದ್ದ `ಅಭಿಮಾನಿ`, `ಅಭಿಮಾನ` ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆ, `ತಾಯಿ`, `ಕ್ರೀಡಾಭಿಮಾನಿ` ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹಲವು ವರ್ಷ ಕಾಲ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ಬರೆದುಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಪದಬಂಧಗಳಿಗೇ ಮೀಸಲಾಗಿ ಹೊರ ಬಂದ `ಶೃತಿ` ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಹಲವು ತಿಂಗಳು ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಗೆ 50ರ0ತೆ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಾದ `ರಂಗವಲ್ಲಿ`, `ಸ್ಟಾರ್`, `ಸಿನಿಮಾ ಮಕರಂದ` ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಗೊಂಡ ಹಲವು ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲ್ಲೇ ಇವರ ಪದಬಂಧ ಅಂಕಣ ಇತ್ತೆಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಪದಬಂಧಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಚಲನಚಿತ್ರ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. `ಅರಗಿಣಿ` ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಸ್ಮರಣೀಯ ಚಿತ್ರಗಳು, ಕರ್ಮವೀರಕ್ಕಾಗಿ ಗತವೈಭವ, ಮಂಗಳ ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸ ಲೇಖನ ಮಾಲೆ ಹಲವಾರು ವರ್ಷ ಕಾಲ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹೊರ ತಂದಿರುವ ಕಿರಿಯರ ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಗೂ ಚಲನಚಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸ ಗ್ರಂಥಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಉದಯಬಾನು ಕಲಾಸಂಘ ಹೊರ ತಂದಿರುವ ಬೃಹತ್ ಕೃತಿ ಬೆಂಗಳೂರುದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮಂಗಳ, ಬಾಲಮಂಗಳ, ಕರ್ಮವೀರ, ಅರಗಿಣಿ, ಸ್ಟಾರ್, ಸಂಯುಕ್ತಕರ್ನಾಟಕ, ಸಿನಿಮಾಮಕರಂದ, ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆ ವಿಡಿಯೋ ಮ್ಯಾಗ್ಜೆನ್ಗಾಗಿ ಕ್ವಿಜ್ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ವಾರ್ತ ಇಲಾಖೆ ಸಾದರ ಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕರ್ನಾಟಕ ವಾರ್ತಾಚಿತ್ರ, ಅವಲೋಕನಕ್ಕಾಗಿ ನಿರೂಪಣಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನಪದ, ಕರ್ನಾಟಕವಿಕಾಸ, ಸಹಕಾರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. 1996ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೊರತಂದ `ನಂದೂಸ್ಪೀಕ್ಸ್` ಪತ್ರಿಕೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳಲು ಸಂಪಾದಕೀಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಲವಾರು ಲೇಖನಗಳು, ಕಥೆ, ಕವನಗಳು ಮಲ್ಲಿಗೆ, ವಾರಪತ್ರಿಕೆ, ತರಂಗ, [[ರೂಪತಾರ]], [[ಸುಧಾ (ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ)|ಸುಧಾ]], ಚಿತ್ರ, ಪ್ರಿಯಾಂಕ ಮುಂತಾದ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಕವಿ ದೊಡ್ಡರಂಗೇಗೌಡರ ಅಭಿನಂದನ ಗ್ರಂಥ `ಜಾನಪದಜಂಗಮ`ಕ್ಕಾಗಿ ಜಾನಪದ ಸೊಗಡಿನ ಜೋಪಾನಕಾರ ಲೇಖನ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.ಡಿ.ಎಸ್.ವೀರಯ್ಯನವರ ಅಭಿನಂದನ ಗ್ರಂಥ ಹೋರಾಟದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಕೃತಿಗಾಗಿ `ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ: ದಲಿತ ಸಂವೇದನೆ` ಲೇಖನ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ ಗೆಜೆಟಿಯರ್‍ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕಡೆ ಇವರ ಹೆಸರು ಉಲ್ಲೇಖಗೊಂಡಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ನಲ್ಲಿ ಇವರ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಿ.ಎಸ್.ನಂಜುಂಡಯ್ಯ ಅವರ `ಅಮ್ಮ ಪಂಡರಿಬಾಯಿ` ಹಾಗೂ `ಅಭಿನಯ ಸವ್ಯಸಾಚಿ ಹೆಚ್.ಎಲ್.ಎನ್.ಸಿಂಹ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕವಿ [[ಕೆ. ಎಸ್. ನಿಸಾರ್ ಅಹಮದ್|ಕೆ.ಎಸ್.ನಿಸಾರ್ ಅಹಮದ್]] ಅವರ ಅಭಿನಂದನಗ್ರಂಥ `ನಿಸಾರ್ ನಿಮಗಿದೋ ನಮನ` ಹೆಬ್ಬೊತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್ ಹಾಗೂ ನಿಸಾರ್ ಕುರಿತ ಲೇಖನ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಚಿಂತಾಮಣಿಯ ವೆ.ಎಸ್.ಗುಂಡಪ್ಪನವರ ಸ್ಮರಣಸಂಚಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸ್ಮರಣಸಂಚಿಕೆಗಳಿಗೆ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಅವರ ಪದಬಂಧ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು: ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ (ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ), ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ (ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ), ಮಂಗಳ (ಪ್ರತಿವಾರ), ಅರಗಿಣಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ), ಪ್ರಿಯಾಂಕ (ಮಾಸಿಕ), ಚಿತ್ರ (ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಾಸಿಕ). ಆನ್‍ಲೈನ್ ಮೂಲಕ `ಇಂಡಿಕ್ರಾಸ್` ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಅವರ ಪದಬಂದಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಕನ್ನಡಿಗರು ನಿತ್ಯ ಪದಬಂಧ ತುಂಬಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಅವರ ಪದಬಂಧ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು: ಕನ್ನಡಪ್ರಭ (ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ), ಈಸಂಜೆ (ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ), ಪ್ರಜಾವಾಣಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ-ಪ್ರತಿವಾರ), ಬಾಲಮಂಗಳ (ಪಾಕ್ಷಿಕ), ದೆಹಲಿವಾರ್ತೆ (ನವದೆಹಲಿ-ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ), ಉದಯರಾಗ (ಮುಂಬಯಿ-ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ), ರಂಗವಲ್ಲಿ (ವಾಪ), ಚೆಲುವೆ (ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆÀ), ಹೋಟೆಲ್ ಪತ್ರಿಕೆ (ಪಾಕ್ಷಿಕ ತಿಂಡಿ ತಿನಿಸು), ರಾಜಕೀಯಸುದ್ದಿ (ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆÀ), ಮಾರ್ಚ್ ಆಫ್ ಕರ್ನಾಟಕ (ಮಾಸಿಕ-ವಾರ್ತಾ ಇಲಾಖೆ), ಜನಪದ (ಮಾಸಿಕ-ವಾರ್ತಾಇಲಾಖೆ), ಯುವ ಕರ್ನಾಟಕ (ಮಾಸಿಕ-ಯುವಜನಸೇವಾ ಇಲಾಖೆ), ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಗಾತಿ (ಮಾಸಿಕ-ಕನ್ನಡ ವಿ.ವಿ, ಹಂಪೆ), ವಿಜಯಚಿತ್ರ (ಮಾಸಿಕ-ಚಲನಚಿತ್ರ, ಚಂದಮಾಮ ಪ್ರಕಟಣೆ), ವನಿತಾ (ಮಾಸಿಕ-ಚಂದಮಾಮ ಪ್ರಕಟಣೆ), ಪೆÇಲೀಸ್ ನ್ಯೂಸ್ (ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ-ಅಪರಾಧ), ಪೆÇಲಿಸ್ ಫೈಲ್ (ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ-ಅಪರಾಧ), ಸಂಚು (ಮಾಸಿಕ-ಅಪರಾಧ), ತಾಯಿ (ಮಾಸಿಕ-ಗೃಹ), ಕ್ರಿಡಾಭಿಮಾನಿ (ಮಾಸಿಕ-ಕ್ರೀಡೆ), ಅಭಿಮಾನಿ-(ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ), ಅಭಿಮಾನ (ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ), ತರಂಗ (ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ), ಕನ್ನಡಮ್ಮ (ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ), ಕೆ.ಎನ್.ಎನ್ ನ್ಯೂಸ್‍ನೆಟ್ ಮೂಲಕ ಹಲವಾರು ಜಿಲ್ಲಾಪತ್ರಿಕೆಗಳು, ಶೃತಿ (ಪದಬಂಧ ಮಾಸಿಕ), ಜನವಾಹಿನಿ (ಪ್ರತಿ ವಾರ), ಕರ್ಮವೀರ (ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆÀ), ಈಸಂಜೆ (ಪ್ರತಿ ವಾರ-ಸಿನಿಮಾ), ಕಂದಾಯ ವಾರ್ತೆ (ಕಂದಾಯ ಇಲಾಖೆ ಮಾಸಿಕ), ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ (ಪ್ರತಿ ವಾರ), ಕೃಷ್ಣವೇದಾಂತ ದರ್ಶನ (ಮಾಸಿಕ-ಇಸ್ಕಾನ್), ಇಂಡಿಕ್ರಾಸ್ ಆನ್‍ಲೈನ್ ಪದಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳು. ===ಕೃತಿಗಳು=== 2005ರ ಜುಲೆನಲ್ಲಿ ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅಭಿನಯದ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಚಿನ್ನದ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ `ಸಾರ್ಥಕಸುವರ್ಣ` ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್ ಜೀವನ ಸಾಧನೆ ಕುರಿತು ಇವರು ಬರೆದ `ಬಂಗಾರದಮನುಷ್ಯ` ಕೃತಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಯಿತು. ಈ ಕೃತಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿಸಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಕ್ಕ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಕುವೈತ್ ಕನ್ನಡ ಸಂಘ, ಲಂಡನ್ ಕನ್ನಡ ಸಂಘ ಹಾಗೂ ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ ಕನ್ನಡ ಸಂಘಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿದೆ. ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ 115 ಮಂದಿ ಮಹಾನುಭಾವರ ಪರಿಚಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ `ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆ ಬೆಳಗಿದವರು` ಕೃತಿ 2007ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಲೋಕಾರ್ಪಣೆಗೊಂಡಿತು. ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಇವರು ರಚಿಸಿದ ಪದಬಂಧಗಳ 5 ಪುಸ್ತಕಗಳು 2008ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. 2008ರ ಮೆ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ `ಬಂಗಾರದಮನುಷ್ಯ` ಕೃತಿಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಾಂತರ 'ದಿ ಇನ್ಮಿಟಬಲ್ ಆಕ್ಟರ್ ವಿತ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ವಾಯ್ಸ್' ಅಮೆರಿಕದ ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ ಕನ್ನಡ ಸಂಘ `ಬೃಂದಾವನ` ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮುಖ್ಯ ಅತಿಥಿಗಳಾಗಿ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಎಂ.ಬಿ.ಮಲ್ಲಿಕಾ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಕರ್ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಂಡಲಿ ವಜ್ರಮಹೋತ್ಸವ ಅಂಗವಾಗಿ ಡಾ.ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪ ಻ವರ ಸಂಪಾದಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಹೊರ ತಂದ 75 ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್ ಹಾಗೂ ಕರಿಬಸಯ್ಯನವರ ಬಗ್ಗೆ 2 ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ರಚಿಸಿದ ಭಾವಗೀತೆಗಳ ಸಾಂದ್ರಿಕೆ ವಸಂತ ಮಲ್ಲಿಕಾ 2009ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಪುತ್ತೂರು ನರಸಿಂಹ ನಾಯಕ್ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿರುವ ಈ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಗಾಯಕಿ ಶ್ರೀಮತಿ ವಸಂತ ಶಶಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. 2008ರ ಮೆ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಇವರು ರಚಿಸಿದ ಬಂಗಾರದಮನುಷ್ಯ ಕೃತಿಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಾಂತರ 'ದಿ ಇನ್ಮಿಟಬಲ್ ಆಕ್ಟರ್ ವಿತ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ವಾಯ್ಸ್' ಅಮೆರಿಕದ ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮುಖ್ಯ ಅತಿಥಿಗಳಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಸಿಂಗಪುರ, ಮಲೇಷಿಯಾ, ಫಿಲಿಫೈನ್ಸ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. *'''ಬಂಗಾರದ ಮನುಷ್ಯ''' (ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ) : ಕನ್ನಡದ ಮೇರುನಟ ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಯಾದ 'ಬಂಗಾರದ ಮನುಷ್ಯ' ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಇವರು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಡಾ.ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ ಅಭಿನಯದ ೨೦೮ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಡಾ.ರಾಜಜಕುಮಾರ್ ಅವರ ಜೀವನ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಈ ಪುಸ್ತಕ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಬಂಗಾರದ ಮನುಷ್ಯ ಪುಸ್ತಕ 'ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್: ದಿ ಇನ್ಮಿಟಬಲ್ ಆಕ್ಟರ್ ವಿಥ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ವಾಯ್ಸ್'ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಗೆ ಭಾಷಾಂತರಗೊಂದಿದೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕ ಅಮೆರಿಕ ದೇಶದ ನ್ಯೂಜಸಿ೯ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಆ ಸಂದಭ೯ದಲ್ಲಿ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದ ರಾವ್‌ ಅವರನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ನ್ಯೂಜಸಿ೯ ನಗರದ ಕನ್ನಡ ಸಂಘ ಬೃಂದಾವನ ಅಮೆರಿಕೆಗೆ ಕರೆಸಿಕೊಂಡು ಸನ್ಮಾನ ಮಾಡಿತು. ನಟರೊಬ್ಬರನ್ನು ಕುರಿತ ಮೊದಲ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪುಸ್ತಕ ಇದಾಗಿದ್ದು,ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡಯಾದ ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್ ಕುರಿತ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವೂ ಆಗಿದೆ. *'''ಬೆಳ್ಳಿತೆರೆ ಬೆಳಗಿದವರು''' ಇವರ ಎರಡನೆಯ ಪುಸ್ತಕ. ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ರಂಗದ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿದ ೧೧೫ ಮಂದಿ ಮಹಾನುಭಾವರ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಈ ಪುಸ್ತಕ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. *ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ೭೫ ವಷ೯ಗಳು ಸಂದ ಸಂದಭ೯ದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಮಹಾನುಭಾವರನ್ನು ಕುರಿತು ಕನಾ೯ಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಂಡಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ೭೫ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಟಿ.ಎಸ್.ಕರಿಬಸಯ್ಯನವರನ್ನು ಕುರಿತ ಎರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. *'''ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳು''': ೨೦೦೮ರ ಫಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಇವರು ವಿವಿಧ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ರಚಿಸಿದ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ೫ ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಇವಾಗಿವೆ. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದೊಂದು ದಾಖಲೆ. ೫ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ೨ ಸಾಮಾನ್ಯ, ೧ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಂದು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಿದ್ಡಪಡಿಸಿದ ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳಾಗಿವೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ೮೮ ವಷ೯ಗಳ ನಂತರ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿರುವುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. *'''ಜೈತ್ರಯಾತ್ರೆ''': ಹಿರಿಯ ಐ.ಎ.ಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಕೆ.ಜೈರಾಜ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಡಳಿತ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ರಚಿಸಿದ "ಜೈತ್ರಯಾತ್ರೆ" ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದರು. ೨೦೧೨ರ ಜೂನ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸದಾನಂದಗೌಡ ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಇನ್ಫೋಸಿಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಞರಾದ ಎನ್.ಆರ್.ನಾರಾಯಣಮೂರ್ತಿ, ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮ್ಮಾನಿತ ಲೇಖಕ ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್, ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಕ್ಷೇತ್ರಪಾಲಕ ಶ್ರೀ ವೀರೇಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆ, ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಎಂ.ಎನ್.ವೆಂಕಟಾಚಲಯ್ಯ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. *'''ವಸಂತ ಮಲ್ಲಿಕಾ''' : ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದ ರಾವ್‌ ಕವಿಗಳು ಆಗಿದ್ಫ್ದು ಇವರು ಬರೆದ ೯ ಭಾವಗೀತೆಗಳ ಸಿ.ಡಿ ವಸಂತ ಮಲ್ಲಿಕಾ ೨೦೦೮ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಲೋಕಾಪ೯ಣೆಗೊಂಡಿತು. ಅಮೆರಿಕ ದೇಶದ ನ್ಯೂಜಸಿ೯ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಐ.ಟಿ ಎಂಜನಿಯರ್ ಶ್ರೀಮತಿ ವಸಂತ ಶಶಿ ಅವರು ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದು, ಖ್ಯಾತ ಗಾಯಕ ಪುತ್ತೂರು ನರಸಿಂಹ ನಾಯಕ್ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. *'''ಪದಲೋಕ''' ಮತ್ತು '''ಪದಕ್ರೀಡೆ''' 2013ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮತ್ತೆರಡು ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳು. ವಿಶ್ವ ಪದಬಂಧ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಅವರು ಈ ಎರಡು ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದರು. ವಸಂತ ಪ್ರಕಾಶನ ಪ್ರಕಾಶನಗೊಳಿಸಿದ ಈ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ 160 ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ಅಡಕಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಬಹುಪಾಲು ಓದುಗರ ನೆಚ್ಚಿನ ಅಂಕಣ `ಪದಬಂಧ`. ಭಾಷಾ ಪ್ರೌಢಿಮೆ, ಮನೋವಿಕಾಸ ಮತ್ತು ಮನೋಲ್ಲಾಸಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗುವ `ಪದಬಂಧ`ದ ಇತಿಹಾಸ ಒಂದು ಶತಮಾನದ್ದ್ಲು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ರಾಜನೊಬ್ಬ ಕಾಲಹರಣಕ್ಕಾಗಿ ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮೇಲಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಅಕ್ಷರಗಳ ಜೋಡಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಪದರಚನೆಯೇ ಪದಬಂಧದ ಉಗಮವಾಗಲು ಕಾರಣ. ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪದಬಂಧ ಮೊದಲು ಮೂಡಿದ್ದು 1913ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 21ರ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ. ಕ್ರಿಸ್‍ಮಸ್ ವಿಶೇóಷಾಂಕದಲ್ಲಿ ಏನಾದರೊಂದು ವಿಶೇಷ ಆಳವಡಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ `ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ವರ್ಡ್` ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ ಆರ್ಥರ್ ವಿನ್ನೆ ಪದಗಳ ಆಟದೊಂದಿಗೆ ಓದುಗರ ನೋಟವನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು `ವರ್ಡ್‍ಕ್ರಾಸ್` ಎಂಬ ಅಂಕಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ. ನಂತರ, ಆ ಆಂಕಣ ಎಷ್ಟು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತೆಂದರೆ ಇತರೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೂ ಇಂತಹುದೇ ಅಂಕಣವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪುರವಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲೇ ಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯುಂಟಾಯಿತು. ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಅವರ ಪದಬಂಧಗಳು ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ `ವಿಜಯಕರ್ನಾಟಕ` ಹಾಗೂ `ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ` ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ, `ಮಂಗಳ` ಮತ್ತು `ಅರಗಿಣಿ` ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು, 'ಪ್ರಿಯಾಂಕ` `ಚಿತ್ರ` `ಕಂದಾಯವಾರ್ತೆ` ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. `ಪ್ರಜಾವಾಣಿ` ಸಿನಿಮಾರಂಜನೆ, `ಕರ್ಮವೀರ`, `ಸಂಯುಕ್ತಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ, `ಕನ್ನಡಪ್ರಭ` ಸೇರಿದಂತೆ 40ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಪದಬಂಧಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ. ಆನ್‍ಲೈನ್‍ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ನಿತ್ಯ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ `ಇಂಡಿಕ್ರಾಸ್.ಕಾಮ್`ಗಾಗಿಯೂ ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. *'''ಪ್ರಾಣಪದಕ''' ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರನ್ನು ಕುರಿತ 2013ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಸಂಗತಿಗಳ ಮತ್ತೊಂದು ಪುಸ್ತಕ. ಶ್ರೀಮತಿ ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜಕುಮಾರ್ ನೆನಪಿನಾಳದಲ್ಲಿನ ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸುವ, ವಸಂತ ಪ್ರಕಾಶನ ಪ್ರಕಾಶನಗೊಳಿಸಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪುಸ್ತಕ `ಪ್ರಾಣಪದಕ`. ಸುಮಾರು 120 ಪುಟಗಳ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಲೇಖನಗಳು `ಮಂಗಳ` ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಶ್ರೀಮತಿ ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂದರ್ಭಗಳÀಲ್ಲಿ ಲೇಖಕರೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. `ಪ್ರಾಣಪದಕ` ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ `ಮಂಗಳ` ವಾರಪತ್ರಿಕೆ ಈ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತ್ತು. ಕನ್ನಡದ ವರನಟ ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಬದುಕಿನ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಬರೆದ `ಬಂಗಾರದ ಮನುಷ್ಯ` ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದ ಪುಸ್ತಕ. ಈ ಪುಸ್ತಕ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಗೆ `ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್ ಇನ್ಮಿಟಬಲ್ ಆಕ್ಟರ್ ವಿಥ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ವಾಯ್ಸ್` ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಭಾಷಾಂತರಗೊಂಡು ಅಮೆರಿಕದ ನ್ಯೂಜರ್ಸಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಕನ್ನಡದ ನಟರೊಬ್ಬರನ್ನು ಕುರಿತ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪುಸ್ತಕವೊಂದು ಭಾರತದ ಹೊರಗಡೆ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕ ಇದೆಂಬ ದಾಖಲೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿತು. ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಮತಿ ಪಾರ್ವತಮ್ಮ ರಾಜಕುಮಾರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಲೇಖಕರ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆತಿಥ್ಯ ನೀಡಿದ್ದರು. *'''ನನ್ನ ದಾರಿ ವಿಭಿನ್ನ ದಾರಿ-ರಜನಿಕಾಂತ್''' 2013ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಪುಸ್ತಕ. ನನ್ನ ದಾರಿ ವಿಭಿನ್ನ ದಾರಿ-ರಜನಿಕಾಂತ್` ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮೇರು ನಟ ರಜನಿಕಾಂತ್ ಅವರ ಜೀವನ-ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಕನ್ನಡ ನೆಲದ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಜನಿಕಾಂತ್ ಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಷ್ಟೆ ಅಲ್ಲ, ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯಲ್ಲೂ ರಜನಿಕಾಂತ್ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಹಿರಿದೆಂಬುದನ್ನು ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಳೇಪೇಟೆಯ `ನವಭಾರತ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್` ಸಂಸ್ಥೆ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಕಾಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪುಸ್ತಕದ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತ ವೈ.ಜಿ.ಗಿರಿಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರು ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ: `ರಜನಿಕಾಂತ್ ಅವರ ಬದುಕಿನ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಅವರು ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾದ ಶ್ರೀಯುತರ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ರಜನಿಕಾಂತ್ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅನಾವರಣಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾಯರದು ಸುಭಗ ಶೈಲಿಯ ಬರವಣಿಗೆ. ಪ್ರಗಲ್ಭವಾದ ವಿಷಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅ.ನಾ.ಪ್ರ ನುರಿತವರು. ಕ್ಲಿಷ್ಟ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಓದುಗರಿಗೆ ಕಷ್ಟಕೊಡುವವರಲ್ಲ.` *'''ಪದಬಂಧು''' ` 2013ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಅವರ ಅಭಿನಂದನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೊರ ತಂದ ಸಂಭಾವನಾಗ್ರಂಥ. ಕವಿಗಳಾದ ಪ್ರೊ.ಕೆ.ಎಸ್.ನಿಸಾರ್ ಅಹಮದ್, ಡಾ.ದೊಡ್ಡರಂಗೇಗೌಡ; ನಿವೃತ್ತ ಐ.ಎ.ಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಕೆ.ಜೈರಾಜ್; ಲೇಖಕರಾದ ಜಾಣಗೆರೆ ವೆಂಕಟರಾಮಯ್ಯ, ನಾರಾಯಣ ರಾಯಚೂರ್; ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗದ ದಿಗ್ಗಜರಾದ ಕೆ.ಎಸ್.ಎಲ್.ಸ್ವಾಮಿ, ಎಸ್.ಶಿವರಾಮ್, ನಾಗಾಭರಣ, ವಿ.ಮನೋಹರ್, ಕೆ.ಕಲ್ಯಾಣ್; ಪತ್ರಕರ್ತರಾದ ವೆಂಕಟನಾರಾಯಣ, ಖಾದ್ರಿ ಅಚ್ಚುತನ್, ಎ.ಎಸ್.ನಾರಾಯಣರಾವ್; ಗಾಯಕರಾದ ಶ್ರೀಮತಿ ಚಂದ್ರಿಕಾ ಗುರುರಾಜ್, ಕಿಕ್ಕೇರಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಮುಂತಾದ ಹಿರಿಯರು, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಸುಮಾರು 80 ಮಂದಿ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯ ನಿವೃತ್ತ ಜಂಟಿ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ಕೆ.ಆರ್.ನರಸಿಂಹನ್, ಕರ್ನಾಟಕ ಗ್ಯಾಜೆಟಿಯರ್ನ ನಿವೃತ್ತ ಹಿರಿಯ ಸಂಪಾದಕರಾದ ಎಸ್.ಎ.ಜಗನ್ನಾಥ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತರಾದ ವೈ.ಜಿ.ಗಿರಿಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ. *'''ಶಾಂತಾ ಹುಬ್ಳೀಕರ್''' ರಾಷ್ಟ್ರೋತ್ಥಾನ ಪರಿಷತ್ತು 2014ರಲ್ಲಿ ಹೊರ ತಂದ 50 ಹೊತ್ತಿಗೆಗಳ `ಭಾರತ ಭಾರತಿ' ಪುಸ್ತಕಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಅವರು 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ 30-40ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಹಾಗೂ ಮರಾಠಿ ಚಲನಚಿತ್ತರಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ತಾತಗೊಂಡಿದ್ದ ನಟಿ ಕನ್ನಡತಿ ಶಾಂತಾ ಹುಬ್ಳೀಕರ್ ಅವರನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಕಿರು ಪುಸ್ತಕ ರಚಿಸಿದ್ಧಾರೆ. *ದಣಿವಿಲ್ಲದ ಧಣಿ: ಬಿ.ಆರ್.ಪಂತುಲು '''ಕನ್ನಡದ ಮೇರು ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ನಟ ಬಿ.ಆರ್.ಪಂತುಲು ಅವರನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಲೇಖಕ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ರಚಿಸಿರುವ `ದಣಿವಿಲ್ಲದ ಧಣಿ` ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು. ದಿನಾಂಕ 15.11.206ರಂದುಕೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ ಬಯಲು ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ. ಖ್ಯಾತ ಕಲಾವಿದೆ ಪದ್ಮಶ್ರಿ ಡಾ. ಭಾರತಿ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಲೇಖಕ, ಪತ್ರಕರ್ತ   ಶ್ರೀ ಜೋಗಿ (ಗಿರೀಶ್ ರಾವ್) ಪುಸ್ತಕ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದರು. ನಿವೃತ್ತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಪರ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಕೆ.ಜೈರಾಜ್, ವಾರ್ತಾ ಇಲಾಖೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎನ್.ಆರ್.ವಿಶುಕುಮಾರ್, ಚಲನಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಎಸ್.ವಿ.ರಾಜೇಂದ್ರಸಿಂಗ್ ಬಾಬು, ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ ವೋಡೆ ಕೃಷ್ಣ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು.''' * '''ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ರಚಿಸಿರುವ ತಲಾ 100 ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ, ಮೆದುಳಿಗೆ ಕಸರತ್ತು ನೀಡುವ ವಿಭಿನ್ನವಾದ 5 ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳು 2017ರ ಜನವರಿ 16 ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡವು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಬಸವನಗುಡಿ ಬಿ.ಪಿ.ವಾಡಿಯ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಾಡಿಯ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಗಳಾದ ಪ್ರೊ.ದೊಡ್ಡರಂಗೇಗೌಡ ಅವರು ವಸಂತ ಪ್ರಕಾಶನ ಸಂಸ್ಥೆ ಹೊರತಂದ ಪದಸಂಪದ, ಪದವ್ಯೂಹ, ಪದಜಾಲ, ಪದಜಗ ಮತ್ತು ಪದರಂಗ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಮರ್ಶಕರಾದ ಡಾ.ಜಿ.ಬಿ.ಹರೀಶ್ ಪದಬಂಧ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡಿದರು. ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತರಾದ ವೆಂಕಟನಾರಾಯಣ ಅವರು ಸಮಾರಂಭದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆವಹಿಸಿದ್ದರು.''' ==ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ== ಕೋಲಾರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಅಬ್ಬಣಿ ಗ್ರಾಮದ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪದಬಂಧ ರಚಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದು, 2024ನೆ ಸಾಲಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾದರು. ದಿನಾಂಕ 01.11.2024ರಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಿಧಾನಸೌಧದ ಮುಂಭಾಗ ನಡೆದ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ, ಉಪ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಡಿ.ಕೆ.ಶಿವಕುಮಾರ್, ಗೃಹ ಸಚಿವ ಡಾ. ಜಿ.ಪರಮೇಶ್ವರ್, ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವ ಶಿವರಾಜ ತಂಗಡಗಿ, ವಿದಾನಪರಿಷತ್ತಿನ ಸಭಾಪತಿ ಬಸವರಾಜ ಹೊರಟ್ಟಿ ಶುಕ್ರವಾರ ವಿಧಾನಸೌಧದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದರು. https://kannadanewsnow.com/kannada/a-n-prahlada-rao-conferred-with-rajyotsava-award-for-writing-the-most-phrases-in-india/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241215180444/https://kannadanewsnow.com/kannada/a-n-prahlada-rao-conferred-with-rajyotsava-award-for-writing-the-most-phrases-in-india/ |date=2024-12-15 }} https://epaper.deccanherald.com/Home/ShareArticle?OrgId=1110e81c33f&imageview=1 ==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು== ಬೆಂಗಳೂರು, ಮಂಡ್ಯ ಹಾಗೂ ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸನ್ಮಾನಿಸಿ `ಪ್ರಜಾರತ್ನ`, `ಪದಬಂಧಬ್ರಹ್ಮ`, `ಪದಬಂಧಸಾಮ್ರಾಟ್` ಮುಂತಾದ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ನೀಡಿವೆ. `ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯಪ್ರಶಸ್ತಿ`, `ಕರುನಾಭೂಷಣ` `ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಭೂಷಣ` ಮಂಡ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳೇ ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ `ಆರ್ಯಭಟ`, ಬೆಂಗಳೂರು ಮಹಾನಗರಪಾಲಿಕೆ ಕೊಡಮಾಡುವ `ಕೆಂಪೇಗೌಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ` `ಭಾರತರತ್ನ ಸರ್ ಎಂ.ವಿಶ್ವೇಶ್ವರಯ್ಯ ಸದ್ಬಾವನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, `ಶ್ರೀಕಾಣ್ವಶ್ರೀ`, `ಶಿಂಷಾಶ್ರೀ` `ಬೆಂಗಳೂರು ರತ್ನ`, `ಹಂಸರತ್ನ` ಮುಂತಾದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸಂದಿವೆ. *'''ಅನಾಪ್ರ ಅರವತ್ತು''': ವಿಶ್ವ ಇಂದು `ಪದಬಂಧ ಶತಮಾನೊತ್ಸವ` ಆಚರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಪದಬಂಧ ರಚನೆಕಾರ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ 60 ವಸಂತಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಮುನ್ನಡಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕಳೆದ 30 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪದಬಂಧ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿರುವ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಇಲ್ಲಿಯವರೆವಿಗೂ 40,000 ಪದಬಂಧಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದು, ಇವುಗಳಿಗಾಗಿ ಸುಮಾರು 12 ಲಕ್ಷ ಸುಳುಹುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಬಂಧ 2013ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 7 ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ದಿನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯಿತು. ಬೆಳಗ್ಗೆ ಪದಬಂಧ ಕಮ್ಮಟ, ಸಂಜೆ ಅನಾಪ್ರ ರಚಿಸಿದ ಗೀತೆಗಳ ಗಾಯನ, ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಅವರ ನಾಲ್ಕು ಪುಸ್ತಕಗಳ ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ, ಸಂಭಾವನಾಗ್ರಂಥ ಬಿಡುಗಡೆ ಹಾಗೂ ಅಭಿನಂದನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ `ಪದಬಂಧ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ` ಆಚರಿಸುತ್ತಿರುವ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಕನ್ನಡಿಗರದು. ಕವಿ, ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ ಸದಸ್ಯರಾದ ಪ್ರೊ.ದೊಡ್ಡರಂಗೇಗೌಡ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತ ಐ.ಎ.ಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ ಕೆ.ಜೈರಾಜ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ನಾಗಣ್ಣ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಾಹಿತಿಗಳಾದ ವಿ.ಮನೋಹರ್ ಮುಖ್ಯ ಅತಿಥಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಸಂಜೆ 5 ಗಂಟೆಗೆ ಅನಾಪ್ರ ವಿರಚಿತ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಎಲ್.ಎನ್.ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಚಂದ್ರಿಕಾ ಗುರುರಾಜ್, ಆಕಾಂಕ್ಷ ಬಾದಾಮಿ, ಹೇಮಾಪ್ರಸಾದ್, ಅನುಪಮಾರಾವ್, ರಮ್ಯ ಹಾಡಿದರು. ಸಂಜೆ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಕವಿ ಪ್ರೊ.ಕೆ.ಎಸ್.ನಿಸಾರ್ ಅಹಮದ್ `ಅನಾಪ್ರ ಅರವತ್ತು` ಸಂಭಾವನಾಗ್ರಂಥ `ಪದಬಂಧು` ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಾದ ಅನಂತಕುಮಾರ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಸಾಹಿತಿ ಪ್ರೊ.ಎಂ.ಎಚ್.ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ಅಭಿನಂದನಾ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅ.ನಾ.ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್ ಅವರ ನಾಲ್ಕು ಪುಸ್ತಕಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡವು. `ಪದಕ್ರೀಡೆ` `ಪದಲೋಕ` `ಪ್ರಾಣಪದಕ` ಮತ್ತು `ನನ್ನ ದಾರಿ ವಿಭಿನ್ನ ದಾರಿ-ರಜನಿಕಾಂತ್` ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಕೆ.ಎಸ್.ಎಲ್.ಸ್ವಾಮಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ವಿಜಯಕುಮಾರ್, ನಿರ್ಮಾಪಕ-ನಟ ಎಸ್.ಶಿವರಾಂ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ನಾಗಾಭರಣ ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. * ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 33 ಸಾವಿರ ಪದಬಂಧ ರಚಿಸಿ ದಾಖಲೆ ಮಾಡಿರುವ ಅ.ನ.ಪ್ರಹ್ಲಾದ್‌ರಾವ್‌ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಲಿಮ್ಕಾ ಬುಕ್‌ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈವರೆಗೆ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಪದಬಂಧ ರಚಿಸಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅ.ನ.ಪ್ರಹ್ಲಾದ್‌ರಾವ್‌ ಅವರಿಗೆ ಈ ಗೌರವ ಸಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.udayavani.com/kannada/news/23685/%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BE-%E0%B2%AC%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B3%8D%E2%80%8C-%E0%B2%86%E0%B2%AB%E0%B3%8D-%E0%B2%B0%E0%B3%86%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A1%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B9%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B3%8D%E2%80%8C#rGqGE1BA0zsv0I1l.99 |title=ಲಿಮ್ಕಾ ಬುಕ್‌ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ಗೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ್‌ - ಉದಯವಾಣಿ,೨೩ಜನವರಿ೨೦೧೫ |access-date=2015-01-25 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304120932/http://www.udayavani.com/kannada/news/23685/%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AE%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BE-%E0%B2%AC%E0%B3%81%E0%B2%95%E0%B3%8D%E2%80%8C-%E0%B2%86%E0%B2%AB%E0%B3%8D-%E0%B2%B0%E0%B3%86%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A1%E0%B3%8D%E2%80%8C%E0%B2%97%E0%B3%86-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%B9%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%BE%E0%B2%A6%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%B5%E0%B3%8D%E2%80%8C#rGqGE1BA0zsv0I1l.99 |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು <[(https://web.archive.org/web/20160504012148/http://www.limcabookofrecords.in/record-detail.aspx?rid=1027 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160504012148/https://web.archive.org/web/20160504012148/http://www.limcabookofrecords.in/record-detail.aspx?rid=1027 |date=2016-05-04 }}]> 2015, 2016 ಹಾಗೂ 2017ರ ಲಿಮ್ಕಾ ದಾಖಲೆ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಇವರ ಹೆಸರು ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿರುವುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ==ಹೊರಸಂಪರ್ಕಗಳು== *http://www.thehindubusinessline.com/2001/05/14/stories/101444g3.htm *http://www.hindu.com/2005/07/10/stories/2005071016170100.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001003913/http://www.hindu.com/2005/07/10/stories/2005071016170100.htm |date=2007-10-01 }} *http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/12/02/bangindx.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090730042841/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/12/02/bangindx.htm |date=2009-07-30 }} *http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007070650300400.htm&date=2007/07/06/&prd=fr&{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *http://www.hinduonnet.com/thehindu/lf/2002/09/22/stories/2002092200070200.htm {{Webarchive|url=https://archive.today/20130103015103/http://www.hinduonnet.com/thehindu/lf/2002/09/22/stories/2002092200070200.htm |date=2013-01-03 }} *http://www.hindu.com/2006/04/14/stories/2006041416600500.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060415151841/http://www.hindu.com/2006/04/14/stories/2006041416600500.htm |date=2006-04-15 }} *http://www.hindu.com/2008/02/17/stories/2008021753500400.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090724083952/http://www.hindu.com/2008/02/17/stories/2008021753500400.htm |date=2009-07-24 }} *http://www.hindu.com/2008/05/02/stories/2008050262220400.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080506050102/http://www.hindu.com/2008/05/02/stories/2008050262220400.htm |date=2008-05-06 }} *http://www.deccanherald.com/content/May12008/state2008050165714 *http://www.silobreaker.com/DocumentClusterReader.aspx?Item=16_852455189{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *http://beta.hindustantimes.com/Redir.aspx?ID=3dab8699-c964-40f0-af59-{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೫೩ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಕರ್ತ]] 9yqegkj26s35nq5vpc1aw7uram1prby 0 24407 1431807 1379294 2026-10-12T07:41:38Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431807 wikitext text/x-wiki :'''''ಅಮರ್ಷ''' ಇಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. '''ಹೊಟ್ಟೆಕಿಚ್ಚು''' ಲೇಖನಕ್ಕಾಗಿ [[ಹೊಟ್ಟೆಕಿಚ್ಚು|ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ]].'' [[ಚಿತ್ರ:The Rage of Achilles by Giovanni Battista Tiepolo.jpeg|thumb|ದಿ ಆಂಗರ್ ಆಪ್ ಅಚಿಲೆಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಿಯೊವಾನಿ ಬಟ್ಟಿಸ್ಟ ಟೈಪೋಲೊ ಗ್ರೀಕ್ ಮುಖಂಡನು ಆಗಮೆಮ್ನನ್‌ನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸುವುದನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ.]] '''ಕೋಪ''' ವು ಒಂದು ಭಾವಪ್ರಧಾನ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಕೋಪದ ದೈಹಿಕ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹೃದಯ ಬಡಿತ, ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಹಾಗೂ ಅಡ್ರೀನಲೈನ್‌‌ ಮತ್ತು ನಾರ್ಅಡ್ರೀನಲೈನ್‌‌ ಮಟ್ಟವು ಏರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite encyclopedia |last= |first= |author= |authorlink= |editor= |encyclopedia=Medicine.net |title=Anger definition |url=http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=33843 |accessdate=2008-04-05 |edition= |date= |year= |publisher= |volume= |location= |id= |doi= |pages= |quote= |archive-date=2014-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140123014235/http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=33843 |url-status=dead }}</ref> ಕೋಪವು ಗ್ರಹಿಸಿದ ಹಾನಿಯ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ಕಾದಾಡುವ ಅಥವಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ಮಿದುಳಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>ಹ್ಯಾರಿಸ್, W., ಸ್ಕೊಯೆನ್‌ಫೆಲ್ಡ್, C. D., ಗ್ವೈನ್, P. W., ವೈಸ್ಲರ್, A. M.,''ಸರ್ಕ್ಯುಲೇಟರಿ ಆಂಡ್ ಹ್ಯೂಮರಲ್ ರೆಸ್ಪಾನ್ಸಸ್ ಟು ಫಿಯರ್ ಆಂಡ್ ಆಂಗರ್'', ದಿ ಸೈಕಾಲಜಿಸ್ಟ್, 1964, 7, 155.</ref> ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮತ್ತೊಂದು ಹೊರಗಿನ ಬಲದ ಬೆದರಿಕೆಯ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಪ್ರಜ್ಞೆಯುಳ್ಳ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಕೋಪವು ವರ್ತನೆಯ, ಅರಿವಿನ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಬಲ ಭಾವನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ರೇಮಂಡ್ ಡಿಗಿಯುಸೆಪ್ಪೆ, ರೇಮಂಡ್ ಚಿಪ್ ಟಫ್ರೇಟ್, ''ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಆಂಗರ್ ಡಿಸಾರ್ಡರ್ಸ್'', ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 2006, ಪುಟ 133-159.</ref> ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದವು ಮೂಲತಃ ಹಳೆಯ ನಾರ್ಸ್ ಭಾಷೆಯ ''ಆಂಗರ್'' ‌ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ.<ref>ಆಂಗರ್,''ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಡಿಕ್ಶನರಿ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್'', ನಾಲ್ಕನೇ ಆವೃತ್ತಿ, 2000, ಹಘ್ಟನ್ ಮಿಫ್ಲಿನ್ ಕಂಪೆನಿ.</ref> ಕೋಪವು ಅನೇಕ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಪದ ಬಾಹ್ಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮುಖಭಾವಗಳು, ಆಂಗಿಕ ವರ್ತನೆಗಳು, ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="OxfDic"/> ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಮಾನವರಲ್ಲದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಶಬ್ಧ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಬೃಹತ್ ಆಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ, ಹಲ್ಲು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಬಿರುನೋಟ ಬೀರುತ್ತವೆ.<ref name="Primate"/> ಕೋಪವು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲರಿಗೆ ಅವರ ಬೆದರಿಸುವ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಸಲು ಬಳಸುವ ಒಂದು ವರ್ತನೆಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಕೋಪಗೊಂಡವರಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೊಬ್ಬರು ಕೋಪವನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸದೆ ವಿರಳವಾಗಿ ದೈಹಿಕ ವಾಕ್ಕಲಹ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="Primate">ಪ್ರೈಮೇಟ್ ಇತಾಲಜಿ, 1967, ಡೆಸ್ಮಂಡ್ ಮೋರಿಸ್ (ಸಂಪಾದಕ). ವೈಡೆನ್ಫೆಲ್ಡ್ ಆಂಡ್ ನಿಕೋಲ್ಸನ್ ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್: ಲಂಡನ್, ಪುಟ 55</ref> "ತಮಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದುದರ" ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೋಪವು ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆಂದು ಕೋಪವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೋಪವು ಸ್ವ-ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತಪ್ಪು ಮಾಡುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="EncPsy">ರೇಮಂಡ್ W. ನೊವ್ಯಾಕೊ, ''ಆಂಗರ್'', ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಸೈಕಾಲಜಿ, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 2000</ref> ಆಧುನಿಕ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಕೋಪವು ಎಲ್ಲಾ ಮಾನವರು ಅನುಭವಿಸುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಪಕ್ವ ಭಾವನೆಯಾಗಿದೆ; ಅದಲ್ಲದೇ ಅದರ ಉಳಿಕೆಗಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಂಶವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕೋಪವು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಚಲನಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಕೋಪವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸದ್ವರ್ತನೆಯ ಮೇಲೆ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.<ref name="EncPsy"/><ref name="Ethics">ಜಾನ್ W. ಫಿಯೆರೊ, ''ಆಂಗರ್'', ಎಥಿಕ್ಸ್, ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ, ಸಂಪುಟ 1</ref> ಅನೇಕ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರು ಅನೈಚ್ಛಿಕ ಮತ್ತು ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಕೋಪದ ಮನಸ್ಸು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಕೋಪದ ವಾಸ್ತವಿಕ ಮೌಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ವಾಗ್ವಾದವಿದೆ.<ref name="AngerTheory"/> ಕೋಪದಿಂದ ವರ್ತಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಬಹುಹಿಂದಿನ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದವರೆಗೂ ಅನೇಕ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪುರಾತನ ಬರಹಗಾರರಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಕೋಪವನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದರಿಂದ ಹಾನಿಕರ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="AngerTheory"/> ಕೋಪದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಕುಶಲಬಳಕೆಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಚಾತುರ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು.<ref name="Sutton1"/><ref name="Hochschild1"/> ಸೆವೆನ್ ಡೆಡ್ಲಿ ಸಿನ್ಸ್ (ಏಳು ಮಾರಕ ಪಾಪ)ನಲ್ಲಿ ಕೋಪವನ್ನು '''ವ್ರಾತ್(ಕಡುಕ್ರೋಧ)''' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Anger Symbol.jpg|thumb|alt=Visualizing Anger - Petar Pavlov|"ಕೋಪ" ಪದದ ರೂಪಕಾಲಂಕಾರದ ದೃಶ್ಯೀಕರಣ.]] ಕೋಪ ಬೆದರಿಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮನಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸಲು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಉದ್ಭವವಾಗುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ಒಂದು ರೂಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="OxfDic">ಮೈಕೆಲ್ ಕೆಂಟ್, ''ಆಂಗರ್'', ದಿ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಡಿಕ್ಶನರಿ ಆಫ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಮೆಡಿಸಿನ್, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ISBN 0-19-262845-3</ref> ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮೂರು ಪ್ರಕಾರದ ಕೋಪಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಮೊದಲ ಪ್ರಕಾರದ ಕೋಪವನ್ನು "ಆತುರದ ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣದ ಕೋಪ"ವೆಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಿಷಪ್ ಜೋಸೆಫ್ ಬಟ್ಲರ್ ಸೂಚಿಸಿದನು. ಇದು ಸ್ವ-ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಂತಃಪ್ರೇರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಾನವರಲ್ಲದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಗೆ ಒಳಗಾದಾಗ ಅಥವಾ ಸೆರೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದಾಗ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಪ್ರಕಾರದ ಕೋಪವನ್ನು "ವಿವೇಚಿತ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ" ಕೋಪವೆಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ''ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ'' ಹಾನಿಗೆ ಅಥವಾ ಅನುಚಿತ ವರ್ತನೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರದ ಕೋಪಗಳು ''ಕ್ರಮರಹಿತ'' ವಾದವು. ಮೂರನೇ ಪ್ರಕಾರದ ಕೋಪವು ''ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದುದಾಗಿದೆ'' ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಹುಟ್ಟುಗುಣ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಹ್ಯ ಶಕ್ತಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ತನೆಯ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ ಮುಂಗೋಪ, ಮುನಿಸು ಮತ್ತು ಒರಟುತನ.<ref name="EoE">ಪಾಲ್ M. ಹಘೆಸ್, ''ಆಂಗರ್'', ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಎಥಿಕ್ಸ್, ಸಂಪುಟ I, ಎರಡನೇ ಆವೃತ್ತಿ, ರಟ್ಲೆಡ್ಜ್ ಪ್ರೆಸ್</ref> ಕೋಪವು ಮಾನಸಿಕ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಚಲನಗೊಳಿಸಬಹುದು, ತಪ್ಪು ವರ್ತನೆಗಳ ಸರಿಪಡಿಸುವ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು,ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಬಹುದು, ಋಣಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆಯ ಸಂವಹನ ಮಾಡಬಹುದು. ಅಲ್ಲದೇ ಸಿಡುಕಿನ ನಿವಾರಣೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಇದು ಸಹನೆಯನ್ನೂ ಸುಗಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಕೋಪದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ-ಮಾರ್ಗ ಸಿಗದಿದ್ದಾಗ ಅದು ಹಾನಿಕರವಾಗಬಹುದು. ಕೋಪವು ಅದರ ಪ್ರಬಲ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ವರ್ತನೆಯ ಮೇಲೆ ಅರಿವಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕೋಪಗೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಆತನ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠತೆ, ಪರಾನುಭೂತಿ ಶಕ್ತಿ, ವಿವೇಕ ಅಥವಾ ಆಲೋಚನಾಶೀಲತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅದಲ್ಲದೇ ಇತರರಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.<ref name="EncPsy"/> ಕೋಪ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆಯು ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರೂ ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. (ಶಾಬ್ದಿಕ ಅಥವಾ ದೈಹಿಕ, ನೇರ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷ). ಕೋಪವು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆಯನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಅದರ ಸಂಭಾವ್ಯತೆ ಅಥವಾ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು. ಇದು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆಗೆ ಅವಶ್ಯಕ ಅಥವಾ ಸಾಕಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲ.<ref name="EncPsy"/> === ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ === {{Multiple issues|section=November 2009|OR=November 2009|rewrite=November 2009}} ಕೋಪ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧ ಪದಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಾವನೆಗಳ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ವಿರುದ್ಧ ಕೊನೆಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ: ಸೌಮ್ಯವಾದ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಸಿಟ್ಟು ಒಂದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ರೋಷ ಅಥವಾ ವಿಪರೀತ ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತೊಂದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ. ಎರಡನ್ನೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಬಿಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದಂತಹ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಘಂಟಿನ ಅರ್ಥನಿರೂಪಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸ್ಯೂ ಪಾರ್ಕರ್ ಹಾಲ್ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದಳು; ಆಕೆ ಕೋಪವನ್ನು ಧನಾತ್ಮಕ, ನಿರ್ಮಲ ಮತ್ತು ರಚನಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆ ಎಂದು ಹಾಗೂ ಅದು ಇತರರಿಗೆ ಗೌರವ ತೋರಿಸುತ್ತದೆಂದು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಇದನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ತಮ್ಮತನವನ್ನು ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ, ಬೌದ್ಧಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Parker Hall 2008">ಪಾರ್ಕರ್ ಹಾಲ್, 2008, ''ಆಂಗರ್, ರೇಜ್ ಆಂಡ್ ರಿಲೇಶನ್‌ಶಿಪ್ಸ್: ಆನ್ ಎಂಪಾಥಿಕ್ ಅಪ್ರೋಚ್ ಟು ಆಂಗರ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್'', ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್</ref> ಕೋಪವು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯ ಹಂತಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು 18 ತಿಂಗಳಿನಿಂದ ಹಿಡಿದು 3 ವರ್ಷಗಳವರೆಗಿನ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಮಗುವು ತನ್ನನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವವರಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಲು ಮತ್ತು ಭಿನ್ನತೆಗಳನ್ನು ತೋರಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಕೆ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ. ಕೋಪವು ಆಲೋಚನೆಯು ಬೆಳೆಯುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅರಿವಿನ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಕೋಪ ಬರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕವಾದುದು ಕೋಪವಲ್ಲ ಅದು ಕ್ರೋಧ<ref>ಪಾರ್ಕರ್ ಹಾಲ್, 2008, ''ಆಂಗರ್, ರೇಜ್ ಆಂಡ್ ರಿಲೇಶನ್‌ಶಿಪ್ಸ್: ಆನ್ ಎಂಪಾಥಿಕ್ ಅಪ್ರೋಚ್ ಟು ಆಂಗರ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್'', ರೌಟ್ಲೆಡ್ಜ್, ಲಂಡನ್</ref> ಎಂದು ಪಾರ್ಕರ್ ಹಾಲ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಂದು ಭಿನ್ನವಾದ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ; ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಶಾಬ್ದಿಕ-ಪೂರ್ವ, ಅರಿವಿನ-ಪೂರ್ವ, ಮಾನಸಿಕ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನವೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಶಿಶುವು ಅದರ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ವಿಫಲವಾದಾಗ ಆಘಾತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದುದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಆರಂಭಿಕ ಎಳೆತನದಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕ್ರೋಧವನ್ನು, ಭೀತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಮತ್ತು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ಅಪಾಯವಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ಶಿಶು ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ (ಅರಚಲು)ಆದೇಶಿಸಲು ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವೆಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿಶು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಹಿಸಲಾಗದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಲ್ಲದೇ ಅದನ್ನು ಅನುಗೊಳಿಸಲು, ಅದರ ಬೇಡಿಕೆಗಳೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಾಂತ್ವನಗೊಳಿಸಲು ಅದಕ್ಕೆ ಬೇರೆಯವರ ಕಾಳಜಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆದರೆ ಶಿಶು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದರ ಸ್ವಂತ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕಲಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕ್ರೋಧದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು, "ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಜೀವನದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಸಮರ್ಥತತೆ" ಎಂಬುದಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,<ref name="Parker Hall 2008"/> ಏಕೆಂದರೆ ಭಾವನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು (ಸ್ಕೋರ್, 1994)<ref>ಸ್ಕೋರ್ AN, 1994, ''ಎಫೆಕ್ಟ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಒರಿಜಿನ್ ಆಫ್ ಸೆಲ್ಫ್'', ಹಿಲ್ಸ್‌ಡೇಲ್, NJ, ಎರ್ಲ್‌ಬಾಮ್ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್, ಇಂಕ್</ref> ಸಾಕಷ್ಟು ಬೆಳೆಯದಿರುವುದು (ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ) ಅಥವಾ ಇದನ್ನು ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಆಘಾತದಿಂದಾಗಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು. ಕ್ರೋಧವೆಂದರೆ "ಒಮ್ಮೆಲೆ ಹೊರಬರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ವಿವಿಧ ಭಾವನೆಗಳ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊರೆ"ಯೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಹಾರ್ವೆ, 2004)<ref>ಹಾರ್ವೆ D, 2004, ಪರ್ಸನಲ್ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್</ref> ಅಥವಾ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಜೀವನದ ಘಟನೆಯೊಂದು, ಅದು ಎಷ್ಟು ಕ್ಷುಲ್ಲಕವೆಂಬುದನ್ನು ಲಕ್ಷಿಸದೆ, ಜೀವಿಯು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದಷ್ಟು ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೇರಿದಾಗ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಹಸಿ, ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋರಿಸದ ಭಾವನೆಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸುವುದು ಅಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಶಾಬ್ದಿಕ-ಪೂರ್ವ, ಅರಿವಿನ-ಪೂರ್ವ ಸಂಗತಿಯಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದರೆ (ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಬಳಲುವವರು ಅದನ್ನು ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ "ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದೆಂದು" ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ), ಬದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಭಿನ್ನವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಅರಿವಿನ ಕೌಶಲಗಳು ಅಥವಾ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು (ಪ್ರಸ್ತುತ UKಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳು) ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಪಾರ್ಕರ್ ಹಾಲ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಘಾತಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ರೋಗಿಗಳ ಅಂತರಾತ್ಮದ (ಆಂತರಿಕ)ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು (ರೋಗರ್ಸ್, 1951)<ref>ರೋಗರ್ಸ್, CR, 1951, ''ಕ್ಲೈಂಟ್-ಸೆಂಟರ್ಡ್ ಥೆರಪಿ'', ಲಂಡನ್, ಕಾನ್ಸ್ಟೇಬಲ್</ref> ಬೆಳೆಸಲು ಅಥವಾ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಪರಾನುಭೂತಿ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯೊಂದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನವು ನೈತಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ, ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಮಾದರಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ UKಯಲ್ಲಿರುವ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧದ ಪ್ರಮುಖ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳಿಗೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ. ಇವು ಕೋಪವನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಆಕೆ ವಾದಿಸುತ್ತಾಳೆ. === ಲಕ್ಷಣಗಳು === ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕಾರಗಳಿರುತ್ತವೆ: '''ಅವ್ಯಕ್ತ ಕೋಪ''' ಮತ್ತು '''ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಕೋಪ'''. ಈ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರದ ಕೋಪಗಳು ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ: ==== ಅವ್ಯಕ್ತ ಕೋಪ ==== ಅವ್ಯಕ್ತ ಕೋಪವು ಈ ಕೆಳಗಿನ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಗೊಳ್ಳಬಹುದು: * '''ಗೌಪ್ಯ ನಡವಳಿಕೆ''' - ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಒಬ್ಬರ ಬೆನ್ನಹಿಂದೆ ಮುನಿಸು ತೋರುವುದು, ಉದಾಸೀನ ತೋರುವುದು ಅಥವಾ ಗೊಣಗುಟ್ಟವುದು, ದೃಷ್ಟಿ ಬೆರೆಸಿ ನೋಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು, ಗದರಿಸಿ ಅವಮಾನ ಮಾಡುವುದು, ಅಪಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವುದು, ದೂರುವುದು, ಅನಾಮಧೇಯ ಪತ್ರ ಬರೆಯುವುದು, ಕದಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಮೋಸಮಾಡುವುದು. * '''ಮಾನಸಿಕ ದುರುಪಯೋಗ''' - ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಒಬ್ಬರನ್ನು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದು. ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು, ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿ ಅದರಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದು, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬೆದರಿಕೆ, ಮೊಸಳೆ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸುವುದು, ಅಸ್ವಸ್ಥರಂತೆ ನಟಿಸುವುದು, ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು, ನಿಷೇಧಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಹಣ ಅಥವಾ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ನೀಡದಿರುವುದು. * '''ಸ್ವ-ನಿಂದನೆ ಮಾಡುವುದು''' - ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಕ್ಷಮಾಪಣೆ ಕೇಳುವುದು, ಅತಿಯಾದ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಗುವುದು, ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಡುವುದು. * '''ಸ್ವ-ತ್ಯಾಗ''' - ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಮಿತಿಮೀರಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು, ದೀರ್ಘ ಕಾಲದಿಂದ ನರಳುತ್ತಿರುವವರ ಹಾಗೆ ನಟಿಸಿ ನೆರವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಕೃತಜ್ಞತಾ ಭಾವವನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವುದು. * '''ವ್ಯರ್ಥತೆ''' - ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಅಥವಾ ಬೇರೆಯವರು ವಿಫಲಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು, ನಂಬಿಕೆಗೆ ಅರ್ಹವಲ್ಲದವರನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವುದು, ಅಪಘಾತ ಸಂಭವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದು, ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಾಧಿಸುವುದು, ಲೈಂಗಿಕ [[ನಪುಂಸಕತೆ]], ಗಂಭೀರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ತೋರುವುದು. * '''ಉದ್ವೇಗರಹಿತ''' - ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ನಿರಾಸಕ್ತಿ ತೋರುವುದು ಅಥವಾ ಕಪಟದ ನಗು ಬೀರುವುದು, ಉದಾಸೀನರಂತೆ ಕಾಣುವುದು, ಬೇರೆಯವರು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಅಡ್ಡಗೋಡೆ ಮೇಲೆ ದೀಪ ಇಡುವುದು, ಅವಾಚ್ಯ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ನಿಂದಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ತಣ್ಣೀರೆರಚುವುದು, ಮಿತಿಮೀರಿ ತಿನ್ನುವುದು, ವಿಪರೀತ ನಿದ್ದೆ ಮಾಡುವುದು, ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸದಿರುವುದು, ತಾತ್ಸಾರ ತೋರುವುದು, ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಸಮ್ಮತಿ ತೋರುವ ಲೈಂಗಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು, ಯಂತ್ರಗಳು, ವಿಷಯಗಳು ಅಥವಾ ಬೌದ್ಧಿಕ ಕಸುಬುಗಳಿಗೆ ವಿಪರೀತ ಸಮಯ ವಿನಿಯೋಗಿಸುವುದು, ನಿಷ್ಫಲಗೊಳಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದು; ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ತೋರದಿರುವುದು. * '''ಗೀಳಿನಂಥ ವರ್ತನೆ''' - ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಸ್ವಚ್ಛ ಮತ್ತು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿರುವುದು ಅವಶ್ಯಕವೆಂಬಂತಿರುವುದು, ತಪ್ಪದೆ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಹವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು, ಮಿತಿಮೀರಿ ಪಥ್ಯ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ವಿಪರೀತಿ ತಿನ್ನುವುದು, ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಆದೇಶಿಸುವುದು. * '''ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು''' - ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಬೆನ್ನುತೋರಿಸುವುದು, ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಹಿಂದಕ್ಕೆ ವಾದಿಸದಿರುವುದು, ಹೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ==== ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಕೋಪ ==== ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಕೋಪದ ಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ: * '''ಬೆದರಿಕೆಗಳು''' - ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಬೇರೆಯವರಿಗೆ, ಅವರ ಸ್ವತ್ತಿಗೆ ಅಥವಾ ಅವರ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತಾವು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದೆಂದು ಬೆದರಿಕೆ ನೀಡುವುದು, ಒಬ್ಬರ ಕಡೆಗೆ ಬೆರಳು ತೋರಿಸಿ ಗದರಿಸುವುದು, ಮುಷ್ಟಿ ತಿರುಗಿಸುವುದು, ರೋಷಾವೇಶದ ವರ್ತನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವುದು, ಬಹಳ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಹಿಂಬಾಲಿಸುವುದು, ಮಿತಿಮೀರಿ ಕಾರಿನ ಹಾರ್ನ್ ಬಾರಿಸುವುದು, ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ದಡಾರನೆ ಮುಚ್ಚುವುದು. * '''ನೋವುಂಟುಮಾಡುವಿಕೆ''' - ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ದೈಹಿಕ ಹಿಂಸೆ, ಪದಗಳಿಂದ ನಿಂದಿಸುವುದು, ಪೂರ್ವಗ್ರಹ ಪೀಡಿತ ಅಥವಾ ಅಶ್ಲೀಲ ತಮಾಷೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದು, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮುರಿಯುವುದು, ನೀತಿಗೆಟ್ಟ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದು, ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದು, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪಕ್ಷಪಾತ ತೋರುವುದು, ದೂಷಿಸುವುದು, ಅಧಿಕಾರಯುಕ್ತವಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಿಸುವುದು, ಬೇರೆಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಕುಹುಕವಾಡುವುದು. * '''ವಿಧ್ವಂಸಕತೆ''' - ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುವುದು, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಹಿಂಸೆ ನೀಡುವುದು, ಇಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕೆಡಿಸುವುದು, ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಇಲ್ಲದೆ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸುವುದು, ಕೆಟ್ಟಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಬೈಯುವುದು. * '''ಪೀಡಿಸುವುದು''' - ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ನೇರವಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕುವುದು, ಕಿರುಕುಳ ಕೊಡುವುದು, ತಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ನೂಕುವುದು, ಹಿಂಸಿಸಲು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಕಿರುಚುವುದು, ಒಬ್ಬರನ್ನು ಮಾರ್ಗದಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಸರಿಸಲು ಕಾರಿನ ಬಲವನ್ನು ಬಳಸುವುದು, ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಬಲಹೀನತೆಯೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುವುದು. * '''ನ್ಯಾಯವಲ್ಲದ ನಿಂದನೆ''' - ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ತಮ್ಮ ತಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ಆರೋಪಿಸುವುದು, ತಮ್ಮದೇ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವುದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವಾಗಲೂ ತಪ್ಪುಹೊರಿಸುವುದು. * '''ಉನ್ಮಾದಗ್ರಸ್ತ ವರ್ತನೆ''' - ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದು, ವಿಪರೀತ ವೇಗವಾಗಿ ನಡೆಯುವುದು, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಇತರರೂ ಸಹ ಹಾಗೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು, ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸುವುದು, ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದೆ ಖರ್ಚುಮಾಡುವುದು. * '''ಡಾಂಭಿಕತೆ(ಆಡಂಬರ)''' - ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಆಡಂಬರ ತೋರುವುದು, ಸಂಶಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು, ನಿಯೋಜಿಸದಿರುವುದು, ನೋವು ಅನುಭವಿಸಿದವರಂತಿರುವುದು, ಎಲ್ಲಾ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಯಸುವುದು, ಲಕ್ಷಿಸದೆ ಇರುವುದು, ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಬಗ್ಗೆ ತಲೆಹರಟೆ ಮಾಡುವುದು, ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಚುಂಬನದ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಸಭೆಗಳನ್ನು ಕರೆಯುವುದು. * '''ಸ್ವಾರ್ಥತೆ''' - ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಬೇರೆಯವರ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಲಕ್ಷಿಸುವುದು, ಸಹಾಯ ಕೋರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸದಿರುವುದು, ಕ್ಯೂ ಹಾರುವುದು.(ಸರದಿಯ ಶಿಸ್ತು ಮೀರು) * '''ಸೇಡು''' - ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ವಿಪರೀತ ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು, ಕ್ಷಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಮರೆಯಲು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು, ಹಿಂದಿನ ಮನನೋಯಿಸುವ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಪುನಃಜ್ಞಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. * '''ಮುಂದಾಗುವುದನ್ನು ಊಹಿಸಲಾಗದಿರುವಿಕೆ''' - ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಸಣ್ಣ ಆಶಾಭಂಗಕ್ಕೆ ವಿಪರೀತ ಕ್ರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು, ಸ್ವಚ್ಛಂದವಾಗಿ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವುದು, ನ್ಯಾಯವಲ್ಲದ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದು, ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದು, ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ ಮತ್ತು ಮಾದಕ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವದು<ref>[http://www.angermgmt.com/substance_abuse.asp angermgmt.com]</ref>, ತರ್ಕಬದ್ಧವಲ್ಲದ ವಾದಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವವರು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೋಪವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಮಸ್ಯೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂಬ ಅರ್ಥವಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. === ಕಾರಣಗಳು === ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಕೋಪವು, ಆತನಿಗೆ ಅಥವಾ ಆತ ಕಾಳಜಿ ತೋರುವವರಿಗೆ ಏನಾದರೂ ಹಾನಿಯಾದಾಗ, ಕೋಪಬರಿಸುವ ಘಟನೆಯ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕಾರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಖಾತ್ರಿಯಾಗಿರುವಾಗ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಜವಾಬ್ದಾರರೆಂದು ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುವಾಗ ಹಾಗೂ ಸಂದರ್ಭದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದಿತ್ತೆಂದು ಅಥವಾ ನಿಭಾಯಿಸಬಹುದಿತ್ತೆಂದು ಭಾವಿಸಿದಾಗ ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="Anger pg 290">ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್ ಆಫ್ ಆಂಗರ್. ಪುಟ 290</ref> ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಾರು ಹಾನಿಗೊಳಗಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಬೇರೆಯವರು ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಆತನು ಕೋಪಪಡುತ್ತಾನೆ (ಉದಾ. ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಚಾಲಕನು ಹಿಂಬದಿಯಿಂದ ಬಂದು ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆಯುವುದು), ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದ್ದರೆ ಆತನು ದುಃಖಿಸುತ್ತಾನೆ. (ಉದಾ. ಬಿರುಗಾಳಿ ಮಳೆ) ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಆತನೇ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದರೆ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ಸಂಕೋಚಪಡುತ್ತಾನೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಕೋಪವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಅದು "ಅವರಿಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದುದರ" ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾದ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳು ಕೋಪವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊದಲು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ವಿವರಣೆಗಳು ಕೋಪವು ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಹೊರಗಿನ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಕೋಪಗೊಂಡವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವರ ಕೋಪದ ಕಾರಣವನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ನಡವಳಿಕೆಯ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದಾದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ವಿವರಣೆಯು, ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ ಭಾವನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸ್ವ-ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ವೀಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವವರ ಅಂತಃಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಕೋಪವು ಹುಟ್ಟಲು ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿರಬಹುದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪರೋಕ್ಷ ಘಟನೆಗಳಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಜನರು ಅವರ ಕೋಪಕ್ಕೆ ವಿರಳವಾಗಿ ''ಒಂದಕ್ಕಿಂತ'' ಹೆಚ್ಚು ಕಾರಣವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="EncPsy"/> ನೊವ್ಯಾಕೊ ಪ್ರಕಾರ, "ಕೋಪದ ಅನುಭವಗಳು ಪರಿಸರದ-ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೊಳಗೆ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಅಡಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಕೋಪವನ್ನು ಭರಿಸದಿದ್ದರೂ, ಅವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಹೋಗುತ್ತವೆ. ಅವು ಸಾವಕಾಶವಾಗಿ ಕೋಪದ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗುತ್ತವೆ."<ref name="EncPsy"/> ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕ ಪ್ರಕಾರ, ಆಂತರಿಕ ಕಲಂಕವು ನೋವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅದು ಕೋಪ ಬರಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Britannica11">"ಇಮೋಷನ್." ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ. 2007. ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಆನ್‌ಲೈನ್, ಪುಟ 11</ref> === ಅರಿವಿನ ಪ್ರಭಾವಗಳು === ಕೋಪವು ಹೆಚ್ಚು ಆಶಾವಾದದಿಂದ ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಪಾಯಗಳು ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ, ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಕಡಿಮೆ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ, ಸಾಹಸಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಸುಲಭವಾಗಿ ಯಶಸ್ಸಾಗಬಹುದೆಂಬಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ, ದುರದೃಷ್ಟ ಘಟನೆಗಳು ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೋಪಗೊಂಡವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಪಾಯಕಾರಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಆಶಾವಾದಿ ಗಂಡಾಂತರದ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲನೆಗಳು, ಭಯಗ್ರಸ್ತರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕೋಪವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವವರು ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧಿ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ತುತ್ತಾಗುವ ಸಂಭವವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ದುಡಿಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{cite journal |author=Jennifer S. Lerner and Dacher Keltner |url=http://sds.hss.cmu.edu/BDRauthors/fear.pdf |title=Fear, Anger, and Risk |journal=Journal of Personality and Social Psychology |volume=81 |pages=146–159 |year=2001 |issue=1 |doi=10.1037/0022-3514.81.1.146 |pmid=11474720 |access-date=2010-08-24 |archive-date=2011-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110516023611/http://sds.hss.cmu.edu/BDRauthors/fear.pdf |url-status=dead }}</ref> ಈ ಕಲ್ಪನೆಯು ಸಿಂಹಾವಲೋಕನರೂಪದ ಆಲೋಚನೆಯಲ್ಲೂ ರುಜುವಾತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ: 2005ರ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಭಯಗ್ರಸ್ತ ಮತ್ತು ತಟಸ್ಥ ಜನರು ಯೋಚಿಸಿದುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕೋಪಗೊಂಡ ಜನರು 9/11ರ ನಂತರದ ವರ್ಷದ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಅಪಾಯಗಳು ಸಿಂಹಾವಲೋಕನ ಮಾಡಿದಾಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸಿದ್ದೆವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite journal |author=Baruch Fischhoff, Roxana M. Gonzalez, Jennifer S. Lerner, Deborah A. Small |url=http://content.ksg.harvard.edu/lernerlab/papers/files/Fischhoff_2005_JEP_Paper.pdf |title=Evolving Judgments of Terror Risks: Foresight, Hindsight, and Emotion |journal=Journal of Experimental Psychology: Applied |volume=11 |pages=134–139 |year=2005 |issue=2 |access-date=2010-08-24 |archive-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719205555/http://content.ksg.harvard.edu/lernerlab/papers/files/Fischhoff_2005_JEP_Paper.pdf |url-status=dead }}</ref> ಅಂತರ-ಸಮೂಹ ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ, ಕೋಪವು ಹೊರಗಿನವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಋಣಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕಲ್ಪಿತ ಭಾವನೆಯಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೋಪವು ಹೊರಗಿನವರನ್ನು ಕಡಿಮೆ ನಂಬುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವುದನ್ನು ನಿಧಾನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=David DeSteno, Nilanjana Dasgupta, Monica Y. Bartlett, and Aida Cajdric |url=http://www.heart-intl.net/HEART/120104/Prejudicefromthinairtheeffe.pdf |title=Prejudice From Thin Air: The Effect of Emotion on Automatic Intergroup Attitudes |journal=Psychological Science |volume=15 |pages=319–324 |year=2004 |issue=5 |doi=10.1111/j.0956-7976.2004.00676.x |pmid=15102141 |access-date=2010-08-24 |archive-date=2011-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110723143149/http://www.heart-intl.net/HEART/120104/Prejudicefromthinairtheeffe.pdf |url-status=dead }}</ref> ಗುಂಪೊಂದು ವಿರೋಧಿ ಗುಂಪಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಾಗ, ಅದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಬಲ ಗುಂಪಾಗಿದ್ದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಕೋಪಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೂ ಆ ಗುಂಪು ದುರ್ಬಲವಾಗಿದ್ದರೆ ಕಡಿಮೆ ಕೋಪವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Mackie et al">{{cite journal |author=Diane M. Mackie, Thierry Devos, Eliot R. Smith |url=http://www2.uni-jena.de/svw/igc/download/Mackie_Devos_Smith_JPSP_2000.pdf |title=Intergroup Emotions: Explaining Offensive Action Tendencies in an Intergroup Context |journal=Journal of Personality and Social Psychology |volume=79 |pages=602–616 |year=2000 |issue=4 |doi=10.1037/0022-3514.79.4.602 |pmid=11045741 |access-date=2010-08-24 |archive-date=2011-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928032753/http://www2.uni-jena.de/svw/igc/download/Mackie_Devos_Smith_JPSP_2000.pdf |url-status=dead }}</ref> ದುಃಖ ಮತ್ತು ಭಯದಂತಹ ಋಣಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಕೋಪಗೊಂಡವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೋಲಿಕೆಯ ಒಲವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ - ಅಂದರೆ ಒಬ್ಬನ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಆತನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆತನ ಗುಣಲಕ್ಷಣದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ನಿಂದಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ. ಅವರು ರೂಢಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಗಮನವನ್ನು ಮತ್ತು ತೋರಿಕೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಕೋಪವು ವಿಶ್ಲೇಷಕ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ದುಃಖ ಮತ್ತು ಭಯದಂತಹ ಇತರ "ಋಣಾತ್ಮಕ" ಭಾವನೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.<ref>ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್ ಆಫ್ ಆಂಗರ್. ಚ್ಯಾಪ್ಟರ್ 17</ref> ಕೋಪಗೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಆತನಿಗೆ ಸಿಟ್ಟನ್ನು ಬರಿಸಬಹುದಾದ ಇತರ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ದುಃಖ ಬರಿಸುವ ಘಟನೆಗಳಿಗಿಂತ (ಉದಾ. ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತ ದೂರವಾಗುವುದು) ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ (ಉದಾ. ದೋಷಯುಕ್ತ ಕಾರನ್ನು ಮಾರುವುದು) ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.<ref name="DeSteno et al (2000)"> {{cite journal |author=D. DeSteno, R. E. Petty, D. T. Wegener, & D.D. Rucker |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality-and-social-psychology_2000-03_78_3/page/397 |title=Beyond valence in the perception of likelihood: The role of emotion specificity. |journal=Journal of Personality and Social Psychology |volume=78 |pages=397–416 |year=2000 |issue=3 |doi=10.1037/0022-3514.78.3.397 |pmid=10743870 }} </ref> ಕೋಪಗೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅವನ ದುಃಸ್ಥಿತಿಗಾಗಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆರೋಪವು ಕೋಪಗೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅದರಿಂದ ಆತನು ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಆರೋಪವನ್ನು ಹೊರಿಸುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಾಗ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಂತಹುದೇ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನ ಹರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಅದು ಕೋಪಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ತೆರಿಗೆ ಏರಿಕೆಯ ಅವಶ್ಯಕವೆಂದು ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಮನಗಾಣಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಾಗ, ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕೋಪಿಷ್ಟನಾಗಿದ್ದರೆ ದುಃಖ ತರುವ ವಾದಕ್ಕಿಂತ ("ಅನರ್ಹ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ಕಾಳಜಿಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿರುತ್ತವೆ"ಎಂಬ ಮಾತಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ) ಕೋಪವನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸುವ ವಾದವನ್ನು ("ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪರಾಧಿಗಳು ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ") ಬಳಸುವುದು ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref> {{cite journal |author=DeSteno, D., Petty, R. E., Rucker, D. D., Wegener, D. T., & Braverman, J. |url=http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.138.452&rep=rep1&type=pdf |title=Discrete emotions and persuasion: The role of emotion-induced expectancies |journal=Journal of Personality and Social Psychology |volume=86 |pages=43–56 |year=2004 | issue=1 | doi=10.1037/0022-3514.86.1.43 | pmid=14717627 | citeseerx=10.1.1.138.452 }} </ref> ಎಲ್ಲಾ ನಿಷೇಧಾತ್ಮಕ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಇತರ ಋಣಾತ್ಮಕ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಕೋಪವು ಕೇವಲ ಕೋಪವನ್ನು-ಬರಿಸುವ ಘಟನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಗಮನವನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತದೆ. === ನಿರ್ವಹಣಾ ಚಾತುರ್ಯವಾಗಿ === ಇತರ ಭಾವನೆಗಳಂತೆ ಕೋಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿತವಾಗಿರಬಹುದು. ಹಾಚ್ಸ್‌ಚೈಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಸುಟ್ಟನ್‌ರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಕೋಪದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯು ವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಮತ್ತು ರೂಪಿಸಲು ಮಾಡುವ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಕುಶಲಬಳಕೆಯ ನಿರ್ವಹಣಾ ಚಾತುರ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿವೆ. ಕೋಪವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಭಾವದ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ನಿರ್ವಹಣಾ ಚಾತುರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಗುರಿ ಸಾಧಿಸುವ ವಿಧಾನವಾಗಿ ಅದರ ಬಳಕೆಯು (ಅಂದರೆ ಜಗಳಗಂಟಿ ವರ್ತನೆಗಳು) ಯಶಸ್ವಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಚಾತುರ್ಯವೆಂಬುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Sutton1">ಸ್ಯೂಟನ್, R. I. ''ಮೆಂಟೈನಿಂಗ್ ನಾರ್ಮ್ಸ್ ಎಬೌಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ಡ್ ಇಮೋಷನ್ಸ್: ದಿ ಕೇಸ್ ಆಫ್ ಬಿಲ್ ಕಲೆಕ್ಟರ್ಸ್'', ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಟಿವ್ ಸೈನ್ಸ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಲಿ, 1991, 36:245-268</ref><ref name="Hochschild1">ಹಾಚ್ಸ್‌ಚೈಲ್ಡ್, AR, ''ದಿ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಡ್ ಹಾರ್ಟ್: ಕಮರ್ಶಿಯಲೈಸೇಶನ್ ಆಫ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಫೀಲಿಂಗ್'', ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಪ್ರೆಸ್, 1983</ref> ಕೋಪದ ಬಗೆಗಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಲರಿಸ್ಸಾ ಟೈಡೆನ್ಸ್, ಭಾವನೆಗಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವವರ ಅರಿವಿನ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪ್ರಬಲ ಸ್ಥಾನದ ಮೇಲೂ ಅಧಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಕೋಪದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಭಾವದ ಅರಿವಿನ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಆಕೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ. ಕೀಟಿಂಗ್‌ನಂತಹ ಹಿಂದಿನ ಸಂಶೋಧಕರು 1985ರಲ್ಲಿ, ಕೋಪಿಷ್ಟ ಮುಖಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರನ್ನು ಪ್ರಬಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರಾಗಿ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.<ref name="Tiedens 2001">ಟೈಡೆನ್ಸ್ LZ, ''ಆಂಗರ್ ಆಂಡ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್ ವರ್ಸಸ್ ಸ್ಯಾಡ್ನೆಸ್ ಆಂಡ್ ಸಬ್ಜುಗೇಶನ್: ದಿ ಎಫೆಕ್ಟ್ ಆಫ್ ನೆಗೇಟಿವ್ ಇಮೋಷನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಶನ್ಸ್ ಆನ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ಸ್ಟೇಟಸ್ ಕನ್ಫೆರಲ್'', ಲಿಂಕ್: [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?cmd=Retrieve&amp;db=PubMed&amp;list_uids=11195894&amp;dopt=Citation ], ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಪರ್ಸನಾಲಿಟಿ ಆಂಡ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ, 2001 ಜನವರಿ; 80(1):86-94.</ref> ಅದೇ ರೀತಿ, ಕೋಪಗೊಂಡ ಮತ್ತು ದುಃಖಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ವಿವರಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದವರು ಕೋಪಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಟೈಡೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇತರರು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಿದರು.<ref name="Tiedens et al.,2000"/> ಕೋಪದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ಸ್ಥಾನದ ಗುಣಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಟೈಡೆನ್ಸ್ ಆಕೆಯ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಳು. ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಕೋಪವು ಇತರರ ವರ್ತನೆಗಳ ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಕಾನೂನು ಸಮ್ಮತವಾಗಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬ ವಿಷಯ. ಕೋಪಗೊಂಡ ಅಥವಾ ದುಃಖಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದವರು ದುಃಖಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಕೋಪಗೊಂಡವನಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು ತೋರಿದರು ಎಂದು ಆಕೆಯ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದವು. ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಇಂತಹ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಕೋಪವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಬಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವನೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗುವುದು.<ref name="Tiedens 2001"/> ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೋಪವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಪಡಿಸುವುದು ಕೋಪವನ್ನು-ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವವನ ಗೆಲ್ಲುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕೋಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವವರನ್ನು ಹಠಮಾರಿ, ಪ್ರಬಲ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯುತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆಂದು ಟೈಡೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇತರರ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಮೃದು ಮತ್ತು ನಮ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಜನರು ಪ್ರಬಲ ಮತ್ತು ಹಠಮಾರಿಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾದವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="Tiedens et al.,2000">ಟೈಡೆನ್ಸ್, ಎಲ್ಸ್‌ವರ್ತ್ ಆಂಡ್ ಮೆಸ್ಕ್ಯುಟ, [http://psp.sagepub.com/cgi/content/abstract/26/5/560 ಸೆಂಟಿಮೆಂಟಲ್ ಸ್ಟೀರಿಯೊಟೈಪ್ಸ್: ಇಮೋಷನಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟೇಶನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಹೈ-ಆಂಡ್-ಲೊ-ಸ್ಟೇಟಸ್ ಗ್ರೂಪ್ ಮೆಂಬರ್ಸ್], 2000</ref> ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಸಿನಾಸ್ಯುರ್ ಮತ್ತು ಟೈಡೆನ್ಸ್, ಜನರು ಕೋಪಗೊಳ್ಳದರಿಗಿಂತ ಕೋಪಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು.<ref>M ಸಿನಾಸ್ಯುರ್, LZ ಟೈಡೆನ್ಸ್, ಗೆಟ್ ಮ್ಯಾಡ್ ಆಂಡ್ ಗೆಟ್ ಮೋರ್ ದ್ಯಾನ್ ಈವನ್: ವೆನ್ ಆಂಡ್ ವೈ ಆಂಗರ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಶನ್ ಈಸ್ ಇಫೆಕ್ಟಿವ್ ಇನ್ ನೆಗೋಟಿಯೇಶನ್ಸ್, ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪರಿಮೆಂಟಲ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ, 2006</ref> ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾನ್ ಕ್ಲೀಫ್ ಮತ್ತು ಇತರರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯೆಂದರೆ ಭಾವನೆಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ಬೇರೆಯವರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆಯೇ, ಏಕೆಂದರೆ ಜನರು ಇತರರ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ತರ್ಕಿಸಲು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅಂಶವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅವರ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಧಾನದಲ್ಲಿ ಸರಿಹೊಂದಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ವ್ಯಾನ್ ಕ್ಲೀಫ್ ಮತ್ತು ಇತರರು, ಜನರು ಕೋಪಿತ ವಿರೋಧಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುತ್ತಾರೆಯೇ ಅಥವಾ ಸಂತೋಷದಿಂದಿರುವ ವಿರೋಧಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸಲು ಬಯಸಿದರು. ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಜನರು ಸಂತೋಷದಿಂದಿರುವ ವಿರೋಧಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕೋಪಿತ ವಿರೋಧಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಾಗುತ್ತಾರೆಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟವು. ಈ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು, ಜನರು ವಿರೋಧಿಗಳ ಮಿತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಅವರ ಭಾವನೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಪ್ರಬಲಗೊಳಿಸಿದವು.<ref>ವ್ಯಾನ್ ಕ್ಲೀಫ್, ಡಿ ಡ್ರ್ಯೂ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್ಸ್ಟೆಡ್, ''ದಿ ಇಂಟರ್‌ಪರ್ಸನಲ್ ಇಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಆಂಗರ್ ಆಂಡ್ ಹ್ಯಾಪಿನೆಸ್ ಇನ್ ನೆಗೋಟಿಯೇಶನ್ಸ್'', ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಪರ್ಸನಾಲಿಟಿ ಆಂಡ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ, 2004, ಸಂಪುಟ 86, ಸಂ. 1, 57–76</ref> === ನಿಭಾಯಿಸುವ ನಿರ್ವಹಣಾ ಚಾತುರ್ಯ === {{See also|Anger management}} ಲೆಲ್ಯಾಂಡ್ R. ಬಿಯಾಮಂಟ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ, ಕೋಪಗೊಂಡ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನೂ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ತಗಾದೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.<ref>ಲೆಲ್ಯಾಂಡ್ R. ಬಿಯಾಮಂಟ್, ಇಮೋಷನಲ್ ಕಾಂಪಿಟೆನ್ಸ್, [http://www.emotionalcompetency.com/anger.htm#path ಆಂಗರ್, ಆನ್ ಅರ್ಜೆಂಟ್ ಪ್ಲಿಯಾ ಫಾರ್ ಜಸ್ಟಿಸ್ ಆಂಡ್ ಆಕ್ಷನ್], ಎಂಟ್ರಿ ಡಿಸ್ಕ್ರೈಬಿಂಗ್ ಪಾಥ್ಸ್ ಆಫ್ ಆಂಗರ್</ref> ಕೋಪಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಪ್ರಕಟ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಕ್ರಿಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ವಿರುದ್ಧವಾದ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯುವುದು ಅಥವಾ ನುಣುಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವುದು. ಇತರ ಆಯ್ಕೆಗಳೆಂದರೆ - ಪ್ರಾಬಲ್ಯತೆಯ ಪೈಪೋಟಿ ನಡೆಸುವುದು; ಗೋಪ್ಯವಾಗಿ ಮುನಿಸುತೋರುವುದು; ಅಥವಾ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಲು ಮತ್ತು ರಚನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಿಹರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು. R. ನೊವ್ಯಾಕೊ ಪ್ರಕಾರ, ಕೋಪವು ಕೆರಳಿಸುವಿಕೆಯ ಒಂದು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. R. ನೊವ್ಯಾಕೊ ಮೂರು ರೀತಿಯ ಕೋಪಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾನೆ: ಅರಿವಿನ (ಮೌಲ್ಯ ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು), ಶಾರೀರಿಕ-ಭಾವಾತ್ಮಕ (ಉದ್ವೇಗ ಮತ್ತು ತಳಮಳ) ಹಾಗೂ ನಡವಳಿಕೆ (ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯುವುದು ಮತ್ತು ವಿರೋಧ) ಈ ಭಾವನೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಭಾಯಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹಂತಗಳಿವೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೋಪವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅದರಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಬೇಕೆಂದು ನೊವ್ಯಾಕೊ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲು ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಪರಿಶೋಧಿಸಬೇಕು. ನಂತರ ಆತನು ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೋಪದ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ಕಲ್ಪನೆ-ಆಧಾರದ ನೆಮ್ಮದಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು.<ref name="AngerTheory"/><ref>ನೊವ್ಯಾಕೊ, R. (1975). ಆಂಗರ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್: ದಿ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಆಂಡ್ ಇವಾಲ್ವೇಶನ್ ಆಫ್ ಆನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪರಿಮೆಂಟಲ್ ಟ್ರೀಟ್ಮೆಂಟ್. ಲೆಕ್ಸಿಂಗ್ಟನ್, MA: ಹೀತ್.</ref> ಕೋಪದ ಆಧುನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಕೋಪದಲ್ಲಿ ಕಾರಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಆಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳ ಪುನಃರೂಪಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ REBT (ರೇಷನಲ್ ಇಮೋಟಿವ್ ಬಿಹೇವಿಯರ್ ಥೆರಪಿ)ಯಂತಹ ಆಧುನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಂತೆ CBT (ಅಥವಾ ಕಾಗ್ನಿಟಿವ್ ಬೆಹೇವಿಯರಲ್ ಥೆರಪೀಸ್)ಯ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ವಿಪರೀತ ಕೋಪದಿಂದ ನರಳುವವನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಯದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು, ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯತೆ ನಿರ್ಣಯಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆಯು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ವೃತ್ತಿಪರರಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕೋಪವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಳ್ಳಬಹುದೆಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal |last1 = Beck |first1 = Richard |last2 = Fernandez |first2 = Ephrem |title = Cognitive-Behavioral Therapy in the Treatment of Anger: A Meta-Analysis |journal = Cognitive Therapy and Research |volume = 22 |issue = 1 |pages = 63–74 |year = 1998 |url = http://www.acu.edu/img/assets/6655/Cognitive-Behavioral%20in%20the%20Treatment%20of%20Anger%20(A%20Meta-analysis).pdf |accessdate = 2007-02-05 |doi = 10.1023/A:1018763902991 |archive-date = 2006-09-05 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060905115446/http://www.acu.edu/img/assets/6655/Cognitive-Behavioral%20in%20the%20Treatment%20of%20Anger%20(A%20Meta-analysis).pdf |url-status = dead }}</ref> ಈ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಂತರ "ಒತ್ತಡ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದು(ಇನಾಕ್ಯುಲೇಷನ್)" ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕೋಪಗೊಂಡವರಿಗೆ "ಅವರ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಮಾಧಾನಗೊಳ್ಳುವ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವರ ಗಮನ, ಆಲೋಚನೆಗಳು, ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲು ಅನೇಕ ಅರಿವಿನ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರಿಗೆ ಅನೇಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೆರಳಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೋಪವನ್ನು ಗಮನಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ತಿಳಿಸಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ."<ref name="AngerTheory"/> ==== ತಡೆಹಿಡಿಯುವುದು ==== ಕೋಪದ ತಡೆಹಿಡಿಯುವಿಕೆಯು ಹಾನಿಕರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದೆಂದು ಆಧುನಿಕ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಡೆಹಿಡಿದ ಕೋಪವು ದೈಹಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳಂತಹ ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರವಾಗಬಹುದು.<ref name="AngerTheory"/><ref>"ಆಂಗರ್." ಗಲೆ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಸೈಕಾಲಜಿ, 2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ. ಗಲೆ ಗ್ರೂಪ್, 2001.</ref> 1992ರ ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್ ದಂಗೆಗಳು ತಡೆಹಿಡಿದ ಕೋಪದ ತಕ್ಷಣದ ಸ್ಫೋಟಕ ರೀತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಜಾನ್ W. ಫಿಯೆರೊ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕೋಪವು ನಂತರ ಆ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಏನನ್ನೂ ಮಾಡದವರ ವಿರುದ್ಧ ಹಿಂಸೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಯಿತು. ಕೋಪವು ಅದರ ನೈಜ ಕಾರಣದಿಂದ ಬೇರೆಯವರನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಬಲಿಪಶು ಮಾಡುವತ್ತ ವಾಲಿದುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ನಾಜಿಗಳು [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಹಾನಿಗೆ ಯೆಹೂದಿಗಳನ್ನು ದೂರಿದುದು.<ref name="Ethics"/> ತಡೆದಿಟ್ಟ ಕೋಪದ "ಹಿಡಿತ ಸಡಿಲಿಸುವಿಕೆಯು" ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆಯ "ರೇಚನ ಅಧ್ಯಯನ"ವನ್ನು ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಟೀಕಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಎವಿಡೆನ್ಸ್ ಎಗೈನೆಸ್ಟ್ ಕ್ಯಾಥರ್ಸಿಸ್ ಥಿಯರಿ: * ಬರ್ಕೆಮ್ಯಾನ್ (2006) [https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2008/jan/26/healthandwellbeing.features ಆಂಗರ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್]. * ಗ್ರೀನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು. (1975). ದಿ ಫೆಸಿಲಿಟೇಶನ್ ಆಫ್ ಅಗ್ರೆಶನ್ ಬೈ ಅಗ್ರೆಶನ್: ಎವಿಡೆನ್ಸ್ ಎಗೈನೆಸ್ಟ್ ದಿ ಕ್ಯಾಥರ್ಸಿಸ್ ಹೈಪಾಥಿಸಿಸ್. [http://psycnet.apa.org/index.cfm?fa=buy.optionToBuy&amp;id=1976-02349-001&amp;CFID=6717647&amp;CFTOKEN=16163150 ಅಬ್‌ಸ್ಟ್ರಾಕ್ಟ್]. ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಪರ್ಸನಾಲಿಟಿ ಆಂಡ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ''. ಎವಿಡೆನ್ಸ್ ಫಾರ್: ಮುರ್ರೆ ಆಂಡ್ ಫೆಸ್‌ಬ್ಯಾಚ್. (1978). ಲೆಟ್ಸ್ ನಾಟ್ ಥ್ರೊ ದಿ ಬೇಬಿ ಔಟ್ ವಿದ್ ಬಾತ್‌ವಾಟರ್: ದಿ ಕ್ಯಾಥರ್ಸಿಸ್ ಹೈಪಾಥಿಸಿಸ್ ರಿವಿಸ್ಟೆಡ್. doi:10.1111/j.1467-6494.1978.tb01012.x</ref> === ಉಭಯ ಮಿತಿ ಮಾದರಿ === ಕೋಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೂ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಉತ್ಪಾದಕತೆಯು ಕುಂಠಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>ಜೆನ್, K. A. 1995. ಎ ಮಲ್ಟಿಮೆಥಡ್ ಎಕ್ಸಾಮಿನೇಶ್ ಆಫ್ ದಿ ಬೆನಿಫಿಟ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಡೆಟ್ರಿಮೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಟ್ರಾಗ್ರೂಪ್ ಕಾಂಫ್ಲಿಕ್ಟ್. ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಟಿವ್ ಸೈನ್ಸ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಲಿ, 40: 256–282.</ref> ಅಲ್ಲದೇ ಕೆಲಸದ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಧನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಕೆಲಸದ ಆಸಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಸಂಬಂಧಗಳು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತವೆ, ಪರಸ್ಪರ ಸಾಮರಸ್ಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಇತ್ಯಾದಿ (ಉದಾ. ಟೈಡೆನ್ಸ್, 2000<ref>ಟೈಡೆನ್ಸ್, L. Z. 2000. ಪವರ್‌ಫುಲ್ ಇಮೋಷನ್ಸ್: ದಿ ವಿಶಿಯಸ್ ಸೈಕಲ್ ಆಫ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ಸ್ಟೇಟಸ್ ಪೊಸಿಶನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಇಮೋಶನ್ಸ್. N. M. ಆಶ್ಕನಸಿ, C. E. J. ಹಾರ್ಟೆಲ್ ಮತ್ತು W. J. ಜರ್ಬೆ (ಸಂಪಾದಕರು), ಇಮೋಷನ್ಸ್ ಇನ್ ವರ್ಕ್‌ಪ್ಲೇಸ್: ರಿಸರ್ಚ್, ಥಿಯರಿ ಆಂಡ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್: 71–81. ವೆಸ್ಟ್‌ಪೋರ್ಟ್, CT: ಕ್ಯೋರಮ್.</ref>). ಗೆಡ್ಡೆಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟರ್‌ರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೋಪದ ಉಭಯ ಮಿತಿಗಳ ಮಾದರಿಯು (2007) ಕೋಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗೆಗಿನ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ರಚನೆಗಳು ಭಾವನೆಯ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತವೆ, ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಕೋಪವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಮೀರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಈ ಮಾದರಿಯು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಸದಸ್ಯನು ಕೋಪ-ಬರಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಹೇಳಬಹುದಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕೋಪಗೊಂಡಿದುದನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಾಗ ಮೊದಲ "ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮಿತಿ"ಯನ್ನು ಮೀರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದರ ಸದಸ್ಯರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಕೋಪವನ್ನು ವೀಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಂಪೆನಿಯ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಅಸಮಂಜಸವಾದುದೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದಾಗ ಎರಡನೇ "ಅನುಚಿತ ಮಿತಿ"ಯನ್ನು ಮೀರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿನ ಕೋಪದ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯು ಎರಡು ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರಬಹುದು. ಮೊದಲನೆಯದೆಂದರೆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯರು ಅವರ ಕೋಪವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಬದಲಿಗೆ ತಡೆಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು - ಅಂದರೆ "ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮಿತಿ"ಯನ್ನು ಮೀರಿಸಲು ವಿಫಲರಾಗುವುದು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೋಪ-ಬರಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಅಥವಾ ಪರಿಹರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಮಸ್ಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನವಿಲ್ಲದಂತೆ ಇದ್ದು, ಅದು ಮುಂದುವರಿಯಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಎರಡನೆಯದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯರು ಎರಡೂ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿದರೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ - ಇದನ್ನು "ಜೋಡಿ ಮೀರಿಸುವಿಕೆ" ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ, ವಕ್ರವೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಪವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಕೋಪಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ - ಆರಂಭಿಕ ಕೋಪ-ಬರಿಸುವ ಘಟನೆಯಿಂದ ಗಮನವನ್ನು ಬೇರೆಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸುವಾಗ ಆತನ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಹೇರುವ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೋಪವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದರ ಧನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯು, ಒಬ್ಬನ ಕೋಪ ಸ್ವಭಾವ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆಯು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಅನುಚಿತ ಮಿತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಅವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಾಗ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ಕೋಪವನ್ನು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಉಳಿದ ಸದಸ್ಯರು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಚರ್ಚೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಎಲ್ಲರಿಗೆ ಸಮ್ಮತವಾಗುವಂತೆ ಪರಿಹರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮಿತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಅವಕಾಶವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯೊಳಗೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳಬಹುದು: ಕೋಪದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದಾಗ ಮಿತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಅವಕಾಶವು ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಲು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದಾಗ ಆ ಅವಕಾಶವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಗೆಡ್ಡೆಸ್, D. ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟರ್, R. 2007 ಕ್ರಾಸಿಂಗ್ ದಿ ಲೈನ್ಸ್: ಎ ಡ್ಯುಯೆಲ್ ಥ್ರೆಶೋಲ್ಡ್ ಮಾಡೆಲ್ ಆಫ್ ಆಂಗರ್ ಇನ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್ಸ್, ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ರಿವ್ಯೂ. 32 (3): 721–746.</ref> == ನರಶಾಸ್ತ್ರ == ಕೋಪದ ನ್ಯೂರೊಇಮೇಜಿಂಗ್ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಮಿದುಳಿನ ಹೆಚ್ಚು ದೃಢವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳ್ಳುವ ಭಾಗವೆಂದರೆ ಸಾರ್ಶ್ವದ ಆರ್ಬಿಟೊಫ್ರಂಟಲ್ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.<ref>ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್ ಆಫ್ ಆಂಗರ್. ''ಚ್ಯಾಪ್ಟರ್ 4: ಕಂಸ್ಟ್ರಕ್ಟಿಂಗ್ ಎ ನ್ಯೂರಾಲಜಿ ಆಫ್ ಆಂಗರ್''. ಮೈಕೆಲ್ ಪಾಟೆಗಲ್ ಮತ್ತು ಗೆರ್ಹಾರ್ಡ್ ಸ್ಟೆಮ್ಲರ್. 2010</ref> ಈ ಭಾಗವು ಪ್ರಚೋದನೆ ಮತ್ತು ಧನಾತ್ಮಕ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref>ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್ ಆಫ್ ಆಂಗರ್. ''ಚ್ಯಾಪ್ಟರ್ 17''. ಮೈಕೆಲ್ ಪಾಟೆಗಲ್ ಮತ್ತು ಗೆರ್ಹಾರ್ಡ್ ಸ್ಟೆಮ್ಲರ್. 2010</ref> == ಶರೀರಶಾಸ್ತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Anger during a protest by David Shankbone.jpg|thumb|ಇಬ್ಬರು ದೇವರ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿರುವುದು.ಇಬ್ಬರು ಪ್ರತಿಭಟನಕಾರರು ಕೋಪಗೊಂಡು, ಆಕ್ರಮಣಶೀಲರಾಗಿರುವುದು ಅವರ ಆಂಗಿಕ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಮುಖಭಾವಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.ಕೋಪದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಳಲು, ಈ ಕೆಳಗಿನ ಆಡಿಯೊ ಕೇಳಿ.]] [[ಚಿತ್ರ:Ds300004.ogg|thumb|right|ಕೋಪವನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದರ '''ಆಡಿಯೊ ಫೈಲ್'''.]] ಕೋಪದ ಬಾಹ್ಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮುಖಭಾವ, ಆಂಗಿಕ ವರ್ತನೆ, ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="OxfDic"/> ಮುಖಭಾವಗಳು ಮತ್ತು ಆಂಗಿಕ ವರ್ತನೆಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿರುತ್ತವೆ:<ref name="EncPsy"/> ಮುಖದ ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದ ಸ್ನಾಯು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಕೋಪದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಖವು ಕೆಂಪೇರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಹುಬ್ಬಿನ ಸ್ನಾಯುಗಳು ಒಳಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಸರಿಯುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಕೋಪವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿದವರ ಮೇಲೆ ಬಿರುನೋಟ ಬೀರುತ್ತಾರೆ. ಮೂಗಿನ ಹೊಳ್ಳೆಗಳನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿಕೊಂಡು, ದವಡೆಯನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಕಚ್ಚಿಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಬರುವ ಮುಖಭಾವವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಆಗತಾನೆ ನಡೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದ ಮಗುವಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಭುಜಗಳನ್ನು ಎತ್ತುವುದು, ಸ್ಕ್ವೇರ್ಡ್-ಆಫ್ ಭಂಗಿ, ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದ ಸ್ನಾಯುವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು, ಮೊದಲಾದವು ದಾಳಿ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವುದರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದ ಕ್ರಿಯೆಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸ್ನಾಯುವಿನ ಒತ್ತಡ ಏರಿಕೆಯು ಬಲ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವ ಪ್ರಚೋದನೆಯು ಈ ಬಲದ ವೈಯಕ್ತಿಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಜತೆಗೂಡುತ್ತದೆ. ಕೋಪದ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳೆಂದರೆ ಹೃದಯ ಬಡಿತವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾದವನನ್ನು ಸರಿಸಲು ತಯಾರಾಗುವುದು. ಅದಲ್ಲದೇ ಕೈಗಳಿಗೆ ರಕ್ತದ ಹರಿವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆತನಿಗೆ ಹೊಡೆಯಲು ಅವುಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದು. ಆಗ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆವರುತ್ತವೆ. (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೋಪವು ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದಾಗ).<ref>ಪಾಲ್ ಎಕ್‌ಮ್ಯಾನ್, ''ಇಮೋಷನ್ಸ್ ರಿವೀಲ್ಡ್: ರೆಕೊಗ್ನೈಜಿಂಗ್ ಫೇಸಸ್ ಆಂಡ್ ಫೀಲಿಂಗ್ಸ್ ಟು ಇಂಪ್ರೂವ್ ಕಮ್ಯೂನಿಕೇಶನ್'', ಹಾಲ್ಟ್ ಪೇಪರ್‌ಬ್ಯಾಕ್ಸ್, ISBN 0-8050-7516-X, 2004, ಪುಟ 63</ref> ಕೋಪದ ಮಾನಸಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಪಕವೆಂದರೆ ಒಂದು ಧಾರಕದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಸಿ ದ್ರಾವಕ.<ref name="EncPsy"/> ನೊವ್ಯಾಕೊ ಪ್ರಕಾರ, "ಸ್ವನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರಚೋದನೆಯು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಅಡ್ರಿನೊಮೆಡುಲ್ಲರಿ ಮತ್ತು ಅಡ್ರನೊಕಾರ್ಟಿಕಲ್ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ನ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅಡ್ರೀನಲ್ ಮೆಡುಲದಿಂದ ಕ್ಯಾಟೆಕೊಲಮೈನ್‌ಗಳು, ಎಪಿನ್‌ಫ್ರೈನ್ ಮತ್ತು ನಾರ್‌ಎಪಿನ್‌ಫ್ರೈನ್‌ನ ಹಾಗೂ ಅಡ್ರೀನಲ್ ಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್‌ನಿಂದ ಗ್ಲೂಕೊಕಾರ್ಟಿಕಾಯ್ಡ್‌ಗಳ ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಯು ಅನುವೇದನೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ದೇಹವು ತಕ್ಷಣ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ (ಉದಾ. ಪಿತ್ತಕೋಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ನಾಯುಗಳಲ್ಲಿ ಗೈಕೋಜನ್‌ ಆಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಗ್ಲುಕೋಸ್‌ನ ಬಿಡುಗಡೆ). ಕೋಪದಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾಟೆಕೊಲಮೈನ್‌‌ನ ಸಕ್ರಿಯತೆಯು ಎಪಿನ್‌ಫ್ರೈನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲ ನಾರ್‌ಎಪಿನ್‌ಫ್ರೈನ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ (ಭಯದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ). ಅಡ್ರಿನೊಮೆಡುಲ್ಲರಿ‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಹೊಂದಿರುವ ಅಡ್ರಿನೊಕಾರ್ಟಿಕಲ್ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಯುಟರಿ ಗ್ರಂಥಿಯ ಸ್ರವಿಸುವಿಕೆಗಳು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ಟೆಸ್ಟೊಸ್ಟಿರಾನ್ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಪಿಟ್ಯುಟರಿ-ಅಡ್ರಿನೊಕಾರ್ಟಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಪಿಟ್ಯುಟರಿ-ಗೊನಾಡಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಕೋಪದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಚುರುಕು ಅಥವಾ ಪ್ರಬಲತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ."<ref name="EncPsy"/> ನರವಿಜ್ಞಾನವು ಭಾವನೆಗಳು ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಂಕೇತದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಶೀಘ್ರ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯನಿರ್ಣಾಯಕ ಕ್ರಿಯೆಯು, ಆ ಸಂಕೇತವು ಸಂವೇದನೆಯ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ನರ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಲಿಂಬಿಕ್ ಮುಮ್ಮುದೆಳಿಗೆ ಹೋಗುವಾಗ (ಗಂಟಲೊಳಗಿನ ಗ್ರಂಥಿ)ಅಮಿಗ್ಡಲದ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಹೋಗುವಾಗ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರಚೋದಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು, ಆಲೋಚನೆಗಳು ಅಥವಾ ನೆನಪುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಭಾವನೆಯು ಅದರ ಸಂಕೇತ (ಮುಮ್ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿರುವ)ಥಾಲಮಸ್‌ನಿಂದ (ಮಿದುಳಿನ ಸೆರಿಬ್ರೆಲ್ ಭಾಗ)ನಿಯೊಕಾರ್ಟೆಕ್ಸ್‌ಗೆ ಸಾಗುವಾಗ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="Britannica11"/> ಕೆಲವು [[ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]]ಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಕೋಪದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆನುವಂಶಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಅಂಶಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜೀನ್‌ಗಳ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ನಿಜವಾದ ಮಾಪನಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ.<ref>ಕ್ಸಿಯೊಲಿಂಗ್ ವಾಂಗ್, ರಣಕ್ ಟ್ರಿವೇಡಿ, ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಡೈಬರ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರೋಲ್ಡ್ ಸ್ನೈಡರ್, ''ಜನೆಟಿಕ್ ಆಂಡ್ ಎನ್ವೈರ್ಮೆಂಟಲ್ ಇನ್‌ಫ್ಲುಯೆನ್ಸನ್ ಆನ್ ಆಂಗರ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಶನ್: ದಿ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಕಾರ್ಡಿಯೊವಾಸ್ಕುಲಾರ್ ಟ್ವಿನ್ ಸ್ಟಡಿ'', ಸೈಕೊಸೊಮಾಟಿಕ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ 67:16–23 (2005)</ref><ref>[http://www.thetech.org/genetics/ask.php?id=81 ಬ್ಯಾರಿ ಸ್ಟಾರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120319224429/http://www.thetech.org/genetics/ask.php?id=81 |date=2012-03-19 }}, ದಿ ಟೆಕ್ ಮ್ಯಾಸಿಯಂ ಆಫ್ ಇನೋವೇಶನ್</ref> == ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:FLAXMAN John The Fury Of Athamas.jpg|thumb|left|ದಿ ಫರಿ ಆಫ್ ಆಥಮಾಸ್ - ಜಾನ್ ಫ್ಲ್ಯಾಕ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್ (1755-1826).]] === ಪುರಾತನ ಯುಗ === ಪುರಾತನ ಗ್ರೀಕ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜೀತದಾಳುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಕೋಪವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಅವರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೋಪದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ಯಾಲೆನ್ ಮತ್ತು ಸೆನೆಕ ಕೋಪವನ್ನು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹುಚ್ಚು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಕೋಪದ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ, ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಭಾವನೆಗಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಕೋಪವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದರ ಸಂಭಾವ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಂದು ಕೋಪದ ಮಹತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಮ್ಮತವಿರಲಿಲ್ಲ. ಸೆನೆಕನಿಗೆ ಕೋಪವು "ಯುದ್ಧಕ್ಕೂ ಸಹ ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕ"ವಾದದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಶಿಸ್ತುಬದ್ದ ರೋಮನ್ ಸೈನ್ಯವು ರೋಷಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಜರ್ಮನರನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಎಂದಿಗೂ ಸಮರ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಸೆನೆಕ ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಆತನು ಹೀಗೆಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ - "ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕೋಪಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಒಂದು ತಪ್ಪು".<ref name="AngerTheory"/> [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌|ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್]] ಅನ್ಯಾಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="AngerTheory"/><ref>ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಪ್ರಕಾರ: "ಸರಿಯಾದ ವಿಷಯದ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕೋಪಗೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಸೂಕ್ತ ಸಮಯ ಮತ್ತು ಸಮಯದ ಅಂತರವು ನೈತಿಕವಾಗಿ ಶ್ಲಾಘನೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ." cf. ಪಾಲ್ M. ಹಘೆಸ್, ''ಆಂಗರ್'', ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಎಥಿಕ್ಸ್, ಸಂಪುಟ I, ಎರಡನೇ ಆವೃತ್ತಿ, ರಟ್ಲೆಡ್ಜ್ ಪ್ರೆಸ್</ref> ಕೋಪದ ವಿರೋಧವು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಭಾವಶೂನ್ಯತೆ ಎಂದು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.<ref name="AngerTheory"/> ಜನರ ಮನೋಧರ್ಮಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವರು ಹೊಂದಿರುವ ವಿವಿಧ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಅಥವಾ ಮನೋಭಾವಗಳ ಮಿಶ್ರಣವು ಕಾರಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. "ಕೆಂಪು ಕೂದಲಿನ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಮುಖದವರು ವಿಪರೀತ ಉದ್ರಿಕ್ತ ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕ ಮನೋಭಾವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅವರು ಉದ್ರಿಕ್ತ-ಮನೋಧರ್ಮವುಳ್ಳವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಸೆನೆಕ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref name="AngerTheory"/> ಪುರಾತನ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಕೋಪದ ಬಗ್ಗೆ ವಿರಳವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಸೈಮನ್ ಕೆಂಪ್ ಮತ್ತು K. T. ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ರ ಪ್ರಕಾರ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಅವರ ಕೆಲಸಗಳು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಸೆನೆಕ ಮೊದಲಾದ ಕೆಲವರು, ಪುರುಷರಿಗಿಂತ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೋಪಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಭಾವ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="AngerTheory"/> ==== ನಿಯಂತ್ರಣ ವಿಧಾನಗಳು ==== ಸೆನೆಕನು ಕೋಪವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾನೆ: 1. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ತಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಕೋಪ ಬರದ ಹಾಗೆ ಹೇಗೆ ಮಾಡುವುದು, 2. ಕೋಪವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು ಹೇಗೆ, 3. ಇತರರ ಕೋಪದೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸುವುದು.<ref name="AngerTheory"/> ಮೊದಲ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೋಪ ಬರದ ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಕೋಪದ ಹಲವಾರು ದೋಷಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಸೆನೆಕ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದನ್ನು ಅಥವಾ ಕೋಪವನ್ನು-ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವವರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವುದನ್ನು ದೂರಮಾಡಬೇಕು. ಅನಾವಶ್ಯಕ ಹಸಿವು ಅಥವಾ ಬಾಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ತೊರೆಯಬೇಕು; ಅದಲ್ಲದೇ ಆಪ್ಯಾಯಮಾನವಾದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು.<ref name="AngerTheory"/> ಕೋಪ ಬರದ ಹಾಗೆ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಸೆನೆಕ ಹೀಗೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ - "ಮಾತು ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ತಕ್ಕಂತೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕೆರಳಿಕೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮೂಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತೆವಹಿಸಬೇಕು. ಮತ್ತೊಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವಾಗ ತೀರ ಕುತೂಹಲ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಾರದು: ಎಲ್ಲವೂ ಕೇಳಲು ಮತ್ತು ನೋಡಲು ಯಾವಾಗಲೂ ಹಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾರಾದರೂ ನಿಮ್ಮನ್ನು ತಾತ್ಸಾರ ಮಾಡುವಂತೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ, ನೀವು ಅದಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬಗ್ಗದವರೆಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಡಬೇಕು. ಅಲ್ಲದೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಜ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಕೇಳುವವರೆಗೆ ಕಾಯಬೇಕು. ನೀವು ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡೂ ಯೋಚಿಸಬೇಕು, ಆತನ ಪ್ರಚೋದನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸು ಅಥವಾ ಅನಾರೋಗ್ಯದಂತಹ ಯಾವುದೇ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು."<ref name="AngerTheory"/> ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಕುತೂಹಲ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಒಂದು ಕೆಟ್ಟ ಅಭ್ಯಾಸವೆಂದು ಸೆನೆಕ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.<ref name="AngerTheory"/>. ಇತರರ ಕೋಪದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಲು, ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯೆಂದರೆ ಸುಮ್ಮನೆ ಪ್ರಶಾಂತವಾಗಿರುವುದು ಎಂದು ಸೆನೆಕ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೋಪಗೊಂಡವರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವಾಗ ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ವಂಚನೆಯು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆಂದೂ ಆತನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.<ref name="AngerTheory"/> ಗ್ಯಾಲೆನ್ ಸೆನೆಕನ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನೇ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಹೊಸದೊಂದನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾನೆ: ಒಬ್ಬ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಮತ್ತು ಬೋಧಕರನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಭಾವೋದ್ರೇಕಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗ್ಯಾಲೆನ್ ಉತ್ತಮ ಬೋಧಕರನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲೂ ಕೆಲವು ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ.<ref name="AngerTheory"/> ಕೋಪದ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ಸ್ವಭಾವದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಆರಂಭಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸೆನೆಕ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಲೆನ್ (ಅನಂತರದ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು) ಇಬ್ಬರೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಶಿಕ್ಷಣವು ಮಕ್ಕಳ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸಬಾರದು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ತೇಜೋವಧೆ ಮಾಡಬಾರದು ಅಥವಾ ಕ್ರೂರವಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಎಂದು ಸೆನೆಕ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅವರಿಗೆ ಅತಿಯಾದ ಪ್ರೀತಿ ತೋರಿಸಿ ಹಾಳುಮಾಡಬಾರದು. ಮಕ್ಕಳು ಆಡುವಾಗ ಇತರ ಆಟಗಾರರಿಗೆ ಹೊಡೆಯದ ಹಾಗೆ ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೋಪದಿಂದ ವರ್ತಿಸದ ಹಾಗೆ ತಿಳಿಹೇಳಬೇಕು ಎಂದು ಸೆನೆಕ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮಕ್ಕಳ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಅವರು ಕೋಪದಿಂದಿದ್ದಾಗ ಈಡೇರಿಸಬಾರದೆಂದೂ ಆತನು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.<ref name="AngerTheory"/> === ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗ === [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕೋಪದ ಬಗ್ಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದರು, ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಆ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, ಇಬ್ನ್ ಸಿನ (ಅವಿಸೆನ್ನಾ), ರೋಗರ್ ಬ್ಯಾಕನ್ ಮತ್ತು ಥೋಮಸ್ ಅಕ್ವಿನಾಸ್ ಮೊದಲಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪುರಾತನ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರು.<ref name="AngerTheory"/> ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್ ಮತ್ತು ಇಬ್ನ್ ಸಿನ (ಅವಿಸೆನ್ನಾ)ರೊಂದಿಗೆ ಅಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಲ್-ಘಜಲಿ (ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ "ಅಲ್ಗಜೆಲ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ), ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕೋಪವನ್ನು ಅವುಗಳ ಕಾಲ್ಬ್ ("ಹೃದಯ")ನಲ್ಲಿನ ಮೂರು "ಶಕ್ತಿ"ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಉಳಿದೆರಡು ಹಸಿವು ಮತ್ತು ಉದ್ರೇಕ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಇಚ್ಛೆಯು "ಕೋಪ ಮತ್ತು ಹಸಿವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ." ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಮಾನವರ ಇಚ್ಛೆಯು "ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ," ಎಂದೂ ಅವನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite journal |first=Amber |last=Haque |year=2004 |title=Psychology from Islamic Perspective: Contributions of Early Muslim Scholars and Challenges to Contemporary Muslim Psychologists |journal=Journal of Religion and Health |volume=43 |issue=4 |pages=357–377 [367] |doi=10.1007/s10943-004-4302-z }}</ref> ಮಧ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಂಬಿಕೆಯೆಂದರೆ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವವರು ವಿಪರೀತ ಹಳದಿ ಪಿತ್ತರಸ ಸೃವಿಸುವ ಶರೀರದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದಂತೆ ಉಂಟಾಗುವ ಮುಂಗೋಪ ಕಾಲರ್ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. (ಆದ್ದರಿಂದ "ಕಾಲರಿಕ್" ಎಂಬ ಪದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು).<ref name="AngerTheory"/> ಈ ನಂಬಿಕೆಯು "ಕೆಂಪು ಕೂದಲಿನ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಮುಖದವರು ವಿಪರೀತ ಉದ್ರಿಕ್ತ ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕ ಮನೋಭಾವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅವರು ಉದ್ರಿಕ್ತ-ಮನೋಧರ್ಮವುಳ್ಳವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ" ಎಂಬ ಸೆನೆಕನ ನಂಬಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ==== ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳು ==== ಮೈಮೊನಿಡ್ಸ್ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಭಾವೋದ್ರೇಕವನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಅನಾರೋಗ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದನು. ಗ್ಯಾಲೆನ್‌ನಂತೆ ಮೈಮೊನಿಡ್ಸ್, ಈ ಅನಾರೋಗ್ಯವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಒಬ್ಬ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿಯನ್ನು ಅರಸುವುದು ದೈಹಿಕ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ವೈದ್ಯನೊಬ್ಬನನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಹಾಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. ರೋಗರ್ ಬ್ಯಾಕನ್ ಸೆನೆಕನ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಬರಹಗಾರರು ಕೋಪದ ಕೆಡುಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ರೋಷತಪ್ತ ಗುಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಾನ್ ಮಿರ್ಕ್ "ಜನರ ಮುಂದೆ ದೇವದೂತರು ಹೇಗೆ ಅದೃಶ್ಯವಾಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ನರಕಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಸೈತಾನರು ಹೇಗೆ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ" ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref name="AngerTheory"/> ''ದಿ ಕ್ಯಾನನ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್'' ‌ ನಲ್ಲಿ ಇಬ್ನ್ ಸಿನ (ಅವಿಸೆನ್ನ) ಮನೋಧರ್ಮದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಕೋಪವು ವಿಷಾದರೋಗದಿಂದ ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪಕ್ಕೆ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗಿನ ಆರ್ದ್ರತೆ(ಜಡತ್ವ)ಯು ಅಂತಹ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite journal |first=Amber |last=Haque |year=2004 |title=Psychology from Islamic Perspective: Contributions of Early Muslim Scholars and Challenges to Contemporary Muslim Psychologists |journal=Journal of Religion and Health |volume=43 |issue=4 |pages=357–377 [366] |doi=10.1007/s10943-004-4302-z }}</ref> ಅಹ್ಮದ್ ಇಬ್ನ್ ಸಾಹಲ್ ಅಲ್-ಬಾಲ್ಖಿ ಕೋಪವನ್ನು (ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆಯೊಂದಿಗೆ) ಒಂದು ರೀತಿಯ ನರವ್ಯಾಧಿಯೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite journal |first=Amber |last=Haque |year=2004 |title=Psychology from Islamic Perspective: Contributions of Early Muslim Scholars and Challenges to Contemporary Muslim Psychologists |journal=Journal of Religion and Health |volume=43 |issue=4 |pages=357–377 [362] |doi=10.1007/s10943-004-4302-z }}</ref> ಅದೇ ರೀತಿ ಅಲ್-ಘಜಲಿ (ಅಲ್ಗಜೆಲ್)), ಕೋಪವು ಕ್ರೋಧ, ರೋಷ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷ ಮೊದಲಾದ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಾಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ "ಆತ್ಮ ಶಕ್ತಿಯು ಕೋಪವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ ಅದು ಸಮತೋಲನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite journal |first=Amber |last=Haque |year=2004 |title=Psychology from Islamic Perspective: Contributions of Early Muslim Scholars and Challenges to Contemporary Muslim Psychologists |journal=Journal of Religion and Health |volume=43 |issue=4 |pages=357–377 [366–8] |doi=10.1007/s10943-004-4302-z }}</ref> === ಆಧುನಿಕ ಕಾಲ === ಕೋಪದ ಬಗೆಗಿನ ಆಧುನಿಕ ಜ್ಞಾನವು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿಲ್ಲ.<ref name="AngerTheory"/> ಇಮ್ಯಾನ್ಯುವೆಲ್ ಕ್ಯಾಂಟ್ ಪ್ರತೀಕಾರದ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತಾನೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಒಬ್ಬನ ಗೌರವದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ; ಹಾಗೂ ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ತೋರದಿರುವುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ.ಅಲ್ಲದೇ "ಮಾನವೀಯತೆ"ಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಡೇವಿಡ್ ಹ್ಯೂಮ್ "ಕೋಪ ಮತ್ತು ದ್ವೇಷವು ನಮ್ಮ ಭಾವ ಮತ್ತು ಮನೋಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗವಾಗಿರುವ ಭಾವನೆಗಳಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳ ಕೊರತೆಯು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದುರ್ಬಲತೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಅಶಕ್ತತೆಯಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.<ref name="EoE"/> ಕೋಪದ ಆಧುನಿಕ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪುರಾತನ ಜ್ಞಾನದ ನಡುವಿನ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕೆಂಪ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಒಂದು, ಆರಂಭಿಕ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕೋಪವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವುದರ ಹಾನಿಕರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸೂಚಿಸಿಲ್ಲ; ಮತ್ತೊಂದು, ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೋಪದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಲಿಂಗ ಭಿನ್ನತೆಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಆರಂಭಿಕ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಹರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="AngerTheory"/> ಅಮೆರಿಕನ್ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಎಲ್ಲಿಸ್ ಕೋಪ, ಕ್ರೋಧ, ಮತ್ತು ರೋಷವು ಭಾಗಶಃ ಮಾನವನು [[wikt:transgression|ಉಲ್ಲಂಘನೆ]]ಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>ಎಲಿಸ್, ಆಲ್ಬರ್ಟ್ (2001). ಓವರ್‌ಕಮಿಂಗ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಟಿವ್ ಬಿಲೀಫ್ಸ್, ಫೀಲಿಂಗ್ ಆಂಡ್ ಬಿಹೇವಿಯರ್ಸ್: ನ್ಯೂ ಡೈರೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಫಾರ್ ರೇಶನಲ್ ಇಮೋಟಿವ್ ಬಿಹೇವಿಯರ್ ಥೆರಪಿ. ಪ್ರೊಮೋಥಿಯಸ್ ಬುಕ್ಸ್.</ref>. ಎಲ್ಲಿಸ್ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಭಾವನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜನರು ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿಮಯಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾದಾಗ ಇತರರ ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವ ಮತ್ತು ತೆಗಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ. == ಧಾರ್ಮಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು == === ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಪಂಥ === [[ಚಿತ್ರ:Boschsevendeadlysins.jpg|thumb|250px|ದಿ ಸೆವೆನ್ ಡೆಡ್ಲಿ ಸಿನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಫೋರ್ ಲಾಸ್ಟ್ ಥಿಂಗ್ಸ್ - ಹೈರೊನಿಮಸ್ ಬಾಸ್ಚ್ (1485). "ಕೋಪ"ವನ್ನು ಹಲವಾರು ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಚಿತ್ರದ ಕೆಳಗೆ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಲಿಪಿ ಕೇವ್ ಕೇವ್ ಡ್ಯೂಸ್ ವಿಡೆಟ್ ಇದೆ ("ಬಿವೇರ್, ಬಿವೇರ್, ಗಾಡ್ ಈಸ್ ವಾಚಿಂಗ್").]] ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಪಂಥದಲ್ಲಿ ಕೋಪವನ್ನು ಏಳು ಮಾರಕ ಪಾಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮವು ಕೋಪವನ್ನು ಏಳು ಕಾರ್ಡಿನಲ್ ಅಥವಾ ಮಾರಕ ಪಾಪಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಆ ಕಾಲದ ಕೆಲವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಬರಹಗಾರರು ಅನ್ಯಾಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕೋಪವು ಕೆಲವು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Ethics"/><ref name="AngerTheory">ಸೈಮನ್ ಕೆಂಪ್, K.T. ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್‌ಮ್ಯಾನ್, ''ಆಂಗ್ ಥೆರಪಿ ಆಂಡ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್: ಎ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಅನಾಲಿಸಿಸ್'', ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಸೈಕಾಲಜಿ, ಸಂಪುಟ. 108, ಸಂ. 3. (ಆಟಮ್ನ್, 1995), ಪುಟ 397-417</ref> ಸೇಂಟ್ ಬೇಸಿಲ್ ಕೋಪವನ್ನು "ನಿಂದನೀಯ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಹುಚ್ಚು" ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.<ref name="Ethics"/> ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ (1914) ಜೋಸೆಫ್ ಎಫ್. ಡೆಲನಿಯು ಕೋಪವನ್ನು "ಪ್ರತೀಕಾರದ ಆಸೆ" ಎಂಬುದಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ತರ್ಕಬದ್ಧವಾದ ಪ್ರತೀಕಾರ ಮತ್ತು ಕೆಲಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾವೋದ್ರೇಕವು ಜನಾಂಗೀಯ ಪರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಂಸನೀಯವಾದದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರತೀಕಾರವು ಅದರ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿದರೆ ಪಾಪಕೃತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಆಗ ಅದು ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ, "ಒಬ್ಬನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಪ್ರತೀಕಾರ ಅಥವಾ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತೀಕಾರ ಅಥವಾ ಕಾನೂನಿನ ಕ್ರಮದೊಂದಿಗೆ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರತೀಕಾರ ಅಥವಾ ಅನುಚಿತ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಪ್ರತೀಕಾರ" ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪಾಪಪೂರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅನುಚಿತ ಭಾವೋದ್ವೇಗದ ಸೇಡು ದೇವರ ಅಥವಾ ಆಪ್ತರ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸದಿದ್ದರೆ ಕ್ಷಮಾರ್ಹ ಪಾಪವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{ws|"[[s:Catholic Encyclopedia (1913)/Anger|Anger]]" in the 1913 ''Catholic Encyclopedia''}}</ref> === ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ === [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ದಲ್ಲಿ, ಕೋಪವನ್ನು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿಸದ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಾಗಿ ದುಃಖದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಸೆಗಳಿಗೆ ತಡೆ ಉಂಟಾಗುವುದರಿಂದ ಕೋಪವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.kamakoti.org/hindudharma/part22/chap11.htm ಆಂಗರ್, (ಹಿಂದುಧರ್ಮ: ಧರ್ಮಾಸ್ ಕಾಮನ್ ಟು ಆಲ್)], ಶ್ರೀ ಕಂಚಿ ಕಾಮಕೋಟಿ ಪೀಠಮ್</ref> ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ಒಬ್ಬನು ಶ್ರೇಷ್ಠನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ ದುಃಖ. ಕೋಪವು ಅಪೇಕ್ಷೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೆಡುಕಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.hinduismtoday.com/archives/2004/7-9/40-49_anger.shtml ಆಂಗರ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್: ಹೌ ಟು ಟೇಮ್ ಅವರ್ ಡೆಡ್‌ಲೀಸ್ಟ್ ಇಮೋಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081226091319/http://www.hinduismtoday.com/archives/2004/7-9/40-49_anger.shtml |date=2008-12-26 }} - ಸತ್ಗುರು ಬೋಧಿನಾಥ ವೈಲನ್‌ಸ್ವಾಮಿ</ref>. [[ಭಗವದ್ಗೀತೆ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಕೃಷ್ಣ]]ನು ದುರಾಶೆ, ಕೋಪ ಮತ್ತು ಭೋಗಾಪೇಕ್ಷೆ ಮೊದಲಾದವು ನರಕಕ್ಕೆ ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. "ಅದೇ ರೀತಿ, ಕೋಪವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲೂಬಹುದು. ನಮಗೆ ಕೋಪವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ದೇವರನ್ನು ಅಥವಾ ಆತನ ಭಕ್ತರನ್ನು ದೂಷಣೆ ಮಾಡುವವರ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ಕೋಪಗೊಂಡರೆ, ನಮ್ಮ ಕೋಪವನ್ನು ಕೃಷ್ಣನ ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹದ ಸಿದ್ದಾಂತದ ಆಲೋಚನೆಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ನಿತ್ಯಾನಂದ ಪ್ರಭುವನ್ನು ದೂಷಣೆ ಮಾಡಿ ಹೊಡೆದ ದುಷ್ಟ ಸಹೋದರರಾದ ಜಗೈ ಮತ್ತು ಮಧೈ ವಿರುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯ ಮಹಾಪ್ರಭು ಕೋಪಗೊಂಡರು. ಶಿಕ್ಷಾಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯ ಮಹಾಪ್ರಭು ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ: "ಹುಲ್ಲಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿನೀತರಾಗಿರಬೇಕು ಹಾಗೂ ಮರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಹಿಷ್ಣುವಾಗಿರಬೇಕು." ಹಾಗಾದರೆ ದೇವರು ಏಕೆ ಕೋಪವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನೆಂದು ಕೇಳಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಒಬ್ಬನು ಅವನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಷ್ಟು ನಿಂದನೆಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅವನ ಭಕ್ತನು ಅತೀವ ದೂಷಣೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು, ಒಬ್ಬ ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತನು ಅಪರಾಧಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಚೆಂಡಿನಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕ್ರೋಧ, ಕೋಪವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇವನ್ನು ಸೂಕ್ತರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಹನುಮಂತನು ಕೋಪದಿಂದ ಲಂಕೆಗೆ ಬೆಂಕಿಹಚ್ಚಿದನು, ಆದರೆ ಅವನನ್ನು ಭಗವಂತನಾದ ರಾಮಚಂದ್ರನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭಕ್ತನೆಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಅವನ ಕೋಪವನ್ನು ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ್ದಾನೆಂದು ಅದರರ್ಥ. ಅರ್ಜುನನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣನು ಅವನಿಗೆ ಕೋಪ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು: "ನೀನು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲೇ ಬೇಕು!" ಕೋಪವಿಲ್ಲದೆ ಕಾದಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕೋಪವನ್ನು ದೇವರ ಅಪ್ಪಣೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬಳಸಿದರೆ ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು." "ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಣಯವೆಂದರೆ ದೇವರ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗೆ ಮಾಡುವ ಭಕ್ತಿಯ ಸೇವೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅನುಪಯುಕ್ತ ಅಸಂಬದ್ಧ ಮಾತನ್ನು ಅಡಗಿಸಬಹುದು. ನಮ್ಮ ಮಾತನಾಡುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಕೃಷ್ಣ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಕಾದಾಡುವ ಮನಸ್ಸಿನ ತಳಮಳಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ಅವಿರೋಧ-ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದು ವಿರೋಧ-ಯುಕ್ತ-ಕ್ರೋಧ. ಮಾಯವಾದಿಗಳ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ದೃಢವಾದ ಪಾಲನೆ, ಕರ್ಮ-ವಾದಿಗಳ ಫಲಪ್ರದ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿನ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಐಹಿಕ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಆಧಾರಿತ ನಂಬಿಕೆ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಅವಿರೋಧ-ಪ್ರೀತಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಕರ್ಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಐಹಿಕ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸುಸ್ಥಿತಿಯ ಆತ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಭೌತವಾದಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದಾಗ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಭಂಗ ಉಂಟಾದಾಗ, ಅವರು ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲಿನ ವ್ಯಾಮೋಹಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟಾದಾಗ ಕೋಪವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ." (ದಿ ನೆಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಇನ್‌ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ 1) === ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ === [[ಬುದ್ಧ|ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]]ದಲ್ಲಿ ಕೋಪವನ್ನು ಹೀಗೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಿಲಾಗಿದೆ: "ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುವನ್ನು ಸಹಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಸಮರ್ಥವಾಗುವುದು ಅಥವಾ ಆ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದುವುದು." ಕೋಪವನ್ನು ಪ್ರಬಲ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ದ್ವೇಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಐದು ಅಡ್ಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಗಡೀಪಾರಾದ ಟಿಬೇಟಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಾಯಕ ದಲೈ ಲಾಮ ಮೊದಲಾದ ಬೌದ್ಧ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="urbandharma">[http://www.urbandharma.org/udnl2/nl030904.html ದಿ ಅರ್ಬನ್ ಧರ್ಮ ನ್ಯೂಸ್‌ಲೆಟರ್], ಮಾರ್ಚ್ 9, 2004</ref> ಆದರೂ ಕೆಲವು ಭಿನ್ನತೆಗಳಿವೆ; ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಭಾವನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ "ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಕೋಪವು ಸ್ವೀಕಾರ್ಹವಾಗಿದೆಯೇ?' ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ, ದಲೈ ಲಾಮ ಹೀಗೆಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದ್ದಾರೆ: <blockquote>"ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೋಪವು ವಿನಾಶಕಾರಿ ಭಾವನೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಅದು ಉಳಿವಿನ ಅಥವಾ ನೈತಿಕ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಧನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ನಾನು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಕೋಪವನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಅಥವಾ ರಚನಾತ್ಮಕ ವರ್ತನೆಯಾಗಿ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆಯೆಂಬುದನ್ನು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ]]ನು ಸಂಸಾರದ (ಬಂಧನ, ಭ್ರಮೆ) ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪುನರ್ಜನ್ಮದ ಕೆಡುಕಿನ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಲೇಶಗಳಿವೆಯೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ ದುರಾಶೆ, ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಭ್ರಾಂತಿ - ಹೀಗೆಂದೂ ಹೇಳಬಹುದು ಒಲವು, ಕೋಪ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನ. ಅವು ನಮಗೆ ಶಾಂತಿ, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ತೃಪ್ತಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಗೊಂದಲ ಮತ್ತು ದುಃಖವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವನ್ನು ಪುನೀತಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ."<ref name="urbandharma"/> </blockquote> ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪಂಡಿತ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ ಗೆಶೆ ಕೆಲ್ಸಂಗ್ ಗ್ಯಾಟ್ಸೊ ಸಹ ಕೋಪವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿನ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದರಿಂದ ಹೊರಬರುವಲ್ಲಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಆಜ್ಞಾರ್ಥಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಬುದ್ಧನ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ: <blockquote> ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕೆಡುಕು ಸಂಭವಿಸಿದರೆ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿಗಳು ಎದುರಾದರೆ, ನಾವು ಆ ಪರಿಸ್ಥತಿಯನ್ನೇ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ನಾವು ಎದುರಿಸುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೆಲ್ಲವೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಭಾವನೆಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ. ನಾವು ಕಷ್ಟದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಶಾಂತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರೆ, ಅವು ನಮಗೆ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ನಾವು ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸವಾಲುಗಳೆಂದು ಅಥವಾ ಅವಕಾಶಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ನಾವು ಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ನಿಷೇಧಾತ್ಮಕ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಏಳುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ದೂರವಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದರೆ, ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬೇರೆಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಬೇಕು.<ref>[http://www.amazon.com/gp/product/product-description/0978906713 ಹೌ ಟು ಸಾಲ್ವ್ ಅವರ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಪ್ರಾಬ್ಲೆಮ್ಸ್], ಥಾರ್ಪ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ (2005, US ಆವೃತ್ತಿ, 2007) ISBN 978-0-9789067-1-9</ref></blockquote> [[ಗೌತಮ ಬುದ್ಧ|ಬುದ್ಧ]]ನು ಕೋಪದ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ: <blockquote> ಕೋಪಗೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ದುಷ್ಟನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅನುಕೂಲ ಪಡೆದರೂ ಆತನು ಅದನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಮಾತು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ವಿಪರೀತ ಕೋಪವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅವನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಕೋಪದಿಂದ ಹುಚ್ಚನಾಗಿ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಸಂಬಂಧಿಗಳು, ಸ್ನೇಹಿತರು ಮತ್ತು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಆತನನ್ನು ದೂರವಿಡುತ್ತಾರೆ. ಕೋಪವು ನಷ್ಟವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೋಪವು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕೆರಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆತನ ಅಪಾಯವು ಆತನಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಆತನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಕೋಪಗೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅವನ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಯೋಜನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೋಪಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಧಮ್ಮವನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕೋಪಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವನು ತೀವ್ರ ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಉತ್ತಮವಾದುದೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಸಂತೋಷ ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ನಂತರ ಆತನ ಕೋಪವು ತಗ್ಗಿದಾಗ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂದಂತೆ ನರಳುತ್ತಾನೆ. ಕೆಂಡ ಮುಚ್ಚಿದ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಆತನು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ, ಅಳಿಸಿಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ ಅವನು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ನಾಚಿಕೆಯನ್ನು, ದುಷ್ಪರಿಣಾಮದ ಭಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಗೌರವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೋಪದಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಯಾವುದೇ ಪರಿಹಾರವಿಲ್ಲ.<ref name="Kodhana Sutta">[http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/an/an07/an07.060.than.html "ಕೋಧನ ಸುಟ್ಟ: ಆನ್ ಆಂಗ್ರಿ ಪರ್ಸನ್"(AN 7.60) - ಪಾಲಿಯಿಂದ ಥಾನಿಸ್ಸಾರೊ ಭಿಖು ಅನುವಾದಿಸಿರುವುದು.][http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/an/an07/an07.060.than.html ಆಕ್ಸೆಸ್ ಟು ಇನ್‌ಸೈಟ್], ಜೂನ್ 8, 2010</ref> </blockquote> === ಇಸ್ಲಾಂ === [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]] ಧರ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥ ಖುರಾನ್ ಪ್ರವಾದಿಗಳು, ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಮ್ಮದ್‌ರ ಶತ್ರುಗಳ ಕೋಪದ ಬಗ್ಗೆ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಮ್ಯೂಸ (ಮೋಸಸ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಅವನ ಜನರು ಚಿನ್ನದ ಕರುವನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಕೋಪಗೊಂಡನು; ಯೂನಸ್ (ಜೊನಾಹ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡು ಪಶ್ಚಾತಾಪ ಪಟ್ಟಿದುದಕ್ಕಾಗಿ ಕೋಪಗೊಂಡನು; [[ಮೊಹಮ್ಮದ್|ಮಹಮ್ಮದ್]]‌ರ ಶತ್ರುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದ ನಂತರ ದೇವರು ಶ್ರದ್ಧಾಭಕ್ತಿಯಿರುವವರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೋಪವನ್ನು ಹೊಡೆದೋಡಿಸಿದುದು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಕರುಣಾಮಯಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದುದು ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಖುರಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ: ಪ್ರಾಫೆಟ್ ಮ್ಯೂಸಾಸ್ ಆಂಗರ್: ಖುರಾನ್ 7:150, 154; 20:86; ಪ್ರಾಫೆಟ್ ಯುನಸ್ ಆಂಗರ್: ಖುರಾನ್ 21:87-8; ಮತ್ತು ಬಿಲೀವರ್ಸ್ ಆಂಗರ್: ಖುರಾನ್ 9:15</ref><ref name="AngerQ"/>. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೋಪದ ತಡೆಹಿಡಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಾರ್ಹ ಗುಣಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ [[ಮೊಹಮ್ಮದ್|ಮಹಮ್ಮದ್]] ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ; - "ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿಯು ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ಹೊಡೆಯುವವರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದೆ, ಕೋಪ ಬಂದಾಗ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿರುವವರಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ."<ref name="AngerQ">ಬಶೀರ್, ಶಾಜಾದ್. ''ಆಂಗರ್'', ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ದಿ ಖುರಾನ್, ಬ್ರಿಲ್, 2007.</ref><ref>ಉದಾಹರಣೆಗಾಗಿ ಗಮನಿಸಿ - ಖುರಾನ್ 3:134; 42:37; ಸಹಿಹ್ ಅಲ್-ಬುಖಾರಿ, ಸಂಪುಟ 8, ಪುಸ್ತಕ 73, ಸಂ. 135.</ref><ref>ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಬು-ನೈಮರ್, ''ನಾನ್-ವೈಲೆನ್ಸ್, ಪೀಸ್‌ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್, ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ ರೆಸೊಲ್ಯೂಷನ್ ಆಂಡ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ರೈಟ್ಸ್ ಇನ್ ಇಸ್ಲಾಂ:ಎ ಫ್ರೇಮ್‌ವರ್ಕ್ ಫಾರ್ ನಾನ್‌ವೈಯಲೆನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಪೀಸ್‌ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಇನ್ ಇಸ್ಲಾಂ'', ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಲಾ ಆಂಡ್ ರಿಲೀಜನ್, ಸಂಪುಟ 15, ಸಂ. 1/2. (2000 - 2001), pp. 217-265.</ref> === ಯೆಹೂದ್ಯ ಧರ್ಮ === [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯೆಹೂದ್ಯ ಧರ್ಮ]]ದಲ್ಲಿ, ಕೋಪವು ಒಂದು ನಿಷೇಧಾತ್ಮಕ ಸ್ವಭಾವವಾಗಿದೆ. ಬುಕ್ ಆಫ್ ಜನೆಸಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಾಕಬ್ ಅವನ ಮಕ್ಕಳಾದ ಸೈಮನ್ ಮತ್ತು ಲೆವಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಕೋಪವನ್ನು ಹೀಗೆಂದು ಖಂಡಿಸಿದ್ದಾನೆ: "ಅವರ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಅದು ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಿಟ್ಟಿಗೆ ಅದು ಕ್ರೂರವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ದೇವರು ಶಾಪಹಾಕಲಿ."<ref name="Jewish">ಕಾಫ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಕೊಹ್ಲರ್, [http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=1523&amp;letter=A ಆಂಗರ್], ಜ್ಯೂಯಿಶ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ</ref> ಎಥಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಫಾದರ್ಸ್ ಹೇಳಿದಂತೆ ಕೋಪವನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮತ್ತು ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ: "ಬೆನ್ ಜೋಮ ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ: ಯಾರು ಪ್ರಬಲರು? ಯಾರು ಅವರ ದುಷ್ಟ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೊ ಅವರು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. "ಕೋಪವನ್ನು ಸಾವಕಾಶವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವವನು ಪ್ರಬಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ, ಅಲ್ಲದೇ ತನ್ನ ಭಾವೋದ್ರೇಕಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವವನು ನಗರವೊಂದನ್ನು ಆಳುವವನಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ" (ನಾಣ್ಣುಡಿಗಳು 16:32). " <ref>ಎಥಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಫಾದರ್ಸ್ 4:1</ref> ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವವನು ದೇವರ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವನ ಹಾಗೆಯೇ ಎಂದು ಮೈಮೊನಿಡ್ಸ್ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.<ref>ರಾಂಬಮ್, ಹಿಲ್ಚಾಟ್ ಡಿಯೋಟ್ 2</ref> ರಬ್ಬಿ ಶ್ನಿಯರ್ ಜಲ್ಮಾನ್ ಆಫ್ ಲಿಯಾದಿ, ಕೋಪದ ಮತ್ತು ದೇವರ ವಿಗ್ರಹದ ಪೂಜೆಯ ನಡುವಿನ ಹೋಲಿಕೆಯೆಂದರೆ ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಪೂಜನೀಯ ದೇವರನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತಾನೆ, ಕೋಪಕ್ಕೆ ಏನೇ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆತನನ್ನೇ ದೂರುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಕೋಪವನ್ನು ಬರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ G-dಯ(ದೇವರ) ಸಹಾಯಹಸ್ತವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಸೆಫೆರ್ ಹತಾನ್ಯ</ref> ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ನೈತಿಕ ಸ್ವಭಾವದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಬೇಕೆಂದು ಕಿಟ್ಜುರ್ ಶುಲ್ಚಾನ್ ಅರುಚ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ: :"ಕೋಪವು ಒಂದು ದುಷ್ಟ ಸ್ವಭಾವವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊರೆಯಬೇಕು. ಕೋಪಗೊಳ್ಳಲು ಉತ್ತಮ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಸಹ ಕೋಪಗೊಳ್ಳದಂತೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಪಳಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು." <ref>ಕಿಟ್ಜರ್ ಶುಲ್ಚನ್ ಅರುಚ್ 29:4</ref> === ದೇವರ === [[ಚಿತ್ರ:MARTIN John Great Day of His Wrath.jpg|thumb|ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಡೈ ಆಫ್ ಹಿಸ್ ವ್ರಾಥ್ - ಜಾನ್ ಮಾರ್ಟಿನ್ (1789-1854).]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ, ಕೋಪವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೇವರ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವರು ಕೋಪಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮಾನವರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಪುರಾತನ ಜನರು ನಂಬಿದ್ದರು.<ref name="DictionaryofR"/> ಯೆಹೂದ್ಯರ ಬೈಬಲ್ ದೇವರ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವುದು ದೇವರ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="DictionaryofR">ಶೈಲರ್ ಮ್ಯಾಥೀವ್ಸ್, ಗೆರಾಲ್ಡ್ ಬರ್ನೆ ಸ್ಮಿಥ್, ಎ ಡಿಕ್ಶನರಿ ಆಫ್ ರಿಲೀಜನ್ ಆಂಡ್ ಎಥಿಕ್ಸ್, ಕೆಸಿಂಗರ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್, ಪುಟ 17</ref> ಯೆಹೂದ್ಯರ ಬೈಬಲ್ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ: <blockquote>ದೇವರು ಬೌದ್ಧಿಕ ಅಮೂರ್ತೀಕರಣವಲ್ಲ ಅಥವಾ ಆತನನ್ನು ಮಾನವರ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿ ಭಾವಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಆತನ ನಿರ್ಮಲ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣಲಕ್ಷಣವು ನೈತಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ತಪ್ಪು ಮತ್ತು ಅನೈತಿಕತೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಸಿಟ್ಟಾಗುತ್ತದೆ: "ಓ ದೇವರೇ, ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳು ದುಷ್ಟಕೃತ್ಯವನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಲು ತುಂಬಾ ನಿರ್ಮಲವಾಗಿವೆ ಹಾಗೂ ಅವು ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ."<ref name="Jewish"/></blockquote> ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರೂ ದೇವರ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆ ಮತ್ತು ದುಷ್ಕೃತ್ಯದ ವಿರುದ್ಧದ ಅವನ ಕೋಪವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಹೊಂದುವ ಕೋಪವು ದೇವರ ಪ್ರೀತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಜೀಸಸ್‌ನನ್ನು ಅಲಕ್ಷಿಸುವವರಿಗೆ ದೇವರು ಸಿಟ್ಟು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆಂದೂ ಅವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.<ref name="DictionaryofR"/> ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ದೇವರ ಕರುಣೆಯು ಅವನ ಸಿಟ್ಟನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>ಗಾರ್ಡೆಟ್, L. ''ಅಲ್ಲಾಹ್'', ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಇಸ್ಲಾಂ, ಬ್ರಿಲ್, 2007.</ref> ದೇವರು ಸಿಟ್ಟಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗುವವರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ: ದೇವರನ್ನು ಅಲಕ್ಷಿಸುವವರು; ಅವನ ಗುರುತನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವವರು; ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ಪುನರುತ್ಥಾನವನ್ನು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ವಿಚಾರಣೆಯ ದಿನದ ನೈಜತೆಯನ್ನು ನಂಬಲು ಅನುಮಾನಿಸುವವರು; ಮಹಮ್ಮದ್‌ರನ್ನು ಮಾಟಗಾರ, ಹುಚ್ಚು ಅಥವಾ ಕವಿಯೆಂದು ಹೇಳುವವರು; ಕೇಡನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವವರು, ಸೊಕ್ಕಿನಿಂದ ವರ್ತಿಸುವವರು, ಬಡವರ (ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಅನಾಥರ) ಬಗ್ಗೆ ಅನಾದರಣ ತೋರಿಸುವವರು; ವಿಲಾಸಿ ಅಥವಾ ಹೇರಳ ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವವವರು; ಧರ್ಮಶ್ರದ್ಧಾಳಿಗಳಿಗೆ ಕಿರುಕುಳ ಕೊಡುವವರು ಅಥವಾ ಅವರು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡದಂತೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವವರು;...<ref>ಪವೆನ್, ವಿಮ್, ''ರಿವಾರ್ಡ್ ಆಂಡ್ ಪನಿಶ್ಮೆಂಟ್'', ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ಖುರಾನ್, ಬ್ರಿಲ್, 2007</ref> == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ - ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಲೇಖನಗಳು == {{Commons category}} {{Wikiquote}} {{Wiktionary}} * [https://web.archive.org/web/20110518091547/http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5001520967 ಮ್ಯಾನೇಜಿಂಗ್ ಇಮೋಷನ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ವರ್ಕ್‌ಪ್ಲೇಸ್] * [http://www.apa.org/topics/controlanger.html ಕಂಟ್ರೋಲಿಂಗ್ ಆಂಗರ್ - ಬಿಫೋರ್ ಇಟ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ಸ್ ಯು] * [http://home.medewerker.uva.nl/g.a.vankleef/bestanden/Van%20Kleef%20et%20al.%20(2004a%20JPSP).pdf ದಿ ಇಂಟರ್‌ಪರ್ಸನಲ್ ಇಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಆಂಗರ್ ಆಂಡ್ ಹ್ಯಾಪಿನೆಸ್ ಇನ್ ನೆಗೋಟಿಯೇಶನ್ಸ್] * [http://scholar.google.com/scholar?hl=en&amp;lr=&amp;q=Get+mad+and+get+more+than+even%3A+The+benefits+of+anger+expressions&amp;btnG=Search ಗೆಟ್ ಮ್ಯಾಡ್ ಆಂಡ್ ಗೆಟ್ ಮೋರ್ ದ್ಯಾನ್ ಈವನ್: ವೆನ್ ಆಂಡ್ ವೈ ಆಂಗರ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಶನ್ ಈಸ್ ಎಫೆಕ್ಟಿವ್ ಇನ್ ನೆಗೋಟಿಯೇಶನ್ಸ್] * [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?cmd=Retrieve&amp;db=PubMed&amp;list_uids=11195894&amp;dopt=Citation ಆಂಗರ್ ಆಂಡ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್ ವರ್ಸಸ್ ಸ್ಯಾಡ್ನೆಸ್ ಆಂಡ್ ಸಬ್ಜುಗೇಶನ್: ದಿ ಇಫೆಕ್ಟ್ ಆಫ್ ನೆಗೇಟಿವ್ ಇಮೋಶನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಶನ್ಸ್ ಆನ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ಸ್ಟೇಟಸ್ ಕನ್ಫೆರಲ್] {{Emotion-footer}} {{Psychological manipulation}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Articles with inconsistent citation formats]] [[ವರ್ಗ:ಭಾವನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರೋಧ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂಸೆ]] [[ವರ್ಗ:ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ]] rlhmcmt03h1bmmfkob2jgt9x2hesgmi 0 24499 1431781 1380117 2026-10-12T01:48:52Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431781 wikitext text/x-wiki {{Infobox Country |native_name = Éire |conventional_long_name = ಐರ್ಲಂಡ್ |common_name = ಐರ್ಲಂಡ್ |image_flag=Flag of Ireland.svg |image_coat=Coat of arms of Ireland.svg |image_map = EU-Ireland.svg |map_caption = {{map caption|location_color=green|region=[[Europe]]|region_color=grey|subregion=the [[European Union]]|subregion_color=light green|legend=EU-Ireland.svg|country=Ireland}} |national_anthem = {{lang|ga|''[[Amhrán na bhFiann]]''}}{{Spaces|2}}<br /><small>''The Soldier's Song''</small> |official_languages = Irish, [[Irish English|English]] |demonym = ಐರಿಶ್ |capital = [[ಡಬ್ಲಿನ್]] |latd=53 |latm=20.65 |latNS=N |longd=6 |longm=16.05 |longEW=W |largest_city = ರಾಜಧಾನಿ |government_type = [[Constitutional republic|Constitutional]] [[republic]], [[Parliamentary system|Parliamentary democracy]] |leader_title1 = [[President of Ireland|President]] |leader_name1 = [[ಮೇರಿ ಮೆಕಲೀಸ್]] |leader_title2 = [[Taoiseach]] |leader_name2 = [[Brian Cowen]] [[Teachta Dála|TD]] |legislature=[[Oireachtas]] |upper_house=[[Seanad Éireann]] |lower_house=[[Dáil Éireann]] |accessionEUdate = 1 January 1973 |area_km2 = 70,273 |area_sq_mi = 27,133 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 119th |area_magnitude = 1 E9 |percent_water = 2.00 |population_estimate = 4,456,000 <ref>{{cite web|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/3-27072010-AP/EN/3-27072010-AP-EN.PDF |title=Eurostat - January 2010 Population Estimates |format=PDF |date=July 2010 |accessdate=2010-07-27}}</ref> |population_estimate_year = 2010 |population_census = 4,239,848 |population_census_year = 2006 |population_census_rank = 121st |population_density_km2 = 60.3 |population_density_sq_mi = 147.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 139th |ethnic_groups = 87% [[Irish people|Irish]] 13% Other<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ei.html |title=CIA World Factbook: Ireland |publisher=[[CIA]] |date= |accessdate=2009-07-09 |archive-date=2019-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506104239/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ei.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cso.ie/census/census2006results/volume_5/vol_5_2006_complete.pdf |title=CSO 2006 Census - Volume 5 - Ethnic or Cultural Background (including the Irish Traveller Community) |format=PDF |year=2006 |accessdate=2009-07-09}}</ref> |GDP_PPP_year = 2009 |GDP_PPP = $175.055 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=178&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=45&pr.y=10 |title=Ireland|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2010-04-21}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $39,468<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $227.781 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = 2009 |GDP_nominal_per_capita = $51,356<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = |HDI_year = 2006 |HDI = {{increase}} 0.965<ref>[http://hdrstats.undp.org/2008/countries/country_fact_sheets/cty_fs_IRL.html HDI of Ireland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090219204217/http://hdrstats.undp.org/2008/countries/country_fact_sheets/cty_fs_IRL.html |date=2009-02-19 }} The United Nations. Retrieved 8 July 2009.</ref> |HDI_rank = 5th |HDI_category = <span style="color:#090">very high</span> |sovereignty_type = [[History of Ireland|Independence]] |sovereignty_note = from the [[United Kingdom of Great Britain and Ireland|United Kingdom]] |established_event1 = [[Proclamation of the Irish Republic|Declared]] |established_date1 = 24 April 1916 |established_event2 = [[Declaration of Independence (Ireland)|Ratified]] |established_date2 = 21 January 1919 |established_event3 = [[Anglo-Irish Treaty|Recognised]] |established_date3 = 6 December 1922 |established_event4 = [[Constitution of Ireland|Constitution]] |established_date4 = 29 December 1937 |established_event5 = [[Republic of Ireland Act 1948|Became a republic]] |established_date5 = 18 April 1949 |currency = [[Euro]] ([[Euro sign|€]])<ref>Prior to 1999, the Republic of Ireland used the [[Irish pound|punt]] (Irish pound) as its circulated currency. In 2002, the punt ceased to be legal tender.</ref> |currency_code = EUR |time_zone = [[Western European Time|WET]] |utc_offset = +0 |time_zone_DST = [[Irish Standard Time|IST]] ([[Western European Summer Time|WEST]]) |utc_offset_DST = +1 |drives_on = left |cctld = [[.ie]]{{Ref label|tld|b|}} |calling_code = [[Telephone numbers in the Republic of Ireland|353]] |footnotes = a. {{note|nomenclature}} [http://www.taoiseach.gov.ie/upload/static/256.htm Article 4] of the [[Constitution of Ireland]] and [http://www.irishstatutebook.ie/1948/en/act/pub/0022/sec0002.html#zza22y1948s2 Section 2] of the [[Republic of Ireland Act 1948]] – the constitutional name of the state is ''Ireland''; the supplementary legal description is the ''Republic of Ireland'', but is deprecated by the state.<br /> b. {{note|tld}} The [[.eu]] domain is also used, as it is shared with other [[European Union]] member states. }} '''ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ ‌‌‌''' ({{lang-ga|Poblacht na hÉireann}}) ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾದ '''ಐರ್ಲೆಂಡ್‌''' <ref name="name">{{cite web|url=http://www.taoiseach.gov.ie/upload/static/256.htm|title=Article 4|work=Constitution of Ireland|author=Government of Ireland|publisher=Stationary Office|location=Dublin|year=1937|quote=The name of the State is ''[[Éire]]'', or, in the English language, ''Ireland''.}}</ref> ({{IPA-en|ˈaɪərlənd|pron|en-us-Ireland.ogg}}, {{IPA2|ˈaɾlənd|locally}}, {{lang-ga|Éire}}, {{IPA-ga|ˈeːɾʲə|pron|Eire.ogg}}),{{lang-ga|Poblacht na hÉireann}} <ref name="description">{{cite web|url=http://www.irishstatutebook.ie/1948/en/act/pub/0022/sec0002.html#zza22y1948s2|title=Article 2|work=Republic of Ireland Act, 1948|author=Government of Ireland|publisher=Government of Ireland|location=Dublin|year=1948|quote=It is hereby declared that the description of the State shall be the Republic of Ireland.}}</ref> ವಾಯುವ್ಯ [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪ್‌]]ನ ಒಂದು ದೇಶ. ಆಧುನಿಕ ಸಾರ್ವಭೌಮ ದೇಶವು [[ಐರ್ಲೆಂಡ್|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪ]]ದ ಸುಮಾರು ಆರನೆಯ ಐದು ಭಾಗದಷ್ಟಿದೆ. 1921ರಲ್ಲಿ ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಎರಡು ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಇಬ್ಭಾಗ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>1921 (No. 533) ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಪ್ರಕಟಿಸಿದಂತಹ ಕಾನೂನು ಬದ್ಧ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಆದೇಶಗಳು; 1921 ರ ಮೇ 3 ರಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮೂಲ: ಅಲ್ವಿನ್ ಜಾಕ್ಸನ್ ''ಹೋಮ್ ರೂಲ್ - ಆನ್ ಐರಿಷ್‌ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ'',ಆಕ್ಸ್ ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮುದ್ರಣಾಲಯ, 2004, p198.</ref> ಈ ದೇಶವು ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌]]ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರ]], ಐರಿಷ್‌ ಸಮುದ್ರ, ಅಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್‌ ಜಾರ್ಜ್ಸ್ ಚಾನೆಲ್‌ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಆವರಿಸಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದೇಶವು ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಹಾಗೂ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇಶವನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1922ರಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್]]‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿಂಸ್ಟರ್‌ ಶಾಸನ ಹಾಗೂ 1936ರ ಪದತ್ಯಾಗ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಮೂಲಕ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು.<ref>DW ಹಾಲೀಸ್, 2001, ''ದಿ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌'' ‎,ಗ್ರೀನ್ ವುಡ್: ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್<br />2000 ದ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಮೈಕೆಲ್ J. ಕೆನೆಡಿ ಬರೆದ ಡಿವಿಷನ್ ಅಂಡ್ ಕನ್ಸೆನ್‌ಸಸ್: ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ನಲ್ಲಿ ಗಡಿಯಾಚೆಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳ ರಾಜಕೀಯ, 1925-1969, ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್: ಡಬ್ಲಿನ್‌<br />{{quote|"In April 1936 de Valera had announced that he was preparing to draft a new constitution to replace that of 1922. Drafting was in progress when the abdication of King Edward VIII in December 1936 gave de Valera the opportunity to make further constitutional changes and introduce the External Relations Bill. In London, the cabinet's Irish Situation Committee had been told by [Malcolm] MacDonald in November 1936 to expect such legislation in the near future, so its introduction was not a shock to the British. Even so, de Valera was concerned about the possible British reaction, and he was able to use the abdication crisis to implement a further revision of the Treaty, safe in the knowledge that British politicians had other matters on their minds."}}</ref> 1937ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಬಿಲ್ ಕಿಸನೆ, 2007, ಎಮಾನ್ ಡೆ ವ್ಯಾಲೆರ ಮತ್ತು ದಿ ಸರ್ವೈವಲ್ ಆಫ್ ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ ಇನ್ ಇಂಟರ್ ವಾರ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಇನ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಕಾಂಟೆಂಪರರಿ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ, Vol. 42, No. 2, 213-226</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿ, ಸರಳವಾಗಿ 'ಐರ್ಲೆಂಡ್‌' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="1937rename">T ಗಾರ್ವಿನ್, ''1922: ದಿ ಬರ್ತ್ ಆಫ್ ಐರಿಷ್ ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ'', ಗಿಲ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಮಿಲ್ಲನ್: ಡಬ್ಲಿನ್‌, 2005<br />{{cite book |title=The Irish Civil War 1922-23 |url=https://archive.org/details/irishcivilwar1920000cott |author=Peter Cottrell |page=[https://archive.org/details/irishcivilwar1920000cott/page/85 85] |isbn=9781846032707 |publisher=Osprey Publishing |year=2008 |quote=Irish voters approved a new constitution, ''Bunreacht na hÉireann'', in 1937 renaming the country Éire or simply Ireland.}}<br />{{cite web |title=Guide to Irish Law |author=Dr. Darius Whelan |date=June 2005 |url=http://www.nyulawglobal.org/globalex/Ireland.htm |accessdate=11 September 2009 |quote=This Constitution, which remains in force today, renamed the State ''Ireland'' (Article 4) and established four main institutions - the President, the Oireachtas (Parliament), the Government and the Courts.}}<br />ಜಾನ್ T. ಕೋಚ್, ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ: ಐತಿಹಾಸಿಕ ಎನ್ ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ, ABC-CLIO: ಸಾಂಟ ಬಾರ್ಬರ, 2006</ref> 1949ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸ್ವತಃ ಗಣರಾಜ್ಯವೆಂಬ ಘೋಷಣೆಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ <ref>F ಇಲಿಯಟ್ et al, 1959, ರಾಜಕೀಯದ ಪದಕೋಶ, ಪೆಂಗ್ವಿನ್: ಲಂಡನ್‌<br />ಮ್ಯುನ್ರೊ et al, 1990, ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೊಳಗಾದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆ, ಸೆಂಟ್. ಜೇಮ್ಸ್ ಮುದ್ರಣಾಲಯ: ಡೈಟ್ರಾಯ್ಟ್</ref> ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಕೊನೆಯ ಕೊಂಡಿ ಕಳಚಿಕೊಂಡಿತು. ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ ಆಧಿಪತ್ಯದಿಂದ ಕಳಚಿಕೊಂಡಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 1937ರಿಂದಲೂ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗುವುದನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿದ್ದ<ref>{{cite|first1=Atsushi|last1=Kondo|first2=Atsushi|last2=Kondō|title=Citizenship in a Global World: Comparing Citizenship Rights for Aliens|publisher=Palgrave Publishers|location=Hampshire|year=2001|isbn=0-33-80265-9|page=120|quote=Ireland reluctantly remained a member of the Commonwealth s Irish citizens remained British Subjects. However, Irish representatives stopped attending Commonwealth meetings in 1937 and Ireland adopted a position of neutrality in World War II. Ireland became a Republic in 1949 and formally left the Commonwealth.}}</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ನಿಂದ ಹೊರಬಂದಿತು.<ref>ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು 1948ರ [http://www.irishstatutebook.ie/1948/en/act/pub/0022/sec0002.html#zza22y1948s2 ಭಾಗ 2].</ref> ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆಳ್ವಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಆರಂಭಕಾಲದಲ್ಲಿ, [[ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್|ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್‌]]ನ ಅತಿ ಬಡ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಹ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಐರಿಷ್‌ ಜನರು ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಚೆನ್ನಾಗಿಯೇ ಇದ್ದು, ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು. [[ಆರ್ಥಿಕ ರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿ|ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ನೀತಿಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ]]ಯು 1950ರ ದಶಕದ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಂಡು, 1973ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮುದಾಯದ ([[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]])ಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು. ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 1980ರ ದಶಕದ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣಾ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಇತರೆ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ಹಾಗೂ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="workforall">"ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ:ಯುರೋಪ್‌ ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಭಿನ್ನತೆಗೆ ಕಾರಣ ", WAWFA ಥಿಂಕ್ ಟ್ಯಾಂಕ್</ref> 1990ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಈ ಅಭೂತಪುರ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ 'ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ಟೈಗರ್'‌ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |last=Nicoll |first=Ruaridh |url= https://www.theguardian.com/world/2009/may/10/ireland-financial-crisis-emigration |title=Ireland: As the Celtic Tiger roars its last |date=2009-05-16 |publisher=The Guardian |accessdate=2010-03-30 | location=London}}</ref> ಆದರೂ, 2007-2010 ಅವಧಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಐರಿಷ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆ|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ (IMF)]]ಯ ಪ್ರಕಾರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ 38ನೆಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಬಲ ದೇಶವೆಂಬ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಆರನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತಲಾವಾರು ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನಹೊಂದಿದೆ. (ಖರೀದಿ ಶಕ್ತಿ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತಲಾವಾರು).<ref>[[ತಲಾವಾರು ಒಟ್ಟಾರೆ ಆಂತರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನದ ಪಟ್ಟಿ|GDP (PPP) ತಲಾ ವರಮಾನದ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=30&pr.y=11&sy=2004&ey=2008&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=193%2C158%2C122%2C542%2C124%2C137%2C156%2C138%2C423%2C196%2C128%2C142%2C172%2C182%2C132%2C576%2C134%2C961%2C174%2C184%2C532%2C144%2C176%2C146%2C178%2C528%2C436%2C112%2C136%2C111&s=NGDP_RPCH%2CNGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CPPPSH&grp=0&a= |title=Report for Selected Countries and Subjects |publisher=[[IMF]] |date=2006-09-14 |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಐದನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಜೀವನವುಳ್ಳ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಈ ದೇಶವೂ ಸಹ ಒಂದು. ಇಕಾನಾಮಿಸ್ಟ್‌ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್‌ ಯುನಿಟ್‌ನ ಜೀವನ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ಶಾಂತಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಆರನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿದೆ. ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅತಿ ಸ್ಥಿರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌, ವಿಫಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ಆರನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]], OECD ಹಾಗೂ [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ. == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ == ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಶಾಸನಬದ್ಧ ದಾಖಲೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ಎಲ್ಲಾ ಅಧಿಕೃತ ವಿಚಾರಗಳಿಗಾಗಿ, [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಹೆಸರು ''ಐರ್ಲೆಂಡ್'' ‌, ಹಾಗೂ, ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ''Éire'' ಎಂದಿದೆ. [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೂಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಸಹ ಇದೇ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯು 2007ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾದಾಗ, ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌-ಸಂಬಂಧಿತ ನಾಮಫಲಕಗಳಲ್ಲಿ ''Éire - Ireland‌'' ಎಂದು ನಮೂದಿಸಲಾಯಿತು. ಐರಿಷ್‌ ರಹದಾರಿ ಪತ್ರ (ಪಾಸ್ಪೋರ್ಟ್‌)ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ದೇಶದ ಹೆಸರನ್ನು ಇದೇ ರೀತಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref group="note">ಐರಿಷ್ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಲಾದ ಒಪ್ಪಂದದಡಿಯಲ್ಲಿ 1973 ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು (ನಂತರ EEC) ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ನಂತರ EUನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿತು. ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಮುಂದೆ ಪರಿಗಣಿಸಲು ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ [http://publications.europa.eu/code/en/en-000100.htm ಇಂಟರ್ ಇನ್ ಸ್ಟಿಟ್ಯುಷನಲ್ ಸ್ಟೈಲ್ ಗೈಡ್ ನ ಕ್ಲಾಸ್ 7.2.4 ವನ್ನು] ನೋಡಿ.</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು 1937ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ವಿಧಿ 4ರಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ, 'ಈ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೆಸರು (ಐರಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ) ''Éire'' ಅಥವಾ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''ಐರ್ಲೆಂಡ್‌''.' ಸಂವಿಧಾನ ಪರಾಮರ್ಶೆ ತಂಡವು 1996ರಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಧಿಯ ವಾಕ್ಯರಚನೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದೆ. 'ಈ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದು,ಸರಳಗೊಳಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ' ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದೆ. 'ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೆಸರು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌' ಎಂಬ ತಿದ್ದುಪಡಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಐರಿಷ್‌ ಪಠ್ಯದಲ್ಲಿ ತತ್ಸಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ನಮೂದಿಸುವಂತೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸಂವಿಧಾನ ಪರಾಮರ್ಶೆ ತಂಡವು, ದೇಶದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ 'ಗಣರಾಜ್ಯ' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ವಿಧಿಯನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಬಹುದೇ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು. ರಾಜ್ಯವನ್ನು 'ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ' ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ ಶಾಸನದ ನಿಬಂಧನೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಈ ತಂಡವು ತೃಪ್ತಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು.<ref>{{cite|title=Report of the Constitution Review Group|author=The Constitution Review Group|publisher=Stationery Office|location=Dublin|year=1996|url=http://www.constitution.ie/reports/crg.pdf|access-date=2010-08-30|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721123405/http://www.constitution.ie/reports/crg.pdf|url-status=dead}}</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ ಕಾಯಿದೆ 1948 ಪ್ರಕಾರ, ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ (''Poblacht na hÉireann'' ) ಎಂದು ವಿವರಿಸತಕ್ಕದ್ದು.<ref name="description"/> ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಯೊಂದಿಗಿದ್ದ ಕೊನೆಯ ಅಧಿಕೃತ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಚುನಾಯಿತ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ಈ ಕಾಯಿದೆಯು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ್ನು ಒಂದು ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನಾಗಿಸಿತ್ತು. ಈ ಕಾಯಿದೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೆಸರು ಬದಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ''ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ'' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಿದ ಗಡೀಪಾರು(ಅಪರಾಧಿ ಹಸ್ತಾಂತರ) ವಾರಂಟೊಂದನ್ನು ಐರಿಷ್‌ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು 1989ರಲ್ಲಿ ನಿರಾಕರಿಸಿತು. 'ಈ ದೇಶದ ಸಹಕಾರ ಕೋರುತ್ತಿರುವ ಇತರೆ ದೇಶಗಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು, ಈ ದೇಶದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಹಾಗೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದ ಹೆಸರನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸದಿದ್ದಲ್ಲಿ, ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ದೋಷವನ್ನು ತಿದ್ದುವ ತನಕ ಈ ವಾರಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಮರಳಿಸಬೇಕು' ಎಂದು ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ವಾಲ್ಷ್‌ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದರು.<ref>ಕೇಸೆ, ಜೇಮ್ಸ್, ''ಕಾನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನಲ್ ಲಾ ಇನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌'', ISBN 978-1-899738-63-2, p. 31, ಇನ್ ರೆಫರೆನ್ಸ್ ಟು ದಿ ''ಎಲೀಸ್ ವಿ ಓ ಡಿಯ'' ಎಕ್ಸ್ ಟ್ರಡಿಕ್ಷನ್ ಕೇಸ್.</ref> ಬಂಡುಕೋರರು [[೧೯೧೬|1916]]ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗಣರಾಜ್ಯ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ಈ ದ್ವೀಪವನ್ನು ''ಐರಿಷ್‌‌ ಗಣರಾಜ್ಯ'' (''Poblacht na hÉireann'' ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳು 1918ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಂತರ, ಈ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಐರಿಷ್‌ ಸಂಸತ್‌ ಸದಸ್ಯರು ಅನುಮೋದಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರವು 1921 ಹಾಗೂ 1922ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ಸ್ವಯಮಾಧಿಕಾರ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಶಾಸನ ಹೊರಡಿಸಿ, ''ದಕ್ಷಿಣ ಐರ್ಲೆಂಡ್'' ‌ (ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌) ರಚಿಸಿತು. ಆಂಗ್ಲೊ-ಐರಿಷ್‌ ಒಪ್ಪಂದದ ಫಲವಾಗಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್]]‌ಗೆ ಸೇರಿದ [[ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರ]] ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ ''[[ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಜ್ಯ]]'' (''Saorstát Éireann'' ) ಎನ್ನಲಾಯಿತು. ಇವೆಲ್ಲ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ನಿವಾಸಿಗಳ ನಡುವೆ, '''The twenty-six ಕೌಂಟಿಗಳು (ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಕೌಂಟಿಗಳು)'' ' ಹಾಗೂ '''the South (ದಕ್ಷಿಣ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌)'' ' ಎಂಬ ಇತರೆ ಆಡುಮಾತಿನ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವರು. ಇದೇ ರೀತಿ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ್ನು '''the six ಕೌಂಟಿಗಳು (ಆರು ಕೌಂಟಿಗಳು)'' ' ಅಥವಾ '''the North (ಉತ್ತರ (ಐರ್ಲೆಂಡ್‌)'' ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ == [[ಚಿತ್ರ:Emigrants Leave Ireland by Henry Doyle 1868.jpg|thumb|upright|ಮಹಾ ಕ್ಷಾಮದ ಫಲವಾಗಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ವಲಸೆ ಉಂಟಾಯಿತು.]] === ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಚಳುವಳಿ === 1801ರ ಜನವರಿ 1ರಂದು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾದ ಒಕ್ಕೂಟ ಕಾಯಿದೆಯಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು, 1922ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 6ರ ತನಕ, [[ಐರ್ಲೆಂಡ್|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ ಆಫ್‌ ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅಂಗವಾಗಿತ್ತು. 1845ರಿಂದ 1849ರ ತನಕ ಸಂಭವಿಸಿದ ಮಹಾ ಕ್ಷಾಮದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಎಂಟು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದ ದ್ವೀಪದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 30%ರಷ್ಟು ಕುಸಿಯಿತು. ಹಸಿವಿನಿಂದಾಗಿ ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ಐರಿಷ್‌ ಜನರು ಸತ್ತು, ಇನ್ನೂ 1.5 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ಬೇರಡೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು.<ref>{{cite journal|last=Mokyr|first = Joel|authorlink = Joel Mokyr|title = New Developments in Irish Population History 1700-1850|journal = Irish Economic and Social History|volume = xi|pages = 101–121|year= 1984}}</ref> ಇದು ಮುಂಬರುವ ಶತಮಾನದ ವಲಸೆಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿ, ಅದರ ಫಲವಾಗಿ 1960ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯ ತನಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸತತವಾಗಿ ಕುಸಿಯಿತು. 1874ರ ಇಸವಿಯಿಂದ, ಆದರೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ, 1880ರಿಂದ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್‌ ಪಾರ್ನೆಲ್‌ ನೇತೃತ್ವದ ಐರಿಷ್‌ ಸಂಸದೀಯ ಪಕ್ಷವು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ ಕೃಷಿ ಚಳವಳಿ(ಐರಿಷ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಲೀಗ್ ಮೂಲಕ)ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿತು. ಐರಿಷ್‌ ಭೂಸುಧಾರಣೆ ಕಾಯಿದೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗೇಣಿದಾರರ ಭೂ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಜಯ ಲಭಿಸಿತು. ಹಾಗೂ, ಎರಡು ವಿಫಲ ಮಸೂದೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ವರಾಜ್ಯ [[ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದವು.ಇದರಿಂದ UKಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ಸೀಮಿತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ ಸಿಗಬಹುದಾಗಿತ್ತು. [[ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ (ಐರ್ಲೆಂಡ್‌) ಕಾಯಿದೆ 1898]] ಅಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ 'ತಳಮಟ್ಟದ ನಿಯಂತ್ರಣ' ಹೊಂದಲು ಅದಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಇದು ಮುಂಚೆ [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್‌ ಆಧಿಪತ್ಯ|ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್‌ ಆಧಿಪತ್ಯದಲ್ಲಿ]] ಭೂಒಡೆಯರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ [[ಮಹಾನ್‌ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ]]]]ಯ ಕೈಯಲ್ಲಿತ್ತು. 1911ರ ಸಂಸತ್‌ ಕಾಯಿದೆಯು ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಲಾರ್ಡ್ಸ್‌ನ ವಿಟೊವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಜಾನ್‌ ರೆಡ್ಮಂಡ್‌ ಮೂರನೆಯ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಕಾಯಿದೆ 1914ರ ಬಗ್ಗೆ ಖಾತರಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಸ್ವರಾಜ್ಯವು ಖಚಿತವೆಂದು ಗೋಚರಿಸಿತು. ಆದರೂ, ಮೊದಲ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಮಸೂದೆ ಮಂಡನೆಯ ನಂತರ, 1886ರಿಂದಲೂ ಐರಿಷ್‌ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್‌ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟ ಚಳವಳಿಯು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಐರಿಷ್‌ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಸಮುದಾಯದವರು ನೈಜ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿ ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೆ ತಾವು ತಾರತಮ್ಯ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್‌ ಸಮುದಾಯದವರಿಗೆ ಭಯವಾಗಿತ್ತು. ಐರಿಷ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಡೀ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನುದ್ದಕ್ಕೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೂ, ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಪರಾರ್ಧ ಹಾಗೂ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಸ್ಟರ್‌ನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ‌ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ದ್ವೀಪದ ಉಳಿದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಗುವಳಿಗೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣವು ಅಲ್ಲಿ ಅತೀ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಸುಂಕದ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತೀವ್ರ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದು ಎಂದು ಭೀತಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ, ನಾಲ್ಕು ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿಗಳು ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಲ್ಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿತ್ತು. ಐರಿಷ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿ ಪಕ್ಷದ ಮುಖಂಡ ಡಬ್ಲಿನ್-ಸಂಜಾತ ಸರ್‌ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಕಾರ್ಸನ್‌ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಮೂಲದ, ಅಲ್ಸ್ಟರ್‌ ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿ ಪಕ್ಷ ಮುಖಂಡ ಸರ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಕ್ರೇಗ್‌ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿಗಳು ಕಠಿಣ ತೀವ್ರವಾದದ ನಿಲವು ತಾಳಿದರು. ''ಅಲ್ಸ್ಟರ್‌‌ನ ಬಲಪ್ರಯೋಗ'' ವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಈ ಮಾರ್ಗ ಹಿಡಿದರು. ಅಲ್ಸ್ಟರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಬಂಡಾಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು 1914ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಹೆಚ್‌. ಹೆಚ್‌. ಅಸ್ಕ್ವಿತ್‌ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮಸೂದೆ ಮಂಡಿಸಿದರು. ಐರಿಷ್‌ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕತ್ವವು ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅವಧಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಅಲ್ಸ್ಟರ್‌ನ್ನು ಮಸೂದೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಹೊರಗಿಡುವಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಹಾಗೂ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಹೊರಗಿಡುವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಕಾಯಿದೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ನಿರ್ಧರಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. === ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಅವಧಿ === [[ಚಿತ್ರ:Anglo-Irish Treaty signatures.gif|thumb|ಆಂಗ್ಲೋ-ಐರಿಷ್ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕಲಾದ ಪುಟ.]] 1914ರಲ್ಲಿ ರಾಜಮನೆತನದ ಮಂಜೂರು ಪಡೆದು, ಶಾಸನ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದರೂ ಸಹ, [[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಮಹಾ ಸಮರ]]ದ ಅಂತ್ಯದ ತನಕ ಮೂರನೆಯ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದ ಕೂಡಲೇ ಕಾಯಿದೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಖಾತರಿಯ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ, ರೆಡ್ಮಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಅವರ ಐರಿಷ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಮೈತ್ರಿಪಡೆಯ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. 175,000 ಜನರು 10th (ಐರಿಷ್‌), 16th (ಐರಿಷ್‌)ನ ಐರಿಷ್‌ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದರು. ಒಕ್ಕೂಟವಾದಿಗಳು ನ್ಯೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆರ್ಮಿಯ 36ನೆಯ (ಅಲ್ಸ್ಟರ್‌) ಸೈನ್ಯ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು.<ref>[http://www.taoiseach.gov.ie/eng/index.asp?docID=2517 ಡಿಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಟಾಯಿಸೀಚ್] - ಮೊದಲನೆಯ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್ ಸೈನಿಕರು</ref> 1918ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳ ನಂತರ, 1919ರ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಚುನಾಯಿತರಾದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ 106 ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ 73 ಜನರು ಸಿನ್‌ ಫೇನ್‌ ಪಕ್ಷದವರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಸೀನರಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಇದರ ಬದಲಿಗೆ, ಅವರು Dáil Éireann ಎಂಬ ಐರಿಷ್‌ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಈ Dáil 1919ರ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ, ಐರಿಷ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು. ಈ ಘೋಷಣೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 1916ರ ಘೋಷಣೆಯ ಪುನರೋಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ, 'ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಇನ್ನೆಂದಿಗೂ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]]‌ನ ಅಂಗವಾಗಿರದು' ಎಂಬ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನಿಬಂಧನೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹೊಸ ಐರಿಷ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ರಷ್ಯನ್ ಸೋವಿಯತ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ ಮಾತ್ರ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿತ್ತು.<ref>{{cite book | first=Desmond | last=Fennell | title=Heresy: the Battle of Ideas in Modern Ireland | url=https://archive.org/details/heresybattleofid0000fenn | publisher=Blackstaff Press | location= Belfast | year=1993 | isbn=0856405132 | page=[https://archive.org/details/heresybattleofid0000fenn/page/33 33] | quote=Both the new Irish Republic and the labour movement were sympathetic to the new soviet regime in Russia. The government of the Soviet Union recognised the Republic, and the Dáil authorised the establishment of diplomatic relations. }}</ref> 1919ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ ಶಾಂತಿ ಮಹಾಸಭೆಗೆ ಈ ಗಣರಾಜ್ಯದ Aireacht (ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ) ಸಿಯನ್‌ ಕಾಮ್ಹೆರ್ಲೆ ಷಾನ್‌ ಟಿ. ಒ'ಕೆಲ್ಲಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿನ ನಿಯೋಗವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ತಂಡಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಮರ ಹಾಗೂ 1921ರ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿನ ಕದನ ವಿರಾಮದ ನಂತರ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಹಾಗೂ ಆರ್ಥರ್‌ ಗ್ರಿಫಿಥ್‌, ರಾಬರ್ಟ್‌ ಬಾರ್ಟನ್‌ ಮುತ್ತು ಮೈಕಲ್‌ ಕಾಲಿನ್ಸ್‌ ನೇತೃತ್ವದ ಐರಿಷ್‌ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು 1921ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 11ರಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 6ರ ತನಕ [[ಲಂಡನ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲೊ-ಐರಿಷ್‌ ಒಪ್ಪಂದದ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿದರು. ಐರಿಷ್‌ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ನೈಟ್ಸ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹ್ಯಾನ್ಸ್‌ ಪ್ಲೇಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿ, Dáil Éireannಗೆ ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲು ಡಿಸೆಂಬರ್ 5ರಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಎರಡನೆಯ Dáil Éireann [[ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು]]. ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ, 1922ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 6ರಂದು, ಇಡೀ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪವು 'ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ (''Saorstát Éireann'' )' ಎಂಬ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು. ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ, ಸರಿಯಾಗಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಂಸತ್‌ ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ಗೆ ಮರಳುವ ಅವಕಾಶವಿತ್ತು. ಈ ಮಧ್ಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಂಸತ್‌ ಹಾಗೂ ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮಂಡಳಿ‌ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿ,ತನ್ನ ಹಕ್ಕನ್ನು 1922ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 8ರಂದು ಚಲಾಯಿಸಿದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ನೂತನ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದ ''ಹೊರಬಂದು'' ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ಗೆ ಮರಳಿತು. 'ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಂಸತ್‌ ಹಾಗೂ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಎಂದಿಗೂ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ತನಕ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅರಸರಿಗೆ ಒಂದು ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದು ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು.<ref name="ahds1922">{{cite web |url=http://stormontpapers.ahds.ac.uk/stormontpapers/pageview.html?volumeno=2&pageno=1145#bak-2-1149 |title=Northern Ireland Parliamentary Report, 7 December 1922 |publisher=Stormontpapers.ahds.ac.uk |date=1922-12-07 |accessdate=2009-07-09 |archive-date=2016-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160415143605/http://stormontpapers.ahds.ac.uk/stormontpapers/pageview.html?volumeno=2&pageno=1145#bak-2-1149 |url-status=dead }}</ref> ಉಭಯತ್ರರಿಗೆಈ ಒಪ್ಪಂದವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮಾಧಾನ ತರಲಿಲ್ಲ. ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅರಸರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್, ಉಭಯಸದನದ ಸಂಸತ್‌, ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮಂಡಳಿ‌ ಎಂಬ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮಂಡಳಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಎನ್ನಲಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಹುದ್ದೆಯೂ ಇತ್ತು. === ಐರಿಷ್‌ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ === [[ಚಿತ್ರ:Eamon de Valera c 1922-30.jpg|thumb|upright|left|ಎಮಾನ್ ಡೆ ವ್ಯಾಲೆರ]] ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಚನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಐರಿಷ್‌ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಏಮೊನ್‌ ಡಿ ವ್ಯಾಲೆರಾ ಮುಂದಾಳತ್ವದ ಒಪ್ಪಂದ ವಿರೋಧಿ ಪಡೆಗಳು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿ ನೀಡುವುದರಿಂದ, ತಾವು ನಿಷ್ಠರಾಗಿದ್ದ 1919ರ ಸ್ಥಿತಿಯ ಐರಿಷ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು ''ರದ್ದು'' ಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದರು. ಈ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಬೆಂಬಲವಿದ್ದರೂ, ಸಹ, ಜನರು ಯಾವುದೇ ತಪ್ಪು ಮಾಡಲು ಹಕ್ಕು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದವು. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ನ ಅಂಗವಾಗಿರುವುದು, ಹಾಗೂ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸತ್‌ ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವರು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜನಿಗೆ ಸತ್ಯನಿಷ್ಠೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ವಚನ ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದ-ವಿರೋಧಿ ಪಡೆಗಳು ಭಾವಿಸಿದವು. ಎಲ್ಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವ,ವಿಕಸಿಸುವ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಂದವು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮೈಕಲ್‌ ಕಾಲಿನ್ಸ್‌ ಮುಂದಾಳುತ್ವದ ಒಪ್ಪಂದ-ಪರ ಪಡೆಗಳು ವಾದಿಸಿದವು. ಯುದ್ಧದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಆರ್ಮಿ (ಐರಿಷ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ ಭೂಸೇನೆ) (IRA) ಎರಡು ವಿರೋಧಿ ಬಣಗಳಾಗಿ ಇಬ್ಭಾಗವಾದವು. ಒಂದು ಬಣವು ಒಪ್ಪಂದದ ಪರ IRA ಇನ್ನೊಂದು ಬಣವು ಒಪ್ಪಂದದ ವಿರುದ್ಧIRA. ಒಪ್ಪಂದದ ಪರ IRA ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ನೂತನ ಐರಿಷ್‌ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ಆದರೂ, ಒಪ್ಪಂದ-ವಿರೋಧಿ IRAನಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆಧಿಪತ್ಯ ರಚನೆಯ ಕೊರತೆಯ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧದುದ್ದಕ್ಕೂ ಸ್ವರಕ್ಷಣಾ ತಂತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯ ಮೂಲಕ ಕಾಲಿನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಅವನ ಒಪ್ಪಂದ-ಪರ ಪಡೆಗಳು ಬೃಹತ್‌ ಸೇನೆಯನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲು ಶಕ್ತವಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರಾರು ಮಂದಿ 1922ರಲ್ಲಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಭೂಸೇನೆಯ ಐರಿಷ್‌ ದಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಥಮ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ(WWI )ಯೋಧರಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಒಪ್ಪಂದದ-ಪರ ಪಡೆಗಳು ಒಪ್ಪಂದ-ವಿರೋಧಿ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೋಲಿಸಿದವು. ಬ್ರಿ‌ಟನ್‌ನಿಂದ ಫಿರಂಗಿ, ವಿಮಾನಗಳು, ಯಾಂತ್ರಿಕ ಬಂದೂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳಪೂರೈಕೆಯಿಂದ ಒಪ್ಪಂದ-ಪರ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ತೇಜನ ದೊರಕಿತು. ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಯ ಪಡೆಗಳು ಮರಳುವುದೆಂಬ ಬೆದರಿಕೆಯು ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ ಅಗತ್ಯದ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಸಂಶಯಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿತು. ಒಪ್ಪಂದ-ವಿರೋಧಿ ಪಡೆಗಳಿಗೆ (''ಅನಿಯಮಿತ(ಅಕ್ರಮ) ಸೈನಿಕರು'' ಎಂದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಯಾವುದೇ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಸರ್ಕಾರವು ಈ ಅನಿಯಮಿತ ಸೈನಿಕರ ಪಡೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಬೇಕೆಂಬ ದೃಢಸಂಕಲ್ಪದಿಂದಾಗಿ ಒಪ್ಪಂದ-ವಿರೋಧಿ ಪಡೆಗಳ ಸೋಲಿಗೆ ಹಾರಣವಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಐರಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಶಾಂತಿಯುತ ಪುನರ್‌ಏಕೀಕರಣದತ್ತ ಒಲವು ತೋರಿದವು. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ದಿ ಟ್ರಬಲ್ಸ್‌ ಎನ್ನಲಾದ, ಅರೆಸೈನಿಕ ಪಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಭೂಸೇನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಘರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಹಕರಿಸಿತು. ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್‌ ಒಪ್ಪಂದ ಎಂಬ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು 1998ರಲ್ಲಿ ಗಡಿಯ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಮತದ ಮೂಲಕ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಂಗವಾಗಿ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಹಕ್ಕು ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಶಾಂತಿ ಇತ್ಯರ್ಥವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ತರಲಾಗುತ್ತಿದೆ. === 1937 ಸಂವಿಧಾನ === 1937ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 29ರಂದು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂವಿಧಾನ (''Bunreacht na hÉireann'' ) ಎಂಬ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಐರಿಷ್ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂವಿಧಾನದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಈ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ''ಐರ್ಲೆಂಡ್'' ‌ ಅಥವಾ ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ''Éire'' ಎಂದು ಕರೆಯಿತು.<ref name="1937rename"/> ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವು ಜಾರಿಗೆ ಬರುವ ಮುನ್ನ, ಹಿಂದಿನ ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>ಹಾಗು 1937 ರಲ್ಲಿ ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್‌ರವರ ಕಚೇರಿಯನ್ನು 1936 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟಿವ್ ಅಧಿಕಾರಗಳ ಕಾಯ್ದೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ (ಅನುಗತ ನಿಬಂಧನೆಗಳು)ರದ್ದುಮಾಡಲಾಯಿತು.</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಂವಿಧಾನವು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರೂ, 1937 ರಿಂದ 1949ರ ತನಕ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಇನ್ನೂ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಐರ್ಲೆಂಡನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವು ''ಶಾಸನಬದ್ಧ'' ಕಾನೂನಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಐರಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಭಾಗವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ರಾಜನೊಂದಿಗೆ ಉಳಿದಿರುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಐರಿಷ್‌ ಮುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜನ ಬಿರುದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉಳಿದೆಡೆಯಿದ್ದಂತೆಯೇ ಇತ್ತು. * 1922-1927 – ''ದೇವರ ಕೃಪೆಯಿಂದ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಡೊಮಿನಿಯನ್ಸ್‌ಗೆ ಸಾಗರೋತ್ತರ ರಾಜ, ನಂಬಿಕೆಯ ರಕ್ಷಕ, ಭಾರತದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ''. * 1927–1937 – ''ದೇವರ ಕೃಪೆಯಿಂದ, ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಡೊಮಿನಿಯನ್ಸ್‌ಗೆ ಸಾಗರೋತ್ತರ ರಾಜ, ನಂಬಿಕೆಯ ರಕ್ಷಕ, ಭಾರತದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ''. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವಸಮರ]]ದ ಸಮಯ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ತಟಸ್ಥವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಸಮಯವನ್ನು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿತು. 1948ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ ಕಾಯಿದೆ ಮಂಜೂರಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ, ರಾಜನ ಹುದ್ದೆಯು ರದ್ದಾಯಿತು. ಈ ಕಾಯಿದೆಯು 1949ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 18ರಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದು, ರಾಜನ ಹುದ್ದೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಹುದ್ದೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಗಣರಾಜ್ಯವೆನ್ನಬಹುದು ಎಂದು ಈ ಕಾಯಿದೆಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ, 1962ರಲ್ಲಿ ಶಾಸನ ಕಾನೂನು ಪರಿಷ್ಕರಣ (ಒಕ್ಕೂಟ-ಮುಂಚಿನ ಐರಿಷ್‌ ಶಾಸನಗಳು) ಕಾಯಿದೆಯ ಮೂಲಕ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರವೂ,1949ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 18ರಂದು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ್ನು ಗಣರಾಜ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸುವ ತನಕ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಾಲದ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ ನಿಯಮಗಳಡಿ, ಯಾವುದೇ ಗಣರಾಜ್ಯವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಆ ರಾಷ್ಟ್ರವು ತಾನೇತಾನಾಗಿ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ ಸದಸ್ಯತ್ವ ತ್ಯಜಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ತಾನು ಸ್ವತಃ ಗಣರಾಜ್ಯ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ನಂತರ 1949ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 28ರಂದು ಲಂಡನ್‌ ಘೋಷಣೆ ಯಲ್ಲಿ ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಕೂಡಲೆ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು.ನಂತರ, ಗಣರಾಜ್ಯಗಳು ಸೇರಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್‌ ತನ್ನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿದರೂ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ಮರುಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಿಲ್ಲ. == ಆಡಳಿತ == === ರಾಜಕೀಯ === [[ಚಿತ್ರ:Mary McAleese.jpg|right|thumb|upright|ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷೆ ಮೇರಿ ಮ್ಯಾಕಲೀಸ್]] ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹುದ್ದೆಯ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಏಳು ವರ್ಷ. ಕೇವಲ ಒಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಮರುಚುನಾಯಿತರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ.. ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ನಾಮ ಮಾತ್ರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಷ್ಟೆ, ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವರಿಗೆ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಎಂಬ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯ ಸಹಾಯವಿರುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರು {{lang|ga|[[Taoiseach]]}} ಸಂಸತ್ತಿನ ಕೆಳಮನೆಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿರುವ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸುವರು. ಬಹಳಷ್ಟು ''{{lang|ga|Taoisigh}}'' ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಮುಖಂಡರೇ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಕೂಟಗಳು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. 1989ರಿಂದಲೂ ಒಮ್ಮೆಯೂ ಏಕ-ಪಕ್ಷೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದೇ ಇಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:Government Buildings, Dublin.jpg|thumb|left|ಸರ್ಕಾರದ ಕಟ್ಟಡಗಳು]] {{lang|ga|[[Oireachtas]]}} (ಉಭಯಸದನದ ಸಂಸತ್‌)ನಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ, {{lang|ga|''[[Seanad Éireann]]''}} ಮೇಲ್ಮನೆ (ಸೆನೇಟ್‌) ಹಾಗೂ {{lang|ga|''[[Dáil Éireann]]''}} ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮನೆ (ಕೆಳಮನೆ) ('ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೆಟಿವ್ಸ್'‌)ಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ <ref>ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿ 15.2.</ref> {{lang|ga|Seanad}} ಲ್ಲಿ 60 ಸದಸ್ಯರಿರುತ್ತಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ಜನರು {{lang|ga|Taoiseach}} ಇಂದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತರು, ಆರು ಸದಸ್ಯರು ಎರಡು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಂದ ಚುನಾಯಿತರು ಹಾಗೂ 43 ಜನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ವೃತ್ತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಚಿತವಾದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಚುನಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. {{lang|ga|Dáil}} ರಲ್ಲಿ 166 ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಾರೆ ({{lang|ga|''[[Teachta Dála|Teachtaí Dála]]''}}) ಏಕೈಕ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮತದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಮಾಣಾಗುಣ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಇವರು ಬಹು ಸ್ಥಾನದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಚುನಾಯಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸಂವಿಧಾನದಡಿ, ಸಂಸದೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಏಳು ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸತಕ್ಕದ್ದು. ಆದರೂ ಶಾಸನ ವಿಧಿಸಿದ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಏಳು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆಸಬಹುದು. ಸದ್ಯದ ಶಾಸನದಡಿ ಗರಿಷ್ಠ ಅವಧಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳು. [[ಚಿತ್ರ:Leinsterhouseirl.jpg|thumb|left|ಲಿನ್ ಸ್ಟರ್ ಹೌಸ್ ([59]ರ ಸ್ಥಾನ)]] ಸರ್ಕಾರವು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ಹದಿನೈದು ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಇಬ್ಬರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸದಸ್ಯರು{{lang|ga|Seanad}}ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುವಂತಿಲ್ಲ.{{lang|ga|Taoiseach}} {{lang|ga|[[Tánaiste]]}} (ಉಪ-ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ) ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸು ಮಂತ್ರಿಗಳು {{lang|ga|Dáil}} ರ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರಬೇಕು. ಸದ್ಯದ ಸರ್ಕಾರವು ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿದೆ: {{lang|ga|Taoiseach}} ಬ್ರಯಾನ್‌ ಕೊವೆನ್‌ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ {{lang|ga|[[Fianna Fáil]]}} ಹಾಗೂ ಜಾನ್‌ ಗೊರ್ಮ್‌ಲೆ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ಗ್ರೀನ್ ಪಾರ್ಟಿ ಜತೆಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪಕ್ಷೇತರರು. Dáil ಗಾಗಿ ಕೊನೆಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯು 2007ರ ಮೇ 24ರಂದು ನಡೆಯಿತು. ಇದಾದ ನಂತರ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳ 29ರಂದು ಟಾವೊಸೀಚ್‌ ಚುನಾವಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಎಂಡಾ ಕೆನ್ನಿ ನಾಯಕತ್ವದ ಫೈನ್‌ ಗೇಲ್‌, ಏಮನ್‌ ಗಿಲ್ಮೊರ್‌ ನಾಯಕತ್ವದ ಲೇಬರ್‌ ಪಾರ್ಟಿ, ಕೆವೊಯಿಂಗಿನ್‌ ಒ ಕವೊಲೇನ್‌ ನಾಯಕತ್ವದ ಸಿನ್‌ ಫೇನ್‌ ಸದ್ಯದ {{lang|ga|Dáil}} ರಲ್ಲಿ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷಗಳು. ಹಲವು ಪಕ್ಷೇತರ ಡೆಪ್ಯೂಟಿಗಳು ಸಹ Dáil Éireann ನಲ್ಲಿ ಕೂರುವರು. ಆದರೆ ಅವರು 2007 ಚುನಾವಣೆಗಿಂತ ಮುಂಚೆ ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. 1973ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]]‌ ಹಾಗೂ [[ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌|ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್]]‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]] ಸೇರಿತು, ಹಾಗೂ, ಸ್ಕೆಂಜೆನ್ ಪ್ರದೇಶ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಹೊರಗಿರಲು ಇಚ್ಛಿಸಿತು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಯಾಣ ಪ್ರದೇಶ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನ ನಾಗರಿಕರು ರಹದಾರಿ ಪತ್ರದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಯಾಣ ಪ್ರದೇಶ ಎಂಬುದು ರಹದಾರಿ ಮುಕ್ತ ವಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ ಗ್ರೇಟ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ದ್ವೀಪಗಳು‌, ಐಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ಹಾಗೂ ಚಾನೆಲ್‌ ದ್ವೀಪಗಳು ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೊಳಪಡುತ್ತವೆ. ಆದರೂ, ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. === ಆಡಳಿತ === ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೌಂಟಿಗಳಿವೆ. ಇವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ವಿಚಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಅಂಚೆ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೂ, ಆಡಳಿತ-ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮರುವಿಂಗಡನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಟಿಪೆರರಿ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು 1890ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಭಾಗಿಸಲಾಯಿತು. 1990ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕೌಂಟಿಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಇಂದು ಒಟ್ಟು ಐದು ನಗರಗಳು ಹಾಗೂ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕೌಂಟಿಗಳಿವೆ. ಐದು ನಗರಗಳು (ಡಬ್ಲಿನ್‌, ಕಾರ್ಕ್‌, ಲಿಮರಿಕ್‌, ಗ್ಯಾಲ್ವೆ, ವಾಟರ್ಫೊರ್ಡ್‌) ಆಡಳಿತಗಳನ್ನು ಆಯಾ ಕೌಂಟಿಗಳ ಉಳಿದ ಭಾಗದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐದು ಬರೊಗಳು(ಸ್ವಯಮಾಧಿಕಾರದ ಪಟ್ಟಣ) (ಕ್ಲೊನ್ಮೆಲ್‌, ಡ್ರೊಗೆಡಾ, ಕಿಲ್ಕೆನಿ, ಸ್ಲಿಗೊ, ವೆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌) ಕೌಂಟಿಯೊಳಗೇ ಸ್ವಯಮಾಧಿಕಾರದ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite book|last=Callanan|first=Mark |coauthors=Justin F. Keogan|title=Local government in Ireland: inside out |editor=Mark Callanan, Justin F. Keogan|publisher=Institute of Public Administration|year=2003|page=49|isbn=9781902448930|url=https://books.google.com/?id=P6OdT7MIflgC&pg=PA49&dq=%22at+the+time+of+writing+there+are+five+borough+councils%22#v=onepage&q=%22at%20the%20time%20of%20writing%20there%20are%20five%20borough%20councils%22|accessdate=2009-09-21}}</ref> ಕಿಲ್ಕೆನಿ ಬರೋ ಆಗಿದ್ದು, ಅದು ನಗರವೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಲು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>''ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯ್ದೆ 2001'' ರ ವಿಭಾಗ 10(7) ನ್ನು ನೋಡಿ</ref> ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ, Dáil ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಕೌಂಟಿ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅನುಸರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ, ಕೆಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೌಂಟಿಗಳಿವೆ. ಆದರೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಾಸ್ತವ ಕೌಂಟಿ ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ, ಈ ಕೌಂಟಿಗಳನ್ನು ಎಂಟು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರಿಸರ, ಪರಂಪರೆ ಸಚಿವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಸೇವೆಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತವನ್ನು''ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯಿದೆ'' ಗಳಡಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀ ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಾಯಿದೆಯು( ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯಿದೆ (2001)) ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಎರಡು ಹಂತದ ರಚನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಇಂದಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ಕಾಯಿದೆ 1898 ಆಧಾರ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ. 1999ರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮನ್ನಣೆ ಒದಗಿಸಿತು. ಯೋಜನೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ರಸ್ತೆಗಳು, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಆಡಳಿತ ರಚನೆಯ ಮೇಲಿನ ಸ್ತರದಲ್ಲಿ 29 ಕೌಂಟಿ ಪರಿಷತ್ತುಗಳು ಹಾಗೂ ಐದು ನಗರ ಸಭೆ‌ಗಳಿವೆ. 1898ರಿಂದಲೂ 26 ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೌಂಟಿಗಳ ಪೈಕಿ 24ರಲ್ಲಿ ಕೌಂಟಿ ಪರಿಷತ್ತುಗಳಿವೆ. ಟಿಪೆರರಿ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಟಿಪೆರರಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಟಿಪೆರರಿ ಎಂಬ ಎರಡು ಪರಿಷತ್ತುಗಳಿವೆ. 1994ರಿಂದಲೂ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು (ಡನ್‌ ಲಾವೊಹೇರ್‌-ರಾತ್‌ಡೌನ್‌, ಫಿನ್ಗಾಲ್‌ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಡಬ್ಲಿನ್‌) ಪರಿಷತ್ತುಗಳಿವೆ. ಐದು ನಗರಗಳಾದ ಡಬ್ಲಿನ್‌, ಕಾರ್ಕ್‌, ಲಿಮೆರಿಕ್‌, ವಾಟರ್ಫರ್ಡ್‌ ಹಾಗೂ ಗ್ಯಾಲ್ವೇ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನಗರ ಸಭೆಗಳಿವೆ.ಇವು ಕೌಂಟಿ ಪರಿಷತ್ತುಗಳ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಹೊಂದಿವೆ. ಎರಡನೆಯ ಸ್ತರದಲ್ಲಿ ನಗರಪಾಲಿಕೆ ಸಭೆ‌ಗಳಿವೆ. ಕಿಲ್ಕೆನಿ ನಗರ ಹಾಗೂ 2001ರ ಮುಂಚೆ ಬರೊ` ಪಾಲಿಕೆ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಪಡೆದ ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟಣಗಳು (ಸ್ಲಿಗೊ, ಡ್ರೊಗೆಡಾ, ಕ್ಲೊನ್ಮೆಲ್‌ ಮತ್ತು ವೆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌) 'ಸಗರಪಾಲಿಗೆ ಸಭೆ'‌ ಬದಲಿಗೆ 'ಬರೊ ಪರಿಷತ್ತು‌' ಎನ್ನುವ ಹೆಸರು ಬಳಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಐದು ಬರೋ ಪರಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲದೇ ಇನ್ನೂ 75 ನಗರಪಾಲಿಕೆ ಸಭೆಗಳಿವೆ. ಈ ಪಟ್ಟಣಗಳಾಚೆ, ಕೌಂಟಿ ಪರಿಷತ್ತುಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸೇವೆಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಣೆ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. === ನ್ಯಾಯ === [[ಚಿತ್ರ:CriminalCourtofJusticeDublin.jpg|thumb|right|ಡಬ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟೀಸ್]] ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು ನ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ. ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವ ಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನ ಹೊಂದಿದೆ. ನ್ಯಾಯಾಲಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಅಪರಾಧ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಸಂಚಾರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಹಾಗೂ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿವೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಹ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತವೆ. ಗಂಭೀರರೂಪೀ ಅಪರಾಧಗಳ ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯದರ್ಶಿ ಮಂಡಲಿಯ ಮುಂದೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಪರಾಮರ್ಶೆಯ ಮೂಲಕ, ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಕಾನೂನೊಂದಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹೇಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ. ಬಹಳ ಗಂಭೀರವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕು. ಅಪರಾಧ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಜಸ್ಟೀಸ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ.<ref name="it-first-case-new-courts">[http://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/2009/1124/1224259339011.html ಫಸ್ಟ್ ಕೇಸ್ ಸೆಟ್ ಫಾರ್ ನ್ಯೂ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೋರ್ಟ್ಸ್ ], ಕರೊಲ್ ಕಾಲ್ಟರ್, ದಿ ಐರಿಷ್‌ ಟೈಮ್ಸ್, 2009 ರ ನವೆಂಬರ್ 24</ref><ref name="independent-pantheon">[http://www.independent.ie/national-news/new-order-in-court-as-8364140m-legal-pantheon-opens-doors-1951951.html ನ್ಯೂ ಆರ್ಡರ್ ಇನ್ ಕೋರ್ಟ್ ಆಸ್ ಅ €140m ಲೀಗಲ್ 'ಪ್ಯಾಂತಿಯನ್' ಓಪನ್ಸ್ ಡೋರ್ಸ್], ಡಿಯರ್ ಬೇಲ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಡೋನಾಲ್ಡ್, ಐರಿಷ್‌ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್, 2009 ರ ನವೆಂಬರ್ 24</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ ಮೇಲ್ಮನವಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ದ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ, ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಸಂಚಾರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಅಪರಾಧ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="it-first-case-new-courts"/> ರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಗರಿಕ ಪೊಲಿಸ್‌ ಪಡೆಯು Garda Síochána na hÉireann (''ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ದಳ‌'' ) ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಲಭ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕ ಪೊಲಿಸ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಐರಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನೇಮಿಸಲಾದ ಗಾರ್ಡಾ ಆಯುಕ್ತರು ಈ ಸೇವಾ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನವು ಡಬ್ಲಿನ್‌ನ ಫೀನಿಕ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, An Garda Síochánaದ ಸಮವಸ್ತ್ರಧಾರಿ ಪೊಲೀಸರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಂದೂಕುಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಹಾಗೂ ನಗರವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮವಸ್ತ್ರಧಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೇವಲ ಲಾಠಿ ಹಿಡಿದು, ಸಾಮಾನ್ಯರೀತಿಯ ಪೊಲೀಸ್‌ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. Póilíní Airm (''ಸೇನಾ ಪೊಲೀಸ್‌'' ) ಐರಿಷ್‌ ಸೇನೆಯ ಒಂದು ದಳ. ಪೊಲೀಸ್ ಸೇವೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಏರ್ಪಾಡಿಗೆ ಹೊಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಪಡೆಗಳ ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ನಿಯೋಜನೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪಡೆಗಳಿಗೆ ಮಿಲಿಟರಿ ಪೊಲೀಸ್ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಯುದ್ಧದ ಸಮಯ, ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳಗಳತ್ತ ಮಿಲಿಟರಿ ರಚನೆಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಚಾರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಏರ್ಪಾಡು ಸಹ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಯುದ್ಧ ಸಮಯದ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕೈದಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿರಾಶ್ರಿತರ ನಿಯಂತ್ರಣವೂ ಸಹ ಸೇರಿದೆ.<ref>http://www.rdf.ie/corps/military-police.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090606053238/http://www.rdf.ie/corps/military-police.html |date=2009-06-06 }} ದಿ ಢಿಫೆನ್ಸ್ ಫೋರ್ಸಸ್</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ An Garda Síochánaದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾದ ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. === ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:American Ambassador's Residence Dublin.jpg|thumb|left|ಡಬ್ಲಿನ್‌ ನಲ್ಲಿರುವ U.S. ರಾಯಭಾರಿಯ ನಿವಾಸ.]] ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿರುವುದು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದೇಶದ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೂ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] ಹಾಗೂ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]]‌ ದೇಶಗಳೊಂದಿಗಿನ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಸಹ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ. ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಬಹಳಷ್ಟು ಯುರೋಪಿಯನ್-ಪರ ನಿಲುವು ಹೊಂದಿದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಯುರೋಬ್ಯಾರೊಮೀಟರ್‌ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ EUಸದಸ್ಯತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದೇಶದ ಜನತೆಯಲ್ಲಿ 77%ರಷ್ಟು ಸಮ್ಮತಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/eb/eb65/eb65_en.htm ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಯೂರೋಬ್ಯಾರೊಮೀಟರ್ 65] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061116214828/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/eb/eb65/eb65_en.htm |date=2006-11-16 }} ''"ಕ್ವಶ್ಚನ್ ಕ್ವಾಲ: ಜನ್ರಲಿ ಸ್ಪೀಕಿಂಗ್, ಡು ಯು ಫೀಲ್ ದೆಟ್(OUR COUNTRY'S ) ಮೆಂಬರ್ ಷಿಪ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಯೂನಿಯನ್ ಈಸ್...? '' ''ಆನ್ಸರ್: ಎ ಗುಡ್ ಥಿಂಗ್."'' 2006 ರ ಮೇ ಯಿಂದ ಜುಲೈ ವರೆಗೆ ಮಾಡಲಾದ ಸರ್ವೇ 2006 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.</ref> 2004ದ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಹತ್ತು ಹೊಸ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನೌಕರರಿಗೆ ತನ್ನ ಗಡಿಗಳನ್ನು ತೆರೆದ(ಪ್ರವೇಶಾನುಮತಿ) ಕೇವಲ ಮೂರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಹ ಒಂದು. ಈ ದೇಶವು ಆರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದು, ಪುನಃ 2013ರಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಲಿದೆ.<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2007:001:0011:0012:EN:PDF ಅಫಿಷಿಯಲ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಯುರೋಪಿಯ ಯೂನಿಯನ್]</ref> ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು [[ನ್ಯಾಟೋ|NATO (ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಒಪ್ಪಂದ ಸಂಘಟನೆ]] ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟವಲ್ಲ; ಜೊತೆಗೆ, ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಸೇನಾ ತಟಸ್ಥತೆಯ ನೀತಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ನೀತಿಯಿಂದಾಗಿ ಐರಿಷ್‌ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಗಳು 1960ರಿಂದಲೂ ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶಾಂತಿ ಪಾಲನಾ ಪಡೆಗಳ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ (ಕಾಂಗೊ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು) ನಂತರ ಸೈಪ್ರಸ್‌, ಲೆಬನಾನ್‌ ಹಾಗೂ [[ಬೊಸ್ನಿಯ ಮತ್ತು ಹೆರ್ಜೆಗೊವಿನ|ಬೊಸ್ನಿಯಾ ಹರ್ಝಗೊವಿನಾ]])ಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ <ref>{{cite web|url=http://www.military.ie/overseas/index.htm|title=Ireland and the United Nations|accessdate=2010-07-15|archive-date=2010-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100414031723/http://www.military.ie/overseas/index.htm|url-status=dead}}</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ವೈಮಾನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು U.S ಮಿಲಿಟರಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದೆ. 2003ರಲ್ಲಿ ಇರಾಕ್ ಮೇಲಿನ ಆಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಶಾನನ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದ ಮೂಲಕ ಸಾಗಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, 2001ರಲ್ಲಿನ ಆಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ ಆಕ್ರಮಣ ಹಾಗೂ ಪ್ರಥಮ ಕೊಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ ಈ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಸೇನಾ ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಷ್ಯಾನನ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಕೆಯ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು ಭಾಗವಷ್ಟೇ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ತಟಸ್ಥ ಎನ್ನಲಾದ ಸೇನಾ ನೀತಿಯಿದ್ದರೂ, [[ಶೀತಲ ಸಮರ|ಶೀತಲ ಯುದ್ಧ]]ದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ NATO ಪರ ಪಕ್ಷಪಾತ ವಹಿಸಿತು. ‌<ref>{{cite web | last = Kennedy | first = Michael | authorlink = | coauthors = | title = Ireland's Role in Post-War Transatlantic Aviation and Its Implications for the Defence of the North Atlantic Area | publisher = Royal Irish Academy | date = 204-10-08 | url = http://www.histech.nl/Shot2004/programma/txt/kennedy.asp?file=kennedy | doi = | accessdate = 2007-10-10 | archive-date = 2007-11-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071117075026/http://www.histech.nl/Shot2004/programma/txt/kennedy.asp?file=kennedy | url-status = dead }}</ref> ಕ್ಯೂಬನ್‌ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಷ್ಯಾನನ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋದ ಕ್ಯೂಬಾ ಮತ್ತು ಚೆಕೊಸ್ಲೊವಾಕ್‌ ವಿಮಾನಗಳ ತಪಾಸಣೆ ನಡೆಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿದಷಾನ್‌ ಲೆಮಾಸ್‌ ಈ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು CIAಗೆ ರವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://www.irishtimes.com/newspaper/frontpage/2007/1228/1198509920335.html ಐರಿಷ್‌ ಟೈಮ್ಸ್, 2007 ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 28 p. 1].</ref> ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತಟಸ್ಥ ಎನ್ನಲಾದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌, ಮೈತ್ರಿಪಡೆಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ, ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.('''ಐರಿಷ್ ನ್ಯೂಟ್ರಾಲಿಟಿ ಡ್ಯುರಿಂಗ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ II'' ' ನೋಡಿ) 1999ರಿಂದಲೂ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ NATO ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/1999/1129/99112900010.html |title=State joins Partnership for Peace on Budget day |author=Patrick Smyth |date=29 November 1999 |work=The Irish Times |accessdate=2008-05-06 |archive-date=2010-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101231005317/http://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/1999/1129/99112900010.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nato.int/pfp/sig-cntr.htm |title=Signatures of Partnership for Peace Framework Document |work=NATO website |date=21 April 2008 |accessdate=2008-05-06}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Oglaigh na heireann.png|thumb|right|upright|ಐರಿಷ್‌ ರಕ್ಷಣಾ ಸೈನ್ಯಗಳ ಲಾಂಛನ.]] === ಮಿಲಿಟರಿ (ಸೇನೆ) === ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸೇನೆಯು ಐರಿಷ್‌ ರಕ್ಷಣಾ ಸೇನೆ ಎಂದು ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ ({{lang|ga|''[[Óglaigh na hÉireann]]''}}). ಈ ವಲಯದ ಇತರೆ ದೇಶಗಳ ಭೂಸೇನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಭೂಸೇನೆ ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರೂ, ಸುಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 8,500 ಪೂರ್ಣಕಾಲಿಕ ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹಾಗೂ ಮೀಸಲು ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ 9,292 ಜನರಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.military.ie/index.htm |title=ದಿ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಫೋರ್ಸ್ |access-date=2010-08-30 |archive-date=2010-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100414014629/http://www.military.ie/index.htm |url-status=dead }}</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ತಟಸ್ಥ ನೀತಿಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.<ref>{{harvnb|Gilland|2001|p=143}}.</ref> ಯಾವುದೇ ಘರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಮೂರು ಸ್ತರಗಳ ನಿಯಮಗಳಿವೆ. ಇದರಂತೆ, ಯಾವುದೇ ಸಂಘರ್ಷದ ವಲಯಕ್ಕೆ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವ ಮುಂಚೆ UN(ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ), ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು Dáilನ ಅನುಮೋದನೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref>{{cite web | title =Minister for Defence, Mr. Willie O’Dea TD secures formal Cabinet approval today for Ireland’s participation in an EU Battlegroup | work = | publisher =Department of Defense | date = | url =http://www.defence.ie/WebSite.nsf/Release+ID/6D9B93944C2A59FE802572270057FB57?OpenDocument | doi = | accessdate = 2008-08-26 }}</ref> [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸರಹದ್ದಿನಲ್ಲಿರುವ ಜಲಪ್ರದೇಶ (ಐರಿಷ್‌ ನೌಕಾ ಸೇವೆ) ರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ಸಿವಿಲ್ ಪವರ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ನೆರವು ಮುಂತಾದವು ಐರಿಷ್ ಸೈನಿಕರ ನಿಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸುಮಾರು 40,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಐರಿಷ್‌ ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಐರಿಷ್‌ ವಾಯುಸೇನಾ ದಳವು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಕೇವಲ ಏಳು ಹಗುರ ದಾಳಿ ವಿಮಾನಗಳು, ಎಂಟು ದಾಳಿ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಇತರೆ ಸಹಾಯಕ, ಗಸ್ತು ಹಾಗೂ ಸಾರಿಗೆ ವಿಮಾನಗಳಿವೆ. ಐರಿಷ್‌ ನೌಕಾ ಸೇವೆಯು ಸೇನೆಯ ಕಡಲ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳೂ ಸಹ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ನೌಕಾಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಜಲಪ್ರದೇಶ ಗಸ್ತು ಹಡಗುಗಳು, ಹಲವು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದ ಗಾಳಿ-ತುಂಬಬಹುದಾದ ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ದೋಣಿಗಳು, ಹಾಗೂ ಬಹಳಷ್ಟು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಹಾಗು ಸಶಸ್ತ್ರ ದಾಳಿ ಪಡೆಗಳಿವೆ. ಈ ದಾಳಿ ಪಡೆಗಳು ಹಡಗಿಗೆ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಬಲ್ಲವು. ಅಲ್ಲದೆ ಈಜುಗಾರರ ವಿಶೇಷ ಘಟಕವೂ ಇದೆ. ನೌಕಾ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಭಾರೀ ಯುದ್ಧ ನೌಕೆಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲಾ ಐರಿಷ್‌ ನೌಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಗುಂಡುಹಾರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿಲ್ಲದ ಸೇನಾಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಮೀಸಲು ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆಗಳು (ಐರಿಷ್‌ ಭೂಸೇನಾ ಮೀಸಲುಪಡೆ ಹಾಗೂ ನೌಕಾ ಮೀಸಲುಪಡೆ) ಇವೆ. ಭೂಸೇನೆಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಐರಿಷ್ ಭೂಸೇನಾ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ದಳವು ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. === ಪೌರತ್ವ === ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪೌರತ್ವ ನಿಯಮಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿತವಾಗಿವೆ (ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಎಲ್ಲ ದ್ವೀಪಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರಗಳು). ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]]‌ನ ಅಂಗವಾದ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ತನಕ ಹಬ್ಬಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಐರಿಷ್‌ ಪೌರತ್ವ ಹೊಂದಲು ಅಗತ್ಯ ಷರತ್ತುಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಐರಿಷ್‌ ಅಥವಾ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ದಂಪತಿಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಅಥವಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಲ್ಲದೆ ವಾಸಿಸಲು ಅರ್ಹರಾದ ದಂಪತಿಗೆ ಜನಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ<ref>http://www.citizensinformation.ie/categories/moving-country/irish-citizenship/irish_citizenship_through_birth_or_descent {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529043056/http://www.citizensinformation.ie/categories/moving-country/irish-citizenship/irish_citizenship_through_birth_or_descent |date=2010-05-29 }} Irish citizenship through birth or descent</ref> ಐರಿಷ್ ರಹದಾರಿ ಪತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ಐರಿಷ್‌‌ ಪೌರತ್ವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>*[http://www.inis.gov.ie/en/INIS/ConsolidationINCA.pdf/Files/ConsolidationINCA.pdf Irish Nationality &amp; Citizenship Acts 1956-2004 (unofficial consolidated version) - pdf format] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303175716/http://www.inis.gov.ie/en/INIS/ConsolidationINCA.pdf/Files/ConsolidationINCA.pdf |date=2016-03-03 }}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರ == === ಭೂದೃಶ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Cliffs of Moher, Clare.jpg|thumb|right|ಪಶ್ಚಿಮ ಕಡಲ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಮೊಹೆರ್ ಕಡಿಬಂಡೆಗಳು.]] [[ಚಿತ್ರ:lough-lene1.jpg|thumb|ವೆಸ್ಟ್ ಮೀತ್ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲಾಕ್ ಲೇನ್ ಸರೋವರ]] ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪವು ಸುಮಾರು {{convert|84421|km2|mi2|lk=on|0|abbr=on}} ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 83%ರಷ್ಟು ಐರಿಷ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ({{convert|70280|km2|mi2|0|abbr=on|disp=s}}) ಸೇರಿದೆ. ಉಳಿದವು ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರ]], ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕಾಲುವೆ (North Channel) ಗಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಐರಿಷ್‌ ಸಮುದ್ರವಿದೆ. ಇದು ನೈಋತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್‌ ಜಾರ್ಜ್ಸ್ ಚಾನೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರದ ಮೂಲಕ ಸಾಗರದೊಂದಿಗೆ ಮರುಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಡಿಬಂಡೆಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ತಗ್ಗು ಪರ್ವತಗಳಿವೆ. {{convert|1038|m|ft|0|abbr=on|disp=or}}ಕ್ಯಾರೌಂಟೂಹಿಲ್‌ ಶಿಖರವು ಅತಿ ಎತ್ತರವಿದೆ. ದೇಶದ ಒಳನಾಡು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮಟ್ಟಸವಾದ ನೆಲ ಹೊಂದಿದೆ. ಷಾನನ್‌ ನದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ನದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಹಲವು ದೊಡ್ಡ ಕೆರೆಗಳು ಅಥವಾ ''ಸರೋವರಗಳು'' ಇವೆ. ದೇಶದ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ಷ್ಯಾನನ್‌ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೊಳೆಸೊಪ್ಪು(ಸಸ್ಯದಿದ್ದಿಲು) ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾದ ವಿಶಾಲ ಜೌಗುಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಹ ಕಡಲತೀರದಾಚೆಯ ತೈಲ ಮತ್ತು ಅನಿಲ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://maps.google.com/maps?f=q&hl=en&geocode=&q=oil+and+gas+fields+in+ireland&ie=UTF8&ll=53.592505,-9.030762&spn=6.274516,19.775391&z=6 |title=oil and gas fields in ireland - Google Maps |publisher=Google |date= |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಪೂರ್ವ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಡಬ್ಲಿನ್‌ ನಗರ (1,045,769), ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಕ್‌ (190,384), ಪಶ್ಚಿಮ-ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಲಿಮರಿಕ್‌ (90,757), ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರದಲ್ಲಿ ಗಾಲ್ವೇ (72,729) ಹಾಗೂ ಅಗ್ನೇಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಟರ್‌‌ಫೋರ್ಡ್‌ (49,213) ಮುಖ್ಯ ನಗರಕೂಟಗಳಾಗಿವೆ. (ನೋಡಿ: ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ನಗರಗಳು) === ಕೃಷಿಯ ಪ್ರಭಾವ === ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿ ವಿಧಾನಗಳ (ಕೀಟನಾಶಕ ಮತ್ತು ರಸಗೊಬ್ಬರ ಬಳಕೆ) ಬಳಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಮೀನು ಬಳಕೆಯ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವು ಕೃಷಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸೀಮಿತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸೀಮಿತ ಭೂಮಿ),<ref name="land_cover">{{cite web | title = Land cover and land use | publisher = Environmental Protection Agency | year = 2000 | url = http://www.epa.ie/whatwedo/assessment/land/ | accessdate = 2007-07-30 | archive-date = 2008-09-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080916125736/http://www.epa.ie/whatwedo/assessment/land/ | url-status = dead }}</ref> ಇದರಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೆಲದ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತ ಜಾಗವನ್ನು ಉಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪರಭಕ್ಷಕ ಜೀವಿಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ನರಿಗಳಂತಹ ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಿಂದ ಬೇಟೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ವಾರ್ಷಿಕ ಕಲ್ಲಿಂಗ್(ವಧೆ)ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಉದಾ.ಅರೆ ವನ್ಯ ಜೀವಿ ಜಿಂಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ) ಹಸಿರು ತುಂಬಿದ ತಾಣಗಳನ್ನುಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯಲು ಮತ್ತು ಪಶು ಸಾಕಾಣಿಕೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ವಾಸಸ್ಥಾನ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಜಾಗದ ಲಭ್ಯತೆ ಅವಕಾಶ ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಭೂಗಡಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಪೊದೆ-ಕಂಟಿಗ ಬಳಕೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ವನ್ಯಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅವರ ಪರಿಸರ ಪದ್ದತಿಯು ಹಳ್ಳಿಗಾಡುಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ಒಂದೊಮ್ಮೆ ದ್ವೀಪವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಂಪರ್ಕಗಳ ಜಾಲವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯವು ಪರಿಸರೀಯ ಹಾನಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಕಲುಷಿತ ವಸ್ತುಗಳು ತೊರೆಗಳು, ನದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕೆರೆಗಳೊಳಗೆ ಹರಿಯುವುದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ.<ref name="water_contamination">{{cite web | title = World Factbook - Ireland | publisher = CIA | year = 2007 | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ei.html | accessdate = 2007-08-07 | archive-date = 2019-05-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190506104239/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ei.html | url-status = dead }}</ref> ಇಂತಹ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಥನೆ ನೀಡಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೃಷಿ ನೀತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಜಮೀನು ಬಳಕೆಯ ವಿರೂಪಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಅನುದಾನಗಳು ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತಿವೆ.<ref name="cap_reforms">{{cite web | title = CAP reform - a long-term perspective for sustainable agriculture | publisher = European Commission | url=http://ec.europa.eu/agriculture/capreform/index_en.htm | accessdate = 2007-07-30}} </ref> ಹಾನಿ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ CAP ಇನ್ನೂ ಅನುದಾನ ನೀಡುತ್ತಿದೆ. ಆದರೆ, ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಉತ್ಪಾದನಾ ಮಟ್ಟಗಳಿಂದ ಅನುದಾನವನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಳಿಸಿ, ಪರಿಸರೀಯ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ.<ref name="cap_reforms"/> ಕಾಡು ಪ್ರದೇಶವು ದೇಶದ 10%ರಷ್ಟು ಆವರಿಸಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ವಾಣಿಜ್ಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ನಿಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ.<ref name="land_cover"/> ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲದ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಏಕಫಸಲಿನ ನೆಡುತೋಪುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ನೆಲೆಗಳು ಅಕಶೇರುಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಭೇದಗಳ ವಿಸ್ತಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸೂಕ್ತವಾಗದಿರಬಹುದು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅರಣ್ಯದ ಅವಶೇಷಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಿಲ್ಲರ್ನಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಕೃಷಿಯೇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಂಕೆ ಮತ್ತು ಕುರಿಗಳು ವಿಪರೀತ ಮೇಯುವುದನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಬೇಲಿ ಹಾಕುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇದು ದೇಶದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅರಣ್ಯದ ಪುನರ್‌ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [115] === ಹವಾಗುಣ === ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಸಾಗರಪರಿಣಾಮಿ ಹವಾಗುಣವಿದೆ. ಅರ್ಥಾತ್‌ ಮೃದುವಾದ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶವು {{convert|-3|°C|°F}} ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರದು ಹಾಗೂ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ {{convert|22|°C|°F}} ಹೆಚ್ಚಾಗದು.<ref name="irishclimate">{{cite web|url=http://www.travelinireland.com/general-information/climate/the-ireland-climate-and-what-to-wear.html|publisher=TravelInIreland.com|title=The Ireland Climate and What to Wear|accessdate=2009-10-22|archive-date=2009-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090919170239/http://www.travelinireland.com/general-information/climate/the-ireland-climate-and-what-to-wear.html|url-status=dead}}</ref> [[ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಸಾಗರ]]ವು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಹವಾಗುಣವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಪ್ರಬಲ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಿ ಝರಿಯಿಂದಾಗಿ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಹವೆಯ ಪ್ರಭಾವವಿದೆ.<ref name="climate">{{cite web |url=http://www.met.ie/climate/climate-of-ireland.asp|publisher=Met.ie|title=Climate in Ireland |accessdate=2009-10-22}}</ref> ಹವಾಗುಣವು ಒಂದು ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಬಲ್ಲದು. ಇತರೆ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳು ವರ್ಷವಿಡೀ ತೀವ್ರತೆಯತ್ತ ಸಾಗಬಹುದು. ಅಗ್ನೇಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಹೊಳಪು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref name="climate"/> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಳೆಯಾಗುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಹಾಗೂ ಬೇಸಿಗೆಯ ಆರಂಭದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀ ಕಡಿಮೆ.<ref name="climate"/> ನೈಋತ್ಯ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್‌ ಗಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ, ದೇಶದ ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ವಾಯವ್ಯ, ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಡಬ್ಲಿನ್‌ ದೇಶದ ಅತಿ ಒಣ ಪ್ರದೇಶ.<ref name="climate"/> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಗಳು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಾಳಿ ಬೀಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಗಾಳಿಯಿಂದ ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಾಡಲು ಇದು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="winds">{{cite web |url=http://www.met.ie/climate/wind.asp|publisher=Met.ie|title=Wind over Ireland |accessdate=2009-10-22}}</ref> 1887ರ ಜೂನ್‌ 26ರಂದು, ಕಿಲ್ಕೆನಿಯ ಕಿಲ್ಕೆನಿ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ {{convert|33.3|°C|°F}} ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣಾಂಶವಾಗಿತ್ತು. 1881ರ ಜನವರಿ 16ರಂದು, ಸ್ಲಿಗೊದ ಮಾರ್ಕ್ರೀ ಕ್ಯಾಸಲ್‌‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ {{convert|-19.1|°C|°F}} ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣಾಂಶವಾಗಿತ್ತು.<ref name="metie"/> {{Infobox Weather |metric_first= Yes |single_line= Yes |location =Ireland |Jan_Hi_°C =8.2 |Feb_Hi_°C =8.5 |Mar_Hi_°C =10.5 |Apr_Hi_°C =12.7 |May_Hi_°C =15.3 |Jun_Hi_°C =17.9 |Jul_Hi_°C =19.4 |Aug_Hi_°C =19.2 |Sep_Hi_°C =17.2 |Oct_Hi_°C =14.2 |Nov_Hi_°C =10.4 |Dec_Hi_°C =8.9 |Year_Hi_°C =13.5 |Jan_Lo_°C =2.6 |Feb_Lo_°C =2.7 |Mar_Lo_°C =3.6 |Apr_Lo_°C =4.8 |May_Lo_°C =7.3 |Jun_Lo_°C =10.1 |Jul_Lo_°C =12 |Aug_Lo_°C =11.7 |Sep_Lo_°C =10.1 |Oct_Lo_°C =8.0 |Nov_Lo_°C =4.5 |Dec_Lo_°C =3.6 |Year_Lo_°C =6.75 |Jan_Precip_mm =108 |Feb_Precip_mm =65 |Mar_Precip_mm =104 |Apr_Precip_mm =52 |May_Precip_mm =91 |Jun_Precip_mm =76 |Jul_Precip_mm =58 |Aug_Precip_mm =115 |Sep_Precip_mm =114 |Oct_Precip_mm =132 |Nov_Precip_mm =107 |Dec_Precip_mm =124 |Year_Precip_mm =1146 |source =Ireland Logue <small>(examples used are Shannon and Galway)</small><ref name="weather">{{cite web |url=http://www.irelandlogue.com/weather|publisher=IrelandLogue.com|title=Ireland Weather|accessdate=2009-10-22}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.worldweather.org/067/c00948.htm|publisher=WorldWeather.org|title=Weather Information for Galway|accessdate=2009-10-22}}</ref> |accessdate = 22 October 2009 }} == ಆರ್ಥಿಕತೆ == {{Main|Economy of the Republic of Ireland}} === ಇತಿಹಾಸ === [[ಚಿತ್ರ:International Financial Services Centre.jpg|thumb|right|ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಸರ್ವೀಸ್ ಸೆಂಟರ್ (ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸಿನ ಸೇವಾಕೇಂದ್ರ)]] 1920ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಿಂದಲೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1930ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್‌ನೊಂದಿಗಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸುಂಕಗಳು ಮುಂತಾದ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ತಡೆಗಳಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಆಮದು ಪರ್ಯಾಯ ನೀತಿಯಿತ್ತು. 1950ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಿಂದ 400,000 ಜನರು ವಲಸೆ ಹೋದರು.<ref name="tiger"/> ಆರ್ಥಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ತಾಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದು ಎಂಬುದು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗತೊಡಗಿತು. ಇತರೆ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡಿತು.<ref name="tiger"/> 1958ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ '''ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ'' ' ಎಂಬ ಅಧಿಕೃತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನೀತಿ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳನ್ನು ಒಂದಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ನಿರ್ಬಂಧವು ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿ ಆಗುವ ಬದಲಿಗೆ, ಮುಕ್ತ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಹಿವಾಟು, ವಿದೇಶಿ ಹೂಡಿಕೆ, ಉತ್ಪಾದನಾಶೀಲ ಹೂಡಿಕೆ ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪರವಾಗಿ ವಾದಿಸಿತು.<ref name="tiger"/> 1970ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 15%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದಾಯವು 4%ರಷ್ಟು ವಾರ್ಷಿಕ ದರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಉದ್ಯೋಗದ ಪ್ರಮಾಣ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 1%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯಮವಲಯಗಳಲ್ಲಿತ್ತು. 1980ರರಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟು ಕಾರ್ಮಿಕಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಮೂರರಲ್ಲಿ ಒಂದರಷ್ಟು ಪಾಲಿತ್ತು. ಮುಂಗಡ ಪತ್ರಗಳ ಕೊರತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಋಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ 1980ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಆಸ್ಪದ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. <ref name="tiger" /> 1980ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸುಪ್ತವಾಗಿದ್ದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಗೋಚರಿಸಿಕೊಂಡವು. ಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯದ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ಕನಿಷ್ಠ ಆದಾಯದ 60%ರಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ತೆರಿಗೆಯಾಗಿ ಪಾವತಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ನಿರುದ್ಯೋಗದ ದರವು 20%ರಷ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿತ್ತು, ವಾರ್ಷಿಕ ವಿದೇಶ ವಲಸೆಯು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 1%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೀರಿತ್ತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೊರತೆಗಳು ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ(GDP )15%ರಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಲುಪಿತು. ಫಿಯನಾ ಫೆಯಿಲ್ ಇಸವಿ 1987ರಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿ, ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸರ್ಕಾರದತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲಾಯಿತು.ತೆರಿಗೆ ದರವನ್ನೂ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಗೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಲಾಯಿತು. ರಯಾನ್‌ಏರ್‌ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ವಿಮಾನಯಾನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಐರೋಪ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಕರಿಗೆ ಸಾರಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಕಾಣಲು ನೆರವು ನೀಡಿತು. 1989ರಲ್ಲಿ ಇಂಟೆಲ್‌ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿತು. ಇದಾದ ನಂತರ, ಮೈಕ್ರೊಸಾಫ್ಟ್‌, [[ಗೂಗಲ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಉತ್ತಮ ದೇಶ ಎಂದು ಮನಗಂಡವು. ಅದೇ ರೀತಿ ನಿರಂತರ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕುರಿತು ಎಲ್ಲಾ ಸರ್ಕಾರಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ಒಮ್ಮತಾಭಿಪ್ರಾಯ ಮೂಡಿದೆ.<ref name="tiger">[http://www.heritage.org/Research/WorldwideFreedom/bg1945.cfm "ಹೌ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಬಿಕಮ್ ದಿ ಸೆಲಿಕ್ಟಿಕ್ ಟೈಗರ್ "] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100303165903/http://www.heritage.org/Research/WorldwideFreedom/bg1945.cfm |date=2010-03-03 }}, IDA ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸೀನ್ ಡಾರ್ಗ್ಯನ್. 2006 ಜೂನ್ 23</ref> ಒಂದು ದಶಕಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಏಳಿಗೆಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ತಲಾವಾರು GDPಯು 1993ರಲ್ಲಿ 21ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದದ್ದು, 2002ರಲ್ಲಿ 4ನೇ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೇರಿತು.<ref>{{cite web|last=De Vlieghere |first=Martin |url=http://www.brusselsjournal.com/node/510 |title=The Myth of the Scandinavian Model &#124; The Brussels Journal |publisher=The Brussels Journal<! |date=2005-11-25 |accessdate=2009-07-09}}</ref> 1985ರಿಂದ 2002ರ ತನಕ, ಖಾಸಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳು 59%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿತು.<ref name="workforall"/> ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಉನ್ನತ-ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಉದ್ದಿಮೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಕೃಷಿಯಿಂದ ಜ್ಞಾನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯತ್ತ ಸಾಗಿತು. 1995ರಿಂದ 2000ರವರೆಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸರಾಸರಿ 10%ರಷ್ಟಿತ್ತು, ಹಾಗೂ 2001ರಿಂದ 2004ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 7%ರಷ್ಟಿತ್ತು. GDPಯ 46%ರಷ್ಟು ಪಾಲು ಹಾಗೂ ರಫ್ತುಗಳಲ್ಲಿ 80%ರಷ್ಟು ಪಾಲು ಹೊಂದಿರುವ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರವು, ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬದಲಿಗೆ, ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಹೊಮ್ಮಿತು. === ರಫ್ತುಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:DublinPort.jpg|thumb|left|ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಬಂದರು]] ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ರಫ್ತುಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕಳೆದ 40 ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ, ಕ್ಷುದ್ರಲೋಹ(ಬೇಸ್ ಮೆಟಲ್) (ತವರ, ಸೀಸ, ಸತು ಮುಂತಾದವು) ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿಶೋಧನೆಗಳ ಸರಣಿಯೇ ನಡೆದಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ತಾರಾ ಗಣಿ‌ಯಲ್ಲಿನ ಬೃಹತ್ ಅದಿರು ನಿಕ್ಷೇಪದ ಪತ್ತೆಯೂ ಸಹ ಸೇರಿದೆ. ಲಿಷೀನ್‌ ಮತ್ತು ಗಲ್ಮಾಯ್‌ನಲ್ಲಿನ ಭೂಗರ್ಭದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸತು-ಸೀಸೆ ಅದಿರುಗಳ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಪ್ರಸಕ್ತ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇಂದು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಏಳನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸತು ಲೋಹ ಸಾಂದ್ರಣಗಳ ಉತ್ಪಾದನಾ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಸೀಸೆ ಸಾಂದ್ರಣಗಳ ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಗಣಿಗಳಿಂದಲೂ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟು ಸೇರಿಸಿದರೆ, ಸತು ಲೋಹ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕ ಹಾಗೂ ಸೀಸೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://irishresources.wordpress.com/2008/07/15/irish-mines-now-operating-tara-galmoy-and-lisheen/ |title=Operational Irish Mines: Tara, Galmoy and Lisheen « Irish Natural Resources |publisher=Irish Natural Resources |date=2008-07-15 |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ದರಗಳು ಕಡಿಮೆಯಿರುವುದರಿಂದ, [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] ಮೂಲದ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಹೊಂದಿವೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ನೋಟ್ಸ್‌ <ref>{{cite web |url=http://www.finfacts.ie/irelandeconomy/usmultinationalprofitsireland.htm |title=Ireland top location for US Multinational Profits |publisher=Finfacts.ie |date= |accessdate=2009-07-09 |archive-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227011705/http://www.finfacts.ie/irelandeconomy/usmultinationalprofitsireland.htm |url-status=dead }}</ref> ಎಂಬ ತೆರಿಗೆ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ,USಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಲಾಭದಾಯಕ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಔಷಧೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಾಗೂ ತಂತ್ರಾಂಶ-ಸಂಬಂಧಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಫ್ತುದಾರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಹ ಒಂದು.<ref>{{cite web|first=Kevin |last=Hoffmann |url=http://www.spiegel.de/international/spiegel/0,1518,348682,00.html |title=Ireland: How the Celtic Tiger Became the World's Software Export Champ |publisher=[[Der Spiegel]] |date=2005-03-26 |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಅನಿಲ ಕಾಯಿದೆಯಡಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಬೊರ್ಡ್‌ ಗ್ಯಾಸ್‌ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲದ ಪೂರೈಕೆ, ರವಾನೆ ಮತ್ತು ವಿತರಣೆಯ ಹೊಣೆ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅನಿಲವನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 1976ರಲ್ಲಿ ಕಿನ್ಸೆಲ್‌ ಹೆಡ್‌ ಗ್ಯಾಸ್‌ ಫೀಲ್ಡ್‌ನಿಂದ ತರಲಾಯಿತು. 2010ರ ನಂತರ ಅನಿಲ ಪೂರೈಸುವ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೊಸ ಮೂಲಗಳು ಬರಲಿರುವುದಾಗಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರಿಬ್‌ ಅನಿಲ ಕ್ಷೇತ್ರ ಹಾಗೂ ಷ್ಯಾನನ್‌ ದ್ರವೀಕೃತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ (ಎಲ್‌ಎನ್‌ಜಿ) ಅನಿಲಾಗಾರ ಸಹ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.bordgais.ie/ |title=Bord Gáis Homepage |publisher=[[Bord Gáis]] |date= |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಇಂಧನದ ರಫ್ತುಗಳು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಐರಿಷ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪರಿವರ್ತನೆ ತರಬಹುದು.<ref>{{cite web|author=Car care |url=http://www.independent.ie/national-news/ireland-on-the-verge-of-an-oil-and-gas-bonanza-679889.html |title=Ireland on the verge of an oil and gas bonanza |publisher=[[Irish Independent]] |date=2007-05-20 |accessdate=2009-07-09}}</ref> === ಸೆಲ್ಟಿಕ್ ಟೈಗರ್‌ (ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ಹುಲಿ) === ಬಳಕೆದಾರರ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಳ, ಕಟ್ಟಡನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಹೂಡಿಕೆಗಳಿಂದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. 1987ರಿಂದಲೂ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸರ್ಕಾರ, ಉದ್ಯಮಗಳ ಮಾಲೀಕರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ವೇತನ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ನವ-ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಗುಂಪು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗಾಗಿ ಒಪ್ಪಲಾದ ವೇತನದ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಇವು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತವೆ. 1995ರಿಂದ 2000ದ ವರೆಗೆ ಭಾರೀ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದಾಗಿ ಹಲವರು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದೇಶವನ್ನು ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ಟೈಗರ್‌ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ಚಾಲ್ಸ್ ಸ್ಮಿತ್, ಲೇಖನ: 'ಐರ್ಲೆಂಡ್‌', ಇನ್ ವ್ಯಾಂಕೆಲ್, C. (ed.) ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲಪೀಡಿಯ ಆಫ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಟುಡೆ'ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್'', ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ, USA, 2009.</ref> 2001 ಹಾಗೂ 2002ರಲ್ಲಿ GDP ಅಭಿವೃದ್ಧಿ 6% ದರದಲ್ಲಿ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ದೃಢವಾಗಿ ಸಾಗಿತು. 2004 ಹಾಗೂ 2005ರಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಕ್ರಮವಾಗಿ 4% ಹಾಗೂ 4.7%ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ, ಹಣದುಬ್ಬರವೂ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಡಬ್ಲಿನ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಗಳು ವಿಶ್ವದ ಇತರೆಡೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{PDFlink|[http://www.finfacts.com/Private/bestprice/irishconsumerprices.pdf Consumer Prices Bi-annual Average Price Analysis Dublin and Outside Dublin: 1 May 2006]|170&nbsp;KB}} – CSO</ref> ಆದರೂ, ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಕುಸಿದ ನಂತರ ಈಗ ಆಸ್ತಿ ಬೆಲೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. 2008ರ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, [[ಗ್ರಾಹಕ ಬೆಲೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ|CPI)]] ಮಾಪನದ ಪ್ರಕಾರ, ಹಣದುಬ್ಬರದ ವಾರ್ಷಿಕ ದರವು 4.4%ರಷ್ಟಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಹೆಚ್‌ಐಸಿಪಿ <ref name="IrishInd7Aug08">{{cite news | last = Guider | first = Ian | coauthors = | title = Inflation falls to 4.4pc | work = [[Irish Independent]] | pages = | language = | publisher = | date = 7 August 2008 | url = http://www.independent.ie/business/irish/inflation-falls-to-44pc-1448874.html | accessdate = 2008-08-08}}</ref><ref name="CSO7Aug2008">{{PDFlink|[http://www.cso.ie/releasespublications/documents/prices/current/cpi.pdf Consumer Price Index July 2008 (Dublin & Cork, 7 August 2008]|142&nbsp;KB}} – ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯ(ಐರ್ಲೆಂಡ್‌). 2008-08-08ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಪ್ರಕಾರ 3.6%ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಹಿಂದಿನ ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಹಣದುಬ್ಬರವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕುಸಿಯಿತು. ತಲಾವಾರು GDP ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ, OECD ಹಾಗೂ EU-27ರಲ್ಲಿ ಯಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಅತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಒಇಸಿಡಿ-28ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದಾಯದ ಇನ್ನೂ ಉತ್ತಮ ಮಾನದಂಡವಾದ ತಲಾವಾರು GNP ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದರೂ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ OECD ಸರಾಸರಿಗಿಂತಲೂ ಕೆಳಗಿನ ಸ್ಥಾನ ಹೊಂದಿದ್ದು, OECD-28 ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ 10ನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ದಿಮೆಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಕಾರಣ, GDP (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ)GNP (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆದಾಯ)ಗಿಂತಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದೆ.<ref name="2009forfasACR">{{cite web | title = Annual Competitiveness Report 2008, Volume One: Benchmarking Ireland’s Performance | publisher = NCC | year = 2009 | url = http://www.forfas.ie/media/ncc090108_acr_2008.pdf | accessdate = 2009-07-01 | archive-date = 2011-05-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110511175910/http://www.forfas.ie/media/ncc090108_acr_2008.pdf | url-status = dead }}</ref> ''ದಿ ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್'' ‌ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಇಡೀ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಜೀವನ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{PDFlink|[http://www.economist.com/media/pdf/QUALITY_OF_LIFE.pdf The Economist Intelligence Unit’s quality-of-life index]|67.1&nbsp;KB}} – ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ</ref> ಆದಾಯದ ಮಾನದಂಡಕ್ಕಾಗಿ, ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ತಲಾವಾರು GNI ಬದಲಿಗೆ ತಲಾವಾರು GDPಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿತು. ಈ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಿಕ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳು ಹಲವು ಅಸಮತೋಲನಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿದ್ದವು. ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿ ಆವರ್ತ ಸ್ವರೂಪದಂತಿರುವ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ GDPಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾಲು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಿವಾಸದ ಆಸ್ತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಕುಸಿತದ ಭಾವನೆಯು ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಐರಿಷ್ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಒಡ್ಡಿದ್ದರತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಒಂದು ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ.<ref name="oecd_survey">{{cite web | title = Economic Survey of Ireland 2006: Keeping public finances on track | publisher = OECD | year = 2006 | url=http://www.oecd.org/document/50/0,3343,en_33873108_33873500_36173106_1_1_1_1,00.html | accessdate = 2007-07-30}} </ref><ref name="rte_article_slowdown">{{cite web | title = House slowdown sharper than expected | publisher = RTÉ | date= 2007-08-03 | url=http://www.rte.ie/business/2007/0803/economy1.html | accessdate = 2007-08-06}} </ref><ref name="ptsb_index">{{cite web | title = Latest Report: Latest edition of permanent tsb / ESRI House price index - May 2007 | publisher = Permanent TSB, ESRI | url = http://www.permanenttsb.ie/house-price-index/ | accessdate = 2007-08-10 | archive-date = 2007-08-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070828130818/http://www.permanenttsb.ie/house-price-index/ | url-status = dead }}</ref> 2000ದಿಂದ ಸತತ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಂದ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು EU-15 ಸರಾಸರಿಗಿಂತಲೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಡತನದ ಅಪಾಯ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="2009forfasACR"/> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 6.8%ರಷ್ಟು ಜನರು 'ಸತತ ಬಡತನ'ದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{PDFlink|[http://www.cso.ie/releasespublications/documents/labour_market/current/eusilc.pdf EU Survey on Income and Living Conditions (EU-SILC)]|161&nbsp;KB}} CSO, 2004.</ref> === ಕರೆನ್ಸಿ === 2002ರ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋ ನೋಟಗಳು ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮುಂಚೆ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ ಪೌಂಡ್‌ ಅಥವಾ ''ಪಂಟ್'' ‌ ಎಂಬ ನಗ-ನಾಣ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. 1999ರ ಜನವರಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ನ ಯೂರೋ ಏಕೈಕ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಹನ್ನೊಂದು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಹ ಒಂದು. ‌ ಯುರೊ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ನೋಟುಗಳನ್ನು €5, €10, €20, €50, €100, €200 ಹಾಗೂ €500ರ ಮುಖಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಇಡೀ ಯುರೋಪ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಒಂದೇ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ,ಯುರೋಝೋನ್‌ನ ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಯುರೋ ನಾಣ್ಯಗಳ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.myguideireland.com/euro-coins |title=Design for Irish coin denominations |publisher=Myguideireland.com |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಎಲ್ಲಾ ಐರಿಷ್‌ ನಾಣ್ಯ ವರ್ಗರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿನ್ಯಾಸ ನಮೂದಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಣಯಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಿಹ್ನೆಯಾದ ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ಹಾರ್ಪ್‌ನ್ನು ನಾಣ್ಯ ಬಿಡುಗಡೆಯ ದಿನದೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕರಿಸಿ, ''Éire'' ಎಂಬ ಪದವನ್ನೂ ಅಚ್ಚು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Euro banknotes.png|thumb|right|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ EUನ ಇತರ 11 ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಐರೋಪ್ಯ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು 1999ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆತಂದಿತು.]] === ಇತ್ತೀಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು === ವಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಜರ್ನಲ್‌ ಮತ್ತು ಹೆರಿಟೇಜ್‌ ಫೌಂಡೇಷನ್‌ ರಚಿಸಿದ ಇಂಡೆಕ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಎಕನಾಮಿಕ್‌ ಫ್ರೀಡಮ್‌ನ ಸೂಚಿ ಪ್ರಕಾರ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೂರನೆಯ ಮುಕ್ತ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಸ್ಟಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ ಆಫೀಸ್‌ ಘೋಷಿಸಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿಕೆಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಒಳಪಡುವಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೊದಲ ದೇಶವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.cso.ie |title=CSO - Central Statistics Office Ireland |publisher=Central Statistics Office Ireland |date=2004-11-09 |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸರ್ಕಾರ ಭಾರಿ ಋಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಸ್ಟಾಂಡರ್ಡ್‌ & ಪೂರ್ಸ್‌ ರೇಟಿಂಗ್ಸ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿಯು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದ AAA ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ತೆಗೆದು AA+ಗೆ ಇಳಿಸಿತು.<ref>[http://business.timesonline.co.uk/tol/business/economics/article6005518.ece ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515015934/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/economics/article6005518.ece |date=2011-05-15 }} ದಿ ಟೈಮ್ಸ್, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ನ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ AAA ನ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಬಯಸಿತು.</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಈಗ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ(ಮನೆಯ) ಸಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. (ಕುಟುಂಬದ ಆದಾಯದ 190%ರಷ್ಟು) <ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=/money/2008/03/11/cnirish111.xml |title=Irish banks may need life-support as property prices crash |author=Ambrose Evans-Pritchard |work=The [[Daily Telegraph]] |date=13 March 2008 |accessdate=2008-03-13 |archive-date=2008-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080315082854/http://www.telegraph.co.uk/money/main.jhtml?xml=%2Fmoney%2F2008%2F03%2F11%2Fcnirish111.xml |url-status=dead }}</ref> ಹಿಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಉತ್ಕರ್ಷದ ಬಳಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಧಾನಗೊಂಡಿತು. ನಿರ್ಮಾಣ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಹಿಂಜರಿಕೆಯು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಆದರೂ, ಐರಿಷ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸ್ಥಿರತೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಮನೆಗಳ ಬೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಇಳಿತವಾಗಿದ್ದು, ಜೀವನದ ವೆಚ್ಚವು ಸ್ಥಿರಗೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ಕರ್ಷದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಯುರೋಪ್‌ನ ಅತಿ ದುಬಾರಿ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. 2007ರಲ್ಲಿ 4.7%ರಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ನಂತರ, 2008ರಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು -1.7%ರಷ್ಟು ಹಾಗೂ 2009ರಲ್ಲಿ -7.1%ರಷ್ಟು ಸಂಕುಚಿತಗೊಂಡಿತು. 2009ರ ಮೊದಲ Q1 (ಮೊದಲ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ) ನಲ್ಲಿ 2.7% ಹಾಗೂ Q4 (ನಾಲ್ಕನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ)ದಲ್ಲಿ 0.3%ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಧಿಸಿದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌, 2010ರ ಮೊದಲ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ, ಐರಿಷ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿಕೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/news/business/news/ireland-out-of-recession-as-exports-jump-2015128.html |title=Ireland out of recession as exports jump |work=[[The Independent]] |date=1 July 2010 |accessdate=2010-08-04}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.businessday.co.za/articles/Content.aspx?id=113356 |title=Ireland out of recession but needs faster growth |work=BusinessDay |date=1 July 2010 |accessdate=2010-08-04 |archive-date=2012-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306040711/http://www.businessday.co.za/articles/Content.aspx?id=113356 |url-status=dead }}</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಕಮಿಷನ್‌ ಪ್ರಕಾರ, ಐರಿಷ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು 2011ರಲ್ಲಿ 3%ರಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್‌ ಯಾವುದೇ EU (ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ)ದ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂಗಾಣುತ್ತಿರುವ ಅತಿ ವೇಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವಾಗಿದೆ.<ref>http://www.businessandfinance.ie/files/irelandeconomicgrowth.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110227041650/http://www.businessandfinance.ie/files/irelandeconomicgrowth.pdf |date=2011-02-27 }} EU Commission analysis</ref> == ಸಾರಿಗೆ == [[ಚಿತ್ರ:September Lua.jpg|thumb|right|ಡಬ್ಲಿನ್‌ ನ ಲುವಾಸ್ ಹಗುರ ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಆಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ (ಡಬ್ಲಿನ್‌, ಷ್ಯಾನನ್‌, ಕಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ಅಂತರ-ಖಂಡೀಯ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ನಿಗದಿತ ಹಾಗೂ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೇರೆಗೆ ಗುತ್ತಿಗೆ ವಿಮಾನ ಯಾನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಏರ್‌ ಲಿಂಗಸ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆ, ಆದರೂ, ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚಕ್ಕೆ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವ ರಯಾನ್‌ಏರ್‌ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌]] ಮತ್ತು ಡಬ್ಲಿನ್‌ ನಡುವಿನ ಮಾರ್ಗವು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲೇ ಅತಿ ದಟ್ಟಣೆಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ಇವೆರಡೂ ನಗರಗಳ ನಡುವೆ 4.5 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದರು.<ref>ಸೀನ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಕಾರ್ಥೈ, [http://archives.tcm.ie/irishexaminer/2003/03/31/story437213650.asp ಡಬ್ಲಿನ್–ಲಂಡನ್ ಬ್ಯುಜಿಎಸ್ಟ್ ಏರ್ ಟ್ರ್ಯಾಫಿಕ್ ರೂಟ್ ವಿತ್ ಇನ್ EU, ], ''ಐರಿಷ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಮೈನರ್'', 2003ರ ಮಾರ್ಚ್ 31</ref><ref>{{cite news | title = Heathrow dominates top 20 | author = Mark Frary | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/travel/business/article1538856.ece | publisher = The Times | date = 2007-03-19 | accessdate = 2007-07-04 | archive-date = 2010-05-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100525084454/http://www.timesonline.co.uk/tol/travel/business/article1538856.ece | url-status = dead }}</ref> Iarnród Éireann ರೈಲು ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಈ ರೈಲು ಸೇವಾ ಜಾಲದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಾದ (ಹ್ಯೂಸ್ಟನ್‌ ಮತ್ತು ಕಾನೊಲಿ) ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳಿಗೆ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ರೇಲ್ವೆ ಒಂದಿಗೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಓಡುವ ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸ್‌ ರೈಲು ಸೇವೆಯು ಡಬ್ಲಿನ್‌ನನ್ನು ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್‌ ನಗರದ ಜತೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಡಬ್ಲಿನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯ ಜಾಲವು ದಿನೇ ದಿನೇ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. DART, ಲುವಾಸ್‌, ಬಸ್‌ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ವಿಸ್ತರಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ರೈಲು ಜಾಲವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:M8 M7 interchange May.JPG|thumb|left|M8 ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ M7 ನನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾದ M7/M8 ಮೋಟಾರು ಮಾರ್ಗಗಳ ಈ ವಿಭಾಗವನ್ನು 2010 ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ತೆರವುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.]] ರಸ್ತೆಯ ಜಾಲವು ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ. ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ 21 ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಮೋಟಾರು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಕ್ತ ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳ ತನಕ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಮೂಲಕ, 2010ರ ಅಂತ್ಯದೊಳಗೆ ವಿಶ್ವ-ದರ್ಜೆಯ ಮೋಟಾರು ಮಾರ್ಗದ ಜಾಲವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಷ್ಟರೊಳಗೆ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಾದ ಕಾರ್ಕ್‌, ಲಿಮರಿಕ್‌, ಗ್ಯಾಲ್ವೇ, ವಾರ್ಟ್‌ಫರ್ಡ್‌, ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್‌ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಮೋಟಾರುಮಾರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಮೋಟಾರುಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದ ಗುಣಮಟ್ಟದ ರಸ್ತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಡಬ್ಲಿನ್ ಜತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲಾಗುವುದು. ಈಸ್ಟ್‌-ಲಿಂಕ್‌ ಹಾಗೂ ವೆಸ್ಟ್‌-ಲಿಂಕ್‌ ಸುಂಕ ಸೇತುವೆಗಳು, ಹಾಗೂ ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಪೋರ್ಟ್‌ ಟನೆಲ್‌ನಂತಹ ಇನ್ನೂ ಇತರೆ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಇತರೆ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಮಾರ್ಗಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರ್ಯ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. 2009ರಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಕಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೀ ನದಿಯ ಕೆಳಗಿರುವ ಜ್ಯಾಕ್‌ ಲಿಂಚ್ ಸುರಂಗವು ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಲಿಮರಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಷ್ಯಾನನ್‌ ನದಿಯ ಕೆಳಗಿರುವ ಲಿಮರಿಕ್‌ ಸುರಂಗ ಎನ್ನಲಾದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸುರಂಗದ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರ್ಯವು 2006ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಸ್ತೆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಮೋಟಾರ್‌ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರ್ಗಗಳ (ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದ್ವಿತೀಯ ರಸ್ತೆಗಳು) ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಉಳಿದ ರಸ್ತೆಗಳ (ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ರಸ್ತೆಗಳು) ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕಾಲುವೆಗಳ ಜಾಲವಿದೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿಲಾಸಿ ದೋಣಿ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ದೋಣಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಹಡಗು ಸೇವೆಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಬ್ರಿಟನ್]]‌, ಐಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌ ಮತ್ತು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌]] ನಡುವೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಚಿತ್ರ:Uccquadrangle.jpg|right|thumb|ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕಾರ್ಕ್‌ ಕಾಲೇಜ್]] {{Main|Education in the Republic of Ireland}} ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಪ್ರೌಢ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಗಳು ಎಂಬ ಮೂರು ಹಂತಗಳಿವೆ. ಈ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರದ ಆದೇಶಗಳ ಮೇರೆಗೆ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು, ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿರುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಗಳು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಆರರಿಂದ ಹದಿನೈದು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಡ್ಡಾಯ. ಹದಿನೆಂಟು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ತನಕ ಎಲ್ಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೂ ಸಹ, ಜ್ಯೂನಿಯರ್‌ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್‌ ಪರೀಕ್ಷೆ ಸೇರಿದಂತೆ, ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೊದಲ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕು.<ref>ಶಿಕ್ಷಣ (ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ) ಕಾಯ್ದೆ, 2000 [http://193.178.1.79/ZZA22Y2000S17.html (ಸೆಕ್ಷನ್17)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930015328/http://193.178.1.79/ZZA22Y2000S17.html |date=2007-09-30 }}</ref> ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ವ್ಯಾಸಂಗದ ನಂತರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾದ ಲೀವಿಂಗ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಂತಿಮ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಂದುವರೆಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವರು ಈ ಪರೀಕ್ಷೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವರು. ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಆರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಉನ್ನತ (ಮೂರನೆಯ ಹಂತ) ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಾನುಮತಿ ಪಡೆಯಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.educationireland.ie/irish-education/secondary-education/leaving-certificate.html |title=ಎಜುಕೇಷನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ - ಲೀವಿಂಗ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ |access-date=2010-08-30 |archive-date=2010-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101029070824/http://educationireland.ie/irish-education/secondary-education/leaving-certificate.html |url-status=dead }}</ref> ಮೂರನೆಯ ಹಂತದ ಶಿಕ್ಷಣ ಅವಾರ್ಡ್‌(ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅಥವಾ ಗೌರವ)ಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು 38ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಕಾಲೇಜ್‌ (UCD), ಡಬ್ಲಿನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ (ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌), ಡಬ್ಲಿನ್‌ ನಗರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಡಬ್ಲಿನ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪರಿಷತ್‌, ಐರ್ಲೆಂಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಕಾರ್ಕ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ, ವಾಟರ್‌ಫರ್ಡ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ, ಲಿಮರಿಕ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಹಾಗೂ ಮೇರಿ ಇಮ್ಯಾಕುಲೇಟ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌, ಲಿಮೆರಿಕ್‌ ಸೇರಿವೆ. ಐರಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರವು ಅಂಗೀಕರಿಸಿರುವ ಸ್ನಾತಕ ಪದವಿ ಪ್ರದಾನ ಮಾಡುವ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಎಲ್ಲ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಂತಗಳಲ್ಲೂ ಅವಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. OECDಸಂಘಟಿಸಿರುವ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪ್ರಕಾರ, ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ದೇಶಗಳ ಪೈಕಿ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಶಿಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು 20ನೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅಂಕಿಅಂಶದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ OECD ಸರಾಸರಿಗಿಂತಲೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.oecd.org/dataoecd/42/8/39700724.pdf |title=Range of rank on the PISA 2006 science scale |publisher=Organisation for Economic Co-operation and Development |accessdate=2010-06-21}}</ref> 2006ರಲ್ಲಿ, ಹದಿನೈದು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಐರಿಷ್‌ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು,ಓದುವ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲೇ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತ್ತು.<ref>[http://www.cso.ie/newsevents/pressrelease_measuringirelandsprogress2008.htm CSO - ಮೆಷರಿಂಗ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌' ಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್]</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಪ್ರೌಢ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ (ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ/ಕಾಲೇಜ್‌) ಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣಗಳುEU(ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ)ನ ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕರಿಗೂ ಉಚಿತವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Third-level student fees|url=http://www.citizensinformation.ie/categories/education/third-level-education/fees-and-supports-for-third-level-education/fees|work=Free fees|publisher=Citizens Information Board|accessdate=25 July 2010|archive-date=28 ಮೇ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100528145936/http://www.citizensinformation.ie/categories/education/third-level-education/fees-and-supports-for-third-level-education/fees|url-status=dead}}</ref> ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಭರಿಸಲು ಶುಲ್ಕ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Beamont Hospital 1.jpg|thumb|right|ಬಿಮಾಂಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹಾಗು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನನಿಬಿಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿದೆ.]] ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಂತ್ರಿಯು ಇಡೀ ಆರೋಗ್ಯ ನೀತಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಿವಾಸಿಯೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮೂಲಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವಾ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು,ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ತೆರಿಗೆ ವರಮಾನದಿಂದ ಹಣ ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ ರಿಯಾಯಿತಿಯ ಶುಲ್ಕ ನೀಡುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇದು ಆದಾಯ, ವಯಸ್ಸು, ಕಾಯಿಲೆ ಮತ್ತು ಅಂಗವೈಕಲ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಪ್ರಸೂತಿ ಸೇವೆಗಳು ಉಚಿತವಾಗಿ ದೊರೆಯಲಿದೆ. ಮಕ್ಕಳು ಆರು ತಿಂಗಳ ವಯಸ್ಸಾಗುವ ತನಕ ಇದು ಉಚಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಪಘಾತ ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರೆ, €100 ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ತುರ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಕಾರ್ಡ್‌ ಹೊಂದಿರುವ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವಾ ಶಾಖೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಶುಶ್ರೂಷಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅರ್ಹರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೊರರೋಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸೇವೆಗಳು ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯ. ಆದರೆ, ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟದ ವೇತನ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ರೋಗಿಗಳು ರಿಯಾಯಿತಿ ದರದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಖಾಸಗಿ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಸೌಲಭ್ಯ ಪಡೆಯಲಿಚ್ಛಿಸುವ ಜನರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಸರ್ಕಾರ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿರುವ Vhi ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್‌, ಕ್ವಿನ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್‌ ಹಾಗೂ ಅವಿವಾ ಇತರೆ ಸೇವೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. == ಜನಸಂಖ್ಯೆ == [[ಚಿತ್ರ:IrelandPopulationChange.png|thumb|left|230px|1936 ರಿಂದ 2006 ರ ವರೆಗಿನ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ.]] ಬಹಳಷ್ಟು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹಿಮಯುಗಅಂತ್ಯಗೊಂಡ ನಂತರ ಐಬೀರಿಯಾ ದೇಶದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದವರು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದವರು ಎಂದು ಹಲವು ತಳೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ.<ref>[http://www.prospect-magazine.co.uk/article_details.php?id=7817 ಮಿತ್ಸ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಏನ್‌ಸಿಸ್ಟ್ರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060926181227/http://www.prospect-magazine.co.uk/article_details.php?id=7817 |date=2006-09-26 }} – ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ಮ್ಯಾಗಸೀನ್</ref> ಮಧ್ಯ ಶಿಲಾಯುಗ, ನವಶಿಲಾಯುಗ ಹಾಗೂ ಕಂಚು ಯುಗಗಳ ನಂತರ, ಹಲವು ವಲಸಿಗರು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ನವ ಶಿಲಾಯುಗದಿಂದ ಕಂಚು ಯುಗದ ವರೆಗೆ ಆನಂತರದ ವಲಸಿಗರು ಬಹುತೇಕ ಐರಿಷ್‌ ಜನರ ತಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>("ಒರಿಜಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌", ಸ್ಟೀಫನ್ ಓಪೆನ್ ಹೆಮ್ಮರ್, 2006)</ref><ref>[http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pubmed&amp;pubmedid=15309688 ದಿ ಲಾಂಗೇ ಡ್ಯುರೇ ಆಫ್ ಜೆನಿಟಿಕ್ ಆನ್ಸಿಸ್ಟರಿ : ಮಲ್ಟಿಪಲ್ ಜೆನಿಟಿಕ್ ಮಾರ್ಕರ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕೆಲಿಕ್ಟಿಕ್ ಒರಿಗಿನ್ಸ್ ಆನ್ ದಿ ಅಟ್ಲ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಫಾಸಡ್ ಆಫ್]{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – PUBMED</ref> ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಈ ದ್ವೀಪವುದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಡಿತು. ಗೇಲಿಕ್‌ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರಬಲ ಸ್ವರೂಪವಾಯಿತು. ಇಂದು, ಐರಿಷ್‌ ಜನರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗೇಲಿಕ್‌ ಪೂರ್ವಜರ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ನಾರ್ಸ್‌, ಆಂಗ್ಲೊ-ನಾರ್ಮನ್‌, ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌, ಸ್ಕಾಟಿಷ್‌, ಪ್ರೆಂಚ್‌ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಷ್‌ ಪೂರ್ವಜರ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಗೇಲಿಕ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ರೂಪಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಗುಂಪು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ (ಜನಾಂಗೀಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲ)ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ರೊಮಾ ಮತ್ತು ಜಿಪ್ಸಿ ಗುಂಪುಗಳ ಜತೆ ನಂಟು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | title =Gypsies and Irish Travellers: The facts |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070502020917/http://www.cre.gov.uk/gdpract/g_and_t_facts.html | archivedate=2008-12-21 | work=Gypsies and Irish Travellers | publisher =Commission for Racial Equality | date = | url =http://www.cre.gov.uk/gdpract/g_and_t_facts.html | accessdate = }}</ref> ಆದರೂ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಒಂದು 'ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪು' ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |author=Irish Traveller Movement – Unless otherwise noted |url=http://www.itmtrav.com/Legal-ResourcePack2.html |title=Traveller Legal Resource Pack 2 - Traveller Culture |publisher=Irish Travellers Movement |date= |accessdate=2009-07-09 |archive-date=2008-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528195727/http://www.itmtrav.com/Legal-ResourcePack2.html |url-status=dead }}</ref> [[ಯುರೋಪ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಹ ಒಂದು. 2004ರಿಂದ 2006ರ ತನಕ, ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರವು 2%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣಗಳು, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜನನದ ಪ್ರಮಾಣಗಳು ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಗಳ ವಲಸೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.<ref>{{cite web |url=http://www.breakingnews.ie/ireland/mheykfauqlmh/ |title=Ireland's population still fastest-growing in EU |publisher=Thomas Crosbie Media |date=2007-12-18 |accessdate=2009-07-09 |archive-date=2008-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211090803/http://www.breakingnews.ie/ireland/mheykfauqlmh/ |url-status=dead }}</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಯುವ ವಯಸ್ಕ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ಕೇವಲ 11.2%ರಷ್ಟು ಜನರು 65 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 2035ರ ತನಕ ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ 65+ ವಯೋಮಾನದ ಗುಂಪಿನ ಜನರ ಕನಿಷ್ಠ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆಂದು ಮುಂಗಾಣಲಾಗಿದೆ.<ref name="europa.eu">{{cite web|url=http://europa.eu/rapid/pressReleasesAction.do?reference=STAT/08/119 |title=EUROPA - Press Releases - Population projections 2008-2060, From 2015, deaths projected to outnumber births in the EU27, Almost three times as many people aged 80 or more in 2060 |publisher=Europa.eu |date= |accessdate=2010-06-16}}</ref> ಮುಂಗಾಣಲಾದ ಐರಿಷ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳವು ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲೇ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು. 2060ರೊಳಗೆ 53%, 2035ರೊಳಗೆ 6,057,000ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಲಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="europa.eu" /> ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಸವಾಲುಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚಿದ ವಲಸೆಯುಂಟಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಈ ಮುನ್ನಂದಾಜುಗಳನ್ನು ಪುನರ್ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಒಳಿತು ಎಂದು ಉಪಾಖ್ಯಾನ ರೂಪೀ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. {| class="toccolours" align="right" style="float:auto;text-align:center;background:#f5f5f5" |- style="text-align:center;background:lavender;font-weight:bold" ! colspan="2"| ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಐರಿಷೇತರ ಜನರು |- style="text-align:center;background:lavender;font-weight:bold" ! ಮೂಲ ದೇಶ ! ಜನಸಂಖ್ಯೆ <ref>[http://www.cso.ie/census/..%5Ccensus%5Cdocuments%5CPROFILES%20OF%20NATIONALITIES%201-5.pdf 2006 ರ ಜನಗಣತಿ- ಐರಿಷ್ ಅಲ್ಲದ - ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರು 1-5]</ref><ref>[http://www.cso.ie/census/..%5Ccensus%5Cdocuments%5CPROFILES%20OF%20NATIONALITIES%206-10.pdf 2006 ರ ಜನಗಣತಿ - ಐರಿಷ್ ಅಲ್ಲದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯರು 6-10]</ref> |- style="text-align:center;background:lavender;font-weight:bold" ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[116] ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | 112,548 |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[47] ಪೋಲೆಂಡ್‌</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | 63,276 |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[41] ಲಿಥುಯೆನಿಯಾ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | 24,628 |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">{{Flagicon|Nigeria}} [[ನೈಜೀರಿಯ|ನೈಜೀರಿಯಾ]]</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | 16,300 |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">{{Flagicon|Latvia}} ಲ್ಯಾಟ್ವಿಯಾ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | 13,319 |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[40] ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | 12,475 |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[45] ಚೀನಾ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | 11,161 |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[106] ಜರ್ಮನಿ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | 10,289 |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">{{flagicon|Philippines}} [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್‌‌]]</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | 9,548 |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[88] ಫ್ರಾನ್ಸ್‌</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | 9,046 |} === ಜನಸಂಖ್ಯೆ === ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನಂಶವು ವಲಸಿಗರ ಆಗಮನ, ಹಾಗೂ, ನಿರುದ್ಯೋಗವು ಅತಿಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್ ಜನರು ವಲಸೆ ಹೋಗಿ, ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ವಾಪಸಾಗಿರುವುದು ಸಹ ಕಾರಣ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನನ ದರವು ಸಾವಿನ ದರದ ಎರಡರಷ್ಟಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|first=Aideen |last=Sheehan |url=http://www.independent.ie/national-news/boom-in-births-as-new-arrivals-double-on-death-rates-1048773.html |title=Boom in births as new arrivals double on death rates |publisher=[[Irish Independent]] |date=2007-08-01 |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 10%ರಷ್ಟು ವಿದೇಶಿ ನಾಗರಿಕರಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. * ಸೆನ್ಸಸ್‌ ಡೇ(ಜನಗಣತಿ ದಿನ) ಎಂದರೆ 2006ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 23ರಂದು ಎಣಿಕೆಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಕಾರ, ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 4,234,925 ಆಗಿತ್ತು. 2002ರಿಂದಲೂ ಇದು 317,722ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಳ, ಅಥವಾ 8.1%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ. * ಜನನಗಳು (245,000) ಹಾಗೂ ಮೃತ್ಯುಗಳನ್ನು(114,000) ಲೆಕ್ಕಹಾಕಿದಾಗ, 2002ರಿಂದ 2006ರ ತನಕ ಹೊಂದಿದ ಒಟ್ಟು ವಲಸೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯು 186,000 ಆಗಿತ್ತು. * ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ 419,733 ವಿದೇಶಿ ಮೂಲದ ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದಾರೆ. * ಇದು ಯಾವುದೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೂಲ ಹೊಂದದ 1318 ಜನರನ್ನು ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಘೋಷಿಸಿಲ್ಲದ 44,279 ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲ. * ವಲಸಿಗರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]]‌ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ನಂತರ, ಪೊಲೆಂಡ್‌, ಲಿಥುಯೆನಿಯಾ ಮತ್ತು [[ನೈಜೀರಿಯ|ನೈಜೀರಿಯಾ]]ದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. * ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 94.8%ರಷ್ಟು ಶ್ವೇತವರ್ಣೀಯ, ಜನಾಂಗೀಯ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳವರು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. 1.1%ರಷ್ಟು ಜನರು ಕರಿಯ ಅಥವಾ ಕರಿಯ ಐರಿಷ್‌ ಹಿನ್ನೆಲೆಯುಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದರು; 1.3%ರಷ್ಟು ಜನರು ಏಷ್ಯನ್‌ ಐರಿಷ್‌ ಹಿನ್ನಲೆಯುಳ್ಳವರು ಹಾಗೂ 1.7%ರಷ್ಟು ಜನರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. * ಈ ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಹೆಚ್ಚಳದ ದರವಾದ 2%,ದಾಖಲಿಸಲಾದ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ದರವಾಗಿದೆ (1996ರಿಂದ 2002ರವರೆಗೆ 1.3% ಹಾಗೂ 1971ರಿಂದ 1979ರ ತನಕ 1.5%) * 2006ರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡೆಯದಾಗಿ ಮೀರಿಸಿದ್ದು 1861ರ ಜನಗಣತಿಯಾಗಿದ್ದು,ಆಗ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 4.4ದಶಲಕ್ಷವಾಗಿತ್ತು. * ಲೇನ್ಸ್ಟರ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 8.9%ರಷ್ಟು, ಮುನ್ಸ್ಟರ್‌ನದು 6.5% ಬೆಳೆಯಿತು, ಹಾಗೂ ಕನಾಕ್ಟ್‌-ಉಲ್ಸ್ಟರ್<ref>ಕೇವಲ ಡೋನೆಗಲ್, ಕ್ಯಾವನ್, ಮೊನಾಗ್ಯಾನ್ ಮಾತ್ರ. ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಅಲ್ಸ್‌ಟರ್‌ನ ಕೌಂಟಿಗಳು</ref>‌ ವಲಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕುಸಿತವು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು. * 1979ರಿಂದ 2006ರ ತನಕ, ಈ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವೆ ಅನುಪಾತವು ಕುಸಿಯಿತು. ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಪುರುಷರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದು ಲೇನ್‌ಸ್ಟರ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. ಕ್ಯಾವಾನ್‌, ಲೇಟ್ರಿಮ್‌ ಹಾಗೂ ರಾಸ್ಕಾಮನ್‌ನಂತಹ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ವಿಸ್ತೃತ ಕುಸಿತವು ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ಲಭ್ಯ: {{PDFlink|[http://www.cso.ie/census/documents/Final%20Principal%20Demographic%20Results%202006.pdf Census 2006 Principal Demographic Results]|894&nbsp;KB}} ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಐರಿಷ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ನೋಡಿ. === ಭಾಷೆ === {{Main|Languages of Ireland|Irish language|Hiberno-English|Mid Ulster English}} [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌]]‌ ಮತ್ತು ಐರಿಷ್‌ ಅದಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದಿರುವ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಷೆಗಳು ಕಡ್ಡಾಯ. ಇವೆರಡರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯ ವ್ಯಾಸಂಗ ಪಡೆಯಲು ಕೆಲವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಪ್ರಬಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಐರಿಷ್‌-ಭಾಷಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿರುವ Gaeltacht ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು, ಪಶ್ಚಿಮ ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತಾರು ಸಾವಿರ ಜನರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಗಾಯಿಲ್‌ಟೆಕ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ರಸ್ತೆ ಸೂಚಕಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದ್ವಿಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.irishstatutebook.ie/1970/en/si/0164.html |title=S.I. No. 164/1970: ROAD TRAFFIC (SIGNS) (AMENDMENT) REGULATIONS, 1970. |publisher=Irish Statute Book |date=1970-07-16 |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಸ್ಥಳದ ಹೆಸರುಗಳ ಕಾನೂನಿನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. 2005ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳ ಕಾಯಿದೆಯನ್ವಯ ಹೊರಡಿಸಲಾದ ಆದೇಶದಂತೆ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಿಂದ ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಗೆ ಪುನಃ ಬದಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ವಿರೋಧ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದ್ದರೂ, ಡಿಂಗಲ್‌ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ''ಆನ್ ಡೇನ್ಜಿಯನ್'' ಎಂದು ಬದಲಿಸಲಾಯಿತು. ''ಡಿಂಗಲ್‌ ಡೇನ್ಜಿಯನ್‌ ಯು ಚುಯಿಸ್'' ‌ ಎಂಬ ದ್ವಿಭಾಷೆಯ ರೂಪಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಎಂದು ಅವರು ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೂಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುದ್ರಿತ ಮಾಧ್ಯಮಗಳನ್ನು[[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಎರಡೂ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ. ನಾಗರಿಕರು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆಡಳಿತದೊಂದಿಗೆ ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಿರುತೆರೆ (ದೂರದರ್ಶನ) (ಟಿಜಿ4), ರೇಡಿಯೊ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆರ್‌ಟಿಇ Raidió na Gaeltachta ಹಾಗೂ ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮ (ಉದಾಹರಣೆ: Foinse) ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. 2006 ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ 1,656,790 ಜನರು (39%) ತಮ್ಮನ್ನು ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಿಮೆ ಹೊಂದಿದವರು ಎದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷಿಕರ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ 100% ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ನಂತರ, ಪೊಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ ಅತಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. 2006 ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 63,276 ಜನ ಪೋಲೆಂಡ್ ಮೂಲದವರು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪೊಲಿಷ್‌ನಂತಹ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಭಾಷೆಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನುದ್ದಕ್ಕೂ ದಿನನಿತ್ಯ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುವ ಇತರೆ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ, ಷೆಲ್ಟಾ ಸೇರಿದೆ. ಐರಿಷ್‌ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಕಾಟ್‌ಗಳ ಆಡುಭಾಷೆಯನ್ನು ಉಲ್ಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಟ್‌ ನೆಲಸಿಗರ ಕೆಲವು ವಂಶಜರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. {{Unicode|}} ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಜ್ಯೂನಿಯರ್‌ ಪ್ರಮಾಣ ಪತ್ರ ಹಾಗೂ ಲೀವಿಂಗ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್‌ಗೆ ಲಭ್ಯ ಭಾಷೆಗಳ ಪೈಕಿ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್‌]], [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್‌]], [[ಇಟಲಿಯ ಭಾಷೆ|ಇಟ್ಯಾಲಿಯನ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌]] ಸೇರಿವೆ; ಲೀವಿಂಗ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು [[ಅರಬ್ಬೀ ಭಾಷೆ|ಅರಾಬಿಕ್]]‌, [[ಜಪಾನಿ ಭಾಷೆ|ಜಪಾನೀಸ್‌]] ಹಾಗೂ [[ರಷ್ಯಾದ ಭಾಷೆ|ರಷ್ಯನ್‌]] ಭಾಷೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಕಲಿಯಬಹುದು. ಕೆಲವು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ ಗ್ರೀಕ್, [[ಇವ್ರಿತ್|ಹೆಬ್ರ್ಯೂ ಅಧ್ಯಯನ]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್|ಲ್ಯಾಟೀನ್‌]] ಭಾಷೆ ಕಲಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ. {{bar box |title=Religion in Ireland |titlebar=#ddd |left1=Religion |right1=Percent |float=right |bars= {{bar percent|[[Roman Catholic]]|yellow|86.8}} {{bar percent|[[Protestant]]|orange|5}} {{bar percent|[[Irreligion|Non-religion]]|red|4.4}} {{bar percent|[[Other]]|grey|1.4}} {{bar percent|[[Islam]]|green|0.8}} {{bar percent|[[Christian]] (unspecified)|purple|0.7}} {{bar percent|[[Orthodox]]|brown|0.5}} {{bar percent|[[Jewish]]|blue|0.5}} }} === ಧರ್ಮ === {{Main|Religion in the Republic of Ireland|Christianity in Ireland|Saints of Ireland}} ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮವು ಪ್ರಬಲ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ. ಐರಿಷ್‌ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆದಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರವು ಯಾವುದೇ ವಿಶಿಷ್ಟ ಧರ್ಮವನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂವಿಧಾನವು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕೂಡ ಖಾತರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 86.8%ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ತಮ್ಮನ್ನು ರೋಮನ್‌ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಮುಂಚೆ ಇದ್ದವರಿಗಿಂತ 1.4%ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಪಂಗಡದವರ ಸಂಖ್ಯೆಯು 218,800ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.<ref>{{PDFlink|[http://www.cso.ie/census/documents/Final%20Principal%20Demographic%20Results%202006.pdf Final Principal Demographic Results 2006]|894&nbsp;KB}}</ref> ಜಾರ್ಜ್‌ಟೌನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ನಿಯಮಿತ (ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಅಥವಾ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು) ಹಾಗೂ ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಸಮೂಹ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಸಹ ಒಂದು.<ref>[http://cara.georgetown.edu/bulletin/international.htm ವೀಕ್ಲಿ ಮಾಸ್ ಅಟೆಂಡೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ನೇಷನ್ಸ್ ವಿತ್ ಲಾರ್ಜ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಷನ್ಸ್ 1980-2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100609035739/http://cara.georgetown.edu/bulletin/international.htm |date=2010-06-09 }} – ವರ್ಲ್ಡ್ ವ್ಯಾಲೂಸ್ ಸರ್ವೇ (WVS)</ref> ಸಾಮೂಹಿಕ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಸೇವೆಗೆ ಹಾಜರಾತಿಯು 63.4%ರಷ್ಟಿದ್ದು, 50%ರಷ್ಟು ಜನರು ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಚರ್ಚ್‌ಗೆ ಹೋಗುವರು. ಆದರೂ, ಮೂಲದ ಪ್ರಕಾರ, ಕಳೆದ 30 ವರ್ಷಗಳಿಂದೀಚೆಗೆ ಈ ಹಾಜರಾತಿಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದೆ. 1970ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು 91%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.studiesirishreview.ie/j/page594 |title=Studies: An Irish Quarterly Review |publisher=Studiesirishreview.ie}}</ref> ಮೇನಾತ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಹಾಗೂ ಬೆಲ್ಫಾಸ್ಟ್‌ನ ಸೇಂಟ್‌ ಮಾಲಾಚೀಸ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಸೆಮಿನರಿಗಳನ್ನು(ಧಾರ್ಮಿಕ ಶಾಲೆ) ಮುಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಮತಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು ದೀಕ್ಷೆಹೊಂದಿದ ಪಾದ್ರಿ ಹಾಗೂ ದೀಕ್ಷೆ ಪಡೆದಿಲ್ಲದ ಜನರಿಬ್ಬರಿಗೂ ಶಿಕ್ಷಣನೀಡುವ ಕಾರ್ಯ ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:StPatCathedralDublin.jpg|thumb|left|ಡಬ್ಲಿನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಸೆಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ನ ಮುಖ್ಯ ಚರ್ಚ್ ‌.]] ಇತರೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್‌ ಪಂಗಡದವರ ಇಗರ್ಜಿಗಳ ಪೈಕಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟೇರಿಯನ್‌ ಇಗರ್ಜಿ ಹಾಗೂ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್‌ ಇಗರ್ಜಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. ಚರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ (ಆಂಗ್ಲಿಕನ್‌) ಎಂಬ ಎರಡನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಪಂಗಡದ ಸದಸ್ಯತ್ವವು ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಬಹುಭಾಗ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪುನಃ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಇತರೆ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಪಂಗಡಗಳೂ ಸಹ ತಮ್ಮ ಸದಸ್ಯತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ವಲಸೆಯ ಕಾರಣ, ದೇಶದ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ ಧರ್ಮದವರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದ [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯೆಹೂದಿ]] ಧರ್ಮದವರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಸಹ ಕನಿಷ್ಠ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. (ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಯೆಹೂದ್ಯರ ಇತಿಹಾಸ ನೋಡಿ. ಶೇಕಡಾವಾರು ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಮ್‌ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ (ಕ್ರಮವಾಗಿ 100% ಹಾಗೂ 70% ಬೆಳೆದಿದೆ) ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಧರ್ಮಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite book|title=Final Principal Demographic Results 2006|url=http://www.cso.ie/census/documents/Final%20Principal%20Demographic%20Results%202006.pdf|accessdate=2010-06-20|year=2007|publisher=Central Statistics Office |isbn=0-7557-7169-9|pages=31 (Table Q)}}</ref> ಸೇಂಟ್‌ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌, ಸೇಂಟ್‌ ಬ್ರಿಜೆಟ್‌ ಹಾಗೂ ಸೇಂಟ್‌ ಕೊಲಂಬಾ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಕ್ಷಕ ಸಂತರು. ಈ ಮೂವರಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್‌ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌‌ಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಕ್ಷಕ ಸಂತ ಎಂದು ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಾರ್ಚ್‌ 17ರಂದು ಸೇಂಟ್‌ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ರ ದಿನವನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಆಚರಣೆಗಳು ಇದರ ಅಂಗವಾಗಿರುತ್ತವೆ. 2006 ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 186,318 ಜನರು (ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 4.4%ರಷ್ಟು) ತಾವು ಯಾವುದೇ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿಲ್ಲ ಎಂದಿರುವುದನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ 1,515 ಜನರು ತಮ್ಮನ್ನು ಆಜ್ಞೇಯತಾವಾದಿ ಹಾಗೂ 929 ಜನರು ನಾಸ್ತಿಕ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನೂ 70,322 (1.7%) ಜನರು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.cso.ie/census/documents/Final%20Principal%20Demographic%20Results%202006.pdf |title=Final Principal Demographic Results 2006 |format=PDF |year=2006 |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಮೂಲತಃ, 1937ರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂವಿಧಾನವು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌ಗೆ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರ ಚರ್ಚ್‌ ಎಂದು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಿತಾದರೂ, ಇತರೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಯೆಹೂದ್ಯಧರ್ಮಕ್ಕೂ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿತು. ಇತರೆ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಂತೆ, ಐರಿಷ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರವೂ ಸಹ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯ ಅವಧಿಗೆ ಮುಟ್ಟಿತು. 1972ರಲ್ಲಿ,ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿದ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹದ ಮೂಲಕ, ಸಂವಿಧಾನದ ಐದನೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ತೆಗೆಯಲಾಯಿತು. 44ನೇ ವಿಧಿ ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿದೆ: ''ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಗೌರವಾರ್ಪಣೆಗೆ ಸರ್ವಶಕ್ತ ದೇವರು ಕಾರಣ ಎಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವು ಸಮ್ಮತಿಸಿದೆ. '' ''ಇದು ಅವನ ಹೆಸರನ್ನು ಭಯಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮರ್ಯಾದೆ ಮತ್ತು ಗೌರವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.'' [[ಚಿತ್ರ:Carlow Cathedral St Patrick Preaching to the Kings 2009 09 03.jpg|thumb|right|ಸೆಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್, ಇಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾದ ರಾಜನಿಗೆ ಬೋಧಿಸುತ್ತಿರುವವನ ಚಿತ್ರ ರೋಮನ್ ಬ್ರಿಟನ್ ನ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕನದಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇವನನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಸಂತ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.]] ಈ ವಿಧಿಯು ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ (ನಂಬಿಕೆ, ಅಭ್ಯಾಸ, ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವಿಲ್ಲದೆ ಸಂಘಟನೆಗೆ). ಈ ವಿಧಿಯು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ದತ್ತಿಕೊಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ.ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಧಾರ್ಮಿಕೇತರ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕಾಣುವಂತೆ ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿವೆಯಾದರೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಜಾತ್ಯತೀತತೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಐರಿಷ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ:<br />ಜಾನ್ ಡ್ಯಾನಿಸೇವ್ಸ್ಕಿ, 2005 ಏಪ್ರಿಲ್ 17, [http://www.latimes.com/news/nationworld/world/la-fg-ireland17apr17,0,5254747.story ಕ್ಯಾಥೋಲಿಸಂ ಲಾಸಿಂಗ್ ಗ್ರೌಂಡ್ ಇನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ‌], LA ಟೈಮ್ಸ್<br />[http://www.secularism.org.uk/irishpollshowsparentsnolongerwan.html ಐರಿಷ್‌ ಪಾಲ್ ಶೋಸ್ ಪೇರೆಂಟ್ಸ್ ನೋ ಲಾಂಗರ್ ವಾಂಟ್ ಟು ಫೋರ್ಸ್ ರಿಲಿಜನ್ ಆನ್ ಟು ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927164507/http://www.secularism.org.uk/irishpollshowsparentsnolongerwan.html |date=2011-09-27 }} secularism.org.uk ಯಿಂದ<br />ಫಿಲ್ ಲಾಲೆರ್, 2007 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17, [http://www.cwnews.com/news/viewstory.cfm?recnum=53564 ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಥ್ರೆಟೆಂಡ್ ಬೈ ಸೆಕ್ಯೂಲರಿಸಮ್, ಪೋಪ್ ಟೆಲ್ಸ್ ನ್ಯೂ ಎನ್ವಾಯ್], ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ವಲ್ಡ್ ನ್ಯೂಸ್</ref> ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಿರೀಕರಣ ಸಂಸ್ಕಾರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕರ್ಮಗಳಿಗಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಎರಡನೆಯ ಮತ್ತು ಆರನೆಯ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಠಿಣಅಧ್ಯಯನ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಜಾತ್ಯತೀತ ಗುಂಪುಗಳು ಯತ್ನಿಸಿವೆ. ತಾವು ಇಚ್ಛಿಸಿದಲ್ಲಿ, ಹೆತ್ತವರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ತರಗತಿಗಳಿಂದ ಹೊರತರಲು ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2001ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಜ್ಯೂನಿಯರ್‌ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ವಿಷಯವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಕಡ್ಡಾಯವಲ್ಲ, ಜೊತೆಗೆ ಒಂದೇ ಧರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸದೇ, ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಧನಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಧರ್ಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಅದರ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪಕ್ಷಪಾತ ಧೋರಣೆ ತಾಳಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಆದ್ಯತೆಗೆ ಅನುಮೋದಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ಶಾಲೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಕೋಟಾ ಈಗಾಗಲೇ ತಲುಪಿದ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಠ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. == ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಚಾರಗಳು == 1937ರ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1995ರಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಹದಿನೈದನೆಯ ತಿದ್ಡುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ಈ ವಿಚ್ಛೇದನ ನಿಷೇಧವನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಲಾಯಿತು. 1983ರಲ್ಲಿ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಎಂಟನೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ಮೂಲಕ, ಜನಿಸಿಲ್ಲದ ಶಿಶುವಿಗೆ ಜೀವಿಸುವ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ತಾಯಿಯ "ಜೀವಿಸುವ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕಿಗೆ" ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅರ್ಹತೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ''ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್ v. X'' ಪ್ರಕರಣದ ತರುವಾಯ ಹದಿಮೂರನೆಯ ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಅಂಗೀಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಗರ್ಭಪಾತವನ್ನು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಖಾತರಿ ಮಾಡಿತು. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮವೆನಿಸಿದ ಆದರೆ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾದ "ಸೇವೆಗಳ" ಬಗ್ಗೆ ಅರಿಯುವ ಹಕ್ಕನ್ನೂ ಖಾತರಿಮಾಡಿತು. 1979ರ ತನಕ ಗರ್ಭನಿರೋಧಕಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="familyplanning">{{cite web | title = Health (Family Planning) Act, 1979 | date = 1979-07-23 | publisher = Office of the Attorney General | url = http://193.178.1.79:80/1979/en/act/pub/0020/index.html | accessdate = 2007-06-07 | archive-date = 2007-09-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070930015551/http://193.178.1.79/1979/en/act/pub/0020/index.html | url-status = dead }}</ref> 1993ರಲ್ಲಿ ಸಲಿಂಗಕಾಮ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾನೂನು-ಬಾಹಿರಗೊಳಿಸಿದ ಶಾಸನವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೂ, ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಯಸ್ಕರ ಜತೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿತ್ತು <ref name="norris">{{cite web | title = NORRIS v. IRELAND - 10581/83 [1988] ECHR 22 | date = 2007-10-26 | publisher = European Court of Human Rights | url = http://www.worldlii.org/eu/cases/ECHR/1988/22.html | accessdate = 2007-06-07 | archive-date = 2015-10-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20151015234525/http://www.worldlii.org/eu/cases/ECHR/1988/22.html | url-status = dead }}</ref><ref name="acts_commentary">1988 ರಲ್ಲಿ ಡೇವಿಡ್ ನಾರಿಸ್ ಎಂಬ ಸೆನೆಟರ್ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.ಆದರೆ ಐರಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರವು ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು 1993 ರ ವರೆಗೆ ವಿಳಂಬಮಾಡಿತು.</ref> ವಯಸ್ಸು, ಲಿಂಗ, ಲೈಂಗಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗಳು, ಲೈಂಗಿಕ ಸ್ವಭಾವ, ವೈವಾಹಿಕ ಅಥವಾ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸ್ಥಿತಿ, ಧರ್ಮ, ಜನಾಂಗ ಅಥವಾ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪಕ್ಷಪಾತ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಗ್ರಹ ತೋರುವುದು ಕಾನೂನು ಸಮ್ಮತವಲ್ಲ. ಸಲಿಂಗೀಯ ನಾಗರಿಕ ಸಹಯೋಗ(ಒಟ್ಟಿಗೆ ಜೀವಿಸುವುದು)ಗಳ ಶಾಸನವನ್ನು 2008ರ ಜೂನ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. 2010ರ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ Dáil ಹಾಗೂ ಸೀನಾಡ್‌, ಸಲಿಂಗ ದಂಪತಿ ನಡುವಿನ ನಾಗರಿಕ ಸಹಯೋಗಕ್ಕೆ(ಒಟ್ಟಿಗೆ ಜೀವಿಸುವುದು) ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿ ''ನಾಗರಿಕ ಸಹಯೋಗ ಮಸೂದೆ'' ಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/10484404.stm |title=Civil partnership bill backed by Irish politicians |publisher=BBC News |date=2010-07-01 |accessdate=2010-07-11}}</ref> ಈ ಶಾಸನವು ಸಲಿಂಗ ದಂಪತಿ ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಒಬ್ಬ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2010/0702/breaking4.html?via=mr {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121021093432/http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2010/0702/breaking4.html?via=mr |date=2012-10-21 }} Civil Partnership Bill - Irish Times 2/7/10</ref> 2008ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಐರಿಷ್‌ ಜನತೆಯಲ್ಲಿ 84%ರಷ್ಟು ಜನರು,ಪುರುಷ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳ ನಡುವೆ ನಾಗರಿಕ ವಿವಾಹ ಅಥವಾ ನಾಗರಿಕ ಸಹಯೋಗಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥಿಸಿದ್ದನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. 58%ರಷ್ಟು ಜನರು ನೋಂದಣಿ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ವೈವಾಹಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು..<ref>{{cite news | url = http://www.breakingnews.ie/ireland/mhojojeyauid/ | publisher = BreakingNews.ie | title = Increased support for gay marriage - Survey | date = 31 March 2008 | access-date = 30 ಆಗಸ್ಟ್ 2010 | archive-date = 18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141018211155/http://www.breakingnews.ie/ireland/mhojojeyauid/ | url-status = dead }}</ref> ನಂತರ ನಡೆಸಲಾದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಲಿಂಗೀಯ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ 63%ರಷ್ಟು ಸಮರ್ಥನೆಯಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://scripts.ireland.com/polls/breaking/index.cfm?fuseaction=yesnopoll&pollid=8376&subsiteid=356 |title=Do you think that same-sex marriage should be allowed in Ireland? - News poll |publisher=[[The Irish Times]] |date= |accessdate=2009-07-09 |archive-date=2009-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111183325/http://scripts.ireland.com/polls/breaking/index.cfm?fuseaction=yesnopoll&pollid=8376&subsiteid=356 |url-status=dead }}</ref> 2002ರಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಕ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಚೀಲಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಸರೀಯ ಸುಂಕ ವಿಧಿಸಲು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಮೊದಲ ದೇಶವಾಯಿತು. 2004ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಎಲ್ಲಾ ದುಡಿಯುವ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಧೂಮಪಾನ ನಿಷೇಧವಿಧಿಸಿದ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ದೇಶವಾಯಿತು. 2008ರಲ್ಲಿ ತಾಪಜ್ವಲನ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಬಲ್ಬ್‌ಗಳಿಗೆ ನಿಷೇಧವಿಧಿಸಿದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲ ದೇಶವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.rte.ie/news/2008/1010/energy.html |title=Traditional light bulbs to be scrapped |publisher=[[RTÉ]] |date=2008-10-10 |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ [[ಮರಣದಂಡನೆ|ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು]] ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. 2008ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಬಾಂಬ್ ನಿಷೇಧ ಕುರಿತ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಡಬ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂಗಡಿ-ಮಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ತಂಬಾಕು ಜಾಹೀರಾತು ಹಾಗೂ ತಂಬಾಕು ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ದೇಶ ಹಾಗೂ ([[ಕೆನಡಾ]] ಮತ್ತು [[ಐಸ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್|ಐಸ್‌ಲೆಂಡ್‌]] ನಂತರ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೂರನೆಯ ದೇಶ).<ref>{{cite web|url=http://www.rte.ie/news/2009/0630/tobacco.html |title=Ban on in-store tobacco advertising |publisher=[[RTÉ]] |date=2009-06-30 |accessdate=2009-07-09}}</ref> ಲಿಂಗ ಸಮಾನತೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಎಂಟನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.rte.ie/news/2009/1027/equality.html |title=RTÉ News - '&#39;Ireland ranked 8th for gender equality'&#39; |publisher=Rte.ie |date=2009-10-27 |accessdate=2010-06-16}}</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{Main|Culture of Ireland}} [[ಚಿತ್ರ:William Butler Yeat by George Charles Beresford.jpg|thumb|upright|right|ವಿಲಿಯಮ್ ಬಟ್ಲರ್ ಯೀಟ್ಸ್]] === ಸಾಹಿತ್ಯ === {{Main|Irish literature|Irish theatre}} ಜೇಮ್ಸ್‌ ಜಾಯ್ಸ್‌ ತಮ್ಮ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಕೃತಿ ''ಯುಲಿಸಿಸ್‌'' ನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಇದು 1922ರಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಣೆಯಲಾದ ಒಡಿಸ್ಸಿಯ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಎಡಿತ್‌ ಸೊಮರ್ವಿಲ್‌ ತಮ್ಮ ಪಾಲುದಾರರಾದಮಾರ್ಟಿನ್‌ ರಾಸ್‌ 1915ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದ ನಂತರ, ಗ್ರಂಥರಚನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. 1920ರ ಹಾಗೂ 1930ರ ದಶಕಗಳ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಣಯ-ಪ್ರಧಾನ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಲವು ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಮೂಲದ ಆನೀ ಎಂ. ಪಿ. ಸ್ಮಿತ್ಸನ್‌ ಸಹ ಒಬ್ಬರು. ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದವರ ಪೈಕಿ ಬ್ರಯಾನ್‌ ಒ'ನೊಲಾನ್‌ ಸಹ ಒಬ್ಬರು. ಇವರು ಫ್ಲ್ಯಾನ್‌ ಒ'ಬ್ರಿಯನ್‌, ಎಲಿಜಬೆತ್‌ ಬೊವೆನ್‌, ಕೇಟ್‌ ಒ'ಬ್ರಿಯನ್‌ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಎಡ್ನಾ ಒ'ಬ್ರಿಯನ್‌, ಜಾನ್‌ ಮೆಕ್‌ಗಹರ್ನ್‌, ಮೇವ್‌ ಬಿಂಚಿ, ಜೋಸೆಪ್‌ ಒ'ಕಾನರ್‌, ರಾಡ್ಡಿ ಡಾಯ್ಲ್‌, ಕಾಲ್ಮ್‌ ಟೊಯಿಬಿನ್‌ ಹಾಗೂ ಜಾನ್‌ ಬ್ಯಾನ್ವಿಲ್‌ ಪ್ರಮುಖ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಾಗಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದರು. ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಷಿಯಾ ಲಿಂಚ್ (1898–1972) ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ ಗ್ರಂಥಕರ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇಯಾಯಿನ್‌‌ ಕಾಲ್ಫರ್‌ ಸಹ ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಐರಿಷ್‌ ಬರಹಗಾರರು ಒಲವು ತೋರುವ ಕಿರುಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ, ಸೀನ್‌ ಫಾವೋಲೇನ್‌, ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಒ'ಕಾನರ್‌ ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಮ್‌ ಟ್ರೆವರ್‌ ಪ್ರಮುಖರು. ಕವಿಗಳ ಪೈಕಿ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಬಿ ಯೀಟ್ಸ್ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ) ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಕವಾನಾಗ್, ಸೀಮಸ್ ಹೀನಿ(ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ) ಥಾಮಸ್‌ ಮೆಕಾರ್ಥಿ ಮತ್ತು ಡರ್ಮಟ್‌ ಬೊಲ್ಗರ್‌ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬರಹಗಾರರ ಪೈಕಿ ಪೆಡ್ರಾಯಿಕ್‌ ಒ'ಕೊನೇರ್‌, ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಒ ಕ್ಯಾಡಹೇನ್‌, ಸೀಮಸ್‌ ಒ ಗ್ರಿಯನಾ ಹಾಗೂ ನುವಾಲಾ ನಿ ಧೊಮ್ಹ್‌ನೇಲ್‌ ಪ್ರಮುಖರು. ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಷಾ ಅವರ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ, ವೈಲ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾಮುಯಲ್‌ ಬೆಕೆಟ್‌ (ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ), ನಾಟಕಾರರಾದ ಸೀನ್‌ ಒ'ಕೇಸೀ, ಬ್ರಯಾನ್‌ ಫ್ರಯಲ್‌, ಸೆಬಸ್ಟೀನ್‌ ಬ್ಯಾರಿ, ಬ್ರೆಂಡನ್‌ ಬೆಹಾನ್‌, ಕಾನರ್‌ ಮೆಕ್‌ಫರ್ಸನ್‌ ಹಾಗೂ ಬಿಲ್ಲಿ ರೊಚ್‌ ಜನಪ್ರಿಯ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite book | last =Houston | first =Eugenie | title =Working and Living in Ireland | url =https://archive.org/details/workinglivingini00euge | publisher =Working and Living Publications | year =2001|isbn=0-95368-968-9}}</ref> === ರಂಗಭೂಮಿ === ಐರಿಷ್‌ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಇತಿಹಾಸವು,ಸಾಮಾನ್ಯ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಪ್ರಕಾರ, 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಆಡಳಿತದ ಆರಂಭದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ನಂತರದ 400 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]]‌ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ. ಇದರ ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ, [[ಐರ್ಲೆಂಡ್]]‌ನಲ್ಲಿನ ರಂಗಭೂಮಿಯ ನಿರ್ಮಾಣಗಳೆಲ್ಲವೂ ಆಡಳಿತದ ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ರಂಗಮಂದಿರಗಳು ಆರಂಭವಾಗಿ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ, ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಮನರಂಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಹಲವು ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಮೂಲದ ರಂಗಮಂದಿರಗಳು ತನಗೆ ಸಮಾನವಾದ [[ಲಂಡನ್]]‌ ರಂಗಮಂದಿರಗಳ ನಡುವೆ ನಂಟು ಬೆಳೆಸಿದವು. ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ರಾಜಧಾನಿಯಿಂದ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ಐರಿಷ್‌ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಿಲಿಯಮ್‌ ಕಾಂಗ್ರೀವ್‌ರಿಂದ ಹಿಡಿದು [[ಜಾರ್ಜ್ ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ಷಾ|ಜಾರ್ಜ್‌ ಬರ್ನಾರ್ಡ್‌ ಷಾ]] ತನಕ ಬಹಳಷ್ಟು ಐರಿಷ್‌ ನಾಟಕಕಾರರು ತಮ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆಹೊಂದಲು ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವುದು ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಐರಿಷ್‌ ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಮುಡಿಪಾದ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು. ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಬರಹಗಾರರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದರು ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರು ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಹಲವು ಖ್ಯಾತ ಐರಿಷ್‌ ನಾಟಕಕಾರರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಲಿಯಲು ಹಾಗೂ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|UK]]‌ ಅಥವಾ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|USA]] ಬದಲಿಗೆ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ತಮ್ಮ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Nobel Peace Prize Concert 2009 Westlife2.jpg|thumb|right|ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರ ಜೀವನ]] === ಸಂಗೀತ === ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ತನ್ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಜಾಗತೀಕರಣದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಲೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತವು ಸ್ಪಂದನಶೀಲವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಐರಿಷ್‌ ಸಂಗೀತವು ತನ್ನ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಹಾಗೂ USAನಲ್ಲಿ ನಾಡಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಸಂಗೀತ ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಇದು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ರಾಕ್‌ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತದ ಮೇಲೂ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಾಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ರೋಲ್‌, ಪಂಕ್‌ ರಾಕ್‌ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಪ್ರಕಾರದ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿದೆ. ಚಿರಪರಿಚಿತ ಆಧುನಿಕ ಸಂಗೀತ ಪ್ರದರ್ಶನಕಾರರಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯತಂಡಗಳಾದ ದಿ ಡಬ್ಲಿನರ್ಸ್‌, ದಿ ಚೀಫ್ಟನ್ಸ್‌, ಕ್ಲಾನಡ್‌, ದಿ ಸಾ ಡಾಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ಆಲ್ಟಾನ್‌; ಹಾಗೂ ಗಾಯಕರಾದ ಕ್ರಿಸ್ಟಿ ಮೂರ್‌ ಮತ್ತು ಮೇರಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌, ಸಾಮೂಹಿಕ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳಾದ ಅನುನಾ ಮತ್ತು ಸೆಲ್ಟಿಕ್‌ ವುಮನ್‌ ಹಾಗೂ ಇತರೆಡೆಯಿಂದ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಗಾಯಕರಾದ ಎನ್ಯಾ ಹಾಗೂ ಸಿನೀಡ್‌ ಒ'ಕಾನರ್‌ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಗೀತದ ಇತರೆ ಪ್ರಕಾರಗಳಾದ ರಾಕ್‌, ಪಾಪ್‌, ಜ್ಯಾಝ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿಯ ಐರಿಷ್‌ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ - ದಿ ಪೋಗ್ಸ್‌, ಯು2, [[ಬಾಯ್ ಜೋನ್|ಬಾಯ್‌ಝೋನ್‌]], ವೆಸ್ಟ್‌ಲೈಫ್‌, ಕ್ರಿಸ್‌ ಡಿ ಬರ್ಘ್‌, ರೊನಾನ್‌ ಕೀಟಿಂಗ್‌, ಥಿನ್‌ ಲಿಝಿ, ದಿ ಕಾರ್ಸ್‌, ದಿ ಕ್ರಾನ್ಬೆರೀಸ್‌, ಡೇಮಿಯನ್‌ ರೈಸ್‌, ಬ್ಲೂಸ್‌ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಯ ಗಿಟಾರ್‌ ವಾದಕ ರೊರಿ ಗ್ಗ್ಯಾಲಾಘರ್‌ ಮತ್ತು [[ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ವಿಜೇತ, ದಿ ಫ್ರೇಮ್ಸ್‌ನ ಗ್ಲೆನ್‌ ಹ್ಯಾನ್ಸಾರ್ಡ್‌ಮುಂತಾದವರು. ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲಾವಿದರ ಪೈಕಿ ದಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್, ದಿ ಕೊರೊನಾಸ್‌, ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ ಆಫ್ ಲೂಸ್‌, ಬೆಲ್ ಎಕ್ಸ್‌1, ಮಿಕ್‌ ಫ್ಲ್ಯಾನರಿ, ಲಿಸಾ ಹ್ಯಾನಿಗನ್‌, ಜೇಪ್‌ ಮತ್ತು ದಿ ಬ್ಲಿಝರ್ಡ್ಸ್‌ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. RTÉಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್‌ ಗ್ರೂಪ್ಸ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ, ಐರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಲವು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಗುಂಪುಗಳಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cmc.ie/links/index.html |title=Contemporary Music Ireland |publisher=Contemporary Music Centre - Links |date= |accessdate=2009-07-09 |archive-date=2016-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160214011815/http://cmc.ie/links/index.html |url-status=dead }}</ref> ಗೀತನಾಟಕ(ಒಪೆರಾ)ಗಳನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ, ಮೂರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಒಪೆರಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮನರಂಜನೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಒಪೆರಾ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಡಬ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಗೀತ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಒಪೆರಾ ಥಿಯೆಟರ್‌ ಕಂಪೆನಿ ಸಹ ಡಬ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಹೊಂದಿದ್ದು, ಇಡೀ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯವಲ್ಲದೆ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಚೇಂಬರ್ ಶೈಲಿಯ ಒಪೆರಾಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವಾಸ ತೆರಳುತ್ತದೆ. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ವೆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ನಗರದ ವಾರ್ಷಿಕ ವೆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಒಪೆರಾ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್‌ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿಲ್ಲದ ಗೀತನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. === ನೃತ್ಯ === ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಐರಿಷ್‌ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ನೃತ್ಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೃತ್ಯಗಳು ಎಂದು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಐರಿಷ್‌ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ''ಸೇಯ್ಲಿ'' ಹಾಗೂ '''ಸೆಟ್''' ನೃತ್ಯ ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಐರಿಷ್‌ ಸಾಮೂಹಿಕ ನೃತ್ಯಗಳು ನಾಲ್ವರ ನೃತ್ಯ - ಇದು ಚೌಕದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದಂಪತಿ ನರ್ತಿಸುವರು. ಸೇಯ್ಲಿ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ (ಸೇಯ್ಲಿ) ಒಂದರಿಂದ ಎಂಟು ದಂಪತಿ (2ರಿಂದ 16 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು) ನರ್ತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ರಚನೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನೃತ್ಯದ ಇವರಡೂ ಸ್ವರೂಪಗಳ ನಡುವೆ ಹಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಶೈಲಿಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಐರಿಷ್‌ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೃತ್ಯವು ಜೀವಂತ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳು ಐರಿಷ್‌ ನೃತ್ಯ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಗಳ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡುಗೊಳಿಸಿ, ಹೊಸ ನೃತ್ಯಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಐರಿಷ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಹೆಜ್ಜೆ ನೃತ್ಯ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ರಿವರ್‌ಡ್ಯಾನ್ಸ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಐರಿಷ್‌ ಹೆಜ್ಜೆನೃತ್ಯವನ್ನು 1994ರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ನೃತ್ಯವು ಕಾಲುಗಳ ತ್ವರಿತ ಚಲನೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು, ಶರೀರ ಮತ್ತು ಕೈಗಳು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ತಟಸ್ಥ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಹಲವು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಹೆಜ್ಜೆನೃತ್ಯಗಳು ಸೋಲೊ(ಏಕಾಂಗಿ) ನೃತ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಹಲವು ಹೆಜ್ಜೆನರ್ತಕರು ಸಹ ಸೇಯ್ಲಿ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವರು ಅಥವಾ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವರು. ಒಬ್ಬರೇ ನರ್ತಿಸುವ ಹೆಜ್ಜೆನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ, ಬಾಗದಿರುವ ಶರೀರದ ಮೇಲ್ಭಾಗ, ನೇರವಾದ ಕೈಗಳು ಪಾದಗಳ ತ್ವರಿತ, ನಿಖರ ಚಲನೆಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. 'ಮೃದು ಬೂದು' ಅಥವಾ 'ಗಟ್ಟಿ ಬೂಟು' ಧರಿಸಿ ಸೋಲೊ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. === ಮಾಧ್ಯಮ === [[ಚಿತ್ರ:RTÉ News Studio 2009.jpg|thumb|right|220px|ಆರ್‌ಟಿಇ ನ್ಯೂಸ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋ]] ಹಲವು ಜನರು ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ಆಫ್ ದಿ ಏರ್(ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಾರ) ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ದೂರದರ್ಶನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರಾದರೂ, ಇನ್ನೂ ಹಲವರು ಬಹು-ವಾಹಿನಿ ಪ್ರಸಾರ ಜಾಲಗಳಿಗೆ ಚಂದಾದಾರರಾಗಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಕೈ ಡಿಜಿಟಲ್‌ ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯ.<ref>[http://www.comreg.ie/publications/irish_communications_market__quarterly_key_data_-_march_2008.539.103113.p.html%7Ctitle=Market ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್ - ಕಾಮ್ ರೆಗ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇದರಿಂದಾಗಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿವೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಟಿಇ ಟೂ, ಟಿವಿ3 ಹಾಗೂ ಟಿಜಿ4 ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟೆರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್(ರೇಡಿಯೊ ತರಂಗ ಬಳಸಿ ಪ್ರಸಾರ) ಪ್ರಸಾರ ವಾಹಿನಿಗಳಿವೆ: ಆರ್‌‌ಟಿಇ ಒನ್‌. RTÉ ದೇಶದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವಾ ಪ್ರಸಾರ ವಾಹಿನಿ. RTÉ ಒನ್ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ‌ ಹಲವು ವಿಭಿನ್ನ ದೇಶೀಯ ಹಾಗೂ ಆಮದು ಮಾಡಲಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರಮಾಡುತ್ತದೆ. RTÉ ನ್ಯೂಸ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯ ವಾರ್ತಾಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ 77%ರಷ್ಟು ಜನರು ಐರಿಷ್‌ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾರ್ತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="RTÉ News and Current Affairs">[http://www.rte.ie/about/literature/news.pdf ಆರ್‌ಟಿಇ ನ್ಯೂಸ್ ಅಂಡ್ ಕರೆಂಟ್ ಅಫೇರ್ಸ್]</ref> ಈ ವಾಹಿನಿಯುವಿಭಿನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರೈಮ್‌ ಟೈಮ್‌, ದಿ ಫ್ರಂಟ್‌ಲೈನ್‌ ಹಾಗೂ ಒಯಿರೀಚ್‌ಟಾಸ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ ಇವೇ ಮುಂತಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು. ದಿ ಲೇಟ್‌ ಲೇಟ್‌ ಷೋ RTÉ ವಾಹಿನಿಯ ಬಹು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ದೀರ್ಘ ಕಾಲದಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಚಾಟ್ ಶೊ(ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳ ಚರ್ಚೆ) ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite book|last=Lalor|first=Brian|title=The Encyclopedia of Ireland|url=https://archive.org/details/encyclopediaofir0000unse_y9i3|year=2003|publisher=[[Yale University Press]]|isbn=9780300094428|pages=1218|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofir0000unse_y9i3/page/147 147]}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಮೇವರೆಗೆ ಪ್ರತಿ ಶುಕ್ರವಾರ ರಾತ್ರಿಗಳಂದು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು RTÉಒನ್ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ, ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೆದುರು ನೇರ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ RTÉ ಟು ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಮದಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ದಿ ಡೆನ್‌ ವಾರದ ದಿನಗಳಂದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ವೇಳೆ, ನಂತರ ಯುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ ಟೂ ಟ್ಯೂಬ್‌ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಟಿವಿ3 ಗ್ರೂಪ್‌ ಟಿವಿ3 ವಾಹಿನಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. 3ಇ ವಾಹಿನಿಯೂ ಸಹ ಇದರ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿದೆ. ಟಿವಿ3ರಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾಧೀನಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಹಗುರ ಪ್ರಮಾಣದ ಮನರಂಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ AM ಹಾಗೂ ಎಕ್ಸ್‌ಪೊಸ್ ಸಹ ಸೇರಿವೆ. ವಾಹಿನಿಯು [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|UK]] ಹಾಗೂ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|UK]]‌ನಿಂದ ಹಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಮುದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕಾರೊನೆಷನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಮತ್ತು ಎಮರ್ಡೇಲ್‌ ಮುಂತಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೋಪ್ ಒಪೆರಾಗಳು TV3ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತವೆ. ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಲಾದ ಇತರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪೈಕಿ ದಿ ಎಕ್ಸ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟನ್ಸ್ ಗಾಟ್‌ ಟ್ಯಾಲೆಂಟ್‌, ಜೊತೆಗೆ USಪ್ರದರ್ಶನಗಳಾದ ಒಪ್ರಾ ವಿನ್‌ಫ್ರೆ ಷೋ ಮತ್ತು ದಿ ಎಲೆನ್‌ ಡಿಜೆನೆರೆಸ್‌ ಷೋ ಸೇರಿವೆ. ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸೀರೀಸ್‌ ಹಾಗೂ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೀರೀಸ್‌ಗಳ ಮಾದರಿಯ ದಿ ಅಪ್ರೆಂಟೀಸ್‌ನ ಐರಿಷ್‌ ಆವೃತ್ತಿ ಸಹ TV3 ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.independent.ie/entertainment/tv-radio/irish-apprentice--will-be-confused-at-barnbracking-1410538.html ಐರಿಷ್‌ ಅಪೆರೆನ್ಟೀಸ್ ವಿಲ್ ಬಿ ಕನ್ ಫ್ಯೂಸ್ಡ್ ಅಟ್ ಬಾರ್ನ್ ಬ್ಯಾಕಿಂಗ್]</ref> 3ಇ ವಾಹಿನಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಟಿವಿ3 ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಹಾಗೂ US ಸರಣಿಗಳ ಮರುಪ್ರಸಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. TG4 ಐರಿಷ್ ಭಾಷಿಕರ ವಾಹಿನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಏಳು ತಾಸುಗಳ ಕಾಲ ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. TG4 ವಾಹಿನಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ನಿಪ್‌/ಟಕ್‌, ಗಾಸಿಪ್‌ ಗರ್ಲ್‌, ಕೋಲ್ಡ್‌ ಕೇಸ್‌ ಹಾಗೂ ಟ್ರೂ ಬ್ಲಡ್‌ <ref name="ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಡ್ರಾಮಾಸ್">{{Cite web |url=http://www.tg4.ie/bearla/clar/us/index.asp |title=ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಡ್ರಾಮಾಸ್ |access-date=2010-08-30 |archive-date=2010-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100927234449/http://www.tg4.ie/bearla/clar/us/index.asp |url-status=dead }}</ref> ಸೇರಿದಂತೆ USನ ಹಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಈ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಡ್ರಾಮಾಸ್"/> ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷಿಕ ವೀಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ Ardán and Paisean Faisean ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಮನರಂಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಟಿಜಿ4 ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದ ಗೇಲಿಕ್‌ ಪುಟ್ಬಾಲ್‌ ಹಾಗೂ ಹರ್ಲಿ ಹಾಕಿ(ಹಾಕಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಆಟ) ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಕ್ಲಬ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು ಮುಂತಾದ ಐರಿಷ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಈ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಲಾ 4 ಎಂಬುದು ಈ ವಾಹಿನಿಯ ಮಕ್ಕಳ ವಿಭಾಗ. ಇದರಲ್ಲಿ ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿವೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಐರಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಡಬ್ ಮಾಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ರಾಸ್‌ ನಾ ರನ್‌ ಟಿಜಿ4 ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದಿರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ ಸೋಪ್ ಒಪೆರಾ. ಹದಿವಯಸ್ಸಿನ ವೀಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ ಐಫ್ರಿಕ್‌ ಎಂಬುದು ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಾಗಿದೆ. RTÉ ರೇಡಿಯೊದಲ್ಲಿ RTÉ ರೇಡಿಯೊ 1 '', RTÉ 2ಎಫ್‌ಎಂ'', RTÉ ಲಿರಿಕ್‌ ಎಫ್‌ಎಂ'' ಹಾಗೂ RTÉರೇಡಿಯೊ ನಾ ಗೇಲ್ಟಾಚ್ಟಾ'' ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ರೇಡಿಯೊ ವಾಹಿನಿಗಳು ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತವೆ. ಟುಡೆ FM ಮತ್ತು ನ್ಯೂಸ್‌ಟಾಕ್‌ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೇಡಿಯೊ ವಾಹಿನಿಗಳಾಗಿವೆ. ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಕ ಶ್ರೋತೃಗಳಿಗಾಗಿ ಬೀಟ್‌ 102-103, ಸ್ಪಿನ್‌ ಸೌತ್‌-ವೆಸ್ಟ್‌, ಐ102-104 FM ಹಾಗೂ ಐ105-107FM ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಾದೇಶಿಕಕ ವಾಹಿನಿಗಳಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ 25 ಸ್ಥಳೀಯ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಕೇಂದ್ರವು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಹಲವು ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಹಲವು ಪರವಾನಗಿಯುಳ್ಳ ಸಮುದಾಯ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಐರಿಷ್‌ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್‌'', ''ದಿ ಐರಿಷ್‌ ಎಕ್ಸಾಮೈನರ್‌'', ''ದಿ ಐರಿಷ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ''ಐರಿಷ್‌ ಡೈಲಿ ಸ್ಟಾರ್‌'' ಹಾಗೂ ''ಈವಿನಿಂಗ್‌ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌'' ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳಿವೆ. ಟ್ಯಾಬ್ಲಾಯ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಡ್‌ಷೀಟ್‌ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾಗುವ ''ಐರಿಷ್‌ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್‌'' ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಾರದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ''ಸಂಡೇ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್'' ‌ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗುವ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇತರೆ ಜನಪ್ರಿಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ''ದಿ ಸಂಡೆ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್‌'', ''ದಿ ಸಂಡೆ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌'', ''ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಆನ್‌ ಸಂಡೆ'' ಹಾಗೂ ಸಂಡೇ ವರ್ಲ್‌ ಸೇರಿವೆ. ಕೌಂಟಿಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಗಳಿವೆ. === ಚಲನಚಿತ್ರ === ಸರ್ಕಾರಿ ಬೆಂಬಲದ ಪ್ರವರ್ಧಿಸುತ್ತಿರುವ ಐರಿಷ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂಡಳಿ Bord Scannán na hÉireann ನೀಲ್ ಜೋರ್ಡಾನ್ ಮತ್ತು ಜಿಮ್ ಶೆರಿಡಾನ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳಲು ನೆರವಾಗಿವೆ. ಜಾನ್‌ ಕ್ರೋಲಿರವರ ''ಇಂಟರ್ಮಿಷನ್‌'', ನೀಲ್‌ ಜೊರ್ಡಾನ್‌ರ ''ಬ್ರೇಕ್ಫಾಸ್ಟ್‌ ಆನ್ ಪ್ಲುಟೊ'' ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಐರಿಷ್‌ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿವೆ. ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಧನಗಳ ನೀತಿಯಿಂದಾಗಿ, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವನ್ನು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನತ್ತ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮೆಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್|ಮೆಲ್‌ ಗಿಬ್ಸನ್]]‌ರ ''ಬ್ರೇವ್‌ಹಾರ್ಟ್'' ‌ ಹಾಗೂ [[ಸ್ಟೀವನ್ ಸ್ಪೀಲ್ಬರ್ಗ್|ಸ್ಟೀವೆನ್‌ ಸ್ಪೀಲ್ಬರ್ಗ್]]‌ರ ''ಸೇವಿಂಗ್‌ ಪ್ರೈವೇಟ್‌ ರಯಾನ್'' ‌ನಂತಹ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ಮೌರೀನ್‌ ಒ'ಸಲಿವನ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ತಾರೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.imdb.com/name/nm0001577/bio ಮೌರಿನ್ ಒ'ಸುಲಿವ್ಯಾನ್ ಬಯೋಗ್ರಫಿ ]. 2009ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್6 ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ದೇಶದ ಹಾಲಿವುಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೆರೆದ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರಲ್ಲಿ ಮೌರೀನ್‌ ಒ'ಹಾರಾ, ಬ್ಯಾರಿ ಫಿಟ್ಜ್‌ಗೆರಾಲ್ಡ್‌, ರಿಚರ್ಡ್‌ ಹ್ಯಾರಿಸ್‌, ಎವಾನಾ ಲಿಂಚ್‌, ಪಿಟರ್‌ ಒ'ಟೂಲ್‌, ಲಿಯಾಮ್‌ ನೀಸನ್‌, [[ಪಿಯರ್ಸ್ ಬ್ರಾನ್ಸನ್|ಪಿಯರ್ಸ್‌ ಬ್ರಾಸ್ನನ್‌]], ಗೇಬ್ರಿಯಲ್‌ ಬೈರ್ನ್‌, ಬ್ರೆಂಡನ್‌ ಗ್ಲೀಸನ್‌, ಡೇನಿಯಲ್‌ ಡೇ ಲೂಯಿಸ್‌ (ಪೌರತ್ವದ ಮೂಲಕ), ಕೊಲ್ಮ್‌ ಮೀನಿ, ಕೊಲಿನ್‌ ಫ್ಯಾರೆಲ್‌, ಬ್ರೆಂಡಾ ಫ್ರಿಕರ್‌, ಜೊನಾಥನ್‌ ರೀಸ್‌-ಮಯರ್ಸ್‌, ಸವೊಯಿರ್ಸ್‌ ರೊನಾನ್‌, ಸ್ಟುವರ್ಟ್‌ ಟೌನ್ಸೆಂಡ್‌, ಮೈಕಲ್‌ ಗ್ಯಾಂಬನ್‌ ಹಾಗೂ ಕಿಲಿಯನ್‌ ಮರ್ಫಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. === ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ === [[ಚಿತ್ರ:Paulnabrone.jpg|thumb|right|ನವಶಿಲಾಯುಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಕೌಂಟಿ ಕ್ಲೇರ್‌ನ ಪೌಲ್ ನ್ಯಾಬ್ರೋನ್ ಡಾಲ್ ಮೆನ್ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ]] {{Main|Architecture of Ireland}} ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಕೆಲವು ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಕಲ್ಲುಗಳು ಮತ್ತು ಗೋರಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ]] ಎನ್ನಲಾದ ''ಬ್ರೂ ನಾ ಬೊಯಿನ್‌'' (ಬೊಯಿನ್‌ ಅರಮನೆ) ಹಾಗೂ ಪೌಲ್ನಾಬ್ರೊನ್‌ ಡೊಲ್ಮೆನ್‌, ಕ್ಯಾಸಲ್ ಸ್ಟ್ರೇಂಜ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌, ಟುರೊ ಸ್ಟೋನ್‌ ಮತ್ತು ಡ್ರಾಂಬೆಗ್‌ ಸರ್ಕಲ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.<ref>{{cite web|url=http://goireland.about.com/od/historyculture/qt/prehistoric.htm|publisher=About.com|title=The Prehistoric Monuments of Ireland|accessdate=2009-10-19|archive-date=2009-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090625143144/http://goireland.about.com/od/historyculture/qt/prehistoric.htm|url-status=dead}}</ref> ರೋಮನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ದ್ವೀಪವನ್ನು ಜಯಿಸದೇ ಇದ್ದ ಕಾರಣ, ಗ್ರೀಕೋ-ರೋಮನ್‌ ಪ್ರಾಚೀನ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿರಳ, ಆದರೂ,ಡ್ರುಮನಾಘ್‌ಸಂಭವನೀಯ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಬದಲಿಗೆ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿತ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಉಕ್ಕಿನ ಯುಗದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.worldtimelines.org.uk/world/british_isles/ireland/AD43-410|publisher=WorldTimelines.org.uk|title=AD 43-410 Roman Iron Age|accessdate=2009-10-19|archive-date=2010-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20101013012557/http://www.worldtimelines.org.uk/world/british_isles/ireland/AD43-410|url-status=dead}}</ref> ಗಂಟೆಗೋಪುರದಂತಿದ್ದ ಐರಿಷ್‌ ದುಂಡುಗೋಪುರಕಟ್ಟಡ ಶೈಲಿಯು ಪೂರ್ವ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದವು. ಹ್ಯಾಂಡ್ಬಾಲ್‌ ಆವರಣ ಹಾಗೂ ಇಂದು ಅಜ್ಞಾತವೆನ್ನಲಾದ ಸಂಯೋಜಿತ ಬಾರ್‌ ಮತ್ತು ಅಂಗಡಿ ಮಳಿಗೆಯು, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ಗೇ ವಿಶಿಷ್ಠ ಎನ್ನಲಾದ ಇತರೆ ಕಟ್ಟಡದ ಶೈಲಿಗಳಾಗಿದೆ. ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ, ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಸರಳ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸನ್ಯಾಸಿ ಗೃಹಗಳು ನಿರ್ಮಿತವಾದವು. ಕ್ಲೊನ್‌ಮ್ಯಾಕ್ನಾಯಿಸ್‌, ಸ್ಕೆಲಿಗ್‌ ಮೈಕಲ್‌ ಹಾಗೂ ಸ್ಕ್ಯಾಟರಿ ಐಲೆಂಡ್‌ ಇವುಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳು. ಆರಂಭಕಾಲದ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸನ್ಯಾಸಿ ಜೋಡಿಗೃಹ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು [[ಈಜಿಪ್ಟ್]]‌ನ ಕಾಪ್ಟ್‌(ಸ್ಥಳೀಯ ಈಜಿಪಟ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್)ಗಳ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೆಲವು ಪರಿಣತರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{harvnb|Meinardus|2002|p=130}}.</ref> ಗೇಲಿಕ್‌ ಅರಸರು ಮತ್ತು ಕುಲೀನ ವರ್ಗದವರು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲಿನ ವರ್ತುಲಾಕಾರದ ಕೋಟೆಗಳು ಅಥವಾ ಪುರಾತನ ''ಸರೋವರ ವಸತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="vikperiod">{{cite web|url=http://www.worldtimelines.org.uk/world/british_isles/ireland/AD410-1066|publisher=WorldTimelines.org.uk|title=AD 410-1066 Early medieval|accessdate=2009-10-19|archive-date=2010-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20101012042003/http://www.worldtimelines.org.uk/world/british_isles/ireland/AD410-1066|url-status=dead}}</ref>'' ವೈಕಿಂಗ್‌ ಕುಲದವರು ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ, ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="vikperiod"/> ಡಬ್ಲಿನ್‌, ಕಾರ್ಕ್‌, ವಾಟರ್ಫೊರ್ಡ್‌, ವೆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಲಿಮರಿಕ್‌ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವೈಕಿಂಗ್‌ ಲಾಂಗ್ಫೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಕಡಲತೀರದಲ್ಲಿವೆ. ಸಿಸ್ಟರ್ಸಿಯನ್ಸ್‌ ಮೂಲಕ 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಚರ್ಚ್ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಖಂಡೀಯ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು.ಅಬ್ಬೆಗಳು ಮೆಲಿಫಾಂಟ್‌, ಬಾಯ್ಲ್‌ ಮತ್ತು ಟಿಂಟರ್ನ್‌ಗಳನ್ನು ರೋಮನ್‌ ಶೈಲಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{harvnb|Moody|2005|p=735}}.</ref> ದ್ವೀಪದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಾರ್ಮನ್‌ರು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಕ್ಯಾಸಲ್‌, ಕಿಲ್ಕೆನಿ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ ಮತ್ತು ಆಷ್ಫರ್ಡ್‌ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ನಂತಹ ಕೋಟೆ-ಕೊತ್ತಲಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.castles.me.uk/irish-castles.htm|publisher=Castles.me.uk|title=Irish Castles|accessdate=2009-10-19}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಇನ್ನೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಭೂಮಾಲೀಕನ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಯೋಜಿತ, ಗೋಡೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಪಟ್ಟಣದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ನಾರ್ಮನ್‌ರು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು (ಇದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ನೆಲೆಗಳು ಕೇವಲ ಕ್ರೈಸ್ತ ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಮಾದರಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಹಾಗೂ ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಹೈಬರ್ನೊ-ನಾರ್ಸ್‌ ಬಂದರುಗಳಾಗಿದ್ದವು) ಇವುಗಳ ಜೊತೆ ಆನಂತರ ಬಂದ ಪ್ಲಾಂಟೇಷನ್(ತೋಟ) ಪಟ್ಟಣಗಳು ಸೇರಿ, ಇಂದಿನ ಬಹುತೇಕ ಐರಿಷ್‌ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ ಇರುವ ನಾರ್ಮನ್‌-ಸ್ಥಾಪಿತ-ಯೋಜಿತ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಪೈಕಿ ಡ್ರೊಗೆಡಾ, ಆರ್ಕ್ಲೊ ಮತ್ತು ಯುಘಾಲ್‌ ಸೇರಿವೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲಾವೊಯಿಸ್‌ ತೋಟ-ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಹೊಸ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಪೈಕಿ ಆಡಮ್ಸ್‌ಟೌನ್ (ಜನಸಂಖ್ಯೆ 25000 ಎಂದು ಮುಂಗಾಣಲಾಗಿದೆ) ಇದಕ್ಕೆ ಯೋಜನಾ ಶಾಸನದ ಅನ್ವಯ SDZ (ವ್ಯೂಹಾತ್ಮಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವಲಯ) ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿರುವುದು ಅನುಕೂಲವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.adamstown.ie/|title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು|access-date=2010-08-30|archive-date=2013-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20130715192244/http://www.adamstown.ie/|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Custom House, Dublin, Ireland.jpg|thumb|left|ಡಬ್ಲಿನ್‌ ನ ಕಸ್ಟಮ್ ಹೌಸ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ನ ನವ ಕ್ಲ್ಯಾಸಿಕಲ್ ಯುಗದ ವಾಸ್ತು ಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.]] ಗೋತಿಕ್‌ ಶೈಲಿಯ, ಅತಿಯೆತ್ತರದ ಕಮಾನುಗಳು ಮತ್ತು ಗುಂಪು-ಗುಂಪಾದ ಸ್ತಂಭಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪ್ರಧಾನ ಇಗರ್ಜಿಗಳನ್ನು ನಾರ್ಮನ್ನರು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಸೇಂಟ್‌ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌ರ ಪ್ರಧಾನ ಇಗರ್ಜಿ ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ.<ref>{{harvnb|Greenwood|2003|p=813}}.</ref> ಮಧ್ಯಯುಗಗಳ ಅಪರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕನ್‌ರು ಅಬ್ಬೆಗಳಿಗೆ ಸೂಚನೆ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆದವರಾಗಿದ್ದರು. ಭವ್ಯವಾದ ಗೋಪುರಗಳುಳ್ಳ ಮನೆಗಳನ್ನು ಗೇಲಿಕ್‌ ಮತ್ತು ನಾರ್ಮನ್‌ ಕುಲೀನ ವರ್ಗದವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬನ್ರಟಿ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ಬಹುಶಃ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.askaboutireland.ie/reading-room/history-heritage/architecture/Architecture/historical-periods-1/the-later-middle-ages/|publisher=AskAboutIreland.ie|title=The Later Middle Ages: 1350 to 1540|accessdate=2009-10-19}}</ref> ಟುಡೊರ್‌ ಆಕ್ರಮಣದ ನಂತರಕ್ರೈಸ್ತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗೃಹಗಳ ವಿಸರ್ಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಪಾಳುಬಿದ್ದುಹೋದವು.<ref>{{cite web |url=http://www.askaboutireland.ie/reading-room/history-heritage/architecture/Architecture/historical-periods-1/the-later-middle-ages/|publisher=AskAboutIreland.ie|title=Early Tudor Ireland: 1485 to 1547|accessdate=2009-10-19}}</ref> ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ, ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಲೊವೆಟ್‌ ಪಿಯರ್ಸ್‌ರ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಮೇರೆಗೆ, ಪಲಾಡಿಯೊನ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ ಮತ್ತು ರಕೊಕೊ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಶೈಲಿಯ ನಿವಾಸಗಳು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನುದ್ದಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದವು. ಐರಿಷ್‌ ಸಂಸತ್ ಭವನವು ಇದರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಗಮನಾರ್ಹ.<ref name="greenwood">{{harvnb|Greenwood|2003|p=815}}.</ref> ಕಸ್ಟಮ್‌ ಹೌಸ್‌, ಫೋರ್‌ ಕೋರ್ಟ್ಸ್‌, ಪ್ರಧಾನ ಅಂಚೆ ಕಾರ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್ಸ್‌ ಇನ್ಸ್‌ನಂತಹ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಾಜಧಾನಿ ಡಬ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ನವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜಿಯನ್‌ ಶೈಲಿಗಳು ಪ್ರವರ್ಧಿಸಿದವು.<ref name="greenwood"/> ಲಂಡನ್‌ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಸಂಕೀರ್ಣ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜಾರ್ಜಿಯನ್‌ ಪಟ್ಟಣಗೃಹಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅದ್ವಿತೀಯ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಬೀದಿಗಳ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಇವು ಡಬ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಲ್ಲದೆ ಲಿಮರಿಕ್‌ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಕ್‌ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಆ ನಗರಗಳ ಕೇಂದ್ರಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಬೀದಿಗಳ ನೋಟ, ನಗರದ ಲಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಲು ಸೂಕ್ತ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿವೆ. ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ವಿಮೋಚನೆಯ ನಂತರ, ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಗೋತಿಕ್‌ ಪುನಶ್ಚೇತನದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿ, ಪ್ರಧಾನ ಇಗರ್ಜಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸೇಂಟ್‌ ಕೊಲ್ಮನ್‌ಸ್‌ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್‌ ಫಿನ್ಬಾರ್‌ಸ್ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾದವು.<ref name="greenwood"/> ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದಲೂ ಹುಲ್ಲುಛಾವಣಿಯುಳ್ಳ ಕುಟೀರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದುಂಟು, ಆದರೆ ಇಂದು ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಲಕ್ಷಣವೆನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.ballybegvillage.com/thatching.html|publisher=BallyBegVillage.com|title=Thatching in Ireland|accessdate=2009-10-19|archive-date=2017-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011005154/http://www.ballybegvillage.com/thatching.html|url-status=dead}}</ref> ಹಲವು ಐರಿಷ್‌ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ, ವರ್ಣರಂಜಿತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾದ ಅಂಗಡಿಯ ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇವು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ, 1927ರಲ್ಲಿ ಟರ್ನರ್ಸ್‌ ಕ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವಿನ್ಯಾಸದ ಆರ್ಟ್ ಡೆಕೊ ಶೈಲಿಯ ಚರ್ಚ್‍‌ನಿಂದ <ref>{{cite web | title = Exterior of Church of Christ the King, Turner's Cross | work = | publisher = Parish of Turner's Cross | url = http://www.turnerscross.com/church/exterior.php | accessdate = 2008-11-09 | archive-date = 2009-01-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090117001501/http://turnerscross.com/church/exterior.php | url-status = dead }}</ref> ಆರಂಭಗೊಂಡು, ವಿವಿಧ ಆಧುನಿಕ ಶೈಲಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿವೆ. ಬುಸರಾಸ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಪೈರ್‌ ಆಫ್‌ ಡಬ್ಲಿನ್‌ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ವಾಗತದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-7975293_ITM|publisher=AcessMyLibrary.com|title=Delayed Dublin spire sees light of day|accessdate=2009-10-20|archiveurl=https://archive.today/20130628092157/http://www.accessmylibrary.com/search/?q=Delayed%20Dublin%20spire%20sees%20light%20of%20day.(Spire%20of%20Dublin%20unveiled)(Brief%20Article)|archivedate=2013-06-28|url-status=live}}</ref>{3 1958ರಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಲ್ವೇ ಪ್ರಧಾನ ಇಗರ್ಜಿ ಸೇರಿದಂತೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.galway1.ie/sights/cathedrl.html|publisher=Galway1.ie|title=Galway Cathedral|accessdate=2009-10-22}}</ref> ನಗರವಿನ್ಯಾಸದ ಆಧುನಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲಿಮುನ್‌ನ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಮತ್ತು ಆಡಮ್ಸ್‌ಟೌನ್‌ನ 25 ಸಾವಿರ ಜನರಿಗಾಗಿ ಹೊಸ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. === ಕ್ರೀಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:Croke park 2.jpg|thumb|right|ಕ್ರೋಕ್ ಪಾರ್ಕ್ ಗ್ಯಾಲಿಕ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ನ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಯುರೋಪ್ ನ ಮೂರನೆ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದೆ.]] ಗೇಲಿಕ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ <ref>{{cite web|url=http://www.rte.ie/about/pressreleases/2008/0219/gaachampionship2010.html|title=RTÉ Secures Comprehensive GAA Championship Coverage Until 2010|date=2008-02-19|publisher=[[RTÉ]]|accessdate=2009-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100702063837/http://www.rte.ie/about/pressreleases/2008/0219/gaachampionship2010.html|archivedate=2010-07-02}}</ref> ಹಾಗೂ ಹರ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1608/is_10_22/ai_n27064297/|publisher=Men's Fitness|title=Hurling: in Ireland's oldest, roughest, fastest sport, the stars of the game give it their all-and then go back to their day jobs|accessdate=2009-10-23|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514141628/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1608/is_10_22/ai_n27064297/|url-status=dead}}</ref> ಇವುಗಳನ್ನು ಅಖಿಲ-ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹರ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಮತ್ತು ಗೇಲಿಕ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಗೇಲಿಕ್‌ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್‌ ಅಸೊಷಿಯೇಷನ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಹಾಜರಾತಿಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಗೇಲಿಕ್‌ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಮತ್ತು ಹರ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಾಗಿವೆ. ಒಟ್ಟು ಹಾಜರಿಯಲ್ಲಿ 34%ರಷ್ಟು ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಹಾಗೂ 24%ರಷ್ಟು ಜನರು ಹರ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಪಂದ್ಯ ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಹಾಜರಾಗುವರು.<ref>{{cite web|url=http://www.esri.ie/pdf/BKMNINT180_Main%20Text_Social%20and%20Economic%20Value%20of%20Sport.pdf|format=PDF|title=The Social Significance of Sport|publisher=[[Economic and Social Research Institute]]|page=42 accessdate=2006-11-27|access-date=2010-08-30|archive-date=2008-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20081028204341/http://www.esri.ie/pdf/BKMNINT180_Main%20Text_Social%20and%20Economic%20Value%20of%20Sport.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gaa.ie/files/04arstat.pdf|format=PDF|title=GAA attendance figures|accessdate=2008-02-22|archive-date=2006-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20060526131206/http://www.gaa.ie/files/04arstat.pdf|url-status=dead}}</ref> ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತಲಾ 17%ರಷ್ಟು ಜನರು ಗಾಲ್ಫ್‌ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಚೆಂಡಾಟ ಆಡುವರು.<ref>{{cite web|url=http://www.esri.ie/pdf/BKMNINT180_Main%20Text_Social%20and%20Economic%20Value%20of%20Sport.pdf|format=PDF|title=Social and Economic Value of Sport in Ireland|accessdate=2009-02-05|archive-date=2008-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20081028204341/http://www.esri.ie/pdf/BKMNINT180_Main%20Text_Social%20and%20Economic%20Value%20of%20Sport.pdf|url-status=dead}}</ref> ಖ್ಯಾತ ಗೇಲಿಕ್‌ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಇಂದು ನಿವೃತ್ತ ಜೋಡಿಯಾದ ಡಿಜೆ ಕ್ಯಾರಿ ಮತ್ತು ಸೀಮಸ್‌ ಮೊಯ್ನಿಹಾನ್‌ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಮಾಜಿ ಟಾವೊಸೀಚ್‌ ಪಟು ಜ್ಯಾಕ್‌ ಲಿಂಚ್‌ ರಾಜಕೀಯ ರಂಗಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮುನ್ನ ಖ್ಯಾತ ಹರ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಆಟಗಾರ ಹಾಗೂ ಆಲ್‌-ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಪಂದ್ಯ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದರು. ಹಾಲಿ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಹೆನ್ರಿ ಷೆಫ್ಲಿನ್, ಸೀನ್‌ ಕವನಾಘ್‌ ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಮ್‌ ಕೂಪರ್‌ ಖ್ಯಾತರು. [[ಚಿತ್ರ:Ireland vs Georgia, Rugby World Cup 2007 What's the Plan Boss.jpg|thumb|left| 2007 ರಗ್ಬಿ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ನ ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟ ತಂಡದ ಆಟಗಾರರು.]] ರಗ್ಬಿ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡವು ಬ್ರ್ಯಾನ್‌ ಒ'ಡ್ರಿಸ್ಕಾಲ್‌, ರೊನಾನ್‌ ಒ'ಗಾರಾ, ಪಾಲ್‌ ಒ'ಕಾನೆಲ್‌ ಮತ್ತು ಕೀತ್‌ ವುಡ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಶ್ವದರ್ಜೆಯ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಯಶಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ RBS ಸಿಕ್ಸ್‌ ನೇಷನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಲಾಮ್‌ 2009ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯವೂ ಸೇರಿವೆ. ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸೊನಿಯಾ ಒ'ಸಲ್ಲಿವನ್‌, ಏಮನ್‌ ಕಾಗ್ಲಾನ್‌, ಕ್ಯಾಥೆರಿನಾ ಮೆಕಿಯರ್ನನ್‌, ರಾನಿ ಡೆಲಾನೆ, ಜಾನ್‌ ಟ್ರೀಸಿ, ಡೇವಿಡ್‌ ಗಿಲಿಕ್‌ ಹಾಗೂ ಡರ್ವಾಲ್‌ ಒ'ರೂರ್ಕ್‌ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಪದಕ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡವು ಇಡೀ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ತಂಡವು [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿ|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮಂಡಳಿ]]‌ಯ ಸಹಸದಸ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಏಕದಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡುವ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಹೊಂದಿದೆ.. ಕೆನ್‌ ಡೊಹರ್ಟಿ ಮಾಜಿ ಸ್ನೂಕರ್‌ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ (1997) ಆಟಗಾರ. ಲೀಗ್‌ ಆಫ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಎಂಬುದು‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್‌ ಆಗಿದೆ. ಆದರೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಖ್ಯಾತ ಆಟಗಾರರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌ ಹಾಗೂ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಖ್ಯಾತ ಐರಿಷ್‌ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಟಗಾರರ ಪೈಕಿ ಮಾಜಿ ಆಟಗಾರರಾದ ರಾಯ್‌ ಕೀನ್‌, ಜಾನಿ ಜೈಲ್ಸ್‌, ಲಿಯಾಮ್‌ ಬ್ರ್ಯಾಡಿ, ಡೆನ್ನಿಸ್‌ ಇರ್ವಿನ್, ಪ್ಯಾಕಿ ಬಾನರ್‌, ನಿಯಾಲ್‌ ಕ್ವಿನ್‌ ಹಾಗೂ ಪಾಲ್‌ ಮೆಗ್ರಾತ್‌ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಲಿ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಸ್ಟೀವ್‌ ಫಿನ್‌, ಷೇ ಗಿವೆನ್‌, ಡೇಮಿಯನ್‌ ಡಫ್‌, ಜಾನ್‌ ಒ'ಷೀ, ಏಯ್ಡೆನ್‌ ಮೆಕ್ಗೀಡಿ ಹಾಗೂ ರಾಬಿ ಕೀನ್‌ ಖ್ಯಾತನಾಮರು. 1858ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ ಸಂಜಾತ ದಂಪತಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಜಾನ್‌ ಎಲ್‌ ಸಲಿವನ್‌, ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ವಿಶ್ವ ಹೆವಿವೇಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಆಗಿದ್ದರು. ಬ್ಯಾರಿ ಮೆಗ್ವಿಗನ್‌ ಹಾಗೂ ಸ್ಟೀವ್‌ ಕಾಲಿನ್ಸ್‌ ಸಹ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಬರ್ನಾರ್ಡ್‌ ಡನ್‌ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಸುಪರ್‌ ಬಾಂಟಮ್‌ವೇಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಆಗಿ, ಸದ್ಯದ ಡಬ್ಲ್ಯುಬಿಎ ಸುಪರ್‌ ಬಾಂಟಮ್‌ವೇಟ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೈಕಲ್‌ ಕ್ಯಾರುತ್‌ ಸಹ ಒಬ್ಬ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಚಿನ್ನ ಪದಕ ವಿಜೇತರು. 1992ರಲ್ಲಿ ಬಾರ್ಸಿಲೊನಾ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ವೆಲ್ಟರ್ವೇಟ್‌ ವಿಭಾಗ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಪಂದ್ಯ ಗೆದ್ದು ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ಗಳಿಸಿದರು.‌ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯಮ ತೂಕದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅಜೇಯರಾದ ಜಾನ್‌ ಡಡ್ಡಿ ಹಾಗೂ ಕೇವಲ ಒಂದು ಬಾರಿ ಸೋತ ಆಂಡಿ ಲೀ ಇದ್ದಾರೆ. ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಬಾಕ್ಸರ್‌ಗಳು ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್‌ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. 2008ರಲ್ಲಿ [[ಚೀನಾ|ಚೀನಾದ]] ರಾಜಧಾನಿ [[ಬೀಜಿಂಗ್|ಬೇಜಿಂಗ್]]‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ, ಐರಿಷ್‌ ತಂಡಕ್ಕೆ ಮೂರು ಪದಕಗಳು ದಕ್ಕಿದವು. ಕೆನೆತ್‌ ಈಗನ್‌ ರಜತ ಹಾಗೂ ಡ್ಯಾರೆನ್‌ ಸದರ್ಲೆಂಡ್‌ ಹಾಗೂ ಪ್ಯಾಡಿ ಬಾರ್ನ್ಸ್‌ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ಗೆದ್ದರು. ಮೋಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ, 1990ರ ದಶಕದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಹಲವು [[ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್|ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್‌]] ಮೋಟಾರ್ ರೇಸ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದರಲ್ಲಿ ಜೋರ್ಡಾನ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಪ್ರಿ ಏಕೈಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ತಂಡವಾಯಿತು. ರ‌್ಯಾಲಿಯಿಂಗ್ಕೂಡ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ರ‌್ಯಾಲಿ ಆಫ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಎಫ್‌ಐಎ ವಿಶ್ವ ರ‌್ಯಾಲಿ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಅರ್ಹತಾ ಸುತ್ತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದಾಜು 200,000 ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಈ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು.<ref>ಜೆರಿ ವಿಲಿಯಂಸ್, [http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/sport/motorsport.html?in_article_id=494126&amp;in_page_id=1954 ಫ್ಯಾನ್ಸ್ ಯುನೈಟ್ ಅಸ್ ಟಾಪ್ ಡ್ರೆವರ್ಸ್ ಬ್ಯಾಟಲ್ ಇಟ್ ಔಟ್ ], ಡೇಲಿ ಮೇಲ್, 2007 ನವೆಂಬರ್ 14</ref> ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ, 1987ರಲ್ಲಿ ಟೂರ್‌ ಡಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದ ಸ್ಟೀಫನ್ ರೋಚ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ಸೀನ್ ಕೆಲ್ಲಿ ಸಹ ಖ್ಯಾತ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್‌ ಪಟುವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಡೆರೆಕ್ ಬರ್ನೆಟ್, ಡೇವಿಡ್ ಮೆಲೋನ್ ಮತ್ತು ಫಿಲಿಫ್ ಮುರ್ಫಿ ಎಂಬುವವರು ಮಣ್ಣಿನ ಪಾರಿವಾಳಕ್ಕೆ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯುವ ಆಟದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ISSF ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗು ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ನಲ್ಲಿ ಮೆಲೋನ್ಸ್ ಒಂದು ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಮೆಲೋನ್ ಮತ್ತು ಬರ್ನೆಟ್ ಬೇಸಿಗೆಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ನಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮೆಲೋನ್ 2000 ರಲ್ಲಿ ಸಿಡ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು ಹಾಗು ಬರ್ನೆಟ್ 2000 ದಿಂದ 2008 ರ ವರೆಗೆ ಸಿಡ್ನಿ,ಅಥೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೀಜಿಂಗ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು. ಗಾಲ್ಫ್ ನಲ್ಲಿ, ಪ್ಯಾಡ್ರೈಗ್ ಹ್ಯಾರಿಂಗ್ ಟನ್ ಎಂಬ ಐರಿಷ್‌ ಪೌರ 2008 ರ USPGA ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗುವ ಮೂಲಕ ಮೂರನೇ ಬಾರಿಗೆ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಡರ್ಮಾಟ್ ಲೆನನ್ 2002 ರಲ್ಲಿಶೋ ಜಂಪಿಂಗ್ ವಲ್ಡ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌(ಕುದುರೆಗಳ ನೆಗೆತದ ಪ್ರದರ್ಶನ) ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ ಮೊದಲನೆಯ ಐರಿಷ್‌ ಸವಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. == ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು == {| {| class="toccolours" style="float:auto; text-align:center; background:#f5f5f5;" |- style="text-align:center; background:lavender; font-weight:bold;" ! colspan="3"|Economy |- style="text-align:center; background:lavender; font-weight:bold;" ! Indicator ! Ranking Measure ! |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">[[List of countries by GDP (PPP) per capita|Gross Domestic Product (PPP)]] ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">9<sup>th<sup> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">[[International dollar|$]]39,468<sup>†<sup> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">[[Gross National Product]] ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">7<sup>th<sup> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">[[International dollar|$]]41,140 |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">[[List of countries by unemployment rate|Unemployment]] ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">58<sup>th<sup> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">13.3% |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">[[List of countries by carbon dioxide emissions per capita|CO₂ emissions]] ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">30<sup>th<sup> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">10.3 [[Tonne|t]]^† |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">[[Index of Economic Freedom|Economic freedom]] ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">3<sup>rd^{! style="background: #f0f0f0; color: #000000" ! | <div style="text-align:left;">1.58 |} ^{↓ Ranked in reverse order} ತಲಾವಾರು †† ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ ‡ ಪ್ರತಿ 1000 ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ‡‡ ಪ್ರತಿ 1000 ಜನನಗಳಿಗೆ †‡ ಪ್ರತಿ 100,000 ಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ {| class="toccolours" style="float:auto;text-align:center;background:#f5f5f5" |- style="text-align:center;background:lavender;font-weight:bold" ! colspan="3"|ರಾಜಕೀಯ |- style="text-align:center;background:lavender;font-weight:bold" ! ಸೂಚಕ ! ಶ್ರೇಯಾಂಕ ! ಮಾಪನ |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ]]</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">5ನೆಯ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">0.965</div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">1st</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">1</div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">1st</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">0/0</div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ವೇದ್ಯ ಸೂಚ್ಯಂಕ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">14th ↓</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">8.0</div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ಜಾಗತಿಕ ಶಾಂತಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">6th</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">1.337</div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸೂಚ್ಯಂಕ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">12ನೆಯ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">9.01</div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ವಿಫಲವಾದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸೂಚ್ಯಂಕ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">5th ↓</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">22.4</div> |} {| class="toccolours" style="float:auto;text-align:center;background:#f5f5f5" |- style="text-align:center;background:lavender;font-weight:bold" ! colspan="3"|ಆರೋಗ್ಯ |- style="text-align:center;background:lavender;font-weight:bold" ! ಸೂಚಕ ! ಶ್ರೇಯಾಂಕ ! ಮಾಪನ |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಜೀವಿತಾವಧಿ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">29th</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[http://hdr.undp.org/en/media/hdr_20072008_en_complete.pdf 78.4]</div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ಜನನ ಪ್ರಮಾಣ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">129th</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[http://www.cso.ie/statistics/bthsdthsmarriages.htm 15.2]^‡</div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ಫಲವಂತಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣ </div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">133rd</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">1.96^††</div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ಶಿಶುವಿನ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">172th</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">4.9^‡‡</div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">HIV/AIDS ಪ್ರಮಾಣ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">123rd</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">0.10%</div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">126th</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">[http://www.cso.ie/statistics/bthsdthsmarriages.htm 6.5]^‡</div> |- ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">ಆತ್ಮ ಹತ್ಯೆ ಪ್ರಮಾಣ</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">51st</div> ! style="background: #f0f0f0; color: #000000" | <div style="text-align:left">16.3^†‡ ♂ 3.2^†‡ ♀</div> |} |} == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ದ್ವೀಪಗಳು * ಐರ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ {{Clear}} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == <references group="note"></references> == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == {{Refbegin|2}} * {{cite book |title=Ireland: Neutrality and the International Use of Force |last=Gilland|first=Karin|year=2001|publisher=Routledge|isbn=0415218047|ref=harv}} * {{cite book |title=Rough guide to Ireland|url=https://archive.org/details/ireland0000unse_g9o2|last=Greenwood|first=Margaret|year=2003|publisher=Rough Guides|isbn=1843530597|ref=harv}} * {{cite book |title=James Clarence Mangan - His Selected Poems|last=Mangan|first=James Clarence|year=2007|publisher=Read Books|isbn=1408627000|ref=harv}} * {{cite book |title=Two thousand years of Coptic Christianity|last=Meinardus|first=Otto Friedrich August|year=2002|publisher=American Univ in Cairo Press|isbn=9774247574|ref=harv}} * {{cite book |title=A New History of Ireland: Prehistoric and early Ireland|last=Moody|first=Theodore William|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=0198217374|ref=harv}} == ಮುಂದಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == {{Refbegin}} * {{lang|ga|''Bunreacht na hÉireann''}} (1937 ರ ಸಂವಿಧಾನ) ({{PDFlink|[http://www.taoiseach.gov.ie/upload/static/256.pdf PDF version]}}) * ''ಐರಿಷ್ ಸ್ವಂತತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಂವಿಧಾನ ಕಾಯ್ದೆ,1922'' * J. ಅಂಟೋನಿ ಫೋಲೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಫನ್ ಲಾಲೊರ್ (ed), ''ಗಿಲ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಮಿಲನ್ ಅನೋಟೇಟೆಡ್ ಕಾನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ ಆಫ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌'' (ಗಿಲ್ ಅಂಡ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಮಿಲನ್, 1995) (ISBN 0-7171-2276-X) * FSL ಲೈನ್ಸ್, ''ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಿನ್ಸ್ ದಿ ಫ್ಯಾಮಿನ್'' * ಅಲ್ಯಾನ್ J. ವಾರ್ಡ್, ''ದಿ ಐರಿಷ್‌ ಕಾನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನಲ್ ಟ್ರೆಡಿಷನ್: ರೆಸ್ಪಾನ್ಸಿಬಲ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ 1782–1992'' (ಐರಿಷ್‌ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮುದ್ರಣಾಲಯ 1994 )(ISBN ೦-೭೧೬೫-2528-3) {{Refend}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Sister project links|Ireland}} ; ಸರ್ಕಾರ * [http://www.irlgov.ie/ ಐರಿಷ್‌ ಸ್ಟೇಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081108001743/http://www.irlgov.ie/ |date=2008-11-08 }} – ''ಅಫೀಷಲ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟಲ್ ಪೋರ್ಟಲ್ '' * http://www.gov.ie/aras {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050403211720/http://www.gov.ie/aras/ |date=2005-04-03 }} – ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಅಧಿಕೃತ ಸೈಟ್ * [http://taoiseach.gov.ie/ ಟಾಯ್‌ಸೀಚ್] – ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಸೈಟ್ * [http://www.gov.ie/oireachtas/frame.htm ಟೈದ್ ಆನ್ ಒರೆಚಟೈಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611071209/http://www.gov.ie/oireachtas/frame.htm |date=2008-06-11 }} – ಹೌಸಸ್ ಆಫ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್, ಸಂಸತ್ತಿನ ಅಧಿಕೃತ ಸೈಟ್ * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-s/switzerland.html ಚೀಫ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಎಂಡ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಮೆಂಬರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114085557/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-s/switzerland.html |date=2009-01-14 }} ; ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಹಿತಿ * {{CIA World Factbook_link|ei|Ireland}} * ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ [http://www.state.gov/p/eur/ci/ei/ ಐರ್ಲೆಂಡ್‌] ನ ಮಾಹಿತಿ * ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಿಂದ [http://www.loc.gov/rr/international/main/ireland/ireland.html ಪೋರ್ಟಲ್ಸ್ ಟು ದಿ ವಲ್ಡ್] * ''UCB ಲೈಬ್ರರೀಸ್ ಗೋವ್ ಪುಬ್ಸ್'' ನಲ್ಲಿ [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/ireland.htm ಐರ್ಲೆಂಡ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821132627/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/ireland.htm |date=2008-08-21 }} * {{dmoz|Regional/Europe/Ireland|Ireland}} * {{Wikiatlas|Ireland}} * {{wikivoyage|Ireland}} {{Template group |title=Articles related to the Republic of Ireland |list1= {{Ireland topics}} {{Template group |title = Geographic locale |list = '''Lat. <small>and</small> Long. {{Coord|53|20|39|N|6|16|3|W|display=inline}} <span style="color:darkblue;">(Dublin)</span>''' {{Countries of Europe}} {{British Isles}} }} {{Template group |title = International membership |list = {{EU members}} {{Council of Europe members}} {{Organisation for Economic Co-operation and Development}} {{WTO}} }} {{Celtic nations}} {{Irish states since 1171}} {{English official language clickable map}} }} {{DEFAULTSORT:Ireland, Republic Of}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಯೂನಿಯನ್ ಮೆಂಬರ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಸೆಲಿಕ್ಟಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು.]] [[ವರ್ಗ:ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರದ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಯುರೋಪ್]] [[ವರ್ಗ:ಪಶ್ಚಿಮ ಯೂರೋಪ್‌]] [[ವರ್ಗ:ದ್ವೀಪ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗಣರಾಜ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಗತಿಪರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಭಾಗಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೀಷ್-ಮಾತನಾಡುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1821ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1922 ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಪಂಚದ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] ikqdcmkn226ntxc9zj1bhpcio3dkqml 0 24834 1431810 1427320 2026-10-12T09:03:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431810 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Prozac.jpg|thumb|right|ಫ್ಲುಯೊಕ್ಸೆಟೈನ್‌ (ಪ್ರೊಜಾಕ್), ಒಂದು SSRI]] [[ಚಿತ್ರ:Venlafaxine-3D-balls.png|thumb|right|ವೆನ್ಲಫಾಕ್ಸೈನ್‌, ಒಂದು SNRI]] '''ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ'''ಯು ತೀವ್ರ ಖಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಡಿಸ್ತಿಮಿಯಾದಂತಹ ಮಾನಸಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳವಳ ಕಾಯಿಲೆಯಂತಹ ಆತಂಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು [[ಉಪಶಮನ]] ಮಾಡಲು ಬಳಸುವ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಔಷಧಿಯಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯ ಔಷಧಗಳೆಂದರೆ - [[ಮೋನೊಅಮೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್]] (MAOI), ಟೆಟ್ರಾಸೈಕ್ಲಿಕ್ ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ (TCA), ಟೆಟ್ರಾಸೈಕ್ಲಿಕ್ ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ (TeCA), ಸೆಲೆಕ್ಟಿವ್ ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ರಿಅಪ್ಟೇಕ್ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್ (SSRI) ಮತ್ತು ಸಿರೊಟೋನಿನ್-ನಾರ್‌ಎಪಿನೆ‌ಫ್ರೈನ್ ರಿಅಪ್ಟೇಕ್ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್ (SNRI). ಈ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನೋವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ಇತರ ವೈದ್ಯರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಮತ್ತು [[ಪೈಪೋಟಿ]] ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ವಾದಗಳ [[ವಿಷಯ]]ವಾಗಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಔಷಧಿಗಳು ಖಿನ್ನತೆ-[[ಶಮನಕಾರಿ]] ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿನ ನಿಷೇಧಗಳು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಈ ವಾದಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಲೇಬಲ್-ಇಲ್ಲದ ಔಷಧಿಗಳು ಅಪಾಯಕಾರಿಗಳಾಗಿವೆ. ಎರಡು ಕೊಕ್ರೇನ್ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿ ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಆಧುನಿಕ ಥೈಮೊಲೆಪ್ಟಿಕ್ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವು ಸಕ್ರಿಯ ಪ್ಲಸೀಬೊದ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಿಲ್ಲ.<ref name="Turner EH, Matthews AM, Linardatos E, Tell RA, Rosenthal R 2008 252–60">{{cite journal |author=Turner EH, Matthews AM, Linardatos E, Tell RA, Rosenthal R |title=Selective publication of antidepressant trials and its influence on apparent efficacy |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2008-01-17_358_3/page/252 |journal=N. Engl. J. Med. |volume=358 |issue=3 |pages=252–60 |year=2008 |month=January |pmid=18199864 |doi=10.1056/NEJMsa065779 }}</ref><ref name="ncbi.nlm.nih.gov">ಮಾನ್‌ಕ್ರೀಫ್ J, ವೆಸ್ಸೆಲಿ S, ಹಾರ್ಡಿ R. (2004) [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?CMD=Display&amp;DB=pubmed ಆಕ್ಟಿವ್ ಪ್ಲಸೀಬೋಸ್ ವರ್ಸಸ್ ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ಡಿಪ್ರೆಶನ್.] ''ಕೊಕ್ರೇನ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಸಿಸ್ಟ್ ರಿವ್.'' (1):CD003012.</ref> FDAಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾದ ಪ್ರಕಟಿತ ಮತ್ತು ಅಪ್ರಕಟಿತ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪುನಃಪರಿಶೀಲನೆಯನ್ನು ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ FDAಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಕಟಿತ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಯು ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಉಪಶಮನ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ೯೪%ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Turner EH, Matthews AM, Linardatos E, Tell RA, Rosenthal R 2008 252–60"/><ref name="ncbi.nlm.nih.gov"/> ಅಪ್ರಕಟಿತ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅದು ೫೦%ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Turner EH, Matthews AM, Linardatos E, Tell RA, Rosenthal R 2008 252–60"/> ಒಟ್ಟಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ೫೧% ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಿವೆ<ref name="Turner EH, Matthews AM, Linardatos E, Tell RA, Rosenthal R 2008 252–60"/> - ಪ್ಲಸೀಬೊದ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಕೇವಲ ಎರಡು ಪಾಯಿಂಟುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಇದು ಪ್ಲಸೀಬೊಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ವಿವಿಧ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ತೋರಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ೧೧%ನಿಂದ ೬೯%ಗೆ ಏರಿಸಿದೆ.<ref name="Turner EH, Matthews AM, Linardatos E, Tell RA, Rosenthal R 2008 252–60"/> ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾದುವೆಂದರೆ ಮಿರ್ಟಾಜೆಪೈನ್‌ - ಒಂದು ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ ಮತ್ತು ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ವಿರೋಧಕ, ಇದು SSRI ಮತ್ತು SNRIS ನ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ - ಹಾಗೂ ವೆನ್ಲಫಾಕ್ಸೈನ್‌ - ರಾಸಾಯನಿಕ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಒಪಿಯಾಡ್‌ನಿಂದ ಪಡೆದ ಟ್ರೆಮಡಾಲ್‌ಗೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೋಲುವ ಒಂದು SNRI. ಒಪಿಯಾಡ್‌ಗಳನ್ನು ೧೯೫೦ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದವರೆಗೆ ತೀವ್ರ ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಉಪಶಮನ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಂಫೆಟಮೈನ್‌ಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯ-೧೯೬೦ರವರೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಪಿಯಾಡ್‌ ಅಥವಾ ಆಂಫೆಟಮೈನ್‌ಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದು ಕಾನೂನಿನ ಸಂದಿಗ್ಧ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ ಅರವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಪಿಯಾಡ್‌ನಿಂದ ಪಡೆದವುಗಳ ಔಷಧೀಯ ಪ್ರಬಲತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೇವಲ ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಆಂಫೆಟಮೈನ್‌ಗಳು ಎಚ್ಚರಿಕೆ-ಕೊರತೆ ಕಾಯಿಲೆ, ನಾರ್ಕೊಲೆಪ್ಸಿ(ವಿಚ್ಛಿದ್ರ ನಿದ್ರೆ) ಮತ್ತು ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಉಪಶಮನಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ ಹಾಗೂ ಇದರ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಅನ್ವಯಗಳಿಗಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನವು ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಒಪಿಯಾಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆಂಫೆಟಮೈನ್‌ಗಳೆರಡೂ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕರಿಂದ ನಲವತ್ತೆಂಟು ಗಂಟೆಗಳೊಳಗಾಗಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ; ಒಪಿಯಾಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಆಂಫೆಟಮೈನ್‌ಗಳೆರಡರ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ದರವೂ ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಈ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ, ಭಾರೀ ಪರಿಮಿತಿಯ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ, ಒಪಿಯಾಡ್‌ ಬುಪ್ರೆನೊನಾರ್ಫಿನ್‌ ತೀವ್ರ, ಚಿಕಿತ್ಸೆ-ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಉಪಶಮನ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ, ಇದು ಯಾವುದೇ ತಿಳಿದ ಔಷಧಿಗಳಿಗೆ ಉಪಶಮನವಾಗುವ ಬಗ್ಗೆ ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಗೀಕೃತವಾದ ಸಣ್ಣ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಒಪಿಯಾಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಪವಾದದಿಂದಾಗಿ ಇದರ ಬಳಕೆಯು ಮುಂದುವರಿಯಲಿಲ್ಲ.<ref>ಬಾಡ್ಕಿನ್ JA. ಮತ್ತು ಇತರರು. (1995): "ಬುಪ್ರೆನೊನಾರ್ಫಿನ್‌ ಟ್ರೀಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ರಿಫ್ರ್ಯಾಕ್ಟರಿ ಡಿಪ್ರೆಶನ್", ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕೊಫಾರ್ಮಕಾಲಜಿ 15:49-57. PMID 7714228</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ನಿಧಾನವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು (೨-೬ ವಾರಗಳು) ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವನ್ನು ತಿಂಗಳುಗಳಿಂದ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಸರಿನ ಹೊರತಾಗಿ, ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಧಾರದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಇತರ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಅವು ಲೇಬಲ್-ಇಲ್ಲದವಾಗಿವೆ, ಉದಾ. ಆತಂಕ ಕಾಯಿಲೆ, ಗೀಳಿನಂಥ ಅಂತರ್ನಿಬಂಧದ ಕಾಯಿಲೆ, ತಿನ್ನುವ ಕಾಯಿಲೆ, ತೀವ್ರ ನೋವು ಹಾಗೂ ಡಿಸ್ಮೆನೊರಿಯಾದಂತಹ ಕೆಲವು ಹಾರ್ಮೋನು-ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯ ಕಾಯಿಲೆಗಳು. ಒಂದನ್ನೇ ಅಥವಾ ಸೆಳವು-ನಿರೋಧಕಗಳೊಂದಿಗೆ (ಉದಾ. ಟೆಗ್ರೆಟಾಲ್ ಅಥವಾ ಡೆಪಕೋಟ್) ಈ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಅಟೆನ್ಶನ್-ಡಿಫಿಸಿಟ್ ಹೈಪರ್‌ಆಕ್ಟಿವಿಟಿ ಡಿಸಾರ್ಡರ್ (ADHD) ಮತ್ತು ಅವಾಚ್ಯ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ನಿಂದಿಸುವ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗೊರಕೆ ಹೊಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಮೈಗ್ರೇನ್ಅನ್ನು ಉಪಶಮನ ಮಾಡಲೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಂಟಿ-ಸೈಕಾಟಿಕ್(ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪ-ನಿರೋಧಕ)<ref>{{cite journal |doi=10.4088/JCP.v64n0512 |author=Wheeler Vega JA, Mortimer AM, Tyson PJ |title=Conventional antipsychotic prescription in unipolar depression, I: an audit and recommendations for practice |journal=The Journal of Clinical Psychiatry |volume=64 |issue=5 |pages=568–74 |year=2003 |month=May |pmid=12755661 |url=http://www.psychiatrist.com/abstracts/abstracts.asp?abstract=200305/050311.htm |access-date=2010-09-22 |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717000127/http://www.psychiatrist.com/abstracts/abstracts.asp?abstract=200305/050311.htm |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಬೆಂಜೋಡಿಯಜೆಪೈನ್‌<ref>{{cite journal |author=Petty F, Trivedi MH, Fulton M, Rush AJ |title=Benzodiazepines as antidepressants: does GABA play a role in depression? |url=https://archive.org/details/sim_biological-psychiatry_1995-11-01_38_9/page/578 |journal=Biological Psychiatry |volume=38 |issue=9 |pages=578–91 |year=1995 |month=November |pmid=8573660 |doi=10.1016/0006-3223(95)00049-7}}</ref> ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳೆಂದು ಕರೆಯದ ಇತರ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಬಳಸಬಹುದು. ಆದರೂ ಬೆಂಜೋಡಿಯಜೆಪೈನ್‌ಗಳು -"ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ"ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವ ಎಲ್ಲಾ ಔಷಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ - ದೈಹಿಕ-ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು(ಫಿಸಿಕಲ್-ಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್) ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬೆಂಜೋಡಿಯಜೆಪೈನ್‌ (ಅಥವಾ SSRI) ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಹಠತ್ತಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದರಿಂದ ಅಹಿತಕರ ನಿವರ್ತನ-ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮೂಲಿಕೆ ಔಷಧಿ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ವೋರ್ಟ್‌ನ ಸತ್ವವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಇದನ್ನು ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥವೆಂದು ಸೂಚಿಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ'' ಪದವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾವರಹಿತವಾಗಿ ಖಿನ್ನತೆಗೊಳಗಾದ ಚಿತ್ತಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬಹುದಾದ ಯಾವುದೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆ (ಉದಾ. ಮನಶ್ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊ-ಸೆಳವಿನ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಸೂಜಿ-ಚಿಕಿತ್ಸೆ) ಅಥವಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ (ಉದಾ. ನಿದ್ರಾ-ಭಂಗ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರ, ನಿಯತ ವ್ಯಾಯಾಮ) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜಡ ಪ್ಲಸೀಬೊಗಳು ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಔಷಧಿಯನ್ನು "ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ" ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲು ಅದು ಪ್ಲಸೀಬೊಗಿಂತ ಉತ್ತಮ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>"[http://healthlifeandstuff.com/2009/07/do-we-know-anything-about-antidepressants/ ಡು ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್ ವರ್ಕ್ ಆಸ್ ಪ್ರೋಮಿಸ್ಡ್?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100924095828/http://healthlifeandstuff.com/2009/07/do-we-know-anything-about-antidepressants/ |date=2010-09-24 }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Saint John's wort flowers.jpg|thumb|right|250px|ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ವೋರ್ಟ್‌]] ವಿವಿಧ ಓಪಿಯೇಟ್‌ಗಳು(ನಿದ್ರಾಜನಕಗಳು) (µ-ಒಪಿಯಾಡ್‌ ಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು κ-ಒಪಿಯಾಡ್‌ ಗ್ರಾಹಕದ ಮೂಲಕ) ಮತ್ತು ಆಂಫೆಟಮೈನ್‌‌ಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯ-1950ರವರೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ನಂತರ ಅವುಗಳ ಚಟ ಹಿಡಿಸುವ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದಾಗಿ ಬಳಕೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.<ref name="Weber 1988 255–66">{{cite journal|last=Weber|first=MM|year=1988|month=July|title=Current and Historical Concepts of Opiate Treatment in Psychiatric Disorders|journal=International Clinical Psychopharmacology|volume=3|issue=3|pages=255–66|publisher=Lippincott Williams & Wilkins |pmid=3153713 |url=http://journals.lww.com/intclinpsychopharm/Abstract/1988/07000/Current_and_Historical_Concepts_of_Opiate.7.aspx |doi=10.1097/00004850-198807000-00007 |accessdate=2009-05-28|last2=Emrich|first2=HM}}</ref> ಮೂಲಿಕೆ ಔಷಧಿ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ವೋರ್ಟ್‌ನ ಸತ್ವಗಳನ್ನು ("ನರ ಉತ್ತೇಜಕ"ವಾಗಿ) ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಉಪಶಮನ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite journal|last=Czygan|first=FC|date=8 May 2003|title=Kulturgeschichte und Mystik des Johanniskrauts: Vom 2500 Jahre alten Apotropaikum zum aktuellen Antidepressivum|journal=Pharmazie in unserer Zeit|volume=32|issue=3|pages=184–190|publisher=WILEY-VCH Verlag|location=Weinheim|doi=10.1002/pauz.200390062|language=German|accessdate=2009-05-28|pmid=12784538}}</ref> === ಐಸೊನಿಯಜಿಡ್‌ ಮತ್ತು ಇಪ್ರೊನಿಯಜಿಡ್‌ === 1951ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟೇಟನ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸೀ ವ್ಯೂ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಇಬ್ಬರು ಇರ್ವಿಂಗ್ ಸೆಲಿಕಾಫ್ ಮತ್ತು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ರಾಬಿಟ್ಜೆಕ್, ಹೋಫ್‌ಮ್ಯಾನ್-ಲಾರೊಚೆಯ ಎರಡು ಹೊಸ ಕ್ಷಯರೋಗ-ನಿರೋಧಕಗಳಾದ ಐಸೊನಿಯಜಿಡ್‌ ಮತ್ತು ಇಪ್ರೊನಿಯಜಿಡ್‌‌ನ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಕಡಿಮೆ ರೋಗದ ಪೂರ್ವಸೂಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಮೊದಲು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಯಿತು; ಅವರ ಸ್ಥಿತಿಯು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿತು. ಸೆಲಿಕಾಫ್ ಮತ್ತು ರಾಬಿಟ್ಜೆಕ್ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉದ್ದೀಪನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದರು. ರೋಗಿಗಳು ಆರೋಗ್ಯಕರವಾದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡರು ಹಾಗೂ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇದನ್ನು ವರ್ತನೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು"<ref name="pmid14906149">{{cite journal|last=Selikoff|first=IJ|year=1952|month=April|title=Tuberculosis chemotherapy with hydrazine derivatives of isonicotinic acid|journal=Chest|volume=21|issue=4|pages=385–438|issn=1931-3543|pmid=14906149|url=http://www.chestjournal.org/content/21/4/385.long|accessdate=2009-05-28|doi=10.1378/chest.21.4.385|doi_brokendate=2009-10-24|last2=Robitzek|first2=EH}}</ref> ಸೀ ವ್ಯೂ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿನ ಕ್ಷಯರೋಗವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಖಚಿತತೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಚರ್ಚೆಗೊಳಗಾಯಿತು. 1952ರಲ್ಲಿ ಐಸೊನಿಯಜಿಡ್‌ನ ಉತ್ತೇಜಕ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವಾಗ ಸಿನ್ಸಿನಟಿ ಮನೋವೈದ್ಯ ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಲ್ಯೂರಿಯು ಇದನ್ನು ಅವನ ರೋಗಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು. ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವನು ಮತ್ತು ಹ್ಯಾರಿ ಸಾಲ್ಜರ್, ಐಸೊನಿಯಜಿಡ್‌ ಅವರ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು ಹಾಗೂ ಅದರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ''ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ'' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.<ref name="isbn0-88048-397-0">{{cite book|last=Healy|first=D|editor=Weissman MM|title=The treatment of depression: bridging the 21st century|url=https://books.google.com/?id=LAmBVolIG5kC|accessdate=2009-05-28|year=2001|publisher=American Psychiatric Pub|isbn=978-0-88048-397-1|pages=10–11|chapter=The Antidepressant Drama|chapterurl=http://books.google.co.uk/books?id=LAmBVolIG5kC&printsec=frontcover#PPA7,M1}}</ref> ಅಂತಹುದೇ ಘಟನೆಯೊಂದು ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಸೈಂಟ್-ಆನ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಮನೋವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ವೈದ್ಯ ಜೀನ್ ಡಿಲೆಯು ಕೊಚಿನ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಪಲ್ಮೊಮಾಲಜಿ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಐಸೊನಿಯಜಿಡ್‌ನ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. 1952ರಲ್ಲಿ ಲೂರಿ ಮತ್ತು ಸಾಲ್ಜರ್‌ಗಿಂತ ಮೊದಲು ಡಿಲೆ ನಿವಾಸಿ ಜೀನ್-ಫ್ರಾಂಕೋಯ್ಸ್ ಬ್ಯುಸನ್ ಒಂದಿಗೆ, ಖಿನ್ನತೆಗೊಳಗಾದ ರೋಗಿಗಳ ಮೇಲೆ ಐಸೊನಿಯಜಿಡ್‌ನ ಗುಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿದನು.<ref name="Healy96">"{{cite book|last=Healy|first=David|title=The psychopharmacologists : interviews|accessdate=2009-05-28|year=c1996|publisher=Chapman and Hall|location=London|isbn=978-1-86036-008-4|page=8}}</ref> ಅದರ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿಲ್ಲದ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ, ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಯಾಗಿ ಐಸೊನಿಯಜಿಡ್‌ನ ಪ್ರಭಾವವು ಹೆಚ್ಚು ವಿಷಕಾರಿ ಇಪ್ರೊನಿಯಜಿಡ್‌ನಿಂದ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು.<ref name="isbn0-88048-397-0"/> ಆದರೂ ಇದು ಕ್ಷಯರೋಗ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಐಸೊನಿಯಜಿಡ್‌ನ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮವು ಈಗಲೂ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಮೋನೊಅಮೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್‌ Aಯ ದುರ್ಬಲ ನಿರೋಧದೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಯಾಗಿರುವ ಡೈಅಮೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್‌‌‌ನ ಪ್ರತಿರೋಧದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="isbn1-86036-010-6">{{cite book |author=Healy, David |title=The Psychopharmacologists: Volume 2 |url=https://archive.org/details/psychopharmacolo0000heal |publisher=A Hodder Arnold Publication |year=1998 |pages=[https://archive.org/details/psychopharmacolo0000heal/page/132 132]–4 |isbn=978-1-86036-010-7 }}</ref> ಸೆಲಿಕಾಫ್‌ ಮತ್ತು ರಾಬಿಟ್ಜೆಕ್ ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷಯರೋಗ-ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಔಷಧಿ ಇಪ್ರೊನಿಯಜಿಡ್‌ ಹೆಚ್ಚಿನ "ಮನೋ-ಉತ್ತೇಜಕ" ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೋರಿಸಿತು, ಆದರೆ ಅದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲ ವಿಷಕಾರಿ.<ref name="pmid12998444">{{cite journal |author=Robitzek EH, Selikoff IJ, Mamlok E, Tendlau |title=Isoniazid and its isopropyl derivative in the therapy of tuberculosis in humans: comparative therapeutic and toxicologic properties |journal=Chest |volume=23 |issue=1 |pages=1–15 |year=1953 |pmid=12998444 |url=http://www.chestjournal.org/content/23/1/1.long |doi=10.1378/chest.23.1.1 |doi_brokendate=2009-10-24 }}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಐಸೊನಿಯಜಿಡ್‌ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ನಂತರ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್ ಸ್ಮಿತ್, ಗಾರ್ಡನ್ ಕ್ಯಾಮ್ಯಾನ್, ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ರ್ಯಾನೆ ಮತ್ತು ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಐಡ್ ಮೊದಲಾದವರ ಸಂಶೋಧನಾ-ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಇಪ್ರೊನಿಯಜಿಡ್‌ನ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಬಳಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಿದವು. ಅರ್ನ್ಸ್ಟ್ ಜೆಲ್ಲರ್ ಇಪ್ರೊನಿಯಜಿಡ್‌ ಪ್ರಬಲ ಮೋನೊಅಮೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್‌ ಪ್ರತಿರೋಧಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.<ref name="pmid18004120">{{cite journal |author=López-Muñoz F, Alamo C, Juckel G, Assion HJ |title=Half a century of antidepressant drugs: on the clinical introduction of monoamine oxidase inhibitors, tricyclics, and tetracyclics. Part I: monoamine oxidase inhibitors |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-psychopharmacology_2007-12_27_6/page/555 |journal=J Clin Psychopharmacol |volume=27 |issue=6 |pages=555–9 |year=2007 |pmid=18004120 |doi=10.1097/jcp.0b013e3181bb617 }}</ref> ರಾಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಭಾವಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ನಥನ್ ಕ್ಲೈನ್ ಇಪ್ರೊನಿಯಜಿಡ್‌ಅನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ "ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಶಕ್ತಿವರ್ಧಕ"ವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುವವರೆಗೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.<ref name="pmid18004120"/><ref>{{cite news|title=Psychic Energizer|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,862555,00.html|date=April 15, 1957|publisher=Time Magazine|accessdate=2009-05-28|archive-date=2013-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130811223331/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C862555%2C00.html|url-status=dead}}</ref> ರೊಚೆಯು ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಇಪ್ರೊನಿಯಜಿಡ್‌ನ ಲೇಬಲ್-ಇಲ್ಲದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು‌.<ref name="pmid18004120"/> ನಂತರ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಮಾರಾಟವು ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಏರಿತು. ಆದರೆ 1961ರಲ್ಲಿ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಹೆಪಟೊಟಾಕ್ಸಿಸಿಟಿ(ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ-ವಿಷಕಾರಿತ್ವ)ಯಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="pmid18004120"/> === ಇಮಿಪ್ರಮೈನ್‌ === ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ ("ಮೂರು ಸುರುಳಿಯ") ಸಂಯುಕ್ತವು ಗಮನಾರ್ಹ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮೊದಲು 1957ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಸ್ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ರೊಲಾಂಡ್ ಕುಹ್ನ್ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದನು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಿಸ್ಟಮೀನ್-ರೋಧಕ ಜನ್ಯ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ ಆಘಾತಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ನ್ಯೂರೊಲೆಪ್ಟಿಕ್‌ಗಳಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1955ರಲ್ಲಿ ರಿಸರ್ಪೀನ್‌ ಆತಂಕಕಾರಿ ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಉಪಶಮನ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ಲಸೀಬೊಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದರೂ, ನ್ಯೂರೊಲೆಪ್ಟಿಕ್‌ಗಳು (ಅಕ್ಷರಾರ್ಥದಲ್ಲಿ "ನರಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು" ಅಥವಾ "ನರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು") ಶಾಮಕ ಮತ್ತು ಆಂಟಿ-ಸೈಕಾಟಿಕ್‌‌ಗಳಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು. ಕ್ಲೋರ್‌ಪ್ರೊಮಜೈನ್ನ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಕುಹ್ನ್ ಗೈಗಿ ಔಷಧವಸ್ತುಗಳ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ, "G 22355" ಸಂಯುಕ್ತವು (1951ರಲ್ಲಿ USನಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಫ್ಲಿಗರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿಂಡರ್ ತಯಾರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಪೇಟೆಂಟ್ ಪಡೆದ) ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ನರಗಳ ಚಲನೆಯ ವಿಲಂಬನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದನು.<ref>{{cite journal|last=Kuhn|first=R|year=1958|month=November|title=The Treatment of Depressive States with G 22355 (Imipramine Hydrochloride)|journal=American Journal of Psychiatry|volume=115|issue=5|pages=459–464|publisher=American Psychiatric Association|doi=10.1176/appi.ajp.115.5.459|url=http://ajp.psychiatryonline.org/cgi/content/abstract/115/5/459?ijkey=366b7fc177f17d99017ed6276c3fa6a9411f8a7c&keytype2=tf_ipsecsha|accessdate=2009-05-28|pmid=13583250|doi_brokendate=2009-10-24}}{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕುಹ್ನ್ "ಥೈಮೊಲೆಪ್ಟಿಕ್" (ಅಕ್ಷರಾರ್ಥದಲ್ಲಿ, "ನರಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು" ಎಂಬರ್ಥವಿರುವ ನ್ಯೂರೊಲೆಪ್ಟಿಕ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ "ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು") ಎಂದು ಕರೆದ ಅವನ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಮೊದಲು 1955-56ರಲ್ಲಿ ವರದಿಮಾಡಿದನು. ಇವು ಕ್ರಮೇಣ ಊರ್ಜಿತಗೊಂಡು, ಮೊದಲ ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಇಮಿಪ್ರಮೈನ್‌ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಂದಿತು, ಇದನ್ನು ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರೂಪಾಂತರಗಳು ಅನುಸರಿಸಿದವು. === ನಂತರದ ಇತಿಹಾಸ === ಈ ಹೊಸ ಔಷಧಿಗಳು 1950ರಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರು ಸೂಚಿಸುವ ಔಷಧಿಗಳಾದವು. ಪ್ರತಿ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೆ 50ರಿಂದ 100 ಮಂದಿ ಜನರು ಈ ಹೊಸ ಔಷಧಿಗಳು ಉಪಶಮನ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಖಿನ್ನತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಔಷಧವಸ್ತುಗಳ ಕಂಪನಿಗಳು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತವಾಗಿಲ್ಲವೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1960ರ ಸಂದರ್ಭದ ಮಾರಾಟವು ವಿವಿಧ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಧಾನ ಟ್ರಾಂಕ್ವಿಲೈಜರ್‌ಗಳು (ನ್ಯೂರೊಲೆಪ್ಟಿಕ್‌/ಆಂಟಿ-ಸೈಕಾಟಿಕ್‌) ಮತ್ತು ಅಪ್ರಧಾನ ಟ್ರಾಂಕ್ವಿಲೈಜರ್‌ಗಳಿಗೆ (ಉದಾ. ಬೆಂಜೋಡಿಯಜೆಪೈನ್‌) ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="3faces">{{cite journal |author=Healy D |title=The three faces of the antidepressants: a critical commentary on the clinical-economic context of diagnosis |journal=J. Nerv. Ment. Dis. |volume=187 |issue=3 |pages=174–80 |year=1999 |month=March |pmid=10086474 |doi=10.1097/00005053-199903000-00007 |url=http://meta.wkhealth.com/pt/pt-core/template-journal/lwwgateway/media/landingpage.htm?issn=0022-3018&volume=187&issue=3&spage=174 |access-date=2010-09-22 |archive-date=2012-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111120405/http://meta.wkhealth.com/pt/pt-core/template-journal/lwwgateway/media/landingpage.htm?issn=0022-3018&volume=187&issue=3&spage=174 |url-status=dead }}</ref> ಇಮಿಪ್ರಮೈನ್ಅನ್ನು‌ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅನಂತರ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಹೊಸ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. MAO ಪ್ರತಿರೋಧಕಗಳ ಬಳಕೆಯು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ, ಕೆಲವು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ, ಕೇವಲ MAO-A ಉಪ-ಪ್ರಕಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ "ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ-ತರಬಲ್ಲ(ರಿವರ್ಸಿಬಲ್)" ರೂಪಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬರುವವರೆಗೆ ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.<ref name="3faces"/><ref>{{cite journal |author=Pletscher A |title=The discovery of antidepressants: a winding path |journal=Experientia |volume=47 |issue=1 |pages=4–8 |year=1991 |month=January |pmid=1999242 |doi= 10.1007/BF02041242|url=}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಔಷಧ-ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು 1960ರಲ್ಲಿ ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಕ್ರಿಯೆಯೆಂದರೆ ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌‌ನ ಪುನಃಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ನಿರೋಧಿಸುವುದು ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈ ಕ್ರಿಯೆಯು ಶಕ್ತಿಕೊಡುವ ಮತ್ತು ನರಗಳ ಅಥವಾ ಸ್ನಾಯುಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ವಿವಿಧ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆಯೆಂದು (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 1969ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಲಿಂಡ್‌ಕ್ವಿಸ್ಟ್ ಹಾಗೂ ಲ್ಯಾಪಿನ್ ಮತ್ತು ಆಕ್ಸೆನ್‌ಕ್ರಗ್ ಸೂಚಿಸಿದರು) ಕ್ರಮೇಣ ಗಮನಿಸಲಾಯಿತು. ಸಂಶೋಧಕರು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ಗುರಿಯಾಗಿಸುವ ಹಿಸ್ಟಮೀನ್-ರೋಧಕ-ಜನ್ಯ ಸಂಯುಕ್ತಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ತರ್ಕಬದ್ಧ ಔಷಧಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಜೈಮೆಲಿಡೈನ್‌ ಅಂತಹ ಮೊದಲ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಇದು 1971ರಲ್ಲಿ ಪೇಟೆಂಟ್ ಪಡೆಯಿತು. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಮೊದಲು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದ ಸಂಯುಕ್ತವೆಂದರೆ ಇಂಡಲ್ಪೈನ್‌. ಫ್ಲುಯೊಕ್ಸೆಟೈನ್‌ ಫುಡ್ ಆಂಡ್ ಡ್ರಗ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್ (ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ)ನಿಂದ 1988ರಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬಳಕೆಗೆ ಅಂಗೀಕೃತವಾಯಿತು, ಆ ಮೂಲಕ ಇದು ಮೊದಲ ಬ್ಲಾಕ್‌ಬಸ್ಟರ್ SSRI ಆಯಿತು. ಫ್ಲುಯೊಕ್ಸೆಟೈನ್‌ ಎಲಿ ಲಿಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ 1970ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಯಾನ್ ಮಾಲೊಯ್, ಡೇವಿಡ್ ವೋಂಗ್ ಮತ್ತು ಇತರರಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite journal |author=Domino EF |title=History of modern psychopharmacology: a personal view with an emphasis on antidepressants |journal=Psychosom Med |volume=61 |issue=5 |pages=591–8 |year=1999 |pmid=10511010 |doi= |url=http://www.psychosomaticmedicine.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=10511010}}</ref><ref>{{cite journal |author=Wong DT, Bymaster FP, Horng JS, Molloy BB |title=A new selective inhibitor for uptake of serotonin into synaptosomes of rat brain: 3-(p-trifluoromethylphenoxy). N-methyl-3-phenylpropylamine |journal=J. Pharmacol. Exp. Ther. |volume=193 |issue=3 |pages=804–11 |year=1975 |month=June |pmid=1151730 |doi= |url=http://jpet.aspetjournals.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=1151730 |access-date=2010-09-22 |archive-date=2021-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211119145719/https://jpet.aspetjournals.org/content/193/3/804.long |url-status=dead }}</ref> ಇದರ ಬಳಕೆಯು 19ನೇ ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಮೂಲಿಕೆ ಔಷಧಿ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ವೋರ್ಟ್‌ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಹೈಪರಿಕಮ್‌ ಸತ್ತ್ವಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದವು, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಆದವು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರಿಂದ ಸೂಚನೆಯನ್ನೂ ಪಡೆದವು. ಸಣ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು 1970 ಮತ್ತು 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ನಂತರ 1990ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನಹರಿಸಿ ಇವುಗಳ ಮೆಟಾ-ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal |author=Linde K, Ramirez G, Mulrow CD, Pauls A, Weidenhammer W, Melchart D |title=St John's wort for depression--an overview and meta-analysis of randomised clinical trials |journal=BMJ |volume=313 |issue=7052 |pages=253–8 |year=1996 |month=August |pmid=8704532 |pmc=2351679 |doi= |url=http://bmj.com/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=8704532}}</ref> ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ-ಮಾರಾಟಾದ ಔಷಧಿ (OTC) ಅಥವಾ ಪೂರೈಕೆಯಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅದರ ನರ-ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಕ್ರಿಯ ಅಂಶಗಳ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೈಪರ್‌ಫೋರಿನ್‌, ಬಗ್ಗೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಮುಂದುವರಿದವು.<ref>{{cite journal |author=Müller WE |title=Current St John's wort research from mode of action to clinical efficacy |journal=Pharmacol. Res. |volume=47 |issue=2 |pages=101–9 |year=2003 |month=February |pmid=12543057 |doi= 10.1016/S1043-6618(02)00266-9|url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1043661802002669}}</ref><ref>{{cite journal |author=Nathan PJ |title=Hypericum perforatum (St John's Wort): a non-selective reuptake inhibitor? A review of the recent advances in its pharmacology |journal=J. Psychopharmacol. (Oxford) |volume=15 |issue=1 |pages=47–54 |year=2001 |month=March |pmid=11277608 |doi=10.1177/026988110101500109 |url=http://jop.sagepub.com/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=11277608 }}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ವೆನ್ಲಫಾಕ್ಸೈನ್‌, ಡ್ಯುಲೊಕ್ಸೆಟೈನ್‌, ನೆಫಜೊಡೋನ್ ಮತ್ತು ಮಿರ್ಟಜಪೈನ್‌ ಮೊದಲಾದ ವಿವಿಧ ಪರಿಣಾಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಇತರ ಹೊಸ ಔಷಧಿಗಳಾದ SNRI ಮತ್ತು NRIಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು SSRIಗಳನ್ನು "ನೋವೆಲ್(ನವೀನ) ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ"ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite journal | last = Freeman | first = H | year = 1996 | url = http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6VM1-3WJNNMF-TX&_coverDate=12%2F31%2F1996&_alid=513741720&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_qd=1&_cdi=6137&_sort=d&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=72e4e5cb18384ee1f4f599ed1080eda7 | title = Tolerability and safety of novel antidepressants | journal = European Psychiatry | volume = 11 | issue = supplement 4 | pages = 206 | doi = 10.1016/0924-9338(96)88597-X }}</ref> == ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಪ್ರಕಾರಗಳು == {{Main|List of antidepressants}} === ಸೆಲೆಕ್ಟಿವ್ ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ರಿಅಪ್ಟೇಕ್ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್‌ಗಳು (SSRI) === ''ಸೆಲೆಕ್ಟಿವ್ ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ರಿಅಪ್ಟೇಕ್ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್‌ಗಳು'' (SSRI) ಔಷಧಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತದ ಪ್ರಮಾಣಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಒಂದು ವರ್ಗವಾಗಿವೆ. ಖಿನ್ನತೆಯುಂಟಾಗಲು ಒಂದು ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಸಿರೊಟೋನಿನ್‌ ಪ್ರಮಾಣವು ಸಾಕಷ್ಟಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಇದು ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ನರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿದೆ. SSRIಗಳು ಪ್ರಿಸಿನಾಪ್ಟಿಕ್ ನರಕೋಶದಿಂದ ಸಿರೊಟೋನಿನ್‌ನ (5-ಹೈಡ್ರಾಕ್ಸಿಟ್ರಿಪ್ಟಮೈನ್‌ ಅಥವಾ 5-HT ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಪುನಃಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ನಿರೋಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಅವು ನರಕೋಶ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ 5-HTಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಎಲಿ ಲಿಲ್ಲಿಯ ರಾಸಾಯನಿಕ ತಜ್ಞರಾದ ಕ್ಲಾಸ್ ಸ್ಕ್ಮೈಗೆಲ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಯಾನ್ ಮೋಲಾಯ್ ಮೊದಲ SSRI ಫ್ಲುಯೊಕ್ಸೆಟೈನ್‌ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಈ ಔಷಧಿಗಳ ವರ್ಗಗಳೆಂದರೆ: *‌ಸಿಟಲೊಪ್ರಮ್ (ಸೆಲೆಕ್ಸ, ಸಿಪ್ರಮಿಲ್) *‌ಎಸ್ಕಿಟಲೊಪ್ರಮ್ (ಲೆಕ್ಸಾಪ್ರೊ, ಸಿಪ್ರಲೆಕ್ಸ್, ಸೆರೊಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌, ಲೆಕ್ಸಮಿಲ್) *ಫ್ಲುಯೊಕ್ಸೆಟೈನ್‌ (ಪ್ರೊಜ್ಯಾಕ್, ಸರಫೆಮ್, ಸಿಂಬ್ಯಾಕ್ಸ್) *ಫ್ಲುವೊಕ್ಸಮೈನ್‌ (ಲುವೋಕ್ಸ್) *ಪ್ಯಾರೊಕ್ಸೆಟೈನ್‌ (ಪ್ಯಾಕ್ಸಿಲ್, ಆರೊಪ್ಯಾಕ್ಸ್) *ಸೆರ್ಟ್ರಲೈನ್ (ಜೊಲೋಫ್ಟ್) ಈ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ ಅಥವಾ MAOIಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಅಂತಹ ಪರಿಣಾಮಗಳೆಂದರೆ ಅರೆನಿದ್ರಾವಸ್ಥೆ, ಬಾಯಿ ಒಣಗುವುದು, ಹೆದರಿಕೆ, ಆತಂಕ, ನಿದ್ರಾಭಾವ, ಹಸಿವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು, ದೀರ್ಘಕಾಲ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಹಾಗೂ ಲೈಂಗಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸಲು ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು. ಕೆಲವು ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಔಷಧಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದಿದಂತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯಬಹುದು. ಮೊದಲಿನ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳಿಗಿಂತ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದರೂ SSRIಗಳು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಗಗಳಷ್ಟು ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ,{{Citation needed|date=May 2009}} ಇದು ಖಿನ್ನತೆಯಲ್ಲಿ ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ನ ಪಾತ್ರವು ಇನ್ನೂ ಮಹತ್ವವಾದುದೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇಬ್ಬರು ಸಂಶೋಧಕರ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಖಿನ್ನತೆಯ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತು, ಇದು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ SSRIಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವು ಈ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ರುಜುವಾತುಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಸೂಚಿಸಿತು.<ref>{{cite journal |author=Lacasse J, Leo J |title=Serotonin and depression: a disconnect between the advertisements and the scientific literature |journal=PLoS Med |volume=2 |issue=12 |pages=e392 |year=2005 |pmid=16268734 |doi=10.1371/journal.pmed.0020392 |pmc=1277931}} ''[http://medicine.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&amp;doi=10.1371/journal.pmed.0020392 ಫುಲ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122081424/http://medicine.plosjournals.org/perlserv/?request=get-document&doi=10.1371%2Fjournal.pmed.0020392 |date=2009-01-22 }}''</ref> ಈ ಔಷಧಿಗಳು "ಕ್ಲಾಕ್ ಜೀನ್‌"<ref>{{cite journal |author=Uz T, Ahmed R, Akhisaroglu M, Kurtuncu M, Imbesi M, Dirim Arslan A, Manev H |title=Effect of fluoxetine and cocaine on the expression of clock genes in the mouse hippocampus and striatum |journal=Neuroscience |volume=134 |issue=4 |pages=1309–16 |year=2005 |pmid=15994025 |doi=10.1016/j.neuroscience.2005.05.003}}</ref> ಗಳೆನ್ನುವ ನಕಲು ಮಾಡುವ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸಬಹುದು ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆಯು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಔಷಧಿಗಳ ಗೀಳಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite journal |author=Yuferov V, Butelman E, Kreek M |title=Biological clock: biological clocks may modulate drug addiction |journal=Eur J Hum Genet |volume=13 |issue=10 |pages=1101–3 |year=2005 |pmid=16094306 |doi=10.1038/sj.ejhg.5201483}}</ref><ref>{{cite journal |author=Manev H, Uz T |title=Clock genes as a link between addiction and obesity |journal=Eur J Hum Genet |volume=14 |issue=1 |page=5 |year=2006 |pmid=16288309 |doi=10.1038/sj.ejhg.5201524}}''[http://www.nature.com/ejhg/journal/v13/n10/full/5201483a.html ಫುಲ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್]''</ref> ಆರ್ಕೈವ್ಸ್ ಆಫ್ ಜನರಲ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರಯೋಗಗಳು, SSRI ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂರನೇ ಒಂದರಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು ಎಂದು ತೋರಿಸಿವೆ. ಈ ಆರಂಭಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು HRSD ಸ್ಕೋರುಗಳ ನಿರಪೇಕ್ಷ ಇಳಿತವನ್ನು 50%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=May 2009}} === ಸಿರೊಟೋನಿನ್-ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ ರಿಅಪ್ಟೇಕ್ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್‌ಗಳು (SNRI) === ''ಸಿರೊಟೋನಿನ್-ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ ರಿಅಪ್ಟೇಕ್ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್‌ಗಳು'' (SNRI) ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಯ ಹೊಸ ರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ಇವು ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ ಮತ್ತು 5-HT ಎರಡರ ಮೇಲೆಯೂ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಅವು SSRIಗಳಂತಹುದೇ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೂ ಅವುಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದರಿಂದ ನಿವರ್ತನ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಇದು ಅವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಬಹುದು. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: *ಡೆಸ್ವೆನ್ಲಫಾಕ್ಸೈನ್‌ (ಪ್ರಿಸ್ಟಿಕ್) *ಡ್ಯುಲೊಕ್ಸೆಟೈನ್‌ (ಸಿಂಬಾಲ್ಟ) *ಮಿಲ್ನಾಸಿಪ್ರಮ್ (ಐಕ್ಸೆಲ್) *ವೆನ್ಲಫಾಕ್ಸೈನ್‌ (ಎಫೆಕ್ಸರ್) === ನಾರ್‌ಅಡ್ರೆನರ್ಜಿಕ್ ಆಂಡ್ ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಿರೊಟೊನರ್ಜಿಕ್ ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್‌ಗಳು (NaSSA) === ನಾರ್‌ಅಡ್ರೆನರ್ಜಿಕ್ ಆಂಡ್ ಸ್ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಿರೊಟೊನರ್ಜಿಕ್ ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್‌ಗಳು (NaSSA) ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಹೊಸ ವರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ. ಇವು ಪ್ರಿಸಿನಾಪ್ಟಿಕ್ ಆಲ್ಫಾ-2 ಅಡ್ರೆನರ್ಜಿಕ್ ಗ್ರಾಹಕಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ (ನಾರ್‌ಅಡ್ರೆನಲೈನ್‌) ಮತ್ತು ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವು ಕೆಲವು ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ಗ್ರಾಹಕಗಳನ್ನೂ ನಿರೋಧಿಸುತ್ತವೆ.<ref>http://www.cnsforum.com/imagebank/item/Drug_nassa/default.aspx</ref> ಇದರ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳೆಂದರೆ ಅರೆನಿದ್ರಾವಸ್ಥೆ, ಹಸಿವು ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು ಮತ್ತು ತೂಕ ಏರುವುದು.<ref name="Stimmel">{{cite journal|last=Stimmel |first=GL|year=1997|month=Jan-Feb|title=Mirtazapine: an antidepressant with noradrenergic and specific serotonergic effects|url=https://archive.org/details/sim_pharmacotherapy_january-february-1997_17_1/page/10 |journal=Pharmacotherapy|volume=17|issue=1|pages=10–21|publisher=American College of Clinical Pharmacy|issn=0277-0008|pmid=9017762|accessdate=2009-05-28|last2=Dopheide|first2=JA|last3=Stahl|first3=SM}}</ref> ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ: *ಮಿಯಾನ್ಸೆರಿನ್ (ಟಾಲ್ವನ್) *ಮಿರ್ಟಜಪೈನ್‌ (ರೆಮೆರಾನ್, ಅವಾಂಜ, ಜಿಪ್ಸಿನ್) === ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ (ನಾರ್‌ಅಡ್ರೆನಲೈನ್‌) ರಿಅಪ್ಟೇಕ್ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್‌ಗಳು (NRI) === ''ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ (ನಾರ್‌ಅಡ್ರೆನಲೈನ್‌) ರಿಅಪ್ಟೇಕ್ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್‌ಗಳು'' (NRI) ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ನ (''ನಾರ್‌ಅಡ್ರೆನಲೈನ್‌'' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಮೂಲಕ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. NRIಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಿತ್ತೈಕಾಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಚೋದನೆಯಲ್ಲಿ ಗುಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: *ಆಟೊಮಾಕ್ಸೆಟೈನ್ (ಸ್ಟ್ರಾಟ್ಟೆರ) *ಮ್ಯಾಜಿಂಡಾಲ್ (ಮ್ಯಾಜನಾರ್, ಸನೋರೆಕ್ಸ್) *ರೆಬೊಕ್ಸೆಟೈನ್ (ಎಡ್ರೊನಾಕ್ಸ್) *ವಿಲೊಕ್ಸಜೈನ್ (ವಿವಲನ್) === ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌-ಡಾಪ್ಅಮೈನ್ ರಿಅಪ್ಟೇಕ್ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್‌ಗಳು (NDRI) === ''ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌-ಡಾಪ್ಅಮೈನ್ ರಿಅಪ್ಟೇಕ್ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್‌ಗಳು'' ಡಾಪ್ಅಮೈನ್ ಮತ್ತು ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ (ನಾರ್‌ಅಡ್ರೆನಲೈನ್‌) ಮೊದಲಾದವುಗಳ ನರಕೋಶದ ಪುನಃಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal|last=Stahl|first=SM|year=2004|title=A Review of the Neuropharmacology of Bupropion, a Dual Norepinephrine and Dopamine Reuptake Inhibitor|journal=Prim Care Companion J Clin Psychiatry|volume=6|issue=4|pages=159–166|publisher=Physicians Postgraduate Press|pmc=514842|accessdate=2009-05-28|doi=10.4088/PCC.v06n0403|pmid=15361919|last2=Pradko|first2=JF|last3=Haight|first3=BR|last4=Modell|first4=JG|last5=Rockett|first5=CB|last6=Learned-Coughlin|first6=S}}</ref> ಅವುಗಳೆಂದರೆ: *ಬುಪ್ರೊಪಿಯಾನ್ (ವೆಲ್‌ಬುಟ್ರಿನ್, ಜೈಬನ್) === ಸೆಲೆಕ್ಟಿವ್ ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ರಿಅಪ್ಟೇಕ್ ಎನ್ಹಾನ್ಸರ್‌ಗಳು (SSRE) === *ಟಿಯಾನೆಪ್ಟೈನ್ (ಸ್ಟ್ಯಾಬ್ಲಾನ್, ಕೊಯಾಕ್ಸಿಲ್, ಟ್ಯಾಟಿನಾಲ್) === ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌-ಡಾಪ್ಅಮೈನ್ ಡಿಸ್‌ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್‌ಗಳು (NDDI) === ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌-ಡಾಪ್ಅಮೈನ್ ಡಿಸ್‌ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್‌ಗಳು (NDDI) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ ಮತ್ತು ಡಾಪ್ಅಮೈನ್ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸುವ ಸಿರೊಟೋನಿನ್ 5-HT_2C ಗ್ರಾಹಕವನ್ನು ತಟಸ್ಥಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ, ಆ ಮೂಲಕ ಈ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕಗಳ ಹೊರಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತವೆ. *ಅಗೊಮೆಲಟೈನ್ (ವಾಲ್ಡೊಕ್ಸಾನ್, ಮೆಲಿಟರ್, ತೈಮನಾಕ್ಸ್) === ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್‌ಗಳು (TCA) === ''ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್‌ಗಳು'' ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಔಷಧಿಗಳ ಹಳೆಯ ವರ್ಗವಾಗಿವೆ. ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ಗಳು ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ (ನಾರ್‌ಅಡ್ರೆನಲೈನ್‌) ಮತ್ತು ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ಮೊದಲಾದ ಕೆಲವು ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕಗಳ ಪುನಃಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಸುರಕ್ಷಿತ ಔಷಧಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಅವನ್ನು ಈಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳೆಂದರೆ ಹೃದಯ ಬಡಿತದ ಏರಿಕೆ, ಅರೆನಿದ್ರಾವಸ್ಥೆ, ಬಾಯಿ ಒಣಗುವುದು, ಮಲಬದ್ಧತೆ, ಮೂತ್ರರೋಧ, ದೃಷ್ಟಿ ಮಂಕಾಗುವುದು, ತಲೆ ತಿರುಗುವಿಕೆ, ಗಾಬರಿ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ನಿಶ್ಯಕ್ತಿ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಬಾರಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ವಿಷಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಔಷಧಿಗಳು ಮಿತಿಮೀರಿದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಅರಿತ್ಮಿಯಾಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದರಿಂದ ಮಾರಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಬಲ ಖಿನ್ನತೆಯ ಗಂಭೀರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: '''ಟರ್ಷಿಯರಿ ಅಮೈನ್ ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್‌ಗಳು''' : *ಅಮೈಟ್ರಿಪ್ಟಿಲಿನ್ (ಎಲವಿಲ್, ಎಂಡೆಪ್) *ಕ್ಲೋಮಿಪ್ರಮೈನ್ (ಅನಾಫ್ರನಿಲ್) *ಡಾಕ್ಸೆಪಿನ್ (ಅಡಾಪಿನ್, ಸೈನೆಕ್ವನ್) *ಇಮಿಪ್ರಮೈನ್‌ (ಟಾಫ್ರನಿಲ್) *ಟ್ರಿಮಿಪ್ರಮೈನ್‌ (ಸರ್ಮಾಂಟಿಲ್) '''ಸೆಕೆಂಡರಿ ಅಮೈನ್ ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್‌ಗಳು''' *ದೇಸಿಪ್ರಮೈನ್ (ನಾರ್ಪ್ರಮಿನ್) *ನಾರ್‌ಟ್ರಿಪ್ಟಿಲಿನ್ (ಪಾಮೆಲಾರ್, ಅವೆಂಟಿಲ್, ನಾರಿಟ್ರೆನ್) *ಪ್ರೊಟ್ರಿಪ್ಟಿಲಿನ್ (ವಿವಕ್ಟಿಲ್) === ಮೋನೊಅಮೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್‌ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್‌ಗಳು (MAOI) === ''ಮೋನೊಅಮೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್‌ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್‌ಗಳನ್ನು'' (MAOI) ಇತರ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಔಷಧಿಗಳು ನಿಷ್ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. MAOIಗಳು ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕಗಳಾದ ಡಾಪ್ಅಮೈನ್, ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ಮತ್ತು ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ (ನಾರ್‌ಅಡ್ರೆನಲೈನ್‌)ಅನ್ನು ವಿಫಲಗೊಳಿಸುವ ಕಿಣ್ವ ಮೋನೊಅಮೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್‌ಅನ್ನು ನಿರೋಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಈ ವರ್ಗದ ಔಷಧಿ, ಕೆಲವು ಆಹಾರಗಳು (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಟೈರಮಿನ್ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವು) ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಔಷಧಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಪ್ರಬಲ ಮಾರಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ನಡೆಯುವುದರಿಂದ, MAOIಗಳನ್ನು ವಿರಳವಾಗಿ ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಸೆಲೆಗಿಲಿನ್‌ನ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಡರ್ಮಲ್ ಪ್ಯಾಚ್(ತೇಪೆ) ರೂಪವಾದ ಎಮ್ಸಾಮ್‌ಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಜಠರದಲ್ಲಿ ಉಪಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದರಿಂದ ಅಂತಹ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಸಂಭವವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Cascade01">{{cite journal |author=Cascade EF, Kalali AH |journal=Psychiatry 2007 |month=June |year=2007 |title=EMSAM: The First Year |url=http://www.psychiatrymmc.com/emsam-the-first-year/ |accessdate=2009-11-30 |archive-date=2010-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100228220220/http://www.psychiatrymmc.com/emsam-the-first-year/ |url-status=dead }}</ref> MAOIಗಳು ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೂ ಅವು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಅವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. MAOIಗಳ ಹೊಸ ಉತ್ಪಾದನೆಯೊಂದನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತರಲಾಯಿತು; ಮೋಕ್ಲೊಬೆಮಿಡ್ (ಮ್ಯಾನೆರಿಕ್ಸ್), ಇದನ್ನು ರಿವರ್ಸಿಬಲ್ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್ ಆಫ್ ಮೋನೊಅಮೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್‌ A (RIMA) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ-ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಯ್ದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಆಹಾರ ಕ್ರಮದ ಅಗತ್ಯ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. MAOI ಗುಂಪಿನ ಔಷಧಿಗಳೆಂದರೆ: *ಐಸೊಕಾರ್ಬೋಕ್ಸಜಿಡ್ (ಮಾರ್ಪ್ಲನ್) *ಮೋಕ್ಲೊಬೆಮಿಡ್ (ಆರೊರಿಕ್ಸ್, ಮ್ಯಾನರಿಕ್ಸ್) *ಫೆನೆಲ್ಜಿನ್ (ನಾರ್ಡಿಲ್) *ಸೆಲೆಗಿಲಿನ್ (ಎಲ್ಡೆಪ್ರಿಲ್, ಎಮ್ಸಾಮ್) *ಟ್ರಾನಿಲ್ಸಿಪ್ರೊಮಿನ್ (ಪಾರ್ನೇಟ್) === ವರ್ಧಿಸುವ ಔಷಧಿಗಳು === ಕೆಲವು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ಅವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಔಷಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಿದಾಗ ಕೆಲವು ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ "ವರ್ಧಿಸುವ" ಔಷಧಿಗಳೆಂದರೆ: *ಬಸ್ಪಿರಾನ್ (ಬಸ್ಪಾರ್) *ಗೆಪಿರಾನ್ (ಅರಿಜ) *ನೆಫಜೊಡೋನ್ (ಸರ್ಜಾನ್) *ಟಾಂಡೊಸ್ಪಿರಾನ್ (ಸೆಡೈಲ್) *ಟ್ರಾಜೊಡಾನ್ (ಡೆಸಿರೆಲ್) *ಬುಪ್ರೊಪಿಯಾನ್ (ವೆಲ್‌ಬುಟ್ರಿನ್/ಜಿಬಾನ್) ''ಶಾಮಕಗಳು ಮತ್ತು ನಿದ್ರಾಜನಕಗಳು'' ಬೆಂಜೋಡಿಯಜೆಪೈನ್‌‌ಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವನ್ನು ಆತಂಕವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆ ಬರಿಸಲು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವಲಂಬನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪಾಯ ಇರುವುದರಿಂದ, ಈ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಅಲ್ಪ-ಕಾಲಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಬಳಕೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವುಗಳ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲದೆ, ಅವುಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ‌ಕ್ವೆಟಿಯಪೈನ್ ಫ್ಯುಮರೇಟ್ (ಸೆರೊಕ್ವೆಲ್)ಅನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕತೆ ಮತ್ತು ಬೈಪೋಲಾರ್ ರೋಗಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇದು ಹಿಸ್ಟಮೀನ್ (H1 ಮತ್ತು H2) ಗ್ರಾಹಕಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತೂಕಡಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಮೂಲಕ ಡೈಫಿನ್‌ಹೈಡ್ರಮಿನ್‌‌ನಂತಹುದೇ (ಬೆನಡ್ರಿಲ್) ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ರಿಸ್ಪರಿಡಾನ್ (ರಿಸ್ಪರ್ಡಲ್), ಒಲಾಂಜಪೈನ್ (ಜಿಪ್ರೆಕ್ಸ) ಮತ್ತು ಕ್ವೆಟಿಯಪೈನ್‌ (ಸೆರೊಕ್ವೆಲ್) ಮೊದಲಾದ ''ಆಂಟಿ-ಸೈಕಾಟಿಕ್‌‌ಗಳನ್ನು'' ಚಿತ್ತಸ್ಥಿತಿಯ ಸ್ಥಿರೀಕಾರಕಗಳಾಗಿ ಮತ್ತು ಆತಂಕವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ತಸ್ಥಿತಿಯ ಸ್ಥಿರೀಕಾರಕಗಳಾಗಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಹಾಗೂ ಅದು ಕೆಲವು ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಾದಾತ್ಮಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=May 2009}} ಆಂಟಿ-ಸೈಕಾಟಿಕ್‌‍ಗಳನ್ನು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸಲು, ಮತ್ತೊಂದು ಔಷಧಿಯ ರಕ್ತದ-ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಾವರಹಿತ ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಮನೋವಿಕೃತ ಅಥವಾ ಬುದ್ಧಿಭ್ರಮಣೆ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಪಶಮನ ಮಾಡಲೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅವು ಗಂಭೀರ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಿದರೆ ದೃಷ್ಟಿ ಮಂಜಾಗುವುದು, ಸ್ನಾಯು ಸೆಳೆತ, ಚಂಚಲತೆ, ಟಾರ್ಡಿವ್ ಡಿಸ್ಕಿನೇಶಿಯಾ ಮತ್ತು ತೂಕದ ಏರಿಕೆ ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಸೈಕೊಸ್ಟಿಮ್ಯುಲಂಟ್‌(ಮನೋ-ಉತ್ತೇಜಕ)ಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ರೋಗಿಯು ಅನ್ಹೆಡೋನಿಯ, ಹೈಪರ್‌ಸೋಮ್ನಿಯಾ, ವಿಪರೀತ ತಿನ್ನುವುದು ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರೆ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಔಷಧಿ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ವಿಲಕ್ಷಣವಾದ ಖಿನ್ನತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಅವನ್ನು ಆಂಫೆಟಮೈನ್‌ (ಅಡೆರಾಲ್), ಮೀಥೈಲ್‌ಫೆನಿಡೇಟ್ (ರಿಟಲಿನ್) ಅಥವಾ ಮೊಡಫಿನಿಲ್ (ಪ್ರೋವಿಗಿಲ್, ಅಲರ್ಟೆಕ್) ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಯಿಂದ ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಉಪಶಮನ ಮಾಡಬಹುದು ಏಕೆಂದರೆ ಈ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಪ್ರಚೋದನೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸಬಹುದು ಹಾಗೂ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಬಹುದು. ನಿದ್ರೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವಲ್ಲಿ ಮೊಡಫಿನಿಲ್ ಅನನ್ಯವಾಗಿದೆ: ಇದು ಎಚ್ಚರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರೋಗಿಯು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವಾಗ ಅರೆನಿದ್ರಾವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮಾಮೂಲು ನಿದ್ರೆಗೆ ಭಂಗ ತರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಔಷಧಿಗಳು ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ಒಂದು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸೈಕೊಸ್ಟಿಮ್ಯುಲಂಟ್‌ಗಳ ಸೂಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಲ್ಲ. ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಉತ್ತೇಜಕಗಳು ಬೈಪೋಲಾರ್ ರೋಗದಿಂದ ಬಳಲುವವರಲ್ಲಿ ಉನ್ಮಾದಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತವೆ. ಅವಾಚ್ಯ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ನಿಂದಿಸುವ ರೋಗಕ್ಕೆ ಅವುಗಳ ಬಳಕೆಯು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವ ರೋಗಿಗಳು ಉತ್ತೇಜಕಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಬಾರದು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಮನಸ್ಸಿನ ಭಾವನೆಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ''ಲೀಥಿಯಂ'' ಬೈಪೋಲಾರ್ ರೋಗಕ್ಕೆ ಪ್ರಮಾಣಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪ ಅಥವಾ ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಉಪಶಮನ ಮಾಡಬಹುದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇತರ ಔಷಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲೀಥಿಯಂನ ಪ್ರಬಲ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳೆಂದರೆ ಬಾಯಾರಿಕೆ, ನಡುಕ, ಬುದ್ಧಿಭ್ರಮಣೆ, ಪಿತ್ತೋದ್ರೇಕ ಮತ್ತು ಭೇದಿ. ಕಾರ್ಬಮಜೆಪೈನ್ (ಟೆಗ್ರೆಟಾಲ್), ಸೋಡಿಯಂ ವಾಲ್ಪೊರೇಟ್ (ಎಪಿಲಿಮ್), ಮತ್ತು ಲಾಮೊಟ್ರಿಗಿನ್ (ಲಾಮಿಕ್ಟಲ್) ಮೊದಲಾದ ಕೆಲವು ಸೆಳವು-ನಿರೋಧಕಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೈಪೋಲಾರ್ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತಸ್ಥಿತಿ ಸ್ಥಿರೀಕಾರಕಗಳಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲೀಥಿಯಂ ಮತ್ತು ಲಾಮೊಟ್ರಿಗಿನ್ ಎರಡೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆ-ನಿರೋಧಕ ಯೂನಿಪೋಲಾರ್(ಏಕಧ್ರುವೀಯ) ಖಿನ್ನತೆಯಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಸೂಚನೆಯ ರೀತಿ == ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಬಳಕೆಯು 2002ರವರೆಗೆ 10 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 234%ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>(ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸ್, 2004)</ref> ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 2005ರ ಸ್ವತಂತ್ರ ವರದಿಯೊಂದು, ಸಂಸ್ಥಾವಲಂಬಿಯಲ್ಲದ ಜನರಲ್ಲಿ (2002) 11ನಷ್ಟು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು 5%ನಷ್ಟು ಪುರುಷರು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref>[http://www.meps.ahrq.gov/mepsweb/data_stats/Pub_ProdResults_Details.jsp?pt=Statistical%20Brief&amp;opt=2&amp;id=685 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250626193041/https://meps.ahrq.gov/mepsweb/data_stats/Pub_ProdResults_Details.jsp?pt=Statistical%20Brief&opt=2&id=685 |date=2025-06-26 }} ಸ್ಟ್ಯಾಗ್ನಿಟಿ,M. (2005) ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್ ಯೂಸ್ ಇನ್ ದಿ US ಸಿವಿಲಿಯನ್ ನಾನ್-ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನಲೈಸ್ಡ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಷನ್, 2002. ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಬ್ರೀಫ್ #77. ರಾಕ್‌ವಿಲ್ಲೆ,MD: ಮೆಡಿಕಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆಂಡಿಚರ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್, ಏಜೆನ್ಸಿ ಫಾರ್ ಹೆಲ್ತ್‌ಕೇರ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಆಂಡ್ ಕ್ವಾಲಿಟಿ.</ref> 1998ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದು, ಖಿನ್ನತೆಯ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಿರುವ 67%ನಷ್ಟು ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Sleath B, Shih YC |title=Sociological influences on antidepressant prescribing |url=https://archive.org/details/sim_social-science-medicine_2003-03_56_6/page/1335 |journal=Soc Sci Med |volume=56 |issue=6 |pages=1335–44 |year=2003 |month=March |pmid=12600369 |doi=10.1016/S0277-9536(02)00132-6 }}</ref> 2007ರ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು, ಯಾವುದೇ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆ 25%ನಷ್ಟು ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವರೆಂದು ರೋಗ ನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news|title=Depression could be overdiagnosed|url=http://www.heraldnet.com/article/20070403/NEWS02/704030755|agency=The Washington Post|publisher=HeraldNet|year=2007|month=April|accessdate=2009-05-28|archive-date=2010-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20101121041809/http://www.heraldnet.com/article/20070403/NEWS02/704030755|url-status=dead}}</ref> ಈ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು 8,098 ಮಂದಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. 2002ರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಖಿನ್ನತೆಯಲ್ಲದ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಸೂತ್ರಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗಾಗಿ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]]‌ನ ಸುಮಾರು 3.5%ನಷ್ಟು ಮಂದಿಗೆ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ, ಈ ಪ್ರಮಾಣವು 1992ರಲ್ಲಿ 1.7%ನಷ್ಟಿತ್ತು.<ref name="Ol">{{cite journal|last=Olié|first=JP|year=2002|month=October|title=Antidepressants consumption in the global population in France|journal=L'Encéphale|volume=28|issue=5 pt. 1|pages=411–7|publisher=Elsevier|pmid=12386542 |doi=ENC-10-2002-28-5-0013-7006-101019-ART4|accessdate=2009-05-29|language=French|doi_brokendate=2009-10-24|last2=Elomari|first2=F|last3=Spadone|first3=C|last4=Lépine|first4=JP}}</ref> 1996 ಮತ್ತು 2004ರ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಯ ಬಳಕೆಯು 3.4%ರಿಂದ 7.2%ಗೆ ಏರಿತು.<ref>{{cite journal|last=Raymond|first=CB|year=2007|month=January|title=Antidepressant utilization in British Columbia from 1996 to 2004: increasing prevalence but not incidence|url=https://archive.org/details/sim_psychiatric-services_2007-01_58_1/page/79|journal=Psychiatric Services|volume=58|issue=1|pages=79–84|publisher=American Psychiatric Association|pmid=17215416|doi=10.1176/appi.ps.58.1.79|accessdate=2009-05-29|last2=Morgan|first2=SG|last3=Caetano|first3=PA}}</ref> [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್‌ಲೆಂಡ್]]‌ನಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ 1992ರಿಂದ 2001ರವರೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿಯು, SSRIಗಳ ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ ಹಾಗೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅವಧಿಯು ಏರುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Meijer W, Heerdink E, Leufkens H, Herings R, Egberts A, Nolen W |title=Incidence and determinants of long-term use of antidepressants |journal=Eur J Clin Pharmacol |volume=60 |issue=1 |pages=57–61 |year=2004 |pmid=14985889 |doi=10.1007/s00228-004-0726-3}}</ref> ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ SSRIಗಳ, ಬಳಕೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಏರಿದೆ ಎಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಸೂಚಿಸಿವೆ. ಖಿನ್ನತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಜಾಗೃತಿ ಹಾಗೂ ಹೊಸ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಚಾರವು ಹೆಚ್ಚಿದುದರಿಂದ ಇದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=McManus P, Mant A, Mitchell PB, Montgomery WS, Marley J, Auland ME |title=Recent trends in the use of antidepressant drugs in Australia, 1990-1998 |url=https://archive.org/details/sim_medical-journal-of-australia_2000-11-06_173_9/page/458 |journal=Med. J. Aust. |volume=173 |issue=9 |pages=458–61 |year=2000 |month=November |pmid=11149300 }}</ref> ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಾ-ಸರಿಹೊಂದಿಸುವ, ನೋವು-ಶಾಮಕ ಮತ್ತು ಉರಿಯೂತ-ಪ್ರತಿರೋಧ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿವೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿರುವುದರಿಂದ, ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಖಿನ್ನತೆಯಿಲ್ಲದ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಆಯ್ಕೆಯು, ಕೆಲವು ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಕೊಮೊರ್ಬಿಡ್ ಮಾನಸಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳು, ವಿಶೇಷ ಭಾವರಹಿತ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last=Zimmerman|first=M|year=2004|month=July|title=Which factors influence psychiatrists' selection of antidepressants?|journal=American Journal of Psychiatry|volume=161|issue=7|pages=1285–9|publisher=American Psychiatric Association|pmid=15229063|url=http://ajp.psychiatryonline.org/cgi/content/full/161/7/1285|accessdate=2009-05-29|doi=10.1176/appi.ajp.161.7.1285|last2=Posternak|first2=M|last3=Friedman|first3=M|last4=Attiullah|first4=N|last5=Baymiller|first5=S|last6=Boland|first6=R|last7=Berlowitz|first7=S|last8=Rahman|first8=S|last9=Uy|first9=K|archive-date=2008-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080926121035/http://ajp.psychiatryonline.org/cgi/content/full/161/7/1285|url-status=dead}}</ref> ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ನಡುವಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೂ, SSRIಗಳು ಮತ್ತು SNRIಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಹೊಸ ಔಷಧಿಗಳು ಹಳೆಯ ಔಷಧಿಗಳಿಗಿಂತ (ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು MAOIಗಳು) ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಕರು ಗ್ರಹಿಸಿರುವುದನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|last=Petersen|first=T|year=2002|month=January|title=A survey of prescribing practices in the treatment of depression|journal=Progress in Neuro-Psychopharmacology and Biological Psychiatry|volume=26|issue=1|pages=177–87|publisher=Elsevier|pmid=11853110|doi=10.1016/S0278-5846(01)00250-0 |accessdate=2009-05-29|last2=Dording|first2=C|last3=Neault|first3=NB|last4=Kornbluh|first4=R|last5=Alpert|first5=JE|last6=Nierenberg|first6=AA|last7=Rosenbaum|first7=JF|last8=Fava|first8=M}}</ref> UKಯಲ್ಲಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದು, ಮಹಿಳಾ ವೈದ್ಯರಿಗಿಂತ ಪುರುಷ ವೈದ್ಯರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.<ref>{{cite news|title=Male GPs depression pills 'bias' |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/4704053.stm|date=July 21, 2005|publisher=BBC News|accessdate=2009-05-29}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್‌ನಲ್ಲಿ NHS ಸೂಚಿಸಿದ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು 2010ರಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಾಧಾರಗಳು ವರದಿಮಾಡಿವೆ. ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯು 2009ರಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು, ಅಂದರೆ 39.1 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು, ಈ ಪ್ರಮಾಣವು 1999ರಲ್ಲಿ 20.1 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟಿತ್ತು. ವೈದ್ಯರು 2008ಕ್ಕಿಂತ 2009ರಲ್ಲಿ 3.18 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಈ ಏರಿಕೆಯು ಭಾಗಶಃ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿನ್‌ಸರಿತದಿಂದಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇತರ ಕಾರಣಗಳೆಂದರೆ ರೋಗನಿರ್ಣಯದ ಸುಧಾರಣೆ, ಮಾನಸಿಕ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣದ ಇಳಿಕೆ ಹಾಗೂ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡ. ಖಿನ್ನತೆಯ ಸೌಮ್ಯ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು, ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಅರಿವಿನ ವರ್ತನೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮೊದಲಾದ ಇತರ ಆಯ್ಕೆಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಅನಾವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ವೈದ್ಯರುಗಳು ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಈ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಇಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಆಘಾತದ ನಂತರದ ಒತ್ತಡವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇತರ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಿರುವುದು.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/society/2010/jun/11/antidepressant-prescriptions-rise-nhs-recession| title=Antidepressant Use Rises as Recession Feeds Wave of Worry|date=2010-06-11|accessdate= 2010-07-01 | location=London | work=The Guardian | first=Rowenna | last=Davis}}</ref> ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಬಳಕೆಯು 1996ರಿಂದ 2005ರವರೆಗಿನ ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡಿದೆ. ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ 1996ರಲ್ಲಿ 13 ದಶಲಕ್ಷ ಮಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ 2005ರಲ್ಲಿ 27 ದಶಲಕ್ಷ ಮಂದಿಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು 2008ರಲ್ಲಿ 164 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮನಶ್ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/idUSTRE5725E720090804| title=Antidepressant Use Doubles in U.S., Study Finds|date=2009-08-04|accessdate= 2010-07-01 | work=Reuters}}</ref> === ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗುವ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Escitalopram2DACS.svg|thumb|right|SSRI ಎಸ್ಕಿಟಲೊಪ್ರಮ್‌ನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಧಾರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದರ ರಚನಾತ್ಮಕ ಸೂತ್ರ.]] 2007ರಲ್ಲಿ US ಚಿಲ್ಲರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳೆಂದರೆ<ref>ವೈದ್ಯರು ಸೂಚಿಸುವ ಔಷಧಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಜಾತಿವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್-ಹೆಸರಿನ ಔಷಧಿಗಳ ಚಾರ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅನುಗುಣವಾದ ಜಾತಿವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್-ಹೆಸರಿನ ಔಷಧಿಗಳ ಒಟ್ಟು ಸೂಚಿಸುವ ಔಷಧಿಗಳೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. {{cite web | title = Top 200 generic drugs by units in 2007. | work = Drug Topics, February 18, 2008 | url = http://drugtopics.modernmedicine.com/drugtopics/Top200Drugs/ArticleStandard/article/detail/491194 | accessdate = 2008-10-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090718184023/http://drugtopics.modernmedicine.com/drugtopics/Top200Drugs/ArticleStandard/article/detail/491194 | archive-date = 2009-07-18 | url-status = dead}} {{cite web | title = Top 200 brand drugs by units in 2007. | work = Drug Topics, February 18, 2008 | url = http://drugtopics.modernmedicine.com/drugtopics/PharmacyFactsAndFigures/ArticleStandard/article/detail/491210 | accessdate = 2008-10-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090629042030/http://drugtopics.modernmedicine.com/drugtopics/PharmacyFactsAndFigures/ArticleStandard/article/detail/491210 | archive-date = 2009-06-29 | url-status = dead}}</ref>: {| class="wikitable sortable sortable" border="1" |- ! ಔಷಧಿ ! ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ! ವರ್ಗ ! 2007ರಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದ ಔಷಧಿಗಳು (ದಶಲಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ) |- | ಸೆರ್ಟ್ರಲೈನ್ | ಜೊಲಾಫ್ಟ್ | SSRI | 29.652 |- | ಎಸ್ಕಿಟಲೊಪ್ರಮ್‌ | ಲೆಕ್ಸಾಪ್ರೊ | SSRI | 27.023 |- | ಫ್ಲುಯೊಕ್ಸೆಟೈನ್‌ | ಪ್ರೊಜಾಕ್ | SSRI | 22.266 |- | ಬುಪ್ರೋಪಿಯಾನ್ | ವೆಲ್‌‌ಬುಟ್ರಿನ್ | NDRI | 20.184 |- | ಪ್ಯಾರೊಕ್ಸೆಟೈನ್‌ | ಪ್ಯಾಕ್ಸಿಲ್‌ | SSRI | 18.141 |- | ವೆನ್ಲಫಾಕ್ಸೈನ್‌ | ಎಫೆಕ್ಸರ್ | SNRI | 17.200 |- | ಸಿಟಲೊಪ್ರಮ್‌ | ಸೆಲೆಕ್ಸ | SSRI | 16.246 |- | ಟ್ರಾಜೊಡನ್ | ಡೆಸಿರೆಲ್ | SARI | 15.473 |- | ಅಮೈಟ್ರಿಪ್ಟಿಲಿನ್ | ಎಲಾವಿಲ್ | TCA | 13.462 |- | ಡ್ಯುಲೊಕ್ಸೆಟೈನ್‌ | ಸಿಂಬಾಲ್ಟ | SNRI | 12.551 |- | ಮಿರ್ಟಜಪೈನ್‌ | ರೆಮೆರಾನ್ | TeCA | 5.129 |- | ನಾರ್‌ಟ್ರಿಪ್ಟಿಲಿನ್ | ಪಾಮೆಲಾರ್ | TCA | 3.105 |- | ಇಮಿಪ್ರಮೈನ್‌ | ಟೋಫ್ರನಿಲ್ | TCA | 1.524 |} ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗುವ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಯೆಂದರೆ ಹೈಪರಿಕಮ್‌ ಪರ್ಫೊರಾಟಮ್ (ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ವೋರ್ಟ್‌).<ref>{{cite book|last=Tyler|first=VE|editor=Janick J|title=Perspectives on New Crops and New Uses|url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/proceedings1999/|accessdate=2009-05-29|year=1999|publisher=ASHS Press|isbn=978-0-9615027-0-6|pages=528|chapter=Herbs Affecting the Central Nervous System|chapterurl=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/proceedings1999/v4-442.html}}</ref> ನೆದರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ಜಾತಿವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೆರೊಕ್ಸಾಟ್ ಎಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುವ ಪ್ಯಾರೊಕ್ಸೆಟೈನ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗುವ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಅನಂತರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುವವೆಂದರೆ ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ ಅಮೈಟ್ರಿಪ್ಟಿಲಿನ್, ಸಿಟಲೊಪ್ರಮ್‌ ಮತ್ತು ವೆನ್ಲಫಾಕ್ಸೈನ್‌.<ref>{{cite web |url=http://www.gipdatabank.nl/index.asp?scherm=tabellenFrameSet&infoType=g&tabel=01-basis&item=N06AB |title=GIPdatabank |publisher=Gipdatabank.nl |date= |accessdate=2008-11-06 |archive-date=2008-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206123718/http://www.gipdatabank.nl/index.asp?scherm=tabellenFrameSet&infoType=g&tabel=01-basis&item=N06AB |url-status=dead }}</ref> === ಕ್ರಿಯೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ === ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕಗಳು ಮತ್ತು ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕ-ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೇಲಿನ ಅವುಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಮೋನೊಅಮೈನ್ ಹೈಪೊಥೆಸಿಸ್ ಜೈವಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಖಿನ್ನತೆಯು ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ಡಾಪ್ಅಮೈನ್, ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ಮತ್ತು ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ ಮೊದಲಾದ ಮೋನೊಅಮೈನ್‌ಗಳ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. 1950ರಲ್ಲಿ ಮೋನೊಅಮೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್‌ ಪ್ರತಿರೋಧಕಗಳು (MAOI) ಮತ್ತು ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ಖಿನ್ನತೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿವೆಯೆಂದು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಇತರ ಆಧಾರಗಳು ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಕಿಲ್ಡ್‌ಕ್ರಾಟ್‌ನಿಗೆ ಅವನ ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನ "ದಿ ಕ್ಯಾಟೆಕೊಲಮೈನ್ ಹೈಪೊಥೆಸಿಸ್ ಆಫ್ ಎಫೆಕ್ಟಿವ್ ಡಿಸಾರ್ಡರ್ಸ್"ಅನ್ನು 1965ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು. ಸ್ಕಿಲ್ಡ್‌ಕ್ರಾಟ್‌ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕಗಳ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕತೆಯಂತಹ ಇತರ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳೂ ಸಹ ಕೆಲವು ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕಗಳ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಕ್ರಿಯೆಯು ಈ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿವೆ. ಈ ಊಹೆಯು ಸುಮಾರು 25 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ರೋಗ-ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಫಾರ್ಮಕೊಥೆರಪಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ. ಮೋನೊಅಮೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್‌ ಪ್ರತಿರೋಧಕಗಳು (MAOI) ಕಿಣ್ವ ಮೋನೊಅಮೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್‌ಅನ್ನು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೋನೊಅಮೈನ್ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕಗಳಾದ ಸಿರೊಟೋನಿನ್, ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ ಮತ್ತು ಡಾಪ್ಅಮೈನ್‌ನ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಅದರಿಂದಾಗಿ ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ಈ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಅಧಿಕವಾಗಿ, ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕ-ಕ್ರಿಯೆಯೂ ಸಹ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು (TCA) ಸಿರೊಟೋನಿನ್, ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆಮಟ್ಟಿಗೆ ಡಾಪ್ಅಮೈನ್ ಮೊದಲಾದ ವಿವಿಧ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕಗಳ ಪುನಃಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂದು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುವ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳೆಂದರೆ ಸೆಲೆಕ್ಟಿವ್ ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ರಿಅಪ್ಟೇಕ್ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್‌‌ಗಳು (SSRI), ಇವು ಸಿರೊಟೋನಿನ್‌ನ ಪುನಃಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ನಿರೋಧಿಸುತ್ತವೆ (ಆ ಮೂಲಕ ಮಿದುಳಿನ ನರಕೋಶ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಸಿರೊಟೋನಿನ್‌ನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ). ಇತರ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ನ ಪುನಃಗ್ರಹಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ನರಕೋಶದಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಗ್ರಾಹಕಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ. MAOIಗಳು, TCAಗಳು ಮತ್ತು SSRIಗಳು ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಅದೇ ಇತರೆಗಳು ಸಿರೊಟೋನಿನ್ 5-HT_2A ಗ್ರಾಹಕಗಳಿಗೆ ಬಂಧಿಸದಂತೆ ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಇದು ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ಒಂದು ಯೋಗ್ಯ ಹಾರ್ಮೋನು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, MAOI, TCA ಮತ್ತು SSRI ಮೊದಲಾದ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ರಕ್ತಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಾಗ, ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ ರೋಗಿಯ ಆರೋಗ್ಯವು ತುಂಬಾ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಿವರಣೆಯೆಂದರೆ ತಟಸ್ಥ ಸಂಜ್ಞೆಯಾಗಿ ವಿಕಸಿಸುವ 5-HT_2A ಗ್ರಾಹಕಗಳು (5-HT_2A ವಿರೋಧಕಗಳನ್ನು ಬಳಸುವವರ ತೂಕವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ) ಆ ಪ್ರಾಣಿಗೆ ಆಹಾರ, ಸಂಗಾತಿ, ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತು ಪರಭಕ್ಷಕಗಳಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗೆ ತಿನ್ನುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಹಸಿವಾಗದಿರುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಇದು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. 5-HT_2A ಗ್ರಾಹಕಗಳ ಉತ್ತೇಜನೆಯು ಅದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಪಾಯವು ದೀರ್ಘಕಾಲವಿದ್ದರೆ, ಆ ಪ್ರಾಣಿಯು ತಿನ್ನುವುದು ಮತ್ತು ಸಂಗಾತಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವುದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಆರಂಭಿಸುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ - ಪ್ರಾಣಿಯು ಉಳಿದರೆ, ಅಪಾಯವು ಆ ಪ್ರಾಣಿಯು ಭಾವಿಸಿದಷ್ಟು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ 5-HT_2A ಗ್ರಾಹಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಡೌನ್‌ರೆಗ್ಯೂಲೇಷನ್ ಎಂಬ ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರಾಣಿಯು ಅದರ ಮಾಮೂಲು ವರ್ತನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತದೆ. ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಸಿರೊಟೋನರ್ಜಿಕ್ ಔಷಧಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಆತಂಕವನ್ನು ದೂರಮಾಡಲು ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ ಎಂದು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ: 5-HT_2A ಗ್ರಾಹಕರ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಆ ಗ್ರಾಹಕಗಳನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವವರೆಗೆ ಅವನ್ನು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತೇಜನಮಾಡುವ ಮೂಲಕ. ಜೀವಕೋಶದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಗ್ರಾಹಕಗಳ ಉತ್ತೇಜನ ಅಥವಾ ನಿರ್ಬಂಧವು ಅದರ ಜೀನ್‌ನ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ನರಜನನ ಮತ್ತು ಆ ಮೂಲಕ ಮಿದುಳಿನ ರೂಪೋತ್ಪತ್ತಿ(ಮಾರ್ಫೊಜೆನೆಸಿಸ್)ಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಔಷಧಿಗಳ ಪರಿಣಾಮದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ.<ref name="pmid16425236">{{cite journal |author=Warner-Schmidt JL, Duman RS |title=Hippocampal neurogenesis: opposing effects of stress and antidepressant treatment |journal=Hippocampus |volume=16 |issue=3 |pages=239–49 |year=2006 |pmid=16425236 |doi=10.1002/hipo.20156 |url=}}</ref> ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ಹಿಪೊಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನರಜನನದ ಉತ್ತೇಜನದಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ದೀರ್ಘ-ಕಾಲದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು ಎಂಬುದು ಮತ್ತೊಂದು ಊಹೆಯಾಗಿದೆ, ಈ ಪರಿಣಾಮವು ಇಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite journal|last=Malberg|first=JE|date=15 December 200|title=Chronic antidepressant treatment increases neurogenesis in adult rat hippocampus|journal=Journal of Neuroscience|volume=20|issue=24|pages=9104–10|publisher=Society for Neuroscience|pmid=11124987|url=http://www.jneurosci.org/cgi/content/full/20/24/9104|accessdate=2009-05-29|author2=E|author3=N|author4=D}}</ref><ref>{{cite journal|last=Manev|first=H|year=2001|month=May|title=Antidepressants alter cell proliferation in the adult brain in vivo and in neural cultures in vitro|journal=European Journal of Pharmacology|volume=411|issue=1-2|pages=67–70|publisher=Elsevier|pmid=11137860|doi=10.1016/S0014-2999(00)00904-3|accessdate=2009-05-29|last2=Uz|first2=T|last3=Smalheiser|first3=NR|last4=Manev|first4=R}}</ref> ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು "ಕ್ಲಾಕ್ ಜೀನ್‌"ಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಮೂಲಕ ಮಿದುಳಿನ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿ ಜೀನ್‌ಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದೆಂದು ಇತರ ಪ್ರಾಣಿ-ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸೂಚಿಸಿವೆ. <ref>{{cite journal|last=Uz|first=T|year=2005|title=Effect of fluoxetine and cocaine on the expression of clock genes in the mouse hippocampus and striatum|journal=Neuroscience|volume=134|issue=4|pages=1309–16|publisher=Elsevier|pmid=15994025|doi=10.1016/j.neuroscience.2005.05.003|accessdate=2009-05-29|last2=Ahmed|first2=R|last3=Akhisaroglu|first3=M|last4=Kurtuncu|first4=M|last5=Imbesi|first5=M|last6=Dirim Arslan|first6=A|last7=Manev|first7=H}}</ref> ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ತಡವಾದ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ಪರಿಣಾಮವು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಸಬಲ್ಲ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇತರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ಮತ್ತು ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ ಗ್ರಹಿಕೆ ನಿರೋಧಕಗಳು, ಮೋನೊಅಮೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್‌ ನಿರೋಧಕಗಳು, ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು, ಲೀಥಿಯಂ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಕನ್ವಲ್ಶನ್‌ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರದ ತೀವ್ರ ಆದರೆ ತೀಕ್ಷ್ಣವಲ್ಲದ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೂಲಕ 3, 5-ಸೈಕ್ಲಿಕ್ ಅಡೆನೊಸಿನ್ ಮೋನೊಫಾಸ್ಫೇಟ್ (cAMP) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಪ್‌ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ರೊಡೆಂಟ್ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿವೆ. cAMPಅನ್ನು ಅಡೆನೊಸಿನ್ 5-ಟ್ರೈಫಾಸ್ಫೇಟ್ (ATP)ನಿಂದ ಅಡೆನೈಲಿಲ್ ಸೈಕ್ಲೇಸ್‌ನ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೈಕ್ಲಿಕ್ ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯೊಟೈಡ್ ಫಾಸ್ಫೊಡೈಈಸ್ಟರೇಸಸ್‌ಗಳಿಂದ (PDE) ಚಯಾಪಚಯಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal|last=Zang|first=HT|date=12 July 2005|title=Interaction between the antidepressant-like behavioral effects of beta adrenergic agonists and the cyclic AMP PDE inhibitor rolipram in rats |url=https://archive.org/details/sim_psychopharmacology_2005-10_182_1/page/104|journal=Psychopharmacology|volume=182|issue=1|pages=104–115|publisher=Springer|location=Berlin|doi=10.1007/s00213-005-0055-y|pmid=16010541|accessdate=2009-05-28|last2=Huang|first2=Y|last3=Mishler|first3=K|last4=Roerig|first4=SC|last5=O'Donnell|first5=JM}}</ref> ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸೇವನೆಯು ನರದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾಗುವಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಬಹುದು ಎಂದೂ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal|last=Carboni|first=L|year=2006|month=October|title=Proteomic analysis of rat hippocampus and frontal cortex after chronic treatment with fluoxetine or putative novel antidepressants: CRF1 and NK1 receptor antagonists|journal=European Neuropsychopharmacology|volume=16|issue=7|pages=521–537|publisher=Elsevier|doi=10.1016/j.euroneuro.2006.01.007|pmid=16517129|accessdate=2009-05-28|last2=Vighini|first2=M|last3=Piubelli|first3=C|last4=Castelletti|first4=L|last5=Milli|first5=A|last6=Domenici|first6=E}}</ref> ಖಿನ್ನತೆಯ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವು, ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ನರದ-ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಸಕ್ರಿಯ ಹೈಪೊಥೆಲಾಮಿಕ್-ಪಿಟ್ಯುಟರಿ-ಅಡ್ರೀನಲ್ ಆಕ್ಸಿಸ್‌ (HPA ಆಕ್ಸಿಸ್)ನಿಂದ ಖಿನ್ನತೆಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ HPA ಆಕ್ಸಿಸ್ ವೈಪರಿತ್ಯಗಳು ಖಿನ್ನತೆಯ ರೋಗಲಕ್ಷಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ HPA ಆಕ್ಸಿಸ್ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಕ್ಯಾರ್ಮೈನ್ M. ಪ್ಯಾರಿಯಂಟ್, ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿ, ಕಿಂಗ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಲಂಡನ್ [http://www.neuroendo.org.uk/content/view/31/11/ ಡಿಪ್ರೆಶನ್, ಸ್ಟ್ರೆಸ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಅಡ್ರಿನಲ್ ಆಕ್ಸಿಸ್.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706035853/http://www.neuroendo.org.uk/content/view/31/11/ |date=2008-07-06 }} ದಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ನ್ಯೂರೊಎಂಡೊಕ್ರಿನಾಲಜಿ, 2003.</ref> === ಹೋಲಿಕೆ === ಹಲವಾರು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದೆ:<ref name="pmid9537821">{{cite journal | author = Tatsumi M, Groshan K, Blakely RD, Richelson E. | title = Pharmacological profile of antidepressants and related compounds at human monoamine transporters. | journal = Eur J Pharmacol. | volume = 340 | issue = 2-3 | pages = 249–258 | year = 1997 | pmid = 9537821 | doi = 10.1016/S0014-2999(97)01393-9 }}</ref><ref name="pmid9400006">{{cite journal | author = Owens MJ, Morgan WN, Plott SJ, Nemeroff CB. | title = Neurotransmitter receptor and transporter binding profile of antidepressants and their metabolites. | journal = J Pharmacol Exp Ther. | volume = 283 | issue = 3 | pages = 1305–1322 | year = 1997 | pmid = 9400006 }}</ref><ref name="pmid7855217">{{cite journal | author = Cusack B, Nelson A, Richelson E. | title = Binding of antidepressants to human brain receptors: focus on newer generation compounds. | url = https://archive.org/details/sim_psychopharmacology_1994-05_114_4/page/559 | journal = Psychopharmacology (Berl). | volume = 114 | issue = 4 | pages = 559–565 | year = 1994 | pmid = 7855217 | doi = 10.1007/BF02244985 }}</ref><ref name="bookEssentials of clinical psychopharmacology">{{cite book | author = Alan F. Schatzberg, Charles B. | title = Essentials of clinical psychopharmacology | publisher = American Psychiatric Pub | year = 2006 | page = 7 | isbn = 1585622435, 9781585622436 }}</ref> {| class="sortable wikitable sortable " | ''' ಸಂಯುಕ್ತ ''' || '''[[ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ವಾಹಕ|SERT]]''' || '''[[ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ ವಾಹಕ|NET]]''' || '''[[ಡಾಪ್ಅಮೈನ್ ವಾಹಕ|DAT]]''' || '''[[ಹಿಸ್ಟಮೀನ್ H1 ಗ್ರಾಹಕ|H₁]]''' || '''[[ಮುಸ್ಕಾರಿನಿಕ್ ಅಸಿಟೈಲ್‌ಕೊಲೈನ್ ಗ್ರಾಹಕ|M_1-5]]''' || '''[[ಆಲ್ಫಾ-1 ಅಡ್ರೆನರ್ಜಿಕ್ ಗ್ರಾಹಕ|α₁]]''' || '''[[ಆಲ್ಫಾ-2 ಅಡ್ರೆನರ್ಜಿಕ್ ಗ್ರಾಹಕ|α₂]]''' || '''[[5-HT1A|5-HT_1A]]''' || '''[[5-HT2|5-HT₂]]''' || '''[[D2 ಗ್ರಾಹಕ|D₂]]''' |- | [[ಅಗೊಮೆಲಟೈನ್]] || ? || ? || ? || ? || ? || ? || ? || ? || 270 || ? |- | [[ಅಮೈಟ್ರಿಪ್ಟಿಲಿನ್]] || 4.3 || 35 || 3250 || 0.95 || 9.6 || 24 || 690 || 450 || 18 || 1460 |- | [[ಅಮೋಕ್ಸಪಿನ್]] || 58 || 16 || 4310 || 25 || 1000 || 50 || 2600 || ? || ? || ? |- | [[ಆಟೊಮಾಕ್ಸೆಟೈನ್]] || 8.9 || 2.03 || 1080 || 5500 || 2060 || 3800 || 8800 || 10900 || 940 || 35000+ |- | [[ಬುಪ್ರೋಪಿಯಾನ್]] || 45026 || 1389 || 2784 || 11800 || 35000+ || 4200 || 35000+ || 35000+ || 35000+ || 35000+ |- | ಬುಸ್ಪಿರಾನ್ || ? || ? || ? || ? || ? || 138 || ? || 5.7 || 174 || 362 |- | ಬುಟ್ರಿಪ್ಟಿಲಿನ್ || 1360 || 5100 || 3940 || ? || ? || ? || ? || ? || ? || ? |- | ಸಿಟಲೊಪ್ರಮ್‌ || 1.16 || 4070 || 28100 || ? || ? || ? || ? || ? || ? || ? |- | ಕ್ಲೋಮಿರ್ಪಮೈನ್ || 0.28 || 38 || 2190 || 31 || 37 || 38 || 3200 || ? || ? || ? |- | ಡೆಸಿಪ್ರಮೈನ್ || 17.6 || 0.83 || 3190 || 60 || 66 || 100 || 5500 || 6400 || 350 || 3500 |- | ಡೊಸುಲೆಪಿನ್ || 8.6 || 46 || 5310 || ? || ? || ? || ? || ? || ? || ? |- | ಡಾಕ್ಸೆಪಿನ್ || 68 || 29.5 || 12100 || 0.17 || 23 || 23.5 || 1270 || 276 || 27 || 360 |- | ಡ್ಯುಲೊಕ್ಸೆಟೈನ್‌ || 0.8 || 7.5 || 240 || ? || ? || ? || ? || ? || ? || ? |- | ಇಟೋಪೆರಿಡಾನ್ || 890 || 20000 || 52000 || 3100 || 35000+ || 38 || 570 || 85 || 36 || 2300 |- | ಫೆಮೊಕ್ಸೆಟೈನ್ || 11 || 760 || 2050 || 4200 || 184 || 650 || 1970 || 2285 || 130 || 590 |- | ಫ್ಲುಯೊಕ್ಸೆಟೈನ್‌ || 0.81 || 240 || 3600 || 5400 || 590 || 3800 || 13900 || 32400 || 280 || 12000 |- | ಫ್ಲುವೊಕ್ಸಮೈನ್‌ || 0.81 || 240 || 3600 || ? || ? || ? || ? || ? || ? || ? |- | ಇಮಿಪ್ರಮೈನ್‌ || 1.4 || 37 || 8500 || 37 || 46 || 32 || 3100 || 5800 || 150 || 620 |- | ಲೋಫೆಪ್ರಮೈನ್ || 70 || 5.4 || 18000 || 360 || 67 || 100 || 2700 || 4600 || 200 || 2000 |- | ಮ್ಯಾಪ್ರೊಟಿಲೈನ್ || 5800 || 11.1 || 1000 || 2 || 570 || 90 || 9400 || ? || ? || ? |- | ಮ್ಯಾಜಿಂಡಾಲ್ || 100 || 1.4 || 11 || ? || ? || ? || ? || ? || ? || ? |- | ಮಿಯಾನ್ಸೆರಿನ್ || 4000 || 71 || 9400 || ? || ? || ? || ? || ? || ? || ? |- | ಮಿಲ್ನಸಿಪ್ರಾನ್ || 123 || 200 || 10000+ || ? || ? || ? || ? || ? || ? || ? |- | ಮಿರ್ಟಜಪೈನ್‌ || 1500+ || 1250~ || 1500+ || 1~ || 1000~ || 500~ || 100~ || 1500+ || 10~ || 1500+ |- | ನೆಫಜೊಡೋನ್ || 200 || 360 || 360 || 24000 || 11000 || 48 || 640 || 80 || 26 || 910 |- | ನಿಸೋಕ್ಸೆಟೈನ್ || 383 || 5.1 || 477 || ? || ? || ? || ? || ? || ? || ? |- | ನಾಮಿಫೆನ್ಸೈನ್ || 1010 || 15.6 || 56 || ? || ? || ? || ? || ? || ? || ? |- | ನಾರ್‌ಟ್ರಿಪ್ಟಿಲಿನ್ || 18 || 4.37 || 1140 || 6.3 || 37 || 55 || 2030 || 294 || 41 || 2570 |- | ಆಕ್ಸಪ್ರೊಟಿಲಿನ್ || 3900 || 4.9 || 4340 || ? || ? || ? || ? || ? || ? || ? |- | ಪ್ಯಾರೊಕ್ಸೆಟೈನ್‌ || 0.13 || 40 || 490 || 22000 || 108 || 4600 || 17000 || 35000+ || 19000 || 32000 |- | ಪ್ರೊಟ್ರಿಪ್ಟಿಲಿನ್ || 19.6 || 1.41 || 2100 || 25 || 25 || 130 || 6600 || ? || ? || ? |- | ರೆಬೊಕ್ಸೆಟೈನ್ || 720 || 11 || 10000+ || ? || ? || ? || ? || ? || ? || ? |- | ಸೆರ್ಟ್ರಲೈನ್ || 0.29 || 420 || 25 || 24000 || 630 || 380 || 4100 || 35000+ || 9900 || 10700 |- | ಟ್ರಾಜೊಡಾನ್ || 160 || 8500 || 7400 || 1100 || 35000+ || 42 || 320 || 96 || 25.0 || 35000+ |- | ಟ್ರಿಮಿಪ್ರಮೈನ್‌ || 149 || 2450 || 3780 || 0.27 || 58 || 24 || 680 || ? || ? || ? |- | ವೆನ್ಲಫಾಕ್ಸೈನ್‌ || 82 || 2480 || 7647 || 35000+ || 35000+ || 35000+ || 35000+ || 35000+ || 35000+ || 35000+ |- | ವಿಲೊಕ್ಸಜೈನ್ || 17300 || 155 || 100000+ || ? || ? || ? || ? || ? || ? || ? |- | ಜೈಮೆಲಿಡೈನ್‌ || 152 || 9400 || 11700 || ? || ? || ? || ? || ? || ? || ? |- |} ಈ ಮೇಲಿನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸಮತೋಲನ ಬೇರ್ಪಡಿಕೆ ಸ್ಥಿರಾಂಕಗಳಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಎಂದು ಗಮನಿಸಬೇಕು. SERT, NET ಮತ್ತು DAT ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಿರೊಟೋನಿನ್, ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ ಮತ್ತು ಡಾಪ್ಅಮೈನ್‌ನ ಪುನಃಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ನಿರೋಧಿಸುವ ಸಂಯುಕ್ತಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇತರ ಮೌಲ್ಯಗಳು ವಿವಿಧ ಗ್ರಾಹಕಗಳಿಗೆ ಅವುಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. === ಉರಿಯೂತ-ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣ-ವ್ಯತ್ಯಾಸ(ಇಮ್ಯನೊಮಾಡ್ಯುಲೇಶನ್) === ಪ್ರೊ-ಇನ್‌ಫ್ಲಮೇಟರಿ(ಉರಿಯೂತ-ಮುಂಚಿನ) ಸೈಟೊಕಿನ್ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಭಾವರಹಿತ ಖಿನ್ನತೆ, ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ಬೈಪೋಲಾರ್ ರೋಗದ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಈ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಔಷಧೀಯ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿವೆ.<ref>{{cite journal|last=O'Brien|first=SM|year=2006|month=February|title=Cytokine profiles in bipolar affective disorder: focus on acutely ill patients|journal=Journal of Affective Disorders|volume=90|issue=2-3|pages=263–7|publisher=Elsevier|pmid=16410025|doi=10.1016/j.jad.2005.11.015|accessdate=2009-05-29|last2=Scully|first2=P|last3=Scott|first3=LV|last4=Dinan|first4=TG}}</ref><ref>{{cite journal|last=Obuchowicz|first=E|year=2005|month=Sep-OCt|title=Antidepressants and cytokines--clinical and experimental studies|journal=Neurol Neurochir Psychiatr Pol|volume=39|issue=5|pages=921–36|pmid=16358592|oclc=11190611|language=Polish|accessdate=2009-05-29|last2=Marcinowska|first2=A|last3=Herman|first3=ZS}}</ref><ref>{{cite journal|last=Hong|first=C-J|year=2005|month=November|title=Interleukin-6 Genetic Polymorphism and Chinese Major Depression|journal=Neuropsychobiology|volume=52|issue=4|pages=202–5|publisher=Karger AG|location=Basel|pmid=16244501|doi=10.1159/000089003|accessdate=2009-05-29|last2=Yu|first2=YW|last3=Chen|first3=TJ|last4=Tsai|first4=SJ}}</ref><ref name="Elen">{{cite journal|last=Elenkov|first=IJ|year=2005|month=September|title=Cytokine dysregulation, inflammation and well-being|journal=NeuroImmunoModulation|volume=12|issue=5|pages=225–69|publisher=Karger AG|location=Basel|pmid=16166805|doi=10.1159/000087104|accessdate=2009-05-29|last2=Iezzoni|first2=DG|last3=Daly|first3=A|last4=Harris|first4=AG|last5=Chrousos|first5=GP}}</ref><ref>{{cite journal|last=Kubera|first=M|date=30 April 2005|title=Effects of serotonin and serotonergic agonists and antagonists on the production of tumor necrosis factor alpha and interleukin-6|journal=Psychiatry Research|volume=134|issue=3|pages=251–8|publisher=Elsevier|pmid=15892984|doi=10.1016/j.psychres.2004.01.014|accessdate=2009-05-29|last2=Maes|first2=M|last3=Kenis|first3=G|last4=Kim|first4=YK|last5=Lasoń|first5=W}}</ref> ಸೊಮಾಟಿಕ್ ಸೋಂಕುಗಳು ಅಥವಾ ಆಟೊಇಮ್ಯೂನ್ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಂತಹ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಒತ್ತಡ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ತೀವ್ರ ಪ್ರಮಾಣದ ಸ್ರವಿಕೆಯು, ಜೀವಕೋಶ-ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಪ್ರೊ-ಇನ್‌ಫ್ಲಮೇಟರಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ಸರಣಿಯ ಮೂಲಕ ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಗ್ರಾಹಕಗಳ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಆ ಮೂಲಕ ನರ-ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಡಿಸ್‌ರೆಗ್ಯುಲೇಶನ್ಅನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿವೆ.<ref name="Elen"/> ಸಿರೊಟೋನಿನ್, ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ ಮತ್ತು ಡಾಪ್ಅಮೈನ್ ಗ್ರಾಹಕಗಳ ಮೇಲೆ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುವ SSRIಗಳು, SNRIಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ಪ್ರೊ-ಇನ್‌ಫ್ಲಮೇಟರಿ ಸೈಟೊಕಿನ್ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಇಮ್ಯುನೊಮಾಡ್ಯುಲೇಟರಿ ಮತ್ತು ಆಂಟಿ-ಇನ್‌ಫ್ಲಮೇಟರಿ(ಉರಿಯೂತ-ಪ್ರತಿರೋಧಕ)ಯಾಗಿರುತ್ತವೆ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಇಂಟರ್‌ಫೆರಾನ್-ಗಾಮ (IFN-ಗಾಮ) ಮತ್ತು ಇಂಟರ್‌ಲ್ಯೂಕಿನ್-10 (IL-10) ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ TNF-ಆಲ್ಫಾ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್‌ಲ್ಯೂಕಿನ್-6 (IL-6) ಮೊದಲಾದವುಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ. ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು TH1 ಅಪ್‌ರೆಗ್ಯುಲೇಶನ್ಅನ್ನು ನಿರೋಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದೂ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal|last=Diamond|first=M|year=2006|month=October|title=Antidepressants suppress production of the Th1 cytokine interferon-gamma, independent of monoamine transporter blockade|journal=European Neuropsychopharmacology|volume=16|issue=7|pages=481–90|publisher=Elsevier|pmid=16388933|doi=10.1016/j.euroneuro.2005.11.011|accessdate=2009-05-29|last2=Kelly|first2=JP|last3=Connor|first3=TJ}}</ref><ref>{{cite journal|last=Kubera|first=M|year=2001|month=April|title=Anti-Inflammatory effects of antidepressants through suppression of the interferon-gamma/interleukin-10 production ratio|journal=Journal of Clinical Psychopharmacology|volume=21|issue=2|pages=199–206|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|pmid=11270917|doi=10.1097/00004714-200104000-00012|accessdate=2009-05-29|last2=Lin|first2=AH|last3=Kenis|first3=G|last4=Bosmans|first4=E|last5=Van Bockstaele|first5=D|last6=Maes|first6=M}}</ref><ref>{{cite journal|last=Maes|first=M|year=2001|month=January|title=The immunoregulatory effects of antidepressants|url=https://archive.org/details/sim_human-psychopharmacology_2001-01_16_1/page/95|journal=Human Psychopharmacology: Clinical and Experimental|volume=16|issue=1|pages=95–103|publisher=John Wiley & Sons|pmid=12404604|doi=10.1002/hup.191|accessdate=2009-05-29}}</ref><ref>{{cite journal|last=Maes|first=M|year=2005|month=March|title=The negative immunoregulatory effects of fluoxetine in relation to the cAMP-dependent PKA pathway|journal=International Immunopharmacology|volume=5|issue=3|pages=609–18|publisher=Elsevier|pmid=15683856|doi=10.1016/j.intimp.2004.11.008|accessdate=2009-05-29|last2=Kenis|first2=G|last3=Kubera|first3=M|last4=De Baets|first4=M|last5=Steinbusch|first5=H|last6=Bosmans|first6=E}}</ref><ref>{{cite journal|last=Brustolim D|first=D|year=2006|month=June|title=A new chapter opens in anti-inflammatory treatments: the antidepressant bupropion lowers production of tumor necrosis factor-alpha and interferon-gamma in mice|journal=International Immunopharmacology|volume=6|issue=6|pages=903–7|publisher=Elsevier|pmid=16644475|doi=10.1016/j.intimp.2005.12.007|accessdate=2009-05-29|last2=Ribeiro-Dos-Santos|first2=R|last3=Kast|first3=RE|last4=Altschuler|first4=EL|last5=Soares|first5=MB}}</ref> ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ TCAಗಳು ಮತ್ತು SNRIಗಳು (ಅಥವಾ SSRI-NRI ಸಂಯುಕ್ತಗಳು), ನೋವು-ಶಾಮಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal|last=Moulin|first=DE|year=2007|month=Spring|title=Pharmacological management of chronic neuropathic pain - consensus statement and guidelines from the Canadian Pain Society|journal=Pain Research & Management|volume=12|issue=1|pages=13–21|publisher=Pulsus Group|pmid=17372630|pmc=2670721|accessdate=2009-05-29|last2=Clark|first2=AJ|last3=Gilron|first3=I|last4=Ware|first4=MA|last5=Watson|first5=CP|last6=Sessle|first6=BJ|last7=Coderre|first7=T|last8=Morley-Forster|first8=PK|last9=Stinson|first9=J}}</ref><ref>{{cite journal|last=Jones|first=CK|year=2006|month=December|title=Analgesic effects of serotonergic, noradrenergic or dual reuptake inhibitors in the carrageenan test in rats: Evidence for synergism between serotonergic and noradrenergic reuptake inhibition|journal=Neuropharmacology|volume=51|issue=7-8|pages=1172–1180|publisher=Elsevier|pmid=17045620|doi=10.1016/j.neuropharm.2006.08.005|accessdate=2009-05-29|last2=Eastwood|first2=BJ|last3=Need|first3=AB|last4=Shannon|first4=HE}}</ref> ಈ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕವಲ್ಲದ ರೋಗಗಳೆರಡಲ್ಲೂ ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಖಾತರಿ ನೀಡಿವೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಶಸ್ತ ಫಾರ್ಮಕೊಥೆರಪಿಗೆ ಮಾನಸಿಕ-ನರ-ಪ್ರತಿರಕ್ಷಾ ಮಾರ್ಗವು ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು.<ref>{{cite journal|last=Kulmatycki|first=KM|year=2006|month=October|title=Drug disease interactions: role of inflammatory mediators in depression and variability in antidepressant drug response|journal=Journal of Pharmacy & Pharmaceutical Sciences|volume=9|issue=3|pages=292–306|publisher=Canadian Society for Pharmaceutical Sciences|pmid=17207413|url=http://www.ualberta.ca/~csps/JPPS9_3/Kulmatycki/Kul_Jam.htm|accessdate=2009-05-29|last2=Jamali|first2=F}}</ref> ಮುಂದಿನ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು, ಪ್ರೊ-ಇನ್‌ಫ್ಲಮೇಟರಿ ಸೈಟೊಕಿನ್‌ಗಳ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿರೋಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಆಂಟಿ-ಇನ್‌ಫ್ಲಮೇಟರಿ ಸೈಟೊಕಿನ್‌ಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ತಯಾರಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite journal|last=O'Brien|first=SM|year=2004|month=August|title=Cytokines: abnormalities in major depression and implications for pharmacological treatment|url=https://archive.org/details/sim_human-psychopharmacology_2004-08_19_6/page/397|journal=Human Psychopharmacology: Clinical and Experimental|volume=19|issue=6|pages=397–403|publisher=John Wiley & Sons|pmid=15303243|doi=10.1002/hup.609|accessdate=2009-05-29|last2=Scott|first2=LV|last3=Dinan|first3=TG}}</ref> == ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ == ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು) ಮೂಲಕ ಅಥವಾ "ನೈಜ" ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವಗಳ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಮೂಲಕ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಪ್ರಬಲ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಅರ್ಹತೆ ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಹಲವಾರು ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಔಷಧಿಯೊಂದರ ಸಮರ್ಥ ''ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ'' ಯನ್ನು, ಸ್ವತಃ-ಹೇಳಿದ ಅಥವಾ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 50%ನಷ್ಟು ಇಳಿಕೆಯಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ''ಭಾಗಶಃ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ'' ಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠ 25%ನಷ್ಟು ಇಳಿತವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಉಪಶಮನ'' ಪದವು ಖಿನ್ನತೆ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳ ವಸ್ತುತಃ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ''ಮತ್ತೆ ಬರುವ'' ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ''ಮರುಕಳಿಸುವ'' ಅಪಾಯವಿರಬಹುದು. ಸಂಪೂರ್ಣ ಉಪಶಮನ ಅಥವಾ ''ಪುನಃಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ'' ಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳುವುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. === ಪುನಃಪರಿಶೀಲನೆಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು === ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅವಲೋಕನಗಳು ಹೀಗಿವೆ: * ವಿವಿಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ<ref>ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಿಲ್ಲಿವ್ರೇ, S., ಅರೋಲ್,B., ಹ್ಯಾಚರ್,S., ಆಗ್ಸ್ಟನ್,S., ರೈಡ್,I., ಸುಲ್ಲಿವ್ಯಾನ್, F., ವಿಲಿಯಮ್ಸ್,B., ಕ್ರೋಂಬೀ,I. (2003) [http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=154760 ಎಫಿಕಸಿ ಆಂಡ್ ಟಾಲರೆಬಿಲಿಟಿ ಆಫ್ ಸೆಲೆಕ್ಟಿವ್ ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ರಿಅಪ್ಟೇಕ್ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್ಸ್ ಕಂಪ್ಯಾರ್ಡ್ ವಿದ್ ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್ ಇನ್ ಡಿಪ್ರೆಶನ್ ಟ್ರೀಟೆಡ್ ಇನ್ ಪ್ರೈಮರಿ ಕೇರ್: ಸಿಸ್ಟಮ್ಯಾಟಿಕ್ ರಿವ್ಯೂ ಆಂಡ್ ಮೆಟಾ-ಅನಾಲಿಸಿಸ್] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130801115652/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=154760 |date=2013-08-01 }} ''BMJ.'' ಮೇ 10; 326(7397): 1014.</ref> ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಖಿನ್ನತೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ವರ್ಗದ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ<ref>{{cite journal |author=Anderson IM |title=Selective serotonin reuptake inhibitors versus tricyclic antidepressants: a meta-analysis of efficacy and tolerability |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-affective-disorders_2000-04_58_1/page/19 |journal=J Affect Disord |volume=58 |issue=1 |pages=19–36 |year=2000 |month=April |pmid=10760555 |doi=10.1016/S0165-0327(99)00092-0 }}</ref> ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಹೋಲಿಕೆ.<ref>{{cite journal |doi=10.4088/JCP.v62n0209 |author=Parker G, Roy K, Wilhelm K, Mitchell P |title=Assessing the comparative effectiveness of antidepressant therapies: a prospective clinical practice study |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-psychiatry_2001-02_62_2/page/n71 |journal=J Clin Psychiatry |volume=62 |issue=2 |pages=117–25 |year=2001 |month=February |pmid=11247097 |doi_brokendate=2010-08-28 }}</ref> * "ಸಕ್ರಿಯ ಪ್ಲಸೀಬೊ" ಒಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾದ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ನಿರ್ಧಾರಣೆ.<ref name="ncbi.nlm.nih.gov"/> * ಹೊಸ ಪ್ರಕಾರದ MAOI ವರ್ಗದ ನಿರ್ಧಾರಣೆ.<ref>ಲೋಟುಫೊ-ನೆಟೊ, F., ಟ್ರಿವೇಡಿ, M., &amp; ಥೇಸ್, M.E. (1999) [http://www.nature.com/npp/journal/v20/n3/full/1395258a.html ಮೆಟಾ-ಅನಾಲಿಸಿಸ್ ಆಫ್ ದಿ ರಿವರ್ಸಿಬಲ್ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೋನೊಅಮೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್‌ ಟೈಪ್ ಎ ಮಾಕ್ಲೊಬೆಮೈಡ್ ಆಂಡ್ ಬ್ರೊಫ್ಯಾರೊಮಿನ್ ಫಾರ್ ದಿ ಟ್ರೀಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಪ್ ಡಿಪ್ರೆಶನ್] ''ನ್ಯೂರೊಸೈಕೊಫಾರ್ಮಕಾಲಜಿ'' 20 226-247.10.1038</ref> * ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ವೋರ್ಟ್‌‌ನ ಯಾದೃಚ್ಛಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಮೆಟಾ-ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ.<ref>{{cite journal |author=Linde K, Mulrow CD, Berner M, Egger M |title=St John's wort for depression |journal=Cochrane Database Syst Rev |volume= |issue=2 |pages=CD000448 |year=2005 |pmid=15846605 |doi=10.1002/14651858.CD000448.pub2 }}</ref> * ಬಾಲ್ಯದ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಬಳಕೆಯ ಪುನಃಪರೀಕ್ಷೆ.<ref>ಜ್ಯುರೈಡಿನಿ JN, ಡಿಯೋಕೆ CJ, ಮ್ಯಾನ್ಸ್‌ಫೀಲ್ಡ್ PR, ಹ್ಯಾಬಿ MM, ಮೆಂಕೆಸ್ DB, ಟಾಂಕಿನ್ AL. (2004) [http://www.bmj.com/cgi/content/full/328/7444/879?ijkey=4f893b9f91cb92fde9abb867c1dd21fb35b7b9d3&amp;keytype2=tf_ipsecsha ಎಫಿಕಸಿ ಆಂಡ್ ಸೇಫ್ಟಿ ಆಫ್ ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ಆಂಡ್ ಅಡೊಲೆಸೆಂಟ್ಸ್.] BMJ. 2004 ಎಪ್ರಿಲ್ 10;328(7444):879-83.</ref><ref>ಲ್ಯಾಖನ್ SE; ಹ್ಯಾಗರ್-ಜಾನ್ಸನ್ G. [http://www.cpementalhealth.com/content/3/1/21 ದಿ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಪ್ರಿಸ್ಕ್ರೈಬ್ಡ್ ಸೈಕೊಟ್ರೋಪಿಕ್ಸ್ ಆನ್ ಯುತ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081017084221/http://www.cpementalhealth.com/content/3/1/21 |date=2008-10-17 }}. ''ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್ ಆಂಡ್ ಎಪಿಡಮಿಯಾಲಜಿ ಇನ್ ಮೆಂಟಲ್ ಹೆಲ್ತ್'' 2007;3(21).</ref> *1987ರಿಂದ 2004ರವರೆಗೆ U.S. ಫುಡ್ ಆಂಡ್ ಡ್ರಗ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್ (FDA)ಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಪುನಃಪರಿಶೀಲನೆಯು, ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಪ್ಲಸೀಬೊದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ವಿಫಲವಾದವು ಎಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ರಯೋಗದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದವು. ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲಾ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗದ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ತಪ್ಪುದಾರಿಗೆಳೆಯುವ ಧನಾತ್ಮಕ ಸ್ಪಷ್ಟನೆಯಲ್ಲಿರಿಸಲಾಯಿತು (FDAಯ ಸ್ವಂತ ಮಾಹಿತಿಯ ಅರ್ಹತೆ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿ). ಇದು ಏಕೆಂದರೆ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಅಂಗೀಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ವಿರುದ್ಧ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ ಅಥವಾ (ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಿದರೆ) ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಫುಡ್ ಆಂಡ್ ಡ್ರಗ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌ಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ನಿಜವಾದ ಮಾಹಿತಿಯಲ್ಲಿ 94 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಧನಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಸಂಶೋಧನಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದರೂ, ಕೇವಲ 51 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಈ ಪ್ರಕಟಣೆಯು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಗೋಚರವಾಗುವ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು 11%ರಿಂದ 69%ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.<ref name="Turner EH, Matthews AM, Linardatos E, Tell RA, Rosenthal R 2008 252–60"/> * 2008ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ UK, US ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಸಂಶೋಧಕರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಮೆಟಾ-ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು, 1987ರಿಂದ 1999ರವರೆಗಿನ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ FDAಯ ಅಂಗೀಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಆರು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗುವ ಹೊಸ-ವರ್ಗದ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಔಷಧವಸ್ತುಗಳ-ಕಂಪನಿ-ನಡೆಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಔಷಧಿ-ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿತು. ಹಿಂದಿನ ಮೆಟಾ-ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಿ ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು, ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಲಸೀಬೊದ ನಡುವಿನ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಕನಿಷ್ಠವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆರಂಭಿಕ ಖಿನ್ನತೆಯ ಮಧ್ಯಮ-ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ತೀವ್ರ ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಕಂಡುಬರುವುದರೊಂದಿಗೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಬಹುದು ಎಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಪ್ಲಸೀಬೊದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಇಳಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ತೀವ್ರ ಖಿನ್ನತೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ರೋಗಿಗಳ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾನದಂಡವಾಯಿತು.<ref name="pmid18303940">{{cite journal |author=Kirsch I, Deacon BJ, Huedo-Medina TB, Scoboria A, Moore TJ, Johnson BT |title=Initial severity and antidepressant benefits: a meta-analysis of data submitted to the Food and Drug Administration |journal=PLoS Med. |volume=5 |issue=2 |pages=e45 |year=2008 |pmid=18303940 |doi=10.1371/journal.pmed.0050045 |pmc=2253608}}</ref> ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ಆದರೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾಯಿತು.<ref>K. ಐಸೆಲೆ, M.D. ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್ ಡು ದೆ ವರ್ಕ್? ಎ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್ ದಿ ರಿವ್ಯೂ. ಡಾಕ್ಟರ್ಸ್ ಲಾಂಜ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯಯಿದೆ: http://www.doctorslounge.com/index.php/articles/page/152 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100303180328/http://www.doctorslounge.com/index.php/articles/page/152 |date=2010-03-03 }}. 2009ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21ರಂದು ಸಂಕಲನಗೊಂಡಿದೆ.</ref> ಎಲಿ ಲಿಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ ಕಂಪನಿಯು, ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಅದರ ಉತ್ಪನ್ನ ಪ್ರೊಜಾಕ್‌ನ ಬಗೆಗಿನ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಪ್ರೊಜಾಕ್ ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಮಂದಿಗೆ ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಪರಿಣಾಮವು ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವಂತಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿತು. ಈ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅನಾವಶ್ಯಕ ಗಾಬರಿ ಮತ್ತು ಚಿಂತೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಲು ಬಳಸಬಾರದೆಂದು ಗ್ಯಾಲಕ್ಸೊಸ್ಮಿತ್‌ಕ್ಲಿನ್ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿತು. ಈ ಮಾಹಿತಿಯು ಔಷಧಿಗಳ FDA ಅಂಗೀಕಾರಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿವೆಯೆಂದು ವ್ಯೆತ್ ಸೂಚಿಸಿತು.<ref>ಬ್ಲೂ, L. (2008) [http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1717306,00.html ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್ ಹಾರ್ಡ್ಲಿ ಹೆಲ್ಪ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110211013701/http://www.time.com/time/health/article/0,8599,1717306,00.html |date=2011-02-11 }} ಟೈಮ್ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್, ಮಂಗಳವಾರ, ಫೆಬ್ರವರಿ 26</ref> ಔಷಧವಸ್ತುಗಳ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಮುಖ UK ಮನೋವೈದ್ಯರು/ಔಷಧ-ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೀಗೆಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ - ಅಲ್ಪ-ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕೃತವಾದ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ, ಅಪ್ರಕಟಿತ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಕಡಿಮೆ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಮೆಟಾ-ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಲೇಖಕರು ಔಷಧಿ ಪರಿಶೀಲನಾ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದಲ್ಲದೆ "ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಹಿನ್ನೆಲೆ"ಯಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು "ವೈದ್ಯ/ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಘಟಕಗಳು" ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕುಗ್ಗಿದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಹಾಗೂ ಮಾಧ್ಯಮವು ಖಿನ್ನತೆಯ ಗಂಭೀರತೆಗೆ ಮಹತ್ವಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಬಳಲುವವರನ್ನು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಧಾರ್ಮಿಕ ವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರೆಂದು ದೂಷಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Nutt DJ, Malizia AL |title=Why does the world have such a 'down' on antidepressants? |journal=J. Psychopharmacol. (Oxford) |volume=22 |issue=3 |pages=223–6 |year=2008 |month=May |pmid=18541622 |doi=10.1177/0269881108091877 }}</ref> *2002ರ ಮೇ 7ರಂದು ದಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ "ಎಗೈನೆಸ್ಟ್ ಡಿಪ್ರೆಶನ್, ಎ ಶುಗರ್ ಪಿಲ್ ಈಶ್ ಹಾರ್ಡ್ ಟು ಬೀಟ್" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಲೇಖನವು ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳಿದೆ - "ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಔಷಧಿ ಕಂಪನಿಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಗುಳಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು-ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿ- ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನೂ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೊಸ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಕಂಪನಿಗಳು ಧನಾತ್ಮಕ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಎರಡನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಹಲವಾರು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು, ಇದು ಫುಡ್ ಆಂಡ್ ಡ್ರಗ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌ನ ಅಂಗೀರಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕನಿಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ವಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸಕ್ಕರೆ ಗುಳಿಗೆಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ಲಸೀಬೊಗಳು ಔಷಧಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಗಾದ ಮಿದುಳಿನ ಒಂದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರೊಜಾಕ್ ತಯಾರಕರು ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವ ಎರಡನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಐದು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ಪ್ಯಾಕ್ಸಿಲ್ ಮತ್ತು ಜೊಲೋಫ್ಟ್ ತಯಾರಕರು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು. ಲ್ಯೂಚ್ಟರ್ ಪ್ಲಸೀಬೊಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾದ ರೋಗಿಗಳ ಮಿದುಳಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ಮಿದುಳಿನ ಭಾಗದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚಿನವರ ಬದಲಾವಣೆಯು ಕಂಡುಬಂದಿದುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತನಾದನು. ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಮುಗಿದ ನಂತರ, ಪ್ಲಸೀಬೊಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾದ ರೋಗಿಗಳು ತಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯವು ಬಹುಬೇಗ ದುರ್ಬಲವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿನ ನಂಬಿಕೆಯು ಪ್ಲಸೀಬೊಗಳಿಗಿಂತ ಅವು ಯಾಕೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿವೆಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ." <ref>[http://www.chelationtherapyonline.com/technical/p58.htm ಎಗೈನೆಸ್ಟ್ ಡಿಪ್ರೆಶನ್, ಎ ಶುಗರ್ ಪಿಲ್ ಈಸ್ ಹಾರ್ಡ್ ಟು ಬೀಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100925021110/http://www.chelationtherapyonline.com/technical/p58.htm |date=2010-09-25 }}, ದಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್, ಮೇ 7, 2002</ref> === ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳು === ಪ್ರಮುಖ ಖಿನ್ನತೆಯ ಕಾಯಿಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ 2000 ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್ ಗೈಡ್‌ಲೈನ್<ref>{{cite web |url=http://www.guidelines.gov/summary/summary.aspx?doc_id=2605&nbr=1831 |title=Practice guideline for the treatment of patients with major depressive disorder |publisher=Guidelines.gov |date= |accessdate=2008-11-06 |archive-date=2008-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081028165751/http://www.guidelines.gov/summary/summary.aspx?doc_id=2605&nbr=1831 |url-status=dead }}</ref> ಹೀಗೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ - ರೋಗಿಯ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಸೌಮ್ಯವಾದ ಪ್ರಮುಖ ಖಿನ್ನತೆ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ನೀಡಬಹುದು; ಮಧ್ಯಮದಿಂದ ತೀವ್ರ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಮುಖ ಖಿನ್ನತೆ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಕನ್ವಲ್ಸಿವ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡದಿದ್ದರೆ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು; ಹಾಗೂ ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪ-ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಮತ್ತು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಔಷಧಿಗಳ ಸಂಯುಕ್ತವನ್ನು ಅಥವಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರೊಕನ್ವಲ್ಸಿವ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪಗೊಂಡ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಬಳಸಬೇಕು. ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಔಷಧಿಗಳ ವರ್ಗ-ವರ್ಗಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಹಾಗೂ ವರ್ಗಗಳೊಳಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಆರಂಭಿಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಅಡ್ಡಪರಿಣಾಮ, ರೋಗಿಯ ಆಯ್ಕೆ, ಔಷಧಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಮಾಹಿತಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣ ಹಾಗೂ ಅದರ ಖರ್ಚು ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. UK ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಎಕ್ಸೆಲೆನ್ಸ್ (NICE) 2004ರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳು ಹೀಗೆಂದು ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡಿವೆ - ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸೌಮ್ಯವಾದ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಆರಂಭಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಾಗಿ ಬಳಸಬಾರದು ಏಕೆಂದರೆ ಇದರಿಂದಾಗುವ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಿಂತ ಅಪಾಯವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಮಧ್ಯಮ ಅಥವಾ ತೀವ್ರ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ಗಿಂತ SSRI ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿದೆ; ತೀವ್ರ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಗ್ನಿಟಿವ್ ಬಿಹೇವಿಯರಲ್ (ಅರಿವಿನ-ವರ್ತನೆಯ) ಥೆರಪಿ ಮೊದಲಾದ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಬೇಕು.<ref>{{cite web|url=http://www.nice.org.uk/guidance/CG23 |title=Depression |publisher=Nice.org.uk |date= |accessdate=2008-11-06}}</ref> === ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಚಾತುರ್ಯಗಳು === ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿದ 30%ರಿಂದ 50%ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal |author=Baghai TC, Möller HJ, Rupprecht R |title=Recent progress in pharmacological and non-pharmacological treatment options of major depression |journal=Curr. Pharm. Des. |volume=12 |issue=4 |pages=503–15 |year=2006 |pmid=16472142 |doi=10.2174/138161206775474422 }}</ref><ref name="SSRIswitch">{{cite journal |author=Ruhé HG, Huyser J, Swinkels JA, Schene AH |title=Switching antidepressants after a first selective serotonin reuptake inhibitor in major depressive disorder: a systematic review |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-psychiatry_2006-12_67_12/page/1836 |journal=J Clin Psychiatry |volume=67 |issue=12 |pages=1836–55 |year=2006 |month=December |pmid=17194261 |doi=10.4088/JCP.v67n1203 }}</ref> ಪ್ರಬಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕಂಡುಬಂದರೂ, ಖಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಅಪಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಮುಂದುವರಿಕೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಕಳಿಸುವ ದರವು 3ರಿಂದ 6 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Tranter R, O'Donovan C, Chandarana P, Kennedy S |title=Prevalence and outcome of partial remission in depression |journal=J Psychiatry Neurosci |volume=27 |issue=4 |pages=241–7 |year=2002 |month=July |pmid=12174733 |pmc=161658 }}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಔಷಧಿಗಳು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref>{{cite journal |author=Byrne SE, Rothschild AJ |title=Loss of antidepressant efficacy during maintenance therapy: possible mechanisms and treatments |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-psychiatry_1998-06_59_6/page/279 |journal=J Clin Psychiatry |volume=59 |issue=6 |pages=279–88 |year=1998 |month=June |pmid=9671339 }}</ref> ಈ ಮಿತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಲು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನಿರ್ವಹಣಾ ಚಾತುರ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Mischoulon D, Nierenberg AA, Kizilbash L, Rosenbaum JF, Fava M |title=Strategies for managing depression refractory to selective serotonin reuptake inhibitor treatment: a survey of clinicians |url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-psychiatry_2000-06_45_5/page/476 |journal=Can J Psychiatry |volume=45 |issue=5 |pages=476–81 |year=2000 |month=June |pmid=10900529 }}</ref> ==== "ಟ್ರೈಯಲ್ ಆಂಡ್ ಎರರ್(ಪ್ರಾಪ್ತಿಪರ್ಯಂತ ಪ್ರಯತ್ನ)" ಬದಲಾವಣೆ ==== ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ 2000 ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್ ಗೈಡ್‌ಲೈನ್, ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಯ ಆರರಿಂದ ಎಂಟು ವಾರಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕಂಡುಬರದಿದ್ದರೆ, ಅದೇ ವರ್ಗದ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗೆ ನಂತರ ಬೇರೆ ವರ್ಗದ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗೆ ಬದಲಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಮೆಟಾ-ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಪುನಃಪರಿಶೀಲನೆಯು ಹಿಂದಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು; SSRI ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ವಿಫಲವಾದ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಔಷಧಿಯನ್ನು ನೀಡಿದಾಗ ಅವರಲ್ಲಿ 12%ರಿಂದ 86%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತೋರಿದರು ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮದಿಂದಾಗಿ 5%ರಿಂದ 39%ರಷ್ಟು ಮಂದಿಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ರೋಗಿಯು ಹೆಚ್ಚು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರೆ, ಆತನು ಹೊಸ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಯ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.<ref name="SSRIswitch"/> ==== ವರ್ಧನೆ ಮತ್ತು ಸೇರಿಸುವಿಕೆ ==== ಭಾಗಶಃ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಾಗಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಔಷಧವಸ್ತುವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ರೋಗಿಗಳು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಯಿಂದ ಉಪಶಮನ ಪಡೆಯಲು ವಿಫಲರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ವರ್ಧನೆಯ ವಿಧಾನಗಳೆಂದರೆ ಲೀಥಿಯಂ ಮತ್ತು ಥೈರಾಯ್ಡ್ ವರ್ಧನೆ. ಆದರೆ ಈ ಬಳಕೆಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಸ ರೀತಿಯ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಉತ್ತಮ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವಿಲ್ಲ, ಈ ನವೀನ ವಿಧಾನಗಳೆಂದರೆ ಡಾಪ್ಅಮೈನ್ ಆಗನಿಸ್ಟ್(ಸಂಘರ್ಷಕ ಸ್ನಾಯು)ಗಳು, ಲೈಂಗಿಕ ಸ್ಟೀರಾಯ್ಡ್‌ಗಳು, NRI, ಗ್ಲೂಕೊಕಾರ್ಟಿಕಾಯ್ಡ್-ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಶಗಳು ಅಥವಾ ಹೊಸ ಸೆಳವು-ನಿರೋಧಕಗಳು ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಬಳಕೆ.<ref name="augment">{{cite journal |author=DeBattista C, Lembke A |title=Update on augmentation of antidepressant response in resistant depression |journal=Curr Psychiatry Rep |volume=7 |issue=6 |pages=435–40 |year=2005 |month=December |pmid=16318821 |doi=10.1007/s11920-005-0064-x }}</ref> ಸೇರಿಸುವಿಕೆಯ ವಿಧಾನವು ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವರ್ಗಗಳಿಂದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ನರ-ರಾಸಾಯನಿಕ ಪರಿಣಾಮವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದರೂ, ಈ ವಿಧಾನದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal |author=Lam RW, Wan DD, Cohen NL, Kennedy SH |title=Combining antidepressants for treatment-resistant depression: a review |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-psychiatry_2002-08_63_8/page/685 |journal=J Clin Psychiatry |volume=63 |issue=8 |pages=685–93 |year=2002 |month=August |pmid=12197448 }}</ref> ==== ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬಳಕೆ ==== ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಆ ಔಷಧಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ ಮುಂದುವರಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮರುಕಳಿಸುವ ದರವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷಕಾಲ ನಡೆದ 31 ಪ್ಲಸೀಬೊ-ನಿಯಂತ್ರಿತ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮೆಟಾ-ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು, ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ಸುಮಾರು 18%ನಷ್ಟು ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಔಷಧಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರವಾಗಲೇ ಖಿನ್ನತೆಯು ಮರುಕಳಿಸಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಆ ಪ್ರಮಾಣವು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಪ್ಲಸೀಬೊ ಬಳಸಿದವರಲ್ಲಿ 41%ನಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Geddes JR, Carney SM, Davies C |title=Relapse prevention with antidepressant drug treatment in depressive disorders: a systematic review |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_2003-02-22_361_9358/page/653 |journal=Lancet |volume=361 |issue=9358 |pages=653–61 |year=2003 |month=February |pmid=12606176 |doi=10.1016/S0140-6736(03)12599-8 }}</ref> ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳು, ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗೆ ಅದರ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಶಮನವಾದ ನಂತರ ನಾಲ್ಕರಿಂದ ಐದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಫಾರ್ ಸೈಕೊಫಾರ್ಮಕಾಲಜಿಸ್ 2000 ಗೈಡ್‌ಲೈನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಟ್ರೀಟಿಂಗ್ ಡಿಪ್ರೆಸಿವ್ ಡಿಸಾರ್ಡರ್ಸ್ ವಿದ್ ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್, ಖಿನ್ನತೆಗೆ ತುತ್ತಾದ ರೋಗಿಗಳು ಕನಿಷ್ಠ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಥವಾ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ ರೋಗವು ಮರುಕಳಿಸಲಿ ಅಥವಾ ಬಿಡಲಿ ಅದು ಹಿಂದಿನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ಔಷಧಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ ಅದರ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಪ್ರಯೋಜನವು ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು. ತೀವ್ರ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಮೊದಲು ಫಾರ್ಮಕೊಥೆರಪಿಯನ್ನು, ನಂತರ ಅದರ ಉಳಿದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮನಶ್ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದು ಉತ್ತಮವೆಂದು ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಸೂಚಿಸಿವೆ.<ref>{{cite journal |author=Fava GA, Park SK, Sonino N |title=Treatment of recurrent depression |journal=Expert Rev Neurother |volume=6 |issue=11 |pages=1735–40 |year=2006 |month=November |pmid=17144786 |doi=10.1586/14737175.6.11.1735 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Petersen TJ |title=Enhancing the efficacy of antidepressants with psychotherapy |journal=J. Psychopharmacol. (Oxford) |volume=20 |issue=3 Suppl |pages=19–28 |year=2006 |month=May |pmid=16644768 |doi=10.1177/1359786806064314 }}</ref> === ಔಷಧ ವಿಫಲತೆ === ಸರಿಸುಮಾರು 30%ನಷ್ಟು ಖಿನ್ನತೆ ರೋಗಿಗಳು ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ಉಪಶಮನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref name="pmid16390886">{{cite journal |author=Trivedi MH, Rush AJ, Wisniewski SR |title=Evaluation of outcomes with citalopram for depression using measurement-based care in STAR*D: implications for clinical practice |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_2006-01_163_1/page/28 |journal=The American journal of psychiatry |volume=163 |issue=1 |pages=28–40 |year=2006 |pmid=16390886 |doi=10.1176/appi.ajp.163.1.28}}</ref> ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿಲ್ಲದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತೋರುವ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ, ಎರಡನೆ ಔಷಧಿಯಾಗಿ ವರ್ಧನೆಗಾಗಿ ಉತ್ತೇಜಕ-ಅಂಶವಾದ ಬುಪ್ರೋಪಿಯಾನ್ (ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನ {{nowrap|200 mg}}ನಷ್ಟು, ನಂತರ {{nowrap|100 mg}}ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಸಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದಿನನಿತ್ಯ {{nowrap|400 mg}}ನಷ್ಟು) ಅಥವಾ ಬುಸ್ಪಿರಾನ್ಅನ್ನು (ಪ್ರತಿದಿನ {{nowrap|60 mg}}ನಷ್ಟು) ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಸುಮಾರು 30%ನಷ್ಟು ರೋಗಿಗಳು ಉಪಶಮನವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.<ref name="pmid16554526">{{cite journal |author=Trivedi MH, Fava M, Wisniewski SR |title=Medication augmentation after the failure of SSRIs for depression |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2006-03-23_354_12/page/1243 |journal=N. Engl. J. Med. |volume=354 |issue=12 |pages=1243–52 |year=2006 |pmid=16554526 |doi=10.1056/NEJMoa052964}}</ref> ಅದೇ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಸುಮಾರು 25%ನಷ್ಟು ಮಂದಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉಪಶಮನವಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="pmid16554525">{{cite journal |author=Rush AJ, Trivedi MH, Wisniewski SR |title=Bupropion-SR, sertraline, or venlafaxine-XR after failure of SSRIs for depression |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2006-03-23_354_12/page/1231 |journal=N. Engl. J. Med. |volume=354 |issue=12 |pages=1231–42 |year=2006 |pmid=16554525 |doi=10.1056/NEJMoa052963}}</ref> ==== ಗರ್ಭಿಣಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ==== ಗರ್ಭಧರಿಸಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಔಷಧಿಯು ವಿಫಲವಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇಂದಿನವರೆಗಿನ ಏಕೈಕ ವರದಿಯು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಭಾರಿ ವಿವಾದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ: 2006ರಲ್ಲಿ ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್'' (''JAMA'' )ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು, ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯು ಖಿನ್ನತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಗರ್ಭಿಣಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ, ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಔಷಧಿಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದರಿಂದ ರೋಗವು ಮರುಕಳಿಸುವ ಸಂಭವವು ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿತು.<ref>{{cite journal | last = Cohen, MD | first =Lee S. | title = Relapse of Major Depression During Pregnancy in Women Who Maintain or Discontinue Antidepressant Treatment | journal = Journal of the American Medical Association | volume =295 | issue = 5 | pages = 499–507 | publisher = American Medical Association | date= February 1, 2006 | url = http://jama.ama-assn.org/cgi/content/abstract/295/5/499 | accessdate = 2007-06-14 | doi = 10.1001/jama.295.5.499 | pmid = 16449615 | last2 = Altshuler | first2 = LL | last3 = Harlow | first3 = BL | last4 = Nonacs | first4 = R | last5 = Newport | first5 = DJ | last6 = Viguera | first6 = AC | last7 = Suri | first7 = R | last8 = Burt | first8 = VK | last9 = Hendrick | first9 = V}}</ref> ''JAMA'' ಲೇಖನವು ಹಲವಾರು ಲೇಖಕರು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಔಷಧವಸ್ತುಗಳ ಕಂಪನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂಬುದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ''JAMA'' ನಂತರ ಆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ತಿದ್ದುಪಡಿಯೊಂದುನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಲೇಖಕರು ಆ ಸಂಬಂಧವು ತಮ್ಮ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೆಲಸದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite journal | title = Relapse of Major Depression During Pregnancy in Women Who Maintain or Discontinue Antidepressant Treatment—Correction | journal = JAMA | volume = 296 | issue = 2 | page = 170 | date= July 12, 2006 | url = http://jama.ama-assn.org/cgi/content/full/jama;296/2/170 | accessdate = 2007-06-14 | doi = 10.1001/jama.296.2.170}}</ref> ಪ್ರಸೂತಿ-ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಪೆರಿನಾಟಲಜಿಸ್ಟ್ ಆಡಮ್ ಉರಾಟೊ ''ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜರ್ನಲ್'' ‌ನಲ್ಲಿ, ರೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿಪರರು ಉದ್ಯಮ ಪ್ರಭಾವವಿಲ್ಲದ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಡೇವಿಡ್ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್, "ಡ್ರಗ್ ಇಂಟರ್ಯಾಕ್ಷನ್ಸ್: ಫೈನಾನ್ಶಿಯಲ್ ಟೈಸ್ ಟು ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಕ್ಲೌಡ್ ಮೇಜರ್ ಡಿಪ್ರೆಶನ್ ಸ್ಟಡಿ ಅಟ್ ಇಶ್ಯೂ: ವೆದರ್ ಇಟ್ಸ್ ಸೇಫ್ ಫಾರ್ ಪ್ರೆಗ್ನೆಂಟ್ ವುಮನ್ ಟು ಸ್ಟೇ ಆನ್ ಮೆಡಿಕೇಶನ್ - JAMA ಆಸ್ಕ್ಸ್ ಆಥರ್ಸ್ ಟು ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೈನ್". ವಾಲ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಜರ್ನಲ್‌. ಜುಲೈ 11, 2006 ([http://www.post-gazette.com/pg/06192/705022-114.stm ಕಾಪಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111125085721/http://www.post-gazette.com/pg/06192/705022-114.stm |date=2011-11-25 }} post-gazette.com ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು)</ref> == ನಿವರ್ತನ-ಚಿಹ್ನೆಗಳು == SSRI ಔಷಧಿಯನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ, ಇದು ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ನಿವರ್ತನ-ಚಿಹ್ನೆಗಳೆರಡನ್ನೂ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು, ಇದನ್ನು "SSRI ನಿಲ್ಲಿಸುವುದರ ರೋಗಲಕ್ಷಣ"ವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ಟ್ಯಾಮಾಮ್ ಮತ್ತು ಒಜ್ಪೊಯ್ರಾಜ್, 2002). ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಸೇವನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ, ಅವುಗಳ ಸೇವನೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕೆಲವು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದರ ರೋಗಲಕ್ಷಣವು ಒಂದರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=March 2009}} ನಿಶ್ಚಿತ ರೋಗ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರಮಾಣದ ಆಯ್ಕೆಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಸಂಕೀರ್ಣ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅದಕ್ಕೆ ವೃತ್ತಿನಿರತರ ಅರಿವಿನ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಬಹುದು, ಆತಂಕವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು ಅಥವಾ ರೋಗಿಯಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ, ಇರುಸುಮುರುಸಿನ ಅಥವಾ ತೀವ್ರ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು.{{Citation needed|date=March 2009}} ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಯು ಖಿನ್ನತೆಯಿಂದ ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪ ಅಥವಾ ಎಳೆಹುಚ್ಚು ಮೊದಲಾವುಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು.{{Citation needed|date=March 2009}} == ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳು == ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಷ್ಟವು ಒಂದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಔಷಧಿಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. SSRIಗಳ ಬಳಕೆಯ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳೆಂದರೆ: ಪಿತ್ತೋದ್ರೇಕ, ಭೇದಿ, ತಳಮಳ, ತಲೆನೋವು. SSRIಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಲೈಂಗಿಕ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಲೈಂಗಿಕಾಸಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು, ಸಂಭೋಗೋದ್ರೇಕ ಉಂಟಾಗದಿರುವುದು, ನಿಮಿರುವಿಕೆಯ ಅಪಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಿಯೆ. ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ರೋಗಲಕ್ಷಣವೂ ಸಹ SSRIಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಗಂಭೀರ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ. ಫುಡ್ ಆಂಡ್ ಡ್ರಗ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್ SSRIಗಳ ಮೇಲೆ 'ಕಪ್ಪುಪೆಟ್ಟಿಗೆ' ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅವು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹರೆಯದವರಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ದರವನ್ನು (1,000ರಲ್ಲಿ 2ರಿಂದ 1,000ರಲ್ಲಿ 4ರವರೆಗೆ) ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | last = Lenzer | first = Jeanne | title = Antidepressants double suicidality in children, says FDA | journal = BMJ | volume = 332 | page = 626 | year = 2006 | url = http://www.bmj.com/cgi/content/full/332/7542/626-c | doi = 10.1136/bmj.332.7542.626-c | accessdate = 2008-04-14}}</ref> 25ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ವರ್ತನೆಯ ಏರಿಕೆಯು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಹರೆಯದವರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸಮನಾಗಿದೆ.<ref>BMJ: [http://www.bmj.com/cgi/content/abstract/339/aug11_2/b2880?maxtoshow=&amp;HITS=10&amp;hits=10&amp;RESULTFORMAT=&amp;fulltext=suicide&amp;searchid=1&amp;FIRSTINDEX=0&amp;sortspec=date&amp;resourcetype=HWCIT ರಿಸ್ಕ್ ಆಫ್ ಸ್ಯುಸೈಡಲಿಟಿ ಇನ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಟ್ರೈಯಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್ ಇನ್ ಅಡಲ್ಟ್ಸ್]. ಆಗಸ್ಟ್ 11, 2009.</ref> TCAಗಳ (ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು) ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳೆಂದರೆ ಬಾಯಿ ಒಣಗುವುದು, ದೃಷ್ಟಿ ಮಂಜಾಗುವುದು, ಅರೆನಿದ್ರಾವಸ್ಥೆ, ತಲೆ ತಿರುಗುವಿಕೆ, ನಡುಕ, ಲೈಂಗಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಚರ್ಮದ ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಮತ್ತು ತೂಕದ ಏರಿಕೆ ಅಥವಾ ಇಳಿಕೆ. MAOIಗಳ (ಮೋನೊಅಮೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್‌ ಪ್ರತಿರೋಧಕಗಳು) ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಫೆನೆಲ್ಜಿನ್ (ನಾರ್ಡಿಲ್) ಮತ್ತು ಟ್ರಾನಿಲ್ಸಿಪ್ರೋಮೈನ್ (ಪ್ಯಾರ್ನೇಟ್) ಮೊದಲಾದ MAOIಗಳಿಂದಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳೆಂದರೆ ಯಕೃತ್ತಿನ ಉರಿಯೂತ, ಹೃದಯಾಘಾತ, ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು ಹೊಡೆತ ಮತ್ತು ಪ್ರಬಲ ವ್ಯಾಧಿಗಳ ಹಠಾತ್ ಆಕ್ರಮಣ. ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ರೋಗಲಕ್ಷಣವು MAOIಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಔಷಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಸೇವಿಸಿದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ. === ಸಾಮಾನ್ಯ === {{Contradict|date=May 2010}} ಪಕ್ವ ಚೀಸು, ಸಂರಕ್ಷಿಸಿಟ್ಟ ಮಾಂಸ ಅಥವಾ ಹುದುಗುಹಾಕಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮೊದಲಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಟೈರಮಿನ್ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರೆ MAO ಪ್ರತಿರೋಧಕಗಳು ಪ್ರಬಲವಾದ ಮಾರಕ ತೀವ್ರ ಭಾವೋದ್ವೇಗದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಅದೇ ರೀತಿ, ಮಾರಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಸೂಚನೆಯ ಮತ್ತು ನೇರ ಮಾರಾಟದ ಔಷಧಿಗಳೆರಡಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. MAO-ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಔಷಧಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಅವರು ನೇರ-ಮಾರಾಟದ ಅಥವಾ ಸೂಚಿಸಿದ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಭೇಟಿಯಾದ ವೈದ್ಯರು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹ ರೋಗಿಗಳು ತುರ್ತುಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕೊಠಡಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಿಗೂ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು ಹಾಗೂ MAO ಪ್ರತಿರೋಧಕಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಗುರುತನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ಕೆಲವು ವೈದ್ಯರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗುರುತಿನ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮಾರಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಆಹಾರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಉಂಟಾದ ಒಟ್ಟು ಸಾವುಗಳು ನೇರ-ಮಾರಾಟದ ಔಷಧಿಗಳಿಂದಾದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದಾಗಿವೆ. ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬೈಪೋಲಾರ್ ಕಾಯಿಲೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿತ್ತಸ್ಥಿತಿ ಸ್ಥೀರೀಕಾರಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪದ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಅವು ಬೈಪೋಲಾರ್ ರೋಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವು ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಖಿನ್ನತೆಯಿಂದ ಬಳಲುವ ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪ ಅಥವಾ ಎಳೆಹುಚ್ಚನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಬಹುದು.<ref>{{cite web|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=9387089&dopt=Abstract |title=Antidepressant-associated hypomania in outpatient...[J Affect Disord. 1997&#93; - PubMed Result |publisher=Ncbi.nlm.nih.gov |date= |accessdate=2008-11-06}}</ref> SSRIಗಳು ಈ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳಾಗಿವೆ. 2009ರ ಮೇಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸ್ತನ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದ ಬದುಕುಳಿದವರು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಔಷಧಿ ಟ್ಯಾಮೊಕ್ಸಿಫೆನ್ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಯಾವುದಾದರೂ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಆ ಕಾಯಿಲೆಯು ಮತ್ತೆ ಬರಬಹುದಾದ ಅಪಾಯವಿದೆ.<ref>{{cite news | url=http://www.cbsnews.com/stories/2009/05/30/health/main5050992.shtml?tag=main_home_storiesBySection | work=CBS News | title=Drug Combos Linked To Breast Cancer Risk | date=2009-05-30 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನವರಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಚಟ ಹಿಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಎಲ್ಲಾ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. SNRI ಔಷಧಿಗಳು SSRIಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ದೈಹಿಕ ಅವಲಂಬನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಆದ್ದರಿಂದ ಅವು ತೀವ್ರ ನಿವರ್ತನ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ NaSSA ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ದೈಹಿಕ ಅವಲಂಬನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಿವರ್ತನ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ, ಅವು ಆ ಔಷಧಿ ಸೇವಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರೋಗಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹೆಚ್ಚು ಉಗ್ರವಾದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಾಗ ತೀವ್ರ ನಿವರ್ತನ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವುಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಮಾಡಬೇಕು; ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತೀರ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ವೇಗವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ಗರ್ಭಿಣಿಯರಲ್ಲದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹಾನಿಕರವಾಗುವ ಸಂಭವವು ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬೆಂಜೋಡಿಯಜೆಪೈನ್ ಮಾತ್ರ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೂ ನಿಧಾನವಾಗಿಯೇ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಸ್ಟೇಟಸ್ ಎಪಿಲೆಪ್ಟಿಕಸ್ ಮತ್ತು ಸಾವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದಾದ ಅಪಾಯವಿದೆ. ಕೆಲವು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದುದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಗರ್ಭಪಾತದ ಮೂಲಕ ಭ್ರೂಣಕ್ಕೂ ಹಾನಿಯಾಗಬಹುದು; ಹೆಚ್ಚಿನ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ಭ್ರೂಣಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕರವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಪ್ರಯೋಜನವು ಅವುಗಳಿಂದಾಗುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಮೀರಿಸುತ್ತವೆಂಬುದು ಖಾತರಿಯಾಗದಿದ್ದರೆ ಅವನ್ನು ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿರುವವರು ಅಥವಾ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗ ಬಯಸುವವರು ಸೇವಿಸಬಾರದು. ಗರ್ಭಿಣಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅವರು ಮಾನಸಿಕ ಔಷಧಿಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬೇಕೇ, ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕೇ ಅಥವಾ ಥಟ್ಟನೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಬೇಕೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೈದ್ಯರ ಸೂಚನೆ ಮತ್ತು ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ ಮಾನಸಿಕ ಔಷಧಿಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬಾರದು.<ref>http://www.biopsychiatry.com/addictionp.htm</ref> === ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ === ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರೋಗಿಗಳು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲೇ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಪಾಯವು ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ಮನಸ್ಥಿತಿಯು ಸುಧಾರಿಸುವ ಮೊದಲು ಮಾನಸ ಚಾಲನೆಯ ವಿಲಂಬನ ಅಥವಾ ಪ್ರಚೋದನೆಯ ಕೊರತೆ ಮೊದಲಾದ ಖಿನ್ನತೆಯ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=May 2009}} ಇದು ಅಸಂಗತವಾಗಿದ್ದರೂ {{Which?|date=May 2010}} ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಭಾವನೆಯು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ {{Weasel-inline|date=May 2010}} ಹಾಗೂ ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹರೆಯಕ್ಕಿಂತ-ಕೆಳ-ವಯಸ್ಸಿನವರು ಮತ್ತು ಹದಿಹರೆಯದವರು ಮೊದಲಾದ ಕಿರಿಯ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮೊದಲ ಎಂಟು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಭಾವನೆ ಅಥವಾ ವರ್ತನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕಿರಿಯ ರೋಗಿಗಳ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಕುಟುಂಬದ ಇತರ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ತಯಾರಕರು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. FDA ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಈ ಔಷಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕಪ್ಪುಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವವರೆಗೆ, ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ತಯಾರಕರು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರು ಅಲಕ್ಷಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಿದ್ದರು. ಇದು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಮೂಲಕ ಕೆಲವು ಸಾವುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ನೇರ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಪಾಖ್ಯಾನ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ.{{Or|date=May 2009}} ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಭಾವನೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಘಟನೆಗಳು ಈ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದವು. ಖಿನ್ನತೆಯಿಂದ ಬಳಲುವ 24 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನವರಿಗೆ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಬಳಕೆಯು ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಆಲೋಚನೆಗಳ ಮತ್ತು ವರ್ತನೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫೆಡರಲ್ ಆರೋಗ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು [https://web.archive.org/web/20070930023930/http://www.ecanadanow.com/science/health/2006/12/13/fda-antidepressants-increase-suicidal-risk-for-young-adults/ proposed changes] ಈ ಅಪಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಲು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಔಷಧಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಲೇಬಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 2006ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ಯಾಕ್ಸಿಲ್ಅನ್ನು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಹದಿಹರೆಯದವರು ಬಳಸಬಾರದು ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿನ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದಾದ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಔಷಧಿ ಎಂದರೆ ಪ್ರೊಜಾಕ್ ಎಂದು FDA ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://antidepressantseffects.com/depression/|title=Depression Antidepressants in Teenagers and Children|date=|accessdate=2010-07-01|archive-date=2013-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20130520234355/http://antidepressantseffects.com/depression/|url-status=dead}}</ref> 2007ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6ರಂದು ಸೆಂಟರ್ಸ್ ಫಾರ್ ಡಿಸೀಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಆಂಡ್ ಪ್ರಿವೆನ್ಶನ್, ಅಮೆರಿಕಾದ ಹದಿಹರೆಯದವರಲ್ಲಿನ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹುಡುಗಿಯರು, 10ರಿಂದ 24 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರು) ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ದರವು 8%ನಷ್ಟು (2003ರಿಂದ 2004ರಲ್ಲಿ) ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಇದು 15 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ,<ref name="NYTimes">[https://www.nytimes.com/2007/09/07/health/07suicide.html ಸ್ಯುಸೈಡ್ ರೈಸಸ್ ಇನ್ ಯುತ್; ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್ ಡಿಬೇಟ್ ಲೂಮ್ಸ್], ಬೆನೆಡಿಕ್ಟ್ ಕ್ಯಾರಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 7, 2007</ref> 2003ರಲ್ಲಿ 4,232ರಷ್ಟಿದ್ದ 10ರಿಂದ 24 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ದರವು 2004ರಲ್ಲಿ 4,599ರಷ್ಟಾಗಿದೆ, ಇದು ಆ ವಯಸ್ಸಿನವರ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ದರವನ್ನು ಪ್ರತಿ 100,000 ಮಂದಿಗೆ 7.32ರಷ್ಟು ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಈ ದರವು 1990ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 100,000 ಮಂದಿಗೆ 9.48ರಷ್ಟಿದ್ದುದು 2003ರಲ್ಲಿ 100,000 ಮಂದಿಗೆ 6.78ರಷ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿತ್ತು. ಮನೋವೈದ್ಯರು {{Who|date=May 2010}} ಆ ಏರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ 2003ರಿಂದ ಕಿರಿಯ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರೊಜಾಕ್‌ನಂತಹ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಳಿತವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಂಭೀರ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಿತು. 2006ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರಲ್ಲಿ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ {{Who|date=May 2010}}, ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದುದರಿಂದ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ದರವು ಸುಮಾರು 14 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು; [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ಲೆಂಡ್ಸ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ, ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಯ ಸೂಚನೆಯ ಇಳಿತದ ನಂತರ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ದರವು 50%ನಷ್ಟು ಏರಿತು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Simon GE, Savarino J, Operskalski B, Wang PS |title=Suicide risk during antidepressant treatment |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_2006-01_163_1/page/41 |journal=Am J Psychiatry |volume=163 |issue=1 |pages=41–7 |year=2006 |pmid=16390887 |doi=10.1176/appi.ajp.163.1.41}}</ref> ಈ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಮರ್ಶಕರು {{Who|date=May 2010}} USನ "2004ರ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಬದಲು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದೊಂದಿಗೆ ಅತಿ ಸರಳವಾಗಿ ಹೋಲಿಸಿವೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="pmid18056248">{{cite journal |author=Jureidini J |title=The black box warning: decreased prescriptions and increased youth suicide? |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_2007-12_164_12/page/1907 |journal=Am J Psychiatry |volume=164 |issue=12 |page=1907 |year=2007 |pmid=18056248 |doi=10.1176/appi.ajp.2007.07091463}}</ref> ಹೊಸ ಸೋಂಕುಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇವಲ ಎರಡು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು (2003 ಮತ್ತು 2004 ವರ್ಷಗಳ) ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಘಟನೆಯೊಂದನ್ನು ಊಹಿಸುವ ಅಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ದೋಷಗಳನ್ನು, SSRI ಸೂಚನೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ 2005ರಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಹದಿಹರೆಯದವರಲ್ಲಿನ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ದರವು ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು ಎಂಬ ಅಂಶದಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಲಾಗಿದೆ. ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಸೂಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿನ ವರ್ಷದಿಂದ-ವರ್ಷದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಸೀಮಿತ ಮಾನವ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಸೋಂಕುಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾರ್ಗವು ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಔಷಧಿಯ ಬಳಕೆಯ ರೀತಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ಪ್ರಮಾಣದ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ವಿವರಾತ್ಮಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ತಿಳಿಯುವವರೆಗೆ, ಜಾಗರೂಕತೆಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ FDA ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="pmid18056247">{{cite journal |author=Olfson M, Shaffer D |title=SSRI Prescriptions and the Rate of Suicide |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_2007-12_164_12/page/1907 |journal=Am J Psychiatry |volume=164 |issue=12 |pages=1907–1908 |year=2007 |pmid=18056247 |doi=10.1176/appi.ajp.2007.07091467}}</ref><ref name="titleN C H S - Health E Stats - Deaths: Preliminary Data for 2005">{{cite web |url=http://www.cdc.gov/nchs/products/pubs/pubd/hestats/prelimdeaths05/prelimdeaths05.htm |title=N C H S - Health E Stats - Deaths: Preliminary Data for 2005 |accessdate=2007-12-12 |author=Kung HC, Hoyert DL, Xu J, Murphy SL |authorlink= |coauthors= |date= |work= |publisher=National Center for Health Statistics |pages= |language= |archiveurl= |archivedate= |quote=}}</ref> ಅನಂತರದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಔಷಧಿಗಳು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು.<ref>{{cite journal |author=Bridge JA, Iyengar S, Salary CB |title=Clinical response and risk for reported suicidal ideation and suicide attempts in pediatric antidepressant treatment: a meta-analysis of randomized controlled trials |url=https://archive.org/details/sim_jama_2007-04-18_297_15/page/1683 |journal=JAMA |volume=297 |issue=15 |pages=1683–96 |year=2007 |pmid=17440145 |doi=10.1001/jama.297.15.1683}}</ref><ref>{{cite journal |author=Beasley CM, Ball SG, Nilsson ME |title=Fluoxetine and Adult Suicidality Revisited: An Updated Meta-Analysis Using Expanded Data Sources From Placebo-Controlled Trials |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-psychopharmacology_2007-12_27_6/page/682 |journal=J Clin Psychopharmacol |volume=27 |issue=6 |pages=682–686 |year=2007 |pmid=18004137 |doi=10.1097/jcp.0b013e31815abf21 }}</ref> ಆದರೆ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಸೂಚನೆಯಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಆತ್ಮಹತ್ಯಾ ದರವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆಂಬುದು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ, ಇದು ಗೊಂದಲ ಹುಟ್ಟಿಸುವಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.{{Or|date=May 2009}} === ಲೈಂಗಿಕತೆ === ಲೈಂಗಿಕ ಅಪಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಯು ವಿಶೇಷವಾಗಿ SSRIಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಲೈಂಗಿಕ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳೆಂದರೆ ಲೈಂಗಿಕ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆ, ಲೈಂಗಿಕಾಸಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಆನ್‌ಆರ್ಗಾಸ್ಮಿಯಾ (ಸಂಭೋಗೋದ್ರೇಕದಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆ).<ref>{{cite web |url=http://www.soc.ucsb.edu/sexinfo/question/antidepressants-and-anorgasmia |title=UCSB's SexInfo |publisher=Soc.ucsb.edu |date= |accessdate=2008-11-06 |archive-date=2009-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090520055421/http://www.soc.ucsb.edu/sexinfo/question/antidepressants-and-anorgasmia |url-status=dead }}</ref> ಈ ಲೈಂಗಿಕ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಬಲ್ಲವಾದರೂ, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಔಷಧಿಗಳ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳು ಅಥವಾ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಪೋಸ್ಟ್ SSRI ಸೆಕ್ಶ್ವಲ್ ಡಿಸ್‌ಫಂಕ್ಷನ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. SSRI-ಉಂಟುಮಾಡುವ ಲೈಂಗಿಕ ಅಪಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಯು ಖಿನ್ನತೆಗಾಗಿ ಈ ಔಷಧಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸುಮಾರು 30%ರಿಂದ 50%ರಷ್ಟು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=May 2009}} ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಜೈವಿಕ-ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳೆಂದರೆ ಸಿರೊಟೋನಿನ್‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಏರಿಕೆ, ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ 5HT2 ಮತ್ತು 5HT3 ಗ್ರಾಹಕಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ; ಡಾಪ್ಅಮೈನ್‌ನ ಇಳಿಕೆ; ನಾರ್‌ಎಪಿನೆಫ್ರಿನ್‌ನ ಇಳಿಕೆ‌; ಕೊಲಿಂಗರಿಕ್ ಮತ್ತು ಆಲ್ಫಾ-1 ಅಡ್ರೆನರ್ಜಿಕ್ ಗ್ರಾಹಕಗಳ ತಡೆ; ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಸಿಂಥೆಟೇಸ್‍ನ ನಿರೋಧ; ಮತ್ತು ಪ್ರೊಲಕ್ಟಿನ್ ಮಟ್ಟದ ಏರಿಕೆ.<ref>{{cite journal |author=Keltner NL, McAfee KM, Taylor CL |title=Mechanisms and treatments of SSRI-induced sexual dysfunction |url=https://archive.org/details/sim_perspectives-in-psychiatric-care_july-september-2002_38_3/page/111 |journal=Perspectives in Psychiatric Care |volume=38 |issue=3 |pages=111–6 |year=2002 |pmid=12385082 |doi=10.1111/j.1744-6163.2002.tb00665.x}}</ref> ಉಭಯ ಪುನಃಗ್ರಹಿಕೆ ಪ್ರತಿರೋಧಕ (NE ಮತ್ತು DA) ಬುಪ್ರೋಪಿಯಾನ್, ಡಾಪ್ಅಮೈನ್‌ನ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರಿಂದ ಲೈಂಗಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯ ಏರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿಣಾಮವು ಡಾಪ್ಅಮೈನ್ ರಿಅಪ್ಟೇಕ್ ಪ್ರತಿರೋಧಕಗಳು, CNS ಉತ್ತೇಜಕಗಳು ಮತ್ತು ಡಾಪ್ಅಮೈನ್ ಆಗನಿಸ್ಟ್‌(ಸಂಘರ್ಷಗಳ)‌ನಿಂದಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಅವು ಟೆಸ್ಟೊಸ್ಟೀರಾನ್ ಉತ್ಪತ್ತಿ (ಪ್ರೊಲಕ್ಟಿನ್‌ನ ನಿರೋಧದಿಂದ) ಮತ್ತು ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಮಿರ್ಟಜಪೈನ್‌ (ರೆಮೆರಾನ್) ಕಡಿಮೆ ಲೈಂಗಿಕ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು 5-HT2 ಮತ್ತು 5-HT3 ಗ್ರಾಹಕಗಳನ್ನು ತಟಸ್ಥಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಿರ್ಟಜಪೈನ್‌ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ SSRIಗಳು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಲೈಂಗಿಕ ಅಪಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರಬಹುದು, ಇದಕ್ಕೂ ಸಹ ಅದು 5-HT2 ಮತ್ತು 5-HT3 ಗ್ರಾಹಕಗಳನ್ನು ತಟಸ್ಥಗೊಳಿಸುವುದೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Ozmenler NK, Karlidere T, Bozkurt A |title=Mirtazapine augmentation in depressed patients with sexual dysfunction due to selective serotonin reuptake inhibitors |url=https://archive.org/details/sim_human-psychopharmacology_2008-06_23_4/page/321 |journal=Human Psychopharmacology |volume=23 |issue=4 |pages=321–6 |year=2008 |month=June |pmid=18278806 |doi=10.1002/hup.929}}</ref> ಅಪೊಮಾರ್ಫೈನ್, ನೆಫಜೊಡೋನ್ ಮತ್ತು ನೈಟ್ರೊಗ್ಲಿಸರಿನ್ ಮೊದಲಾದವು ನೈಟ್ರಿಕ್ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕೆಲವು ಲೈಂಗಿಕ ಅಪಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರಬಲ್ಲವು. MAOIಗಳು ಲೈಂಗಿಕ ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಕ್ಲೊಬೆಮೈಡ್ ಸುಮಾರು 1.9%ನಷ್ಟು ಸಂಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬೆತನೆಕಾಲ್ ಅದರ ಕಾಲಿನರ್ಜಿಕ್ ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣದ ಮೂಲಕ MAOI-ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಲೈಂಗಿಕ ಅಪಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Gross MD |title=Reversal by bethanechol of sexual dysfunction caused by anticholinergic antidepressants |journal=The American Journal of Psychiatry |volume=139 |issue=9 |pages=1193–4 |year=1982 |month=September |pmid=7114318 |doi= |url=http://ajp.psychiatryonline.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=7114318}}</ref> === ಪ್ರೀತಿ‌ === ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಅವರ ಪ್ರೀತಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಕುಗ್ಗಿದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಔಷಧಿಗಳು ಮಾನವನ ಮೂಲ ಭಾವನೆಗಳಾದ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮವನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಬಹುದು. "SSRIಗಳು ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಳುವ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳಿವೆ" ಹೆಲೆನ್ ಫಿಶರ್ ಹೇಳಿದ್ದಾಳೆ, ಈಕೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮೊದಲು ಅನ್ವೇಷಿಸಿದ ರಟ್ಗರ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. SSRI ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸುವ ಮತ್ತು ಚಿತ್ತಸ್ಥಿತಿ-ನಿಯಂತ್ರಕ ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಸಿರೊಟೋನಿನ್‌ನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ವರ್ಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಔಷಧಿಗಳು ಡಾಪ್ಅಮೈನ್ಅನ್ನೂ ಸಹ ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಅರಿವಿನ ಮತ್ತು ವರ್ತನೆಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಒಂದು ನರಪ್ರೇಕ್ಷಕವಾಗಿದೆ. ಡಾಪ್ಅಮೈನ್ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಭಾಗಶಃ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆಂದು ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಲೈಂಗಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಹಾರ್ಮೋನುಗಳ ಒಂದು ಕಾಕ್‌ಟೇಲ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಲೈಂಗಿಕತೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಪ್ರೀತಿಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದು ಸಮಸ್ಯೆಯ ಕೇವಲ ಒಂದು ಭಾಗ ಮಾತ್ರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಫಿಶರ್ ಮತ್ತು ವರ್ಜಿನಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮನೋವೈದ್ಯ ಜೇಮ್ಸ್ ಥಾಮ್ಸನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆಗತಾನೆ ಪ್ರೀತಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ ಜೋಡಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ನೋಡುವುದರಿಂದ ಡಾಪ್ಅಮೈನ್-ಸಂಬಂಧಿತ ಮಿದುಳಿನ ಕ್ರಿಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಆರಂಭಿಕ ಉತ್ಸಾಹವು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪ್ರೀತಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಪ್ರೀತಿಯು ಮುಂದುವರಿದರೆ, ಆ ಮಿದುಳಿನ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಡಾಪ್ಅಮೈನ್‌ನ ಮಟ್ಟದ ಇಳಿಕೆಯು SSRIಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಕಂಡುಬರಬಹುದಾದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ. ಡಾಪ್ಅಮೈನ್‌ನ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಪ್ರೀತಿಯೂ ಸಹ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆಂದು ಫಿಶರ್ ಮತ್ತು ಥಾಮ್ಸನ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>https://www.wired.com/wiredscience/2009/02/antidepressants/</ref> ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಅವಿವಾಹಿತರು ಬೇರೆಯವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಸಹಜ ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ಕುಗ್ಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಚ್ಛೆಯು ತಳಿವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಕಾರ ತಮಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಸರಿಹೊಂದುವ ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ಸಂಶೋಧಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಯಾರಾದರೂ ಹೊಸಬರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಾಗ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಉತ್ಸಾಹವು ಇವರು ನಿಮಗೆ ಸರಿಯಾದ ಜೋಡಿಯಾಗಿರಬಹುದೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಸಂಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ನೀವು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ, ಸೂಕ್ತ ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುವ ನಿಮ್ಮ ಗುಣಲಕ್ಷಣವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>http://www.psychologytoday.com/articles/200704/sex-love-and-ssris</ref> ಲಿಬಿಡೊ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಪ್ರೀತಿಯ ಮೇಲೆ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆಂದು ಹೇಳುವ ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ರಹಸ್ಯ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧದ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ಕೆನಡಾದ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞೆ ಮೇರಿಯಾನ್ ಫಿಶರ್ (ಹೆಲೆನ್‌ಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ) "ಕೋರ್ಟ್‌ಶಿಪ್ ಬ್ಲಂಟಿಂಗ್" ಎಂದು ಕರೆದ 2004ರ ಸಣ್ಣ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ. ಪುರುಷರ ಮುಖದ ಆಕರ್ಷತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಕೇಳಿದಾಗ, ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಆ ಪುರುಷರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೇಗವಾಗಿ ಸಡಗರ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.<ref>http://richarddawkins.net/articles/1476-are-antidepressants-taking-the-edge-off-love?page=1{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ತಿಮ್ನೊಆನಸ್ತೀಸಿಯಾ === ಲೈಂಗಿಕ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮದೊಂದಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ತಡೆ ಅಥವಾ ಚಿತ್ತಸ್ಥಿತಿಯ ಅಸಂವೇದನತೆ. SSRIಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಭಾವಶೂನ್ಯತೆ, ಕ್ರಿಯಾಶೀಲತೆಯ ಕೊರತೆ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟತೆ, ನಿರ್ಲಿಪ್ತ ಭಾವನೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಬಗ್ಗೆ ಅನಾಸಕ್ತಿ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಇದನ್ನು "ಯಾವುದರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಯಾರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದಿರುವ" ಭಾವನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ SSRIಗಳು, SNRIಗಳು ಮತ್ತು ಸಿರೊಟೋನರ್ಜಿಕ್ TCAಗಳು ಇದನ್ನು ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಿದರೆ.<ref>http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9184611</ref> === REM ನಿದ್ರೆ === ಟ್ರಿಮಿಪ್ರಮೈನ್‌, ಮಿರ್ಟಜಪೈನ್‌ ಮತ್ತು ನೆಫಜೊಡೋನ್ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಔಷಧಿಗಳು REM ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಬಹುದು. ಈ ಔಷಧಿಗಳು REM ನಿದ್ದೆಯನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದರಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳ ಭಾವರಹಿತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಔಷಧಿಗಳ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಗಗಳೆಂದರೆ ಮೋನೊಅಮೈನ್ ಆಕ್ಸಿಡೇಸ್‌ ಪ್ರತಿರೋಧಕಗಳು (MAOIಗಳು), ಟ್ರೈಸೈಕ್ಲಿಕ್‌ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು (TCAಗಳು) ಮತ್ತು ಸೆಲೆಕ್ಟಿವ್ ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ರಿಅಪ್ಟೇಕ್ ಇನ್ಹಿಬಿಟರ್‌ಗಳು (SSRIಗಳು), ಇವೆಲ್ಲವೂ ಗಂಭೀರವಾಗಿ REM ನಿದ್ದೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal |first=Robert P. |last=Vertes |year=2000 |title=The case against memory consolidation in REM sleep |url=https://archive.org/details/sim_behavioral-and-brain-sciences_2000-12_23_6/page/n82 |journal=Behavioral and Brain Sciences |volume=23 |issue=6 |pages=867–876 |doi=10.1017/S0140525X00004003 |pmid=11515146 |last2=Eastman |first2=KE}}</ref> ಮಿರ್ಟಜಪೈನ್‌ REM ನಿದ್ರೆಯ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web |url=http://www.pslgroup.com/dg/2030e2.htm |title=ISP: Mirtazapine Regulates Stress Hormones, Improves Sleep In Depressed Patients |access-date=2010-09-22 |archive-date=2012-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304235031/http://www.pslgroup.com/dg/2030e2.htm |url-status=dead }}</ref> MAOIಗಳು REM ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅದೇ TCAಗಳು ಮತ್ತು SSRIಗಳು REM ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತಕ್ಷಣದ (40-85%) ಮತ್ತು ಸತತ (30-50%) ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಪರಿಣಾಮವು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಲಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಬಳಲಿಕೆಯು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ರೋಗಿಯ ದಿನನಿತ್ಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. MAOIಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಥಟ್ಟನೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದರಿಂದ "REM ರಿಬೌಂಡ್" ಎನ್ನುವ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿಚಿತ್ರ ಕನಸುಗಳು ಮತ್ತು ಘೋರಸ್ವಪ್ನಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. === ತೂಕದ ಏರಿಕೆ === ಹೆಚ್ಚಿನ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ತೂಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಮಾಣವು {{Convert|5|–|25|kg|lb|abbr=on}}ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ {{Convert|50|kg|lb|abbr=on}}ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಏರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಕಾರಣವು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ಹಸಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ, ಸಾಕಷ್ಟು ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ ನಂತರವೂ ತೃಪ್ತಿಯಾಗದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಶಕ್ತಿಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹಗಲುಹೊತ್ತು ನಿದ್ರಿಸುವುದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಮಿತಿಮೀರಿ ತಿನ್ನುವಂತೆ ಮತ್ತು ಶ್ರಮವಹಿಸಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಈ ಔಷಧಿಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಬಾಯಿ ಒಣಗುವಿಕೆಯೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಇದು ಕ್ಯಾಲರಿ-ಹೊಂದಿರುವ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಕುಡಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು TCA ಮತ್ತು TeCA ವರ್ಗದ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಹಿಸ್ಟಮಿನ್-ಪ್ರತಿರೋಧಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳೆಂದರೆ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ತೂಕದ ಏರಿಕೆ. ಕಡಿಮೆ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಹಾರ, ಕಡಿಮೆ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಕಾರ್ಬೊಹೈಡ್ರೇಟ್ ತಿಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬೊಹೈಡ್ರೇಟ್-ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಆಹಾರದ ಸೇವನೆಯು ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ಸಿರೊಟೋನಿನ್‌ನ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ನಂತರ ಹಸಿವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ತಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮತೋಲನ ಆಹಾರದ ಭಾಗವಾಗಿ ಸೇವಿಸಿದ ಕಾರ್ಬೊಹೈಡ್ರೇಟ್‌ಗಳು ಮಿದುಳಿನ ಸಿರೊಟೋನಿನ್ ಮಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಮೂಲಕ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾದ ತೂಕವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal |author=Wurtman JJ, McDermott JM, Levendusky P, Duca K, Wurtman R |title=The effect of a novel dietary intervention on weight loss in psychotropic drug-induced obesity |journal=Psychopharmacology Bulletin |volume=36 |issue=3 |pages=55–9 |year=2002 |pmid=12473965 |doi= |url=http://www.medworksmedia.com/psychopharmbulletin/pdf/7/055_059_pb_36_3_wurtman.pdf |format= |access-date=2010-09-22 |archive-date=2008-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080828072212/http://www.medworksmedia.com/psychopharmbulletin/pdf/7/055_059_pb_36_3_wurtman.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book|last=Wurtman|first=JJ|coauthors=Marquis NF|title=The serotonin power diet : use your brain's natural chemistry to cut cravings, curb emotional overeating, and lose weight|url=https://archive.org/details/serotoninpowerdi0000wurt_o1j2|accessdate=2009-05-29|year=c2006|publisher=Rodale|location=Emmaus, Penn|isbn=978-1-59486-346-2|pages=290}}</ref> == ವಿವಾದ == ಕೆಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ. 2002ರ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಲಸೀಬೊ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿವೆ.<ref>{{cite journal|last=Kirsch|first=I|year=2002|month=July|title=The emperor's new drugs: An analysis of antidepressant medication data submitted to the U.S. Food and Drug Administration|journal=Prevention & Treatment|volume=5|issue=1|publisher=American Psychological Association|doi=10.1037/1522-3736.5.1.523a|accessdate=2009-05-29|last2=Moore|first2=Thomas J.|last3=Scoboria|first3=Alan|last4=Nicholls|first4=Sarah S.}}</ref> ಫ್ರೀಡಮ್ ಆಫ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಶನ್ ಆಕ್ಟ್ ವಿನಂತಿಯ ಮೂಲಕ ಇಬ್ಬರು ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, 1987-99ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಆರು ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ಅಂಗೀಕಾರಕ್ಕಾಗಿ FDA ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ 47 ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಒಟ್ಟಿಗೆ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಗುಳಿಗೆಗಳು ಪ್ಲಸೀಬೊಗಳಿಗಿಂತ 18%ನಷ್ಟು ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ, ಇದು ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ, "ಆದರೆ ಇದು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಇರ್ವಿಂಗ್ ಕಿರ್ಸ್ಚ್ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಮತ್ತು ಸಹ-ಲೇಖಕ ಥಾಮಸ್ ಮೂರ್ ಅವರ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೈಕೊಲಾಜಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ನ ಇ-ಪತ್ರಿಕೆ "ಪ್ರಿವೆನ್ಶನ್ ಆಂಡ್ ಟ್ರೀಟ್ಮೆಂಟ್"‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/news/health/drugs/2002-07-08-antidepressants.htm |title= Study: Antidepressant barely better than placebo |publisher=Usatoday.com |date=2002-07-07&nbsp;-&nbsp;Updated&nbsp;11:47 PM&nbsp;ET |accessdate=2008-11-06}}</ref> ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ವಾಂಡರ್‌ಬಿಲ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಕೊಲರಾಡೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಮತ್ತೊಂದು ಅಧ್ಯಯನವೂ ಸಹ, ಸೌಮ್ಯ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಖಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರಲ್ಲಿ ಪ್ಲಸೀಬೊಗಿಂತ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿ ಔಷಧಿಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ಗ್ಲ್ಯಾಕ್ಸೊಸ್ಮಿತ್‌ಕ್ಲೈನ್ ಮತ್ತು ಇಮಿಪ್ರಮೈನ್‌‌ಗಿಂತ ಪ್ಯಾಕ್ಸಿಲ್ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.com/2010/01/05/antidepressant-paxil-placebo-business-healthcare-depression.html|title=Study Undermines Case for Antidepressants|date=|accessdate=2010-07-01|archiveurl=https://archive.today/20121208170044/http://www.forbes.com/2010/01/05/antidepressant-paxil-placebo-business-healthcare-depression.html|archivedate=2012-12-08|url-status=live}}</ref> 2005ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗುವ ಔಷಧಿಗಳಾದವು, ಇದು ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿವಾದಾತ್ಮಕಗೊಳಿಸಿತು. ಜನರು ತಮ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಹಾಯವನ್ನು ಅರಸುತ್ತಿತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಕೆಲವು ವೈದ್ಯರು ಇದು ಒಂದು ಧನಾತ್ಮಕ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪದೆ, ಜನರು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2007/HEALTH/07/09/antidepressants/index.html |title=CDC: Antidepressants most prescribed drugs in U.S. |date= 2007-07-09|accessdate=2008-11-06 | work=CNN}}</ref> == ದಾವೆಗಳು == {{Story|date=June 2008}} ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ SSRI ಔಷಧಿ ತಯಾರಕರು, SSRIಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಅಪಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು FDA ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ತಡೆಹಿಡಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ, SSRI ನಿವರ್ತನ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು SSRIಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ತಾಯಿಯ ನವಜಾತ ಶಿಶುಗಳಲ್ಲಿನ ಹುಟ್ಟು-ಪರಿಣಾಮಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ SSRI ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳ ತಯಾರಕರ ವಿರುದ್ಧ ದಾವೆ ಹೂಡುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. SSRIಗಳು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗೆ ಕಾರಣವಾದುದಕ್ಕೆ ತನಿಖೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಬಗ್ಗೆ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಕಂಡುಬಂದ ಕೇವಲ ಮೂರು ಕೇಸುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ, ಎಲಿ ಲಿಲ್ಲಿ ಆಂಡ್ ಕಂಪನಿಯು ಕೇಸನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಲು ಫಿರ್ಯಾದಿಯ ವಕೀಲರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯಯುತ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸಿತು, ಇದು ನ್ಯಾಯದರ್ಶಿ ಮಂಡಲಿಗೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸದಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಫೆನ್ಟ್ರೆಸ್ ಕೇಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಪ್ರೊಜಾಕ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಈ ಕೇಸ್ ಕೆಂಟುಕಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಜೋಸೆಫ್ ವೆಸ್ಬೆಕರ್‌ನನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅವನು ಅವನ ಕಛೇರಿ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಬಂದೂಕಿನಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಸಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು 8 ಮಂದಿಯನ್ನು ಕೊಂದನು (ಫೆನ್ಟ್ರೆಸ್‌ನನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ) ಹಾಗೂ ಇತರ 12 ಮಂದಿಯನ್ನು ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು. ನ್ಯಾಯದರ್ಶಿ ಮಂಡಲಿಯು ಲಿಲ್ಲಿಯ ಪರವಾಗಿ 9-ರಿಂದ-3 ತೀರ್ಪನ್ನು ನೀಡಿತು. ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಕೇಸನ್ನು ಕೆಂಟುಕಿ ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನ್ಯಾಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಹಾಕಿದನು. ಅದು "ವಿಚಾರಣಾ-ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತತೆಯ ತೀವ್ರ ಕೊರತೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ವಂಚನೆಯು ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಇಲ್ಲ, ನ್ಯಾಯಯುತ ಕಾರ್ಯಗಳ ನಿಂದನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೋಸವೂ ಸಹ ನಡೆಯಬಹುದು" ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು. ಆದರೆ ನಂತರ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಯು ಆ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಆ ಕೇಸು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದನು. ರಹಸ್ಯ ತೀರ್ಮಾನ ಒಪ್ಪಂದದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು "ಭೀಕರ" ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.judicialaccountability.org/articles/hideandseek.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100610031049/http://www.judicialaccountability.org/articles/hideandseek.htm |date=2010-06-10 }} - ರಿಚಾರ್ಡ್ ಜಿಟ್ರಿನ್ ಆಂಡ್ ಕ್ಯಾರಲ್ M. ಲ್ಯಾಂಗ್‌ಫರ್ಡ್. "ಹೈಡ್ ಆಂಡ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್ ಇನ್ ಲೂಯಿಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ" - "ದಿ ಮೋರಲ್ ಕಂಪಾಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಲಾಯರ್". ಬ್ಯಾಲಂಟೈನ್ ಬುಕ್ಸ್, 1999</ref> 2006ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 22ರಂದು US ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಹೂರ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು v. ಸ್ಮಿತ್‌ಕ್ಲೈನ್ ಬೀಚ್ಯಾಮ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಕಿರಿಯ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಪ್ಯಾಕ್ಸಿಲ್(R) ಅಥವಾ ಪ್ಯಾಕ್ಸಿಲ್ CR(TM) (ಪ್ಯಾರೊಕ್ಸೆಟೈನ್‌)ಅನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದವರು $63.8 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ ಒಪ್ಪಂದದಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯಲು ಅರ್ಹರಾಗಿರಬಹುದು. ಈ ದಾವೆಯು ಔಷಧವಸ್ತುಗಳ ತಯಾರಕ ಗ್ಲ್ಯಾಕ್ಸೊಸ್ಮಿತ್‌ಕ್ಲೈನ್ (GSK) ಔಷಧಿಯ ಸುರಕ್ಷತೆ ಮತ್ತು ಕಿರಿಯರಿಗೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮದ ಬಗೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿದು ಪ್ಯಾಕ್ಸಿಲ್(R) ಅಥವಾ ಪ್ಯಾಕ್ಸಿಲ್ CR(TM)ಅನ್ನು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಹದಿಹರೆಯದವರು ಬಳಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>[http://www.ahrp.org/risks/SSRI0204/GSKpaxil/pg1.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110614100740/http://www.ahrp.org/risks/SSRI0204/GSKpaxil/pg1.html |date=2011-06-14 }} ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1998 GSK ಇಂಟರ್ನಲ್ ಮೆಮೊ: ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಟೆಜಿ ಆಫ್ ಕನ್ಸೀಲ್ಮೆಂಟ್</ref> ಗ್ರಾಹಕ ವಕೀಲರು ಹೂಡಿದ ಮೊಕದ್ದಮೆಯು ಪ್ಯಾರೊಕ್ಸೆಟೈನ್‌ ತಯಾರಕ GSKಯ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿತು. FDA 1992ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರೊಕ್ಸೆಟೈನ್‌‌ಗೆ ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದಂದಿನಿಂದ, ಸರಿಸುಮಾರು 5,000 U.S. ನಾಗರಿಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಸಾವಿರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿ GSKಯ ವಿರುದ್ಧ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಈ ಔಷಧಿಯ ಅಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಗೀಳಿಹಿಡಿಸುವ ಗುಣಲಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ತಮಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸೂಚಿಸಿದರು. [http://www.paxilprotest.com/ ಪ್ಯಾಕ್ಸಿಲ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180307152504/http://www.paxilprotest.com/ |date=2018-03-07 }}‌ನ ಪ್ರಕಾರ, GSKನ ವಿರುದ್ಧ ನೂರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೊಕದ್ದಮೆಗಳನ್ನು ಹೂಡಲಾಯಿತು. ಪ್ಯಾಕ್ಸಿಲ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಹಿಂದೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಪ್ಯಾಕ್ಸಿಲ್‌ನ ಬಗೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ವಿರೋಧದ ಬಗೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳೆರಡನ್ನೂ ಒದಗಿಸಲು 2005ರ ಆಗಸ್ಟ್ 8ರಂದು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಆರಂಭವಾದ ಕೇವಲ ಮೂರು ವಾರಗಳೊಳಗೆ ಈ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ಕಾಲು ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಆರಂಭಿಕ ಪ್ಯಾಕ್ಸಿಲ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟ್ ವೆಬ್‌‍ಸೈಟ್ ಈಗ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆ ಸೈಟ್ಅನ್ನು ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ನಿಂದ ಗೋಪ್ಯ ಒಪ್ಪಂದವಾಗಿ ಅಥವಾ 'ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕುವ ಆದೇಶ'ವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಕ್ರಿಯೆಯು ನಡೆಯಿತು, ಅದರಿಂದಾಗಿ ಸೈಟ್‌ನ ಮಾಲೀಕನು ಗ್ಲ್ಯಾಕ್ಸೊಸ್ಮಿತ್‌ಕ್ಲೈನ್ ವಿರುದ್ಧದ ಆತನ ಕಾರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. (2007ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ, ಸೆರೊಕ್ಸಾಟ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್<ref>{{cite web|url=http://seroxatsecrets.wordpress.com/2007/03/03/the-paxil-protest-time-machine/ |title=The Paxil Protest time machine « seroxat secrets… |publisher=Seroxatsecrets.wordpress.com |date= |accessdate=2008-11-06}}</ref> ಪ್ಯಾಕ್ಸಿಲ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟ್ ಸೈಟ್‌ನ<ref>{{cite web|url=http://paxilprotest.com/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060519170044/http://paxilprotest.com/|archivedate=2006-05-19 |title=The Paxil Protest I Welcome<!-- Bot generated title --> |publisher=Web.archive.org |date= |accessdate=2008-11-06}}</ref> ಒಂದು ಆರ್ಕೈವ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ Archive.orgನ ಮೂಲಕ ಲಭ್ಯವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಿತು). ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕುವ ಆದೇಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಡಲು ಬಯಸುವ ದಾಖಲೆಗಳವರೆಗೂ ಅವು ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು. ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ದಾಖಲೆಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ದಿನಗಳ ನಂತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಳ್ಳಬಹುದು, ಉದಾ. ಪೀಟರ್ ಬ್ರೆಗ್ಗಿನ್ 2006ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸಿದ ದಾಖಲೆ. ಡಾ. ಬ್ರೆಗ್ಗಿನ್ ಪ್ರಕಟಗೊಳಿಸಿದ ಪತ್ರಿಕಾ ವರದಿಯು ಇಲ್ಲಿದೆ:<ref>{{cite web |url=http://www.breggin.com/courtfiling.pbreggin.2006.html |title=Suppressed Paxil Suicide Data Released |publisher=Breggin.com |date= |accessdate=2008-11-06 |archive-date=2008-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081021042112/http://www.breggin.com/courtfiling.pbreggin.2006.html |url-status=dead }}</ref> 2007ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, ಸೆರೊಕ್ಸಾಟ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ,<ref>{{cite web|url=http://seroxatsecrets.wordpress.com |title=seroxat secrets… |publisher=Seroxatsecrets.wordpress.com |date= |accessdate=2008-11-06}}</ref> ಸೆರೊಕ್ಸಾಟ್ ಔಷಧಿಯ ಬಳಕೆಯ ನಂತರ ನಿವರ್ತನ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಕಂಡುಬಂದ ನೂರಾರು ಮಂದಿಯ ಪರವಾಗಿ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ಲ್ಯಾಕ್ಸೊಸ್ಮಿತ್‌ಕ್ಲೈನ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ ಹೂಡಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುಂಪಿನ ದಾವೆಯು [[ಲಂಡನ್]]‌ನ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಇದು ಪಬ್ಲಿಕ್ ಇಂಟರೆಸ್ಟ್ ಅಪೀಲ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ನ ತೀರ್ಮಾನದಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸುವ ದೃಢತೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಸ್ಯೆಯು, ಸೆರೊಕ್ಸಾಟ್ ಒಂದು ದೋಷಯುಕ್ತ ಔಷಧಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ನಿವರ್ತನ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ದೂರಿದೆ. ಹಘ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಸಾಲಿಸಿಟರ್‌ಗಳು ಈ ಸುದ್ಧಿಯನ್ನು ಅವರ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ದೃಢಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ<ref>https://web.archive.org/web/20070222131722/http://www.hughjames.com/lifestyle/groupactions/seroxt.html</ref> 2007ರ ಜನವರಿ 29ರಂದು UKಯಲ್ಲಿನ BBC, ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಔಷಧಿ ಸೆರೊಕ್ಸಾಟ್‌ನ ಬಗೆಗಿನ ಅದರ 'ಪನೋರಮ'<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/panorama/5346938.stm |title=BBC NEWS &#124; Programmes &#124; Panorama &#124; Seroxat update |publisher=News.bbc.co.uk |date=Last Updated: |accessdate=2008-11-06}}</ref> ಸರಣಿಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. ಸೀಕ್ರೆಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಡ್ರಗ್ ಟ್ರೈಯಲ್ಸ್ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಖಿನ್ನತೆಗೊಳಗಾದ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಹದಿಹರೆಯದವರ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಮೂರು GSK ಪೀಡಿಯಾಟ್ರಿಕ್(ಶಿಶುವೈದ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ) ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದೆ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == *ಜಪಾನಿನ ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಗಳು *ಖಿನ್ನತೆ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|2}} == ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಓದಿಗಾಗಿ == * {{cite book |author=Healy, David |title=The antidepressant era |url=https://archive.org/details/antidepressanter0000heal |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge |year=1997 |isbn=0-674-03958-0 }} * {{cite book |author=Kramer, Peter D. |title=Listening to Prozac |url=https://archive.org/details/listeningtoproz000kram |publisher=Penguin Books |location=New York |year=1997 |isbn=0-14-026671-2 }} * {{cite book |author=Baumel, Syd |title=Natural Antidepressants |publisher=McGraw-Hill |location=New York |year=1999 |isbn=0-87983-900-7 }} * {{cite book |author=Stahl, Stephen M. |title=Psychopharmacology of Antidepressants |publisher=Informa Healthcare |year=1997 |isbn=1-85317-513-7 }} * {{cite journal |author=Pacher P, Kecskemeti V |title=Trends in the development of new antidepressants. Is there a light at the end of the tunnel? |journal=Curr. Med. Chem. |volume=11 |issue=7 |pages=925–43 |year=2004 |month=April |pmid=15078174 |pmc=2495050 |doi=10.2174/0929867043455594 }} * {{cite journal |author=Pacher P, Kohegyi E, Kecskemeti V, Furst S |title=Current trends in the development of new antidepressants |journal=Curr. Med. Chem. |volume=8 |issue=2 |pages=89–100 |year=2001 |month=February |pmid=11172668 }} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Antidepressants}} {{Wiktionary|antidepressant}} * [http://www.nih.gov/news/pr/aug2003/nimh-07.htm ಕ್ರಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ನ್ಯೂರಾನ್ಸ್ ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಟು ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ ಆಕ್ಷನ್ ಇನ್ ಮೈಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121010122000/http://www.nih.gov/news/pr/aug2003/nimh-07.htm |date=2012-10-10 }} * [http://www.plosmedicine.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pmed.0030240 ಡು ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ ಕ್ಯೂರ್ ಆರ್ ಕ್ರಿಯೇಟ್ ಅಬ್ನಾರ್ಮಲ್ ಬ್ರೈನ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್?]{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - PLoS ಮೆಡಿಸಿನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಜೊಯಾನ ಮಾನ್‌ಕ್ರೀಫ್ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಕೊಹೆನ್‌ರ ಲೇಖನ. * [http://cerhr.niehs.nih.gov/chemicals/fluoxetine/fluoxetine_final.pdf NIH ಎಕ್ಸ್‌ಪರ್ಟ್ ಪ್ಯಾನೆಲ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಆನ್ ದಿ ರಿಪ್ರೊಡಕ್ಟಿವ್ ಆಂಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟಲ್ ಟಾಕ್ಸಿಕಾಲಜಿ ಆಫ್ ಪ್ರೊಜಾಕ್ (ಫ್ಲುಯೊಕ್ಸೆಟೈನ್‌)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090923193919/http://cerhr.niehs.nih.gov/chemicals/fluoxetine/fluoxetine_final.pdf |date=2009-09-23 }} * [http://cerhr.niehs.nih.gov/chemicals/fluoxetine/fluoxetine_monograph.pdf NIH ಮೋನೊಗ್ರಾಫ್ ಆನ್ ದಿ ಪೊಟೆನ್ಶಿಯಲ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ರಿಪ್ರೊಡಕ್ಟಿವ್ ಆಂಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟಲ್ ಇಫೆಕ್ಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಪ್ರೊಜಾಕ್ (ಫ್ಲುಯೊಕ್ಸೆಟೈನ್‌)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527103308/http://cerhr.niehs.nih.gov/chemicals/fluoxetine/fluoxetine_monograph.pdf |date=2010-05-27 }} * [http://www.psych.org/psych_pract/treatg/pg/MDD.watch.pdf ಅಮೆರಿಕನ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ 1995 ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್ ಗೈಡ್‌ಲೈನ್ ಫಾರ್ ದಿ ಟ್ರೀಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಪೇಶಂಟ್ಸ್ ವಿದ್ ಮೇಜರ್ ಡಿಪ್ರೆಸಿವ್ ಡಿಸಾರ್ಡರ್] * [http://childadvocate.net/childpresentations/child_medication.htm ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ ಆಂಡ್ ಮೆಡಿಕೇಶನ್ - ಎ ಮಲ್ಟಿಮೋಡಲ್ ಪ್ರಸೆಂಟೇಷನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140810061955/http://childadvocate.net/childpresentations/child_medication.htm |date=2014-08-10 }} * [http://www.bap.org.uk/consensus/antidepressant.pdf ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಫಾರ್ ಸೈಕೊಫಾರ್ಮಕಾಲಜಿ 2000 ಎವಿಡೆನ್ಸ್ ಬೇಸ್ಡ್ ಗೈಡ್‌ಲೈನ್ಸ್ ಫಾರ್ ಟ್ರೀಟಿಂಗ್ ಡಿಪ್ರೆಸ್ಸಿವ್ ಡಿಸಾರ್ಡರ್ಸ್ ವಿದಿ ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061012221324/http://www.bap.org.uk/consensus/antidepressant.pdf |date=2006-10-12 }} * [http://biopsychiatry.com/index.html ದಿ ಗುಡ್ ಡ್ರಗ್ ಗೈಡ್: ನ್ಯೂ ಮೂಡ್-ಬ್ರೈಟ್ನರ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್] * [http://www.yoism.org/?q=node/234 ವೀಡಿಯೊ ಆಫ್ ಮಾಶ, M.D.] (NIMHನಲ್ಲಿನ ಸ್ಕೈಜೊಫ್ರೆನಿಯ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್‌ನ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ''ಸ್ಕೈಜೊಫ್ರೆನಿಯ ಬುಲೆಟಿನ್'' ‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕ) * [http://bmj.bmjjournals.com/cgi/content/full/330/7488/420 ಜೊಯಾನ ಮಾನ್‌ಕ್ರೀಫ್: ಎವಿಡೆನ್ಸ್ ಬೇಸ್ ಫಾರ್ ಓಲ್ಡರ್ ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್ ಈಸ್ ಶೇಕಿ ಟೂ.] BMJ 2005;330:420 (19 ಫೆಬ್ರವರಿ) * [http://www.healyprozac.com/Book/Introduction.pdf ಇಂಟ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಟು ''ಲೆಟ್ ದೆಮ್ ಈಟ್ ಪ್ರೊಜಾಕ್'' ಬೈ ಡೇವಿಡ್ ಹೀಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101226101007/http://www.healyprozac.com/book/introduction.pdf |date=2010-12-26 }} * [http://www.rcpsych.ac.uk/mentalhealthinformation/mentalhealthproblems/depression/antidepressants.aspx ಆನ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಶನ್ ಲೀಫ್ಲೆಟ್ ಫ್ರಮ್ ದಿ ರಾಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಸೈಕಿಯಾಟ್ರಿಸ್ಟ್ಸ್] * ಬ್ಯಾರಿ ಯಿಯೊಮ್ಯಾನ್, [http://www.barryyeoman.com/articles/courtroom.html ಪುಟ್ಟಿಂಗ್ ಸೈನ್ ಇನ್ ದಿ ಡಾಕ್], ದಿ ನೇಷನ್ * [http://ahp.yorku.ca/?p=60 ಬಿಬ್ಲಿಯೊಗ್ರಫಿ ಆನ್ ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೈಕಾಲಜಿ] * [http://www.rsc.org/Publishing/Journals/cb/Volume/2009/7/recognising_antidepressants.asp ಇನ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಟ್ ಇನ್‌ಸೈಟ್] - ಖಿನ್ನತೆ-ಶಮನಕಾರಿಯಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಯು ಹೇಗೆ ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ಅದರ ಗುರಿಯನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಕೆಮೆಸ್ಟ್ರಿ * [http://www.ssristories.com/ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಆಫ್ 3100+ ನ್ಯೂಸ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್ ವಿದ್ ದಿ ಫುಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಆರ್ಟಿಕಲ್ ಅವೈಲೇಬಲ್, ಮೈನ್ಲಿ ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಇನ್ ನೇಚರ್, ಇನ್ ವಿಚ್ ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್ ಆರ್ ಮೆನ್ಶನ್ಡ್.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131212204756/http://www.ssristories.com/ |date=2013-12-12 }} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/8304782.stm ಆಂಟಿಡಿಪ್ರೆಸೆಂಟ್ಸ್ ವರ್ಕ್ ಇನ್‌ಸ್ಟ್ಯಾಂಟ್ಲಿ - BBC ನ್ಯೂಸ್] {{Antidepressants}} {{Major Drug Groups}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಖಿನ್ನತೆ-ಪ್ರತಿರೋಧಕಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯ]] 1ig1a8iuo1dxb24rr02qtlik5qvvut8 0 27035 1431763 1375215 2026-10-11T17:37:29Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431763 wikitext text/x-wiki {{Infobox Writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]] --> | name = Amrita Pritam | image =Amrita Pritam (1919 – 2005), in 1948.jpg | caption = | pseudonym = | birthname= Amrita Kaur | birthdate = {{birth date|1919|8|31|mf=y}} | birthplace = Gujranwala, British India | deathdate = {{death date and age|2005|10|31|1919|8|31|mf=y}} | deathplace = Delhi, India | occupation = Novelist, poet, essayist | nationality = Indian | period = 1936-2004 | genre = poetry, prose, autobiography | subject = partition of India, women, dream | movement = Romantic-Progressivism<ref>''Muslim Feminism and Feminist Movement: Middle-East Asia'', by Abida Samiuddin, Rashida Khanam. Global Vision Pub. House, 2002. ISBN 8187746408. ''Page viii and 426''.</ref> |notableworks = ''Pinjar'' (novel)<br />''Aj Akhan Waris Shah Nu'' (poem)<br />''Suneray'' (poem) | influences = | influenced = | signature = | website = }} '''ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್''' (ಆಗಷ್ಟ್ 31,1919-ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2005) ({{lang-pa|ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ}}''{{IAST|amritā prītam}}'' {{lang-hi|अमृता प्रीतम}}''{{IAST|amr̥tā prītam}}'' ) ಇವರು [[ಭಾರತ|ಭಾರತೀ]]ಯ ಬರೆಹಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು ಕವಿಯತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಮೊದಲ ಪಂಜಾಬೀ ಕವಿಯತ್ರಿ ಎಂದು ಇವರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕಾದಂಬರಿಗಾರ್ತಿ,ಪ್ರಬಂಧಗಾರ್ತಿ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ [[ಪಂಜಾಬಿ|ಪಂಜಾಬೀ ಭಾಷೆ]]ಯ ಕವಿಯತ್ರಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಅವರು ಭಾರತ-ಪಾಕಿಸ್ತಾನಗಳೆರಡರ ಗಡಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಾನ ಒಲವು ಹೊಂದಿದ್ದರು.ಸುಮಾರು ಆರು ದಶಕಗಳ ಅವರ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 100ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಕವಿತೆ-ಕಾವ್ಯ,ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥಾನಕ,ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳು,ಪ್ರಭಂಧಗಳು,ಪಂಜಾಬೀ ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವೂ ಒಂದಾಗಿದೆ.ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯು ಹಲವು ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ವಿದೇಶೀ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣ ಕಂಡಿದೆ.<ref name="guar" /><ref>[https://web.archive.org/web/20121010215124/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2005%5C11%5C14%5Cstory_14-11-2005_pg7_43 ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್: ಎ ಗ್ರೇಟ್ ವರ್ಡ್ಸ್ ಸ್ಮಿತ್ ಇನ್ ಪಂಜಾಬ್ಸ್ ಲಿಟರರಿ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ] ''ಡೇಲಿ ಟೈಮ್ಸ್ (ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್)'', ನವೆಂಬರ್ 14, 2005.</ref> ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿಯಾದ ಕವಿತೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ನೆನಪಿನ ಮರುಕದ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ತುಂಬುತ್ತದೆ.''ಆಜ್ ಆಖಾಂಹ್ ವಾರಿಸ್ ಶಾಹ್ ನು'' (ಇಂದು ನಾನು ಅನಾಥ ಬಂಧು ವಾರಿಸ್ ಶಾನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತೇನೆ-"ವಾರಿಸ್ ಶಾನಿಗೆ ಶ್ಲಾಘನೆಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ")ಇದೊಂದು 18-ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪಂಜಾಬೀ ಕವಿಯತ್ರಿಯ ಚರಮಗೀತೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ[[ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ|ಭಾರತ ವಿಭಜನೆ]]ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ನರಮೇಧವನ್ನು ಕಂಡು ಮಮ್ಮಲನೆ ಮರಗಿದ ಆ ಜೀವ ಆತಂಕದಿಂದ ಘಾಸಿಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅವರು ಓರ್ವ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೃತಿ ''ಪಿಂಜಾರ್ '' (ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ)(1950)ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾತ್ರ ''ಪುರೊ'' ವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ,ಒಟ್ಟಾರೆ ಈ ಕಥೆಯ ಸಾರರೂಪವೆಂದರೆ ಆಗ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಅಮಾನವೀಯ ದೌರ್ಜನ್ಯ,ಮರೆತ ಮಾನವೀಯತೆ ಅಲ್ಲದೇ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಶರಣಾಗತಿಯ ದುರ್ಗತಿ ಒದಗಿ ಬಂದಿದ್ದನ್ನು ಕಣ್ಣೀರಿನ ಕಥೆಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಈ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ''ಪಿಂಜಾರ್ '' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿಸಿದಾಗ ಅದು 2003 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು.<ref>[http://www.tribuneindia.com/2005/20051105/saturday/main1.htm ಆಲ್ವೇಜ್ ಅಮೃತಾ, ಆಲ್ವೇಜ್ ಅಮೃತಾ] ''ಗುಲ್ಜಾರ್ ಸಿಂಗ್ ಸಂಧು ಆನ್ ದಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಡೇಮ್ ಆಫ್ ಪಂಜಾಬಿ ಲೆಟರ್ಸ್'', ''ದಿ ಟ್ರಿಬೂನ್'', ನವೆಂಬರ್ 5, 2005.</ref><ref>{{imdb title|0347779|Pinjar}}</ref> ಯಾವಾಗ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಆಡಳಿತದ ಭಾರತವು 1947 ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ಗಳೆಂದು [[ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ|ಇಭ್ಹಾಗವಾಯಿತೋ]] ಆಗ ಅವರು ಲಾಹೋರ್ ನಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು.ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಜೀವಿತದುದ್ದಕ್ಕೂ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು.ಇನ್ನುಳಿದ ಸಮಕಾಲೀನರಾದ ಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಶಿವಕುಮಾರ ಬಾಟಲ್ವಿ ಅವರುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅಮೃತಾ ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಪ್ರೀತಿ-ಅಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದರು. ಪಂಜಾಬೀ ಸಾರಸ್ವತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಧ್ವನಿಯಾಗಿದ್ದರು.ಅವರು 1956 ರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಾದರು.ಅವರ ಕೃತಿ ಮ್ಯಾಗ್ನಮ್ ಒಪಸ್ ಒಂದು ನೀಳ ಕವಿತೆ,''ಸುನೆಹೆ '' (ಸಂದೇಶಗಳು)<ref name="mod">[https://books.google.com/books?id=m1R2Pa3f7r0C&pg=PA945&dq=Amrita+Pritam&sig=ACfU3U0CpuZGiTYdM4_fgX4dsZaextbNnA#PPA945,M1 ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್] ''ಮಾಡೆರ್ನ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಲಿಟರೇಚರ್: ಆನ್ ಅಂಥೊಲಾಜಿ'', ಬೈ ಕೆ.ಎಂ ಜಾರ್ಜ್, ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮೆ. 1992, ISBN 8172013248.''945-947''.</ref> ಉತ್ತಮ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಈ ಗೌರವ ಸಂದಿತು.ನಂತರ ಆಕೆ ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪೀಠ,ಭಾರತದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಹಿತ್ಯ ಗೌರವವಾಗಿದೆ.ಅವರಿಗೆ 1982 ರಲ್ಲಿ ಕಾಗಜ್ ತೆ ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ (ಕಾಗದ ಮತ್ತು ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ) ಎಂಬ ಕೃತಿಗೆ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದೊರಕಿತು. ಅವರಿಗೆ 1969 ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಗೌರವ ನೀಡಲಾಯಿತು.ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರು 2004 ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೂ ಪಾತ್ರರಾದರು.ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಸನ್ಮಾನ ಇದಾಗಿದೆ.ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ (ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಅಕಾಡಮಿ ಆಫ್ ಲೆಟರ್ಸ್)ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಫೆಲೊಶಿಪ್ ನೀಡಿ ಅವರನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು.ಅದನ್ನು ''ಅವರಿಗೆ "ಇಮ್ಮೊರಟಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಲಿಟರೇಚರ್"'' ಅಂದರೆ ಜೀವಮಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಾಧನೆಗೆ ಈ ಸನ್ಮಾನ ಸಂದಿದೆ.<ref>[http://www.hindu.com/2004/10/05/stories/2004100514031300.htm ಸಾಹಿತ್ಯ್ ಅಕಾಡಮಿ ಫೆಲೊಶಿಪ್ ಫಾರ್ ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್,ಅನಂತ ಮೂರ್ತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041210084639/http://www.hindu.com/2004/10/05/stories/2004100514031300.htm |date=2004-12-10 }} ''ದಿ ಹಿಂದು'', ಅಕ್ಟೋಬರ್ 5, 2004.</ref> ==ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ== === ಆಕಾರ ನೀಡಿದ ವರ್ಷಗಳು === ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್ ಅವರು 1919 ರಲ್ಲಿ ಪಂಜಾಬ್ ನ ಗುಜ್ರನವಾಲಾದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.ಅದೀಗ [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="guar">[https://www.theguardian.com/news/2005/nov/04/guardianobituaries.india ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್ - ಆಬುಟುರಿ] ''ದಿ ಗಾರ್ಡಿಯನ್'', ನವೆಂಬರ್ 4, 2005.</ref> ಶಾಲಾಶಿಕ್ಷಕ,ಕವಿ,ಬ್ರಜ್ ಭಾಷಾ ವಿದ್ವಾಂಸ ಕರ್ತಾರ ಸಿಂಗ್ ಹಿತಕಾರಿ ಅವರ ಏಕೈಕ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಅವರು ಜನಿಸಿದ್ದರು.ಅವರ ತಂದೆ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿಯೂ ದುಡಿದಿದ್ದರು.<ref name="wom" /><ref>[https://books.google.com/books?id=1lTnv6o-d_oC&pg=PA254&dq=Amrita+Pritam&sig=ACfU3U1QKgR3CqBR6Vw_eBNoNj5e38LdYw#PPA254,M1 ನಿವ್ ಪಂಜಾಬಿ ಪೊಯೆಟ್ರಿPanjabi Poetry ( 1935-47)] ''ಹ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಟ್ವೆಂಟಿಯತ್-ಸೆಂಚುರಿ ಲಿಟರೇಚರ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ'', ಬೈ ನಳಿನಿ ನಟರಾಜನ್ ಎಮ್ಯುನ್ಯಾಲನ್ ಸಂಪತ್ ನೆಲ್ಸನ್, ಗ್ರೀನ್ ವುಡ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್ ಗ್ರುಪ್, 1996. ISBN 0688168949''Page 253-254''.</ref> ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಅವರು ಸಿಖ್ಖ ಮತದ ''ಪ್ರಚಾರಕ'' ರಾಗಿ,-ಓರ್ವ ಬೋಧಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>[http://www.sikhtimes.com/bios_111205a.html ಖುಶ್ವಂತ್ ಸಿಂಗ್, "ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್: ಕ್ವೀನ್ ಆಫ್ ಪಂಜಾಬಿ ಲಿಟರೇಚರ್", ''ದಿ ಸಿಖ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ]</ref> ಅಮೃತಾ ಅವರು ಕೇವಲ ಹನ್ನೊಂದು ವರ್ಷದವರಿದ್ದಾಗ ಅವರ ತಾಯಿ ಮೃತರಾಗಿದ್ದರು. ಅದರ ನಂತರವೇ ಆಕೆಯ ತಂದೆ ಲಾಹೋರ್ ಗೆ ತೆರಳಿದರು;ಅದಾದ ಮೇಲೆ 1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬರುವವರೆಗೂ ಅವರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರು ತಾಯಿಯಿಲ್ಲದೇ ಒಂಟಿತನ ಅನುಭವಿಸಿದರು.ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಎಳೆವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಬರೆಹದೆಡೆಗೆ ವಾಲಿದರು. ಅವರ ಮೊದಲ ಕವನ ಸಂಗ್ರಹ ''ಅಮೃತ ಲೆಹೆರಾನ್'' (ಇಮ್ಮೊರ್ಟಲ್ ವೇವ್ಸ್)ಅವರು 16ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನವರಾದಾಗ,1936 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು.ಅದೇ ವರ್ಷ ಅವರು ಪ್ರೀತಮ ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.ಅವರೊಬ್ಬ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರಲ್ಲದೇ ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯಿಂದಲೂ ಅಮೃತಾಳನ್ನು ಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು.<ref>[http://www.independent.co.uk/news/obituaries/amrita-pritam-513564.html ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್ - ಆಬಿಟುವರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110701200641/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/amrita-pritam-513564.html |date=2011-07-01 }} ''ದಿ ಇಂಡೆಪೆಂಡೆಂಟ್'', ನವೆಂಬರ್ 2, 2005.</ref> ಹೀಗೆ 1936 ರಿಂದ 1943 ರ ಅವಧಿಯ ವರೆಗೆ ಅವರ ಅರ್ಧ ಡಜನ್ ನಷ್ಟು ಕವನಸಂಕಲನಗಳು ಬೆಳಕು ಕಂಡವು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕವಿತೆ-ಕವನಗಳನ್ನು ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಪ್ರೇಮದ ವಸ್ತು ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಅವರು ನಂತರ ತಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ತಿರುವು<ref name="mod" /> ನೀಡಿದರಲ್ಲದೇ ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸಿವ್ ರೈಟರ್ಸ್ ಮೂಮೆಂಟ್ ನ ಭಾಗವಾದರು.ಇದರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅವರ ಸಂಗ್ರಹಗಳಾದ ''ಲೋಕ ಪೀಡ್ '' (ಜನರ ಆಕ್ರೋಶ)(1944);ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು,ಇದು ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ದದ ಟೀಕಾಸ್ತ್ರವಾಗಿತ್ತು.ಇದು ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಯುದ್ದಪೀಡಿತ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿತ್ತುಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿನ 1943 ರ ಬರಗಾಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅವಲೋಕನವಿತ್ತು. ಅವರು ಕೆಲಕಾಲ [[ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ|ಭಾರತದ ಇಭ್ಭಾಗ]]ದ ಮುಂಚೆ ಲಾಹೊರ್ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20061113000641/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2005%5C11%5C02%5Cstory_2-11-2005_pg3_1 ಎಡಿಟೋರಿಯಲ್] ''ಡೇಲಿ ಟೈಮ್ಸ್(ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್)'', ನವೆಂಬರ್ 2, 2005.</ref> === ಇಬ್ಭಾಗ === ಆಗ 1947ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ|ಭಾರತ ಇಭ್ಭಾಗ]]ದ ನಂತರ ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಮರು,[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದು]]ಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಖ್ಖರು ಕೋಮುಗಲಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟರು.ಆಗ 28 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್ ಲಾಹೊರ್ ನಲ್ಲಿನ ಪಂಜಾಬೀ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ತಾಣದಿಂದ [[ನವ ದೆಹಲಿ|ನವದೆಹಲಿಗೆ]] ತೆರಳಿದರು. ನಂತರ 1948 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರನನ್ನು ಒಡಲಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತಾಗ [[ದೆಹರಾದೂನ್‌|ಡೆಹರಾಡೂನ್]] ನಿಂದ [[ದೆಹಲಿ]]ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಕ್ರೋಶವನ್ನು ತುಂಡು ಕಾಗದವೊಂದರ <ref>[http://www.hindu.com/lr/2005/12/04/stories/2005120400040100.htm ಆನ್ ಅಲ್ಟರ್ ನೇಟಿವ್ ವೈಸ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟ್ರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051208053555/http://www.hindu.com/lr/2005/12/04/stories/2005120400040100.htm |date=2005-12-08 }} ನೊನಿಕಾ ದತ್ತಾ, ದಿ ಹಿಂದು, ಡಿಸೆಂಬರ್04, 2005.</ref> ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಉಗ್ರ ಕವನದ ರೂಪ ಕೊಟ್ಟರು.ಆ ಕವಿತೆ,"ಆಜ್ ಅಖಾನ್ ವಾರಿಸ್ ಶಾಹ್ ನು" (ನಾನಿಂದು ಶಾಹ್ ನು ವಾರಿಸ್ ನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ)ಈ ಕವಿತೆ ನಂತರ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಯಿತು.ಭಾರತ ಇಭ್ಭಾಗದ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕ ಕರಾಳ ನೆನಪಾಗಿ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಕಾಡಿತು.<ref>[http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2005/11/13/stories/2005111300030100.htm ಜಗಲಿಂಗ್ ಟು ಲೈವ್ಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ದಿ ಹಿಂದು, ನವೆಂಬರ್ 13, 2005.</ref> ಈ ಕವನವು ಸೂಫಿ ಕವಿ ವಾರಿಸ್ ಶಾಹ,ಅವರು ಬರೆದ ಕರುಣಾಜನಕ ಹೀರ್ ಅಂಡ್ ರಂಜಾಹ್ ರ ಕಥಾನಕದ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.ಅವರು ಜನಿಸಿದ ಸ್ಥಳಲ್ಲಿಯೇ ಕವಿಯತ್ರಿ ಜನಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಪಂಜಾಬೀ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಾಗ್ರಂಥದ ಮೂಲಸ್ಥಳವೂ ಇದಾಗಿದೆ:<ref> [http://www.apnaorg.com/poetry/heercomp/ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಹೀರ್ ವಾರಿಸ್ ಶಾಹ್]</ref> == ಕವನಗಳು == ਅੱਜ ਆਖਾਂ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਕਿਤੋਂ ਕਬਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬੋਲ। ਤੇ ਅੱਜ ਕਿਤਾਬੇ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਕੋਈ ਅਗਲਾ ਵਰਕਾ ਫੋਲ। ਇਕ ਰੋਈ ਸੀ ਧੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਤੂ ਲਿਖ ਲਿਖ ਮਾਰੇ ਵੈਣ ਅਜ ਲੱਖਾਂ ਧੀਆਂ ਰੌਂਦੀਆਂ ਤੈਨੂ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਕਹਿਣ: ਵੇ ਦਰਦਮੰਦਾਂ ਦਿਆ ਦਰਦੀਆ ਉੱਠ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਪੰਜਾਬ। ਅਜ ਬੇਲੇ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਿਛੀਆਂ ਤੇ ਲਹੂ ਦੀ ਭਰੀ ਚਨਾਬ <ref>[http://apnaorg.com/poetry/amrita-r/] ಅಕಾಡಮಿ ಆಫ್ ದಿ ಪಂಜಾಬ್ ಇನ್ ನಾರ್ಥ್ ಅಮೆರಿಕಾ (APNA).</ref> '' ಆಜ್ ಆಖಾನ್ ವಾರಿಸ್ ಶಾಹ್ ನುನ್,ಕಿತೊನ್ ಕಬ್ರಾನ್ ವಿಚ್ಚೊನ್ ಬೋಲ್, '' ''ತೆ ಆಜ್ ಕಿತಾಬ್-ಇ-ಇಶ್ಕ್ ಕೊಯಿ ಅಗ್ಲಾ ವರ್ಕಾ ಫೂಲ್'' ''ಈಕ್ ರೊಯಿ ಸಿ ಧಿ ಪಂಜಾಬ್ ದಿ,ತುನ್ ಲಿಖ್ ಲಿಖ್ ಮಾರೆ ವೆಯೆನ್, '' ''ಆಜ್ ಲಾಖಾಹ್ ಧಿಯೆನ್ ಒಂಡಿಯನ್,ತೇನುನ್ ವಾರಿಸ್ ಶಾಹ್ ನೋನ್ ಕೆಹೆನ್'' ''ಉಥ್ ದರ್ದ್ ಮಂಡಾನ್ ದಿಯಾ ದರ್ದಿಯಾ,ಉಥ್ ತಕ್ಕ್ ಅಪ್ನಾ ಪಂಜಾಬ್'' ''ಆಜ್ ಬೆಲೆ ಲಾಶಾನ್ ಬಿಚ್ಚಿಯಾನ್ ತೆ ಲಾಹು ದಿ ಭರಿ ಚೆನಾಬ್ '' ನಾನಿಂದು, ವಾರಿಸ್ ಶಾ ಅವರು ತಮ್ಮ "ಸಮಾಧಿಯಿಂದೆದ್ದು ಮಾತನಾಡು"ವಂತೆ ಕರೆ ನೀಡುತ್ತೇನೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಪ್ರೇಮ ಪುಸ್ತಕದ ವಾತ್ಸಲ್ಯದ ಮತ್ತೊಂದು ಪುಟದತ್ತ ವಾಲುತ್ತೇನೆ ಒಮ್ಮೆ ಈ ಪಂಜಾಬದ ಪುತ್ರಿ ಅತ್ತಾಗ ನೀವು ಆ ಕರುಣಾಜನಕದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದೀರಿ. ಇಂದು,ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರಿಯರು ರೋದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ,ವಾರಿಶ್ ಶಾಹ್ ರಿಗೆ ಅವರು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಏರಿಕೆ ಓ' ಈ ಜಗದ ದುಖಃ ಪರಿಹಾರಕನೇ;ಏಳು ಎದ್ದೇಳು! ನೋಡು ನಿನ್ನ ಪಂಜಾಬದೆಡೆಗೆ ಇಂದು ಎಲ್ಲೆಡೆಗೂ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಶವಗಳ ರಾಶಿ ಬಿದ್ದಿದೆ,ರಕ್ತ ಚೆನಾಬ್ ನ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.buzzvines.com/amrita-pritham |title=ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ವೆರ್ಸೆ ಉಯಿತ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಲೇಶನ್ |access-date=2011-01-10 |archive-date=2016-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160718095851/http://www.buzzvines.com/amrita-pritham |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.apnaorg.com/audio/amrita/ ಆಜ್ ಆಖಾನ್ ವಾರಿಸ್ ಶಾಹ್ ನು- ಪೊಯೆಟ್ರಿ ಇನ್ ಅಮೃತಾಸ್ ಓನ್ ವೈಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615040900/http://www.apnaorg.com/audio/amrita/ |date=2011-06-15 }} ಅಕಾಡಮಿ ಆಫ್ ದಿ ಪಂಜಾಬ್ ಇನ್ ನಾರ್ಥ್ ಅಮೆರಿಕಾ(APNA).</ref> == ಸಾಹಿತ್ಯ == ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್ ಅವರು ಪಂಜಾಬ್ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿನ ದೆಹಲಿಯ ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೊ ದಲ್ಲಿ 1961 ವರೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ವಿವಾಹ ವಿಚ್ಛೇದನದ ನಂತರ ಅವರ ಬರೆಹಗಳು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಹಿಳಾಪರವಾಗಿ ಹೊರಬಂದವು. ಹಲವಾರು ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಕವಿತೆಗಳು ಅವರ ವಿವಾಹದ ಅಹಿತಕರ ಅನುಭವಗಳ ಸಾರವಾಗಿವೆ. ಅವರ ಹಲವಾರು ಕೃತಿಗಳು [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲೀಷ್]], [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]], ಡ್ಯಾನಿಶ್, [[ಜಪಾನಿ ಭಾಷೆ|ಜಪಾನೀಸ್]]ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದ ಕಂಡಿವೆ.ಅದಲ್ಲದೇ [[ಪಂಜಾಬಿ]] ಮತ್ತು [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]],ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ.ಅವರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯ ಕೃತಿಗಳಾದ ''ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ರೋಜ್'' ಮತ್ತು ''ರೆವಿನ್ಯು ಸ್ಟಾಂಪ್'' (''ರಸೀದಿ ಟಿಕ್ಕಟ್'' ಪಂಜಾಬಿಯಲ್ಲಿ) ಪ್ರಕಾಶನಗೊಂಡಿವೆ. ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್ ಅವರ ಧರ್ತಿ ಸಾಗರ್ ತೆ ಸಿಪ್ಪಿಯಾನ್ ನನ್ನು 'ಕದಂಬರ್'(1965)ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿಸಿದ ಮೊದಲ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.ಅದರ ನಂತರ 'ಉನಾಹ್'ದಿ ಕಹಾನಿ' ಇದನ್ನು ''ಡಾಕು '' (ಡಕಾಯತ)1976) ಇದನ್ನು ಬಸು ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.sikhtimes.com/news_082702a.html ಜೀವನ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಶರ್ಮಾ,"ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್'ಸ್ ನಾವೆಲ್ ಟು ಬಿ ರೆಂಡರ್ಡ್ ಆನ್ ಫಿಲ್ಮ್",''ದಿ ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್'' (ಆಗಷ್ತ್ 27, 2002)]</ref> ಅವರ ಕಾದಂಬರಿ ''ಪಿಂಜಾರ '' (ದಿ ಸ್ಕೆಲೆಟನ್-ಅಸ್ಥಿಪಂಜರ 1970)ಕಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಿಟ್ಟಿಸುವ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿಸಿದವರು ಚಂದ್ರಪ್ರಕಾಶ ದ್ವಿವೇದಿ,ಅದರ ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಅದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು."ಅಮೃತಾಜಿ ಅವರು ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ಜನತೆಯ ಕಣ್ಣೀರ ಕಥೆಯನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ." ''ಪಿಂಜಾರ '' ಚಿತ್ರವನ್ನು [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]] ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬ ರಾಜ್ಯಗಳ ಗಡಿ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು "ನಾಗಮಣಿ" ಎಂಬ ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮಾಸಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಸುಮಾರು 33 ವರ್ಷಗಳ ವರೆಗೆ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು.ಅವರು ಇಮ್ರೊಜ್ ರೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.ನಂತರ ಅವರು ಹಿಂದಿಯೆಡೆಗೆ ವಾಲಿದರು.<ref name="lang" /><ref>{{Cite web |url=http://www.pustak.org/bs/home.php?author_name=Amrita%20Pritam |title=ಬುಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್ |access-date=2011-01-10 |archive-date=2016-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160117031543/http://pustak.org/bs/home.php?author_name=Amrita%20Pritam |url-status=dead }}</ref> ನಂತರ ಅವರು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಶೊರೆಡೆಗೆ ತಮ್ಮ ಒಲವನ್ನು ಹರಿಸಿದರು.ಒಶೊ ಅವರ ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಯ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.ಅದರಲ್ಲಿ ''ಏಕ್ ಓಂಕಾರ್ ಸತ್ನಮ್'',ಒಂದಾಗಿದೆ.ಅವರು ಆನಂತರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಕುರಿತು ಅದರ ತತ್ವ ಮತ್ತು ಕನಸುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.ಅದರಲ್ಲಿ ''ಕಾಲ್ ಚೆತ್ನಾ'' (ಸಮಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ) ಮತ್ತು ''ಅಗ್ಯತ್ ಕಾ ನಿಮಂತ್ರಣ'' (ಅನಾಮೇಧೇಯನ ಕರೆ)ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.sannyasworld.com/index.php?name=News&amp;file=article&amp;sid=627 ಎ ಟ್ರಿಬೂಟ್ ಟು ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್ ಬೈ ಒಶೊ ಲೌವರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716003659/http://www.sannyasworld.com/index.php?name=News&file=article&sid=627 |date=2011-07-16 }} ''Sw. '' ''ಚೈತನ್ಯ್ ಕೀರ್ತಿ'', ''sannyasworld.com''.</ref><ref>[http://www.lifepositive.com/Mind/arts/new-age-fiction/amritapritam.asp ವಿಜನ್ಸ್ ಆಫ್ ಡೈವಿನಿಟಿ-ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080927031242/http://www.lifepositive.com/Mind/arts/new-age-fiction/amritapritam.asp |date=2008-09-27 }} ''ಲೈಫ್ ಪಾಜಿಟಿವ್'', ಏಪ್ರಿಲ್ 1996.</ref> ಅವರು ಹಲವಾರು ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಅದರಲ್ಲಿ ''ಕಾಲಾ ಗುಲಾಬ್ '' (ಕಪ್ಪು ಗುಲಾಬಿ)(1968),''ರಸೀದಿ ಟಿಕೆಟ್ '' (ದಿ ರೆವ್ಯುನ್ಯು ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್)(1976),ಮತ್ತು ''ಅಕ್ಷರೋಂ ಕಾಯ್ ಸಾಯೇ'' (ಶಾಡೋಜ್ ಆಫ್ ವರ್ಡ್ಸ್)ಪ್ರಮುಖ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref name="wom">[https://books.google.com/books?id=OjZYf9Xf9bcC&pg=PA160&dq=Amrita+Pritam&sig=ACfU3U3DLfg8nbWhHgcYV9MdIhkuzxviSQ#PPA161,M1 ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್] ''ಉಮೆನ್ ರೈಟಿಂಗ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ: 600 B.C. ಟು ದಿ ಪ್ರೆಜೆಂಟ್ '', ಬೈ ಸುಸೀ ಜೆ ಜೆ. ಥರು, ಕೆ ಲಲಿತಾ ಪಬ್ಲಿಶೆಡ್ ಬೈ ಫೆಮಿಸ್ನಿಸ್ಟ್ ಪ್ರೆಸ್, 1991. ISBN 0688168949 ''Page 160-163''.</ref><ref>ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್ [http://www.chowk.com/articles/9116 ಬಯೊಗ್ರಾಫಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205105527/http://www.chowk.com/articles/9116 |date=2008-12-05 }} ''ಚೌಕ್'', ಮೇ 15, 2005.</ref> == ಶ್ಲಾಘನೆ == ಪಂಜಾಬ್ ರತನ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊದಲಿಗರಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಅದನ್ನು ಪಂಜಾಬ್ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಕ್ಯಾಪ್.ಅಮರಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು 1956 ರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಅವರ ''ಸುನೆಹ್ರೆಯ್ '' (''ಸಂದೇಶಗಳು'' )ಕೃತಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್ ಅವರು ಭಾರತದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ಪೀಠ ದ ಗೌರವಕ್ಕೂ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಅದನ್ನು 1982 ರಲ್ಲಿ ''ಕಾಗಜ್ ತೆ ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್'' (ಪೇಪರ್ ಅಂಡ್ ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್)ಗೆ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://jnanpith.net/laureates/index.html|title=Jnanpith Laureates Official listings|publisher=[[Jnanpith]] Website|access-date=2011-01-10|archive-date=2007-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013122739/http://jnanpith.net/laureates/index.html|url-status=dead}}</ref> ಅವರು [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]](1969)ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಎರಡನೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಾಗರಿಕ ಸನ್ಮಾನವಾದ [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ|ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ]]ವನ್ನೂ ಪಡೆದರು.ಅದಲ್ಲದೇ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಎನಿಸಿದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಫೆಲೊಶಿಪ್ ನ್ನು 2004 ರಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು. ಅದಲ್ಲದೇ ಅವರು ಹಲವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಂದ ಡಿ.ಲಿಟ್. ಪದವಿಗಳ ಗೌರವಕ್ಕೂ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ,ಅದರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಯುನ್ವರ್ವಸಿಟಿ (1973), ಜಬಲಪುರ್ ಯುನ್ವರ್ವಸಿಟಿ (1973) ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಭಾರತಿ (1987)ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>[http://www.punjabilok.com/poetry/amrita_pritam.htm ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್] ''www.punjabilok.com''.</ref> ಅವರು ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ವಾಪ್ತ್ ಸರೊವ್ ಅವಾರ್ಡ್ ನ್ನು ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ|ಬಲ್ಗೇರಿಯಾ]]ದಿಂದ (1979)ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಡಿಗ್ರೀ ಆಫ್ ಆಫೀಸರ್ ಡೆನ್ಸ್ ಆರ್ಡರೆ ದೆಸ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಎಟ್ ದೆಸ್ ಲೆಟ್ಟರ್ಸ್ (ಆಫೀಸಿಯರ್)ಇದನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ ಸರ್ಕಾರ್ (1987) ದಿ6ದ ಪದೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="lang">[http://www.languageinindia.com/dec2005/amritapritamsunwani1.html ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್Pritam, ದಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ರೋಜ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230722001245/http://www.languageinindia.com/dec2005/amritapritamsunwani1.html |date=2023-07-22 }} ಬೈ ವಿಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಸುನ್ವಾನಿ, ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಸಂಚಿಕೆ 5 : 12 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2005.</ref> ಅವರನ್ನು 1986-92 ರ ವರೆಗಿನ ಅವಧಿಗೆ [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯ ಸಭೆ]] ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಕಡೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಂಜಾಬಿ ಅಕಾಡಮಿ ಅವರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿತು.ಅದಕ್ಕೆ ಅವರು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದು ಹೀಗೆ ''ಬಡೆ ದಿನೊ ಬಾದ್ ಮೇರೆ ಮೈಕೆ ಕೊ ಮೇರಿ ಯಾದ್ ಆಯೀ..'' ;ಅದಲ್ಲದೇ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಪಂಜಾಬಿ ಕವಿಗಳು ಅವರಿಗೆ ''ಚದ್ದರ್ '' ವೊಂದನ್ನು ಗೌರವ ಸೂಚಕವಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.ಈ ಚದ್ದರ್ ನ್ನು ವಾರಿಸ್ ಶಾಹ್ ಅವರ ಗದ್ದುಗೆ ಮೇಲಿಂದ ಅಲ್ಲದೇ ಸೂಫಿ ಪುರಾಣ ಪುರುಷರೆನಿಸಿದ ಕವಿಗಳು ಬುಲ್ಲೆ ಶಾಹ್ ಮತ್ತು ಸುಲ್ತಾನ್ ಬಾಹು ಅವರ ಆಶೀರ್ವಾದದಿಂದ ಇದು ದೊರಕಿತು.<ref name="guar" /> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಅಮೃತಾ ಅವರು ಸಿದ್ದ ಉಡುಪು ಮಾರಾಟದ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಲಾಹೋರ್ ದ ಅನಾರಕಲಿ ಬಜಾರ್ ನ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಪುತ್ರ ಪ್ರೀತಮ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು 1935 ರಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್ 1960 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕವಿ [[ಸಾಹಿರ್ ಲುಧಿಯಾನ್ವಿ]] (ಅಬ್ದುಲ್ ಹಾಯೀ)ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬಾಳ ಪಥದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದರು.<ref>[http://www.upperstall.com/people/sahir-ludhianvi ಸಾಹಿರ್ ಬಯಗ್ರಾಫಿ] ''Upperstall.com''.</ref> ಈ ಪ್ರೇಮ ಕಥಾನಕವನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆ ''ರಸೀದಿ ಟಿಕೆಟ್ '' ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಯಾವಾಗ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ಸಾಹಿರ್ ಅವರ ಜೀವನ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳೋ ಆಗ ಅವರು ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಬರೆಹಗಾರ ಇಮ್ರೊಜ್ ಅವರ ಸಂಗಾತಿಯಾದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಇಮ್ರೊಜ್ ರೊಂದಿಗೆ ಕಳೆದರು,ಅವರ ಬಹುತೇಕ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಮುಖಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಇಮ್ರೊಜ್ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಇಬ್ಬರ ಜೊತೆ ಬದುಕಿನ ವಿಷಯವಾದ ಪುಸ್ತಕ,''ಅಮೃತಾ ಇಮ್ರೊಜ್:ಎ ಲೌ ಸ್ಟೊರಿ''.<ref>[http://passionforcinema.com/amrita-preetam-imroz-a-love-story-of-a-poet-and-a-painter/ ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್ ಇಮ್ರೊಜ್: ಎ ಲೌ ಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ಪೊಯೆಟ್ ಅಂಡ್ ಎ ಪೇಂಟರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108032205/http://passionforcinema.com/amrita-preetam-imroz-a-love-story-of-a-poet-and-a-painter/ |date=2010-01-08 }} Passionforcinema.com, ಆಗಸ್ಟ್ 8, 2008.</ref><ref>[http://www.tribuneindia.com/2006/20061105/spectrum/book4.htm ನಿರುಪಮಾ ದತ್ತ, "ಎ ಲೌ ಲೆಜೆಂಡ್ ಆಫ್ ಅವರ್ ಟೈಮ್ಸ್ "] ''ಟ್ರಿಬೂನ್'', 5 ನವೆಂಬರ್ 2006.</ref> ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ನಂತರ ನಿದ್ರಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿಯೇ, ತಮ್ಮ 86 ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವರು [[ನವ ದೆಹಲಿ|ನವದೆಹಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 31,2005 ರಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿ ಇಮ್ರೊಜ್, ಪುತ್ರಿ ಕಂಡ್ಲಾ,ಪುತ್ರ ನವರಾಜ್,ಸೊಸೆ ಅಲ್ಕಾ ಮತ್ತು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಾದ ಟೌರಸ್,ನೂರ್,ಅಮಾನ್ ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಿ ಇವರನ್ನು ಅಗಲಿದ್ದಾರೆ. ==ಕೃತಿಗಳು== ಅವರು ತಮ್ಮ ಆರು ದಶಕಗಳ ವೃತ್ತಿ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ 28 ಕಾದಂಬರಿಗಳು,18 ಗದ್ಯ ಸಂಕಲನಗಳು,ಐದು ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು 16 ಇನ್ನಿತರ ಬೇರೆಬೇರೆ ಗದ್ಯಸಾಹಿತ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ''ಡಾಕ್ಟರ್ ದೇವ್ '' * ''ಕೋರೆ ಕಾಗಜ್, ಉಂಚಾಸ್ ದಿನ್ '' * ''ಸಾಗರ್ ಐರ್ ಸೀಪಿಯನ್'' * ''ರಂಗ್ ಕಾ ಪತ್ತಾ '' * ''ದಿಲ್ಲಿ ಕಿ ಗಾಲಿಯನ್'' * ''ತೆರೆವ್ಹಾನ್ ಸೂರಜ್ '' * ''ಯಾತ್ರಿ'' * ''ಜಿಲಾವತನ್'' (1968) ===ಆತ್ಮಕಥೆ=== * ''ರಸೀದಿ ಟಿಕೆಟ್'' (1976) * ''ಶಾಡೊಸ್ ಆಫ್ ವರ್ಡ್ಸ್'' (2004) ===ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು=== * ''ಕಹಾನಿಯಾ ಜೊ ಕಹಾನಿಯಾ ನಹಿ'' * ''ಕಹಾನಿಯೊಂಕೆ ಆಂಗನ್ ಮೆ '' * ''ಸ್ಟೆಂಚ್ ಆಫ್ ಕೆರೊಸಿನ್ '' ===ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು === * ''ಅಮೃತ್ ಲೆಹರೆ'' (ಅಮೃತ ಅಲೆಗಳು)(1936) * ''ಜಿಯುನ್ಡಾ ಜೀವನ್'' (ದಿ ಎಕ್ಸೆಬೆರೆಂಟ್ ಲೈಫ್) (1939) * ''ತ್ರೆಲ್ ಧೊತೆ ಫೌಲ್'' (1942) * ''O ಗೀತನ್ ವ್ಯಾಲಿಯಾ'' (1942) * ''ಬದ್ಲಾಮ್ ದೆ ಲಾಲಿ'' (1943) * ''ಸಾಂಜ್ ದೆ ಲಾಲಿ'' (1943) * ''ಲೋಕ್ ಪೀರಾ'' (ದಿ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಆಂಗ್ವಿಶ್) (1944) * ''ಪಥರ್ ಗೀತೆಯ್ '' (ದಿ ಪೆಬ್ಬಲ್ಸ್) (1946) * ''ಪಂಜಾಬಿ ದಿ ಆವಾಜ್'' (1952) * ''ಸುನೆಹೆರೆಯ್'' (ಮೆಸೇಜಿಸ್) (1955) - ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ * ''ಅಶೋಕ ಚೆಟಿ'' (1957) * ''ಕಸ್ತೂರಿ'' (1957) * ''ನಾಗಮಣಿ'' (1964) * ''ಏಕ್ ಸಿ ಅನಿತಾ'' (1964) * ''ಚಕ್ ನಂಬರ್ ಛಟ್ಟಿ'' (1964) * ''ಯುನಿಂಜಾ ದಿನ್'' (49 ಡೇಯ್ಸ್) (1979) * ''ಕಾಗಜ್ ತೆ ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್'' (1981)- ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪೀಠ * ''ಚುನಿ ಹುವೀ ಕವಿತಾಯೆ '' ===ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ === * ''ನಾಗಮಣಿ'', ಕವಿತೆಗಳ ಮಾಸಿಕ. ===ಸಾರಾಂಶಗಳು=== ಕವನಗಳು '''ಸಿಗರೇಟ್ ಅಂಡ್ ಪೊಯಿಟ್ರಿ''' ದೇರ್ ವಾಜ್ ಎ ಪೇನ್ ಐ ಇನ್ ಹೇಲ್ಡ್ ಇಟ್ ಕ್ವೈಟ್ಲಿ ಲೈಕ್ ಎ ಸಿಗರೇಟ್ ಲೆಫ್ಟ್ ಬಿಹೈಂಡ್ ಆರ್ ಎ ಫಿವ್ ಸಾಂಗ್ಸ್ ಐಹ್ಯಾವ್ ಫ್ಲಿಕರೆಡ್ ಆಫ್ ಲೈಕ್ ಆಶಿಸ್ ಫ್ರಾಮ್ ದಿ ಸಿಗರೇಟ್.<ref>[http://www.tribuneindia.com/2003/20030803/spectrum/main7.htm ಲಿವಿಂಗ್ ಲೈಫ್ ಆನ್ ಹರ್ ಓನ್ ಟರ್ಮ್ಸ್] ಕಾಂಚನ್ ಮೆಹ್ತಾ. ''ದಿ ಟ್ರಿಬೂನ್'', 3 ಆಗಷ್ಟ್ 2003.</ref> ಕವನಗಳು<br>'''ಐ ಉಯಿಲ್ ಮೀಟ್ ಯು ಯೆಟ್ ಅಗೇನ್''' (''ಮೈ ತೇನು ಫಿರ್ ಮಿಲಂಗಿ'' ) ಐ ಉಯಿಲ್ ಮೀಟ್ ಯು ಯೆಟ್ ಅಗೇನ್ ಹೌ ಅಂಡ್ ವ್ಹೇರ್ ಐ ನೊ ನಾಟ್ ಪರ್ ಹ್ಯಾಪ್ಸ್ ಐ ಉಯಿಲ್ ಬಿಕಮ್ ಎ ಫಿಗ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಯುವರ್ ಇಮ್ಯಾಜಿನೇಶನ್ ಅಂಡ್ ಮೇಬಿ ಸ್ಪ್ರೆಡಿಂಗ್ ಮೈಸೆಲ್ಫ್ ಇನ್ ಎ ಮಿಸ್ಟಿರಿಯಸ್ ಲೈನ್ ಆನ್ ಯುವರ್ ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್ ಐ ಉಯಿಲ್ ಕೀಪ್ ಗೇಜಿಂಗ್ ಆಟ್ ಯು.<ref>[http://www.littlemag.com/ghosts/amritapritam.htm ''ಐ ಉಯಿಲ್ ಮೀಟ್ ಯುವ್ ಯೆಟ್ ಅಗೇನ್ '' ಬೈ ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''ಲಿಟ್ಟಲ್ ಮ್ಯಾಗ್ಜಿನ್''.</ref> ==ಪರಂಪರೆ== ಸುಮಾರು 2007 ರಲ್ಲಿ 'ಅಮೃತಾ ರಿಸೈಟೆಡ್ ಗುಲ್ಜರ್'ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಆಡಿಯೊ ಅಲ್ಬಮ್ ನ್ನು ಹೆಸರಾಂತ ಗೀತ ರಚನೆಗಾರ ಗುಲ್ಜಾರ್ ಅವರು ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್ ಅವರ ಹಲವು ಕವಿತೆಗಳಿಗೆ ಅವರು ಕಂಠ ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.gulzaronline.com/default.htm 'ಅಮೃತಾ ರಿಸೈಟೆಡ್ ಬೈ ಗುಲ್ಜಾರ್'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705222306/http://www.gulzaronline.com/default.htm |date=2008-07-05 }} www.gulzaronline.com.</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/Cities/City_Supplements/Bombay_Times/Gulzar_recites_for_Amrita_Pritam/articleshow/2008708.cms ಗುಲ್ಜಾರ್ ರಿಸೈಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್] ''ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ'', ಮೇ 7, 2007.</ref> ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಚಿತ್ರವೊಂದು ಬರುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>[http://www.realbollywood.com/news/2007/01/movie-on-amrita-pritam-to-be-shot-in-himachal.html ಮೂವೀ ಆನ್ ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್ ಟು ಬಿ ಶಾಟ್ ಇನ್ ಹಿಮಾಚಲ್] ''realbollywood.com''.</ref> ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ== * ಉಮಾ ತ್ರಿಲೋಕ್, ''ಅಮೃತಾ ಇಮ್ರೊಜ್:ಎ ಲೌ ಸ್ಟೊರಿ,'' ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಇಂಡಿಯಾ(2006) ISBN 0143100440 * ಇಂದ್ರ ಗುಪ್ತಾ, ''ಇಂಡಿಯಾಸ್’ 50 ಮೊಸ್ಟ್ ಇಲ್ಲುಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಉಮೆನ್'' ISBN 8188086193 * ''ಇಂಡಿಯನ್ ಫಿಕ್ಕನ್ ಇನ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಲೇಶನ್'' - ''[https://books.google.com/books?id=R8nsSokP3jUC&amp;pg=PA35&amp;dq=Amrita+Pritam&amp;lr=&amp;sig=ACfU3U23Hh05PAk_jpa50eGg_n202IaRSg#PPA29,M1 ಚಾಪ್ತ್ 4: ಕಮೆಂತ್ಸ್ ಆನ್ ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್ಸ್ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಮ್ ಒಪಸ್: ದಿ ಸ್ಕೆಲೆಟೆನ್]'' (ಜಗದೇವ ಸಿಂಗ್), ಬೈ ಶುಭಾ ತಿವಾರಿ. ಅಟ್ಲಂಟಿಕ್ ಪಬ್ಲಿಶರ್ಸ್ & ಡಿಸ್ಟ್ರಿಬುಟರ್ಸ್, 2005. ISBN 812690450X. ''Page 28-35'' * ''ಸ್ಟಡೀಸ್ ಇನ್ ಪಂಜಾಬ್ ಪೊಯೆಟ್ರಿ. '' ''ಚಾಪ್ಟ್. '' ''9- ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್: ದಿ ಪೊಯೆಟ್ರಿ ಆಫ್ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟ್'', ಬೈ ದರ್ಶನ್ ಸಿಂಗ್ ಮೈನಿ. ವಿಕಾಸ್ ಪಬ್ಲಿ., 1979. ISBN 0688168949 ಪುಟ 349.. * [http://www.apnaorg.com/articles/amrita-biography/ 1 ಸ್ಟ್ ಚಾಪ್ಟರ್ ಆಫ್ ''ರೆವ್ಯುನ್ಯು ಸ್ಟಾಂಪ್ '' ಬೈ ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್] * [http://www.littlemag.com/bodypolitic/amritapritam.html "ದಿ ಸೆಲ್ಲರ್" ಬೈ ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್] * [http://www.littlemag.com/belonging/amrita.html “ಸಾಹಿಬನ್ ಇನ್ ಎಕ್ಸೈಲ್” ಬೈ ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್] * [http://www.thedailystar.net/2004/02/07/d402072101111.htm "ದಿ ವೀಡ್" ಬೈ ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್] * [http://www.littlemag.com/jan-feb01/amrita.html "ವೈಲ್ಡ್ ಫ್ಲಾವರ್" ಬೈ ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್] * [http://www.littlemag.com/ghosts/amritapritam.html ''ಮೈ ತೆನು ಫಿರ್ ಮಿಲಂಗಿ'', (ಐ ಉಯಿಲ್ ಮೀಎಟ್ ಯು ಯೆಟ್ ಅಗೇನ್) ಟ್ರಾನ್ಸ್ಲೇಶನ್] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.sawnet.org/books/authors.php?Pritam+Amrita ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್ ಅಂಡ್ ಹರ್ ವರ್ಕ್ಸ್ ಆಟ್ ''ಸೌತ್ ಏಶಿಯನ್ ಉಮೆನ್ಸ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್'' (ಸಾನೆಟ್)] * [http://www.razarumi.com/2008/06/09/amrita-pritam-1919-2005/ ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್ 1919-2005-ಎ ಟ್ರಿಬೂಟ್ ಬೈ ರಾಜಾ ರುಮಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080618100709/http://www.razarumi.com/2008/06/09/amrita-pritam-1919-2005/ |date=2008-06-18 }} * [https://web.archive.org/web/20091026173015/http://www.geocities.com/kavitayan/amritapritam.html ಪೊಯೆಮ್ಸ್ ಬೈ ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್ ಆಟ್ ''ಕವಿತಾಯಾ'']( 2009-10-25) ;ವಿಡಿಯೊ ಲಿಂಕ್ಸ್ * [https://www.youtube.com/watch?v=gvgSY81gVMM&amp;feature=related ''ಆಜ್ ವಾರಿಸ್ ಶಾಹ್ ನು'',ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್ಸ್ ಮೊಸ್ಟ್ ಇಂಪಾರ್ಟಂಟ್ ಪೊಯೆಮ್, ರಿಸೈಟೆಡ್ ಬೈ ಗುಲ್ಜಾರ್] * [http://in.youtube.com/watch?v=um6QOvOPol4&amp;feature=related ಅಮೃತಾ ಪ್ರೀತಮ್ಸ್ ಪೊಯೆಮ್''ಮೈ ತುನು ಪಿರ್ ಮಿಲಂಗಿ'' ರಿಸೈಟೈಡ್ ಬೈ ಗುಲ್ಜಾರ್ ] {{SahityaAkademiFellowship}} {{ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು}} {{Persondata |NAME = Pritam, Amrita |ALTERNATIVE NAMES = Kaur, Amrita; Imroz, Amrita |SHORT DESCRIPTION = Novelist, poet, essayist |DATE OF BIRTH = August 31, 1919 |PLACE OF BIRTH = Gujranwala, British India |DATE OF DEATH = October 31, 2005 |PLACE OF DEATH = Delhi India }} {{DEFAULTSORT:Pritam, Amrita}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೧೯ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೨೦೦೫ ನಿಧನ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಜೀವನಚರಿತ್ರಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಂಜಾಬಿ ಕವಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡಮಿ ಫೆಲೊಶಿಪ್ ಪಡೆದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಿಖ್ಖರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿಯನ್ ಫೆಮಿನಿಸ್ಟ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಪಂಜಾಬಿ-ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್ ಪೊಯೆಟ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಪಂಜಾಬಿ-ಭಾಷೆಯ ಬರಹಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಬರಹಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ನಾಮಾಂಕಿತ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ದೆಹಲಿಯ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಪಂಜಾಬಿ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] l21x91xlzmg74q7cvm8eouqsf9n8t9c 0 27976 1431764 1429426 2026-10-11T17:44:58Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431764 wikitext text/x-wiki {{Dablink|This article is about the indigenous people of the United States. For other indigenous people see [[Indigenous peoples by geographic regions]]}} {{Infobox Ethnic group |group = Native Americans |image =<div style="white-space:nowrap;"><!--If taşaksız swap out an image, change the "x##px" entry for EACH image in the row so that the width of the row lines up with the others--> [[Image:Joseph Brant by Gilbert Stuart 1786.jpg|x97px]][[Image:Sequoyah.jpg|x97px]][[Image:Pushmataha high resolution.jpg|x97px]]<br/>[[Image:Tecumseh02.jpg|x113px]][[Image:Touch the Clouds 1877a.gif|x113px]][[Image:Sitting Bull.jpg|x113px]]<br/>[[Image:ChiefJoseph.jpeg|x99px]][[File:Charles eastman smithsonian gn 03462a-cropped.jpg|x99px]]<br/>[[File:Billy Bowlegs III.jpg|79px]][[Image:Jim Thorpe football.png|x112px]][[Image:JohnBHarrington.jpg|x112px]] |caption = Native Americans of the United States (from top left):<br /> [[Joseph Brant]]{{·}}[[Sequoyah]]{{·}}[[Pushmataha]]<br />[[Tecumseh]]{{·}}[[Touch the Clouds]]{{·}}[[Sitting Bull]]<br />[[Chief Joseph]]{{·}} [[Charles Eastman]] {{·}} [[Holmes Colbert]]<br />[[Billy Bowlegs III]]{{·}}[[Jim Thorpe]]{{·}} [[John Herrington]] |population = '''American Indian and Alaska Native'''<br />'''One race''': 2.5 million are registered <ref name="census-OO">U.S. Census Bureau. (2001–2005). ''[http://www.census.gov/prod/cen2000/dp1/2kh00.pdf Profiles of General Demographic Characteristics 2000: 2000 Census of Population and Housing.]'' U.S. Census Bureau. Retrieved on 2007-05-23.</ref><br />'''In combination with one or more other races''': 1.6 million are registered <ref name="census-OOb">U.S. Census Bureau. (2001–2005). ''[http://www.census.gov/prod/cen2000/dp1/2kh00.pdf Profiles of General Demographic Characteristics 2000: 2000 Census of Population and Housing.]'' U.S. Census Bureau. Retrieved on 2007-05-23. "In combination with one or more of the other races listed." Figure here derived by subtracting figure for "One race (American Indian and Alaska Native)": 2,475,956, from figure for "Race alone or in combination with one or more other races (American Indian and Alaska Native)": 4,119,301, giving the result 1,643,345. Other races counted in the census include: "White"; "Black or African American"; "Asian"; "Native Hawaiian and Other Pacific Islander"; and "Some other race."</ref><br><small>'''1.37% of the U.S. population'''</small> |popplace = Predominantly in the [[Western United States]] |languages = [[American English]], [[Native American languages]] |religions = [[Native American Church]]<br />[[Protestant]]<br />[[Roman Catholic]]<br />[[Russian Orthodox]]<br />Traditional Ceremonial Ways<br/>(Unique to Specific Tribe or Band) |related = [[Indigenous peoples of the Americas]] }} '''ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು''', ಇಂದಿನ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಭೂಖಂಡದಲ್ಲಿರುವ [[ಅಲಾಸ್ಕ|ಅಲಾಸ್ಕಾ]]ದ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳು, ಹಾಗು [[ಹವಾಯಿ]] ದ್ವೀಪದ, [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿರುವ [[ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನ|ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ]]. ಅವರು ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು, [[ದೇಶ|ರಾಜ್ಯಗಳು]] ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಬಳಸುವ ಪದಗಳು ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿವೆ;ಈ 1995ರ US ಜನಗಣತಿ ವಿಭಾಗದ ಮನೆ ಮನೆಗಳ ಸಂದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ಬಹುಪಾಲು ಜನರು ತಮ್ಮನ್ನು '''ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್''' ಅಥವಾ '''ಇಂಡಿಯನ್ನ''' ರೆಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಯ 500 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ಆಫ್ರೊ-ಯುರೇಷಿಯನ್ನರು, ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಜಗತ್ತಿನ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಶತಮಾನಗಳ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಬಹುಪಾಲು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು, ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ವಲಸೆ ಬಂದ ನಂತರ ರೂಪಿಸಿರುವ ದಾಖಲೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref name="test">[http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2009/1/ ಕೊಲಿನ್ ಜಿ ಕ್ಯಾಲ್ಲೊವೇ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129115541/http://americanheritage.com/articles/magazine/ah/2009/1/ |date=2010-11-29 }} "ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ ಫರ್ಸ್ಟ್ ವಿವ್ಯೂ ವೈಟ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ದಿ ಶೋರ್," ''ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹೆರಿಟೇಜ್'', ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ 2009.</ref> ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಬೇಟೆಗಾರ-ಸಂಗ್ರಹಗಾರ ಸಮುದಾಯಗಳಂತೆ ಬದುಕಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಕೂಡ ಅನೇಕ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆ ವಿಭಿನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಕೃಷಿ ಮಾಡಿದ್ದಾಳೆ: ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ, ಬೀನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಜಾತಿಯ ತರಕಾರಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಇವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೇಷಿಯದ ಮೂಲ-ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಸಿಗರು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಕರಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ದೀರ್ಘಸ್ಥಾಪಿತ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಬಂದ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ನಡುವಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭಿನ್ನತೆಗಳು, ಹಾಗು ಪ್ರತಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿಭಿನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುವ ಪೂರ್ವ-ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ 1 ಮಿಲಿಯನ್ ನಿಂದ 18 ಮಿಲಿಯನ್ ವರೆಗಿತ್ತೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="ggbook">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=yiKgBuSUPUIC&lpg=RA1-PA44&dq=%22north%20america%22%20%22pre-columbian%22%20population%20million&pg=RA1-PA44 |title=The Native Peoples of North America |author= Bruce E. Johansen |accessdate=June 28, 2009 |publisher==[[Rutgers University Press]] | isbn=9780813538990 |date=2006-11}}</ref><ref name="encbrit">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1357826/Native-American/273135/North-America-and-Europe-circa-1492 |title=Native American |accessdate=June 28, 2009 |publisher==[[Encyclopaedia Britannica]]}}</ref> ವಸಾಹತುಗಳು ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ನ ಮೇಲೆ ದಂಗೆಯೆದ್ದ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ, ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ [[ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್]] ಮತ್ತು ಹೆನ್ರಿ ನಾಕ್ಸ್, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪೌರತ್ವ ಪಡೆಯಲು ಸಿದ್ಧರಾಗಲೆಂದು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು "ನಾಗರಿಕಗೊಳಿಸುವ" ಆಲೋಚನೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಿದರು.<ref name="perdue"> {{Cite book | last = Perdue | first = Theda | title = Mixed Blood Indians: Racial Construction in the Early South | url = https://archive.org/details/mixedbloodindian0000perd | publisher= = The University of Georgia Press | chapter = Chapter 2 "Both White and Red" | page = [https://archive.org/details/mixedbloodindian0000perd/page/51 51] | isbn = 0-8203-2731-X | year = 2003 }} </ref><ref name="remini_reform_begins"> {{Cite book | last = Remini | first = Robert | title = Andrew Jackson | publisher= = History Book Club | chapter = "The Reform Begins" | page = 201 | isbn = 0060801328 | year = 1977, 1998 }}</ref><ref name="remini_submit_adoption"> {{Cite book | last = Remini | first = Robert | title = Andrew Jackson | publisher= = History Book Club | chapter = "Brothers, Listen... You Must Submit" | page = 258 | isbn = 0060801328 | year = 1977, 1998 }}</ref><ref name="eric_miller"> {{cite web | url = http://www.dreric.org/library/northwest.shtml | title = George Washington and Indians | accessdate = 2008-05-02 | author = Eric Miller | last = Miller | first = Eric | year = 1994 | chapter = Washington and the Northwest War, Part One | publisher= = Eric Miller }} </ref><ref name="Tom_Jewett"> {{cite web | url = http://www.earlyamerica.com/review/2002_summer_fall/tj_views.htm | title = Thomas Jefferson's Views Concerning Native Americans | accessdate = 2009-02-17 | author = Tom Jewett | last = Jewett | first = Tom | year = 1996–2009 | publisher= = Archiving America }} </ref> ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯು (ಚಾಕ್ಟವ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ,<ref name="us_congress2"> {{Cite news | title = An Indian Candidate for Congress | publisher= = Christian Mirror and N.H. Observer, Shirley, Hyde & Co. | date = July 15, 1830 }}</ref><ref name="us_citizenship">{{cite web | url = http://digital.library.okstate.edu/kappler/Vol2/treaties/cho0310.htm | title = Indian affairs: laws and treaties Vol. II, Treaties | accessdate = 2008-04-16 | author = Charles Kappler | last = Kappler | first = Charles | year = 1904 | publisher = = Government Printing Office | archive-date = 2008-05-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080517182743/http://digital.library.okstate.edu/kappler/Vol2/treaties/cho0310.htm | url-status = dead }}</ref> ಅಥವಾ ಬಲವಂತವಾಗಿ) ಅಮೆರಿಕದ ಆಡಳಿತಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ನೀತಿಯಾಯಿತು. ಆಗಿನ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟ್ ಡೆಸ್ಟಿನಿ ನಂಬಿಕೆಯು ಅಮೆರಿಕನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತವಾದಿ ಚಳವಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಯಿತು. ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ಯುರೋಪಿಯನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ, ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ಸಮರ ಮತ್ತು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದವು. ಆಗ 1830ರಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ ರಿಮೂವಲ್ ಆಕ್ಟ್ (ಇಂಡಿಯನ್ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಕಾಯ್ದೆ)ಅನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿತು. ಈ ಕಾನೂನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಿಂದ ಯುರೋಪಿಯನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು, ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಪೂರ್ವದ ಡೀಪ್ ಸೌತ್ ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಅವರ ತಾಯ್ನಾಡಿನಿಂದ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವಿನ ಕದನ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಉಳಿದಿರುವ ಇಂಡಿಯನ್ನರಿಗೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಉಳಿದ ಗುಂಪುಗಳು ದಕ್ಷಿಣದುದ್ದಕ್ಕೂ ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ಸಂತತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅಲ್ಲದೇ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ ಅನೇಕ ರಾಜ್ಯಗಳು, ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಂದು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರ, ಇವರನ್ನು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರೆಂದು ಗುರುತಿಸಿತು. ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ತುಪ್ಪಳದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರನ್ನು ಸಂಧಿಸಿದರು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪಿದಂತೆ, ವಸಾಹತುಗಾರರು ಮತ್ತು ಗಣಿಕೆಲಸದ ವಲಸೆಗಾರರು, ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೇನ್ ನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರೊಂದಿಗಿನ ಕದನದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇವು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಅಲೆಮಾರಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಕಾಡೆಮ್ಮೆಯನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಕಾಲೋಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಇವರ ವಹಿವಾಟು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. ಇವರು ಅಮೆರಿಕನ್ ಆಂತರಿಕ ಕದನದ ನಂತರ ದಶಕಗಳ ವರೆಗೆ ನಡೆದ "ಇಂಡಿಯನ್‌ ಕದನ" ದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಈ ಕದನವು 1890 ರ ವರೆಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ಖಂಡಾಂತರ ರೈಲು ಮಾರ್ಗದ ನಿರ್ಮಿತಿಯು ಪಶ್ಚಿಮದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಸಮಯ ಕಳೆದಂತೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಸರಣಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮತ್ತು ಜಮೀನನ್ನು ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯ ಒಪ್ಪಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಅನೇಕ ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ ಒದಗಿಸಿತು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಶೈಲಿಯ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಸದೃಶವಾಗಿರುವ ಕಸುಬನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಜಮೀನುಗಳು ಅಂತಹ ಬಳಕೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವಷ್ಟು ಫಲವತ್ತಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸಮಕಾಲೀನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದೊಡನೆ ಇಂದು ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಪರಮಾಧಿಕಾರ ಅಥವಾ ಸ್ವತಂತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರ, ಇಲ್ಲವೇ ಬುಡಕಟ್ಟು, ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರಬಹುದು. ಅವರ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ವಲಸೆಗಾರರ (ಸ್ವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಗುಲಾಮ) ಸಂತತಿಯ ಬೃಹತ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಳಗೆ ಬೆಳೆದಿವೆ: ಆಫ್ರಿಕನ್‌, ಏಷ್ಯನ್, ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಜನರು. ಮೊದಲೇ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಗರಿಕರಲ್ಲದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ 1924 ರಲ್ಲಿ ಪೌರತ್ವ ನೀಡಿತು. ==ಇತಿಹಾಸ== ===ಪೂರ್ವ-ಕೊಲಂಬಿಯನ್=== {{further|[[Settlement of the Americas]]|[[Paleo-Indians]]|[[Pre-Columbian era]]}} [[File:Poblamiento de America - Teoría P Tardío.png|thumb|300px|ಮಂಜು ಮುಕ್ತ ಕಾರಿಡಾರ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪೇಲಿಯೊಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಂದಾಜು ಸ್ಥಳವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ನಕ್ಷೆ (ಕ್ಲೊವಿಸ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ).]] ಇನ್ನೂ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಅಮೆರಿಕಾದ ವಸಾಹತೀಕರಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಯುರೇಷಿಯದಿಂದ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದ ಜನರು ಬರಿಂಜಿಯಾದ ಮೂಲಕ ಬಂದರು. ಇದು ಹಿಂದೆ ಬರಿಂಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಎರಡು ಖಂಡಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭೂಸೇತುವೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="ReferenceA">ಎಹ್ಲರ್ಸ್ ಜೆ. ಮತ್ತು ಪಿ. ಎಲ್. ಗಿಬ್ಬಾರ್ಡ್, 2004a, ''ಕ್ವಾಟರ್ನರಿ ಗ್ಲ್ಯಾಸಿಯೇಶನ್ಸ್: ಎಕ್ಸ್ಟೆಂಟ್ ಆಂಡ್ ಕ್ರೋನೋಲಜಿ 2: ಪಾರ್ಟ್ II ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕಾ'', ಎಲ್ಸೆವಿಯರ್, ಆಮ್ಸ್ಟರ್ಡ್ಯಾಮ್. ISBN 0-444-51462-7</ref> ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟವು ಬರಿಂಜ್ ಭೂ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಇದು [[ಸೈಬೀರಿಯಾ]]ವನ್ನು [[ಅಲಾಸ್ಕ|ಅಲಾಸ್ಕಾ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆಯು ಸುಮಾರು 60,000 – 25,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿತ್ತು.<ref name="ReferenceA" /><ref>{{cite web|url=https://www.cambridgedna.com/genealogy-dna-ancient-migrations-slideshow.php?view=step7|title=An mtDNA view of the peopling of the world by Homo sapiens|publisher==Cambridge DNA Services|year=2007|accessdate=2011-06-01|archive-date=2011-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511091253/https://www.cambridgedna.com/genealogy-dna-ancient-migrations-slideshow.php?view=step7|url-status=dead}}</ref> ಈ ವಲಸೆಯನ್ನು, ಬಗೆಹರಿಸದ ವಾದದೊಂದಿಗೆ (ಅಥವಾ ತುಂಬ ಮುಂಚೆ)ಸುಮಾರು 12,000 ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಡೆದಿದೆ, ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="SpencerWells2">{{Cite book|first1=Spencer |last1=Wells |first2=Mark |last2=Read |title=The Journey of Man - A Genetic Odyssey|url=https://books.google.com/books?id=WAsKm-_zu5sC&lpg=PP1&dq=The%20Journey%20of%20Man&pg=PA138#v=onepage&q&f=true|format=Digitised online by Google books|publisher==Random House|isbn= 0812971469|accessdate=2009-11-21|year=2002|pages=138–140}}</ref><ref>ಡೈಕ್ ಎ. ಎಸ್. ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಟ್ ವಿ.ಕೆ. (1986). ''ಲೇಟ್ ವಿಸ್ಕನ್ಸಿನಿಯನ್ ಆಂಡ್ ಹೋಲೊಸೀನ್ ರಿಟ್ರೀಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಲ್ಯಾರೆಂಟೈಡ್ ಐಸ್ ಶೀಟ್: ಜಿಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಕೆನಡಾ ಮ್ಯಾಪ್'' 1702A</ref> ಮುಂಚಿನ ಈ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ನೂರಾರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಮೂಲಕ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೆ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪಿಸಿದರು.<ref>ಡಿಕ್ಯಾಸನ್, ಆಲಿವ್. ''ಕೆನಡಾಸ್ ಫರ್ಸ್ಟ್ ನೇಶನ್ಸ್: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಜಿ ಫೌಂಡಿಂಗ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ದಿ ಅರ್ಲಿಯೆಸ್ಟ್ ಟೈಮ್ಸ್''. 2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ. ಟೊರೊಂಟೊ: ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 1997.</ref> ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 8000 BCEಯಿಂದ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು;ಹವಾಮಾನದ ಸ್ಥಿತಿಯು ಇಂದಿನ ಹವಾಮಾನದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸದೃಶ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref name="icaage">ಜೆ. ಇಂಬ್ರೀ ಮತ್ತು ಕೆ.ಪಿ. ಇಂಬ್ರೀ, ''ಐಸ್ ಏಜಸ್: ಸಾಲ್ವಿಂಗ್ ದಿ ಮಿಸ್ಟರಿ'' (ಶಾರ್ಟ್ ಹಿಲ್ಸ್, NJ: ಎನ್ಸ್ಲೊ ಪಬ್ಲೀಷರ್ಸ್) 1979.</ref> ಇದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವಲಸೆಬರುವಂತೆ, ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಹಾಗು ಅಮೆರಿಕದ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಲ್ಲೂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಬೇಟೆಯಾಡುವ ದೊಡ್ಡ ಆಟದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಕ್ಲೊವಿಸ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಆಗ ಕಲ್ಲನ್ನು ಕೊರೆದು ತಯಾರಿಸಲಾದ ಚೂಪಾದ ಸಾಧನವನ್ನು ಬಳಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಕ್ಲೊವಿಸ್ ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ; ಈ ಸಾಧನ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಮೊದಲ ಸಾಕ್ಷಿಯನ್ನು 1932 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನಿಸಲಾಯಿತು. ಕ್ಲೊವಿಸ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಕ್ಲೊವಿಸ್ ಅಂಶದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊರೆದು ಬಿಲ್ಲೆಮಾಡಿದ ಚೂಪಾದ ತುದಿಹೊಂದಿರುವ ಚಕಮಕಿ ಕಲ್ಲನ್ನು ಬಾಣದೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ಲೊವಿಸ್ ವಸ್ತುಗಳು ಯಾವ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೂಳೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹಾಗು ಕಾರ್ಬನ್ ಡೇಟಿಂಗ್ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೇಟಿಂಗ್ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಳಸಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮಾಡಲಾದ ಕ್ಲೊವಿಸ್ ವಸ್ತುಗಳ ಪುನರ್ಪರಿಶೀಲನೆ, ಇವು 11,050 ಮತ್ತು 10,800 ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಬನ್ ವರ್ಷ B.P.ಗೆ (ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 9100 ಯಿಂದ 8850 BCಯ ವರೆಗೆ) ಸೇರಿವೆ ಎಂಬ ಫಲಿತಾಂಶ ನೀಡಿದೆ. ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲದ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾವನ್ನು ಆವರಿಸಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದ ಆಧುನಿಕ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳು|ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್]] ಮತ್ತು [[ಕೆನಡಾ]] ಹಾಗು ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ನೈಋತ್ಯದ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾದ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಿಯ ಜನರ ಮೌಖಿಕ ಇತಿಹಾಸಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಹುಟ್ಟಿದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಜೀವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು, ಬೃಹತ್ ಮಟ್ಟದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸೃಷ್ಟಿ ಕಾರಣಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ಡೆಲೋರಿಯಾ, ವಿ. ಜೂನಿಯರ್, (1997) ''ರೆಡ್ ಅರ್ತ್ ವೈಟ್ ಲೈಸ್: ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಮಿತ್ ಆಫ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್''.</ref> ಫೊಲ್ಸಮ್ ನ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಫೊಲ್ಸಮ್ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೋದಕ ಅಂಶಗಳಿಂದ ಹಾಗು ಕಾಡೆಮ್ಮೆಯನ್ನು ಬಲಿಕೊಡುವುದು ಮತ್ತು ಹತ್ಯಾ ತಾಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಇಂತಹ ಅಂಶಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫೊಲ್ಸಮ್ ಸಾಧನಗಳು 9000 BCE ಮತ್ತು 8000 BCE ಗಿಂತ ಹಿಂದಿನವಾಗಿವೆ.<ref>ಹಿಲ್ಲರ್‌ಮ್ಯಾನ್, ಆಂಟೋನಿ ಜಿ. (1973). "ದಿ ಹಂಟ್ ಫಾರ್ ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌" - ''ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಟಾವೋಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ರಾಬರಿ ಆಂಡ್ ಅದರ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಕಂಟ್ರಿ ಅಫೇರ್ಸ್'', ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನ್ಯೂಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಪ್ರೆಸ್. ISBN 0-8263-0306-4.</ref> [[File:Folsom point.png|thumb|left|250px|ಈಟಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಒಂದು ಚೂಪಾದ ಫೋಲ್ಸಮ್ ಉಪಕರಣ]] [[ನಾ-ದೆನೆ ಭಾಷೆಗಳು|ನ್ಯಾ-ಡೆನೆ]] ಜನರು ಸುಮಾರು 8000 BCಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಫೆಸಿಫಿಕ್ ವಾಯವ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು 5000 BCE <ref>[http://www.jstor.org/pss/670070 ಡಿ.ಇ. ಡಮ್ಮಂಡ್, "ಟುವರ್ಡ್ ಎ ಪ್ರಿ-ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ನಾ-ಡೆನೆ, ವಿದ್ ಎ ಜನರಲ್ ಕಮೆಂಟ್ ಆನ್ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಮೂಮೆಂಟ್ಸ್ ಎಮೋಂಗ್ ನೊಮ್ಯಾಡಿಕ್ ಹಂಟರ್ಸ್"], ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಆಂಥ್ರೊಪೊಲಾಜಿಕಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್, 1969. 2010ರ ಮಾರ್ಚ್ 30ರಂದು ಪುನಃಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಯಲ್ಲಿ ತಲುಪಿ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಫೆಸಿಫಿಕ್ ಕರಾವಳಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ವಲಸೆಹೋಗುವ ಮೂಲಕ ಒಳನಾಡನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ಅವರ ಪೂರ್ವಿಕರು, ಮೊದಲ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕರ ನಂತರ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಲಸೆ ಮಾಡಿದ್ದರೆಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲು ಅವರು ಈಗಿನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಕ್ವೀನ್ ಚಾರ್ಲೊಟ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಗಳ ಬಳಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಅವರು ಅಲಾಸ್ಕಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕೆನಡಾ, ಫೆಸಿಫಿಕ್ ಕರಾವಳಿಯೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಒಳನಾಡಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ಅವರು, ಇಂದಿನ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ನ್ಯಾವ್ಜೊ ಮತ್ತು ಅಪಾಚೆ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅಥಬಾಸ್ಕನ್ ಭಾಷಿಕರ ಹಿಂದಿನ ಪೂರ್ವಿಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಕಾಲೋಚಿತವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಬಹು ಕುಟುಂಬಗಳು ವಾಸಿಸುವಂತಹ ಮನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಜನರು ವರ್ಷವಿಡೀ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಚಳಿಗಾಲಕ್ಕಾಗಿ ಆಹಾರ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಗೆ ಮತ್ತು ಮೀನು ಹಿಡಿಯಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>ಲೀರ್, ಜೆಫ್, ಡೌಗ್ ಹಿಟ್ಚ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ರಿಟ್ಟರ್. 2001. ''ಇಂಟೀರಿಯರ್ ಟ್ಲಿಂಗಿಟ್ ನೌನ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ: ದಿ ಡಯಾಲೆಕ್ಟ್ಸ್ ಸ್ಪೋಕನ್ ಬೈ ಟ್ಲಿಂಗಿಟ್ ಎಲ್ಡರ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾರ್‌ಕ್ರಾಸ್ ಆಂಡ್ ಟೆಸ್ಲಿನ್, ಯುಕಾನ್ ಆಂಡ್ ಅಠ್ಲಿನ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ'', ವೈಟ್‌ಹಾರ್ಸ್, ಯುಕಾನ್ ಟೆರಿಟರಿ: ಯುಕಾನ್ ನೇಟಿವ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜ್ ಸೆಂಟರ್. ISBN 1-55242-227-5.</ref> ಒಷರಾ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಜನರು 5500 BCE ಯಿಂದ 600 CE ವರೆಗೆ ಜೀವಿಸಿದ್ದರು. ಇದು ನೈಋತ್ಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತರ- ಮಧ್ಯ ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ, ಸ್ಯಾನ್ ಜುನ್ ಬ್ಯಾಸಿನ್, ರಿಯೊ ಗ್ರ್ಯಾಂಡೆ ಕಣಿವೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಕಲರಾಡೊ, ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯದ [[ಯೂಟ|ಉತಹ್]] ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು. ಪಾವರ್ಟಿ ಪಾಯಿಂಟ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎಂಬುದು ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಜನರು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯ ಕೆಳ ಕಣಿವೆಯ ಮತ್ತು ಗಲ್ಫ್ ತೀರದ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ 2200 BCಯಿಂದ- 700 BC ವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯಿತು.<ref>^ ಫೇಗನ್, ಬ್ರಿಯಾನ್ ಎಮ್. 2005. ''ಏನ್ಶಿಯೆಂಟ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕಾ: ದಿ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ ಆಫ್ ಎ ಕಾಂಟಿನೆಂಟ್''. ನಾಲ್ಕನೇ ಆವೃತ್ತಿ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್. ಥೇಮ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಹಡ್ಸನ್ ಇಂಕ್. p418.</ref> ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ಪಾವರ್ಟಿ(ಬಡತನ) ಅಂಶದಿಂದ 100 ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿದೆ. ಮೆಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯ ಮೆಲ್ಜೊನಿ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಜ್ಯಾಕ್ ಟೌನ್ ನಿಂದ 100 ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಲೂಸಿಯಾನದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿವೆ. [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕನ್]] ಪೂರ್ವ-ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ವುಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಲಾವಧಿ, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರಾಗಿ 1000 BC ಯಿಂದ 1000 CE ವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. "ವುಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್" ಪದವನ್ನು 1930ರ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲಾವಧಿ ಮತ್ತು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಅವಧಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಹೋಪ್ ವೆಲ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸುವ ಪದವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಈಶಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ 200 BC ಯಿಂದ 500 CE ವರೆಗೆ ಬೆಳೆಯಿತು.<ref>{{cite web| url = http://www.ohiohistorycentral.org/entry.php?rec=1283 | title = Hopewell-Ohio History Central}}</ref> ಹೋಪ್ ವೆಲ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಥವಾ ಸಮಾಜವಲ್ಲ. ಆದರೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಚೆದುರಿಹೋದ ಜನಸಮೂಹವಾಗಿದ್ದು, ಇವರು ಹೋಪ್ ವೆಲ್ ವಿನಿಮಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಮಾರ್ಗಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಸೇರಿದರು.<ref name="Price">{{Cite book| author= Douglas T. Price, and Gary M. Feinman | year= 2008 | title= Images of the Past, 5th edition | url= https://archive.org/details/imagesofpast0005pric | pages= [https://archive.org/details/imagesofpast0005pric/page/274 274]–277 | location= New York | publisher==McGraw-Hill | isbn= 978-0-07-340520-9}}</ref> ಅದರ ಉತ್ತುಂಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ''ಹೋಪ್ ವೆಲ್ ವಿನಿಮಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು'', ಆಗ್ನೇಯ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] ದಿಂದ ಆಗ್ನೇಯ [[ಕೆನಡಾ]]ದ ಆನ್ ಟಾರಿಯೋ ಸರೋವರದ ಅಂಚಿನವರೆಗೂ ಹಬ್ಬಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ, ವಿನಿಮಯದ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಮೂಹದ ಸಮಾಜಗಳು ಜಲಮಾರ್ಗದ ಸೇವೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಾರಿ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡವು. ಜಲಮಾರ್ಗವು ಅವರ ಪ್ರಧಾನ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು. ಹೋಪ್ ವೆಲ್ ವಿನಿಮಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ವಸ್ತುಗಳ ವಹಿವಾಟು ಮಾಡಿತು. ಕೋಲ್ಸ್ ಕ್ರೀಕ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎಂಬುದು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇಂದಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಕೆಳ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿತ್ತು. ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರವಾದ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡ ಕಾಲಾವಧಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಕೋಲ್ಸ್ ಕ್ರೀಕ್ ಕಾಲಾವಧಿ ಮುಗಿಯುವ ವೇಳೆಗೆ, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗೆ ಬಲವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿವೆ. ರಾಜತ್ವ ಸಮಾಜದ ಅನೇಕ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, 1000 CE ಯಿಂದ ಗಣ್ಯನೇತಾರರ ಸರಳ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಕೋಲ್ಸ್ ಕ್ರೀಕ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು ಅರ್ಕಾನ್ಸಾಸ್, ಲೂಯಿಸಿಯಾನ, [[ಒಕ್ಲಹೋಮ]], ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೈನ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪೂರ್ವಜ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಹೊಕ್ಯಾಮ್ ಎಂಬುದು ಈಗಿನ ಅಮೆರಿಕನ್ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="mark">ಚೆನಾಲ್ಟ್, ಮಾರ್ಕ್, ರಿಕ್ ಆಹ್ಲ್‌ಸ್ಟ್ರಾಮ್ ಮತ್ತು ಟಾಮ್ ಮಾಟ್ಸಿಂಗರ್, (1993) ''ಇನ್ ದಿ ಶ್ಯಾಡೊ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಮೌಂಟೇನ್: ದಿ ಪ್ರಿ-ಕ್ಲ್ಯಾಸಿಕ್ ಹೊಹೊಕ್ಯಾಮ್ ಆಫ್ 'ಲಾ ಸಿಯುಡ್ಯಾಡ್ ಡಿ ಲಾಸ್ ಹಾರ್ನಾಸ್','' ಭಾಗ I ಮತ್ತು II.</ref> ಸರಳವಾದ ಕೃಷಿಕನಂತೆ ಬದುಕುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಜೋಳ ಮತ್ತು ಬೀನ್ಸ್ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಿಂದಿನ ಹೊಹೊಕ್ಯಾನ್, ಮಧ್ಯ ಗಿಲಾ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಪಂಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಸಮುದಾಯಗಳು, ಈ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಒಣಬೇಸಾಯದೊಂದಿಗೆ, ಕೃಷಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುವ ಉತ್ತಮವಾದ ಜಮೀನಿನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದವು.<ref name="mark" /> [[ಬಾವಿ]]ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ {{convert|10|ft|m|0}}ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆಳ ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಇವುಗಳನ್ನು 300 CE ದಿಂದ 500 CEಯ ವರೆಗೆ ಗೃಹಬಳಕೆಯ ನೀರಿನ ಸರಬರಾಜಿಗಾಗಿ ತೋಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="mark" /> ಹಿಂದಿನ ಹೊಹೊಕ್ಯಾಮ್ ಮನೆಗಳನ್ನು, ಅರೆ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಗಿಸಿದಂತಹ ಕೊಂಬೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅನಂತರ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಕೊಂಬೆಗಳಿಂದ, ಜೊಂಡುಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಹಾಗು ಅಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಲು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="mark" /> ಆದರೂ ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಮುಂದಿನ ಮೆಸೊಅಮೆರಿಕನ್ ನಾಗರಿಕತೆಯಷ್ಟು ಮುಂದುವರೆದಿರಲಿಲ್ಲ. ಇವರು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ವಿಕಸನಹೊಂದಿದ್ದ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಒಂದೆಡೆ ನೆಲೆಸುವ, ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಪೂರ್ವ-ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ಸಮಾಜಗಳಾಗಿವೆ. ಸೌತ್ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಸೆರೆಮೊನಿಯಲ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಎಂಬುದು, ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು, ಮೂರ್ತಿಶಿಲ್ಪ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ [[ಪುರಾಣ|ಪೌರಾಣಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶೈಲಿಯ ಸದೃಶ್ಯತೆಗೆ ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ನೀಡಿದ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ|ಜೋಳದ]] ವ್ಯವಸಾಯ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಸದೃಶವಾಗಿದೆ-ಇದು 1200 CE ಯಿಂದ 1650 CE ವರೆಗೆ ಇದ್ದ ಅಧಿಕಾರ ಜಾಲದ,ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| url = http://www.siu.edu/~anthro/muller/SECC/sld008.htm| title = Connections| 3 = author muller| access-date = 2011-02-25| archive-date = 2006-09-14| archive-url = https://web.archive.org/web/20060914003946/http://www.siu.edu/~anthro/muller/SECC/sld008.htm| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite book| last = Townsend | first = Richard F., and Robert V. Sharp, eds. | title = Hero, Hawk, and Open Hand| publisher= = [[The Art Institute of Chicago and Yale University Press]] | year = 2004 | isbn = 0300106017}}</ref> ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಂಬಿಕೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಮೆಸೊಅಮೆರಿಕದೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು, ಶೇಷ ಜೋಳದ ಸಂಗ್ರಹ, ದಟ್ಟ, ನಿಬಿಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಕೌಶಲಗಳ ಪರಿಣತೆಯ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾದ ಬದಲಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತ್ತು.{{Dubious|date=September 2009}} ಈ ಜೌಪಚಾರಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯು, ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯನ್ ಜನರ [[ಧರ್ಮ|ಧಾರ್ಮಿಕತೆ]]ಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಅವರ ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇರುವ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book| editors = F. Kent Reilly and James Garber | title = Ancient Objects and Sacred Realms| url = https://archive.org/details/ancientobjectssa0000unse | publisher= = [[University of Texas Press]] | year = 2007 | isbn = 9780292713475}}</ref> ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು, ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಮಣ್ಣಿನ ದಿಬ್ಬಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಾಹೊಕಿಯಾದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಈಗಿನ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಉಪನದಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವುಗಳ 10-ವೃತ್ತಾಂತಗಳುಳ್ಳ ಮಾಂಕ್ಸ್ ಮೌಂಡ್, ಟಿಯೊತಿಹುಕ್ಯಾನ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಪಿರಮಿಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಸನ್ ಗಿಂತ ಅಥವಾ [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] ನಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರೇಟ್ ಪಿರಮಿಡ್ ಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಷೇತ್ರಫಲ ಹೊಂದಿವೆ. ಜನರ ವಿಶ್ವವಿಜ್ಞಾನದ ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಆರು ಚದರ ಮೈಲಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ನಗರ ಸಂಕೀರ್ಣ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು 100 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸುಂದರ ದಿಬ್ಬಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇವು [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನ]]ದ ಬಗೆಗಿನ ಅವರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಮರದ ಸ್ಮಾರಕವೊಂದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇವುಗಳ ಪವಿತ್ರ ಸಿಡರ್ ಕಂಬಗಳನ್ನು, [[ಕರ್ಕಾಟಕ ರಾಶಿ|ಕರ್ಕಾಟಕ]] ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮೇಷ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ನೆಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು 1250 AD ಯಲ್ಲಿ 30,000 ದಿಂದ 40,000 ದಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇಂದಿನ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಯಾವುದೇ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1800 ರ ನಂತರ ಈ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಮನಾಗಿಲ್ಲ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಕಾಹೊಕಿಯಾವು ನಾಯಕನ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದ್ದು, ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ನಿಂದ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಗಲ್ಫ್ ವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿದ್ದಂತಹ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಉಪಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್ ಲೀಗ್ ಆಫ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಅಥವಾ "ಪೀಪಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಲಾಂಗ್ ಹೌಸ್", ಮೈತ್ರಿ ಮಾದರಿ ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ತತ್ವಪಾಲನೆಯ ಸರ್ಕಾರದ, ಅನಂತರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಆಲೋಚನೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಯಿತು. ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ನಡೆದು ಬಂದ ಪ್ರಬಲ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಿ ಸದಸ್ಯರನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book|title=33 questions about American history you're not supposed to ask|first=Thomas E|url=http://books.google.ca/books?id=dCMcnBRKR-0C&pg=PA62#v=onepage&q&f=false|last= Woods|page= 62|publisher==Crown Forum|year=2007|isbn=9780307346681|accessdate=2010-10-31}}</ref><ref>{{cite book | last = Wright | first = R | year = 2005 | title = Stolen Continents: 500 Years of Conquest and Resistance in the Americas | publisher= = Mariner Books | isbn = 0-618-49240-2}}</ref> ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು 50 ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸೇಚಮ್ ನಾಯಕರ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದೊಳಗೆ ಒಂದು ಗುಂಪನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಬುಡುಕಟ್ಟುಗಳಾದ ಒನ್ ಐಡಾಸ್ ಮತ್ತು ಮೊಹಾಕ್ ಜನ ಒಂಭತ್ತು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಆನ್ ಆನ್ಡಗಾಸ್ ಹದಿನಾಲ್ಕು, ಕೆಯುಗಾಸ್ ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಸೆನೆಕಾಸ್ ಎಂಟು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಸೆನೆಕಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು, ಇತರ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದರೂ ಕೂಡ ಸಮನಾಗದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸೇಚಮ್ ನ ನಾಯಕ ಮರಣಹೊಂದಿದಾಗ, ಆತನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಹಿರಿಯ ಮಹಿಳೆಯರು, ಗುಂಪಿನ ಇತರ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಲಹೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಮುಂದಿನ ಮಾತೃ ಸಂತತಿಯ ಪೀಳಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಮತಚಲಾಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ಒಮ್ಮತದ ಅಭಿಪ್ರಾಯದೊಂದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸೇಚಮ್ ನ ನಾಯಕನು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ನಿರಾಕರಣಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದನು. ಆನ್ ಆನ್ಡಗಾಸ್ "ಜ್ವಾಲೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವವರಾಗಿದ್ದು", ಚರ್ಚಿಸುವ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಬೆಂಕಿಯ ಮೂರು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ (ಬೆಂಕಿಯ ಒಂದು ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಮೊಹಾಕ್ ಗಳು ಮತ್ತು ಸೆನೆಕಾಸ್ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು; ಅಲ್ಲದೇ ಮತ್ತೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಒನ್ ಐಡಾಸ್ ಮತ್ತು ಕೆಯುಗಾಸ್ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು)ಒಂದು ಕಡೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Tooker">{{cite book |editor=Clifton JA |title=The Invented Indian: cultural fictions and government policies |url=http://books.google.ca/books?id=ARbVmr941TsC&pg=PA107#v=onepage&q&f=false|publisher==Transaction publisher=s |location=New Brunswick, N.J., U.S.A |year=1990 |pages=107–128 | chapter = The United States Constitution and the Iroquois League |isbn=1-56000-745-1 |oclc= |doi= |accessdate=2010-11-24 | author = Tooker E}}</ref> ಟೆಂಪಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿರುವ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಟೂಕರ್,ಪೂರ್ವಿಕರು ಅಳವಡಿಸಿದ ಸರ್ಕಾರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು,ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಅಂತಿಮ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಆನುವಂಶಿಕಕ್ಕಿಂತ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಚುನಾಯಿತ ನಾಯಕತ್ವವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಒಮ್ಮತದ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಕೇವಲ ಒಂದು ಗುಂಪು ಮಾತ್ರ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಎದುರು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ,ಎಂದು ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Tooker" /> ದೂರ ವ್ಯಾಪಾರವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ನಡುವಿನ ಕದನಕ್ಕೆ ತಡೆಯುಂಟು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪುರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ' ಮೌಖಿಕ ಇತಿಹಾಸಗಳು ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್, ಸುಮಾರು 1200 CE ಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಕೆನ್ ಟುಕಿ ಯಲ್ಲಿರುವ ಓಹಿಒ ನದಿ ಪ್ರದೇಶದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿವೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರು, ಅನೇಕರನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಅವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೆಲೆವಾಸಗಳಾದ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಕ್ಕೆ ವಲಸೆಗಾಗಿ ಜೊತೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಒಸೇಜ್, ಕಾವ್, ಪೊನ್ಕಾ ಮತ್ತು ಒಮಹಾ ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಓಹಿಒ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಬೆಳೆದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು. ಆಗ 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಈಗಿನ, ಕ್ಯಾನ್ ಸಾಸ್, ನೆಬ್ರಾಸ್ಕ್, ಆರ್ಕಾನ್ಸಸ್ ಮತ್ತು [[ಒಕ್ಲಹೋಮ]] ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಭೂಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಪುನಃ ನೆಲಸಿದರು. ಒಸೇಜ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ಯಾಡೊ ಭಾಷೆಯನ್ನು- ಮಾತನಾಡುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ, 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಅವರ ಹೊಸ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಆಳಿದರು.<ref>{{cite web | url = http://digital.library.okstate.edu/encyclopedia/entries/O/OS001.html | title = Osage | publisher = = Oklahoma Encyclopedia of History and Culture | accessdate = 2010-11-29 | last = Burns | first = LF | archive-date = 2011-01-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110102050914/http://digital.library.okstate.edu/encyclopedia/entries/O/OS001.html | url-status = dead }}</ref> ===ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಪರಿಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಗಾರಿಕೆ=== {{Main|Age of Discovery|European colonization of the Americas}} [[File:Discovery of the Mississippi.jpg|left|thumb|ವಿಲಿಯಂ ಹೆನ್ರಿ ಪೋವೆಲ್‌‌ನ (1823–1879) ಡಿಸ್ಕವರಿ ಆಫ್ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿ, ಇದು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಡಿ ಸೋಟೊನ ರಮ್ಯ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿದೆ.ಇದನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಗೋಳಭವನದಲ್ಲಿ ತೂಗುಹಾಕಲಾಗಿದೆ.]] ಆಗ 1492ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು‌ ಅಮೆರಿಕಾವನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸಿದ (ಕಂಡುಕೊಂಡ)ನಂತರ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ನವ ಜಗತ್ತುಗಳು ಹೇಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಕಂಡುಕೊಂಡವು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದವು. ಆದರೆ ವಿಜಯಿ ಜುನ್ ಪಾನ್ಸ್ ಡೆ ಲಿಯೊನ್ 1513 ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ನಲ್ಲಿ [[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಲಾ ಫ್ಲೋರಿಡಾ]]ಗೆ ಬಂದಿಳಿದಾಗ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡೀಪ್ ಸೌತ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪರ್ಕಗಳಲೊಂದು ಏರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅನಂತರ 1528 ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾನ್ ಫಿಲ್ಲೊ ಡೆ ನ್ಯಾರ್ವೇಜ್ ಮತ್ತು 1539 ರಲ್ಲಿ ಹೆರ್ನ್ಯಾನ್ಡೊ ಡೆ ಸೊಟೊ ಗಳಂತಹ ಇತರ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಪರಿಶೋಧಕರು ಪಾನ್ಸ್ ಡೆ ಲಿಯೊನ್ ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಬಂದಂತಹ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ವಸಾಹತುಗಾರರು, ಕ್ರೈಸ್ತ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಹರಡುವ ಮೂಲಕ ಅನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಅಸಂಸ್ಕೃತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಮುಂದಾದರು.<ref>{{Cite book |title=Globalization and educational rights: an intercivilizational analysis |author=Joel H. Spring |publisher==Routledge |year=2001 |isbn=9780805838824 |page=[https://books.google.com/books?id=3lobX1DC_i0C&pg=PA92 92] |url=https://books.google.com/?id=3lobX1DC_i0C |postscript=. }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅಮೆರಿಕದ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್‌ ರಿಡಕ್ಷನ್ಸ್ ನೀತಿಯಿಂದಾಗಿ, ಉತ್ತರ ''ನ್ಯೂವೊ ಎಸ್ಪ್ಯಾನ್'' ನಲ್ಲಿ, [[ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನ|ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು]] ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಅವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು [[ಧರ್ಮ|ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ]]ಗಳಿಂದ ದೂರಾಗುವಂತೆ, ಹಾಗು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಮತಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಂದ ಮತಾಂತರಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಅವರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ====ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಮೇಲಾದ ಪರಿಣಾಮ==== ಹೀಗೆ 16 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕೆಳಕಂಡ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಇಳಿಮುಖವಾಯಿತು: ಯುರೋಪ್ ನಿಂದ ಬಂದ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ; ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಶೋಷಕರು, ವಸಾಹತುಗಾರರಿಂದ ನಡೆದ ನರಮೇಧ,ಜನಹತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಯುದ್ಧ<ref>{{cite web|author=Latest activity 50 minutes ago |url=http://www.amazon.com/dp/0375503749 |title='&#39;The Wild Frontier: Atrocities During the American-Indian War'&#39; |publisher==Amazon.com |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref>; ಅವರ ಮೂಲ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳಿಸಿದ್ದು; ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧ,<ref>{{cite web |url=http://www.nativeamericans.com/Huron.htm |title=Native Americans – Huron Tribe |publisher==Nativeamericans.com |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2011-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110613150921/http://www.nativeamericans.com/Huron.htm |url-status=dead }}</ref> ಗುಲಾಮಗಿರಿ; ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂತರ್ವಿವಾಹಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ.<ref name="accessgenealogy1">[http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/history/indianblood.htm "ಇಂಡಿಯನ್‌ ಮಿಕ್ಸ್ಡ್-ಬ್ಲಡ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524094536/http://www.accessgenealogy.com/native/tribes/history/indianblood.htm |date=2013-05-24 }}, ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಹಾಡ್ಗೆ, ''ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್'', 1906</ref><ref name="uwec1">{{Cite web |url=http://www.uwec.edu/freitard/GroupAndMinority/Albuquerque/History/albuquerqueHistory.htm |title=ಮೈನಾರಿಟಿ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ಆಲ್ಬುಕ್ವೆರ್ಕ್ಯೂ – ಹಿಸ್ಟರಿ |access-date=2011-02-25 |archive-date=2008-02-24 |archive-url=https://archive.is/20080224114408/http://www.uwec.edu/freitard/GroupAndMinority/Albuquerque/History/albuquerqueHistory.htm |url-status=dead }}</ref> ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರಚಲಿತ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅನೇಕ ಸಹಾಯಕ ಅಂಶಗಳೊಳಗೆ, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕುಸಿತ ಉಂಟಾಗಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಯುರೋಪ್ ನಿಂದ ಬಂದ ಹೊಸ ರೋಗವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅವರಲ್ಲಿದ್ದ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆಯೇ ಕಾರಣವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/history/british/empire_seapower/smallpox_01.shtml |title=Smallpox: Eradicating the Scourge |publisher==Bbc.co.uk |date=2009-11-05 |accessdate=2010-08-22}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.libby-genealogy.com/epidemics.htm |title=Epidemics |publisher==Libby-genealogy.com |date=2009-04-30 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2013-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130722144136/http://www.libby-genealogy.com/epidemics.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pbs.org/gunsgermssteel/variables/smallpox.html |title=The Story Of... Smallpox—and other Deadly Eurasian Germs |publisher==Pbs.org |date= |accessdate=2010-08-22}}</ref> ಕೆಲವು ಜನಾಂಗಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಕುಸಿತ, ಮತ್ತು ಅವರದೇ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಮುಂದುವರೆಸಿದ ಪೈಪೋಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಸೆಮಿನಾಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಆಲ್ಟಾ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಮಿಷಿನ್ ಇಂಡಿಯನ್ನರಂತಹ ಹೊಸ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪುನಃ ಸಂಘಟಿತವಾದರು. ಪ್ರಬಲ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ ಅಥವಾ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪರಿಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಗಾರರ ಆಗಮನದ ಮೊದಲು, ಅಮೆರಿಕಾದ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದಂತಹ, ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜುಮಾಡಲಾಗಿದೆ.ಈ ವಿಷಯವು ಇನ್ನೂ ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜೇಮ್ಸ್ ಮೂನಿಯವರು 1890 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1 ಮಿಲಿಯನ್ ಇದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಅಂದಾಜುಮಾಡಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಅವುಗಳ ಬದುಕುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದು. ನಂತರ 1965ರಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ ಹೆನ್ರಿ ಡೊಬಾಯ್ಸ್, ನಿಜವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 10 ರಿಂದ 12 ಮಿಲಿಯನ್ ಇದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಆ ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅದೇನೇ ಆದರೂ 1983ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅವರ ಅಂದಾಜನ್ನು, 18 ಮಿಲಿಯನ್ ಗೆ ಏರಿಸಿದರು.<ref>[ಗ್ವೆಂಟರ್ ಲೆವಿ, "ವರ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ದಿ ವಿಕ್ಟಿಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಜೆನೋಸಿಡ್?"], ಹಿಸ್ಟರಿ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್, 11–22–04</ref> ಅವರು, ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಪರಿಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಗಾರರಿಂದ ಪಸರಿಸಿದ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ ದ ಎದುರು ಸಹಜವಾದ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದೇ ಮೃತಪಟ್ಟ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಡೊಬೈನ್ಸ, ನಿಜವಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲು, ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಯಿಲೆಯ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು, 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ವಿಶ್ವಸನೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ದಾಖಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="ggbook" /><ref name="encbrit" /> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೀತಾಳೆ ಸಿಡುಬು ಮತ್ತು ದಡಾರ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಕವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ([[ಏಷ್ಯಾ]]ದಿಂದ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ), ಆದರೆ ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಮಾರಕವಾಗಿದ್ದವೆಂಬುದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸೀತಾಳೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಮಾರಕವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಸಾಬೀತಾಗಿದೆ.<ref>ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್ಸ್, http://www.meredith.edu/nativeam/setribes.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106012228/http://www.meredith.edu/nativeam/setribes.htm |date=2012-01-06 }} ಸುಸಾನ್ ಸ್ಕ್ವೈರ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಜಾನ್ ಕಿಂಚೆಲೊ, ಸಿಲೇಬಸ್ ಫಾರ್ HIS 943A, ಮೆರೆಡಿತ್ ಕಾಲೇಜ್, 2005. 2006ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 19ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಪರಿಶೋಧನೆಯ ನಂತರ ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲದೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯ ಜನರನ್ನೆಲ್ಲಾ ನಾಶ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಖಚಿತವಾಗಿ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಂದಾಜನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗದಿದ್ದಾಗ ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸತಜ್ಞರು, ಮೊದಲ ಸಂಪರ್ಕದ ನಂತರ ಯುರೇಷಿಯನ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದಾಗಿ 80ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಮೂಹ ಮರಣಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಯಿತು, ಎಂದು ಅಂದಾಜುಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಗ್ರೆಗ್ ಲ್ಯಾಂಗೆ,[http://www.historylink.org/essays/output.cfm?file_id=5100 "ಸ್ಮಾಲ್‌ಪಾಕ್ಸ್ ಎಪಿಡೆಮಿಕ್ ರೆವೇಜಸ್ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ ಆನ್ ದಿ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಇನ್ ದಿ 1770"], HistoryLink.org, ''ಆನ್‌ಲೈನ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'', 23 ಜನವರಿ 2003. 2008ರ ಜೂನ್‌ 2ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ವಿನಿಮಯದ ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವು, [[ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫರ್ ಕೊಲಂಬಸ್]] ನ ಪರಿಶೋಧನೆಯಿಂದ ಬಂದ ಕೆಲವು ಪರಿಶೋಧಕರು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಂದ ಮೇಹರೋಗ ವನ್ನು (ಚರ್ಮರೋಗ) ಸೋಂಕಿಸಿಕೊಂಡು ಯುರೋಪ್ ಗೂ ಕೊಂಡೊಯ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿತು.<ref>[http://www.livescience.com/history/080114-syphilis-columbus.html "ಕೊಲಂಬಸ್ ಮೇ ಹ್ಯಾವ್ ಬ್ರೋಟ್ ಸಿಫಿಲಿಸ್ ಟು ಯುರೋಪ್"], ಲೈವ್‌ಸೈನ್ಸ್, 15 ಜನವರಿ 2008.</ref> ಕೊಲಂಬಸ್ ಮತ್ತು ಆತನ ಸಹಚರರು ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ಥಳಿಯ ಜನರ ಬಳಿಗೆ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಮರಳಿ ಬರುವ ಮೊದಲೇ, ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]] ರೋಗವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತೆಂದು ಇತರ ಸಂಶೋಧಕರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವಿಷಪೂರಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಂದರು. (''ಮೇಹ ರೋಗ ನೋಡಿ''.) ಹೀಗೆ 1618–1619 ರಲ್ಲಿ, ಸೀತಾಳೆ 90 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮ್ಯಾಸಚುಸೆಟ್ಟ್ಸ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.ucpress.edu/books/pages/9968/9968.ch01.html |title=ಡೇವಿಡ್ ಎ. ಕೊಪ್ಲೊ, '' ಸ್ಮಾಮ್‌ಪಾಕ್ಸ್: ದಿ ಫ್ಲೈಟ್ ಟು ಎರಾಡಿಕೇಟ್ ಎ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಸ್ಕೋರ್ಜ್'' |access-date=2011-02-25 |archive-date=2008-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080907093641/http://www.ucpress.edu/books/pages/9968/9968.ch01.html |url-status=dead }}</ref> ಇತಿಹಾಸಗಾರರು, ಇಂದಿನ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ಮೊಹಾಕ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, 1634 ರಲ್ಲಿ ಆಲ್ ಬೆನಿಯಲ್ಲಿ ಡಚ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ರೋಗ ಪೀಡಿತರಾದರು. ರೋಗವು ಮೊಹಾಕ್ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ವೇಗವಾಗಿ ಪಸರಿಸಿ 1636 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಲೇಕ್ ಆನ್ ಟಾರಿಯೊನಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಮತ್ತು 1679 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಇರೊಕ್ವಿಯನ್ನರನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಇದು ಪ್ರವಾಸ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಹೋದ ಮೊಹಾಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಂದ ಹರಡಿತ್ತು.<ref>ಎಮ್. ಪಾಲ್ ಕೀಸ್ಲರ್, [http://www.paulkeeslerbooks.com/Chap5Iroquois.html#DutchChildren "ಡಚ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್ ಡಿಸೀಸ್ ಕಿಲ್ಸ್ ಥೌಸಂಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಮೊಹಾವ್ಕ್ಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071217225720/http://www.paulkeeslerbooks.com/Chap5Iroquois.html#DutchChildren |date=2007-12-17 }}, ''ಮೊಹಾವ್ಕ್: ಡಿಸ್ಕವರಿಂಗ್ ದಿ ವ್ಯಾಲಿ ಆಫ್ ದಿ ಕ್ರಿಸ್ಟಲ್ಸ್'', 2004. 2008ರ ಜೂನ್‌ 2ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಅಧಿಕ ಮರಣ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯದ ಸ್ಥಿತಿ ನಾಶವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಪೀಳಿಗೆಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ತಡೆಯುಂಟಾಯಿತು. [[File:Conference Between the French and Indian Leaders Around a Ceremonial Fire by Vernier.jpg|thumb|ಒಂದು ಕರ್ಮಾಚರಣೆ ಅಗ್ನಿಯ ಸುತ್ತ ಸೇರಿದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್‌ ಮುಖಂಡರ ಸಭೆ.]] ಈ ಹಿಂದೆ 1754 ರಿಂದ 1763 ರ ನಡುವೆ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು, ಫ್ರೆಂಚ್ ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತು ಸೈನಿಕಪಡೆಯ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್‌ ಯುದ್ಧ/ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಯುದ್ಧದ ಎರಡೂ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೋರಾಟಮಾಡಿದರು. ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಿಸ್ತರಣೆ ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಭರವಸೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ನೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕೆಲವು ಮೈತ್ರಿಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವಂತೆ ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರನ್ನು ಕೋರಿದರು. ಆದರೆ ಅನಂತರ ಇವು ಬುಡಮೇಲಾದಾಗ ಅವರು ನಿರಾಶರಾದರು. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಶತ್ರುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಹೋರಾಡಲು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಅವರದೇ ಆದ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ [[File:Native California population graph.jpg|250px|thumb|right|ಕುಕ್ 1978ರ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ.]]1770 ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪರಿಶೋಧಕರು ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ನಂತರ, ಸೀತಾಳೆ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ವಾಯವ್ಯ ಕರಾವಳಿಯ 30 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ರನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಮುಂದಿನ 80 ರಿಂದ 100 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸೀತಾಳೆ ಮತ್ತು ಇತರ ರೋಗಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡವು.<ref>[http://www2.h-net.msu.edu/reviews/showrev.php?id=4547 "ಪ್ಲೇಗ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಆನ್ ದಿ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101227194037/http://www2.h-net.msu.edu/reviews/showrev.php?id=4547 |date=2010-12-27 }} ಹ್ಯುಮಾನಿಟೀಸ್ ಆಂಡ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಆನ್‌ಲೈನ್.</ref> ಪುಜೆಟ್ ಸೌಂಡ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ 37,000 ಸಾವಿರ ಜನರಿದ್ದರೆಂದು ಇದು ಅಧಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೆಂದೂ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈ ಪ್ರಮಾಣ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಗಾರರು ''ಒಟ್ಟಾಗಿ'', ಸಮೂದಾಯವಾಗಿ ಆಗಮಿಸಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 9,000 ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿತ್ತು.<ref>ಗ್ರೆಗ್ ಲ್ಯಾಂಗೆ,[http://www.historylink.org/index.cfm?DisplayPage=output.cfm&File_Id=5100 "ಸ್ಮಾಲ್‌ಪಾಕ್ಸ್ ಎಪಿಡೆಮಿಕ್ ರೆವೇಜಸ್ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ ಆನ್ ದಿ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಆಫ್ ದಿ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಇನ್ ದಿ 1770"], ''ದಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'', 23 ಜನವರಿ 2003. 2008ರ ಆಗಸ್ಟ್ 9ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಆಯೋಗವು,ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯನ್ನರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ವಸಾಹತುಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅವರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕುಸಿತ ಕಾಣಿಸಿತು. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಮತ್ತು 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಮಟ್ಟದ ಕುಸಿತ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ.(ಬಲ ಬದಿಯ ಕೋಷ್ಠಕ ನೋಡಿ). ಅನಂತರದ 1780–1782 ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1837–1838ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಸೀತಾಳೆ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವು ಪ್ಲೇನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯನ್ನರ ತೀವ್ರ ನಿರ್ಜನೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹಾನಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>[http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=2094753 "ದಿ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಸ್ಮಾಲ್‌ಪಾಕ್ಸ್ ಎಪಿಡೆಮಿಕ್ ಆನ್ ದಿ ಕೆನಡಿಯನ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್: ಇನ್ ದಿ ಫರ್-ಟ್ರೇಡರ್ಸ್ ವರ್ಡ್ಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200601214615/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=2094753 |date=2020-06-01 }}, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್</ref><ref>[http://www.thefurtrapper.com/ "ಮೌಂಟೇನ್ ಮ್ಯಾನ್-ಪ್ಲೇನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಫರ್ ಟ್ರೇಡ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317053022/http://www.thefurtrapper.com/ |date=2011-03-17 }}, ದಿ ಫರ್ ಟ್ರ್ಯಾಪರ್</ref> ಅದಲ್ಲದೇ 1832ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗಾಗಿ (''1832 ರ ಇಂಡಿಯನ್ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದಿನ ಕಾಯ್ದೆ'' ) ಸೀತಾಳೆ ಸಿಡುಬು ಚುಚ್ಚುಮದ್ದಿನ ಮೂಲಕ ನಿವಾರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಇದು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಾಗಿ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.<ref>[http://muse.jhu.edu/login?uri=/journals/wicazo_sa_review/v018/18.2pearson01.html ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್ ಜೆ, ಡೈನೆ ಪಿಯರ್ಸನ್, "ಲೆವಿಸ್ ಕ್ಯಾಸ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಸೀಸ್: ದಿ ಇಂಡಿಯನ್‌ ವ್ಯಾಸಿನೇಶನ್ ಆಕ್ಟ್ 1832"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080205230347/http://muse.jhu.edu/login?uri=%2Fjournals%2Fwicazo_sa_review%2Fv018%2F18.2pearson01.html |date=2008-02-05 }}, ''ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸ್'', ಜಾನ್ಸ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ</ref><ref>[http://links.jstor.org/sici?sici=0749-6427%28200323%2918%3A2%3C9%3ALCATPO%3E2.0.CO%3B2-H&size=LARGE&origin=JSTOR-enlargePage "ದಿ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಸೀಸ್",''ವಿಕಾಜೊ ಸಾ ರಿವ್ಯೂ'' : ಸಂಪುಟ 18, ಸಂಖ್ಯೆ 2, (ಆಟಮನ್, 2003), ಪುಟ 9–35],</ref> ====ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪರಿಚಯ==== ಎರಡು ಜಗತ್ತುಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಎರಡರ ನಡುವೆ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಹಳೆಯ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ ಕುರಿ, ಹಂದಿ ಮತ್ತು ಪಶುಗಳನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.{{Citation needed|date=April 2010}} ಆದರೆ 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯೇನ್ ನವರು ಮತ್ತು ಇತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ತಂದರು.{{Citation needed|date=April 2010}} ಹಿಂದಿನ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕುದರೆಯನ್ನು ಭೂಖಂಡದಲ್ಲಿದ ಪ್ರಾಚೀನ ಮಾನವರು ಕ್ರೀಡೆಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವುಗಳನ್ನು ಕೊನೆಯ ಹಿಮಶಿಲಾಯುಗ ಕೊನೆಗೊಂಡ ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಬೇಟೆಯಾಡಿ ಸುಮಾರು 7000 BC ಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಾಶ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.{{Citation needed|date=April 2010}} ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಲಾಭವಾಯಿತು.{{Citation needed|date=April 2010}} ಅವರು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಂತೆ, ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ವಾಸ್ತವಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅವರ ವಲಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.{{Citation needed|date=April 2010}} ಕೆಲವು ಕುದುರೆಗಳು ಅಲ್ಲಿಂದ ಓಡಿ ಹೋದವು, ಹಾಗು ಕೆಲವುಗಳನ್ನು ಸಾಕಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದು, ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೇನ್ ನಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಕಲಿತರು. ಅಲ್ಲದೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಸವಾರಿ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಮೂಟೆಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಅಥವಾ ''ಹೊರೆಬಂಡಿಯನ್ನು'' ಎಳೆಯಲು ಬಳಸಿದರು. ಜನರು ಅವರ ಸಮಾಜಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕುದುರೆಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು. ಅವರು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರೊಂದಿಗೆ ವಿನಿಮಯಕ್ಕಾಗಿ ಸರಕು ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಬೇಟೆ ಆಟಕ್ಕಾಗಿ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಕಾಡೆಮ್ಮೆಯನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಲು, ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ಹಾಗು ಕುದುರೆ ಸವಾರಿಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.{{Citation needed|date=April 2010}} ===ಸ್ವತಂತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬುನಾದಿ=== {{See|Great Law of Peace}} [[File:Treaty of Penn with Indians by Benjamin West.jpg|thumb|1827ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಬೆಂಜಮಿನ್ ವೆಸ್ಟ್‌ರ ಟ್ರೀಟಿ ಆಫ್ ಪೆನ್ನ್ ವಿತ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್]] ಕೆಲವು ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಸುವರ್ಣ ಯುಗದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಜನಪದ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ.<ref name="rousseau_freedom"> {{cite web |url = http://www.ratical.org/many_worlds/6Nations/EoL/chp4.html |title = Ennobling 'Savages' |accessdate = 2008-09-05 |author = Jean Jacques Rousseau |date = 1700s }} </ref> ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿ ಜೀನ್ ಜ್ಯಾಕ್ಯೂಸ್ ರೊಸ್ಸೆಯೊ, ಸ್ವತಂತ್ರದ ಆಲೋಚನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆದರ್ಶಗಳು ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವು, ಏಕೆಂದರೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು "ಕೇವಲ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ" 1500 ರಿಂದ 1776 ರ ವರೆಗೆ "ನಿಜವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದ" ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ್ದರು ಎಂದು ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="rousseau_freedom" /> {{cquote|Natural freedom is the only object of the policy of the [Native Americans]; with this freedom do nature and climate rule alone amongst them... [Native Americans] maintain their freedom and find abundant nourishment... [and are] people who live without laws, without police, without religion.|20x|20x|[[Jean Jacques Rousseau]], ''Jesuit and Savage in New France''<ref name=rousseau_freedom />}} ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ [[ಸರಕಾರ|ಸರ್ಕಾರ]]ವು, ಆರ್ಟಿಕಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಕನ್ ಫೆಡರೇಷನ್ ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂವಿಧಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂವಿಧಾನದ]] ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ, ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿವೆ.<ref name="ratical"> {{cite web |url = http://www.ratical.org/many_worlds/6Nations/index.html |title = The Six Nations: Oldest Living Participatory Democracy on Earth |publisher= = Ratical.com |accessdate = 2007-10-27 }}</ref><ref name="danile_usner_1992"> {{Cite book |last = Armstrong |first = Virginia Irving |title = I Have Spoken: American History Through the Voices of the Indians |url = https://archive.org/details/ihavespokenameri00arms |publisher= = Pocket Books |chapter = |page = [https://archive.org/details/ihavespokenameri00arms/page/14 14] |id = SBN 671-78555-9 |year = 1971 }} </ref> ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ, ವಸಾಹತುಗಾರರು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಎರವಲು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಇತಿಹಾಸತಜ್ಞರು ಚರ್ಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬುನಾದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅನೇಕ ಹಿರಿಯರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ನಾಯಕರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, ಅವರ ಸರ್ಕಾರದ ಶೈಲಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಲಿತುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಥಾಮಸ್ ಜೆಫರ್ ಸನ್ ಮತ್ತು [[ಬೆಂಜಮಿನ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಲಿನ್|ಬೆಂಜಮಿನ್ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್]] ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖರು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಜಾನ್ ರುಟ್ಲೆಡ್ಜ್, ಇತರ ರಚನಕಾರರಿಗಾಗಿ, ಇರೊಕ್ವಿಯನ್ ಕಾನೂನಿನ "ನಾವು, ಜನರು, ಒಕ್ಕೂಟ ರಚನೆ, ಶಾಂತಿ, ಸಮಾನತೆ, ಮತ್ತು ನೀತಿನಿಯಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಗೆ..." ಎಂಬ ಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಸಿ ದೀರ್ಘ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಮಾರು ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ, ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಮೀ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಎಲ್. ಜೂನಿಯರ್, ''ದಿ ಜೀನಿಯಸ್ ಆಫ್ ಜಿ ಪೀಪಲ್''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಹಾರ್ಪರ್ ಆಂಡ್ ರೊ, 1987. ಪುಟ 237</ref> {{cquote|"As powerful, dense [Mound Builder] populations were reduced to weakened, scattered remnants, political readjustments were necessary. New confederacies were formed. One such was to become a pattern called up by Benjamin Franklin when the thirteen colonies struggled to confederate: 'If the Iroquois can do it so can we,' he said in substance."|20x|20x|[[Bob Ferguson (music)|Bob Ferguson]], ''Choctaw Government to 1830''<ref name=Bob_Ferguson> {{Cite journal |title = Choctaw Government to 1830 |author = Bob Ferguson |year = 1980 |postscript =. }} </ref>}} ಇತ್ತೀಚಿಗೆ 1988 ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಸಮಾನಹಕ್ಕಿನ ಸಂಕಲ್ಪ 331 ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಇದನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ, ಸಂವಿಧಾನದ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಸೂದೆಯ ಮೇಲೆ ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | url=http://www.senate.gov/reference/resources/pdf/hconres331.pdf | accessdate=2008-11-23 | title=H. Con. Res. 331, October 21, 1988 | publisher==United States Senate}}</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಚರ್ಚಾ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಾಕ್ಷಿಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್ ನ ಪ್ರಭಾವವಿಲ್ಲವೆಂದು ವಾದಿಸುವವರು ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಆಲೋಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಭಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | url=http://hnn.us/articles/12974.html | title=Did the Founding Fathers Really Get Many of Their Ideas of Liberty from the Iroquois? | publisher==George Mason University | accessdate=2010-07-14}}</ref> ===ವಸಾಹತಿಗರ ಪ್ರತಿಭಟನೆ=== [[File:Tomo-chi-chi and other Yamacraws Native Americans.jpg|thumb|250px|1734ರ ಜುಲೈ‌ನಲ್ಲಿ ಯಾಮಕ್ರಾವ್ ಕ್ರೀಕ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ವಸಾಹತಿನ ಟ್ರಸ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಭೇಟಿ.ಈ ವರ್ಣಚಿತ್ರವು ಒಬ್ಬ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹುಡುಗ (ನೀಲಿ ಕೋಟಿನಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು (ಕೆಂಪು ಪೋಷಾಕಿನಲ್ಲಿ) ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಉಡುಪಿನಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]] ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಹೊಸದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಲಾದ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]], ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸ್ವಾಮಿನಿಷ್ಠೆಗಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿತು. ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪರವಾಗಿದ್ದ ಬಹುಪಾಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಸಾಹತುಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ತಡೆಯಲು, [[ಅಮೇರಿಕದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯುದ್ಧ|ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಯುದ್ಧ]] ತಂತ್ರ ಬಳಸಲು ಯೋಜಿಸಿದರು. ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಯಾರ ಪರವಹಿಸಬೇಕೆಂಬುದರ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಲೆನ್ಯಾಪೆ, ಹೊಸ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದಂತಹ ಮೊದಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ. ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕಾಗಿ, ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿ [[ಅಂತಃಕಲಹ|ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧ]]ವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕೇವಲ ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಮಾತ್ರ ಒನ್ ಐಡಾ ಮತ್ತು ತುಸ್ಕರೊರಾ ದಲ್ಲಿದ್ದ ವಸಾಹತಿಗರ ಜೊತೆಗೂಡಿದರು. ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಗಡಿನಾಡಿನವರ ಯುದ್ಧವು, ಅತ್ಯಂತ ಕ್ರೂರವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ ವಸಾಹತುಗಾರರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರಂತವರು ಅನೇಕ ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಎಸಗಿದರು. ಯೋಧರಲ್ಲದವರೂ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ನರಳಿದರು. ಮೊಹಾಕ್ ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ಮೇಲೆ ನಿರಂತರ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಜನರ ಯುದ್ಧ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕುಂದಿಸಿದಂತೆ, ಎರಡು ಕಡೆಗಳು ನಡೆಸಿದ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು, ಜನರ ಹೋರಾಟದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕುಂದಿಸಲು ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ದೊರೆಯುವ ಮೂಲಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದವು.<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9077648/Wyoming-Massacre ಯೋಮಿಂಗ್ ಮಸ್ಸಾಕ್ರೆ], ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕ''</ref> ಆಗ 1779 ರ ಸುಲಿವ್ಯಾನ್ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಚರಣೆಯು, ಎಲ್ಲಾ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ವಸಾಹತು ಸೈನ್ಯಗಳು, ಅಪ್ ಸ್ಟೇಟ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಲ್ಲಿ ಇರೊಕ್ವಾಯ್ ಗಳ ದಾಳಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು, 40 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್ ಹಳ್ಳಿಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದವು. ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಉದ್ದೇಶಿತ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ: ಹೀಗಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯು ಮತ್ತಷ್ಟು ದೃಢವಾಯಿತು. {{quote|American Indians have played a central role in shaping the history of the nation, and they are deeply woven into the social fabric of much of American life.... During the last three decades of the twentieth century, scholars of ethnohistory, of the "new Indian history," and of Native American studies forcefully demonstrated that to understand American history and the American experience, one must include American Indians.|Robbie Ethridge, ''Creek Country''.<ref name=r_ethridge> {{Cite book | last = Ethridge | first = Robbie | title = Creek Country: The Creek Indians And Their World | url = https://archive.org/details/creekcountrycree0000ethr | publisher= = The University of North Carolina Press | chapter = Introduction | page = [https://archive.org/details/creekcountrycree0000ethr/page/1 1] | isbn = 0807854956 | year = 2003 }}</ref>}} ಬ್ರಿಟಿಷರು ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ(173) ಅಮೆರಿಕನ್ನರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧವಿರಾಮ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ತಿಳಿಸದೆಯೇ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು, ತಕ್ಷಣವೇ ವಾಯವ್ಯ ಇಂಡಿಯನ್ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಸಾರಿದರು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಭೂಪ್ರದೇಶ ಕಳೆದುಕೊಂಡ, ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಜನರಂತೆ ನೋಡಿತು. ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್ ನ ಅನೇಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಸ್ವಾಮಿನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರೊಂದಿಗೆ ಕೆನಡಾಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರೂ ಕೂಡ, ಇತರರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲೆ ಉಳಿಯಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಜಮೀನುಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನ ರಾಜ್ಯ ಇರೊಕ್ವಾಯ್ಸ್ ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಹಿಂದೆ ಅವರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿದ್ದ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮಾರಾಟ {{convert|5000000|acre|km2}}ಕ್ಕಿಟ್ಟಿತು. ರಾಜ್ಯವು ವಸಾಹತುಗಾರರಿಗೆ ಮಿತ್ರರಾಗಿದ್ದ ಆನ್ ಆನ್ಡಗಾಸ್ ಜನಾಂಗದವರಿಗಾಗಿ ಸೆರಕ್ಯುಸ್ ನ ಬಳಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೀಸಲಿರಿಸಿತು. {{cquote|The Indians presented a reverse image of European civilization which helped America establish a national identity that was neither savage nor civilized.|20x|20x|Charles Sanford, ''The Quest for Paradise''<ref name=Bob_Ferguson> {{Cite book |title = The Quest for Paradise |url = https://archive.org/details/bwb_S0-BOJ-721 |author = Charles Sanford |year = 1961 |isbn = ISBN 0-404-60078-6 }} </ref>}} ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಹಾಗು ಭೂಪ್ರದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸಿ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಿಂದ ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ಬಂದ ವಲಸೆಗಾರರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲು ಇನ್ನಷ್ಟೂ ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಜಮೀನನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ದಾರಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. ರಾಜ್ಯಗಳ ಜನರು ಮತ್ತು ವಲಸಿಗರು ಈ ನೀತಿ ಖಂಡಿಸಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://www.americanrevolution.org/ind1.html ವಿಲ್ಕಾಂಬ್ ಇ. ವಾಶ್‌ಬರ್ನ್, "ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನ್"], AmericanRevolution.org, ಹಿಸ್ಟರಿ ಚಾನೆಲ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್. 2006ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 23ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ==ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕಾ == [[File:Portrait of George Washington-transparent.png|upright|thumb|ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಇಂಡಿಯನ್ನರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿನ ಸದ್ಭಾವನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು."<ref name=knox_to_washington>[118]</ref>]] ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ)ಕುತೂಹಲದ ವಸ್ತುಗಳೆಂಬಂತೆ ಹಳೆಯ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದವು. ಅವರು ಅಧಿಕ ಗೌರವ ಧನವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಸುಲಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಕ್ರೈಸ್ತೀಕರಣವು ಯೋಜಿತ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. {{cquote|Whereas it hath at this time become peculiarly necessary to warn the citizens of the United States against a violation of the treaties.... I do by these presents require, all officers of the United States, as well civil as military, and all other citizens and inhabitants thereof, to govern themselves according to the treaties and act aforesaid, as they will answer the contrary at their peril.|20px|20px|-George Washington, Proclamation Regarding Treaties, 1790.<ref name=washington_treaty_CCC> {{cite web |url = http://avalon.law.yale.edu/18th_century/gwproc13.asp |title = By the President of the United States of America. A proclamation. |accessdate = 2010-08-11 |publisher= = Yale Law School |year = 1790 }} </ref> }} ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರವೂ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧ, ನಿಯಮ ಹೇರುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು. [[ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್|ಜಾರ್ಜ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌]] ಮತ್ತು ಹೆನ್ರಿ ನಾಕ್ಸ್, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸಮಾನರೇ, ಆದರೆ ಅವರ ಸಮಾಜವು ಕೆಳಮಟ್ಟದಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌, "ನಾಗರಿಕಗೊಳಿಸುವ" ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲು ಸೂತ್ರವೊಂದನ್ನು ರಚಿಸಿದರು.<ref name="remini_reform_begins"/> ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌, ನಾಗರಿಕತೆಗೆ ಆರು ಅಂಶಗಳ ಯೋಜನೆ ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇವು ಕೆಳಕಂಡಂತಿವೆ: <blockquote> 1. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾದ ನ್ಯಾಯ <br> 2. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜಮೀನುಗಳ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು <br> 3. ವಾಣಿಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ <br> 4. ನಾಗರಿಕಗೊಳಿಸಲು ಮಾಡುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಮಾಜವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ <br> 5. ಉಪಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಧಿಕಾರ <br> 6. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆವಿಧಿಸುವುದು.<ref name="eric_miller"/><br> </blockquote> [[File:Benjamin Hawkins and the Creek Indians - higher resolution.jpg|250px|left|thumb|ಬೆಂಜಮಿನ್ ಹಾಕಿನ್ಸ್ ತಮ್ಮ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಕ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಕಲಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿರುವುದು.ಇದನ್ನು 1805ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಇತಿಹಾಸತಜ್ಞ ರಾಬರ್ಟ್ ರೆಮಿನಿ, "ಇಂಡಿಯನ್ನರು ಮನೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುವುದು, ಅವರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸುಶಿಕ್ಷಿತರನ್ನಾಗಿಸುವುದು, ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತಹ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ತಿ ಗಳಿಕೆಯ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರೆಂದರೆ, ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಬಿಳಿಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಂದ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬಹುದು" ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="remini_submit_adoption"/> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಬೆಂಜಮಿನ್ ಹಾಕಿನ್ಸ್ ನಂತಹ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ನಡುವೆ ಬದುಕಲು ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯರಂತೆ ಹೇಗೆ ಬದುಕಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಕಲಿಸಲು ನೇಮಿಸಿದೆ.<ref name="perdue"/> {{cquote|How different would be the sensation of a philosophic mind to reflect that instead of exterminating a part of the human race by our modes of population that we had persevered through all difficulties and at last had imparted our Knowledge of cultivating and the arts, to the Aboriginals of the Country by which the source of future life and happiness had been preserved and extended. But it has been conceived to be impracticable to civilize the Indians of North America&nbsp;— This opinion is probably more convenient than just.|20px|20px|-Henry Knox to George Washington, 1790s.<ref name=knox_to_washington />}} ===ಹೊಂದಾಣಿಕೆ=== {{details|Native American boarding schools }} ಹೀಗೆ 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಮತ್ತು ನಾಕ್ಸ್ ರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು,<ref>''ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಕನ್ಫ್ಯೂಜನ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್: ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ವೈಟ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸಿವ್ ಎರಾ'', ಟಾಮ್ ಹಾಲ್ಮ್, http://www.utexas.edu/utpress/excerpts/exholgre.html</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು "[[ನಾಗರೀಕತೆ|ನಾಗರಿಕರನ್ನಾಗಿಸುವ]]" ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬೃಹತ್ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ(ಅವರನ್ನು ಮೀಸಲಾತಿಗೆ ತಳ್ಳುವ ಬದಲು )ಅವರನ್ನು ಸಮೀಕರಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು. ಆದರೆ 1819 ರ ನಾಗರಿಕತೆ ನಿಧಿ ಕಾನೂನು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೇಕನ್ನರ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಾಜಗಳಿಗೆ(ಬಹುಶಃ ಧಾರ್ಮಿಕ) ಧನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಾಗರಿಕರನ್ನಾಗಿಸುವ ನೀತಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿತು. {{cquote|I rejoice, brothers, to hear you propose to become cultivators of the earth for the maintenance of your families. Be assured you will support them better and with less labor, by raising stock and bread, and by spinning and weaving clothes, than by hunting. A little land cultivated, and a little labor, will procure more provisions than the most successful hunt; and a woman will clothe more by spinning and weaving, than a man by hunting. Compared with you, we are but as of yesterday in this land. Yet see how much more we have multiplied by industry, and the exercise of that reason which you possess in common with us. Follow then our example, brethren, and we will aid you with great pleasure....|20px|20px|President Thomas Jefferson, Brothers of the Choctaw Nation, December 17, 1803<ref name=Jefferson_treaty_CCC> {{Cite web |url = http://avalon.law.yale.edu/19th_century/jeffind3.asp |title = To the Brothers of the Choctaw Nation |accessdate = 2010-10-24 |publisher= = Yale Law School |year = 1803 }} </ref> }} ಅಮೆರಿಕನ್ ನಾಗರಿಕ ಯುದ್ದ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್‌ ಯುದ್ಧಗಳ ನಂತರ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತಪ್ರಚಾರಕರು ನಡೆಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.authorsden.com/visit/viewarticle.asp?AuthorID=2616&id=7375 |work=authorsden.com |title=What Were Boarding Schools Like for Indian Youth? |accessdate=February 8, 2006 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 2013 |archive-url=https://www.webcitation.org/6EQXuoNgG?url=http://www.authorsden.com/visit/viewarticle.asp?AuthorID=2616 |url-status=dead }}</ref> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಮಾಜವು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಹಿತಕರ ಅನುಭವವಾಯಿತು. ಈ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಆಡದಂತೆ ನಿಷೇಧಿಸಿ, [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ]]ವನ್ನು ಭೋಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕೂಡ ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಅನೇಕ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತು <ref>{{cite web|url=http://www.sacbee.com/static/archive/news/projects/native/day2_main.html |work=California's Lost Tribes |title=Long-suffering urban Indians find roots in ancient rituals |accessdate=February 8, 2006 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20050829051045/http://sacbee.com/static/archive/news/projects/native/day2_main.html |archivedate = August 29, 2005}}</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಲೈಂಗಿಕ, ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಹಿಂಸೆಗಳು ನಡೆದಿರುವ ಪ್ರಸಂಗಗಳಿಗೆ ದಾಖಲೆಗಳು ಕೂಡ ದೊರಕಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.prsp.bc.ca |work=PRSP Disabilities |title=Developmental and learning disabilities |accessdate=February 8, 2006 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060207222512/http://www.prsp.bc.ca/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.amnestyusa.org/amnestynow/soulwound.html |work=Amnesty International USA |title=Soul Wound: The Legacy of Native American Schools |accessdate=February 8, 2006 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 8, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060208092347/http://www.amnestyusa.org/amnestynow/soulwound.html |url-status=dead }}</ref> ====ಅಮೆರಿಕನ್ ನಾಗರಿಕರಂತೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು==== ಆಗ 1857 ರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ರೊಜರ್ ಬಿ. ಟ್ಯಾನಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು "ಮುಕ್ತ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಜನರಾದಾಗಿನಿಂದ" ಅವರು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಗರಿಕರಾಗಬಲ್ಲರು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="chiefJustic_taney"> {{cite web | url = http://lawreview.kentlaw.edu/articles/82-1/Hoxie.pdf | title = What was Taney thinking? American Indian Citizenship in the era of Dred Scott | accessdate = 2009-04-15 | author = Frederick e. Hoxie | last = Hoxie | first = Frederick | year = 2007 | format = PDF | publisher= = Chicago-Kent Law Review |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070915083732/http://lawreview.kentlaw.edu/articles/82-1/Hoxie.pdf |archivedate = September 15, 2007}} </ref> ಟ್ಯಾನಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ದೇಶೀಯರಾಗಿಸಬಹುದು ಹಾಗು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ "ರಾಜಕಿಯ ಸಮುದಾಯ"ವನ್ನು ಸೇರಬಹುದು ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="chiefJustic_taney" /> {{cquote|[Native Americans], without doubt, like the subjects of any other foreign Government, be naturalized by the authority of Congress, and become citizens of a State, and of the United States; and if an individual should leave his nation or tribe, and take up his abode among the white population, he would be entitled to all the rights and privileges which would belong to an emigrant from any other foreign people.|20x|20x|Chief Justice Roger B. Taney, 1857, ''What was Taney thinking? American Indian Citizenship in the era of Dred Scott'', Frederick e. Hoxie, April 2007.<ref name=chiefJustic_taney />}} ===== ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪೌರತ್ವ ===== ಅಲ್ಲದೇ 1924 ರ ಜೂನ್ 2 ರಂದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಗಣರಾಜ್ಯದ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಕೆಲ್ವಿನ್ ಕೂಲಿಡ್ಜ್, ಇಂಡಿಯನ್‌ ಪೌರತ್ವ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಅದರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿ ಮೊದಲೆ ಪೌರತ್ವ ಪಡೆದಿರದ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಪೌರತ್ವ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ಮೊದಲೇ ಮೂರನೆ ಎರಡು ಭಾಗದಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಗರಿಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="2-3_us_citizenship"> {{cite web | url = http://digital.library.okstate.edu/kappler/vol4/html_files/v4p1165.html | title = Indian affairs: laws and treaties Vol. IV, Treaties | accessdate = 2008-10-14 | author = Charles Kappler | last = Kappler | first = Charles | year = 1904 | publisher= = Government Printing Office }} </ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಗರಿಕರಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಗಳೆಂದರೆ, 1831 ರಲ್ಲಿ ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಯ ಚಾಕ್ಟವ್,(ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಸಮುದಾಯದ ಪ್ರದೇಶ) ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[ಶಾಸಕಾಂಗ]] ಟ್ರೀಟಿ ಆಫ್ ಡ್ಯಾನ್ ಸಿಂಗ್ ರಾಬಿಟ್ ಕ್ರೀಕ್ ಒಪ್ಪಂದದ ನಂತರ ಪೌರರಾದರು.<ref name="us_citizenship"/><ref name="david_baird"> {{Cite book | last = Baird | first = David | title = The Choctaw People | publisher= = Indian Tribal Series | location = United States | chapter = The Choctaws Meet the Americans, 1783 to 1843 | page = 36 | id = Library of Congress 73-80708 | year = 1973 }} </ref><ref name="nrc_programs"> {{Cite web | url = http://www.nrcprograms.org/site/PageServer?pagename=cin_hist_citizenshipact | title = History & Culture, Citizenship Act - 1924 | accessdate = 2008-05-02 | author = Council of Indian Nations | year = 2005 | publisher= = Council of Indian Nations }} </ref><ref name="MAA_k_carlton">{{Cite web | url = http://www.msarchaeology.org/maa/carleton.pdf | title = A Brief History of the Mississippi Band of Choctaw Indians | accessdate = 2009-05-04 | author = Ken H. Carleton | last = Carleton | first = Ken | year = 2002 | format = PDF | publisher = = Mississippi Archaeological Association | archive-date = 2007-07-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070715115205/http://www.msarchaeology.org/maa/carleton.pdf | url-status = dead }}</ref> ಯು.ಎಸ್‌. ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಚಾಕ್ಟವ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗೆ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಲು ಅನುಚ್ಛೇದ 22 ಅನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="us_citizenship"/> ಆ ಒಪ್ಪಂದದ ಅನುಚ್ಛೇದ XIV ಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ ಯಾವ ಚಾಕ್ಟವ್ ನಾದರೂ, ಒಂದುವೇಳೆ ಚಾಕ್ಟವ್ ರಾಷ್ಟ್ರದೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಲು ಬಯಸದೇ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಅಂತಹವನು ಅಮೆರಿಕಾದ ನಾಗರಿಕನಾಗಬಲ್ಲನು. ಒಪ್ಪಂದದ ದೃಢೀಕರಣದ ನಂತರ ಆತ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡು, ನಿಯೋಜಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನೆಲೆಸಿದಲ್ಲಿ ಈ ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಬಲ್ಲನು. ನೆಲೆವಾಸದ ವರ್ಷಗಳ ಮೂಲಕ, ಮತ್ತು ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಅಂಶಗಳ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಗರಿಕರಾಗಬಲ್ಲರು: <blockquote> 1. ಒಪ್ಪಂದದ ನಿಬಂಧನೆ (ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ಚಾಕ್ಟವ್ ನೊಂದಿಗಾದಂತೆ) <br> 2. 1887 ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 8 ರಂದಿನ ಡ್ಯಾವೆಸ್ ಕಾನೂನಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿ ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಹಂಚಿಕೆ<br> 3. ಅನಿರ್ಬಂಧದ ಆಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕುಪತ್ರ ನೀಡುವಿಕೆ <br> 4. ನಾಗರಿಕ ಜೀವನದ ಅಭ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು <br> 5. ವಯಸ್ಕರಲ್ಲದ ಮಕ್ಕಳು <br> 6. ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಪೌರತ್ವ <br> 7. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಯುದ್ಧ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕನಾಗುವುದು ಮತ್ತು ನಾವಿಕನಾಗುವುದು <br> 8. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದು <br> 9. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನ ವಿಶೇಷ ಕಾಯ್ದೆ. <br> </blockquote> {{cquote|The Choctaws would ultimately form a territory by themselves, which should be taken under the care of the general government; or that they should become citizens of the State of Mississippi, and thus citizens of the United States.|20x|20x|''-Cherokee Phoenix, and Indians' Advocate, Vol. II, No. 37.'', 1829.<ref name=cherokee_phoenix>{{Cite web | url = http://anpa.ualr.edu/indexes/cherokee_phoenix_index/Cherokee_Phoenix_Index-images/v02/12231829-no37/12231829-v02n37p01.png | title = Indians, from the Missionary Herald | accessdate = 2009-05-08 | editor = E. Boudinott, | date = December 23, 1829 | format = PNG | publisher = = Cherokee Phoenix, and Indians' Advocate. New Echota, Cherokee Nation. | archive-date = 2010-02-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100213121004/http://anpa.ualr.edu/indexes/cherokee_phoenix_index/Cherokee_Phoenix_Index-images/v02/12231829-no37/12231829-v02n37p01.png | url-status = dead }}</ref>}} ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇಂದು ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ನರು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂವಿಧಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂವಿಧಾನ]]ದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತಚಲಾಯಿಸಬಲ್ಲರು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಬಲ್ಲರು. ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು,ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪದ್ದತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ವಿವಾದವಿದೆ.<ref>{{Cite book|last=Deloria|first=Vincent|title=American Indian policy in the twentieth century|publisher==University of Oklahoma Press|year=1992|page=91|url=https://books.google.com/?id=VzWIpZBZgA0C|isbn=9780806124247}}</ref> {{cquote|Be it enacted by the Senate and House of Representatives of the United States of America in Congress assembled, That all noncitizen Native Americans born within the territorial limits of the United States be, and they are hereby, declared to be citizens of the United States: Provided, That the granting of such citizenship shall not in any manner impair or otherwise affect the right of any Native American to tribal or other property.|20x|20x|''Indian Citizenship Act of 1924''}} ===ಅಮೆರಿಕನ್ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಸಮರ್ಥನೆ=== [[File:American Progress (John Gast painting).jpg|thumb|ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟ್ ಡೆಸ್ಟಿನಿಯ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಚಿತ್ರಣದಿಂದ ತೊರೆದುಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಇದನ್ನು 1872ರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ ಚಿತ್ರಿಸಿದರು.]] ಆಗ 1845 ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾದ ಜಾನ್ ಎಲ್. ಒ’ಸುಲಿವ್ಯಾನ್ ರವರು, “ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟ್ ಡೆಸ್ಟಿನಿ” ಎಂಬ ಪದಗುಚ್ಛವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಾಂತೀಯ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ "ಮುಂಜಾಗ್ರತೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವು" ಹೇಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ರಚಿಸಿದರು.<ref>ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಟುಗೆದರ್, ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಅಪಾರ್ಟ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಟಿಗ್ನರ್, ಜೆರೆಮಿ ಆಡಲ್‌ಮ್ಯಾನ್, ಸ್ಟೀಫನ್ ಅರಾನ್, ಸ್ಟೀಫನ್ ಕಾಟ್ಕಿನ್, ಸುಜೇನ್ ಮಾರ್ಚ್ಯಾಂಡ್, ಗ್ಯಾನ್ ಪ್ರಕಾಶ್, ಮೈಕೆಲ್ ಟ್ಸಿನ್, ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ನಾರ್ಟನ್ ಆಂಡ್ ಕಂಪನಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ 2000, ಪುಟ. 274</ref> ಯಾವಾಗ ಭೂಖಂಡದ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಭೂಮಿಯ ಕಸುಬನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿತೋ, ಆಗ ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟ್ ಡೆಸ್ಟಿನಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟ್ ಡೆಸ್ಟಿನಿ, ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ಚಳವಳಿಯ ವಿವರಣೆ ಅಥವಾ ಸಮರ್ಥನೆಯಾಯಿತು, ಅಥವಾ ಕೆಲವು ಅರ್ಥವಿವರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಸಹಾಯಮಾಡಿದ ಚಿಂತನೆ ಅಥವಾ ಭೋಧನೆಯಾಯಿತು. ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟ್ ಡೆಸ್ಟಿನಿಯ ಸಲಹಾಗಾರರು, ವಿಸ್ತರಣೆ ಕೇವಲ ಒಳ್ಳೆಯದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಿತವಾದುದೆಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪದವನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ 1840 ರ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಜ್ಯಾಕ್ ಸೊನಿಯನ್ ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್ಸ್ ರವರು ಈಗಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಬಳಸಿದರು. (ಒರೆಗನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ). {{cquote|What a prodigious growth this English race, especially the American branch of it, is having! How soon will it subdue and occupy all the wild parts of this continent and of the islands adjacent. No prophecy, however seemingly extravagant, as to future achievements in this way [is] likely to equal the reality.|20x|20x|Rutherford Birchard Hayes, U.S. President, January 1, 1857, Personal Diary.<ref name=manifestquote>{{cite web |url = http://www.enotes.com/famous-quotes/what-a-prodigious-growth-this-english-race |title = Hayes Quotes: What a prodigious growth this English race,... |accessdate = 2008-09-04 |author = Rutherford Birchard Hayes |year = 1857 |archive-date = 2009-01-05 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090105132255/http://www.enotes.com/famous-quotes/what-a-prodigious-growth-this-english-race |url-status = dead }}</ref>}} ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟ್ ಡೆಸ್ಟಿನಿಯ ಕಾಲವನ್ನು "ಇಂಡಿಯನ್‌ ರಿಮೂವಲ್" ಮೂಲಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಆದರೂ ರಿಮೂವಲ್ ನ ಕೆಲವು ಮಾನವಹಿತಕಾರಿ ಸಲಹಾಗಾರರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಬಿಳಿಯರಿಂದ ದೂರಹೋದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗಿಂತ ಚೆನ್ನಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು ಅಮೆರಿಕನ್ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ "ಅನಾಗರಿಕ"ರೆಂದು ಕರೆಯುವರೆಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಥಾಮಸ್ ಜೆಫರ್ಸನ್, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಬಿಳಿಯರಷ್ಟೇ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಮೇಲೆ, ಅವರು ಬಿಳಿಯರಂತೆ ಬದುಕಬೇಕು ಅಥವಾ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಅವರಿಂದ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಜೆಫರ್ಸನ್, ದಾರ್ಶನಿಕ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುವ ಮೂಲಕ, ಎಂದಿಗೂ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳದ ಏಕ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಬಿಳಿಯರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಬೇಕು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಸ್ಥಳೀಯರು ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಕಡೆಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಬೇಕು ಮತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೂಡ ಅವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.{{Citation needed|date=July 2010}} ====1871 ರ ಇಂಡಿಯನ್ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಾಯ್ದೆ==== ನಂತರ 1871 ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, ಇಂಡಿಯನ್ ಮೀಸಲಾತಿ ಕಾಯ್ದೆಗೆ ಉಪವಿಧಿಯೊಂದನ್ನು ಸೇರಿಸಿತು. ಅಧಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪರಿಗಣನೆಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಮಾಡಿತಲ್ಲದೇ ಅಧಿಕ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು. {{cquote|That hereafter no Indian nation or tribe within the territory of the United States shall be acknowledged or recognized as an independent nation, tribe, or power with whom the United States may contract by treaty: Provided, further, that nothing herein contained shall be construed to invalidate or impair the obligation of any treaty heretofore lawfully made and ratified with any such Indian nation or tribe.|20x|20x|Indian Appropriations Act of 1871<ref name=App_act> {{cite web |url = http://law.onecle.com/constitution/article-2/21-indian-treaties.html |title = Indian Treaties |accessdate = 2009-03-31 |author = Onecle |date = Last modified: November 8, 2005 }} </ref> }} ===ಪ್ರತಿರೋಧ=== [[File:Tecumseh02.jpg|175px|thumb|upright|ಟೆಕುಮ್ಸೇಹ್ ಟೆಕುಮ್ಸೇಹ್-ಕದನದ ಶಾವ್ನೀ ಮುಖಂಡರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಾದ್ಯಂತ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ಮೈತ್ರಿಕೂಟವೊಂದನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.<ref>[164]</ref>]] ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಗಳು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದರು, ಆದರೆ ಅನಂತರ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮುರಿದರು. ಇತರ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದಾದ "ಜೀವಂತ" ದಾಖಲೆಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪ್ರಮುಖ ಯುದ್ಧಗಳು ಪೆಕೊಟ್ ಯುದ್ಧ, ಕ್ರೀಕ್ ಯುದ್ಧ, ಮತ್ತು ಸೆಮಿನೊಲೆ ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಶಾವ್ನಿ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ನಾಯಕ ಟೆಕ್ಯುಮ್ಸೆ ನಡೆಸಿದ ಬಹು ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಸೈನ್ಯವು, 1811–12 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೋರಾಟಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಇದನ್ನು ಟೆಕ್ಯುಮ್ಸೆ ಯುದ್ಧವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ, ಟೆಕ್ಯುಮ್ಸೆ ಯ ಗುಂಪು, 1812 ರ ಕದನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಡೆಟ್ರಾಯ್ಟ್ ನ ವಿಜಯದಲ್ಲಿ ಸಾಧನವಾಯಿತು. ಸೆಂಟ್. ಕ್ಲೇರ್ ನ ಸೋಲು (1791) ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಂದ ಸೋತಂತಹ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹೀನಾಯ ಪರಾಜಯವಾಗಿದೆ. ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು, ಹಾಗು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದಂತಹ ಕೊನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಅಮೆರಿಕನ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಮಾಜಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು "ಇಂಡಿಯನ್‌ ಯುದ್ಧಗಳೆಂದು" ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಿಟ್ಟಲ್ ಬಿಗ್ ಹಾರ್ನ್ ಯುದ್ಧವು (1876), ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸಾಧಿಸಿದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಜಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಆಗಿನ 1862 ರ ಸಿ ಆಕ್ಸ್ ಅಪ್ರೈಸಿಂಗ್, ಸ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ರೀಕ್ ಮ್ಯಾಸಕ್ರೆ (1864) ಮತ್ತು 1890 ರ ವುಂಡೆಡ್ ನೀ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಜಯಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ರಾಲ್ಪ್, ಕೆ. ಆಂಡ್ರಿಸ್ಟ್.[http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1962/3/1962_3_8.shtml] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090718000231/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1962/3/1962_3_8.shtml |date=2009-07-18 }}[http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1962/3/1962_3_8.shtml MASSACRE!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090718000231/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1962/3/1962_3_8.shtml |date=2009-07-18 }}, ''ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹೆರಿಟೇಜ್'', ಎಪ್ರಿಲ್ 1962</ref> ಈ ಕದನಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಳಿಯದಂತೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಂದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ 1872 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೈನ್ಯವು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಶರಣಾಗತರಾಗಲು ಸಮ್ಮತಿಸುವವರೆಗೂ, ಹಾಗು "ಅವರದೇ ಆದ ಕ್ರೈಸ್ತಮತ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಅವರು ತಿಳಿಯಪಡಿಸುವ" ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕಲು ಒಪ್ಪುವವರೆಗೂ ಎಲ್ಲರನ್ನು ನಿರ್ನಾಮ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯನೀತಿ ಅನುಸರಿಸಿತು.<ref>"[http://www.epcc.edu/nwlibrary/borderlands/18_apache.htm ಅಪೇಕ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಡಿಫೆಂಡೆಡ್ ಹೋಮ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಇನ್ ಸೌತ್‌ವೆಸ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061007202003/http://www.epcc.edu/nwlibrary/borderlands/18_apache.htm |date=2006-10-07 }}". ರಿಯೋಸ್, ಎಮ್ಮಾ ಮತ್ತು ಟಾಡ್ ಉಜ್ಜೆಲ್. ಎಲ್ ಪ್ಯಾಸೊ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್.</ref> {{cquote|The Indian [was thought] as less than human and worthy only of extermination. We did shoot down defenseless men, and women and children at places like Camp Grant, Sand Creek, and Wounded Knee. We did feed strychnine to red warriors. We did set whole villages of people out naked to freeze in the iron cold of Montana winters. And we did confine thousands in what amounted to concentration camps.|20x|20x|''The Indian Wars of the West, 1934''<ref name=Wellman> {{Cite book |last = Wellman |first = Paul |title = The Indian Wars of the West |accessdate = 2008-05-02 |publisher= = Doubleday & Company, INC. |page = 8 |chapter = Preface |id = ISBN NONE |year = 1934 }} </ref>}} ===ತೆಗೆದುಹಾಕುವಿಕೆ(ಸ್ಥಳಾಂತರಗಳು) ಮತ್ತು ಮೀಸಲಾತಿಗಳು=== {{See|List of Native American reservations in the United States}} ಕಳೆದ 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಎಡೆಬಿಡದೆ ನಡೆದ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಶ್ಚಿಮ ವಿಸ್ತರಣೆಯು, ಮುಂದಿನ ಪಶ್ಚಿಮದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮರುನೆಲೆಗೊಳಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, 1785 ರ ಹೋಪ್ ವೆಲ್ ಒಪ್ಪಂದ ನೀಡಿದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ನೀತಿಯು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಆಂಡ್ರೀವ್ ಜ್ಯಾಕ್ ಸನ್ ರವರಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್, 1830 ರ ಇಂಡಿಯನ್‌ ರಿಮೂವಲ್ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಈ ಕಾಯ್ದೆ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ, ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ನದಿಯ ಪೂರ್ವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಂತಹ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡಿತು. ಇಂಡಿಯನ್‌ ರಿಮೂವಲ್ ನೀತಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸುಮಾರು 100,000 ದಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿ ವಲಸೆಯು, ಸ್ವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಮಾಡುವಂತಹದ್ದು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ಉಳಿಸುವುದು ಎಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ, ಈ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿಹಾಕಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ನಾಯಕರ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಧಿಕ ಒತ್ತಡ ಹೇರಲಾಗಿತ್ತು. ನ್ಯೂ ಎಕೊಟಾ ಒಪ್ಪಂದದಡಿ ಸ್ಥಳಾಂತರ ನೀತಿಯ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಚುನಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಯಕತ್ವ ಸಹಿಹಾಕದೇ, ಚೆರೋಕೀಯರ ಭಿನ್ನಮತೀಯ ಒಳಪಂಗಡ ಸಹಿಹಾಕಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಜ್ಯಾಕ್ ಸನ್ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ಟೇಲ್ ಆಫ್ ಟಿಯರ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ 4,000 ಚೆರೋಕೀಯರು ಮೃತಪಟ್ಟರು, ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 17,000 ಚೆರೋಕೀಯರೊಂದಿಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು 2,000 ದಷ್ಟು ಚೆರೋಕೀಯರು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಪ್ಪು ಗುಲಾಮರನ್ನು ಅವರ ಮನೆಗಳಿಂದ ಹೊರಗಟ್ಟಲಾಯಿತು.<ref>ಕಾರ್ಟರ್ (III), ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ (1976). ''ಚೆರೋಕೀ ಸನ್‌ಸೆಟ್: ಎ ನೇಶನ್ ಬಿಟ್ರೇಯ್ಡ್'' : ಎ ನರೇಟಿವ್ ಆಫ್ ಟ್ರಾವೈಲ್ ಆಂಡ್ ಟ್ರಿಯಂಫ್, ಪರ್ಸಿಕ್ಯೂಶನ್ ಆಂಡ್ ಎಕ್ಸೈಲ್. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಡಬಲ್‌ಡೇ, ಪುಟ 232.</ref> ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಅವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೀವನದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಬಹುದಾದ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಬಹುದಾದ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲದವರನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅಧಿಕ ಕಾನೂನು-ಕಟ್ಟಳೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಚೆದುರಿಹೋದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಶಕ್ತಿಗೆ ಸಹಾನುಭೂತಿಯುಳ್ಳ ಬಿಳಿ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕರು ಸಹಾಯ ಮಾಡದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಜಾರಿಗೆತರಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ಗಮನಿಸಿ ಜೀನೊಸೈಡ್ಸ್ ಇನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ#ಅಮೆರಿಕಾಸ್</ref> ==ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಗುಲಾಮಗಿರಿ== {{details|Slavery among Native Americans in the United States}} ===ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು=== ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾಕ್ಕೆ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಮೊದಲು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಯಾವ ಗುಲಾಮಿ ಕೆಲಸಗಾರನನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಶೋಷಿಸಿಲ್ಲ. ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ವಸಾಹತು ಪೂರ್ವಯುಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಖೈದಿಯನ್ನೂ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಖರೀದಿಸಿಲ್ಲ. ಆದರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಶಾಂತಿ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅವರ ಸದಸ್ಯರ ವಿಮಿಮಯಕ್ಕಾಗಿ, ಇತರ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರೊಂದಿಗೆ ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಖೈದಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಅವರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ "ಗುಲಾಮ" ಎಂಬುದು ಖಚಿತವಾದ ಪದವಾಗಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು.<ref name="amslav">{{cite web|url=http://mmslibrary.files.wordpress.com/2009/10/slavery-and-native-americans-in-british-north-america-and-the-united-states.pdf|title=Slavery and Native Americans in British North America and the United States: 1600 to 1865|author= Tony Seybert|accessdate=2009-06-20 |year=2009 |publisher==}}</ref> ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಳಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮರನ್ನಿಟುಕೊಂಡಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಷರತ್ತುಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಗುಲಾಮರಾದ ಯುವ ಖೈದಿಗಳನ್ನು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಮಡಿದ ಸೈನಿಕರ ಸ್ಥಾನ ತುಂಬಲು ಜನಾಂಗದೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇತರ ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರು ಸಾಲದ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಅಪರಾಧ ಮಾಡಿದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಸದಸ್ಯರ ಮೇಲೆ ಹೇರಲಾದ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು; ಆದರೆ ಇದು ಕೇವಲ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಗುಲಾಮನಾದವನು ಬುಟಕಟ್ಟು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅವರ ನಿಬಂಧನೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟು ಕೆಲಸಮಾಡಿ ಆತನ ಋಣವನ್ನು ತೀರಿಸುತ್ತಾನೋ ಅಲ್ಲಿವರಿಗಷ್ಟೇ ಆತ ಗುಲಾಮನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.<ref name="amslav" /> ಕೆಲವು ವಾಯವ್ಯ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಾಲ್ಕುಭಾಗದಷ್ಟು ಜನ ಗುಲಾಮರಾಗಿದ್ದರು.<ref>"[http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display_printable.cfm?HHID=59 ಸ್ಲಾವೆರಿ ಇನ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614062348/http://www.digitalhistory.uh.edu/database/article_display_printable.cfm?HHID=59 |date=2012-06-14 }}". ''ಡಿಜಿಟಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಹೌಸ್ಟನ್</ref> ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮರನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಇತರ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರೆಂದರೆ ಟೆಕ್ಸಾಸ್ ನ ಕಾಮ್ಚೆ, ಜಾರ್ಜಿಯಾದ ಕ್ರೀಕ್, ಪ್ಯಾವ್ನೀ ಮತ್ತು ಕಲ್ಮತ್ ಎನಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>"[http://www.britannica.com/blackhistory/article-24156 ಸ್ಲೇವ್-ಓನಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟೀಸ್]". ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾಸ್ ಗೈಡ್ ಟು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಹಿಸ್ಟರಿ''.</ref> ===ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಗುಲಾಮಗಿರಿ=== ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ವಸಾಹತುಗಾರರಾಗಿ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಏಕಾಏಕಿ ಅವರ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತಿಗರು ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿದ್ದವರು ತಂಬಾಕು, ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಗೋವನ್ನು ಬೆಳೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಅವರನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಬಿಳಿಯರನ್ನು ಅವರ ಸಮಾಜಗಳೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು ಯುದ್ಧ ಖೈದಿಗಳನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ಬೇಸಾಯದೊಂದಿಗೆ ಜೀತಗಾರರ ಬೇಡಿಕೆಯೂ ಬೆಳೆಯಿತು. ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು "ಸಕ್ಕರೆಯ ಐಲೆಂಡ್" ಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲೆಂದು ಅವರನ್ನು ಗುಲಾಮರಾಗಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಗುಲಾಮರಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಖಚಿತವಾದ ದಾಖಲೆಗಳಿಲ್ಲ. ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಸಾವಿರಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಗುಲಾಮರಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="amslav" /> ಗುಲಾಮಗಿರಿಯು ಜನಾಂಗದ ವರ್ಣವಾಯಿತು, ವರ್ಜಿನಿಯದ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ 1705 ರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿತು: <blockquote>"ಎಲ್ಲಾ ಗುಲಾಮರನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಕರೆತರಲಾಯಿತು... ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತಮತಾನುಯಾಯಿ ಅಲ್ಲದವರು... ಅಂತವರನ್ನು ಗುಲಾಮರಾಗಿಯೇ ಇರಲು ಬಿಡಲಾಯಿತು. ಈ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ನೀಗ್ರೋ, ಮ್ಯೂಲ್ಯಾಟೋ(ಐರೋಪ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ನೀಗ್ರೋ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಜನಿಸಿದವ) ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್‌ ಗುಲಾಮರು.... ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ (ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕರೆತರಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಯಾವನೇ ಗುಲಾಮ ಆತನ ಒಡೆಯನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರೆ... ಅಂತಹ ಗುಲಾಮನನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲಾಗುವುದು, ಅಲ್ಲದೇ ಶಿಕ್ಷಿಸುವಾಗ ಆತನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬಹುದು... ಒಡೆಯನು ಎಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ... ಆದರೆ ಅಂತಹ ಘಟನೆಯು ಎಂದೂ ನಡೆದಿಲ್ಲ." – ವರ್ಜಿನಿಯ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಘೋಷಣೆ, 1705.<ref name="pbsafna">{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/aia/part1/1narr3.html|title=The Terrible Transformation:From Indentured Servitude to Racial Slavery|author=|accessdate=2010-01-07 |year=2009 |publisher==PBS}}</ref></blockquote> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ವ್ಯಾಪಾರವು 1730 ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಕೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಯಾಮಸೀ ಕದನ ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರ ನಡುವೆ ಅನೇಕ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕದನಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಆಗ 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇಂಡಿಯನ್ ಕದನಗಳು, ಹೆಚ್ಚಾದ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಗುಲಾಮರ ಆಮದಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು 1750 ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದವು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಗುಲಾಮರು ಈ ಮೂಲಕ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲರು ಎಂಬುದನ್ನು ವಸಾಹತುಗಾರರು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಅಲ್ಲದೇ ಯುದ್ಧಗಳು, ವಸಾಹತುಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅನೇಕ ಗುಲಾಮರ ಬದುಕನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡವು. ಉಳಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಗುಂಪುಗಳು, ಬಲದ ಮೂಲಕ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದವು. ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಜನರು ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಚಾಕ್ಟವ್, ಕ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಕಟವ್ಬ್ ದಂತಹ ಕೂಟಗಳನ್ನು ಸೇರಿದರು.<ref name="amslav" /> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಹಿಳೆಯರು ಗುಲಾಮರಾದರು ಅಥವಾ ಆಗದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಅತ್ಯಾಚಾರಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು;ದಕ್ಷಿಣದ ಅನೇಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಸಾಹತು ಪೂರ್ವ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸಮನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರು.<ref name="udayu">{{cite web|url=http://academic.udayton.edu/Race/05intersection/Gender/rape.htm|title="The Realities of Enslaved Female Africans in America", excerpted from ''Failing Our Black Children: Statutory Rape Laws, Moral Reform and the Hypocrisy of Denial''|author=Gloria J. Browne-Marshall|accessdate=2009-06-20|year=2009|publisher==University of Daytona|archive-date=2011-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20111105133059/http://academic.udayton.edu/race/05intersection/gender/rape.htm|url-status=dead}}</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮತ್ತು ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಮಹಿಳೆಯರು, ಗುಲಾಮರಾಗಿದ್ದ ಪುರುಷರಿಂದ ಮತ್ತು ಬಿಳಿಯ ಪುರುಷರಿಂದ ಅತ್ಯಾಚಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಲೈಗಿಂಕ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಿದ್ದರು.<ref name="udayu" /> ===ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು=== ತಮ್ಮ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುವ ಆಂಗ್ಲೊ-ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಯತ್ನವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ತಡೆಗಟ್ಟಿ, ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಹಾಗೂ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ನರೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ-ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಅಂತರಸಂಪರ್ಕ ಗಳಿಸಿದವು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಿಳಿಯರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="nawomen">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=UYWs-GQDiOkC&pg=PA214&lpg=PA214&dq=indian+women+married+black+men|title=Women in early America|author=Dorothy A. Mays|accessdate=2008-05-29 |year=2008 |publisher==ABC-CLIO | isbn=9781851094295 }}</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಅನುಭವಗಳು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಇವೆರಡೂ ಜನಾಂಗದವರು ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೆ ಒಳಗಾದಾಗ ಪಡೆದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು.<ref name="afrna">{{cite web|url=http://www.nps.gov/history/ethnography/aah/aaheritage/lowCountry_furthRdg1.htm|title=Park Ethnography: Work, Marriage, Christianity|author=National Park Service|date=2009-05-30|publisher==National Park Service|access-date=2011-02-25|archive-date=2008-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20080121120237/http://www.nps.gov/history/ethnography/aah/aaheritage/lowCountry_furthRdg1.htm|url-status=dead}}</ref> ಇತರೆ ಯುರೋಪಿಯನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ರೀತಿ-ನೀತಿಗಳನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡ ಐದೂ ನಾಗರಿಕತೆಯುಳ್ಳ ಪಂಗಡಗಳು, ಗುಲಾಮರ ಸ್ವಾಮ್ಯ ಗಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು. ಚೆರೊಕಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮರ ಒಡೆತನದ ಮನೆಮಂದಿಗಳ ಪೈಕಿ 78%ರಷ್ಟು ತಾವು ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಬಿಳಿಯರ ವಂಶಸ್ಥರೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಜನಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರಸಂಪರ್ಕದ ಸ್ವರೂಪವು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪಂಗಡಗಳ, ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೊಳಗಾದ ಜನ ಮತ್ತು ಗುಲಾಮರನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಪರಾರಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಗುಲಾಮರಿಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ನೆರವು ನೀಡಿದ್ದುಂಟು. ಈ ಪಂಗಡಗಳು, ಅನೇಕ ಹೊದಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿದಂತೆಯೇ ಆಫ್ರಿಕನ್ನರನ್ನು ಬಿಳಿಯರಿಗೆ ಮಾರಿದರು.<ref name="amslav" /> ಯುರೋಪಿಯನ್ನರಂತೆಯೇ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸಹ ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೊಳಗಾದವರನ್ನು ಬಹಳ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಂಡದ್ದುಂಟು. ಆದರೂ,ಚಾಟೆಲ್‌ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಎನ್ನಲಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಬಿಳಿಯ ಜೀತಗಾರಿಕೆಯ ತೀರಾ ಕ್ರೂರ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಒಡೆಯರು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರು.<ref name="wil">{{cite web |url=http://www.williamlkatz.com/Essays/History/AfricansIndians.php |title=Africans and Indians: Only in America |author=William Loren Katz |accessdate=2008-09-20 |year=2008 |publisher==William Loren Katz |archive-date=2007-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070529122255/http://www.williamlkatz.com/Essays/History/AfricansIndians.php |url-status=dead }}</ref> ಗುಲಾಮರನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು 3%ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ, ಜೀತಗಾರಿಕೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪಂಗಡಗಳ ನಡುವೆ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಬಿರುಕು-ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಗುಲಾಮರನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಮಿಶ್ರಿತ-ಜನಾಂಗೀಯರು ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಸಂತತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ವರ್ಗ ಶ್ರೇಣಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಅವರ ಅನುಕೂಲವು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು.<ref name="wil" /> ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಿತ-ಜನಾಂಗೀಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾದ ಕಾರಣ, ಇಂಡಿಯನ್‌ ಜನಾಂಗದವರ ಮರುಸ್ಥಳಾಂತರದ ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಉದ್ವೇಗಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ತಮ್ಮ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ತಮ್ಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಿಶ್ರಿತವಲ್ಲದ ಶುದ್ಧ ಜನಾಂಗೀಯರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಬಹಳಷ್ಟು ಗುಲಾಮರನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಂಗಡ ಸದಸ್ಯರು, ಆಂಗ್ಲೊ-ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮಾರುವ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು..<ref name="amslav" /> ==ಯುದ್ಧಗಳು== ===ರಾಜ ಫಿಲಿಪ್‌ನ ಯುದ್ಧ=== ರಾಜಾ ಫಿಲಿಪ್‌ನ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೆಟಾಕಾಮ್‌ ಯುದ್ಧ ಅಥವಾ ಮೆಟಾಕಾಮ್‌ ದಂಗೆ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದಿನ ದಕ್ಷಿಣ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ವಸಾಹತುದಾರರು ಹಾಗು ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಆಮೆರಿಕನ್‌ ಮೈತ್ರಿಪಡೆಗಳ ನಡುವೆ 1675-1676ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸಂಘರ್ಷ ಇದಾಗಿತ್ತು. ರಾಜ ಫಿಲಿಪ್‌ ಹತನಾದ ನಂತರವೂ, ಯುದ್ಧವು ಉತ್ತರ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೇಯ್ನ್‌ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ)ನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಹೀಗೆ 1678ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಸ್ಕೋ ಬೇಯಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವುದರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧವು ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು.{{Citation needed|date=April 2010}} ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ, ಜನಗಣತಿ ವಿಭಾಗ ಹಾಗೂ ವಸಾಹತು ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಜೆನಿಂಗ್ಸ್‌ರಂತಹವರ ಕೆಲಸದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಷುಲ್ಟ್ಜ್‌ ಮತ್ತು ಟುಗಿಯಾಸ್‌ ಬರೆದ 'ಕಿಂಗ್‌ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ವಾರ್‌, ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್‌ ಲೆಗಾಸಿ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕಾಸ್‌ ಫರ್ಗಾಟನ್‌ ಕನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್‌'ನಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಲಾದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ನ್ಯೂಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ವಸಾಹತುದಾರರ ಪೈಕಿ 800 ಜನರು (ಪ್ರತಿ 65 ಜನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು) ಹಾಗೂ, 20,000 ಸ್ಥಳೀಯರ ಪೈಕಿ 3000 (ಪ್ರತಿ 20 ಜನರಲ್ಲಿ ಮೂವರು) ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹತರಾದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರಮಾಣಾನುಗುಣವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತಿ ರಕ್ತಮಯ ಹಾಗೂ ಅತಿ ದುಬಾರಿ ಯುದ್ಧ ಎನ್ನಲಾಗಿತ್ತು.{{Citation needed|date=April 2010}} ನ್ಯೂಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ತೊಂಬತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಟ್ಟಣಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಯೋಧರಿಂದ ದಾಳಿಗೊಳಗಾದವು. ಉಭಯ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಯೋಧರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಮೃತಪಟ್ಟರು.<ref>[http://www.militaryhistoryonline.com/horsemusket/kingphilip/default.aspx ಫಿಲಿಪ್ಸ್ ವಾರ್: ಅಮೆರಿಕಾಸ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಡಿವಾಸ್ಟೇಟಿಂಗ್ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110516191654/http://www.militaryhistoryonline.com/horsemusket/kingphilip/default.aspx |date=2011-05-16 }}. ವಾಲ್ಟರ್ ಗೈರ್ಸ್‌ಬ್ಯಾಚ್. ಮಿಲಿಟರಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆನ್‌ಲೈನ್.</ref> 'ಕಿಂಗ್‌ ಫಿಲಿಪ್'‌ ಎಂದು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪಂಗಡದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮೆಟಕಾಮೆಟ್‌, ಮೆಟಾಕಾಮ್‌ ಅಥವಾ ಪೊಮೆಟಾಕಾಮ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಈ ಯುದ್ಧಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ. ಅವನು ಪೊಕನೊಕೆಟ್‌ ಪಂಗಡ/ಪೊಕನೊಕೆಟ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ವಾಂಪನೊವಗ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೊನೆಯ ಮ್ಯಾಸಸೊಯಿಟ್‌ (ಮಹಾ ನಾಯಕ) ಆಗಿದ್ದ. ವಸಾಹತುದಾರರ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋತು, ಪೊಕನೊಕೆಟ್‌ ಪಂಗಡ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್‌ ಲೈನ್‌ನ ಸಾಮೂಹಿಕ ಹತ್ಯೆ ಯತ್ನದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಹಲವರು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅಬನಕಿ ಪಂಗಡಗಳು ಮತ್ತು ವಬನಕಿ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪಂಗಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಗ್ಗೂಡಿ, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ ಬೇ ಕಾಲೊನಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮುಂದುವರೆಸಿದರು.{{Citation needed|date=April 2010}} ===ಅಂತರ್ಯುದ್ಧಗಳು=== {{details|Native Americans in the American Civil War}} [[File:Ely S. Parker.jpg|125px|thumb|upright|ಎಲಿ ಎಸ್. ಪಾರ್ಕರ್ ಒಬ್ಬ ಯೂನಿಯನ್ ಸಿವಿಲ್ ವಾರ್ ಜನರಲ್, ಅವರು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮಧ್ಯೆ ಶರಣಾಗತಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬರೆದರು.<ref>ಎಲಿ ಪಾರ್ಕರ್ ಫೇಮಸ್ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್</ref> ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಗೇಡಿಯರ್ ಜನರಲ್ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಇಬ್ಬರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಕರ್ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು.]] [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಂತಃಕಲಹ|ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸೇನಾ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಯುಕ್ತ ಪಡೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದರು.<ref name="clr" /> ಬಿಳಿಯರ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿ, ಯುದ್ಧ ಯತ್ನಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಅಂದಿನ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಅನುಕೂಲವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="clr" /><ref name="ab">{{cite web|title=Union and Confederate Indians in the Civil War "Battles and Leaders of the Civil War"|url=http://www.civilwarhome.com/unionconfedindians.htm|date=2009-01-05|accessdate=2009-01-05|publisher==Civil War Potpourri|author=Wiley Britton|archive-date=2009-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090209115411/http://civilwarhome.com/unionconfedindians.htm|url-status=dead}}</ref> ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯಿಂದ ಭೇದ-ಭಾವ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಜರ ಭೂಸ್ವತ್ತುಗಳಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳತ್ತ ಮರುಸ್ಥಳಾಂತರವು ಅಂತ್ಯವಾಗುವುದೆಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು.<ref name="clr" /> ಭಾರಿ ಯುದ್ಧ ನಡೆದು ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸ್ವತಂತ್ರರು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದಾಗ, ಇತ್ತ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರವು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಬೆರೆಯುವಿಕೆ, ಆಧೀನಗೊಳಿಸುವಿಕೆ, ನಿರಾಶ್ರಿತಗೊಳಿಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ನಾಶಗೊಳಿಸುವ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು.<ref name="clr" /> [[File:Cherokee Confederates Reunion.gif|left|325px|thumb|ಚೆರೋಕೀ 1903ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಮಿಲನ ಕೂಟವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದು.]] ಸೆನೆಕಾ ಪಂಗಡದ ಸದಸ್ಯ ಜನರಲ್‌ ಎಲಿ ಎಸ್‌. ಪಾರ್ಕರ್‌ ಶರಣಾಗತಿಯ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಜನರಲ್‌ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಇ. ಲೀ 1865ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 9ರಂದು ಅಪೊಮಟೊಕ್ಸ್‌ ಕೋರ್ಟ್‌ ಹೌಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು. ಜನರಲ್‌ ಯುಲಿಸಸ್‌ ಎಸ್‌. ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್‌ರ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದ ನ್ಯಾಯವಾದಿಯಾಗಿದ್ದ ಜನರಲ್‌ ಪಾರ್ಕರ್‌ ಅವರ ಸಂಯುಕ್ತ ಸೇನಾ ಸೇವೆಗೆ ಸೇರುವ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಅವರ ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಒಮ್ಮೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಪೊಮಟಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಲೀ, 'ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ನೈಜ ಅಮೆರಿಕನ್ನನನ್ನು ನೋಡಲು ನನಗೆ ಬಹಳ ಖುಷಿಯಾಗಿದೆ' ಎಂದು ಪಾರ್ಕರ್‌ಗೆ ಹೇಳಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ, 'ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಸಹ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು' ಎಂದು ಪಾರ್ಕರ್‌ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರು.<ref name="clr">{{cite web|title="We are all Americans", Native Americans in the Civil War |url=http://oha.alexandriava.gov/fortward/special-sections/americans/|date=2009-01-05 |accessdate=2009-01-05|publisher==Native Americans.com|author=W. David Baird et al.}}</ref> ===ಸ್ಪೇನ್ - ಅಮೆರಿಕಾ ಸಮರ=== ಸ್ಪೇನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಯುದ್ಧವೆಂಬುದು ಸ್ಪೇನ್‌ ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಡುವೆ, 1898ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಿಂದ ಆಗಸ್ಟ್‌ವರೆಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಯುದ್ಧ. ಕ್ಯೂಬಾ, ಫಿಲಿಪೀನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಟೊ ರಿಕೋ ದೇಶಗಳ ಸ್ವಾಧೀನ ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಯುದ್ಧವಿದು. ಕ್ಯೂಬಾ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಅಮೆರಿಕಾ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ ಥಿಯೊಡೊರ್‌ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್‌ ಸಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದರು. ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಪಡೆಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿರೆಂದು ಅಮೆರಿಕಾದ ಭೂಸೇನೆಯ ಮನವೊಲಿಸುವಲ್ಲಿ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್‌ ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್‌ ವುಡ್‌ರೊಂದಿಗೆ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಮೊದಲ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಅಶ್ವದಳ ರಚನೆಯಾಯಿತು. 'ರಫ್‌ ರೈಡರ್ಸ್‌' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮೊದಲ ಸ್ವಯಂಸೇವೆಯ ಅಶ್ವಸೈನ್ಯವು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ ಏಕೈಕ ಪಡೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರು ದನಗಾಹಿರಾವುತರು, ಚಿನ್ನ ಅಥವಾ ಗಣಿ ಅನ್ವೇಷಕರು, ಬೇಟೆಗಾರರು, ಜೂಜುಕೋರರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ವೈವಿದ್ಯದ ಜನರ ಗುಂಪನ್ನು ಒಟ್ಟುಸೇರಿಸಿದರು. ಅರವತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು 'ರಫ್‌ ರೈಡರ್ಸ್'‌ ಆಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="Rough_riders"> {{cite web |url = http://www.spanamwar.com/rrhist.html |title = A Brief History of the 1st United States Volunteer Cavalry ("Rough Riders") |accessdate = 2009-06-17 |author = Patrick McSherry }} </ref> ===ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವ ಸಮರ=== {{details|Native Americans and World War II}} [[File:General douglas macarthur meets american indian troops wwii military pacific navajo pima island hopping.JPG|right|thumb|ನವಾಜೊ, ಪಿಮಾ, ಪಾವ್ನೀ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಜನರಲ್ ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಆರ್ತರ್‌ರ ಭೇಟಿ.]] [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 44,000 ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೇನಾ ಪಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="WorldWarII">{{cite web |url = http://www.defenselink.mil/specials/nativeamerican01/wwii.html |title = American Indians in World War II |accessdate = 2008-02-25 |author = U.S. Department of Defense |publisher = = www.defenselink.mil |archive-date = 2008-02-16 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080216013652/http://www.defenselink.mil/specials/nativeamerican01/wwii.html |url-status = dead }}</ref> ಆಗ 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮರುಸ್ಥಳಾಂತರ ಆರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದಲೂ, ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯರ ಭಾರೀ ಪ್ರಮಾಣದ ವಲಸೆ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘರ್ಷ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ತಿರುವಾಗಿತ್ತು. ಇತರೆ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪುರುಷರಂತೆಯೇ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂತತಿಯ ಪುರುಷರನ್ನೂ ಸಹ ಸೇನಾ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಅವರ ಸಹ-ಸೈನಿಕರು ಅವರನ್ನು ಬಹಳ ಗೌರವದಿಂದ ಕಂಡರು, ಏಕೆಂದರೆ, ಅತಿ ಕಠಿಣ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಯೋಧರ ಕುರಿತು ದಂತಕಥೆಗಳು ಅಮೆರಿಕಾದ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನಾವಳಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದವು. ಬಿಳಿಯ ಸೈನಿಕರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಹ-ಸೈನಿಕರನ್ನು 'ಚೀಫ್‌' ಎಂದು ಹರ್ಷಚಿತ್ತದಿಂದ ಮರ್ಯಾದೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೀಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆಯೇ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದಿತು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಆಯುಕ್ತರು 1945ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ, 'ಯುದ್ಧವು ಮೀಸಲು ಯುಗದ ಆರಂಭ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಸ್ಥಳೀಯರ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಭಂಗ ಉಂಟುಮಾಡಿತು.' ಇದು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು, ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಗಕ್ಷೇಮದ ಮೇಲೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು..<ref>ಬರ್ನ್‌ಸ್ಟೈನ್, ಪುಟ 131</ref> ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹವಾದದ್ದು, ಯುದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಕರ ಕೊರತೆಯ ಫಲವಾಗಿ, ಜನರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ವೇತನ ನೀಡಬಲ್ಲ ಕೆಲಸವನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿತು.. ಆದರೆ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹಾನಿಗಳೂ ಉಂಟಾಗಿದ್ದವು. ಒಟ್ಟಾರೆ, 12,00 ಪುಯೆಬ್ಲೊ ಜನರು ಎರಡನೆಯ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಬದುಕುಳಿದು ವಾಪಸಾದರು. ಜೊತೆಗೆ, ಇನ್ನಷ್ಟು ನವಜೊ ಜನಾಂಗದವರು ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇನೆಗಾಗಿ ಸಂಕೇತ ಭಾಷಿಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ರಚಿಸಿದ ಸಂಕೇತಗಳು, ಗುಪ್ತಭಾಷಿಕವಾಗಿ ಬಹಳ ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಜಪಾನೀಯರು ಅದನ್ನು ಭೇದಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ==ಇಂದಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು== [[File:NativeAmericansToday.jpg|300px|thumb|left|"ಇಂಡಿಯನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರ"ದಾದ್ಯಂತದ ವಿವಿಧ ಗುಂಪು, ಬುಡಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಜನಾಂಗದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಭಾವಚಿತ್ರ.]] ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ 1975ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಸ್ವಯಂ-ನಿರ್ಧಾರಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಾ ನೆರವು ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ 15 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನೀತಿ-ಸೂತ್ರಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳ ಅಭಿಯಾನ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. ನಂತರ 1960ರ ದಶಕದ ಕಾಲದಲ್ಲಿನ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಕ್ರಿಯಾವಾದ, ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕು ಚಳವಳಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸ್ವಯಂ-ನಿರ್ಧಾರಾಧಿಕಾರದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಈ ಕಾಯಿದೆಯು ಗುರುತಿಸಿತು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸರ್ಕಾರವು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುವಿಕೆ(ಟರ್ಮಿನೇಷನ್) ನೀತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸ್ವಯಮಾಧಿಕಾರ ರಚಿಸುವ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಯತ್ನಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 562 ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದ ಪಂಗಡ ಸರ್ಕಾರಗಳಿವೆ. ಈ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ, ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಿ-ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾನೂನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವ, ಕಂದಾಯ ವಿಧಿಸುವ, ಸದಸ್ಯತ್ವಕ್ಕೆ ನೀತಿ-ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ, ಪರವಾನಗಿ ನೀಡುವುದು ಹಾಗೂ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ, ಪಂಗಡ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲು ಹಕ್ಕಿದೆ. ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರ ರಚಿಸುವ ಪಂಗಡ ಅಧಿಕಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಇತಿಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಇತಿಮಿತಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪಂಗಡಗಳಾಗಲೀ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಾಗಲೀ ಯುದ್ಧ ನಡೆಸಲು, ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ, ಅಥವಾ ನಗ-ನಾಣ್ಯ ಮುದ್ರಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವಂತಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2005/January/200501281313241CJsamohT0.7689478.html |work=america.gov |title=The U.S. Relationship To American Indian and Alaska Native Tribes |accessdate=February 8, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090519065837/http://www.america.gov/st/washfile-english/2005/January/200501281313241CJsamohT0.7689478.html|archivedate=May 19, 2009}}</ref> ತಾನು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜನಾಂಗದವರ ಪರಮಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಮನ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸರ್ಕಾರದ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದ ಹೇಳಿಕೆಯು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮರ್ಥಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಈಗಲೂ ಸಹ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜನಾಂಗದ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮುಂದುವರೆಸಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತಲಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಸಮರ್ಥಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಪರಮಾಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಿಜವಾದ ಮರ್ಯಾದೆಯೆಂದರೆ, ಇತರೆ ದೇಶಗಳಂತೆಯೇ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಂಯುಕ್ತತಾ ಸರ್ಕಾರವೂ ಸಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜನಾಂಗದವರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಬ್ಯೂರೊ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್‌ ಬದಲಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯವರ ಮೂಲಕವೇ ವ್ಯವಹರಿಸಬೇಕು. ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರು, ಇಂಡಿಯನ್‌ ಪಂಗಡಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರಿಗಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಟ್ರಸ್ಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದ {{convert|55700000|acre|km2}} ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆಯು ತನ್ನ ಸರ್ವೋನ್ನತ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಎಂದು ಬ್ಯೂರೊ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಅಫೇರ್ಸ್‌ ತನ್ನ ಅಂತರಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.doi.gov/bureau-indian-affairs.html |accessdate=December 25, 2007 |title=Bureau of Indian affairs |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071129013254/http://www.doi.gov/bureau-indian-affairs.html |archivedate = November 29, 2007}}</ref> ಇಂತಹ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು ಟ್ರಸ್ಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವುದು ಮತ್ತುಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಫೆಡೆರಲ್ ಸರ್ಕಾರವಾಗಲಿ, ಕೆನಡಾ ಆಗಲಿ ಅಥವಾ ಇತರೆ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಅಲ್ಲದ ಆಡಳಿತ ಮುಂತಾದ ವಿದೇಶೀಶಕ್ತಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ತಗ್ಗಿನಡೆದಂತಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮರ್ಥಕರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ. {{cquote|Forced termination is wrong, in my judgment, for a number of reasons. First, the premises on which it rests are wrong... The second reason for rejecting forced termination is that the practical results have been clearly harmful in the few instances in which termination actually has been tried.... The third argument I would make against forced termination concerns the effect it has had upon the overwhelming majority of tribes which still enjoy a special relationship with the Federal government... The recommendations of this administration represent an historic step forward in Indian policy. We are proposing to break sharply with past approaches to Indian problems.|20x|20x|President Richard Nixon, ''Special Message on Indian Affairs'', July 8, 1970.<ref name=Nixon_termination_of_termination>{{cite web |url = http://www.epa.gov/tribalportal/pdf/president-nixon70.pdf |title = President Nixon, Special Message on Indian Affairs |publisher = = U.S. Environmental Protection Agency |accessdate = 2008-03-19 |format = PDF |archive-date = 2009-03-24 |archive-url = https://web.archive.org/web/20090324220353/http://www.epa.gov/tribalportal/pdf/president-nixon70.pdf |url-status = dead}}</ref> }} [[File:Poldine carlo koyukon.jpg|thumb|upright|ಅಲಾಸ್ಕಾದ ಕೊಯುಕಾನ್ ಲೇಖಕ ಪೋಲ್ಡಿನ್ ಕಾರ್ಲೊ]] ಆಗ 2003ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಜನಗಣತಿ ಮಂಡಳಿ ಅಂದಾಜಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ 2,786,652 ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 928884 ಜನರು ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ: [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕೆಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ 413,382, [[ಆರಿಜೋನ|ಅರಿಝೊನಾ]]ದಲ್ಲಿ 294,137 ಹಾಗೂ [[ಒಕ್ಲಹೋಮ|ಒಕ್ಲಹೊಮಾ]]ದಲ್ಲಿ 279,559 ರಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.census.gov/popest/states/asrh/tables/SC-EST2003-04.pdf |format=PDF|work=US Census.gov |title=Annual Estimates by Race Alone |accessdate=February 8, 2006}}</ref> ಅದಲ್ಲದೇ 2000ರಲ್ಲಿ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಂಗಡಗಳೆಂದರೆ ನವಜೊ, ಚೆರೊಕಿ, ಚೊಕ್ಟಾ, ಸಿಯುಕ್ಸ್‌, ಚಿಪ್ಪವಾ, ಅಪ್ಯಾಚ್‌, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಫೀಟ್‌, ಇರೊಕ್ವೊಯಿಸ್‌ ಮತ್ತು ಪುಯೆಬ್ಲೊ. ಆದಾಗ್ಯೂ 2000ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂತತಿಯ ಹತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಎಂಟರಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಕುಲದವಾಗಿದ್ದರು. ಮುಂದಿನ 2100ರಷ್ಟರೊಳಗೆ, ಈ ಅನುಪಾತ ಹತ್ತರಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತಕ್ಕೇರುತ್ತದೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.law.nyu.edu/kingsburyb/spring04/indigenousPeoples/classmaterials/class10/Class |work=Columbia Law Review |title=Mixing Bodies and Beliefs: The Predicament of Tribes |accessdate=February 8, 2006 |archive-date=ಜೂನ್ 13, 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613230315/http://www.law.nyu.edu/kingsburyb/spring04/indigenousPeoples/classmaterials/class10/Class |url-status=bot: unknown }}</ref> ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ, ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆಯುಳ್ಳ, ಆದರೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಸರ್ಕಾರವು ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿರದ ಹಲವು ಪಂಗಡಗಳಿವೆ. ರಾಜ್ಯಗಳ ಮಾನ್ಯತೆಯೊಂದಿಗಿನ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸವಲತ್ತುಗಳು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುವವು. ಕೆಲವು ಪಂಗಡ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿ ಫೆಡರಲ್ ಮಾನ್ಯತೆ ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿವೆ. ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಕೊಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶದ ಮುವೆಕ್ಮಾ ಒಹ್ಲೊನ್‌ ಮಾನ್ಯತೆಯಾಗಿ ಸಂಯುಕ್ತತಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.muwekma.org |title=The Muwekman Ohlone |accessdate=2007-06-22 |type=html |work=muwekma.org}}</ref> ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ತಮ್ಮ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಮಾನ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹರಸಾಹಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮಾನ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ಸವಲತ್ತುಗಳು ಲಭಿಸುವವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಾವಸ್ತು ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಹಾಗೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೀಸಲಿರುವ ಅನುದಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಅನುಮತಿಯೂ ಸೇರಿವೆ. ಆದರೆ, ಒಂದು ಪಂಗಡದ ಮಾನ್ಯತೆ ಗಳಿಸುವುದು ಸುಲಭದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ಈ ರೀತಿಯ ಮಾನ್ಯತೆ ಗಳಿಸಬೇಕೆಂದಲ್ಲಿ, ಆ ಪಂಗಡದ ಸದಸ್ಯರು ಪಂಗಡದ ವಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವಂಶಪರಂಪರೆಯ ಮಾಹಿತಿ-ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. [[File:Abandoned Mines Shiprock 2009.jpg|thumb|left|ತಮ್ಮ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅದರ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಪರಿತ್ಯಕ್ತ ಯುರೇನಿಯಂ ಗಣಿಗಳ ಉಪಸ್ಥಿ ಕೂಡ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಪರಿಹರಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.]] ಬಡತನದ ಮಧ್ಯೆ, ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ವಿಸ್ತಾರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜೀವನ ನಡೆಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಹೋರಾಟಗಳು ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೂ ಉಂಟು. ಈ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದ [[ಮದ್ಯದ ಗೀಳು|ಮದ್ಯಪಾನ ವ್ಯಸನ]]ದ ಸಮಸ್ಯೆಯಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://erc.msh.org/mainpage.cfm?file=5.4.7e.htm&module=provider&language=English |accessdate=2007-06-22 |title=Challenges to Health and Well-Being of Native American Communities |work=The Provider's Guide to Quality and Culture |archive-date=2003-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20030123233808/http://erc.msh.org/mainpage.cfm?file=5.4.7e.htm&module=provider&language=English |url-status=dead }}, ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತ ನಿಯೋಗಗಳು, ಆ ಪಂಗಡಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯ-ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ, ತಮ್ಮದೇ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಔಷಧ ರೀತಿ-ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಔಷಧಗಳ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ. {{quote|"It has long been recognized that Native Americans are dying of diabetes, alcoholism, tuberculosis, suicide, and other health conditions at shocking rates. Beyond disturbingly high mortality rates, Native Americans also suffer a significantly lower health status and disproportionate rates of disease compared with all other Americans."| The U.S. Commission on Civil Rights, September 2004 <ref>[http://www.usccr.gov/pubs/nahealth/nabroken.pdf Broken Promises: Evaluating the Native American Health Care System] by the U.S. Commission on Civil Rights, September 2004</ref>}} [[File:Americanindiansmapcensusbureau.gif|300px|thumb|ಈ ಜನಗಣತಿ ವಿಭಾಗ ನಕ್ಷೆಯು 2000ರ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ.]] ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರದ ಸಂಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗ ಶಾಖೆಗಳು ಪಂಗಡದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುವುದು ಎಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಪಾರ್ಟಿ 2000ರ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.indiancountry.com/articles/headline-2000-07-12-01.shtml |archiveurl=https://web.archive.org/web/20000902214724/http://www.indiancountry.com/articles/headline-2000-07-12-01.shtml |archivedate=2000-09-02 |title=Indian Country Today Newspaper - Native American Indian News |publisher==Web.archive.org |date=2000-07-12 |accessdate=2010-08-22}}</ref> ಹೀಗೆ 2007ರಲ್ಲಿ, ಡೆಮೊಕ್ರಾಟಿಕ್‌ ಪಾರ್ಟಿಯ ಶಾಸನಸಭಾ ಸದಸ್ಯರ ಗುಂಪು, ಚೆರೋಕೀ ರಾಷ್ಟ್ರ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲೆಂದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಹೌಸ್‌ ಆಫ್‌ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಸೂದೆ ಮಂಡಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.tanasijournal.com/main/index.php?option=com_content&task=view&id=365&Itemid=1&ed=53|title=National Congress of American Indians Opposes Bill to Terminate the Cherokee Nation|date=7 July 2007|work=Tanasi Journal|publisher==Wisdom Keepers, Inc.|accessdate=6 November 2009|archive-date=10 ಮೇ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090510034518/http://www.tanasijournal.com/main/index.php?option=com_content&task=view&id=365&Itemid=1&ed=53|url-status=dead}}</ref> ಅಲ್ಲದೇ 2004ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾದ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮತ್ತು [[ಯುರೇನಿಯಮ್|ಯುರೆನಿಯಮ್]]‌ನಂತಹ ಸೈಸರ್ಗಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಇತರರು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಯತ್ನಗಳ ಕುರಿತು ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.angelfire.com/band/senaaeurope/DRelocation.html |work=Senaa |title=The Genocide and Relocation of the Dine'h (Navajo) |accessdate=February 8, 2006}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.shundahai.org/bigmtbackground.html |work=Shundahai.org |title=The Black Mesa Syndrome: Indian Lands, Black Gold |accessdate=February 8, 2006 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110222002949/http://www.shundahai.org/bigmtbackground.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://lists.wayne.edu/cgi-bin/wa?A2=ind9703&L=tamha&F=&S=&P=7661 |work=LISTSERV at Wayne State University|title=Big Mountain Update 1 February 1997 |accessdate=February 8, 2006}}</ref> [[ವರ್ಜೀನಿಯ|ವರ್ಜಿನಿಯಾ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ, ವಿಚಿತ್ರ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಿಸುವರು. ವರ್ಜಿನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಫೆಡರಲ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಪಂಗಡಗಳಿಲ್ಲ. ಆ ರಾಜ್ಯದ ಮಹತ್ವ ಅಂಕಿ ಅಂಶ ಮಂಡಳಿಯ ದಾಖಲೆ ಸಂಗ್ರಹದ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ವಾಲ್ಟರ್‌ ಆಷ್ಬಿ ಪ್ಲೆಕರ್‌, ಒನ್‌ ಡ್ರಾಪ್‌ ರೂಲ್‌ನ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಅನ್ವಯಿಸಿದ್ದರೆಂದು ಇದಕ್ಕೆ ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಕಾರಣ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು 1912ರಿಂದ 1946ರ ತನಕ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. "ಬಿಳಿಯರು" ಮತ್ತು "ವರ್ಣೀಯರು" ಎಂಬ ಕೇವಲ ಎರಡೇ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಕಾನೂನೊಂದನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಜನರಲ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ 1920ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನರೊಂದಿಗೆ ಅಂತರ್ವಿವಾಹವಾದ ಕಾರಣ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಶುದ್ಧ ಜನಾಂಗವನ್ನು ಕಲಬೆರಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಆಂಶಿಕ ಕಪ್ಪು ವಂಶಪರಂಪರೆಯ ಜನರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪ್ಲೆಕರ್‌ ನಂಬಿದ್ದರು. ಪ್ಲೆಕರ್‌ ಹೇಳುವಂತೆ, ನೋಡಲು ಅವರು ಹೇಗಾದರೂ ಇರಲಿ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತು ಏನಾದರೂ ಇರಲಿ, ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ವಂಶಪರಂಪರೆಯ ಯಾರೇ ಆದರೂ ಅವರನ್ನು 'ವರ್ಣೀಯರು' ಎಂದೇ ವಿಂಗಡಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ತಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ವರ್ಣೀಯರು ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ಲೆಕರ್‌ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಮರುವರ್ಗೀಕರಣ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಕುಟುಂಬದ ಉಪನಾಮಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಖರ ದಾಖಲೆಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾಶಗೊಳಿಸಿದರು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದೇ ಕುಟುಂಬದ ಬೇರೆಬೇರೆ ಸದಸ್ಯರನ್ನು 'ಬಿಳಿಯರು' ಮತ್ತು 'ವರ್ಣೀಯರು' ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೆ ತಾವು 'ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌' ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಖ್ಯಗುರುತಿಗೆ ಅವಕಾಶವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ.<ref name="home.hamptonroads.com">{{cite web |url=http://home.hamptonroads.com/stories/story.cfm?story=74481&ran=162825 |work=Pilotonline.com |title=The black-and-white world of Walter Ashby Plecker |accessdate=February 8, 2006 |archive-date=ಜನವರಿ 3, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060103123937/http://home.hamptonroads.com/stories/story.cfm?story=74481&ran=162825 |url-status=dead }}</ref> ಆದರೂ, ವರ್ಜಿನಿಯಾದಲ್ಲಿರುವ ಪಂಗಡಗಳಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತತಾ,ಒಕ್ಕೂಟ ಮಟ್ಟದ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡುವ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ಸೆನೇಟ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಮಿತಿಯು 2009ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www2.timesdispatch.com/rtd/news/state_regional/state_regional_govtpolitics/article/INDI23_20091022-223007/301146//|title=Virginia tribes take another step on road to federal recognition|access-date=2011-02-25|archive-date=2009-10-26|archive-url=https://archive.today/20091026175747/http://www2.timesdispatch.com/rtd/news/state_regional/state_regional_govtpolitics/article/INDI23_20091022-223007/301146/|url-status=dead}}</ref> ಸಂಯುಕ್ತತಾ ಮನ್ನಣೆ ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಸವಲತ್ತುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಲು, ಪಂಗಡಗಳು ತಾವು 1900ರಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದೆವು ಎಂಬುದರ ಪುರಾವೆ ಒದಗಿಸಬೇಕಿದೆ. ಸಂಯುಕ್ತತಾ ಸರ್ಕಾರವು ಈ ನಿಯಮವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಇತರೆ ಜನಾಂಗದವರೂ ಸಹ, ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಬೇಕು ಎಂದು ಸಂಯುಕ್ತತಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮನ್ನಣೆ ಗಳಿಸಿದ ಪಂಗಡಗಳು ಮಂಡಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಹಠ ಹಿಡಿದಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣ.<ref name="home.hamptonroads.com" /> ಹೀಗೆ 21ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಭೂಚಿತ್ರಣದಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯಗಳು ಬಹಳ ಕಾಲ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಅಗ್ನಿಶಮನ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಾ ಸೇವೆ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಇಂತಹ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸುಸಂಗತವಾಗಿ ರಚಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾಯಿದೆಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಲು, ನ್ಯಾಯಾಲಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿವೆ. ಹಲವು ಸಮುದಾಯಗಳು, ಸಮುದಾಯಗಳೊಳಗಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ವಸತಿ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ (ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಮಟ್ಟದ ಶಾಸನಸಭೆ) ''ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವಸತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಮಾಧಿಕಾರ ಕಾಯಿದೆ'' (NAHASDA)ಯನ್ನು 1996ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ಈ ಶಾಸನವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ 1937 ಇಸವಿಯ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಯಿದೆಯ ಬದಲಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪಂಗಡಗಳಿಗಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ 'ಬ್ಲಾಕ್‌ ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್‌ ವ್ಯವಸ್ಥೆ'ಯೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ===ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಭೇದಭಾವ, ಜನಾಂಗೀಯತೆ ಮತ್ತು ಘರ್ಷಣೆಗಳು=== {{Indigenous rights}} [[File:No beer sold to indians.jpg|left|thumb|300px|ಬಾರೊಂದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಲಾದ ಒಂದು ತಾರತಮ್ಯದ ಚಿಹ್ನೆ.ಬಿರ್ನೆ, ಮೋಂಟಾನ, 1941.]] ಜನನಿಬಿಡತೆಯುಳ್ಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪರಿಚಿತ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ವಾಸಿಸುವ ಕಾರಣ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರಲ್ಲಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯದವರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಯತ್ನಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಆಗ 2007ರಲ್ಲಿ, ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿ ಸಂಘಟನೆಯು ಒಂದು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಸಮೂಹ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿತು. ತಮ್ಮ ದೈನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತಾವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರೊಂದಿಗೆ ಭೇಟಿಯಾದದ್ದು ಬಹಳ ವಿರಳ ಎಂದು ಬಹಳಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರತ್ತ ಸಹಾನುಭೂತಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ, ಹಿಂದೆ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ ಅನ್ಯಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಷಾದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಇತರೆ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಇಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೇನು ಎಂಬುದು ತಮಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿಖರ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ತಮ್ಮ ಪಾಲಿಗೆ, ವಿಶಾಲ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಸಹ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಜನರು ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹದ ಧೋರಣೆ ತೋರುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗೂ ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸಮೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://www.publicagenda.org/reports/walking-mile-first-step-toward-mutual-understanding |work=Public Agenda |title=Walking a Mile: A Qualitative Study Exploring How Indians and Non-Indians Think About Each Other |accessdate=July 25, 2008 |archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 19, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080919174041/http://www.publicagenda.org/reports/walking-mile-first-step-toward-mutual-understanding |url-status=dead }}</ref> {{cquote|He is ignoble—base and treacherous, and hateful in every way. Not even imminent death can startle him into a spasm of virtue. The ruling trait of all savages is a greedy and consuming selfishness, and in our Noble Red Man it is found in its amplest development. His heart is a cesspool of falsehood, of treachery, and of low and devilish instincts... The scum of the earth!'''|20x|20x|[[Mark Twain]], 1870, ''The Noble Red Man'' (a satire on James Fenimore Cooper's portrayals) <ref name=mark_twain> {{cite web |url = http://www.bluecorncomics.com/twain.htm |title = Mark Twain, Indian Hater |accessdate = 2008-08-26 |author = Mark Twain, Blue Corn Comics }} </ref>}} ಸಂಯುಕ್ತತಾ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ನಡುವಿನ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಆಗಿನ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅತಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಘಟನೆಯೆಂದರೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟಾ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವೂಂಡೆಡ್‌ ನೀ ಘಟನೆ. ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್‌(ಎಐಎಮ್‌)ನ ಸುಮಾರು 200 ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು 1973ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 27ರಂದು ವೂಂಡೆಡ್‌ ನೀ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸನಿಹದಲ್ಲಿರುವ ಪೈನ್‌ ರಿಡ್ಜ್‌ ರಿಸರ್ವೇಷನ್‌ ಸಂಬಂಧಿತ ವಿಚಾರಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಯುಕ್ತತಾ ಕಾನೂನು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೈನಿಕರು ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದರು. ಮುಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಗುಂಡಿನಚಕಮಕಿಯಲ್ಲಿ, ಎಐಎಮ್‌ನ ಇಬ್ಬರು ಸೈನಿಕರು ಹತರಾದರು; ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಾರ್ಷಲ್‌ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಗಾಯವಾಗಿ, ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುವಿಗೆ ತುತ್ತಾದರು.<ref>{{Cite news|url=http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F40616FA38551A7493CAAB178FD85F478785F9 |title=Shot Kills Indian At Wounded Knee |publisher==Select.nytimes.com |date= 1973-04-28|accessdate=2010-08-22 | first=Martin | last=Waldron}}</ref> ನಂತರ 1975ರ ಜೂನ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ, ಪೈನ್‌ ರಿಡ್ಜ್‌ ರಿಸರ್ವೇಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ದರೋಡೆಕೋರರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲು ಹೋದ ಎಫ್‌ಬಿಐ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಗುಂಡಿನ ಚಕಮಕಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು. ಆಗ ತೀರಾ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಹೊಡೆದ ಗುಂಡುಗಳಿಂದ ಹತರಾದರು. ಎಫ್‌ಬಿಐ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣನಾಗಿದ್ದ ಎಐಎಂ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್‌ ಪೆಲ್ಷಿಯರ್‌ಗೆ ಎರಡು ಸತತ ಅವಧಿಗಳ ಜೀವಾವಧಿ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |last=Crosson |first=Judith |url=http://www.boston.com/news/nation/articles/2003/11/05/appeals_court_denies_peltiers_parole_bid/ |title=Appeals court denies Peltier's parole bid |publisher==Boston.com |date=2003-11-05 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2012-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104135627/http://www.boston.com/news/nation/articles/2003/11/05/appeals_court_denies_peltiers_parole_bid/ |url-status=dead}}</ref> {{quote|LeCompte also endured taunting on the battlefield. "They ridiculed him and called him a 'drunken Indian.' They said, 'Hey, dude, you look just like a haji—you'd better run.' They call the Arabs 'haji.' I mean, it's one thing to worry for your life, but then to have to worry about friendly fire because you don't know who in the hell will shoot you?|Tammie LeCompte, May 25, 2007, "Soldier highlights problems in U.S. Army"<ref name="Indian Country Today"> {{cite web |url = http://www.indiancountrytoday.com/archive/28148064.html |title = Soldier highlights problems in U.S. Army |accessdate=2008-09-20 |author = Indian Country Today }} </ref> }} 'ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರವು ಹಿಂದೆ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪಂಗಡಗಳಿಗಾಗಿ ಸರಿಯಿಲ್ಲದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಹೇರಿದಕ್ಕೆ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪರವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಕ್ಷಮೆ ಯಾಚಿಸುವ' ಒಂದು ಜಂಟಿ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಕನ್ಸಸ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಸೆನೇಟರ್‌ ಸ್ಯಾಮ್‌ ಬ್ರೌನ್‌ಬ್ಯಾಕ್‌ 2004ರಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಿದರು.<ref name="HISTORIC RESOLUTION OF APOLOGY TO NATIVE PEOPLES INTRODUCED IN U.S. CONGRESS May 6, 2004">{{cite web |url = http://www.nativevillage.org/Messages%20from%20the%20People/resolution_of_apology_to_native_.htm |title = Senate Joint Resolution 37: APOLOGY TO NATIVE PEOPLES |accessdate = 2004-05-06 |author = Sam Brownback (R) |archive-date = 2004-06-14 |archive-url = https://web.archive.org/web/20040614145406/http://www.nativevillage.org/Messages%20from%20the%20People/resolution_of_apology_to_native_.htm |url-status = dead }}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ 2010ರ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ವಿನಿಯೋಗ ಮಸೂದೆಯ ವಿಚಾರವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಪಡೆದ ಕಾರಣ, ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷ [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ|ಬರಾಕ್‌ ಹುಸೇನ್‌ ಒಬಾಮಾ]] 2009ರಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವುದರೊಂದಿಗೆ ಶಾಸನವು ಕಾನೂನಾಯಿತು.<ref>[http://blogs.wsj.com/washwire/2009/12/22/us-offers-an-official-apology-to-native-americans/ ಯುಎಸ್ ಆಫರ್ಸ್ ಆನ್ ಅಫೀಶಿಯಲ್ ಅಪಾಲಜಿ ಟು ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್]</ref> ಆಗ 1975ರಲ್ಲಿ ಎನ್‌ ಎಸ್‌ ಮಿಮಾಕ್‌ನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದ್ದ ಎಐಎಮ್‌ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಜಾನ್‌ ಗ್ರಹಾಮ್‌ನ್ನು ವಿಚಾರಣೆಗೊಳಪಡಿಸಲು, 2007ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದಿಂದ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಾಂತರಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ವೂಂಡೆಡ್‌ ನೀ ಘಟನೆ ಸಂಭವಿಸಿ, ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಎಫ್‌ಬಿಐ ಗೂಢಚಾರಿಣಿ ಎಂಬ ಅನುಮಾನದ ಮೇರೆಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈಯಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="glocan">{{Cite news|date=2004-12-07 |accessdate=2007-06-30 |last=Hume |first=Mark |title=Activist pleaded to live, U.S. says; Extradition hearing in Vancouver told about final days of N.S. Mikmaq killed in 1975 |work=The Globe and Mail (Canada) |publisher==Bell Globemedia Publishing Inc. |page=A12 |type=Newspaper }}</ref><ref name="glocan2">{{Cite news|accessdate=2007-06-30 |date=2007-06-27 |title=Former AIM member loses extradition appeal |last=Mickleburgh |first=Rod |page=A10 |type=Newspaper |work=The Globe and Mail (Canada) |publisher= Bell Globemedia Publishing Inc.}}</ref> ಈಚೆಗೆ 2010ರಲ್ಲಿ ಸಿಗರೆಟ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ತೆರಿಗೆ ಹೇರುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸೆನೆಕಾ ನೇಷನ್‌ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ಮಹಾಪೌರ ಬ್ಲೂಂಬರ್ಗ್‌ ನಡುವೆ ವಾಗ್ವಾದ ನಡೆಯಿತು. ಸೆನೆಕಾ ನೇಷನ್‌ ಬ್ಲೂಂಬರ್ಗ್‌ರ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿಯಿತು. ರೇಡಿಯೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದರಲ್ಲಿ 'ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಪ್ಯಾಟರ್ಸನ್‌ ದನಗಾಹಿರಾವುತನ ಟೊಪ್ಪಿಗೆ ಮತ್ತು ಗನ್ನು ಹಿಡಿದು ತನಗಾಗಿಯೇ ಹಣ ಬೇಕು' ಎಂದು ಬೇಡಿಕೆಯಿಡತಕ್ಕದ್ದು' ಎಂದು ಬ್ಲೂಂಬರ್ಗ್‌ ಹೇಳಿದಾಗ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 1ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವ ಈ ತೆರಿಗೆಯ ಸಂಬಂಧಿತ ವ್ಯಾಜ್ಯವು ಬಹಳಷ್ಟು ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು.<ref name="cowboyHat">{{Cite news |accessdate=2010-08-21 |date=2010-08-21 |title=State & Local American Indian Tribe Miffed by Bloomberg Remark Sues to Block N.Y. Cigarette Tax |type=Newspaper |publisher== FoxNews.com |url=http://www.foxnews.com/politics/2010/08/21/american-indian-tribe-miffed-bloomberg-remark-sues-block-ny-cigarette-tax/?test=latestnews |archive-date=2010-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100824102132/http://www.foxnews.com/politics/2010/08/21/american-indian-tribe-miffed-bloomberg-remark-sues-block-ny-cigarette-tax/?test=latestnews |url-status=dead }}</ref> ====ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಹೊರತಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು==== {{Main|Declaration on the Rights of Indigenous Peoples}} ಸುಮಾರು 25 ವರ್ಷಗಳ ಚರ್ಚೆಯ ನಂತರ, 2007ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 13ರಂದು, ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮಹಾಸಭೆಯಲ್ಲಿ 'ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಜನರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಘೋಷಣೆ'ಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ಈ ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರವಾಗಿ 143 ಮತಗಳು ಹಾಗೂ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ವಿರೋಧ ಮತಗಳು ಚಲಾವಣೆಯಾದವು. (ಕೆನಡಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ). ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೊಳಗಾದ, ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ಮತದಾನ ಹಕ್ಕು ತಪ್ಪಿಸಲಾದ ಸಣ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ವಸಾಹತುದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಅದೆಷ್ಟೋ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಮೀರಿಸಿದ್ದ <ref>{{Cite book | publisher= = McGill-Queen's University Press | isbn = 0773530061 9780773530065 0773523324 9780773523326 | last = Hall | first = Tony | title = The American Empire and the Fourth World : The bowl with one spoon | url= https://archive.org/details/americanempirefo0000hall | location = Montreal; Ithaca | series = McGill-Queen's native and northern series, 34. | year = 2003 }}</ref> ಈ ನಾಲ್ಕೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಲಾದ ಈ ಘೋಷಣೆಯ ಅಂತಿಮ ಪಠ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದವು. ಆನಂತರ, ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದ ಈ ನಾಲ್ಕೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪೈಕಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ ತಮ್ಮ ನಿಲುವು ಬದಲಿಸಿ, ಈ ಘೋಷಣೆಯ ಪರ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದವು. ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ, ರಿಚರ್ಡ್‌ ಗ್ರೆನೆಲ್‌ರ ಸಹಾಯಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹಾಗೂ ವಕ್ತಾರರಾಗಿದ್ದ ಬೆಂಜಮಿನ್‌ ಚಾಂಗ್‌ ಹೇಳಿದ್ದು, 'ಇಂದು ಏನು ಮಾಡಲಾಯಿತೋ ಅದು ಅಸ್ಪಷ್ಟ. ಈಗಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯೆಂದರೆ, ಹಲವು ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳಾಗಬಹುದು. ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಸರ್ವತ್ರ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>[https://web.archive.org/web/20070914032842/http://www.iht.com/articles/ap/2007/09/13/news/UN-GEN-UN-Indigenous-Peoples.php ಯುಎನ್ ಅಡಾಪ್ಟ್ಸ್ ಡಿಕ್ಲರೇಶನ್ ಆನ್ ರೈಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ಇಂಡೀಜಿನಸ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್‌ವೈಡ್] ''ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್,'' 13 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007.</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಿಯೋಗವೂ ಸಹ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡತವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. 'ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಜನರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಘೋಷಣೆಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು' ಎಂಬ ಪತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಈ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಘೋಷಣೆಗೆ ಆಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇತರೆ ಮೂರು ದೇಶಗಳ ಆಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನೇ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವೂ ಸಹ ಆಧರಿಸಿದೆ. ಆದರೆ, ಜೊತೆಗೆ, ಘೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲನಿವಾಸದ ಜನರು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಸೂಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಘೋಷಣೆಯು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ, ಎಂದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>[https://www.un.int/usa/press_releases/20070913_204.html ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲನೇಶನ್ ಆಫ್ ವೋಟ್ ಆನ್ ದಿ ಡಿಕ್ಲರೇಶನ್ ಆನ್ ದಿ ರೈಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡೀಜಿನಸ್ ಪೀಪಲ್ಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಟು ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ರಿಲೀಸ್, 13 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007.</ref> ====ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಶುಭಚಿಹ್ನೆಗಳು==== {{Main|Native American mascot controversy}} [[File:Chief Osceola on Renegade FSU.jpg|thumb|upright|ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಶುಭಚಿಹ್ನೆಯಾದ ಮುಖ್ಯ ಓಸಿಯೋಲವಾಗಿ ನಟಿಸುತ್ತಿರುವುದು]] ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಲಾಂಛನಗಳ ಬಳಕೆಯು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] ಮತ್ತು [[ಕೆನಡಾ]] ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ 'ಆಟವಾಡುವ ಇಂಡಿಯನ್‌' ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಹೊಂದಿದ್ದುಂಟು.<ref name="Calloway">ಫರ್ಸ್ಟ್ ಪೀಪಲ್ಸ್, ಕೊಲಿನ್ ಜಿ. ಕ್ಯಾಲೊವೇ, 2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, 2004</ref> ಹಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು {{Who|date=June 2009}} ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಯೋಧನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹೊರಸೂಸುವ ಶೂರತ್ವ ಮತ್ತು ರಮ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶಂಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಲಾಂಛನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು ಬಹಳ ಅವಹೇಳನಕಾರಿ ಎಂದು ಹಲವು {{Quantify|date=February 2010}} ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು {{Which?|date=February 2010}} ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಹಲವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಾರ್ತ್‌ ಡಕೊಟಾ ಫೈಟಿಂಗ್‌ ಸಿಯೊಕ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ನಾರ್ತ್‌ ಡಕೊಟಾ) ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚೀಫ್‌ ವಾಹೂ ಆಫ್‌ ಕ್ಲೆವಿಲೆಂಡ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್) ಇಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸದೆ ಲಾಂಛನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರವು. ಆದರೆ ಕೆಲಿಫೊರ್ನಿಯಾದ CA ವಲೆಜೊದಲ್ಲಿರುವ ವಲೆಜೊ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಮತ್ತು ಅದೇ ರಾಜ್ಯದ CA ಕ್ರಾಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜಾನ್‌ ಸ್ವೆಟ್‌ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್‌ನಂತಹ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಶಾಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳು {{Which?|date=June 2009}} ಲಾಂಛನಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಬಳಸುತ್ತಿವೆ. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಬೇ ಏರಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಟೊಮೇಲ್ಸ್‌ ಬೇ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಮತ್ತು ಸೆಕೊಯಾ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು ತಮ್ಮ ಲಾಂಛನಗಳ ಬಳಕೆ ಕೈಬಿಟ್ಟಿವೆ. {{cquote|(Trudie Lamb Richmond doesn't) know what to say when kids argue, 'I don't care what you say, we are honoring you. We are keeping our Indian.'... What if it were 'our black' or 'our Hispanic'?|20x|20x|-Amy D'orio quoting Trudie Lamb Richmond, March 1996, "Indian Chief Is Mascot No More"<ref name=amy_d> {{Cite news |url = http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9805E4DF1239F932A05750C0A960958260&n=Top%2FReference%2FTimes%20Topics%2FSubjects%2FM%2FMascots |title = Indian Chief Is Mascot No More |accessdate = 2008-08-26 |author = Amy D'orio | work=The New York Times | date=1996-03-31}}</ref> }} ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 2005ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಕಾಲೆಜಿಯೇಟ್‌ ಅಥ್ಲಿಟಿಕ್‌ ಅಸೊಸಿಯೇಷನ್‌ (ಎನ್‌ಸಿಎಎ) ತನ್ನ ಋತುವಾರು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಉಗ್ರಸ್ವರೂಪದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಲಾಂಛನಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.pbs.org/newshour/bb/sports/july-dec05/mascots_8-25.html |work=Online NewsHour |title=NCAA Bans Indian Mascots |accessdate=February 8, 2006 |archive-date=ಜನವರಿ 25, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110125095014/http://www.pbs.org/newshour/bb/sports/july-dec05/mascots_8-25.html |url-status=dead }}</ref> ಪಂಗಡವು ಅನುಮತಿ ನೀಡುವ ತನಕ ಪಂಗಡದ ಹೆಸರು ಬಳಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಫ್ಲಾರಿಡಾ ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ತಂಡಕ್ಕೆ ಫ್ಲಾರಿಡಾದ ಸೆಮಿನೊಲ್‌ ಪಂಗಡ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.iht.com/articles/2005/08/24/sports/COLLEGE.php|title=Florida State wins its battle to remain the Seminoles|author=Powell, Robert Andrew|date=August 25, 2005|publisher==International Herald Tribune|accessdate=9 August 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050825185653/http://www.iht.com/articles/2005/08/24/sports/COLLEGE.php|archivedate=25 August 2005}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fsu.com/pages/2005/06/17/historic_vote.html|title=Florida State University thanks Seminoles for historic vote of support|publisher==Florida State University|accessdate=9 August 2008 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070608224336/http://www.fsu.com/pages/2005/06/17/historic_vote.html |archivedate = June 8, 2007}}</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ-ಅಮೆರಿಕನ್‌-ವಸ್ತುವಿಷಯಗಳುಳ್ಳ ತಂಡಗಳ ಹೆಸರುಗಳ ಬಳಕೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಚೀಫ್‌ ವಾಹೂದಂತಹ ಲಾಂಛನ ಮತ್ತು ಕ್ಲೆವಿಲೆಂಡ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್‌ ಹಾಗೂ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ರೆಡ್‌ಸ್ಕಿನ್ಸ್‌ನಂತಹ ತಂಡಗಳು ಬಳಸುವ ಲಾಂಛನಗಳು ಕೆಲವರ ಪ್ರಕಾರ ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ. {{quote|"Could you imagine people mocking African Americans in black face at a game?" he said. "Yet go to a game where there is a team with an Indian name and you will see fans with war paint on their faces. Is this not the equivalent to black face?"|"Native American Mascots Big Issue in College Sports",Teaching Tolerance, May 9, 2001<ref name=teachingTolerance>{{cite web |url = http://www.tolerance.org/news/article_tol.jsp?id=165 |title = Native American Mascots Big Issue in College Sports |accessdate = 2008-08-26 |author = Teaching Tolerance |archive-date = 2008-04-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080420073332/http://www.tolerance.org/news/article_tol.jsp?id=165 |url-status = dead }}</ref> }} ===ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಂದ ಚಿತ್ರಣ=== [[File:North carolina algonkin-rituale02.jpg|right|240px|thumb|ರೊನೋಕೆ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್‌ನ ಜಾನ್ ವೈಟ್‌ ಬಿಡಿಸಿದ ರೇಖಾಚಿತ್ರ]] [[File:UsaP340-5Dollars-1899-altered f.jpg|thumb|250px|ಐದು ಡಾಲರ್ ಸಿಲ್ವರ್ ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌, 1899]] [[File:IndianFigureCityHallTowerc.1892.jpg|240px|thumb|1892ರಲ್ಲಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮಿಲ್ನೆ ಕ್ಯಾಲ್ಡರ್ ರಚಿಸಿದ ಶಿಲ್ಪ, ಇದನ್ನು ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕಲಾವಿದರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ವಿವಿಧ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತ್ಯಾ ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ 16ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಕಲಾವಿದ ಜಾನ್‌ ವೈಟ್‌, ಅಗ್ನೇಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಲು ನೀರು-ಮಿಶ್ರಿತ ಜಲವರ್ಣಗಳು ಹಾಗೂ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಜಾನ್‌ ವೈಟ್‌ ರಚಿಸಿದ ಕೃತಿಗಳು ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಾವು ಗಮನಿಸಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿಯೇ ಹೋಲುತ್ತಿದ್ದವು. ಆನಂತರ, '''ಎ ಬ್ರೀಫ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೂ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ನ್ಯೂ ಫೌಂಡ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ವರ್ಜಿನಿಯಾ'' ' ಎಂಬ ಶಿರೋನಾಮೆಯುಳ್ಳ, ಕೆತ್ತನೆಗಳ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕಾಗಿ ಕಲಾವಿದ ಥಿಯೊಡೊರ್‌ ಡಿ ಬ್ರಿ ವೈಟ್‌ರ ಮೂಲ ನೀರು-ಮಿಶ್ರಿತ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಡಿ ಬ್ರಿ ವೈಟ್‌ರ ಕೃತಿಗಳ ಭಂಗಿ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿ, ಇನ್ನಷ್ಟು ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ರೂಪ ನೀಡಿದರು. ವೈಟ್ ಮತ್ತು ಡಿ ಬ್ರಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ನಡುವಿನ ಅಂತರಸಂಪರ್ಕದ ಆರಂಭದ ಕಾಲವಾಗಿತ್ತು. ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿದರು. ಇವರ ಕುತೂಹಲ ಹೆಚ್ಚಾದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಡಿ ಬ್ರಿ ರಚಿಸಿದ ಪುಸ್ತಕವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಆಗ 19ನೆಯ ಮತ್ತು 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆ ಹೊತ್ತ ಕೆಲವು ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮತ್ತು ಕೆನಡಿಯನ್‌ ಚಿತ್ರಕಲಾವಿದರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿ, ನಿಪುಣತೆ ಹೊಂದಿದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಎಲ್‌ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಅವರ್‌ ಬರ್ಬ್ಯಾಂಕ್‌, ಜಾರ್ಜ್‌ ಕ್ಯಾಟ್ಲಿನ್‌, ಸೇಠ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೇರಿ ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್‌, ಪಾಲ್‌ ಕೇನ್‌, ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಲ್ಯಾಂಗ್ಡನ್‌ ಕಿಹ್ನ್‌, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಬರ್ಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌, ಜೋಸೆಫ್‌ ಹೆನ್ರಿ ಷಾರ್ಪ್‌ ಹಾಗೂ ಜಾನ್‌ ಮಿಕ್ಸ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿ ಖ್ಯಾತನಾಮರು. ನಂತರದ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ ಭವನದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸರ್ಕಾರವು ರೊಟಂಡಾದ ದ್ವಾರದ ಮೇಲೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕೃತಿ ಜೋಡಿಸಲು ನಾಲ್ಕು ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ಗಳ ಸರಣಿ ಸೇರಿಸಿತು. ಈ ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, 19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪೌರಾಣಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದ ಯುರೂಪಿಯನ್‌-ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂಬಂಧಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕೂ ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆಂಟೊನಿಯೊ ಕ್ಯಾಪೆಲನೊರ ''ದಿ ಪ್ರಸರ್ವೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್‌ ಸ್ಮಿತ್ ಬೈ ಪೊಕಾಹಾಂಟಾಸ್‌'' (1825), ಎನ್ರಿಕೊ ಕಾಸಿಕಿಯವರ ''ದಿ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಪಿಲ್ಗ್ರಿಮ್ಸ್‌'' (1825) ಮತ್ತು ''ದಿ ಕಾನ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಡೇನಿಯಲ್‌ ಬೂನ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್‌'' (1826–27), ಹಾಗೂ ನಿಕಾಲಸ್ ಜೆವಲೊಟ್‌ರ ''ವಿಲಿಯಮ್‌ ಪೆನ್ಸ್‌ ಟ್ರೀಟಿ ವಿತ್‌ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್‌'' (1827) ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿವೆ. ಈ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಆದರ್ಶೀಕೃತ ರೂಪಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಸಜ್ಜನರು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯರು ಉಗ್ರ ಸ್ವಭಾವದವರೆಂದು ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕೂ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾದ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವರು ಎಂಬುದನ್ನು [[ವರ್ಜೀನಿಯ|ವರ್ಜಿನಿಯಾ]]ದ ವ್ಹಿಗ್‌ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಹೆನ್ರಿ ಎ ವೈಸ್‌ ಚುಟುಕಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ: "ನಾವು ನಿಮಗೆ ಕಾಳು ಕೊಡ್ತೀವಿ, ನೀವು ನಮ್ಮ ಭೂಮಿ ಕಸಿದುಕೊಂಡು ಮೋಸ ಮಾಡ್ತೀರ, ನಾವು ನಿಮ್ಮ ಜೀವ ಕಾಪಾಡ್ತೀವಿ, ನೀವು ನಮ್ಮ ಜೀವ ತೆಗೀತೀರ." ಇದೇ ರೀತಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹಲವು ಚಿತ್ರಗಳು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ನಿರೂಪಣೆ ನೀಡಿದರೂ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಬರ್ಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ನಂತಹ ಕಲಾವಿದರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಮತೋಲನದ ಚಿತ್ರಣ ನೀಡಬಯಸಿದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥಾ ಹಂದರದ ಬರಹಗಾರರಿದ್ದು, ಇವರು ಸಹಾನುಭೂತಿ ಧೋರಣೆಯಿಂದ ಬರೆದರು. ಇಂತಹ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ ಮಾರಾ ಎಲಿಸ್ ರಯಾನ್‌ ಸಹ ಒಬ್ಬರು. ಇತ್ತೀಚಿನ 20ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ [[ದೂರದರ್ಶನ|ಕಿರುತೆರೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಅಣಕು-ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆ ಧರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ''ದಿ ಲಾಸ್ಟ್‌ ಅಫ್‌ ದಿ ಮೊಹಿಕನ್ಸ್‌'' (1920), ''ಹಾಕೈ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಲಾಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಮೊಹಿಕನ್ಸ್‌'' (1957) ಹಾಗೂ ''ಎಫ್‌ ಟ್ರೂಪ್‌'' (1965–67) ಸೇರಿವೆ. ಆನಂತರದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ''ದಿ ಲೋನ್‌ ರೇಂಜರ್‌'' ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ (1949–57) ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಜೇ ಸಿಲ್ವರ್ಹೀಲ್ಸ್‌ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ನಟರು ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಪಾತ್ರಗಳು ಬಹಳ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ 1970ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪಾತ್ರಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ''ಲಿಟ್ಲ್‌ ಬಿಗ್‌ ಮ್ಯಾನ್‌'' (1970), ''ಬಿಲ್ಲಿ ಜ್ಯಾಕ್‌'' (1971) ಹಾಗೂ ''ದಿ ಔಟ್ಲಾ ಜೋಸಿ ವೇಲ್ಸ್‌'' (1976) ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಕಿರುಪ್ರಮಾಣದ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಯಿತು. ಬಹಳಷ್ಟು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕಿರುತೆರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನು ಆನುಷಂಗಿಕ ಅಥವಾ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ''ಬೊನಾನ್ಝಾ'' ಸರಣಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ (1959–1973), ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ಅಥವಾ ಆನುಷಂಗಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಾತ್ರಗಳು ಸತತವಾಗಿ ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ''ದಿ ಲೋನ್‌ ರೇಂಜರ್‌'' (1949–1957), ''ಚೇಯೆನ್‌'' (1957–1963) ಹಾಗೂ ''ಲಾ ಆಫ್‌ ದಿ ಪ್ಲೇನ್ಸ್‌ಮ್ಯಾನ್‌'' (1959–1963) ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಾತ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದ್ದ ಬಿಳಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಹಯೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದವಷ್ಟೆ. ಈ ಪಾತ್ರವಿನ್ಯಾಸವು ಆನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರುತೆರೆಯ ಪಾತ್ರವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ''ಹೌ ದಿ ವೆಸ್ಟ್‌ ವಾಸ್‌ ವನ್‌'' ನಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಯಿತು. ಎಲ್ಲಾ ಷೊಹತ್‌ ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್‌ ಸ್ಟ್ಯಾಮ್‌ ಪ್ರಕಾರ, ಸಹಾನುಭೂತಿಯುಳ್ಳ ಆದರೆ ತದ್ವಿರುದ್ಧದ ಚಿತ್ರಕಥೆಯಿದ್ದ, ''ಡ್ಯಾನ್ಸಸ್‌ ವಿತ್‌ ವುಲ್ವ್‌ಸ್'' ಚಲನಚಿತ್ರ 1990ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡಿತು. ಲಕೋಟಾಸ್‌ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲು, ಯುರೊ-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಬಹಳಷ್ಟು ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಈ ರೀತಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>ಶೊಹಾತ್, ಎಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯಾಮ್, ರಾಬರ್ಟ್. ''ಅನ್‌ಥಿಂಕಿಂಗ್ ಯೂರೊಸೆಂಟ್ರಿಸಮ್: ಮಲ್ಟಿಕಲ್ಚರಲಿಸಮ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಮೀಡಿಯಾ''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ : ರೂಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್, 2004.</ref> ಈ ಹಿಂದೆ 1992ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ದಿ ಲಾಸ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಮೊಹಿಕನ್ಸ್'' ‌ ಚಲನಚಿತ್ರದ ರಿಮೇಕ್‌ ಮತ್ತು ''[[Geronimo: An American Legend]]'' (1993), ''ಡ್ಯಾನ್ಸ್‌ ವಿತ್‌ ವುಲ್ವ್‌ಸ್'' ‌ ಸಹ ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ನಟರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. ಇದೇ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ 2004ರಲ್ಲಿ, ಸಹ-ನಿರ್ಮಾಪಕ ಗಯ್‌ ಪೆರೊಟಾ ''[[Mystic Voices: The Story of the Pequot War]]'' ಕಿರುತೆರೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಗೊಳಿಸಿದರು. ವಸಾಹತುದಾರರು ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಭಾರಿ ಯುದ್ಧದ ಬಗ್ಗೆ ಕಿರುತೆರೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಪೆರೊಟಾ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಕ್ಲೆಮನ್ಸ್‌ ಈ ಆರಂಭಿಕ ಘಟನೆಯ ಮಹತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಈಶಾನ್ಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಹಾಗೂ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಮತ್ತು ಡಚ್‌ ವಸಾಹತುದಾರರ ವಂಶಸ್ಥರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಒಟ್ಟಾರೆ ಇಂದಿನ ಎಲ್ಲ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೂ ಇದು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದರು. ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಈ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ನಿಖರ ಹಾಗೂ ಆದಷ್ಟು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸಿ, ಕಥೆ ವಿವರಿಸಿ ಹೆಣೆಯುವಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯಲು ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಹಾಗೂ ವಸಾಹತುದಾರರ ವಂಶಸ್ಥರನ್ನು ಕರೆಸಿದರು. ಸಮಕಾಲೀನ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಂದಲೂ ಸಹ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹಾಗೂ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಾವೋದ್ರಿಕ್ತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಅವು ಹುಟ್ಟಿಸಿದವು. ನಿರ್ಮಾಣವು ವಿವಿಧ ಮೌಲ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪೆಕ್ವಟ್‌ಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪಂಗಡಗಳು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಪಂಗಡಗಳು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಬೆಳೆಸಿದ್ದವು. ಇದು ನಿಜ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಗೊಳಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದ ಜನರ ಬಗ್ಗೆ ಜನರು ಇನ್ನಷ್ಟು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಚಿತ್ರವು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ 2009ರಲ್ಲಿ ರಿಕ್‌ ಬರ್ನ್ಸ್‌ ರಚಿಸಿದ, ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯನ್ಸ್‌ ಸರಣಿಯ ಭಾಗವಾದ '''ವಿ ಷಲ್‌ ರಿಮೇನ್'' '‌ (2009) ಎಂಬ ಕಿರುತೆರೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು, ಐದು ಕಂತುಗಳ ಸರಣಿಯೊಂದನ್ನು 'ಜಾಗತಿಕ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ' ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲದ ಚಲನಚಿತ್ರಕರ್ತರ ನಡುವಿನ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿತು. ಜೊತೆಗೆ, ಈ ನಿರ್ಮಾಣದ ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಲಹೆಗಾರರು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.'<ref>{{Cite news | first= | last= | coauthors= | authorlink= | title=About the Project: We Shall Remain | date= | publisher== | url=http://www.pbs.org/wgbh/amex/weshallremain/the_films/about | work= | pages= | accessdate=2009-06-16 | language= | archive-date=2009-06-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090607044606/http://www.pbs.org/wgbh/amex/weshallremain/the_films/about | url-status=dead }}</ref> ಐದು ಕಂತುಗಳು ಈಶಾನ್ಯ ಪಂಗಡಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರಾಜ ಫಿಲಿಪ್‌ನ ಯುದ್ಧದ ಪರಿಣಾಮ ಪರಿಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ, ಟೆಕುಂಸೆಹ್‌ ಯುದ್ಧ‌ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕೂಟ, ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದಾಯಕ ಸ್ಥಳಾಂತರ (ಟ್ರೇಲ್‌ ಆಫ್‌ ಟಿಯರ್ಸ್‌), ಜೆರೊನಿಮೊನನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಅಪ್ಯಾಷ್‌ ವಾರ್ಸ್‌, ಹಾಗೂ ವೂಂಡೆಡ್‌ ನೀ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್‌ನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ತದನಂತರ ಆಧುನಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪುನರುತ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ===ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು=== {{further|[[Native American name controversy]]}} ====ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆ==== ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂಡಿಯನ್ನರು ಅಥವಾ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಇವರನ್ನು ಬುಡಕಟ್ಟು (ಅಬೊರಿಜಿನಲ್‌) ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಅಮೆರಿಂಡಿಯನ್ನರು, ಅಮೆರಿಂಡ್ಸ್‌, ವರ್ಣೀಯರು,<ref name="clr" /><ref name="osv">{{cite web|title=OSV Documents – Historical Background on People of Color in Rural New England in the Early 19th Century|url=http://www.osv.org/explore_learn/document_viewer.php?DocID=2044|year=2003|accessdate=2009-06-12|publisher==Old Sturbridge Inc|author=Jack Larkin|archive-date=2012-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111153359/http://www.osv.org/explore_learn/document_viewer.php?DocID=2044|url-status=dead}}</ref> ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಇಂಡಿಯನ್ನರು, ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು, ಮೂಲ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ರೆಡ್ ಇಂಡಿಯನ್ನರು, ಕೆಂಪುಚರ್ಮದವರು (ರೆಡ್‌ಸ್ಕಿನ್ಸ್‌) ಅಥವಾ ರೆಡ್‌ ಮೆನ್‌ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪದವನ್ನು ಮೂಲತಃ [[ಅಮೆರಿಕ]] ದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರು ಇಂಡಿಯನ್ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಭಾರತದ ಜನರು ಮತ್ತು [[ಅಮೆರಿಕದ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಜನಗಳ]] ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಗುರುತಿಸಲು ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಎಂಬ ಪದದೊಂದಿಗೆ ಬಹುಶಃ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬಹುದಾದ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಮನೋದೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಆ ಪದವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಹೊಸ ಉಕ್ತಿಯ ಸ್ವೀಕೃತಿಯಿಂದಾಗಿ, '''ಇಂಡಿಯನ್ನರು'' ' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಹಳತಾದದ್ದು ಅಥವ ಅಪರಾಧ ಎಂದು ಪರಗಣಿಸಿತಕ್ಕದ್ದು ಎಂದು ಕೆಲವು ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ,ಅನೇಕ ವಾಸ್ತವ ಮೂಲವಾಸಿ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ತಮ್ಮನ್ನು ''ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರು'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಯಾರೇ ಆದರೂ, ಅವರು ಆ ದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯರಾಗುವರು; ''ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌'' ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದ ತಜ್ಞರು ಬಹುಶಃ indigenous'' ಎಂಬ(ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು) ಪದದೊಂದಿಗೆ ''ಸ್ಥಳೀಯ'' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ಕೆಲವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಜನರು ಹಾಗೂ ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಗರಿಕರಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಅವರನ್ನು ''ಇಂಡಿಯನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು'' ಅಥವಾ ''ಏಷ್ಯನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರು'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[File:Martha gradolf hochunk.jpg|thumb|left|upright|ಇಂಡಿಯಾನದ ಹೊಚುಂಕ್ ನೆಯ್ಗೆಕಾರ ಮಾರ್ತ ಗ್ರ್ಯಾಡಾಲ್ಫ್.]] ಆದರೂ, ''ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್'' ‌ ಎಂಬ ನವಪದ ಪ್ರಯೋಗದ ಟೀಕೆಯು ವಿಭಿನ್ನ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ. ಹಲವು ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರು ''ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್'' ‌ ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಶಂಕೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ರಸೆಲ್‌ ಮೀನ್ಸ್‌' ''ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್'' ‌ ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು.ಸರ್ಕಾರವು ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರೊಂದಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸದೆ ಈ ಉಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೇರಿತು ಎಂದರು. ಇಂಡಿಯನ್‌ ಎಂಬ ಪದದ ಬಳಕೆಯು [[ಭಾರತ|ಇಂಡಿಯಾ]] ದ ತಪ್ಪುಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ''En Dio'' (ಅರ್ಥ: ದೇವರಲ್ಲಿ) ಎಂಬ [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್]]‌ ಉಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ರಸ್ಸೆಲ್ ಮೀನ್ಸ್‌ನ ಹೇಳಿಕೆ ಹೀಗಿದೆ - "ನಾನೊಬ್ಬ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಲ್ಲ‌!" ಇದರಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯಯಿಲ್ಲ - http://www.peaknet.net/~aardvark/means.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090503130744/http://www.peaknet.net/~aardvark/means.html |date=2009-05-03 }} or at http://www.russellmeans.com/russell.html; ದಿನಾಂಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಕ (ಟ್ರೀಟಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್, 1996) ಹಾಗೂ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ [http://www.learnnc.org/lp/editions/nc-american-indians/5526] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111165927/http://www.learnnc.org/lp/editions/nc-american-indians/5526 |date=2012-01-11 }} ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ [http://www.pbs.org/wgbh/roadshow/fts/bismarck_200504A16.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100425153313/http://www.pbs.org/wgbh/roadshow/fts/bismarck_200504A16.html |date=2010-04-25 }} ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಮೀನ್ಸ್‌ನ ಕೆಲವು ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ "ಎನ್ ಡಿಯೊ"ಗೆ ಯಾವುದೇ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಕೆಲಸ-ಮಾಡದ ಕೊಂಡಿಗಳಿವೆ. 2010-06-14ರಂದು ಕೊಂಡಿಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.</ref> ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ, ಕೆಲವು ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರು {{Who|date=October 2009}} ''ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು'' ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಹಿಂದೆ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರ ವಿರುದ್ಧದ ಅನ್ಯಾಯಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ, ವರ್ತಮಾನದಿಂದ ಇಂಡಿಯನ್ನರು ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ಬಿಳಿಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಈ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರ ವಾದ.<ref>{{cite web |url=http://www.allthingscherokee.com/atc_sub_culture_feat_events_070101.html |work=All Things Cherokee |title=What's in a Name? Indians and Political Correctness |accessdate=February 8, 2006 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060228101053/http://www.allthingscherokee.com/atc_sub_culture_feat_events_070101.html |url-status=dead }}</ref> '''ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್'' ‌ ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಯು ಬಹಳ ಗೊಂದಲಮಯವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಎಂದರೆ 'ಅಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿದ' ಎಂಬರ್ಥ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಯಾರೇ ಆದರೂ, ಸ್ಥಳೀಯರಾಗಿಬಿಡಬಹುದು' ಎಂದು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು (ಇಂಡಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ನೇತರರು {{Who|date=October 2009}}) ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸಂಕೀರ್ಣ ಉಕ್ತಿಯಾದ Native American ಉಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಇತರೆ ಅರ್ಥಗಳಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿಸಬಹುದು. ಇದೇ ರೀತಿ, native (ಸಣ್ಣ n ಅಕ್ಷರ) ಎಂದರೆ "native-born" ಸೂತ್ರೀಕರಣದೊಂದಿಗೆ ನಿರೂಪಿಸಬಹುದು. ಅದರ ಉದ್ದೇಶಿತ ಅರ್ಥವು ವ್ಯಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಮೂಲವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಅದರೆ 1995ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಜನಗಣತಿ ಮಂಡಳಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ತಮ್ಮನ್ನು ''ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು'' ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು ''ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್'' ‌ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.infoplease.com/ipa/A0762158.html |work=Infoplease|title=Preference for Racial or Ethnic Terminology |accessdate=February 8, 2006}} </ref> ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, ಬಹಳಷ್ಟು ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರು ''ಇಂಡಿಯನ್‌'', ''ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್'' ‌ ಮತ್ತು ''ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್'' ‌ ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಗಳ ಬಳಕೆ ಬಗ್ಗೆ ನಿರಾಳಮನಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಉಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಂದರ ಬದಲಿಗೆ ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.infoplease.com/spot/aihmterms.html |work=Infoplease|title=''American Indian'' versus ''Native American'' |accessdate=February 8, 2006}}</ref> ಆಗ 2004ರಲ್ಲಿ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಡಿಸಿ]]ಯ ಮಾಲ್‌ಲ್ಲಿ ತೆರೆದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯಕ್ಕ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಕ್ತಿಯು ಬಿಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಗೊಂದಲ ತಪ್ಪಿಸಲು, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಜನಗಣತಿ ಮಂಡಳಿಯು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ 'ಏಷ್ಯನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಎಂಬ ವರ್ಗವನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ. ===ಜೂಜಿನ ಉದ್ಯಮ=== [[File:Sandia Casino, detail.jpg|thumb|ನ್ಯೂಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಸ್ಯಾಂಡಿಯಾ ಪ್ಯುಯೆಬ್ಲೊಗೆ ಸೇರಿದ ಸ್ಯಾಂಡಿಯಾ ಕ್ಯಾಸಿನೊ]] {{Main|Native American gambling enterprises}} ಜೂಜಾಟವು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸರ್ಕಾರಗಳು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಜೂಜುಮಂದಿರಗಳು(ಕ್ಯಾಸಿನೊ), ಜೂಜಿನಿಂದ ಆದಾಯದ ಹೊಳೆ ಹರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವು ಸಮುದಾಯಗಳು ವಿವಿಧ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಬಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಈ ಮಾರ್ಗ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಸ್ವಯಮಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಸದ್ಬಳಕೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯಗಳು ಕಾನೂನು ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿ ಜಯಗಳಿಸಿವೆ. ಒಡಂಬಡಿಕೆ ಹಕ್ಕುಗಳು ಎನ್ನಲಾದ ಇಂತಹ ಕೆಲವು ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು, ಅಂದು ಹೊಸದಾಗಿದ್ದ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾದ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ಪರಮಾಧಿಕಾರವು ಅಮೆರಿಕನ್‌ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಧಾರಸ್ಥಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಜೂಜುಮಂದಿರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜೂಜಾಟದ ಪ್ರಭಾವದ ಬಗೆಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಜೂಜುಮಂದಿರಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಆದಾಯಗಳು ಒಳಗಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ರೆಡ್ಡಿಂಗ್‌ನ ವಿನ್ಮೆಮ್‌ ವಿಂಟು ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಪಂಗಡಗಳು(ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು) ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ಪಂಗಡಗಳು ಜೂಜಾಟದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿವೆ. ==ಸಮಾಜ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ== ===ಜನಾಂಗೀಯ-ಭಾಷಿಕ ವರ್ಗೀಕರಣ=== {{Main|Classification of indigenous peoples of the Americas|Indigenous languages of the Americas|}} ಏಕೈಕ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು ಆಗುವ ಬದಲು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಹಲವು ನೂರು ಜನಾಂಗೀಯ-ಭಾಷಿಕ ಗುಂಪುಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವನ್ನು ನಾ-ಡೆನೆ (ಅಥಬಸ್ಕನ್‌), ಆಲ್ಜಿಕ್‌ (ಅಲ್ಗಾನ್ಕ್ವಿಯಾನ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ), ಉಟೊ-ಅಝ್ಟೆಕನ್‌, ಇರೊಕೊಯಿಯನ್‌, ಸಿಯೊಯನ್‌-ಕಟಾಬಾನ್‌, ಯೊಕ್‌-ಉಟಿಯನ್, ಸಲಿಷನ್‌ ಮತ್ತು ಯುಮನ್‌-ಕೊಚಿಮಿ ಗುಂಪುಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಇತರೆ ಹಲವು ಸಣ್ಣ-ಪ್ರಮಾಣದ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವು ಭಾಷಾ-ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಭಾಷಾವಾರು ವೈವಿಧ್ಯ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿರುವ ಕಾರಣ, ತಳಿಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಜನರನ್ನು ವಿಶಾಲ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇರೆಗೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: [[File:Early Localization Native Americans USA.jpg|thumb|right|350px|USನಲ್ಲಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಇಂಡಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು]] *ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು **ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್‌: ಎಸ್ಕಿಮೊ-ಅಲೂಟ್‌ **ಉಪ-ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್‌: ಉತ್ತರ ಅಥಬಸ್ಕನ್‌ *ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಶ್ಚಿಮ ವಲಯ **ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯನ್‌ ಪಂಗಡಗಳು (ಉತ್ತರ ವಲಯ): ಯೊಕ್‌-ಉಟಿಯನ್‌, ಪ್ರಶಾಂತ ಸಾಗರ ತೀರ ಅಥಬಸ್ಕನ್‌, ಕೋಸ್ಟ್‌ ಮಿವೊಕ್‌, ಯುರೊಕ್‌, ಪಲೇಹ್ನಿಹನ್‌, ಚುಮಷನ್‌, ಉಟೊ-ಅಝ್ಟೆಕನ್‌ **ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಪಂಗಡಗಳು: ಒಳನಾಡ ಸಲಿಷ್‌, ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಪೆನುಷಿಯನ್‌ **ಗ್ರೇಟ್‌ ಬೇಸಿನ್‌ ಪಂಗಡಗಳು: ಉಟೊ-ಅಝ್ಟೆಕನ್‌ **ಶಾಂತಸಾಗರದ ವಾಯುವ್ಯ ತೀರ: ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಕೋಸ್ಟ್‌ ಅಥಬಸ್ಕನ್‌, ಕೋಸ್ಟ್‌ ಸಲಿಷ್‌ **ನೈಋತ್ಯ ಪಂಗಡಗಳು: ಯುಟೊ-ಅಝ್ಟೆಕನ್‌, ಯುಮನ್‌, ಸದರ್ನ್‌ ಅಥಬಸ್ಕನ್‌ *ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮಧ್ಯವಲಯ **ಬಯಲುಸೀಮೆ ಇಂಡಿಯನ್ನರು: ಸಿಯುಯನ್‌, ಪ್ಲೇನ್ಸ್‌ ಅಲ್ಗಾನ್ಕ್ವಿಯನ್‌, ಸದರ್ನ್‌ ಅಥಬಸ್ಕನ್‌ *ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಪೂರ್ವ ವಲಯ **ಈಷಾನ್ಯ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶ ಪಂಗಡಗಳು: ಇರೊಕ್ವಿಯನ್‌, ಸೆಂಟ್ರಲ್‌ ಅಲ್ಗಾಂಕ್ವಿಯನ್‌, ಈಸ್ಟರ್ನ್‌ ಅಲ್ಗಾಂಕ್ವಿಯನ್‌ **ಅಗ್ನೇಯ ಪಂಗಡಗಳು: ಮುಸ್ಕೊಗಿಯನ್‌, ಸಿಯುಯನ್‌, ಕಟಾಬನ್‌, ಇರೊಕ್ವಿಯನ್‌ ಸುಮಾರು 1.5 ದಶಲಕ್ಷ ನಹುವಟಿ ಭಾಷಿಕರಿರುವ ಕಾರಣ, ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ದೇಶದ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನರುಯುಟೊ-ಅಝ್ಟೆಕನ್‌ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವರು (1.95 ದಶಲಕ್ಷ); ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 180,200 ಭಾಷಿಕರುಳ್ಳ ನಡೆನೆ (ಇವರಲ್ಲಿ 148,500 ಜನರು ನವಜೊ ಮೂಲದ ಭಾಷಿಕರು). ನ-ಡೆನೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಜಿಕ್‌ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ: ಅಲ್ಜಿಕ್‌ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಈಶಾನ್ಯ ಕೆನಡಾದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇಡೀ ಖಂಡಕ್ಕೂ ಹರಡಿ ಈಶಾನ್ಯ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ತನಕ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. (ಕಿಕಪೂನವರ ಆನಂತರದ ವಲಸೆ ಹಾಗೂ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಡೆ (ಯುರೋಕ್ ಮತ್ತು ವಿಯೋಟ್) ಹೊರವಾಸಿಗಳು); ನ-ಡೆನೆ ಭಾಷೆ ಅಲಾಸ್ಕಾದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪಶ್ಚಿಮ [[ಕೆನಡಾ]], ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌, [[ಆರೆಗನ್|ಒರೆಗಾನ್]]‌ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ದೇಶದ ಉತ್ತರ ಭಾಗ (ಬಯಲುಸೀಮೆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊರವಾಸಿ ಪ್ರದೇಶ) ವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಗಮನಾರ್ಹ ವೈವಿಧ್ಯವುಳ್ಳ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರದೇಶವೆಂದರೆ ಅಗ್ನೇಯ ವಲಯ. ಆದರೂ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಆಗಮಿಸಿ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಅಂತರಸಂಪರ್ಕವುಂಟಾದ ಕಾರಣ, ಇಂತಹ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅಳಿದುಹೋದವು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಇವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲ. ===ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶಗಳು=== [[File:Hopi woman dressing hair of unmarried girl.jpg|thumb|ಹೋಪಿ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬಳು 1900ರ ಅವಧಿಯ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವಿವಾಹಿತ ಹುಡುಗಿಯ ತಲೆಕೂದಲನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಿರುವುದು.]] [[File:Navajo Sheep.jpg|thumb|200px|right|ಕುರಿಯು ನವಾಜೊ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.]] ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಭಾಷೆ, ಉಡುಪು ಮತ್ತು ಪದ್ಧತಿಗಳು ಒಂದು ಪಂಗಡದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಂಡರೂ, ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಂಶಗಳು ಹಲವು ಪಂಗಡಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ. ''''''' ''' ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಆರಂಭಿಕ ಬೇಟೆಗಾರ-ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಲೋಹಶಾಸ್ತ್ರ|ಲೋಹವಿಜ್ಞಾನ]] ಉಗಮವಾದಾಗ, ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಇನ್ನಷ್ಟು ಒಳ್ಳೆಯ ಕ್ಷಮತೆಯುಳ್ಳ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುವ ಮೊದಲು, ಹಲವು ಪಂಗಡಗಳು ಇದೇ ರೀತಿಯ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಿಲ್ಲು-ಬಾಣ, ಗದೆ ಮತ್ತು ಈಟಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯ ಆಯುಧಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಗುಣಮಟ್ಟ, ವಸ್ತು ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳಿದ್ದವು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಗ್ನಿ, [[ಆಹಾರ|ಅಹಾರ]] ಒದಗಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಎರಡಕ್ಕೂ ಬಹಳ ಸಹಾಯಕವಾದವು. ಇದು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡದ ಭೂಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಸುಮಾರು 8000ರೊಳಗೆ [[ಮ್ಯಾಮತ್|ಬೃಹದ್ಗಜ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಶಂಕುದಂತವುಗಳು ಅಳಿದುಹೋಗಿದ್ದವು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಕಾಡುಕೋಣ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡತೊಡಗಿದ್ದರು. ಮಹಾ ಬಯಲುಸೀಮೆ ಪಂಗಡಗಳು ಆಗ ಇನ್ನೂ ಕಾಡುಕೋಣಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರನ್ನು ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಎದುರುಗೊಂಡರು. 17ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಜನರು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಫಲವಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ಕಲಿತರು. ಅವರು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಬೇಟೆ ಹಿಡಿಯುವ ವಿಧಾನವೂ ಸೇರಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಪಂಗಡದವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ಬದಲಾಯಿಸಿತು. (ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ ಜನರು ಆಗಮಿಸುವ ಮುನ್ನ, ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಕುದುರೆಗಳ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಲಾ ಬ್ರಿಯ ಟಾರ್‌ ಪಿಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭಿಸಿದವು.<ref name="KCBS">{{Cite news |title=Cache Of Ice Age Fossils Found Near Tar Pits |url=http://cbs2.com/local/ice.age.fossils.2.937436.html |agency=[[Associated Press]] |publisher==[[KCBS-TV]] |location=[[Los Angeles]] |date=February 18, 2009 |accessdate=February 18, 2009 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 20, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090220060922/http://cbs2.com/local/ice.age.fossils.2.937436.html |url-status=dead }}</ref><ref name="LA TIMES">{{Cite news|author=Thomas H. Maugh II |title=Major cache of fossils unearthed in L.A. |url=http://www.latimes.com/news/local/la-sci-fossils18-2009feb18,0,2746763.story |work=[[Los Angeles Times]] |location=[[Los Angeles]] |date=February 18, 2009 |accessdate=February 18, 2009 }}</ref>) ಜೊತೆಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಪಂಗಡದವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳು ಅದೆಷ್ಟು ಅಮೂಲ್ಯ, ಕೇಂದ್ರೀಯ ಅಂಶವಾಯಿತೆಂದರೆ, ಅವನ್ನು ಸಂಪತ್ತಿನ ಅಳತೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ===ಸಂಘಟನೆ=== [[File:Zuni-girl-with-jar2.png|thumb|upright|1909ರಲ್ಲಿ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಹೂಜಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿರುವ ಜುನಿ ಹುಡುಗಿ]] ====ಬಣದ ರಚನೆ==== ಪಂಗಡಗಳು ರಚನೆಯಾಗುವ ಮುಂಚೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕುಲಗಳು ಅಥವಾ ಬಣಗಳು ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಮೆರೆದಿದ್ದವು, ಎಂದು ಆರಂಭ ಯುಗೀಯ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪಂಡಿತರು ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿದ್ದವು: * ತಮ್ಮ ಪರಮೋಚ್ಚ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಮುಖಂಡರನ್ನು ಚುನಾಯಿಸುವ ಹಕ್ಕು * ತಮ್ಮ ಪರಮೋಚ್ಚ ನಾಯಕ ಹಾಗೂ ಮುಖಂಡರನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ * ಅದೇ ಬಣದೊಳಗೆ ವಿವಾಹವಾಗಬಾರದೆಂಬ ಕಟ್ಟುಪಾಡು. * ನಿಧನರಾದ ಸದಸ್ಯರ ಸ್ವತ್ತಿನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಪಡೆಯಲು ಪರಸ್ಪರ ಹಕ್ಕುಗಳು. * ಪರಸ್ಪರ ಸಹಾಯ, ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಯಗಳಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು. * ಪಂಗಡದ ಸದಸ್ಯಸರಿಗೆ ಹೆಸರು ನೀಡುವ ಹಕ್ಕು. * ಅಪರಿಚಿತರನ್ನು ಬಣದೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಧಿಕಾರ. * ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣೆಗಳು. * ಶವ ಹೂಳಲು ಸರ್ವೆಸಮಾನ್ಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜಾಗ. * ಬಣದ ಮಂಡಳಿ.<ref name="Morgan1907">{{Cite book |last=Morgan |first=Lewis H. |authorlink=Lewis H. Morgan |title=Ancient Society |url=https://archive.org/details/ancientsociety0000lewi |publisher==Charles H. Kerr & Company |year=1907 |location=Chicago |pages=[https://archive.org/details/ancientsociety0000lewi/page/70 70]–71, 113 }}</ref> ====ಪಂಗಡದ ರಚನೆ==== ಹಲವು ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ಉಪ-ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಭಿನ್ನತೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆದವು. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ನಲವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೂಲ ಭಾಷೆಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದವು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪಂಗಡವೂ ಆ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಆಡುಭಾಷೆ ಬಳಸುವುದು. ಪಂಗಡಗಳ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕೆಳಕಂಡಂತಿವೆ: * ಬಣಗಳ ಸ್ವಾಮ್ಯ. * ಈ ಬಣಗಳ ಪರಮೋಚ್ಚನಾಯಕ ಮತ್ತು ಮುಖಂಡರನ್ನು ಕೆಳಗಿಳಿಸುವ ಹಕ್ಕು. * ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಥ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯ ಅನುಸರಣ. * ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಮಂಡಳಿಗಳುಳ್ಳ ಪರಮೋಚ್ಚ ಸರ್ಕಾರ. * ಕೆಲವು ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಗಡದ ಪರಮೋಚ್ಚ ನಾಯಕ.<ref name="Morgan1907" /> ===ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಕಲೆ=== {{See|petroglyph|pictogram|petroform|Native American art}} [[ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳು|ಐದು ಮಹಾ ಕೆರೆಗಳು]] ಹಾಗೂ ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಇರೊಕೊಯಿಸ್‌ ಪಂಗಡದವರು ''ವಾಂಪಮ್'' ಎಂಬ ದಾರ ಅಥವಾ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವುಗಳು ಎರಡು ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು: ಗಂಟುಗಳು ಮತ್ತು ಮಣಿಗಳುಳ್ಳ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಪಂಗಡದ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳ ಸ್ಮೃತಿವರ್ಧಕ ವೃತ್ತಾಂತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ವಿನಿಮಯದ ಮಾಧ್ಯಮ ಹಾಗೂ ಅಳತೆಯ ಪರಿಮಾಣವನ್ನಾಗಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ವಸ್ತುಗಳ ಪಾಲಕರನ್ನು ಪಂಗಡದ ಗಣ್ಯರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>[http://www.tolatsga.org/iro.html ಇರೋಕ್ಯೋಯಿಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110218151003/http://www.tolatsga.org/iro.html |date=2011-02-18 }}. 2006ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 23ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಪುಯೆಬ್ಲೊ ಜನರು ತಮ್ಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಆಕರ್ಷಕ ವಸ್ತುಗಳ ಕಲಾಕೃತಿ ರಚಿಸಿದರು. ''ಕಚಿನಾ'' ನೃತ್ಯಕಲಾವಿದರು ಬಹಳ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯಲಾದ ಮತ್ತು ಅಲಂಕರಿಸಲಾದ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಪೂರ್ವಜ ಆತ್ಮಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶಿಲ್ಪಕಲಾಕೃತಿ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಅಷ್ಟೇನೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ಕೆತ್ತನೆ ಮಾಡಲಾದ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಮರದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನೇಯ್ಗೆ, ಕಸೂತಿ-ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧ ವರ್ಣಗಳು ಜವಳಿ ಕಲೆಗಳ ಪ್ರಮುಖಾಂಶಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಟರ್ಕೋಯಿಸ್(ನೀಲಿ ಖನಿಜ) ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪಿನ ಆಭರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕುಂಬಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ರೂಪಪ್ರಾಧಾನ್ಯಗೊಳಿಸಲಾದ ಚಿತ್ರ ಕಲೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ನವಜೊ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಲೋಕದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯಮದ ಸಂಬಂಧ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವತ್ತ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ರಂಗೋಲಿ ಕಲಾಕೃತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಮಾರಂಭದ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮರಳು, ಇದ್ದಿಲು, ಜೋಳದ ಹಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ಪರಾಗದಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾದ ಬಣ್ಣಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟ ಉತ್ಸಾಹಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಪ್ರಮುಖ, ಉಜ್ವಲ, ಗಹನ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ-ಬಣ್ಣಗಳುಳ್ಳ ಮರಳು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸಮಾರಂಭದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ===ಕೃಷಿ=== {{See|Native American cuisine}} [[File:Zea mays.jpg|thumb|right|upright|ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಬೆಳೆದ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ]] [[File:1940 govt photo minnesota farming scene chippewa baby teething on magazine indians at work.jpg|thumb|left|upright|ಹೆತ್ತವರು ಬತ್ತದ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಚಿಪ್ಪೇವ ಮಗು ಕ್ರ್ಯಾಡಲ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುವುದು (ಮಿನ್ನೆಸೊಟ,1940).]] ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಜಾತಿಯ, ಸೌತೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ತರಕಾರಿಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಆರಂಭಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆರಂಭಿಕ ಕಾಲದ ಇತರೆ ಫಸಲುಗಳಲ್ಲಿ [[ಹತ್ತಿ]], ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ತಂಬಾಕು, ಹುಳಿ-ಓಮ, ಹೊಸೆಜೊಂಡು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ ವೀಡ್ ಸೇರಿದ್ದವು. ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಿಂದ ಕಲ್ಟಿಜನ್‌ಗಳನ್ನು ತರುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನೈಋತ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸುಮಾರು 4,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಬಹಳಷ್ಟು ಬದಲಾಗುವ ಹವಾಮಾನದ ಕಾರಣ, ಕೃಷಿ ಸಫಲವಾಗಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟದ ಮುಕ್ತ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನೈಋತ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿನ ಹವಾಮಾನವು ತಣ್ಣನೆಯ, ತೇವವುಳ್ಳ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಒಣ, ಮರಳು-ಮರಳಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಮರುಭೂಮಿಯ ಹವಾಮಾನದವರೆಗೂ ಇತ್ತು. ಒಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ನೀರು ಒಯ್ಯಲು ನೀರಾವರಿ ಹಾಗೂ ಬೀಜ ಬೀರುವ ಬೆಳೆಯುವ ಗಿಡಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಧರಿಸಿ ಬೀಜಗಳ ಆಯ್ಕೆಯು, ಆ ಕಾಲದ ನಾವೀನ್ಯವುಳ್ಳ ವಿಧಾನಗಳಾಗಿದ್ದವು. ನೈಋತ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ, ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ಇಂದು ಬೆಳೆಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಜೋಳದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಅವುಗಳನ್ನೂ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ, ಬಳ್ಳಿಗಳು ಜೋಳ ಫಸಲಿನ ಕಾಂಡವನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆಯಬಹುದು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಬೆಳೆಸಿದ ಅತಿಮುಖ್ಯ ಫಸಲೆಂದರೆ [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ|ಮೆಕ್ಕೆ-ಜೋಳ]]. ಇದರ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮೊದಲಿಗೆ ಮಧ್ಯಯುಗೀಯ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿ ನಂತರ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಹರಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಸುಮಾರು 2,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪೂರ್ವ ಅಮೆರಿಕಾ ವಲಯ ತಲುಪಿತು. ದೈನಿಕ ಆಹಾರದ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಮೆಕ್ಕೆ-ಜೋಳವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ ಫಸಲಾಗಿತ್ತು. ಚಳಿಗಾಲದ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಫಸಲನ್ನು ಭೂಮಿಯಡಿಯ ಗುಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಿಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಸ್ವಲ್ಪವನ್ನೂ ಪೋಲು ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ಹೊಟ್ಟನ್ನು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ದಿಂಡನ್ನು ಉರಿಸಿ ಇಂಧನವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ರಿಸ್ತಶಕ 800ರಷ್ಟರೊಳಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಫಸಲುಗಳಾದ ಕಾಳು, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಜಾತಿಯ ಸೌತೆಕಾಯಿಯಂತಹ ತರಕಾರಿ ಮತ್ತು ಜೋಳವನ್ನು ಫಸಲಾಗಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಮೂರು ಸಹೋದರಿಯರು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪಾತ್ರಗಳು ವಲಯದಿಂದ ವಲಯಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನೈಋತ್ಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಸಲಿಕೆ ಬಳಸಿ ಮಣ್ಣನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಹಿಳೆಯರು ಫಸಲು ನೆಡುವುದು, ಕಳೆ ಕಿತ್ತುವುದು ಹಾಗೂ ಫಸಲುಗಳನ್ನು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಲವು ಇತರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಹೊಲಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲಸ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಘಗೊಳಿಸುವುದು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಗದ್ದೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಸಗೊಬ್ಬರದಂತಹ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಲು ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಹಾಕುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನ್ಯೂಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಕ್ವಾಂಟೊ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಿಗಳಿಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟನೆಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಥೆಯಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಕಥೆಯ ಸತ್ಯಾಧಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಜೋಳದ ಪಕ್ಕ ಕಾಳು ಫಸಲು ನೆಟ್ಟಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಜೋಳವು ಭೂಮಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ [[ಸಾರಜನಕ]]ವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ಅಲ್ಲದೆ, ಹತ್ತಲು ಜೋಳದ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಆಸರೆಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಕಳೆಗಳನ್ನು ಸುಡಲು ಮತ್ತು ಗದ್ದೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲು ನಿಯಂತ್ರಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರ ಮೂಲಕ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶವನ್ನು ಪುನಃ ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಮರಳಿಸಿದಂತಾಯಿತು. ಈ ಕ್ರಮ-ವಿಧಾನಗಳು ವಿಫಲವಾದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಈ ಗದ್ದೆಯನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಸುಮ್ಮನೆ ತೊರೆದು, ಉಳುಮೆ ಮಾಡಲು ಬೇರೆ ಗದ್ದೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಖಂಡದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಫಸಲು ಬೆಳೆಸಲು, ಸ್ಥಳೀಯರು ವಿಸ್ತಾರ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದನ್ನು ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಗಮನಿಸಿದರು. ನ್ಯೂಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೂರಾರು ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದವು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮರಿಕನ್ನರು ಸಾವಿರಾರು ಎಕರೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಳುಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ವರ್ಜಿನಿಯಾದ ವಸಾಹತುದಾರರು ಗಮನಿಸಿದರು.<ref name="Krech">{{Cite book|last=Krech III|first=Shepard|title=The ecological Indian: myth and history|publisher==W. W. Norton & Company, Inc.|location=New York, New York|year=1999|edition=1|page=107|isbn=0-393-04755-5}}</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಲಿಕೆ, ಸುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೈಂಗೋಲು ಸಲಕರಣೆ ಬಳಸಿ ಕೃಷಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳುಮೆ ಮಾಡಿ, ಬೀಜ ಬಿತ್ತಲು, ಸಲಿಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಲಕರಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಕಳೆ ಕಿತ್ತಲು ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಲಿಕೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಮರ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿನದಾಗಿದ್ದವು. ವಸಾಹತುದಾರರು ಕಬ್ಬಿಣ ತಂದಾಗ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಕಬ್ಬಿಣದ ಸಲಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಚ್ಚು ಬಳಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಬೀಜ ನೆಡಲೆಂದು ಭೂಮಿ ಅಗೆಯಲು ಸೈಂಗೋಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಫಸಲುಗಳನ್ನು ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಿದಾಗ, ಮಹಿಳೆಯರು ಖಾದ್ಯ ಪದಾರ್ಥವಾಗಿಸಲು ಇದರ ಉತ್ಪನ್ನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಜೋಳವನ್ನು ಪುಡಿ ಮಾಡಲು ಸುತ್ತಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದನ್ನು ಬೇಯಿಸಿ ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು, ಅಥವಾ ಜೋಳದ ಬ್ರೆಡ್‌ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.answers.com/topic/agriculture-american-indians? |work=Answers.com|title=American Indian Agriculture |accessdate=February 8, 2008}}</ref> ===ಧಾರ್ಮಿಕತೆ=== {{See|Native American religion}} [[File:Baptism of Pocahontas.jpg|320px|thumb|right|ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಮ್ ಆಫ್ ಪೊಕಾಹೊಂಟಾಸ್ಅನ್ನು 1840ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಯಿತು.ಇದರಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಗ್ಯಾಡ್ಸ್‌ಬಿ ಚ್ಯಾಪ್‌ಮ್ಯಾನ್ ವರ್ಜಿನಿಯಾದ ಜೇಮ್‌ಟೌನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಮಂತ್ರಿ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ವೈಟೀಕರ್‌ನಿಂದ ರೆಬೆಕ್ಕಾ ದೀಕ್ಷಾಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ, ಬಿಳಿಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಪೊಕಾಹೊಂಟಾಸ್‌ರನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಈ ಘಟನೆಯು 1613 ಅಥವಾ 1614ರಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರಬಹುದೆಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ.]] ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ಅನೇಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಗುಂಪುಗಳು ಆಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಅನೇಕ "ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ" ಜನರು ಈಗಲೂ ಹಳೆಯ ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಧರ್ಮಶ್ರದ್ಧೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.{{Specify|date=July 2009}} ಈ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಗಳು ಇನ್ನೊಂದು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮುಖ್ಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುರುತನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಿರಂತತೆಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದು, ಬುಡಕಟ್ಟು ಗುರುತಿನಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. "ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ" ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ವೃತ್ತಿಗಾರರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ಫುಟ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು. ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಗಳು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳಾದ ತಂಬಾಕು, ಸ್ವೀಟ್‌ಗ್ರಾಸ್ ಅಥವಾ ಸುಗಂಧಮೂಲಿಕೆ ಬಳಕೆ ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಅನೇಕ ಸಮತಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಸ್ವೇದಗೃಹ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರ ನಡುವೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವುದು, ಅವರ ಜನರ ಪ್ರಾಚೀನ ಬಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವುಬಾರಿ ಡ್ರಮ್ಮಿಂಗ್(ಡ್ರಮ್ ಬಾರಿಸುವುದು) ಕೂಡ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮಿಡ್‌ವಿವಿನ್ ಲಾಜ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧಿ ಸಮಾಜವಾಗಿದ್ದು, ಓಜಿಬ್ವಾ(ಚಿಪ್ಪೇವಾ)ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯನುಡಿಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಣೆ ಹೊಂದಿವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ನಡುವೆ ಇನ್ನೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ಚರ್ಚ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಇದೊಂದು ಸಮನ್ವಯವಾದಿ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ]]ದಿಂದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಮತಾಚರಣೆಯು ಪಿಯೋಟೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. 1890ಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಕನ್ ಟಾಂಕಾ ಸೇರಿವೆ. ಅಮೆರಿಕಾದ ನೈರುತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನ್ಯೂಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ, ಸ್ಪೇನಿನ ಧರ್ಮಪ್ರಚಾರಕರು ತಂದಿರುವ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ ಚರ್ಚ್‌ನ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಧರ್ಮದ ನಡುವೆ ಸಮನ್ವಯತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ಯುಬ್ಲೊ ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಡ್ರಮ್‌ಗಳು,ಗಾಯನಗಳು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳು [[ಸಾಂಟಾ ಫೆ|ಸಾಂಟಾ ಫೆನ]] [[ಸಂತ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್‌|ಸಂತ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್‌ನ]] [[ಸಮೂಹಪ್ರಾರ್ಥನೆ|ಸಮೂಹಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳಲ್ಲಿ]] ನಿಯಮಿತ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.csp.org/communities/docs/fikes-nac_history.html ಎ ಬ್ರೀಫ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಚರ್ಚ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821191748/http://www.csp.org/communities/docs/fikes-nac_history.html |date=2007-08-21 }} - ಜೇ ಫೈಕ್ಸ್. 2006ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 22ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಮನ್ವಯತೆಯು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇತರ ಕಡೆ ಕೂಡ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.(ಉದಾ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್, ಫೊಂಡಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಟೇರಿ ಟೆಕಕ್‌ವಿಥಾ ಪ್ರಾರ್ಥನಾಮಂದಿರ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್,ಆರಿಸ್‌ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಹುತಾತ್ಮರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾರ್ಥನಾಮಂದಿರ. ಫೆಡರಲ್ ವಿಧಾನದಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಬಲ್ಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಂತತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಬಳಕೆಗೆ ಹದ್ದಿನ ಗರಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಈಗಲ್ ಫೆದರ್ ಕಾನೂನು (ಫೆಡರಲ್ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಸಂಹಿತೆಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 50 ಭಾಗ 22) ನಿಗದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಕಾನೂನಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸ್ಥಳೀಯರಲ್ಲದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಹದ್ದಿನ ಗರಿಗಳನ್ನು ಕೊಡಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ===ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ಪಾತ್ರಗಳು=== {{Main|Gender roles in First Nations and Native American tribes}} [[File:Doctor.susan.la.flesche.picotte.jpg|thumb|upright|left|ಡಾ. ಸುಸಾನ್ ಲಾ ಫ್ಲೆಸ್ಚೆ ಪಿಕೊಟ್ಟೆ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯೆಯಾದ ಮೊದಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.]] ಬಹುತೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಲಿಂಗಾಧಾರಿತ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.{{Citation needed|date=July 2010}} ಇರೋಕೊಯಿಸ್ ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಕುಲದ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮಾತೃಸಂತತಿ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಮಾತೃಪ್ರಧಾನವಾಗಿವೆ. ಆದರೂ ಅನೇಕ ವಿವಿಧ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯು ಪತ್ನಿಯರು ಕುಟುಂಬದ ಆಸ್ತಿಯ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಹೊಂದುವ ಚೆರೋಕಿ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಪುರುಷರು ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಕಿರಿಯರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯವಯಸ್ಕರ ಆರೈಕೆ ಮಾಡುವುದು, ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಮಾಂಸದ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮುಂತಾದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಅಥವಾ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡುವಾಗ ತಾಯಂದಿರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಕ್ರೇಡಲ್‌ಬೋರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://college.hmco.com/history/readerscomp/naind/html/na_013100_gender.htm ಜಂಡರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030302141755/http://college.hmco.com/history/readerscomp/naind/html/na_013100_gender.htm |date=2003-03-02 }}, ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ - ಬಿಯಾಟ್ರಿಸ್ ಮೆಡಿಸಿನ್. 2006ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 99ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಕೆಲವು(ಆದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಅಲ್ಲದ)ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿಮನೋಧರ್ಮ(ಮಿಶ್ರಿತ ಲಿಂಗದ ಪಾತ್ರ) ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮಿಶ್ರಿತ ಅಥವಾ ಮೂರನೇ ಲಿಂಗದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕನಿಷ್ಠ 12 ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು ಸಹೋದರಿಯರಿಗೆ ಬಹುಪತ್ನೀತ್ವಕ್ಕೆ ವಿಧಿವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಮಿತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ್ದರು.<ref name="Morgan1907" /> ಮನೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲದೇ, ಮಹಿಳೆಯರು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಉಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಅನೇಕ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವರು ಅಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾಧನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು. ಅವರ ಮನೆಗಳ ಛಾವಣಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಿಗಾವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪುರುಷರು ಬೈಸನ್‌(ಕಾಡೆಮ್ಮೆ/ ಕಾಡುಕೋಣ)ಬೇಟೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://www.indians.org/articles/native-american-women.html], ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ವುಮೆನ್, Indians.org. 2007ರ ಜನವರಿ 11ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಕೆಲವು ಸಮತಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭಾರತೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಔಷಧಿ ನೀಡುವ ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದು, ಅವರು ಗಿಡಮೂಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>[http://www.bluecloud.org/medicine.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618091306/http://www.bluecloud.org/medicine.html |date=2012-06-18 }}, ಮೆಡಿಸಿನ್ ವುಮೆನ್, Bluecloud.org. 2007ರ ಜನವರಿ 11ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಸಿಯೋಕ್ಸ್ ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲಕಿಯರಿಗೆ ಸವಾರಿ, ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟ ಕಲಿಯಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಜಿನ್, ಹೊವಾರ್ಡ್ (2005). ಎ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್: 1492–ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೆ. ಹಾರ್ಪರ್ ಪೆರೆನ್ನಿಯಲ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್. ISBN 0-06-083865-5.</ref> ಹೋರಾಟವನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಾಲಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಪುರುಷರಿಗೆ ಬಿಡಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಹಿಳೆಯರು ಅವರ ಜತೆಗೆ ಹೋರಾಡಿದ ಪ್ರಕರಣಗಳಿವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬೆದರಿಕೆ ಉಂಟಾದಾಗ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.bluecloud.org/battle.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618203223/http://www.bluecloud.org/battle.html |date=2012-06-18 }}, ವುಮೆನ್ ಇನ್ ಬ್ಯಾಟಲ್, Bluecloud.org. 2007ರ ಜನವರಿ 11ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ===ಕ್ರೀಡೆಗಳು=== ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಬಿಡುವಿನ ಕಾಲದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ತಂಡದ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಜಿಮ್ ಥಾರ್ಪ್,, ನೋಟಾ ಬೇಗಯ್III, ಜ್ಯಾಕೋಬಿ ಎಲ್ಸ್‌ಬರಿ, ಮತ್ತುಬಿಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ಸ್ ಖ್ಯಾತ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ====ತಂಡ ಆಧಾರಿತ==== [[File:Ball players.jpg|thumb|1830ರಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಯಾಟ್ಲಿನ್ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಚೊಕ್ಟಾವ್ ಮತ್ತು ಲಕೋಟ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಚೆಂಡು ಆಟಗಾರರು]] ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಚೆಂಡಿನ ಕ್ರೀಡೆಗಳು, ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಲ್ಯಾಕ್ರೋಸ್ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುವ, ಸ್ಟಿಕ್‌ಬಾಲ್ ಅಥವಾ ಬಾಗ್ಗಟಾವೇಯನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಬದಲಿಗೆ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಸಂಭವನೀಯ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥ ಮಾಡಲು ಇದೊಂದು ನಾಗರಿಕ ವಿಧಾನವಾಗಿತ್ತು. ಚೋಕ್ಟಾ ಅದನ್ನು ISITOBOLI (ಯುದ್ಧದ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ)ಎಂದು ಕರೆದರು.<ref name="choctaw_stickball"> {{cite web | url = http://www.indians.org/articles/choctaw-indians.html | title = Choctaw Indians | accessdate = 2008-05-02 | year = 2006 }} </ref> ಒನೊನ್‌ಡಾಗಾ ಹೆಸರು DEHUNTSHIGWA'ES ("ಪುರುಷರು ಗುಂಡನೆಯ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಗುರಿಯಿಡುವುದು"). ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ರೂಪಾಂತರಗಳಿದ್ದು, ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್, ಇರೋಕ್ವಿಯಾನ್ ಮತ್ತು ಸದರನ್ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="three_stickball">{{cite web | url = http://www.uslacrosse.org/museum/history.phtml | title = History of Native American Lacrossee | author = Thomas Vennum Jr., author of American Indian Lacrosse: Little Brother of War | accessdate = 2008-09-11 | year = 2002–2005 | archive-date = 2009-04-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090411215231/http://www.uslacrosse.org/museum/history.phtml | url-status = dead }}</ref> ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ರಾಕೆಟ್‌ಗಳು/ದಾಂಡುಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಚೆಂಡಿನ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ರೀಡೆಯ ಉದ್ದೇಶವು ಎದುರಾಳಿ ತಂಡದ ಗೋಲಿನೊಳಕ್ಕೆ ಚೆಂಡನ್ನು ಹಾಕುವ(ಏಕ ಕಂಬ ಅಥವಾ ನೆಟ್)ಮೂಲಕ ಸ್ಕೋರ್ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಗೋಲಿನಲ್ಲಿ ಎದುರಾಳಿ ತಂಡ ಸ್ಕೋರು ಮಾಡದಂತೆ ತಡೆಯುವುದು. ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು ಕೆಲವು 20 ಜನರಿಂದ 300ರಷ್ಟು ಅನೇಕ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಎತ್ತರ ಅಥವಾ ತೂಕದ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಉಪಕರಣವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಗೋಲುಗಳು ಕೆಲವು ನೂರು ಅಡಿಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ಮೈಲುಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಲ್ಯಾಕ್ರೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೈದಾನವು 110ಗಜಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಾದ್ರಿಯೊಬ್ಬರು 1729ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಿಕ್‌ಬಾಲ್ ಕುರಿತು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್ ಕ್ಯಾಟ್ಲಿನ್ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದರು.{{Who|date=August 2009}} ====ವ್ಯಕ್ತಿ ಆಧಾರಿತ==== ಚಂಕಿ ಕಲ್ಲಿನ ಆಕಾರದ, 1 -2ಇಂಚುಗಳ ವ್ಯಾಸದ ಬಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಆಟವಾಗಿದೆ. ಬಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಕಾರಿಡರ್(ಪ್ರವೇಶದ ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗ) ಕೆಳಗೆ{{convert|200|ft|m|sing=on}} ಎಸೆಯುವುದರಿಂದ ವೇಗವಾಗಿ ಆಟಗಾರರನ್ನು ದಾಟಿಕೊಂಡು ಉರುಳುತ್ತವೆ. ಬಿಲ್ಲೆಯು ಕಾರಿಡರ್ ಕೆಳಗೆ ಉರುಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಆಟಗಾರರು ಚಲಿಸುವ ಬಿಲ್ಲೆಯತ್ತ ಮರದ ಈಟಿಗಳನ್ನು ಎಸೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಟದ ಉದ್ದೇಶವು ಬಿಲ್ಲೆಗೆ ಗುರಿಯಿಟ್ಟು ಹೊಡೆಯುವುದು ಅಥವಾ ಇತರೆ ಆಟಗಾರರು ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಡೆಯದಂತೆ ತಪ್ಪಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ====ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್==== [[File:Jim Thorpe 1913b-cr.jpg|thumb|ಜಿಮ್ ತೋರ್ಪ್ ಸ್ವೀಡನ್‌ನ ರಾಜ ಗುಸ್ತಾಫ್ ವಿ.ಯಿಂದ "ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕ್ರೀಡಾಪಟು" ಎಂದು ಕರೆಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು]] [[File:BillyMills Crossing Finish Line 1964Olympics.jpg|thumb|right|1964ರ ಟೋಕಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 10,000 ಮೀಟರ್ ಓಟದಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಗೆರೆಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತಿರುವ ಬಿಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ಸ್]] ಸಾಕ್ ಮತ್ತು ಫಾಕ್ಸ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಾದ ಜಿಮ್ ಥಾರ್ಪ್, 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ಬಹುಮುಖ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅಥ್ಲೇಟ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಯುವಕ ಥಾರ್ಪ್‌ನನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವಾಗ ಮುಂದಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದ ಡಿವೈಟ್ ಐಸೆನ್‌ಹೋವರ್ ಮಂಡಿಗೆ ಗಾಯಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. 1961ರಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಐಸೆನ್‌ಹೋವರ್ ಥಾರ್ಪ್ ಅವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜನರಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಅತ್ಯುಚ್ಚವಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಾಸಂಪನ್ನರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಜಿಮ್ಮ ಥಾರ್ಪ್ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನ ನೆನಪು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಜೀವಮಾನದಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಆಟದ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಾನು ನೋಡಿದ ಯಾವುದೇ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರನಿಗಿಂತ ಅವನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಡಬಲ್ಲ."<ref name="CNN">ಬೊಟೆಲ್ಹೊ, ಗ್ರೆಗ್. [http://www.cnn.com/2004/WORLD/europe/07/09/jim.thorpe/ ರೋಲರ್-ಕೋಸ್ಟರ್ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಐಕಾನ್, ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಸ್ಟಾರ್], CNN.com, ಜುಲೈ 14, 2004. 2007ರ ಎಪ್ರಿಲ್ 23ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 1912ರ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಥಾರ್ಪ್ 100 ಗಜ ದೂರವನ್ನು 10 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು, 220ಗಜ ದೂರವನ್ನು 21.8ಸೆಕೆಂಡುಗಳು,440ನ್ನು 51.8ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ, 880ನ್ನು 1 ನಿಮಿಷ 57ಸೆಕೆಂಡುನಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಮೈಲನ್ನು 4:35ರಲ್ಲಿ, 120 ಗಜ ದೂರದ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದ ಹರ್ಡಲ್‌ಗಳನ್ನು 15ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು220ಗಜ ದೂರದ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ ಹರ್ಡಲ್‌ಗಳನ್ನು 24 ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref name="NYTobit">[http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F40A15FF3D59107A93CBAB1788D85F478585F9 ಜಿಮ್ ಥೋರ್ಪೆ ಈಸ್ ಡೆಡ್ ಆನ್ ವೆಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಅಟ್ 64], ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮಾರ್ಚ್ 29, 1953. 2007ರ ಎಪ್ರಿಲ್ 23ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ಅವರು, 23ಅಡಿ 6ಇಂಚುಗಳಷ್ಟು ದೂರದ ಜಿಗಿತವನ್ನು ಮತ್ತು 6ಅಡಿ 5ಇಂಚು ಎತ್ತರದ ಜಿಗಿತವನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref name="NYTobit" /> ಅವರು 11ಅಡಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಪೋಲ್ ವಾಲ್ಟ್ ಜಿಗಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಶಾಟ್ ಪುಟ್ 47ಅಡಿ 9ಇಂಚುಗಳು, ಜಾವೆಲಿನ್‌ ಎಸೆತವನ್ನು 163ಅಡಿ ದೂರ ಮತ್ತು ಡಿಸ್ಕಸ್ 136ಅಡಿ ದೂರ ಎಸೆಯಲು ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="NYTobit" /> ಪೆಂಟಾಥ್ಲಾನ್ ಮತ್ತು ಡೆಕಾಥ್ಲಾನ್ ಎರಡಕ್ಕೂ ಥಾರ್ಪ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಅಭ್ಯಾಸಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಲಾಕೋಟ ಮತ್ತು USMC ಅಧಿಕಾರಿ ಬಿಲ್ಲಿ ಮಿಲ್ಸ್ 1964ರ ಟೋಕಿಯೊ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 10,000ಮೀಟರುಗಳ ಓಟದ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದ ಏಕೈಕ ಅಮೆರಿಕಾ ಸ್ಪರ್ಧಿ ಅವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಮುಂಚೆ ಅಜ್ಞಾತರಾಗಿದ್ದ ಮಿಲ್ಸ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಒಲಿಂಪಿಕ್ ಅಭ್ಯಾಸಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿದರು. ವರ್ಮೋಂಟ್‌ನ ಆಂಶಿಕ ಅಬೆನಾಕಿ ಬುಡಕಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ ಬಿಲ್ಲಿ ಕಿಡ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ ಆಲ್ಪೈನ್ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್‌(ಹಿಮದಲ್ಲಿ ಜಾರುವಿಕೆ) ಅಮೆರಿಕಾದ ಪುರುಷ ಪದಕ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದು, [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ]]ದ ಇನ್ಸ್‌ಬ್ರಕ್‌ನ 1964ರ ಚಳಿಗಾಲದ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನ ಸ್ಲಾಲೋಮ್ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ 20ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಬೆಳ್ಳಿಪದಕ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದರು.<br>ಆರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ,1970ರ ವಿಶ್ವಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ, ಕಿಡ್ ಸಂಯೋಜಿತ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕ ವಿಜೇತರಾದರು ಮತ್ತು ಸ್ಲಾಲೋಮ್ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಕಂಚಿನ ಪದಕ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ===ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕಲೆ=== {{Main|Native American music|Native American art}} [[File:Jake fragua jemez pueblo.jpg|thumb|upright|ನ್ಯೂಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಜೇಕ್ ಫ್ರ್ಯಾಗ್ವಾ ಜೆಮೆಜ್ ಪ್ಯುಯೆಬ್ಲೊ]] ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಂಗೀತ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಏಕಧ್ವನಿಕವಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಪವಾದಗಳಿವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಡ್ರಮ್ ಬಾರಿಸುವುದು ಮತ್ತು /ಅಥವಾ ರಾಟಲ್‌ಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಇತರೆ ತಾಳವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇತರೆ ವಾದ್ಯಗಳು ಕಡಿಮೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಮರ, ಬಿದಿರು ಅಥವಾ ಮೂಳೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಕೊಳಲುಗಳು ಮತ್ತು ಸೀಟಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಮುಂಚಿನ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮೇಳಭಾಗದಿಂದಲೂ ನುಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ(ಸ್ಪೇನ್ ಸಾಹಸಿ ಡಿ ಸೊಟೊ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿರುವ ಪ್ರಕಾರ). ಈ ಕೊಳಲುಗಳ ಶ್ರುತಿಯು ನಿಖರವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬಳಸಿದ ಮರದ ಉದ್ದವನ್ನು ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಿತ ನುಡಿಸುವವರ ಕೈ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಬೆರಳಿನ ರಂಧ್ರಗಳು ಬಹುತೇಕ ಬಾರಿ ಇಡೀ ಸ್ವರಾವಧಿಯಷ್ಟು ದೂರವಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಉತ್ತರ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಸ್ವರಾವಧಿಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಅಂತರವಿದ್ದರೆ ಕೊಳಲನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ವಂಶಾವಳಿಯ ಪ್ರದರ್ಶಕರು ಅಮೆರಿಕದ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಾಬ್ಬಿ ರಾಬರ್ಟ್‌ಸನ್ (ದಿ ಬ್ಯಾಂಡ್), ರೀಟಾ ಕೂಲಿಜ್, ವಾಯ್ನೆ ನ್ಯೂಟನ್, ಜೀನ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್, ಬಫಿ ಸೇಂಟ್-ಮೇರಿ, ಬ್ಲಾಕ್‌ಫೂಟ್, ಟೋರಿ ಅಮೋಸ್, ರೆಡ್‌ಬೋನ್, ಮತ್ತು ಕೊಕೊರೋಸಿ. ಜಾನ್ ಟ್ರಡೆಲ್ ಮುಂತಾದವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಲು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಆರ್. ಕಾರ್ಲೋಸ್ ನಕಾಯ್ ಮುಂತಾದವರು ಸಂಗೀತೋಪಕರಣಗಳ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಶಬ್ದಗಳ ಜತೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಯುವ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕ ಪ್ರದರ್ಶಕರಿಂದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಹೇರಳ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಪೌ-ವೌ ಡ್ರಮ್ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪ್ರಬಲ ರಾಕ್-ಎಂಡ್-ರೋಲ್ ಮತ್ತು ರಾಪ್‌ ಸಂಗೀತದವರೆಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ನಡುವೆ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಗೀತ ರೂಪವು ಪೌ-ವೌವ್ ಆಗಿದೆ. ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ಆಲ್ಬುಕರ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಕೂಟ ಪೌವ್-ವೊವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ, ದೊಡ್ಡ ಡ್ರಮ್ ಸುತ್ತ ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಡ್ರಮ್ ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಡ್ರಮ್ ಗುಂಪುಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುವಾಗ ಒಂದೇ ಸಂಗೀತದ ಶ್ರುತಿಯನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನರ್ತಕರು ವರ್ಣರಂಜಿತ ಅಲಂಕೃತ ಬಟ್ಟೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಡ್ರಮ್ ಗುಂಪುಗಳ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣವಾಗಿ(ಕ್ಲಾಕ್‌ವೈಸ್)ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತವೆ. ಪರಿಚಿತ ಪೌವ್-ವೋವ್ ಹಾಡುಗಳು, ಗೌರವದ ಹಾಡುಗಳು, ಅಂತರಬುಡಕಟ್ಟು ಹಾಡುಗಳು, ಕ್ರೊ-ಹಾಪ್ಸ್, ಸ್ನೀಕ್-ಅಪ್ ಹಾಡುಗಳು, ಗ್ರಾಸ್ ನೃತ್ಯಗಳು, ಎರಡು-ಸ್ವರಾವಧಿಗಳು, ಸ್ವಾಗತ ಹಾಡುಗಳು, ಮನೆಗೆ ತೆರಳುವ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಗೀತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಬಹುತೇಕ ದೇಶೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಕೂಡ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಸಮುದಾಯದೊಳಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book|author=Bierhosrt, John |title=A Cry from the Earth: Music of North American Indians |publisher==Ancient City Press |year=1992}}</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕ ಕಲೆಯು ವಿಶ್ವ ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವರ್ಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನನ ಕೊಡುಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಂಬಾರಿಕೆ(ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕುಂಬಾರಿಕೆ), [[ಚಿತ್ರಕಲೆ|ವರ್ಣಚಿತ್ರ]]ಗಳು, ಆಭರಣಗಳು, ನೇಯ್ಗೆಗಳು, ಶಿಲ್ಪಕೃತಿಗಳು, ಬುಟ್ಟಿ, ಮತ್ತುಕೆತ್ತನೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಪ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಗ್ರಿಟ್ಸ್ ಚೆರೋಕೀ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಚಿತ್ರಕಲಾವಿದರ ''ಸುವರ್ಣ ಯುಗ'' ವಾದ 1940ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಸ್ಕೆಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನ(ಈಗ ಹ್ಯಾಸ್ಕೆಲ್ ಇಂಡಿಯನ್ ನೇಷನ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ) ಅನೇಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ ಕಾಯ್ದೆಯೊಂದರಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೋಂದಣಿಯಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ಕಲಾವಿದರು ತಯಾರಿಸಿರದ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ್ದೆಂದು ಬಿಂಬಿಸುವುದನ್ನು ಈ ಕಾಯ್ದೆ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತದೆ. ===ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ=== ಇನ್ಯೂಟ್ ಅಥವಾ ಎಸ್ಕಿಮೊಗಳು ಒಣ ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮೀನಿನ ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಹೂತಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ವಾಯವ್ಯ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಸಮುದ್ರಯಾನಕ್ಕೆ 40-50ಅಡಿ ಉದ್ದದ ತೋಡುದೋಣಿಗಳನ್ನು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸಲುವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪೂರ್ವ ವುಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನ ರೈತರು ಕಳೆಗುದ್ದಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಗೆಯುವ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಜೋಳದ ಗದ್ದೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನೆರೆಯ ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿರುವ ಜನರು ತಂಬಾಕು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಸಮತಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕಾಡುಕೋಣ/ಕಾಡೆಮ್ಮೆಯ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಿಂಡುಗಳನ್ನು ಭೂಶಿರಗಳ ಮೇಲೆ ಅಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೈಋತ್ಯ ಮರಳುಗಾಡುಗಳ ನಿವಾಸಿಗಳು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಓಕ್ ಮರದ ಹಣ್ಣಿನ(ಅಕಾರ್ನ್) ಬೀಜಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅದನ್ನು ಹಿಟ್ಟಾಗಿ ಪುಡಿಮಾಡಿ ಅದರಿಂದ ಕಾದ ಕಲ್ಲುಗಳ ಮೇಲೆ ತುಂಬ ತೆಳುವಾದ ಬ್ರೆಡ್ ಬೇಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಗುಂಪುಗಳು ಪ್ರದೇಶದ ಕಡಿದಾದ ಪಕ್ಕಗುಳುಳ್ಳ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಡಿಗಡಿಗೆ ಸಂಭವಿಸುವ ಬರಗಾಲಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯಲು ಉಗ್ರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪೂರ್ವದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು ಯುರೋಪಿನ ಪರಿಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಸಂಧಿಸಿ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದರು. ಅವರು ಆಹಾರ, ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಬಳಿಗಳಿಗೆ ತುಪ್ಪಳಗಳು, ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಉಕ್ಕಿನ ಉಪಕರಣಗಳು, ಕುದುರೆಗಳು, ಅಲ್ಪಬೆಲೆಯ ಆಭರಣಗಳು, ಬಂದೂಕು ಮತ್ತು ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ====ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ತೊಡಕುಗಳು==== [[File:The King of the Seas in the Hands of the Makahs - 1910.jpg|thumb|"ಮಕಾಹ್ ಜನರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರರಾಜ(ತಿಮಿಂಗಿಲ)" ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು 1910ರಲ್ಲಿ ಮಕಾಹ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ತೆಗೆದರು]] ಇಂದು, ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲದ ಜನರು ಕ್ಯಾಸಿನೊ(ಜೂಜುಮಂದಿರ)ಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಹೆಣಗಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದಾಜು 2.1ದಶಲಕ್ಷ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳ ಪೈಕಿ ಅವರು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 2000ನೇ ಜನಗಣತಿ ಪ್ರಕಾರ, ಅಂದಾಜು 400,000ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಜೂಜಾಟ(ಗೇಮಿಂಗ್)ದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ 562 ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 40ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಕ್ಯಾಸಿನೊಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="NIGA">{{cite web |url=http://www.indiangaming.org/library/indian-gaming-facts/index.shtml |title=NIGA: Indian Gaming Facts |access-date=2011-02-25 |archive-date=2013-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130302072505/http://www.indiangaming.org/library/indian-gaming-facts/index.shtml |url-status=dead }}</ref> ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮ ಆಡಳಿತದ 2007ನೇ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಪ್ರಕಾರ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ 1ರಷ್ಟು ಜನರು ಮಾತ್ರ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮಾಲೀಕರಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="SBA">{{cite web|url=http://www.america.gov/st/diversity-english/2007/December/20071221175918ABretnuH0.3369257.html|title=Number of U.S. [[minority group|Minority]] Owned Businesses Increasing|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080605074024/http://www.america.gov/st/diversity-english/2007/December/20071221175918ABretnuH0.3369257.html|archivedate=2008-06-05}}</ref> ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಕಿಅಂಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಕೆಳಗಿನ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ಪ್ರತಿ 100,000ಜನರ ಪೈಕಿ 18.5ಶೇಕಡದೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಹದಿವಯಸ್ಕರ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹದಿವಯಸ್ಕರ ಗರ್ಭಧರಿಸುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣ, ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ತ್ಯಜಿಸುವವರ ಪೈಕಿ ಶೇಕಡ 54 ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣ, ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ತಲಾದಾಯ ಮತ್ತು ಶೇಕಡ 50 ಮತ್ತು ಶೇಕಡ 90ರ ನಡುವೆ [[ನಿರುದ್ಯೋಗ]]ದ ಪ್ರಮಾಣಗಳು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ತೊಡಕುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತರರು ಮತ್ತು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕುರಿತು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯೋಜನೆಯ ಇಬ್ಬರು ತಜ್ಞರಾದ ಜೋಸೆಫ್ ಕಾಲ್ಟ್<ref>{{cite web|url=http://www.hks.harvard.edu/hpaied/people/kalt.htm |title=Harvard Project on American Indian Economic Development |accessdate=2008-06-17 |last=Kalt |first=Joseph }}</ref> ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಫನ್ ಕಾರ್ನೆಲ್<ref>{{cite web |url=http://udallcenter.arizona.edu/staff/scornell.html |title=Co-director, Harvard Project on American Indian Economic Development |accessdate=2008-06-17 |last=Cornell |first=Stephen |archive-date=2008-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080619015224/http://udallcenter.arizona.edu/staff/scornell.html |url-status=dead }}</ref> ತಮ್ಮ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರದಿ ''ವಾಟ್ ಕ್ಯಾನ್ ಟ್ರೈಬ್ಸ್ ಡು?'' ನಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಿಸಿದ್ದಾರೆ.''ಸ್ಟ್ರಾಟಜೀಸ್ ಎಂಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್ಸ್ ಇನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್'' <ref>{{cite web |url=http://www.ksg.harvard.edu/hpaied/docs/reloading%20the%20dice.pdf |title=What Can Tribes Do? Strategies and Institutions in American Indian Economic Development |accessdate=2008-06-17 |last=Cornell, S. |first=Kalt, J. |archive-date=2004-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040407025730/http://www.ksg.harvard.edu/hpaied/docs/reloading%20the%20dice.pdf |url-status=bot: unknown }}</ref> ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ(ಅಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿ, ನೋಡಿ ಪೂರ್ಣ ಕಾಲ್ಟ್ &ಕಾರ್ನೆಲ್ ವರದಿ): * ಬಂಡವಾಳಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶದ ಕೊರತೆ * ಮಾನವ ಬಂಡವಾಳದ ಕೊರತೆ (ಶಿಕ್ಷಣ, ಕೌಶಲಗಳು, ತಾಂತ್ರಿಕ ತಜ್ಞತೆ) ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮಾರ್ಗಗಳು. * ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಯೋಜನೆಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಳಪೆಯಾಗಿವೆ. * ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಆದರೆ ಸಾಕಷ್ಟು ನಿಯಂತ್ರಣದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. * ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು, ಸಾಗಾಣಿಕೆಯ ಅತ್ಯಧಿಕ ವೆಚ್ಚಗಳಿಂದ ಅನನುಕೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. * ಸ್ಥಳೀಯೇತರ ಅಮೆರಿಕದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ತೀವ್ರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಎದುರಿಸಿದ ಕಾರಣ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಹೊಂದುವಂತೆ ಬಂಡವಾಳದಾರರಿಗೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು ಮನವೊಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. * ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಅಫೇರ್ಸ್ ಬ್ಯೂರೊ ಅರ್ಥಶೂನ್ಯ, ಭ್ರಷ್ಟ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ನಿರಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. * ಬುಡಕಟ್ಟು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಅರ್ಥಶೂನ್ಯತೆ ಅಥವಾ ಭ್ರಷ್ಟತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರು. * ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ ಕುರಿತ ಗುಂಪುಗುಳಿತನವು ಬುಡಕಟ್ಟು ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದೆ. * ಬುಡಕಟ್ಟು ಸರ್ಕಾರದ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಹೊರಗಿನವರನ್ನು ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡುವುದರಿಂದ ದೂರವಿಟ್ಟಿದೆ. * ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಕೌಶಲಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಭವ ದುರ್ಲಭವಾಗಿವೆ. * ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಅಡ್ಡಬರುತ್ತವೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈಯಾಗಲು ಪ್ರಮುಖ ತೊಡಕುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ, ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಜ್ಞಾನದ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವದ ಕೊರತೆ. “ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಭವದ ಕೊರತೆಯು ಭವಿಷ್ಯದ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಸವಾಲಾಗಿದೆ”ಎಂದು 2004ರಲ್ಲಿ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್ ಏರಿಯ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ವರದಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅನುಭವಗಳ ಕೊರತೆ ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸಮುದಾಯಗಳು ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ದಿಯಾಗಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಶಾಲೆಯ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಶಾಲೆಯ ನಂತರ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಶಿಕ್ಷಣವು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಅವಶ್ಯಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="CFED">{{cite web |url=http://www.energizingentrepreneurs.org/content/cr.php?id=4&sel=5 |title=Native Entrepreneurship: Challenges and opportunities for rural communities&nbsp;— CFED, Northwest Area Foundation December 2004 |access-date=2011-02-25 |archive-date=2013-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130222151900/http://www.energizingentrepreneurs.org/content/cr.php?id=4&sel=5 |url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ಪ್ರಕಟಣೆಯು ''ರೆಜ್ ಬಿಜ್'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. ===ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು=== [[File:Portrait (Front) of Lillian Gross, Niece of Susan Sanders (Mixed Blood) 1906.jpg|200px|right|thumb|ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ಮೂಲದಿಂದ "ಮಿಶ್ರ ರಕ್ತ"ವೆಂದು ವಿವರಿಸಲ್ಪಡುವ ಲಿಲ್ಲಿಯನ್ ಗ್ರೋಸ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್‌/ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪರಂಪರೆಯವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.ಅವರು ತನ್ನ ಚೆರೋಕೀ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.]] ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರ ನಡುವೆ ಅಂತರ್ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು ಜಟಿಲ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದು, ಅಂತರ್ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಕೆಲವೇ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಂದ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="lin">{{Cite news|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1546/is_n4_v11/ai_18953815|title=The Indian connection|author=Mary A. Dempsey|accessdate=2008-09-19|year=1996|publisher== American Visions|archive-date=2010-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20100502001011/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1546/is_n4_v11/ai_18953815/|url-status=dead}}</ref><ref name="takingAssToHeart">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=3VCc9XEiFt4C&pg=PA176&lpg=PA176&dq=native+american+and+white+interracial+affairs|title=Taking assimilation to heart|author=Katherine Ellinghaus | isbn=9780803218291 | year=2006 | publisher==U of Nebraska Press}}</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್‌/ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಅಂತರ್ವಿವಾಹಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕದ ಕೆಲವು ಪ್ರಥಮ ದಾಖಲೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ಅವಧಿಯ ನಂತರದ [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ|ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]ದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಒಂದು ಪ್ರಕರಣವು [[ಸ್ಪೇನ್|ಸ್ಪೇನ್‌]]ನ ಯುರೋಪ್ ಪ್ರಜೆ ಗೊಂಜಾಲೊ ಗುರೆರೊಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಯುಕಾಟನ್ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಅವನ ಹಡಗು ನಾಶವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮಾಯನ್ ಕುಲೀನ ಸ್ತ್ರೀಯಿಂದ ಮೂವರು ಮೆಸ್ಟಿಜೊ(ಮಿಶ್ರಿತ ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ಪೀಳಿಗೆ) ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಂದೆಯಾದ. ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಕರಣವು ಹರ್ನನ್ ಕಾರ್ಟೆಸ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಪ್ರೇಯಸಿ ಲಾ ಮೆರಿಂಚೆ ಅವರದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಥಮ ಬಹುಜನಾಂಗೀಯ ಪೀಳಿಗೆ ಹುಟ್ಟಲು ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="rebecca">{{cite web | url = http://www.virtualschool.edu/mon/SocialConstruction/SexualityAndInvasion.html | title = Sexuality and the Invasion of America: 1492–1806 | accessdate = 2009-05-19 | publisher = = http://www.virtualschool.edu | archive-date = 1997-10-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/19971023042838/http://www.virtualschool.edu/mon/SocialConstruction/SexualityAndInvasion.html | url-status = dead }}</ref> ====ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ಜತೆ ಸಮೀಕರಣ ಸ್ವೀಕಾರ==== ವಸಾಹತುಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರತ್ವದ ಮುಂಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗಕ್ಕಿಂತ ಐರೋಪ್ಯ ಪರಿಣಾಮವು ತಕ್ಷಣದ,ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ ಮತ್ತು ಗಹನತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ವೈಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ನರು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ವಾಸಿಸಿದರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ಕಲಿತರು, ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಗಡಿಗರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿದರು.<ref name="white_indians"> {{cite web | url = http://www.galafilm.com/1812/e/background/nat_white_ind.html | title = Sharing Choctaw History | accessdate = 2008-02-05 | publisher= = A First Nations Perspective, Galafilm }} </ref> [[File:Fort-orleans-return.jpg|275px|thumb|left|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನ ಪ್ರವಾಸದಿಂದ 1725ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಓಸೇಜ್ ಮದುಮಗಳುಆ ಓಸೇಜ್ ಮಹಿಳೆಯು ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೈನಿಕನನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ.]] ಮುಂಚಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉದ್ವೇಗ ಮತ್ತು ಭಾವವಿಕಾರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸ್ನೇಹತ್ವ, ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ನಿಕಟತೆಯ ಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಕೂಡ ಕೂಡಿದ್ದವು.<ref name="white_red_relations1">{{cite web | url = http://www.artsofcitizenship.umich.edu/sos/topics/native/early.html | title = Native Americans: Early Contact | accessdate = 2009-05-19 | publisher = = Students on Site | archive-date = 2008-05-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080510222953/http://www.artsofcitizenship.umich.edu/sos/topics/native/early.html | url-status = dead }}</ref> ಐರೋಪ್ಯ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಸ್ಪೇನ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಾಹಗಳು ಜರುಗಿದವು. 1528ರಲ್ಲಿ ಮಾಕ್ಟೆಜುಮಾ IIಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಣಿ ಇಸಾಬೆಲ್ ಡೆ ಮಾಕ್ಟೆಜುಮಾ ಸ್ಪೇನ್ ಸಾಹಸಿ ಅಲೋನ್ಸೊ ಡೆ ಗ್ರಾಡೊ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಜಾನ್ ಕ್ಯಾನೊ ಡೆ ಸಾವೆಡ್ರಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರಿಗೆ ಒಟ್ಟು ಐವರು ಮಕ್ಕಳು ಜನಿಸಿದರು. ಬಹುಕಾಲದ ನಂತರ, 1614ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 5ರಂದು ಪೊಕಾಹೊಂಟಾಸ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಪ್ರಜೆ ಜಾನ್ ರಾಲ್ಫ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರಿಗೆ ಥಾಮಸ್ ರಾಲ್ಫ್ ಎಂಬ ಮಗು ಜನಿಸಿತು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎರಡನೇ ಮಾಕ್ಟೆಜುಮಾನ ಅನೇಕ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸ್ಪೇನ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವವು ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಿತು. ಅವರಿಗೆ ಡ್ಯೂಕ್ ಆಫ್ ಮಾಕ್ಟೆಜುಮಾ ಡಿ ಟುಲ್ಟೆಂಗೊ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಯುರೋಪಯನ್ನರ ನಡುವೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಇದು ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪೇನ್ ಪರಿಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಟ್ರಾಪರ್‌(ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವವರು)ಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ಮಹಿಳೆಯಾದ ಸಕಾಗಾವಿ, ಲೆವಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಲು ನೆರವಾಗಿದ್ದು, ಫ್ರೆಂಚ್ ಟ್ರಾಪರ್ ಟೌಸೇಂಟ್ ಚಾರ್ಬೋನಿಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಜೀನ್ ಬಾಪ್ಟಿಸ್ಟೆ ಚಾರ್ಬೊನಿ ಎಂಬ ಪುತ್ರ ಜನಿಸಿದರು. ಇದು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಟ್ರಾಪರ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ನಮೂನೆಯಾಗಿತ್ತು. [[File:Five Indians and a Captive.jpg|250px|thumb|right|ಫೈವ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಎ ಕ್ಯಾಪ್ಟಿವ್, ಇದನ್ನು 1855ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲ್ ವಿಮಾರ್ ಚಿತ್ರಿಸಿದರು]] ಅನೇಕ ನಿವಾಸಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಬಗ್ಗೆ ಭಯಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಭಿನ್ನಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರು.<ref name="white_red_relations1" /> ಅವರ ವಿಧಾನಗಳು ಬಿಳಿಯರಿಗೆ ಅನಾಗರಿಕವೆನಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="white_red_relations1" /> ಒಬ್ಬ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಲೇಖಕ ಆಂಡ್ರಿವ್ ಜೆ. ಬ್ಲಾಕ್‌ಬರ್ಡ್ 1897ರಲ್ಲಿ, ಬಿಳಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೈತಿಕತೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="white_red_relations1"/> ಅವರು ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಒಟ್ಟಾವ ಎಂಡ್ ಚಿಪ್ಪೇವಾ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಿಚಿಗನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, <blockquote> "ಒಟ್ಟಾವಾಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪೇವಾಗಳು ತಮ್ಮ ಆದಿಕಾಲದ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸದ್ಗುಣಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ನಮ್ಮ ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಕ್ರಮ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಮಕ್ಕಳ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಈ ದುಷ್ಟಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಒಟ್ಟಾವಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿದ್ದು, ಆರ್ಬರ್ ಕ್ರೋಚ್‌ನ ಒಟ್ಟಾವಗಳ ನಡುವೆ ಎರಡನೇ ಪ್ರಕರಣವು 1897ರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಿತ್ತು. ಆಗಿನಿಂದ ಈ ಕೆಡುಕುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ದುಷ್ಟ ಬಿಳಿಯ ಜನರು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರಲ್ಲಿ ದುಷ್ಟ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref name="white_red_relations1" /></blockquote> ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜತೆ ಭೂ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮೊದಲಿಗೆ ಅವರು ಬಿಳಿಯರ ನೆಲೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಬಯಸಿದ್ದರು.<ref name="white_red_relations22">{{cite web| url= http://www.artsofcitizenship.umich.edu/sos/topics/native/claiming.html| title= Native Americans: Early Contact| accessdate= 2009-05-19| publisher= = Students on Site| archive-date= 2008-05-10| archive-url= https://web.archive.org/web/20080510222953/http://www.artsofcitizenship.umich.edu/sos/topics/native/early.html| url-status= dead}}</ref> ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಬಿಳಿಯ ಜನರ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆಗೆ ಬಲವಂತ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಬಿಳಿಯರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ನಡುವೆ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳನ್ನು ಶಮನ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದ್ದರು.<ref name="white_red_relations22" /> ಈ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅನೇಕ ಒಪ್ಪಂದಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಕೃಷಿಕರಾಗುವ ಅಗತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="white_red_relations22" /> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಸಹಿ ಹಾಕುವಂತೆ ಬಲಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖಂಡರಿಗೂ ಕೂಡ ತಾವು ಸಹಿ ಹಾಕುವುದು ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಕಲ್ಪನೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="white_red_relations22" /> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ಪುರುಷ ಬಿಳಿಯವರ್ಣೀಯ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಬೇಕಾದರೆ,"ಉತ್ತಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಳಿಯವರ್ಣೀಯ ಮಹಿಳೆಗೆ ಆಸರೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಸಾಬೀತು ಮಾಡುವವರೆಗೆ" ತಂದೆತಾಯಿಗಳ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು.<ref name="white_reds"> {{Cite book| url = https://books.google.com/?id=3VCc9XEiFt4C&pg=PA176&lpg=PA176&dq=native+american+and+white+interracial+affairs| title = Taking assimilation to heart | first=Katherine | last=Ellinghaus | isbn=9780803218291 | year=2006 | publisher==U of Nebraska Press}} </ref> 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಟೆಕುಮ್‌ಸೆ ಮತ್ತು ಹೊಂಬಣ್ಣದ ಕೂದಲಿನ ನೀಲಿ ಕಣ್ಣಿನ ರೆಬೆಕ್ಕಾ ಗ್ಯಾಲೋವೇ ಅಂತರ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕದ ಪುರುಷರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ಐರೋಪ್ಯ‌-ಅಮೆರಿಕದ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಮಹಿಳಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref name="white_red_marriages">{{cite web | url = http://www.vahistorical.org/publications/Abstract_1083_ellinghaus.htm | title = Virginia Magazine of History and Biography | accessdate = 2009-05-19 | publisher = = Virginia Historical Society | archive-date = 2008-10-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081018202023/http://www.vahistorical.org/publications/Abstract_1083_ellinghaus.htm | url-status = dead }}</ref> ಚಾರ್ಲೆಸ್ ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್ ಐರೋಪ್ಯ-ಅಮೆರಿಕನ್ ಪತ್ನಿ ಎಲೈನ್ ಗೂಡೇಲ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಗೂಡೇಲ್ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದಾಗ ಡಕೋಟಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್‌ಮನ್ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಒಟ್ಟು ಆರು ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು. ====ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರ ಸಂಬಂಧಗಳು==== {{See|Black Indians}} ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದರು. ಆಫ್ರಿಕನ್ನರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸಂಪರ್ಕದ ಬಗ್ಗೆ 1502ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತೀ ಪ್ರಾಚೀನ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಥಮ ಆಫ್ರಿಕನ್ನರನ್ನು ಗುಲಾಮರಾಗಿ ದುಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹಿಸ್ಪಾನಿಯೋಲಾಗೆ ಕರೆತರಲಾಯಿತು.<ref>''ಮುಸ್ಲಿಮ್ಸ್ ಇನ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ: ಎ ಫೊರ್ಗಾಟನ್ ಲೆಗಸಿ'' -ಜೆರಾಲ್ಡ್ ಎಫ್. ಡಿರ್ಕ್ಸ್. ISBN 1-59008-044-0 ಪುಟ 204.</ref> ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಆಫ್ರಿಕದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಕುರಿತು ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Red, White pg. 99">ಕೆಂಪು, ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು, ಪುಟ 99. ISBN 0-8203-0308-9</ref> ಒಂದು ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ "1752ರಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರಜೆ ಅವರ ನಡುವೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ಕಾಟಾವಾಬಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗ ತೀವ್ರ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಅಸಮಾಧಾನ ಹೊಂದಿದ್ದರು".<ref name="Red, White pg. 99" /> ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ಒಲವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ವರ್ಣ ಪೂರ್ವಗ್ರಹ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಚೆರೋಕೀ ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>ಕೆಂಪು, ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು, ಪುಟ 99, ISBN 0-8203-0308-9</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬಂಡಾಯ ಏಳಬಹುದೆಂಬ ಯುರೋಪ್ ಭಯವೇ ಈ ಶತ್ರುತ್ವ ಉಂಟುಮಾಡಲು ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಆಫ್ರಿಕದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಲು ಬಿಳಿಯರು ಯತ್ನಿಸಿದರು." <ref>ಕೆಂಪು, ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು, ಪುಟ 105, ISBN 0-8203-0308-9</ref> 1751ರಲ್ಲಿ,ದಕ್ಷಿಣ ಕರೋಲಿನ ಕಾನೂನು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತು: <blockquote> "ಇಂಡಿಯನ್ನರ ನಡುವೆ ನೀಗ್ರೋಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯುವುದು ಹಾನಿಕರ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ನಡುವೆ ಸಾಮೀಪ್ಯತೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು"<ref name="hid">{{cite web|url=http://www.colorq.org/MeltingPot/article.aspx?d=America&x=blackIndians|title=Black Indians (Afro-Native Americans)|author=ColorQ|accessdate=2009-05-29|year=2009|publisher==ColorQ|archive-date=2020-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606063141/http://www.colorq.org/MeltingPot/article.aspx?d=America&x=blackIndians|url-status=dead}}</ref> </blockquote> ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು ಎರಡೂ ಜನಾಂಗದವರನ್ನು ಕೆಳದರ್ಜೆಯವರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು ಇಬ್ಬರೂ ಶತ್ರುಗಳೆಂದು ಬಿಂಬಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು.<ref name="nawomen" /> ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಗುಲಾಮರನ್ನು ವಾಪಸು ಕರೆತಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇಂಡಿಯನ್ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿದರೆ ಆಫ್ರಿಕದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಬಹುಮಾನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="nawomen" /><ref name="cherslav" /><ref name="infr">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=sHJMNVV31T0C&pg=PA3&lpg=PA3&dq=american+indians+married+blacks|title=Race and the Cherokee Nation|author=Fay A. Yarbrough|accessdate=2009-05-30|year=2007 |publisher==Univ of Pennsylvania Press | isbn=9780812240566 }}</ref> [[File:Ras k dee pomo.jpg|thumb|left|upright|ರಾಸ್ ಕೆ ಡೀ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಪೋಮೊ-ಕೀನ್ಯದ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಕ]] "ಆಫ್ರಿಕನ್ನರು ಮೊದಲ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಲಾಮರಾದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರೂ ಸಹ ಗುಲಾಮರಾದರು ಮತ್ತು ದಾಸ್ಯದ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು, ಸಾಮುದಾಯಿಕ ವಸತಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ವಾಸಿಸಿದರು, ಸಾಮೂಹಿಕ ಪಾಕವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಮೂಲಿಕೆಗಳಿಂದ ರೋಗವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ದಂತಕಥೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು ಹಾಗೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಂತರ್ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು."<ref name="afrna" /> ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು ಎರಡು ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವಿನ ವಿವಾಹವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದರು, ಅವರು ಈ ಮಿಲನಗಳಿಂದ ಬಲಿಷ್ಠ, ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಮಕ್ಕಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="nadis">{{cite web|url=http://www.djembe.dk/no/19/08biwapi.html|title=Black Indians want a place in history|author=Nomad Winterhawk|accessdate=2009-05-29|year=1997|publisher== Djembe Magazine|archive-date=2009-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090714113317/http://www.djembe.dk/no/19/08biwapi.html|url-status=dead}}</ref> 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮಹಿಳೆಯರು ಬಂಧಮುಕ್ತರಾದ ಅಥವಾ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಪುರುಷರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾದರು.<ref name="nawomen" /> ಇದರ ಜತೆಗೆ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮಹಿಳೆಯರು ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಪುರುಷರನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಆ ಮಹಿಳೆಯರು ಐರೋಪ್ಯ ಮಾರಾಟಗಾರರ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಿಲ್ಲದೇ ಈ ಪುರುಷರನ್ನು ಬಂಧಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ ತಮ್ಮ ಬುಡಕಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ದಾಖಲೆಗಳು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ.<ref name="nawomen" /> ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಪುರುಷರಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದು ಅಥವಾ ಅವರಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ ಒಬ್ಬ ಗುಲಾಮಳಲ್ಲದ ತಾಯಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಕ್ಕಳು ಗುಲಾಮಗಿರಿಯಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="nawomen" /> ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಧಾನಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಓಡಿಹೋದ ಗುಲಾಮರನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. 1726ರಲ್ಲಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗವರ್ನರ್, ಇರಾಕೊಯಿಸ್ ಜತೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವ ಎಲ್ಲ ಓಡಿಹೋದ ಗುಲಾಮರನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗುಗಿಸುವಂತೆ ಅವರಿಂದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.<ref name="Katz">ಕಾಟ್ಜ್ WL 1997 ಪುಟ 103</ref> 1760ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಹ್ಯುರಾನ್ ಮತ್ತು ದೇಲಾವೇರ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನೂ ಸಹ ಓಡಿಹೋದ ಗುಲಾಮರನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಗುಲಾಮರು ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆಗಳು ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ.<ref name="Katzs">ಕಾಟ್ಡ್ WL 1997 ಪುಟ 104</ref> ಗುಲಾಮರು ಹಿಂದಿರುಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಜಾಹೀರಾತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. [[File:Two Black Indians.jpg|thumb|200px|right|ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ: ಅಮೋಸ್ ಚ್ಯಾಪ್‌ಮ್ಯಾನ್, ಆಕೆಯ ಮಗಳು, ಸಹೋದರಿ (ಎಲ್ಲರೂ ಚೆಯೆನ್ನೆ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಗುರುತಿಸದ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹುಡುಗಿ. 1886<ref>[404]</ref>]] ಗುಲಾಮರ ಮಾಲಿಕತ್ವ ಹೊಂದುವುದು ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚೆರೋಕೀ, ಚೊಕ್ಟಾವ್ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಕ್ ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. 3%ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಗುಲಾಮರ ಒಡೆತನ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಜೀತಗಾರಿಕೆ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಹಾನಿಕಾರಕ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದವು.<ref name="wil"/> ಚೆರೋಕೀ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮರ ಒಡೆಯರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಪುರುಷರ ಮಕ್ಕಳಾಗಿದ್ದರು, ಅದು ಅವರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಗುಲಾಮತನದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು ಎಂದು ದಾಖಲೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="cherslav">{{cite web|url=http://www.coax.net/people/lwf/SLAVE_RV.HTM|title=CHEROKEE SLAVE REVOLT OF 1842|author=Art T. Burton|accessdate=2009-05-29|year=1996|publisher==LWF COMMUNICATIONS|archive-date=2009-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090929002527/http://coax.net/people/lwf/SLAVE_RV.HTM|url-status=dead}}</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ವಿಸ್ತರಣೆ ಅಧಿಕವಾದಂತೆ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವಿವಾಹಗಳು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆದವು.<ref name="nawomen" /> ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಫ್ರಿಕನ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಆನುವಂಶಿಕ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="dstu">{{cite web|url=http://www.rlnn.com/ArtOct06/MoreBlacksAfricanAmerNativeAmerConnection.html|title=More Blacks are Exploring the African-American/Native American Connection|author=Sherrel Wheeler Stewart|accessdate=2008-08-06|year=2008|publisher==BlackAmericaWeb.com|archive-date=2006-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20061031200938/http://www.rlnn.com/ArtOct06/MoreBlacksAfricanAmerNativeAmerConnection.html|url-status=dead}}</ref> ತಳಿವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಕೆಲಸದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಕುರಿತ PBS ಸರಣಿಯೊಂದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮಿಶ್ರಿತ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದು ಅತಿವಿರಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದೆ.<ref name="African American Lives">{{cite web |url=http://racerelations.about.com/od/ahistoricalviewofrace/a/dnaandrace.htm |title=DNA Testing: review, ''African American Lives'', About.com |access-date=2011-02-25 |archive-date=2009-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090313231943/http://racerelations.about.com/od/ahistoricalviewofrace/a/dnaandrace.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="African American Lives PBS">{{cite web|url=http://www.pbs.org/wnet/aalives/dna/index.html |title=African American Lives 2}}</ref> ಈ PBS ಸರಣಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ "ಕರಿಯರಲ್ಲದ" ಮಿಶ್ರಣವೆಂದರೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾಟ್ಸ್-ಐರಿಷ್.<ref name="African American Lives" /><ref name="African American Lives PBS" /> ಆದರೆ ನೇರ-ಮಾರ್ಗದ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣಿನ ಪೂರ್ವಿಕರ Y-ಕ್ರೋಮೊಸೋಮ್ ಮತ್ತು mtDNA (ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಲ್ DNA) ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅನೇಕ ಪೂರ್ವಜರ ಆನುವಂಶಿಕ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲಗೊಳ್ಳಬಹುದು. (ಆನುವಂಶಿಕ ಲಕ್ಷಣದ ಅಂದಾಜಿನಲ್ಲಿ DNA ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮಿತಿಗಳನ್ನು PBS ಸರಣಿಯು ತೃಪ್ತಿಕರವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿಲ್ಲವೆಂದು ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.)<ref name="hur">{{cite web|url=http://www.geneticsandsociety.org/article.php?id=3908|title=Deep Roots and Tangled Branches|author=Troy Duster|accessdate=2008-10-02 |year=2008 |publisher==Chronicle of Higher Education}}</ref> ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಮತ್ತೊಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="AJHG1">{{cite web|url=http://www.cell.com/AJHG/abstract/S0002-9297(07)61628-0 |title=Estimating African American Admixture Proportions by Use of Population-Specific Alleles|author=Esteban Parra, et al|publisher==American Journal of Human Genetics}}</ref> ''ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್'' ‌ನಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾದ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಹೀಗೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ - "ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಸಂತತಿಯ 10 ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರ ಆನುವಂಶಿಕ ಕೊಡುಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದೇವೆ (ಮೇವುಡ್, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್; ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್; ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್; ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ; ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್; ಬ್ಯಾಲ್ಟಿಮೋರ್; ಚಾರ್ಲೆಸ್ಟನ್, ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾರೋಲಿನ; ನ್ಯೂ ಆರ್ಲಿಯನ್ಸ್; ಮತ್ತು ಹೌಸ್ಟನ್). 10 ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಮಾತೃಸಂಬಂಧದ ಅಮೆರಿಂಡಿಯನ್(ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್) ಕೊಡುಗೆಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲವೆಂದು mtDNA ಹ್ಯಾಪ್ಲೊಗ್ರೂಪ್ಸ್ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ."<ref name="AJHG">{{cite web|url=http://www.cell.com/AJHG/abstract/S0002-9297(07)61628-0 |title=Estimating African American Admixture Proportions by Use of Population|author= |publisher==The American Journal of Human Genetics}}</ref> ಆನುವಂಶಿಕ ಸಂತತಿಯ DNA ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆನುವಂಶಿಕ ಲಕ್ಷಣದ ಬಗೆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಬಾರದೆಂದು ಸಂಶೋಧಕರು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="hur" /><ref name="bldl1">{{cite web|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2007/10/071018145955.htm|title=Genetic Ancestral Testing Cannot Deliver On Its Promise, Study Warns|author=ScienceDaily|accessdate=2008-10-02 |year=2008 |publisher==ScienceDaily}}</ref> ಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ಮಧ್ಯೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬುಡಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿನ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಲು ಇದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="genej">{{cite web|url=http://www.ipcb.org/publications/briefing_papers/files/identity.html|title=Genetic Markers Not a Valid Test of Native Identity|author=Brett Lee Shelton, J.D. and Jonathan Marks, Ph.D. |accessdate=2008-10-02 |year=2008 |publisher==Counsel for Responsible Genetics}}</ref> ====ರಕ್ತ ಪರಿಮಾಣ==== {{Main|Blood quantum laws}} {{See|Cherokee Freedmen Controversy}} ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರ-ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಮಿಶ್ರಣವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಜನರು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ವಂಶಜರೆಂದು ಹೇಳಬಹುದಿತ್ತು.<ref name="accessgenealogy1" /><ref name="uwec1" /> ಹವಾಗುಣ, ಕಾಯಿಲೆ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಒತ್ತಡಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗುಂಪುಗಳು ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ವಿಭಾಗಗೊಂಡು ಅಥವಾ ವಿಲೀನವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಜೀವಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.<ref name="eurekalert.org">[http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-07/uoia-ycs071508.php "Y ಕ್ರೋಮೊಸೋಮ್ ಸ್ಟಡಿ ಶೆಡ್ಸ್ ಲೈಟ್ ಆನ್ ಅತಪ್ಯಾಸ್ಕನ್ ಮೈಗ್ರೇಶನ್ ಟು ಸೌತ್‌ಈಸ್ಟ್ ಯುಎಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607161806/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-07/uoia-ycs071508.php |date=2011-06-07 }}, ''ಯುರೇಕಾ ಅಲರ್ಟ್'', ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಎನರ್ಜಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ನ್ಯೂಸ್‌ಲಿಸ್ಟ್</ref> ಹಲವಾರು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ಮೃತರಾದವರ ಬದಲಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸೆರೆಯಾಳುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸೆರೆಯಾಳುಗಳು ವಿರೋಧಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ನಂತರ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ನೆಲಸಿಗರಿಂದ ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಬಿಳಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಓಡಿಹೋದ ಗುಲಾಮರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌-ಒಡೆತನದ ಗುಲಾಮರಿಗೂ ಸಹ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು ಅಥವಾ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯುರೋಪಿಯನ್ನರೊಂದಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವ್ಯಾಪಾರದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವಿನ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಅಂತರ್ವಿವಾಹವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="eurekalert.org" /> ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಆನುವಂಶಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಹಲವಾರು ಮಾರ್ಗಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. [[File:Creeks in Oklahoma.png|250px|thumb|1877ರ ಸರಿಸುಮಾರು ಒಕ್ಲಹೋಮಾದ ಕ್ರೀಕ್ (ಮುಸ್ಕೊಗೀ) ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸದಸ್ಯರು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಸಂತತಿಯವರು.<ref>ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಹಡ್ಸನ್, ದಿ ಸೌತ್‌ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್, 1976, ಪುಟ 479</ref>]] ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೆಲವು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಿಶ್ರಣವಿದೆ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ತಳೀಯ ವಂಶಪರಂಪರಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಿಶ್ರಣವಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಕೇವಲ 5 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಕನಿಷ್ಠ 12.5 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವಂಶಪರಂಪರೆಯನ್ನು (ಒಬ್ಬ ಮುತ್ತಜ್ಜ/ಮುತ್ತಜ್ಜಿಗೆ ಸಮನಾದ) ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ವಾದಿಸುವ ತಜ್ಞರಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ವಿಮರ್ಶಕ ಮತ್ತು ಲೇಖಕ ಹೆನ್ರಿ ಲೂಯಿಸ್ ಗೇಟ್ಸ್ ಜೂನಿಯರ್ ಆಧಾರ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೇಕಡಾವಾರು ಜನರು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ವಂಶಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಇದು ಮಿಶ್ರಣದ ಹಿಂದಿನ ಅಂದಾಜುಗಳು ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರಬಹುದೆಂಬುದನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಹೆನ್ರಿ ಲೂಯಿಸ್‌ ಗೇಟ್ಸ್‌, ಜೂನಿಯರ್, ''ಇನ್‌ ಸರ್ಚ್‌ ಆಫ್‌ ಅವರ್‌ ರೂಟ್ಸ್‌: ಹೌ 19 ಎಕ್ಸ್ಟ್ರಾಆರ್ಡಿನರಿ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್‌ ರೀಕ್ಲೇಮ್ಡ್‌ ದೈಯರ್ ಪಾಸ್ಟ್‌'', ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಕ್ರೌನ್‌ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್‌, 2009, ಪುಟಗಳು 20-21</ref> ಕೆಲವು ಆನುವಂಶಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಕೇವಲ ನೇರ ಗಂಡು ಅಥವಾ ಹೆಣ್ಣಿನ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದರಿಂದ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವಂಶಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಇತರ ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ 64 4xಮುತ್ತಜ್ಜ/ಮುತ್ತಜ್ಜಿಯರಲ್ಲಿ, ನೇರ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಕೇವಲ ಇಬ್ಬರ DNA ಆಧಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name="hur" /><ref name="bldl1" /><ref name="bldl2">{{cite web|url=http://www.weyanoke.org/historyculture/hc-DNAandIndianAncestry.html|title=Can DNA Determine Who is American Indian?|author=Kim TallBear, Phd., Associate, Red Nation Consulting|accessdate=2009-10-27|year=2008|publisher==The WEYANOKE Association|archive-date=2011-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724191733/http://www.weyanoke.org/historyculture/hc-DNAandIndianAncestry.html|url-status=dead}}</ref> ಕೇವಲ ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣಿನ ನೇರ-ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾದ ಮಿತಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, DNA ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಗುಂಪುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಗುರುತು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಕೇವಲ ಜೀವ-ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನೂ ಆಧರಿಸಿದೆ. ದಿ ಇಂಡೀಜಿನಸ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆನ್ ಬಯೊಕೊಲೊನಿಯಲಿಸಮ್ (IPCB) ಹೀಗೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ:<blockquote>"ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಗುರುತುಗಳು" ಕೇವಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ಭಾಗಗಳ ಜನರಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref name="bldl2" /></blockquote> ತಳಿವಿಜ್ಞಾನಿಗಳೂ ಹೀಗೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ:<blockquote>ಸಿಡುಬು ಮೊದಲಾದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಲವಾರು ಮಂದಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ತಾಯಿಯ ಅಥವಾ ತಂದೆಯ ವಂಶಜರು ಸ್ಥಳೀಯೇತರ ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮಾತ್ರ ಅವರು ಗುರುತಿಸಿದ ಆನುವಂಶಿಕ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಅಸಂಭವವಾಗಿದೆ‌.<ref name="hur" /><ref name="bldl1" /></blockquote> ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಿಂದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಘಟನೆಗೆ ಸೇರಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ದೃಢೀಕರಣವಾಗಿರಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸರ್ಕಾರವು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಅಥವಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಅದರದೇ ಆದ ಸ್ವಂತ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅಂಗೀಕೃತ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಫೆಡರಲ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಾದರೆ ಆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಕಾಲು ಭಾಗ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂತತಿಯನ್ನು (ಒಬ್ಬ ಮುತ್ತಜ್ಜ/ಮುತ್ತಜ್ಜಿಗೆ ಸಮನಾದ) ಹೊಂದಿರಬೇಕು, ಅದು ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಲಡ್ ಕಾರ್ಡ್‌ನ ಡಿಗ್ರಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ(ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ರಕ್ತದ ಗುಂಪನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ದಾಖಲೆ)ದಿಂದ ದೃಢೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬೇಕು. ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ, ಅರ್ಹತೆಯು ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಕೋರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯಕ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ "ರಕ್ತದಗುಂಪನ್ನು" ಅಥವಾ "ರಕ್ತ ಪರಿಮಾಣ"ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿರಬಹುದು. ಖಚಿತತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು, ಕೆಲವು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು ವಂಶಪರಂಪರೆಯ DNA ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೆಂದು ಹೇಳಲು ಆರಂಭಿಸಿವೆ. ಆದರೆ ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೃಢೀಕೃತ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ವಂಶ ಅಥವಾ ನೇರ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.racesci.org/racescinow/genetics,race,and%20ancestry/5.html ಆನ್ಸೆಸ್ಟ್ರಿ ಇನ್ ಎ ಡ್ರಾಪ್ ಆಫ್ ಬ್ಲಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216190231/http://www.racesci.org/racescinow/genetics%2Crace%2Cand%20ancestry/5.html |date=2012-02-16 }} (ಆಗಸ್ಟ್ 30, 2005)-ಕ್ಯಾರೆನ್ ಕ್ಯಾಪ್ಲನ್. 2006ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 20ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಅಗತ್ಯತೆಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬುಡಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಬುಡಕಟ್ಟಿಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಚೆರೋಕೀ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಆರಂಭಿಕ 1906ರ ಡ್ಯಾವೆಸ್ ರೋಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ವಂಶಪರಂಪರೆಯ ಸಂತತಿಯ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ದಾಖಲೆ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಬಹು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ವಂಶಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ನಿಯಮಗಳು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿವೆ. ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕಾನೂನಿನ ವಿವಾದಗಳು, ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಕೇಸುಗಳು ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದಿ ಗುಂಪುಗಳ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಚೆರೋಕೀ ಮುಕ್ತ ಗುಲಾಮರು. ಇಂದು ಅವರಲ್ಲಿ ಚೆರೋಕೀಯರಿಂದ ಗುಲಾಮಗಿರಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸಂತತಿಯವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.[[ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಂತಃಕಲಹ|ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ]]ದ ನಂತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚೆರೋಕೀ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ಗುಲಾಮರೆಂದು ಪೌರತ್ವವನ್ನು ಫೆಡರಲ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಮೂಲಕ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. 1980ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಚೆರೋಕೀ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಡ್ಯಾವೆಸ್ ರೋಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾದ ಚೆರೋಕೀ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ(ಕೇವಲ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುವುದಲ್ಲ) ಸಂತತಿಗೆ ಸೇರಿದವರೆಂದು ದೃಢಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಅವರನ್ನು ಪೌರತ್ವದಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗಿತ್ತು. 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಿಳಿಯ-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸಿದರು. ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಚೆರೋಕೀಗಳ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.<ref>[http://blog.eogn.com/eastmans_online_genealogy/2006/02/the_truth_about.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110429151901/http://blog.eogn.com/eastmans_online_genealogy/2006/02/the_truth_about.html |date=2011-04-29 }},ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ {{cite web |url=http://www.genealogy.com/90_carmack.html |title=Genealogy.com: Family Legends and Myths |publisher==Genealogy.com |accessdate=2008-11-06 |archive-date=2010-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101124020406/http://genealogy.com/90_carmack.html |url-status=dead }} ಮತ್ತು [http://www.amerindgen.com/notevry.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110318195621/http://www.amerindgen.com/notevry.html |date=2011-03-18 }}</ref> [[File:Tekakwitha.jpg|thumb|upright|ಪರಿಸರಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು, ದೇಶಭ್ರಷ್ಟರು ಮತ್ತು ಅನಾಥರ ಆಶ್ರಯದಾತ ಕ್ಯಾಟೆರಿ ಟೆಕಾಕ್ವಿತಾ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಪರಮಪದ ಮತ್ತು ಸಂತಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.]] [[File:Little Turtle.jpg|thumb|upright|ಮಿಶಿಕಿನಾಕ್ವ ("ಸಣ್ಣ ಕಡಲಾಮೆ")ನ ಸೈನ್ಯಗಳು 1791ರ ವಾಬಾಶ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1000 U.ಸ ಸೇನೆಯ ಸೈನಿಕರಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾವುನೋವುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.]] [[File:Charles eastman smithsonian gn 03462a.jpg|thumb|upright|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಈಸ್ಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವೈದ್ಯರಾದ ಮೊದಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>[448]</ref><ref>[449]</ref>]] ===ಜನಸಂಖ್ಯೆ=== 2006ರಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 0.8 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು [[ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನ|ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌]] ಅಥವಾ ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂತತಿಯೆಂದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜನಗಣತಿ ವಿಭಾಗವು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ. ಈ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ಸರಿಸಮಾನವಾಗಿಲ್ಲದೆ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="census1">{{cite web |author=American FactFinder, United States Census Bureau |url=http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-_box_head_nbr=R0203&-ds_name=ACS_2006_EST_G00_&-format=US-30 |title=US census |publisher==Factfinder.census.gov |date= |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2020-02-13 |archive-url=https://archive.today/20200213084757/http://factfinder.census.gov/servlet/GRTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-_box_head_nbr=R0203&-ds_name=ACS_2006_EST_G00_&-format=US-30 |url-status=dead }}</ref> 2006ರ ಅಂದಾಜುಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ 50 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಟೊ ರಿಕೊ ಮೊದಲಾದವನ್ನು [[ಅಮೇರಿಕ ಖಂಡಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನ|ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌]] ಅಥವಾ ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಪೀಳಿಗೆಯಿಂದ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ನಿವಾಸಿಗಳ ಅನುಪಾತದಿಂದ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಯಿತು: <div style="width:60%"> : [[ಅಲಾಸ್ಕ|ಅಲಾಸ್ಕಾ]]-13.1% 101,352 : ನ್ಯೂಮೆಕ್ಸಿಕೊ-9.7% 165,944 : ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟ – 8.6% 60,358 : [[ಒಕ್ಲಹೋಮ]] – 6.8% 262,581 : ಮೋಂಟಾನ – 6.3% 57,225 : ಉತ್ತರ ಡಕೋಟ – 5.2% 30,552 : [[ಆರಿಜೋನ|ಅರಿಜೋನ]] – 4.5% 261,168 : [[ವಯೋಮಿಂಗ್|ವ್ಯೋಮಿಂಗ್]] – 2.2% 10,867 : [[ಆರೆಗನ್|ಒರೆಗನ್]] – 1.8% 45,633 : ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ – 1.5% 104,819 : ನೇವಾಡ – 1.2% : ಇಡಾಹೊ – 1.1% : ಉತ್ತರ ಕ್ಯಾರೋಲಿನ – 1.1% : [[ಯೂಟ|ಉತಾಹ್]] – 1.1% : ಮಿನ್ನೆಸೊಟ – 1.0% : ಕೊಲೊರಾಡೊ – 0.9% : ಕ್ಯಾನ್ಸಾಸ್ – 0.9% : ನೆಬ್ರಾಸ್ಕ – 0.9% : [[ವಿಸ್ಕೊನ್‌ಸಿನ್|ವಿಸ್ಕೋನ್ಸಿನ್]] – 0.9% : ಅರ್ಕಾನ್ಸಸ್ – 0.8% : [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]] 0.7% : ಲೂಯಿಸಿಯಾನ – 0.6% : ಮೈನ್ – 0.5% : ಮಿಚಿಗನ್ – 0.5% : ಟೆಕ್ಸಾಸ್ – 0.5% : [[ಅಲಬಾಮ]] – 0.4% : ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿ – 0.4% : [[ಮಿಸೌರಿ|ಮಿಸ್ಸೌರಿ]] – 0.4% : ರೋಡೆ ದ್ವೀಪ – 0.4% : ವರ್ಮಂಟ್ – 0.4% : [[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಪ್ಲೋರಿಡಾ]] – 0.3% : ಡೆಲಾವೇರ್ – 0.3% : [[ಹವಾಯಿ]] – 0.3% : ಅಯೋವ – 0.3% : [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] - 0.3% : ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾರೊಲಿನಾ – 0.3% : ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀ – 0.3% : [[ಜಾರ್ಜಿಯ (ಅಮೇರಿಕ ದೇಶದ ರಾಜ್ಯ)|ಜಾರ್ಜಿಯಾ]] – 0.2% : [[ವರ್ಜೀನಿಯ|ವರ್ಜಿನಿಯಾ]] – 0.2% : ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್ – 0.2% : ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ – 0.2% : ಇಂಡಿಯಾನ – 0.2% : ಕೆಂಟುಕಿ – 0.2% : [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್|ಮೆರಿಲ್ಯಾಂಡ್]] – 0.2% : ಮಸ್ಸಾಚ್ಯುಸೆಟ್ಸ್ – 0.2% : ನ್ಯೂಹ್ಯಾಂಪ್ಶೈರ್ – 0.2% : ನ್ಯೂ ಜೆರ್ಸಿ - 0.2% : ಓಹಿಯೊ – 0.2% : ಪಶ್ಚಿಮ ವರ್ಜಿನಿಯಾ – 0.2% : ಪೆನ್ನಿಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ – 0.1% : ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ – 0.3% : ಪೋರ್ಟೊ ರಿಕೊ – 0.2% </div> 2006ರಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು 1.0 ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಜನರು ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಯಿಯನ್ ಅಥವಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪದವರ ಸಂತತಿಯವರಾಗಿದ್ದಾರೆಂದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜನಗಣತಿ ವಿಭಾಗವು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ. ಈ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 26 ರಾಜ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಅಸಮಾನವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="census1" /> ಕನಿಷ್ಠ 0.1%ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 26 ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನ್ನು 2006ರ ಅಂದಾಜುಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಯಿಯನ್ ಅಥವಾ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪದವರ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಿವಾಸಿಗಳ ಅನುಪಾತದಿಂದ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ: <div style="width:60%"> : [[ಹವಾಯಿ]] – 8.7 : [[ಯೂಟ|ಉತಾಹ್]] – 0.7 : [[ಅಲಾಸ್ಕ|ಅಲಾಸ್ಕಾ]] – 0.6 : [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯ|ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]] – 0.4 : ನೇವಾಡಾ – 0.4 : ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ – 0.4 : [[ಆರಿಜೋನ|ಅರಿಜೋನ]] – 0.2 : [[ಆರೆಗನ್|ಒರೆಗನ್]] – 0.2 : [[ಅಲಬಾಮ]] – 0.1 : ಅರ್ಕ್ಯಾನ್ಸಸ್ – 0.1 : ಕೊಲೊರಾಡೊ – 0.1 : [[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಫ್ಲೋರಿಡಾ]] – 0.1 : ಇದಾಹೊ – 0.1 : ಕೆಂಟುಕಿ – 0.1 : [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್]] – 0.1 : ಮಸ್ಸಾಚ್ಯುಸೆಟ್ಸ್ – 0.1 : [[ಮಿಸೌರಿ|ಮಿಸ್ಸೌರಿ]] – 0.1 : ಮೊಂಟಾನ – 0.1 : ನ್ಯೂಮೆಕ್ಸಿಕೊ – 0.1 : ಉತ್ತರ ಕ್ಯಾರೊಲಿನಾ – 0.1 : [[ಒಕ್ಲಹೋಮ]] – 0.1 : ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾರೊಲಿನಾ – 0.1 : ಟೆಕ್ಸಾಸ್ – 0.1 : [[ವರ್ಜೀನಿಯ|ವರ್ಜಿನಿಯಾ]] – 0.1 : ಪಶ್ಚಿಮ ವರ್ಜಿನಿಯಾ – 0.1 : [[ವಯೋಮಿಂಗ್|ವ್ಯೋಮಿಂಗ್]] – 0.1 </div> ===ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿತರಣೆ=== ಆಯ್ದ ಬುಡಕಟ್ಟು-ಜನಾಂಗಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ:2000<ref>{{cite web|title=2000 Summary File 1 - US Census Bureau|url=http://www.census.gov/prod/cen2000/doc/sf1.pdf|format=pdf|publisher==US Census Bureau|year=2007|accessdate=2010-11-01}}</ref> {| class="standard sortable" | ಬುಡಕಟ್ಟು-ಜನಾಂಗಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ | ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮತ್ತು ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು ಮಾತ್ರ | ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮತ್ತು ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು ಮಾತ್ರ | ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಾಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಜತೆಗೂಡಿರುವ ಅಮೆರಿಕನ್‌-ಇಂಡಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು | ಒಂದು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಾಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಜತೆಗೂಡಿರುವ ಅಮೆರಿಕನ್‌-ಇಂಡಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು | ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ಏಕೈಕ ವರ್ಗೀಕರಣ ಅಥವಾ ಯಾವುದಾದರೂ ಸಂಯೋಗ |- | ಬುಡಕಟ್ಟು-ಜನಾಂಗಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ | ಒಂದು ಬುಡಕಟ್ಟು-ಜನಾಂಗದ ವರ್ಗೀಕರಣ ವರದಿಯಾಗಿದೆ | ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ವರದಿಯಾಗಿದೆ | ಒಂದು ಬುಡಕಟ್ಟು-ಜನಾಂಗದ ವರ್ಗೀಕರಣ ವರದಿಯಾಗಿದೆ | ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬುಡಕಟ್ಟು-ಜನಾಂಗದ ವರ್ಗೀಕರಣ ವರದಿಯಾಗಿದೆ |- | ಒಟ್ಟು | 2,423,531 | 52,425 | 1,585,396 | 57,949 | 4,119,301 |- | ಅಪೇಕ್ | 57,060 | 7,917 | 24,947 | 6,909 | 96,833 |- | ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಫೀಟ್ | 27,104 | 4,358 | 41,389 | 12,899 | 85,750 |- | ಚೆರೋಕೀ | 281,069 | 18,793 | 390,902 | 38,769 | 729,533 |- | ಚೆಯೆನ್ನೆ | 11,191 | 1,365 | 4,655 | 993 | 18,204 |- | ಚಿಕಸಾವ್ | 20,887 | 3,014 | 12,025 | 2,425 | 38,351 |- | ಚಿಪ್ಪೇವ | 105,907 | 2,730 | 38,635 | 2,397 | 149,669 |- | ಚೊಕ್ಟಾವ್ | 87,349 | 9,552 | 50,123 | 11,750 | 158,774 |- | ಕೊಲ್ವಿಲ್ಲೆ | 7,833 | 193 | 1,308 | 59 | 9,393 |- | ಕೊಮ್ಯಾಂಚ್ | 10,120 | 1,568 | 6,120 | 1,568 | 19,376 |- | ಕ್ರೀ | 2,488 | 724 | 3,577 | 945 | 7,734 |- | ಕ್ರೀಕ್ | 40,223 | 5,495 | 21,652 | 3,940 | 71,310 |- | ಕ್ರೊ | 9,117 | 574 | 2,812 | 891 | 13,394 |- | ಡೆಲಾವೇರ್ | 8,304 | 602 | 6,866 | 569 | 16,341 |- | ಹೌಮ | 6,798 | 79 | 1,794 | 42 | 8,713 |- | ಇರಾಕಿಯಾಸ್‌ | 45,212 | 2,318 | 29,763 | 3,529 | 80,822 |- | ಕಿಯೋವ | 8,559 | 1,130 | 2,119 | 434 | 12,242 |- | ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ | 104,354 | 1,850 | 73,042 | 1,694 | 180,940 |- | ಲುಂಬೀ | 51,913 | 642 | 4,934 | 379 | 57,868 |- | ಮೆನೊಮಿನೀ | 7,883 | 258 | 1,551 | 148 | 9,840 |- | ನವಾಜೊ | 269,202 | 6,789 | 19,491 | 2,715 | 298,197 |- | ಒಸೇಗ್ | 7,658 | 1,354 | 5,491 | 1,394 | 15,897 |- | ಒಟ್ಟಾವಾ | 6,432 | 623 | 3,174 | 448 | 10,677 |- | ಪೈಯುಟೆ | 9,705 | 1,163 | 2,315 | 349 | 13,532 |- | ಪಿಮಾ | 8,519 | 999 | 1,741 | 234 | 11,493 |- | ಪೊಟಾವಟೋಮಿ | 15,817 | 592 | 8,602 | 584 | 25,595 |- | ಪ್ಯುಯೆಲ್ಬೊ | 59,533 | 3,527 | 9,943 | 1,082 | 74,085 |- | ಪುಗೆಟ್ ಸೌಂಡ್ ಸ್ಯಾಲಿಶ್ | 11,034 | 226 | 3,212 | 159 | 14,631 |- | ಸೆಮಿನೋಲ್ | 12,431 | 2,982 | 9,505 | 2,513 | 27,431 |- | ಶೊಶೋನ್ | 7,739 | 714 | 3,039 | 534 | 12,026 |- | ಸಿಯೋಕ್ಸ್ | 108,272 | 4,794 | 35,179 | 5,115 | 153,360 |- | ಟೊಹೋನೊ ಓಡ್ಹ್ಯಾಮ್ | 17,466 | 714 | 1,748 | 159 | 20,087 |- | ಉಟೆ | 7,309 | 715 | 1,944 | 417 | 10,385 |- | ಯಕಾಮ | 8,481 | 561 | 1,619 | 190 | 10,851 |- | ಯಾಕ್ಯು | 15,224 | 1,245 | 5,184 | 759 | 22,412 |- | ಯುಮ್ಯಾನ್ | 7,295 | 526 | 1,051 | 104 | 8,976 |- | ಇತರ ನಮೂದಿತ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು | 240,521 | 9,468 | 100,346 | 7,323 | 357,658 |- | ನಮೂದಿಸಿರದ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗ | 109,644 | 57 | 86,173 | 28 | 195,902 |- | ಅಲಾಸ್ಕಾ ಅತಬ್ಯಾಸ್ಕನ್ | 14,520 | 815 | 3,218 | 285 | 18,838 |- | ಅಲ್ಯುಟ್ | 11,941 | 832 | 3,850 | 355 | 16,978 |- | ಎಸ್ಕಿಮೊ | 45,919 | 1,418 | 6,919 | 505 | 54,761 |- | ಟ್ಲಿಂಗಿಟ್-ಹೈಡ | 14,825 | 1,059 | 6,047 | 434 | 22,365 |- | ಇತರ ನಮೂದಿಸಿದ ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳು | 2,552 | 435 | 841 | 145 | 3,973 |- | ನಮೂದಿಸಿಲ್ಲದ ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗ | 6,161 | 370 | 2,053 | 118 | 8,702 |- | ನಮೂದಿಸಿರದ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಅಥವಾ ಅಲಾಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು-ಜನಾಂಗಗಳು | 511,960 | (X) | 544,497 | (X) | 1,056,457 |- |} ==ತಳಿವಿಜ್ಞಾನ== {{details|Genetic history of indigenous peoples of the Americas}} [[File:Neighbor-joining Tree-2, falsely promoting scientific racism by using Negroid, Mongoloid and Australoid.png|thumb|left|300px|A genetic tree of 18 world human groups by a neighbour-joining autosomal relationships.|alt=ಐದು ಬಣ್ಣದ ಚೌಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ನಕ್ಷೆಯು ಪ್ರಪಂಚದ 18 ವಿವಿಧ ಜನರ ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವಿನ ಆನುವಂಶಿಕ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.]] ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಆನುವಂಶಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಾನವರ Y-ಕ್ರೋಮೊಸೋಮ್ DNA ಹ್ಯಾಪ್ಲೊಗ್ರೂಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರ ಮೈಟೊಕಾಂಡ್ರಿಯಲ್ DNA ಹ್ಯಾಪ್ಲೊಗ್ರೂಪ್‍‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. "Y-DNA" ತಂದೆಯಿಂದ ಮಗನಿಗೆ ಕೇವಲ ಪಿತೃವಂಶಕ್ರಮದೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ "mtDNA" ಮಾತೃವಂಶಕ್ರಮದೊಂದಿಗೆ ತಾಯಿಯಿಂದ ಎರಡೂ ಲಿಂಗಗಳ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಅವು ಮರುಸಂಯೋಗಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಆದ್ದರಿಂದ Y-DNA ಮತ್ತು mtDNA ತಂದೆ ಯಾ ತಾಯಿಯ ಆನುವಂಶಿಕ ಅಂಶದ ಅಂತರಮಿಶ್ರಣವಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಹೊಸಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಬದಲಾವಣೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref name="nomenclature">{{cite web|year=2002|url=http://www.genome.org/cgi/content/full/12/2/339|title=A Nomenclature System for the Tree of Human Y-Chromosomal Binary Haplogroups|publisher== Genome Research|pages=Vol. '''12'''(2), 339–348|doi=10.1101/gr.217602|accessdate=2010-01-19|archive-date=2008-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20080725113246/http://www.genome.org/cgi/content/full/12/2/339|url-status=dead}}[http://genome.cshlp.org/content/12/2/339/F1.large.jpg (ಡೀಟೈಲ್ಡ್ ಹೈಯರಾರ್ಕಿಕಲ್ ಚಾರ್ಟ್)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161215033222/http://genome.cshlp.org/content/12/2/339/F1.large.jpg |date=2016-12-15 }}</ref> ಅಲಿಂಗ ಕ್ರೋಮೊಸೋಮ್ "atDNA" ಗುರುತುಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ mtDNA ಅಥವಾ Y-DNAಗಿಂತ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಪ್ರಸರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Griffiths" /> AtDNAಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಡೀ ಮಾನವನ ಜೀನೋಮ್ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪೀಳಿಗೆಯ ಆನುವಂಶಿಕ ಮಿಶ್ರಣದ ಭೂಖಂಡದ ಸರಾಸರಿಯನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Griffiths">{{Cite book | last=Griffiths | first=Anthony J. F. | coauthors= | title=An Introduction to genetic analysis | year=1999 | publisher==W.H. Freeman | location=New York | isbn=071673771X | pages= | url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?highlight=autosome&rid=iga.section.222 | accessdate=2010-02-03}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆನುವಂಶಿಕ ವಿನ್ಯಾಸವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಆನುವಂಶಿಕ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಮೊದಲನೆಯದು ಅಮೆರಿಕಾದ ಆರಂಭಿಕ-ಜನರೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದು ಅಮೆರಿಕಾದ ಯುರೋಪಿಯನ್‌ ವಸಾಹತುಗಾರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ.<ref name="SpencerWells2"/><ref name="Genebase">{{cite web |title=Learn about Y-DNA Haplogroup Q. Genebase Tutorials |first=Wendy Tymchuk Senior Technical Editor |url=http://www.genebase.com/tutorial/item.php?tuId=16 |format=Verbal tutorial possible |publisher==Genebase Systems |year=2008 |accessdate=2009-11-21 |archive-date=2010-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100622001311/http://www.genebase.com/tutorial/item.php?tuId=16 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite journal|author=Orgel L |title=Prebiotic chemistry and the origin of the RNA world | url=http://www.d.umn.edu/~pschoff/documents/OrgelRNAWorld.pdf |journal=Crit Rev Biochem Mol Biol |volume=39 |issue=2 |pages=99–123 |pmid=15217990 | doi = 10.1080/10409230490460765|format=PDF |year=2004|accessdate=2010-01-19}}</ref> ಅಮೆರಿಕಾದ ಆರಂಭಿಕ-ಜನರೊಂದಿಗಿನ ಘಟನೆಯು ಅನೇಕ ಜೀನ್ ವಂಶ ಪರಂಪರೆ, ಜೈಗೊಸಿಟಿ(ಜೀವಿಯ ಲಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಜೀನ್‌ಗಳ ಸಾಮ್ಯತೆ) ಹೊಸ-ಪರಿವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಂಡಿಯನ್ ಜನರಲ್ಲಿರುವ ಹ್ಯಾಪ್ಲೊಟೈಪ್‌ಗಳ ಕಂಡುಬರುವಿಕೆಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.<ref name="Genebase" /> ನವ ಜಗತ್ತಿನ ಮಾನವರ ನೆಲೆಯು ಬೆರಿಂಗ್ ಸಮುದ್ರದ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆರಂಭಿಕ 15,000ದಿಂದ 20,000-ವರ್ಷದ ಬಿಡುವಿನಲ್ಲಿ ಬೆರಿಂಜಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="SpencerWells2" /><ref name="First">{{Cite document | title = First Americans Endured 20,000-Year Layover&nbsp;— Jennifer Viegas, Discovery News | url =http://dsc.discovery.com/news/2008/02/13/beringia-native-american.html | accessdate = 2009-11-18 | publisher= = [[Discovery Channel]] | postscript = <!--None-->}} [http://dsc.discovery.com/news/2008/02/13/beringia-native-american-02.html ಪೇಜ್ 2]</ref><ref name="first2">{{cite web|title=New World Settlers Took 20,000-Year Pit Stop|first=Ker|last=Than|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2008/02/080214-america-layover.html|publisher==National Geographic Society|year=2008|accessdate=2010-01-23|archive-date=2008-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20080219013512/http://news.nationalgeographic.com/news/2008/02/080214-america-layover.html|url-status=dead}}</ref> ಮೈಕ್ರೋ-ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್(ಸರಳ ಅನುಕ್ರಮ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗಳು) ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ]]ಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದ Y ವಂಶ-ಪರಂಪರೆಯ ಹಂಚಿಕೆಗಳು, ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಆರಂಭಿಕ ವಸಾಹತುಗಾರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ಅಮೆರಿಂಡಿಯನ್ ಜನರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="subclades">{{cite web|title=Summary of knowledge on the subclades of Haplogroup Q|url=http://64.40.115.138/file/lu/6/52235/NTIyMzV9K3szNTc2Nzc=.jpg?download=1|publisher== Genebase Systems|year=2009|accessdate=2009-11-22|archive-date=2011-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110510204204/http://64.40.115.138/file/lu/6/52235/NTIyMzV9K3szNTc2Nzc%3D.jpg?download=1|url-status=dead}}</ref> ನಾ-ಡೆನೆ, ಇನ್ಯೂಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಲಸ್ಕನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಹ್ಯಾಪ್ಲೊಗ್ರೂಪ್ Q (Y-DNA) ಹೊಸ-ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರು ಅನೇಕ mtDNA ಮತ್ತು atDNA ಹೊಸ-ಪರಿವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಂಡಿಯನ್ನರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="NaDene">{{Cite journal|doi=10.1073/pnas.95.23.13994 |author=Ruhlen M |title=The origin of the Na-Dene |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=95 |issue=23 |pages=13994–6 |year=1998 |month=November |pmid=9811914 |pmc=25007 |url=http://www.pnas.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=9811914}}</ref><ref name="Zhivotovsky">{{Cite journal|author=Zegura SL, Karafet TM, Zhivotovsky LA, Hammer MF |title=High-resolution SNPs and microsatellite haplotypes point to a single, recent entry of Native American Y chromosomes into the Americas |url=https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_2004-01_21_1/page/164 |journal=Molecular Biology and Evolution |volume=21 |issue=1 |pages=164–75 |year=2004 |month=January |pmid=14595095 |doi=10.1093/molbev/msh009}}</ref><ref name="inuit">{{cite web|title=mtDNA Variation among Greenland Eskimos. The Edge of the Beringian Expansion|url=http://www.cell.com/AJHG/abstract/S0002-9297%2807%2963257-1 |first=Juliette Saillard, Peter Forster, Niels Lynnerup1, Hans-Jürgen Bandelt and Søren Nørby|work=Laboratory of Biological Anthropology, Institute of Forensic Medicine, University of Copenhagen, Copenhagen, McDonald Institute for Archaeological Research,University of Cambridge, Cambridge, University of Hamburg, Hamburg|year=2000|doi=10.1086/303038|accessdate=2009-11-22}}</ref> ಇದು [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರೀನ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್|ಗ್ರೀನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]]ನ ತೀರಾ ಉತ್ತರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಬಂದ ಆರಂಭಿಕ ವಲಸೆಗಾರರನ್ನು ನಂತರ ವಲಸೆ ಬಂದವರು ಶೋಧಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|title=The peopling of the New World&nbsp;— Perspectives from Molecular Anthropology|url=http://arjournals.annualreviews.org/doi/abs/10.1146/annurev.anthro.33.070203.143932?journalCode=anthro|work=Department of Anthropology, University of Pennsylvania |publisher== Annual Review of Anthropology|year=2004|pages Vol. 33, 551-583|doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143932|accessdate=2010-02-03}}</ref><ref name="Nadene1">{{cite web|title=Native American Mitochondrial DNA Analysis Indicates That the Amerind and the Nadene Populations Were Founded by Two Independent Migrations|url=http://www.genetics.org/cgi/reprint/130/1/153|first=A. Torroni, T. G. Schurr, C. C. Yang, EJE. Szathmary, R. C. Williams, M. S. Schanfield, G. A. Troup, W. C. Knowler, D. N. Lawrence, K. M. Weiss and D. C. Wallace|work=Center for Genetics and Molecular Medicine and Departments of Biochemistry and Anthropology, Emory University School of Medicine, Atlanta, Georgia|publisher==Genetics Society of America. Vol 130, 153-162|accessdate=2009-11-28}}</ref> {{Clear}} ==ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ== {{Col-begin}} {{Col-3}} *ಕೆನಡಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರು *ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಕಾಲೇಜ್ ಫಂಡ್ *ಮಕ್ಕಳ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರು *ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಕಂಪನಿ/ಉತ್ಪನ್ನದ ಹೆಸರು *ಇಂಡಿಯನ್‌ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್ ಮೆಡಲ್ *ಇಂಡಿಯನ್ ಕ್ಲೇಮುಗಳ ಆಯೋಗ *ಇಂಡಿಯನ್‌ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡಗಳು *ಇಂಡಿಯನ್ ಓಲ್ಡ್ ಫೀಲ್ಡ್ *ಇಂಡಿಯನ್ ಮರುಸಂಘಟನೆ ಕಾಯ್ದೆ *ಇಂಡಿಯನ್ ಮೀಸಲು *ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶ *ಅಂತರ-ಬುಡಕಟ್ಟು ಪರಿಸರ ಮಂಡಳಿ (ITEC) *ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದಗಳ ಪಟ್ಟಿ *ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಇಂಡಿಯನ್ ಮೀಸಲುಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಪಟ್ಟಿ *ಪೂರ್ವ-ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ *ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಂದ ಲೇಖಕರ ಪಟ್ಟಿ *ಮಿಸಿಸಿಪ್ಪಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಆಧುನಿಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು *ದಿಬ್ಬ ಕಟ್ಟುವ(ಜನರು) {{Col-3}} *ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ನರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕಲೆ *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಚರ್ಚ್ *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಜೂಜಾಟದ ಕೇಂದ್ರಗಳು *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಭಾಷೆಗಳು *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಶುಭಚಿಹ್ನೆಯ ವಿವಾದ *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪುರಾಣಕಥೆ *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಹೆಸರಿನ ವಿವಾದ *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕುಂಬಾರಿಕೆ *ನೆಬ್ರಾಸ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು-ಜನಾಂಗಗಳು *ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ ಸಮರ II *ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಇತಿಹಾಸ *ಟುಲ್ಸಾ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್ *ವಸತಿ ಶಾಲೆ * ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಂದ ಪಡೆದ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡದ ಹೆಸರುಗಳು/ಶುಭಚಿಹ್ನೆಗಳು * ರಾಜ್ಯ ಅಂಗೀಕೃತ ಬುಡಕಟ್ಟು-ಜನಾಂಗಗಳು * ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಒಪ್ಪಂದಗಳು {{smaller|(includes Native American treaties)}} * ಟು-ಸ್ಪಿರಿಟ್(ದ್ವಿ ಮನೋಧರ್ಮ) * ಸಂಪರ್ಕರಹಿತ ಜನರು * ಅಂಗೀಕಾರವಾಗದ ಬುಡಕಟ್ಟು-ಜನಾಂಗಗಳು {{Col-3}} {{Portal box|Indigenous peoples of North America|United States}} {{Col-end}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist|colwidth=30em}} <div style="font-size:90%"> * ಆಡಮ್ಸ್, ಡೇವಿಡ್ ವ್ಯಾಲ್ಲೇಸ್. ''ಎಜುಕೇಶನ್ ಫಾರ್ ಎಕ್ಸ್‌ಟಿಂಕ್ಷನ್: ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯನ್ಸ್ 1875–1928'', [http://www.kansaspress.ku.edu/ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ಕನ್ಸಾಸ್], 1975. ISBN 0-7006-0735-8 (hbk); ISBN 0-7006-0838-9 (pbk). * ಬೈರ್ಹಾರ್ಸ್ಟ್, ಜಾನ್. ''ಎ ಕ್ರೈ ಫ್ರಮ್ ದಿ ಅರ್ತ್: ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್''. ISBN 0-941270-53-X. * ಡೆಲೋರಿಯಾ, ವಿನೆ. 1969. ''ಕಸ್ಟರ್ ಡೈಡ್ ಫಾರ್ ಯುವರ್ ಸಿನ್ಸ್: ಆನ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟೊ.'' ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲ್ಲನ್. *ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋನಿಕ್ ಕೋಡ್ ಆಫ್ ಫೆಡರಲ್ ರೆಗ್ಯುಲೇಶನ್ಸ್ (e-CFR), ಟೈಟಲ್ 50: ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಆಂಡ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಪಾರ್ಟ್ 22-ಈಗಲ್ ಪರ್ಮಿಟ್ಸ್ {{cite web |url=http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr&tpl=/ecfrbrowse/Title50/50cfr22_main_02.tpl |title=Electronic Code of Federal Regulations: |publisher==Ecfr.gpoaccess.gov |date=2007-02-27 |accessdate=2010-08-22 |archive-date=2007-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610034613/http://ecfr.gpoaccess.gov/cgi/t/text/text-idx?c=ecfr&tpl=%2Fecfrbrowse%2FTitle50%2F50cfr22_main_02.tpl |url-status=dead }} *ಹರ್ಸ್ಚ್‌ಫೆಲ್ಡರ್, ಅರ್ಲೆನೆ ಬಿ.; ಬೈಲರ್, ಮೇರಿ ಜಿ.; & ಡೋರಿಸ್, ಮೈಕೆಲ್. ''ಗೈಡ್ ಟು ರಿಸರ್ಚ್ ಆನ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್''. ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಲೈಬ್ರರಿ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ (1983). ISBN 0-8389-0353-3. *ಜಾನ್ಸ್ಟನ್, ಎರಿಕ್ ಎಫ್. ''ದಿ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ದಿ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌'', ಅಟ್ಲಾಂಟ, GA: ಟ್ರೇಡ್‌ವಿಂಡ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ (2003). *ಜಾನ್ಸ್ಟನ್, ಎರಿಕ್. ''ದಿ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ದಿ ನೇಟಿವ್''. ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ, PA: ಇ. ಸಿ. ಬಿಡಲ್, ಇತ್ಯಾದಿ. 1836–44. ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಲೈಬ್ರರಿ. *ಜಾನ್ಸ್, ಪೀಟರ್ ಎನ್. ''ರೆಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ಫಾರ್ ದಿ ಏನ್ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್: ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಕಲ್ಚರಲ್ ಅಫಿಲಿಯೇಶನ್ ಇನ್ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ವೆಸ್ಟ್''. ಬೌಲ್ಡರ್, CO: ಬಯೂ ಪ್ರೆಸ್ (2005). ISBN 0-9721349-2-1. * {{cite book | last1=Kroeber |first1= Alfred L. |title= Cultural and Natural Areas of Native North America |publisher== University of California Publications in American Archaeology and Ethnology | year=1939 | url=https://books.google.com/books?id=_M70pNlgDf0C }} *ನಿಕೋಲ್ಸ್, ರೋಜರ್ ಎಲ್. ''ಇಂಡಿಯನ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಕೆನಡಾ, ಎ ಕಂಪೇರೆಟಿವ್ ಹಿಸ್ಟರಿ''. ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ ಪ್ರೆಸ್ (1998). ISBN 0-8032-8377-6. *{{cite book | last1=Pohl | first1=Frances K. | url=http://www.thamesandhudsonusa.com/new/fall02/523792.htm | title=Framing America: A Social History of American Art | location=New York | publisher==Thames & Hudson | year=2002 | pages=54–56, 105–106 & 110–111 | isbn=0500237921 | access-date=2011-02-25 | archive-date=2007-08-08 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070808010902/http://www.thamesandhudsonusa.com/new/fall02/523792.htm | url-status=dead }} *{{cite journal | last1 = Shanley | first1 = Kathryn Winona | year = 2004 | title = The Paradox of Native American Indian Intellectualism and Literature | url = http://www.questia.com/PM.qst?a=o&se=gglsc&d=5008600865 | journal = Melus | volume = 29 | issue = }} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *{{cite journal | last1=Shanley | first1=Kathryn Winona | url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=76961328 | title=The Indians America Loves to Love and Read: American Indian Identity and Cultural Appropriation | journal=American Indian Quarterly | volume=21 | issue=4 | month=Autumn | year=1997 | pages=675–702 | doi=10.2307/1185719 }} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *ಕ್ರೆಚ್, ಶೆಪಾರ್ಡ್. ''ದಿ ಇಕಲಾಜಿಕಲ್ ಇಂಡಿಯನ್‌: ಮಿತ್ ಆಂಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: W.W. ನಾರ್ಟನ್, 1999. 352 ಪುಟ.&nbsp;ISBN 0-393-04755-5 *{{cite book | last1=Shohat |first1= Ella |last2= Stam |first2= Robert | title= Unthinking Eurocentrism: Multiculturalism and the Media | url=https://archive.org/details/unthinkingeuroce0000shoh |location= New York |publisher== Routledge |year= 1994 | isbn=0415063248 }} * ಸ್ಲೆಟ್ಚರ್, ಮೈಕೆಲ್, "ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್", ವಿಲ್ ಕಾಫ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಹೈಡಿ ಮ್ಯಾಕ್ಫರ್ಸನ್ ಸಂಪಾದಕರು, ''ಬ್ರಿಟನ್ ಆಂಡ್ ದಿ ಅಮೆರಿಕಾಸ್: ಕಲ್ಚರ್, ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'', ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 2005, 2 ಸಂಪುಟಗಳು. * {{cite book | last1=Snipp |first1= C.M. |title=American Indians: The first of this land | location = New York |publisher== Russell Sage Foundation |year= 1989 | url=https://books.google.com/books?id=E0CsvVoVA90C | isbn=0871548224 }} * ಸ್ಟರ್ಟೆವಂಟ್, ವಿಲಿಯಂ ಸಿ. (ಸಂಪಾದಕರು). ''ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್'' (ಸಂಪುಟ 1–20). ವಾಷ್ಟಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.: ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಷನ್. (ಸಂಪುಟಗಳು 1–3, 16, 18–20 ಇದುವರೆಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಿಲ್ಲ), (1978–ಇತ್ತೀಚಿನವರೆಗೆ). * ಟಿಲ್ಲರ್, ವೆರೋನಿಕಾ ಇ. (ಸಂಪಾದಕರು). ''ಡಿಸ್ಕವರ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ ರಿಸರ್ವೇಶನ್ಸ್ USA: ಎ ವಿಸಿಟರ್ಸ್ ವೆಲ್ಕಮ್ ಗೈಡ್''. ಫೋರ್‌ವರ್ಡ್ ಬೈ ಬೆನ್ ನೈಟ್‌ಹಾರ್ಸ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್. ಡೆನ್ವರ್, CO: ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್, 1992. ISBN 0-9632580-0-1. </div> ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons|Native Americans}} * [http://www.archives.gov/research/arc/topics/native-americans/ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110319165658/http://www.archives.gov/research/arc/topics/native-americans/ |date=2011-03-19 }} - ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್ ಆಂಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಶನ್‌ನ [http://www.archives.gov/research/arc/ ಆರ್ಕೈವಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130810205039/http://www.archives.gov/research/arc/ |date=2013-08-10 }}‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ * [http://www.LostWorlds.org ಪ್ರಿಕೊಲಂಬಿಯನ್ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ, ಆರ್ಟ್ ಆಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್ @ LostWorlds.org] * [http://www.sc.edu/library/digital/collections/bonneville.html ಬೊನೆವಿಲ್ಲೆ ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಆಫ್ 19th ಸೆಂಚುರಿ ಫೋಟೊಗ್ರಾಫ್ಸ್ ಆಫ್ ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್] - ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಕ್ಯಾರೋಲಿನಾ ಲೈಬ್ರರಿಸ್ ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಪೇಜ್ * [http://college.hmco.com/history/readerscomp/naind/html/na_000107_entries.htm ಹಫ್ಟನ್ ಮಿಫ್ಲಿನ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೊಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060315035215/http://college.hmco.com/history/readerscomp/naind/html/na_000107_entries.htm |date=2006-03-15 }} * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/native.htm ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಟ್ರೀಟೀಸ್ ಆಂಡ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಶನ್] - ''UCB ಲೈಬ್ರರೀಸ್ ಗೌ‌ಪಬ್ಸ್'' * [http://memory.loc.gov/ammem/browse/ListSome.php?category=Native%20American%20History ನೇಟಿವ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ] - ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಮೆಮರಿ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ನಿಂದ. *{{dmoz|Society/Ethnicity/The_Americas/Indigenous/Native_Americans}} * [http://www.firstnationsseeker.ca ಫರ್ಸ್ಟ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಸೀಕರ್] ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ್ಯಂತ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ಅವರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪತ್ತೆಮಾಡಿ. {{-}} {{Template group|list = {{Demographics of the United States}} {{Race in the 2000 U.S. Census}} {{Indigenous peoples of the Americas}} {{Native American rights}} {{Cultural areas of indigenous North Americans}} {{Indigenous peoples by continent}} }} {{Commonscat|Indigenous peoples of North America}} {{DEFAULTSORT:Native Americans In The United States}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ವಿಷಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸ್ಥಳೀಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕನ್‌ – ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂಬಂಧಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಹದಿಮೂರು ವಸಾಹತುಗಳ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಇತಿಹಾಸ]] [[ca:Amerindi nord-americà]] [[de:Indianer Nordamerikas]] [[en:Native Americans in the United States]] [[eo:Usonaj indianoj]] [[es:Pueblos nativos de los Estados Unidos]] [[fa:سرخپوستان ایالات متحده آمریکا]] [[fr:Amérindiens aux États-Unis]] [[it:Nativi americani degli Stati Uniti]] [[ja:インディアン]] [[ko:미국내 아메리카 원주민]] [[pl:Tubylczy Amerykanie]] [[pt:Povos nativos dos Estados Unidos da América]] [[ru:Коренные народы США]] [[simple:Native Americans in the United States]] [[sv:USA:s ursprungsbefolkning]] [[ta:ஐக்கிய அமெரிக்காவிலுள்ள தொல்குடி அமெரிக்கர்]] [[th:กลุ่มชนพื้นเมืองอเมริกันในสหรัฐอเมริกา]] [[tr:Kızılderili]] [[zh:印第安人]] t4v9fe96df3yh7o71kdx2ofjmadddr8 0 28706 1431750 1336065 2026-10-11T13:52:57Z Mahaveer Indra 34672 1431750 wikitext text/x-wiki {{ದ್ವಂದ್ವ|ಈ ಲೇಖನವು ಯಾಗದ ಬಗ್ಗೆ ಇದೆ.|ಇದೇ ಹೆಸರಿನ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ [[ಅಶ್ವಮೇಧ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] ನೋಡಿ}} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} '''ಅಶ್ವಮೇಧ''', ಕುದುರೆಯನ್ನು ಬಲಿಕೊಡುವ ಒಂದು ಯಾಗ.ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ಪ್ರಭಾವಯುತವೂ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವೂ ಪವಿತ್ರವೂ ಆದ ಒಂದು ಯಾಗ. ಯಾಗಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದದ್ದೆಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ದೇವತೃಪ್ತ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ನಡೆಸುವ ವೈಭವದ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಋಗ್ವೇದದಷ್ಟು ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದಲ್ಲೇ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕಾಗಿ ರಚಿತವಾದ ದೇವರ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿವೆ. ಈ ಮತಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗಾಗಿಯೇ ರಚಿತವಾಗಿರುವ ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತೈತಿರೀಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕಾತ್ಯಾಯನನ ಶ್ರೌತಸೂತ್ರಗಳು, ಸಾಂಖ್ಯಾಯಾನ, ಆಪಸ್ತಂಬ, ಆಶ್ವಲಾಯನ ಸೂತ್ರಗಳು-ಇವುಗಳಲ್ಲೂ ಅಶ್ವಮೇಧದ ವರ್ಣನೆಗಳಿವೆ. ಶ್ರೀರಾಮ ಈ ಯಜ್ಞವನ್ನಾಚರಿಸಿದ. ಕೌರವರೊಡನೆ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಜಯಪಡೆದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ತಾನು ಮಾಡಿದ ಪಾಪದಿಂದ ಪರಿಶುದ್ಧನಾಗಲು ನಡೆಸಿದ ಅಶ್ವಮೇಧದ ವರ್ಣನೆ ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಈ ಯಾಗ ಮತ್ತು ಯಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಆಖ್ಯಾನಗಳೇ ದೊಡ್ಡ ಕಾವ್ಯಗಳಾಗಿ ಉಳಿದು ಬಂದಿವೆ. ಪರಮಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಾರ್ವಭೌಮನೇ ಈ ಅಶ್ವಮೇಧವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದ. ಇದರ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಆ ರಾಜನ ಆಸೆ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳು ನೆರವೇರಿ ಆತನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಆಗಬೇಕೆಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇದನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಒಂದು ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವವಾಗಿದ್ದು ಬಹು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ವಸಂತ ಅಥವಾ ಗ್ರೀಷ್ಮಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪುರ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಯಾಗಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ತಳಿಯ ಯಜ್ಞಾಶ್ವವನ್ನು ಆರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆ ಅಶ್ವವನ್ನು ಬಲಿಕಂಬಕ್ಕೆ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಕಟ್ಟಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ವರ್ಷ ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಾಗಿ ಓಡಾಡಲು ಅದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಿಂದುಗಡೆ ಬೆಂಗಾವಲಿಗಾಗಿ ರಾಜಕುಮಾರರು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಆಯುಧಪಾಣಿಗಳಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಾಗಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅದನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದು ಘರ್ಷಣೆಗಳಿಗೊ ಯುದ್ಧಗಳಿಗೊ ಆಸ್ಪದ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದುವು. ಅದು ಯಾವ ಯಾವ ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ಹಾಯ್ದು ಹೋಗುತ್ತದೊ ಆ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ ಅಶ್ವಪ್ರಭುವಿನ ಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಕಪ್ಪಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನೊಪ್ಪಿಸಲೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲ ರಾಜರನ್ನೂ ಗೆದ್ದು ಬಂದ ಮೇಲೆಯೇ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವನಿಗೆ ಉಳಿದ ರಾಜರೆಲ್ಲ ಅಧೀನರೊ ಸಾಮಂತರೊ ಆಗಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಮತ್ತು ಇವನಿಗೆ ಉಚ್ಚಮಟ್ಟದ ಸ್ವರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿತ್ತು. ಕುದುರೆ ಈ ರೀತಿ ದೂರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಯಾಗ ನಡೆಯಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹವಿಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಕೊಡುವ ಉತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುವು. ಮಂತ್ರಪಠಣಗಳೋ ಸಂಗೀತ ಕೊಳಲುವಾದನಗಳೋ ಆಶುಕವಿತೆಗಳ ವಾಚನಗಳೋ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುವು. ಯಜ್ಞಸಮಾರಂಭದ ಅವಧಿ ಮೂರು ದಿನಗಳಿದ್ದು ಯಜ್ಞಪಶುವಿನ ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕಾನೇಕ ಪಶುಗಳು ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಸೋಮರಸ ಪಾನವೂ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಎರಡನೆಯ ದಿನ ಯಜ್ಞಾಶ್ವ ಸ್ವರ್ಣಾಭರಣ ಭೂಷಿತವಾಗಿ ಆ ಯಜ್ಞಪ್ರದೇಶದ ಸುತ್ತ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆ ಯಜ್ಞಾಶ್ವವನ್ನು ಒಂದು ಹೋತದೊಂದಿಗೆ ಬಲಿಗಂಬಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಯಜ್ಞಾಶ್ವದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊದ್ದಿಸಿ ಅದನ್ನು ಉಸಿರುಕಟ್ಟಿಸಿ ಕೊಲ್ಲಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಜಾಣತನದಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆ ಕುದುರೆಯ ಶರೀರ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಪ್ರಜಾಪತಿಗೆ ಅರ್ಪಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮೂರನೆಯ ದಿನ ದೊರೆಗೆ ಶುದ್ಧಿಸ್ನಾನವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಯಜ್ಞನಿರ್ವಾಹಕರಾದ ಪುರೋಹಿತರಿಗೆ ಸಂಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಭಾರತದ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯಗುಪ್ತ ಚಾಳುಕ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟವಂಶದ ಅನೇಕ ರಾಜರು ಈ ಯಾಗವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಯಜ್ಞಯಾಗ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳು == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} ನಾವು ಯಾವುದೇ ಪದದ ಅರ್ಥ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲವೆಂದಾಗ ನಿಘಂಟಿನ ಮೊರೆಹೋಗುವುದು ಸಹಜ. ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಗೂ ನಿಘಂಟಿದೆ. ಆದರೆಅದರಲ್ಲಿ ಎರಡುರೀತಿಯ ನಿಘಂಟಿದೆ. ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನಮಗೆ ತಿಳಿದರೆ ವೇದದ ಅರ್ಥ ತಿಳಿಯುವುದು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತೆ. ಆಪ್ಟೆ ಅಥವಾಬೇರಾರೋ ಬರೆದಿರುವ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಿಘಂಟಿನ ಪರಿಚಯ ಎಲ್ಲರಿಗಿದೆ. ಆದರೆ ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿರುವ ಭಾಷೆಸಂಸ್ಕೃತ ಅಲ್ಲ. ವೇದ ಇರುವುದು ವೇದದ್ದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ.ಇದರಿಂದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಹುಟ್ಟಿದೆಯೇ ಹೊರತೂ ವೇದ ವಿರುವುದು ವೇದಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದಲ್ಲ. ಈ ರಹಸ್ಯ ತಿಳಿಯದಾಗ ಆಭಾಸವಾಗುತ್ತೆ. ವೇದದ ಅರ್ಥ ಗೊತ್ತಾಗದಿದ್ದಾಗ ನಾವು ಮಾಡುವುದಾದರೂ ಏನು, ಯಾವುದಾದರೂ ಸಂಸ್ಕೃತ ನಿಘಂಟನ್ನು ನೋಡುವೆವು. ಆಗ ದಾರಿ ತಪ್ಪುತ್ತೇವೆ. ವೇದಗಳು ವೇದಭಾಷೆಯಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ವೇದದನಿಘಂಟನ್ನೇ ನೋಡಬೇಕೇ ಹೊರತು ಸಂಸ್ಕೃತ ನಿಘಂಟನ್ನಲ್ಲ. ವೇದದ ನಿಘಂಟನ್ನು ಯಾಸ್ಕರರು ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನುನಿರುಕ್ತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ. ಉಧಾಹರಣೆಗೆ "ಅಧ್ವರ " ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಯಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯರು ಹೇಳುವರು" ಧ್ವರ ಇತಿಹಿಂಸಾ ಕರ್ಮ".ಧ್ವರ ಎಂದರೆ ಹಿಂಸೆ ಎಂದಾಗ ಅಧ್ವರ ಎಂದರೆ ಅಹಿಂಸೆ." ಅಗ್ನೇಯೆ ಯಜ್ಞಮಧ್ವರಂ" ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಅಧ್ವರ ವೆಂತಲೂಕರೆಯುವುದರಿಂದ ಯಜ್ಞ ಎಂದರೆ ಅಹಿಂಸೆ ಎಂದಾಯ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಜ್ಞಯಾಗಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆಗೆ ಅವಕಾಶವೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಶ್ವಮೇಧಯಾಗ ದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಬಲಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರಂತಲ್ಲಾ ? ಎಂದು ಕೇಳುವವರಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅಶ್ವಮೇಧಯಾಗದ ಸರಿಯಾದ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದ ದುಶ್ಪರಿಣಾಮ ಇದು. ಸಂಸ್ಕೃತ ನಿಘಂಟಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ ಹುಡುಕಿದಾಗ ಆಭಾಸವಾಗುವ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಅಶ್ವ ಎಂದರೆ ಕುದುರೆ, ಮೇಧ ಎಂದರೆ ಬಲಿಕೊಡು ಎಂದಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಹೊರತಂದಿರುವ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಕನ್ನಡ ನಿಘಂಟಿನ ಪುಟ ೭೯ ರಲ್ಲಿಅಶ್ವಮೇಧ= ಕುದುರೆಯನ್ನು ಬಲಿಕೊಡುವ ಒಂದು ಯಾಗವೆಂದು ಬರೆದಿದೆ] ವೇದದ ಪದಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತ ನಿಘಂಟಿನಲ್ಲಿಹುಡುಕಿದರೆ ಇಂತಹ ಆಭಾಸ ವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಜ್ಞ ಎಂದರೆ ಅಹಿಂಸೆ ಎಂದು ವೇದದಲ್ಲಿಯೇ ಹೇಳಿರುವಾಗ ಅಶ್ವಮೇಧ= ಕುದುರೆಯನ್ನುಬಲಿಕೊಡುವ ಒಂದು ಯಾಗವೆಂದು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ವೇದಕ್ಕೆ ನಾವು ಅಪಚಾರ ಮಾಡಿದಂತಲ್ಲವೇ? ನಾವೀಗ ಯಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯರ ನಿರುಕ್ತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಅರ್ಥ ಹುಡುಕಿದಾಗ ನಮಗೆ ಸರಿಯಾದ ಅರ್ಥ ಸಿಗುತ್ತೆ. ಒಂದೊಂದೂಪದದನಿರ್ಮಾಣ ಹೇಗಾಯ್ತು ಎಂದು ಯಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಶ್ವ ಎಂಬ ಶಬ್ಧ ಯಾವ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂತು? ಎಂದಾಗ ಅಶ್ಎಂಬ ಮೂಲ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಅಶ್ವ ಪದ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಅಶ್ ಎಂದರೆ ಭಕ್ಷಣೆ [ತಿನ್ನು], ಯಾವುದು ತಿನ್ನುತ್ತದೋಅದಕ್ಕೆ ಅಶ್ವ ವೆಂದುಹೆಸರು. ಇದನ್ನು ನಾವು ಶುದ್ಧ ಯೌಗಿಕ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ನಮಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿಅರ್ಥವನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.೧]ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ರೂಢಾರ್ಥ ೨] ಧಾತುವಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಯೌಗಿಕಅರ್ಥ ೩]ಇವೆರಡರಬೆರೆಕೆಯಿಂದ ಕಂಡುಕೊಂಡದ್ದು ಯೋಗರೂಢಾರ್ಥ. ಯೋಗರೂಢ ಎಂದರೆ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಬಂದ ಅರ್ಥದೊಡನೆ ರೂಢಿಯಿಂದ ಬಂದಅರ್ಥದ ಮಿತಿಯನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡು ರೂಢಾರ್ಥವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೇವಲ ಯೌಗಿಕ ಶಬ್ಧಕ್ಕೆ ಈಮಿತಿಯಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಉಧಾಹರಣೆನೋಡೋಣ."ಪಂಕಜ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಯೌಗಿಕ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ಪಂಕ ಎಂದರೆಕೆಸರು ಜ ಎಂದರೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಎಂದುಅರ್ಥೈಸಿ ಪಂಕಜ ಎಂದರೆ ಕಮಲ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಸೊಳ್ಳೆಗಳಿಗೆ ನಾವುಪಂಕಜ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆಯೇ? ಇಲ್ಲ. ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸೊಳ್ಳೆ, ಹುಲ್ಲು, ಕಪ್ಪೆ ಯಾವುದು ಹುಟ್ಟಿದರೂ ಸಹ ರೂಢಿಯ ಬಲದಿಂದಕಮಲಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಪಂಕಜ ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ.ಅಂದರೆರೂಢಿಯಬಲದಿಂದ ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ರಿಮಿಕೀಟಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕಮಲಕ್ಕೆಮಾತ್ರ ಪಂಕಜ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯೌಗಿಕಅರ್ಥವೂ ಇದೆ, ಆದರೆ ರೂಢಿಯಬಲದಿಂದ ಅದನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸಿಕೇವಲ ಕಮಲ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇದುಯೋಗರೂಢಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಉಧಾಹರಣೆ. ಈಗ ಅಶ್ವದ ಅರ್ಥ ನೋಡುವಾಗ ಅಶ್ವ ಎಂದರೆಯಾವುದು ತಿನ್ನುತ್ತದೋ ಅದು, ಎಂದಾಗಕುದುರೆಯು ದಾರಿಯನ್ನುತಿನ್ನುತ್ತದೆ ಅರ್ಥಾತ್ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿದಾರಿಯನ್ನು ಕುದುರೆ, ವಾಹನ, ಇತ್ಯಾದಿ ಯಾವುದೇಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದರೂ ಅದನ್ನು ಸಂಕುಚಿತ ಗೊಳಿಸಿ ಅಶ್ವ ಎಂದರೆ ಕುದುರೆಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯ್ತು. ಯಾಸ್ಕರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ....ಅಶ್ನಾತಿಅದ್ವಾನಂ ಇತಿ ಅಶ್ವ:, ಅದ್ವಾನ ಎಂದರೆ ರಸ್ತೆ, ಯಾವುದು ರಸ್ತೆಯನ್ನುತಿನ್ನುತ್ತದೋ ಅದು ಅಶ್ವ. ಅಂದರೆ ಕುದುರೆಯು ರಸ್ತೆಯನ್ನುತಿನ್ನುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಕ್ರಮಿಸಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಅಶ್ವಎಂದರೆ ಕುದುರೆ ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸ ಬಹುದು. ಆದರೆ ಇಷ್ಟಕ್ಕೆನಿಲ್ಲುವಂತಿಲ್ಲ. ನಿಂತರೆ ಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥ ವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ತಿನ್ನುವುದೆಲ್ಲವೂಅಶ್ವವೇ. ಅಂದರೆ ಯಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯರುಹೇಳುತ್ತಾರೆ....ವೇದವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಮೂಲ ಧಾತುವಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕು, ಯಾವುದು ತಿನ್ನುತ್ತದೋ, ಯಾವುದುಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೋ, ಅದು ಅಶ್ವ. ಅಂದರೆ ನಮ್ಮ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳು. ಕಣ್ಣು ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು, ಕಿವಿಶಬ್ಧವನ್ನು, ಚರ್ಮವು ಸ್ಪರ್ಷವನ್ನು, ನಾಲಿಗೆರುಚಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮೂಗು ವಾಸನೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಶ್ವ ವೆಂದರೆ ನಮ್ಮಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳು. ಮೇಧ ಎಂದಾಗ ಒಂದುಅರ್ಥ ಬಲಿಕೊಡು ಎಂದಾದರೆ ಮೇಧೃ ಧಾತುವಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಅರ್ಥ ಸಂಗಮೇ. ಅಂದರೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸು. ಅಂದರೆ ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹಿಸುಎಂದರ್ಥ. ಅಂದರೆ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗ ವೆಂದರೆ ನಿಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹ ಮಾಡುವಯಜ್ಞ ಎಂದರ್ಥ. ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗದ ಮಂತ್ರಗಳಸರಿಯಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಾಗ ನಮ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹ ಮಾಡಲುಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದು ಅದರ ಸಾರ. [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಗಳು]] svzzeaw42n3ns39i005xyn7glj7tpbe 0 29923 1431806 1343661 2026-10-12T07:34:42Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431806 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=November 2009}} {{Infobox Hindu temple|name=ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಸ್ಥಾನ|image=[[File:Sri Mookambika Temple, Kollur.jpg|320px]]|image_size=320px|caption=ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಸ್ಥಾನ|pushpin_map=India Karnataka|country=ಭಾರತ|state=ಕರ್ನಾಟಕ|district=ಉಡುಪಿ|location=ಕೊಲ್ಲೂರು|coordinates={{coord|13.8638|74.8145|type:landmark_region:IN|display=inline,title}}|date_built=|creator=ಪರಶುರಾಮ|governing_body=ಮುಜರಾಯಿ ಇಲಾಖೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ|website=https://www.kollurmookambika.org/}} [[File:Kollur Mookambika Temple 20080123.JPG|thumb|300px|ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಒಳಗಿನ ನೋಟ]] <ref>https://kannada.karnataka.com/kollur/mookambika-devi-temple/</ref> ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾದ ಕೊಲ್ಲೂರಿನ '''ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ''' ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ({{lang-kn|ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಿ}}), [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ಜನರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ. ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೊಂಪಾಗಿ ರಸಭರಿತವಾಗಿರುವ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಿನಿಂದಾವೃತವಾದ ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಸಾದರಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಚಿತ್ರಸದೃಶ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ, [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿನಿಂದ]] ೧೪೭ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ಅಂತರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದುಗಳು ಪೂಜ್ಯಭಾವನೆಯಿಂದ ಕಾಣಲ್ಪಡುವ ಜಗದ್ಗುರು [[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರೊಂದಿಗೆ]] ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಭಕ್ತ-ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದು ಅಗಾಧವಾದ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೊಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿ ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಆದಿ ಶಂಕರರು ಗ್ರಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ೧೨೦೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು. ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವತೆಯು ಶಕ್ತಿ, ಸರಸ್ವತಿ ಮತ್ತು ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಒಂದು ಅವಿರ್ಭವಿಸುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಅವತಾರ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ, ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಜನರು ಅತೀವವಾದ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ 'ಸಪ್ತ ಮುಕ್ತಿಸ್ಥಳ' ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ತಾಣಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ. ಆ ತಾಣಗಳೆಂದರೆ: ಕೊಲ್ಲೂರು, ಉಡುಪಿ, ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ, ಕುಂಬಾಶಿ, ಕೋಟೇಶ್ವರ, ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಮತ್ತು ಗೋಕರ್ಣ. [http://www.durga-puja.org/mookambika-devi-temple.html] ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಶಿಖರದ ತಪ್ಪಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಿಯ ದೇವಸ್ಥಾನವು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.mookambika.co/history-mookambika-temple-kollur |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-04-07 |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407051642/https://www.mookambika.co/history-mookambika-temple-kollur |url-status=dead }}</ref> [[ಶಿವ]] ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಈ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಸಂಯೋಜಿಸಿರುವ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಈ ದೇವತೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತಾಳೆ.<ref>https://vijaykarnataka.com/religion/temples/everything-you-must-know-about-kollur-mookambika-temple/articleshow/82402200.cms</ref> ಶ್ರೀಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿರುವ ದೇವತೆಯ ''ಪಂಚಲೋಹ'' ದ (ಐದು ಧಾತುಗಳನ್ನು ಬೆರೆಸಿದ ಲೋಹದ) ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತಾವು ಭೇಟಿನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಯ ಮೂಲಸ್ಥಳವು ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಶಿಖರದ ತುದಿಯ (೩೮೮೦') ಮೇಲಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಕೊಡಚಾದ್ರಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚಾರಣಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮೂಲಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿ ಪುನರ್‌‌-ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ನಂಬಲಾಗಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಪಂಚಮುಖಿ ಗಣೇಶನ ಒಂದು ಮನಮೋಹಕ ಶಿಲ್ಪವಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿನ ಪರಶುರಾಮ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಪ್ತ ಮುಕ್ತಿಸ್ಥಳದ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ತಾಣಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆಂಬುದಾಗಿ ಕೊಲ್ಲೂರು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆ ತಾಣಗಳೆಂದರೆ: ಕೊಲ್ಲೂರು, ಉಡುಪಿ, ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ, ಕುಂಬಾಶಿ, ಕೋಟೇಶ್ವರ, ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಮತ್ತು ಗೋಕರ್ಣ. [http://www.indiantemples.com/Karnataka/kollur.html]. ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: ಶ್ರೀ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ, ಶ್ರೀ ಪಾರ್ಥೀಶ್ವರ, ಶ್ರೀ ಪಂಚಮುಖ ಗಣಪತಿ, ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರಮೌಳೀಶ್ವರ, ಶ್ರೀ ಪ್ರಾಣಲಿಂಗೇಶ್ವರ, ಶ್ರೀ ನಂಜುಂಡೇಶ್ವರ, ಶ್ರೀ ಆಂಜನೇಯ, ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟರಮಣ, ಶ್ರೀ ತುಳಸಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ. ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ನವರಾತ್ರಿ ಆಚರಣೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ದೇವಸ್ಥಾನವು ಭಕ್ತರ ದಟ್ಟಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿ ಅಥವಾ ಕೃಷ್ಣ ಜಯಂತಿ ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಉತ್ಸವ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ದಿನದಂದು ಸ್ವಯಂಭು ಲಿಂಗವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ನವರಾತ್ರಿ ಉತ್ಸವದ ಕೊನೆಯ ದಿನದಂದು ಇಲ್ಲಿನ ಸರಸ್ವತಿ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ, ಪುಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅವರದೇ ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ವರ್ಣಮಾಲೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷೆ ಅಥವಾ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ವಿದ್ಯಾರಂಭದ ದ್ಯೋತಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸೂಕ್ತವಾದ ದಿನದಂದು ವಿದ್ಯಾರಂಭದ ಕೈಂಕರ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿದಿನದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಸಾಯಂಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅನ್ನದಾನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಇಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ?== <ref name="kannada.nativeplanet.com">https://kannada.nativeplanet.com/travel-guide/kollur-mookambika-temple-history-timings-and-how-to-reach/articlecontent-pf36796-003374.html</ref> ಮಂಗಳೂರು, ಉಡುಪಿ ಮತ್ತು ಕುಂದಾಪುರಗಳಿಂದ ರಸ್ತೆಯಿಂದ ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿಗೆ ನೇರ ಬಸ್ಸುಗಳಿವೆ. ಕೊಂಕಣ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ರೋಡ್‌‌ (ಬೈಂದೂರು) ಅಥವಾ ಕುಂದಾಪುರ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಅತಿಸನಿಹದ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿವೆ.<ref name="karnatakatourism.org">{{Cite web |url=https://karnatakatourism.org/kn/tour-item/%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%80-%E0%B2%AE%E0%B3%82%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B2%BE-%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%A8/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407052155/https://karnatakatourism.org/kn/tour-item/%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%80-%E0%B2%AE%E0%B3%82%E0%B2%95%E0%B2%BE%E0%B2%82%E0%B2%AC%E0%B2%BF%E0%B2%95%E0%B2%BE-%E0%B2%A6%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%A8/ |archive-date=2023-04-07 |url-status=dead}}</ref> == ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳು == ಕೊಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಸತಿ-ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯು ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ಅತಿಥಿ ಗೃಹವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀ ಲಲಿತಾಂಬಿಕಾ ಅತಿಥಿ ಗೃಹ, ಮಾತಾ ಛತ್ರಂ ಅತಿಥಿ ಗೃಹ, ಗೋಯೆಂಕಾ ಅತಿಥಿ ಗೃಹ ಇತ್ಯಾದಿಗಳೂ ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಈ ಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪೦೦ ಕೋಣೆಗಳು ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಕ್ತರು ಪಾವತಿ ಮಾಡಲು ಶಕ್ಯವಾಗುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ಕೋಣೆಯ ದರಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಏಕೈಕ ಸಂದರ್ಶಕರಿಗಾಗಿ ಬಸ್‌ ನಿಲ್ದಾಣದ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಗೃಹದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಅತಿಥಿ ಮಂದಿರವು ಮತ್ತೊಂದು ಸೌಕರ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಯೋಗಾಶ್ರಮವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="karnatakatourism.org"/> == ಐತಿಹ್ಯಗಳು == <ref>{{Cite web |url=https://sanchara.in/kollur-mookambika-temple-kannada/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-04-07 |archive-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407051424/https://sanchara.in/kollur-mookambika-temple-kannada/ |url-status=dead }}</ref> ಇಲ್ಲಿನ ಐತಿಹ್ಯಗಳ ಅನುಸಾರ, ಇಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕೋಲ ಮಹರ್ಷಿಗೆ ಓರ್ವ ರಾಕ್ಷಸನು ತೊಂದರೆ ನೀಡಿದ; ಈ ರಾಕ್ಷಸನೂ ಸಹ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಶಿವನನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಿ ಅವನಿಂದ ವರವೊಂದನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಶಿವನ ಕುರಿತು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಈ ರಾಕ್ಷಸನು ತನ್ನ ದುಷ್ಟ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಿಕೊಳ್ಳದಂತೆ ಅವನನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಆದಿಶಕ್ತಿಯು ಅವನನ್ನು ಮಾತುಬಾರದ (ಮೂಕ) ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿಸಿದಳು. ಹೀಗಾಗಿ ಸ್ವಾಮಿ ಶಿವನು ಅವನ ಮುಂದೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ (ಅಂದರೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದಾಗ) ಅವನಿಂದ ಏನನ್ನು ಕೇಳಲೂ ರಾಕ್ಷಸನಿಗೆ ಆಗದಂತಾಯಿತು. ತತ್ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅವನು ರೋಷಗೊಂಡ ಮತ್ತು ವಿಮೋಚನೆಗಾಗಿ ಆದಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದ ಕೋಲ ಮಹರ್ಷಿಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ತೊಂದರೆ ಕೊಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದ. ಮೂಕಾಸುರ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಪರಾಭವಗೊಳಿಸಿದ ಆದಿಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ದೇವರುಗಳು ಗುಣಗಾನ ಮಾಡಿ ಅವಳನ್ನು ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ಎಂದು ಕರೆದರು. ಕೋಲ ಮಹರ್ಷಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ, ಆ ದಿವ್ಯಮಾತೆಯು ಎಲ್ಲಾ ದೇವರುಗಳ ಜೊತೆಗೂಡಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಗೊಂಡಳು ಹಾಗೂ ಭಕ್ತರಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವಂಥ ಭಕ್ತಿ-ಪರಂಪರೆಗೆ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶವು ನಾಂದಿಯಾಯಿತು.[http://www.udupipages.com/home/temple/kollur.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071105104020/http://www.udupipages.com/home/temple/kollur.html |date=2007-11-05 }}. ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು ತಾವು ಪಡೆದ ಶ್ರೀ ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಿಯ ಒಂದು ದರ್ಶನ ಅಥವಾ ಅಂತರ್ದೃಷ್ಟಿಯ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಈ ದೇವತೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದರು ಎಂಬುದಾಗಿ ನಂಬಲಾಗಿದೆ.ಆ ಕಥೆಯು ಹೀಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಆದಿ ಶಂಕರರು ಧ್ಯಾನಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮುಂದೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾದ ದೇವಿಯು ಅವರ ಬಯಕೆಯೇನೆಂದು ಕೇಳಿದಳು. ತಾನು ಪೂಜಿಸಲು ಬಯಸಿರುವ [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದಲ್ಲಿನ]] ಸ್ಥಳವೊಂದರಲ್ಲಿ ದೇವಿಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿ-ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ತಮ್ಮ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಅವರು ಹೊರಗೆಡವಿದರು.ಇದಕ್ಕೆ ದೇವಿ ಸಮ್ಮತಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಮುಂದೆ ಒಂದು ಸವಾಲನ್ನೂ ಇರಿಸಿದಳು. ತಾನು ಶಂಕರರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಶಂಕರರು ತಮ್ಮ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪುವರೆಗೂ ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡಬಾರದೆಂಬುದೇ ಈ ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು.ಆದರೆ ಶಂಕರರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದೇವಿಯು ತನ್ನ ನಡೆಗೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅಲ್ಪವಿರಾಮ ನೀಡಿದಳು. ದೇವಿಯ ಕಾಲ್ಗೆಜ್ಜೆಗಳ ಧ್ವನಿಯು ಶಂಕರರಿಗೆ ಕೇಳದಾದಾಗ, ಅವರು ತತ್‌ಕ್ಷಣವೇ ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡಿದರು. ಆಗ ದೇವಿಯು ಅವರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ಶಂಕರರು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವಂತೆ ಶಂಕರರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದಳು. ಕೊಲ್ಲೂರು ಕ್ಷೇತ್ರವು, ಗೋಕರ್ಣದಿಂದ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿದ್ದ ಪ್ರಾಚೀನ ಕೇರಳದ ಒಂದು ಭಾಗವೂ ಆಗಿತ್ತು. ಕೇರಳದ ಹುಟ್ಟಿನ ಕುರಿತಾದ ಒಂದಷ್ಟು ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಓರ್ವ ಯೋಧಸನ್ಯಾಸಿ ಅಥವಾ ವೀರಸನ್ಯಾಸಿಯಾಗಿದ್ದ ಪರಶುರಾಮನಿಂದ ಕೇರಳವು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದದ್ದು ಅಂಥದ್ದೊಂದು ಪುರಾಣ ಕಥೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಪುರಾಣವು ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ಒಂದು ಅವತಾರವಾದ ಪರಶುರಾಮನು ತನ್ನ ಕದನ ಕೊಡಲಿಯನ್ನು ಸಮುದ್ರದೊಳಗೆ ಎಸೆದ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೇರಳದ ಭೂಭಾಗವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಜಲರಾಶಿಯಿಂದ ಇದನ್ನು ವಾಸಯೋಗ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು.[5] ವಿಷ್ಣುವಿನ ಹತ್ತು ಅವತಾರಗಳ (ಮೈದಾಳುವಿಕೆ) ಪೈಕಿ ಪರಶುರಾಮನದು ಆರನೆಯ ಅವತಾರವಾಗಿತ್ತು. ಪರಶು ಎಂಬ ಪದವು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ 'ಕೊಡಲಿ' ಎಂಬ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಶುರಾಮ ಎಂದರೆ 'ಕೊಡಲಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಮ' ಎಂದರ್ಥ. ಆಳುವ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಸೊಕ್ಕಿನ ಪೀಡನೆಯಿಂದ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸುವುದು ಅವನ ಜನನದ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪುರುಷ ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ಅವನು ಸಾಯಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅವರ ರಕ್ತವನ್ನು ಐದು ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಭರ್ತಿಮಾಡಿದ. ಕ್ಷತ್ರಿಯ ರಾಜರನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದ ನಂತರ, ತನ್ನ ಪಾಪಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾರ್ಗವೊಂದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಅವನು ವಿದ್ವಜ್ಜನರ ಸಮೂಹವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ. ಶಾಶ್ವತ ನರಕ-ಶಿಕ್ಷೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದರೆ, ತಾನು ಜಯಿಸಿದ್ದ ಭೂಭಾಗಗಳನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಅವನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಸಲಹೆಯು ಅವನಿಗೆ ದಕ್ಕಿತು. ಅವರು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದಂತೆಯೇ ಅವನು ನಡೆದುಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಗೋಕರ್ಣಂನಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡ. ಅಲ್ಲಿ ಸಾಗರಗಳ ದೇವರಾದ ವರುಣ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ದೇವತೆಯಾದ ಭೂಮಿದೇವಿ ಅವನನ್ನು ಹರಸಿದರು. ಗೋಕರ್ಣಂನಿಂದ ಹೊರಟು ಅವನು ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಕೊಡಲಿಯನ್ನು ಸಾಗರದ ಆ ಬದಿಯ ಉತ್ತರದ ಕಡೆಗೆ ಎಸೆದ. ಆ ಕೊಡಲಿಯು ಬಂದು ನೆಲೆಗೊಂಡ ಸ್ಥಳವು ಕೇರಳವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಗೋಕರ್ಣಂ ಮತ್ತು ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಗಳ ನಡುವೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ೧೬೦ ಕಾತಮ್‌ನಷ್ಟಿರುವ (ಒಂದು ಹಳೆಯ ಅಳತೆ) ಭೂಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಪುರಾಣಗಳು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಪರಶುರಾಮನು ೬೪ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದ; ಕ್ಷತ್ರಿಯರನ್ನು ತಾನು ಕೊಂದ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದು ಇವರನ್ನು ಆತ ಉತ್ತರದಿಂದ ಕರೆತಂದ. ಪುರಾಣಗಳ ಅನುಸಾರ, ಕೇರಳವು ಪರಶುರಾಮ ಕ್ಷೇತ್ರಂ, ಅಂದರೆ, 'ಪರಶುರಾಮನ ಭೂಭಾಗ' ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸದರಿ ಭೂಭಾಗವನ್ನು ಅವನು ವಾಸಯೋಗ್ಯವಾಗಿಸಿದ ಎಂಬ ಐತಿಹ್ಯವೇ ಈ ಹೆಸರಿಗೆ ಕಾರಣ. == ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪೂಜಾ ಕಾರ್ಯವಿಧಿ == {| style="margin-left:10px" | style="text-align:right;padding-right:12px"| ಮುಂಜಾನೆ ೫.೦೦ ಗಂಟೆ | ದೇವಸ್ಥಾನದ ನಾದವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿರ್ಮಾಲ್ಯ-ದರ್ಶನ |- | style="text-align:right;padding-right:12px"| ಮುಂಜಾನೆ ೬.೦೦ ಗಂಟೆ | ಉಷಾ ಪೂಜೆ |- | style="text-align:right;padding-right:12px"| ಮುಂಜಾನೆ ೭.೩೦ಗಂಟೆ | ಮಂಗಳಾರತಿ |- | style="text-align:right;padding-right:12px"| ಮುಂಜಾನೆ ೮.೩೦ ಗಂಟೆ | ಬಲಿ |- | style="text-align:right;padding-right:12px"| ಬೆಳಗ್ಗೆ ೧೧.೩೦ ಗಂಟೆ | ಉಚ್ಚ ಪೂಜೆ |- | style="text-align:right;padding-right:12px"| ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೧೨.೦೦ ಗಂಟೆ | ಮಹಾನೈವೇದ್ಯ |- | style="text-align:right;padding-right:12px"| ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೧೨.೩೦ ಗಂಟೆ | ಮಹಾ ಮಂಗಳಾರತಿ |- | style="text-align:right;padding-right:12px"| ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೧.೦೦ ಗಂಟೆ | ಬಲಿ |- | style="text-align:right;padding-right:12px"| ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೧.೩೦ ಗಂಟೆ | ನಾದವು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ |- | style="text-align:right;padding-right:12px"| ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೩.೦೦ ಗಂಟೆ | ನಾದವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ |- | style="text-align:right;padding-right:12px"| ಸಂಜೆ ೬.೦೦ ಗಂಟೆಗೆ | ಪ್ರದೋಷ ಪೂಜೆ |- | style="text-align:right;padding-right:12px"| ರಾತ್ರಿ ೭.೦೦ ಗಂಟೆಗೆ | ನಮನದ ಮಂಗಳಾರತಿ ಮತ್ತು ನೈವೇದ್ಯಂ |- | style="text-align:right;padding-right:12px"| ರಾತ್ರಿ ೭.೩೦ ಗಂಟೆ | ಮಂಗಳಾರತಿ |- | style="text-align:right;padding-right:12px"| ರಾತ್ರಿ ೮.೦೦ ಗಂಟೆ | ಬಲಿ ಮಂಗಳಾರತಿ |- | style="text-align:right;padding-right:12px"| ರಾತ್ರಿ ೮.೩೦ ಗಂಟೆ | ಬಲಿ ಉತ್ಸವ. ಸರಸ್ವತಿ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿನ ಅಷ್ಟಾವಧಾನ ಪೂಜೆ. |- | style="text-align:right;padding-right:12px"| ರಾತ್ರಿ ೯.೦೦ ಗಂಟೆ | ಕಾಷಾಯ ಮಂಗಳಾರತಿ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ನಾದವು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. |} ==ಶ್ರೀ ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಿಯ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಆಭರಣಗಳು== ಉಪಕಾರ ಸ್ಮರಣೆಯ ಕೊಡುಗೆಗಳಾಗಿ ಭಕ್ತರ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಭರಣಗಳ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಸಂಗ್ರಹವೇ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ; ದೇವತೆಯ ಕೃಪಾಕಟಾಕ್ಷದಿಂದ ತಮ್ಮ ಕನಸುಗಳು ಮತ್ತು ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿಕೊಂಡ ಭಕ್ತರು ಈ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ. ದೇವಿಯ ನಾನಾಬಗೆಯ ಆಭರಣಗಳ ಪೈಕಿ ಪಚ್ಚೆಯಲ್ಲಿರುವ ಆಭರಣವು ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪಚ್ಚೆಯು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿರುವಂಥ, ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಎರಡು ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೂಲ ವಿಗ್ರಹವು ಕಳೆದುಹೋದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ ರಾಣಿಯು ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಳು. ಆದರೆ ಕಳೆದುಹೋದ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯು ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಹೀಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಉತ್ಸವ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಹಿಂದಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದ, ಶ್ರೀ. M.G.R.ರವರು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಬಂಗಾರ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದು, ಅದು ಒಂದು ಕೆ.ಜಿ.ಯಷ್ಟು ತೂಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ೨½ ಅಡಿ ಉದ್ದವಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಿಂದಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದ ಶ್ರೀ ಗುಂಡೂರಾವ್‌ರವರು ಬೆಳ್ಳಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದ ಇದೇ ಬಗೆಯ ಕತ್ತಿಯೊಂದನ್ನು ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವತೆಯ ಮುಖವಾಡವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಂಗಾರದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವತಿಯಿಂದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕೆಳದಿಯ ಚೆನ್ನಮ್ಮಾಜಿಯವರಿಂದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗದ ಬಂಗಾರದ ಮುಖವಾಡವು ಮತ್ತೊಂದು ಅನನ್ಯ ಆಭರಣವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2007}} ==ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವ== ಕಳೆದ ೩೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ, ಯೇಸುದಾಸ್‌‌‌‌ರವರು ತಮ್ಮ ಜನ್ಮದಿನದಂದು ಕೊಲ್ಲೂರು ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು [[ಸರಸ್ವತಿ|ಸರಸ್ವತಿ ದೇವಿ]]ಯ ಕುರಿತಾದ ಕೀರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ೬೦ನೇ ಜನ್ಮದಿನದಿಂದ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವವು ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಒಂಬತ್ತು-ದಿನ ಅವಧಿಯ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವವು ಪ್ರತಿ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ೨೦೧೦ರ ಜನವರಿ ೧೦ರಂದು ಅವರು ‘ಸಂಗೀತಾರ್ಚನೆ’ಯನ್ನು (ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಗಳ ಗಾಯನ) ನಡೆಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ೭೦ನೇ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಭಾನುವಾರದ ಆ ದಿನದಂದು ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವತೆಯ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅವರು ನಡೆಸಿದ ಈ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ೭೦ ಮಂದಿ ಹಾಡುಗಾರರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ. ತ್ಯಾಗರಾಜರ ಕೀರ್ತನೆಗಳ ‘ಪಂಚರತ್ನ ಗಾಯನ’ವನ್ನು ಈ ಸಂಗೀತಾರ್ಚನೆಯು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ವಿದ್ಯಾರಂಭ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲೂ ಸಹ ಅವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಸದರಿ ವಿಶೇಷ ಸಂಗೀತಾರ್ಚನೆಯನ್ನು ಆಕಾಶವಾಣಿಯು [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://clcworld.org/N68.htm |title=Gandharva of songs : K.J Yesudas celebrates 70th birthday |publisher=Non Resident Kerala Associations |date= |accessdate=2010-05-01}} {{Dead link|date=October 2010|bot=H3llBot}}</ref> <ref>{{cite web |url=http://entertainment.oneindia.in/malayalam/top-stories/2009/k-j-yesudas-birthday-190109.html |title=Yesudas celebrated Birthday at Kollur |publisher=Oneindia Entertainment |date=2009-01-19 |accessdate=2010-05-01 |archive-date=2012-07-11 |archive-url=https://archive.is/20120711072431/http://entertainment.oneindia.in/malayalam/top-stories/2009/k-j-yesudas-birthday-190109.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{cite web |author=PTI |url=http://beta.thehindu.com/arts/music/article78427.ece |title=Music legend Yesudas turns 70 |publisher=The Hindu |date=2010-01-10 |accessdate=2010-05-01 |archive-date=2010-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100815023349/http://beta.thehindu.com/arts/music/article78427.ece |url-status=dead }}</ref> <ref>{{cite web |url=http://expressbuzz.com/news/yesudas%20celebrates%2070th%20birthday%20in%20kollur/138347.html |title=Yesudas celebrates 70th birthday in Kollur |publisher=Expressbuzz.com |date=2010-01-11 |accessdate=2010-05-01 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಕೊಲ್ಲೂರಿನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯ== ದಟ್ಟವಾಗಿರುವ ನಿತ್ಯಹರಿದ್ವರ್ಣದ ಕಾಡಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಅಡಿಕೆ ತೋಟಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇತರ ಪುಟ್ಟ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಕೊಲ್ಲೂರು ಹಳ್ಳಿಯು ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಶಿಖರದೊಂದಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಇತರ ಶಿಖರಗಳೂ ಸೇರಿಕೊಂಡು ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಒಂದು ಸುಂದರ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕಾಡು ಯಾವಾಗಲೂ ಹಸಿರಿನಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಹಲವಾರು ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಕಾಣಬಹುದು. ಕೊಲ್ಲೂರು ಮತ್ತು ಕೊಡಚಾದ್ರಿಯ ನಡುವೆಯಿರುವ ಅಂಬಾವನ ಎಂಬ ಒಂದು ಕಾಡು ಅಭೇದ್ಯವಾದ ಕಾಡು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಜಲಪಾತ== <ref>https://www.udupilive.in/city-guide/arasinagundi-falls-near-udupi</ref> ದೇವಸ್ಥಾನದಿಂದ ಸುಮಾರು ೪ ಕಿ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಅರಸಿನಗುಂಡಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಸುಂದರ ಜಲಪಾತವಿದೆ. ಈ ಜಲಪಾತವು ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳ ತಪ್ಪಲು-ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಜಲಪಾತವು ದಾಲಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಲು ಚಾರಣಿಗರು ೩ ಕಿ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ಅಂತರವನ್ನು ಚಾರಣಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Arasinagundi falls (49005932046).jpg|300px|thumb|right|ಅರಸಿನ ಗುಂಡಿ ಜಲಪಾತ]] ==ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿ== <ref>https://www.wikiwand.com/en/Souparnika_River</ref> ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಿಯ ಪವಿತ್ರಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಎರಡು ನದಿಗಳಾದ ಅಗ್ನಿತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತವೆ. ತಂಪಾದ ನೀರಿನ ಪುಟ್ಟ ಚಿಲುಮೆಯು ಕಾಲಭೈರವ ಮತ್ತು ಉಮಾಮಹೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ನಡುವೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದು, ಇದೇ ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿಯ ಉಗಮಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಐತಿಹ್ಯವು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಪರ್ಣನು (ಗರುಡ) ತನ್ನ ತಾಯಿ ವಿನುತಾಳ ಅಳಲುಗಳನ್ನು ಉಪಶಮನಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ದೇವತೆಗೆ ಮೊರೆಯಿಡುತ್ತಾ ಈ ನದಿಯ ದಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಒಂದು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ. ದೇವತೆಯು ಅವನ ಮುಂದೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಳಾದಾಗ, ಈ ನದಿಯನ್ನು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅಂದರೆ ಸುಪರ್ಣ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತಿರುವ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ನದಿಯನ್ನು ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆತ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿದ್ದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಗವಿಯಿದ್ದು, ಅದನ್ನು "ಗರುಡನ ಗವಿ" ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[File:Kudajadri1.JPG|thumb|ಕೊಡಚಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಮಂಟಪ]] ಈ ಪವಿತ್ರ ನದಿಯು ಕೊಡಚಾದ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಉಗಮವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಗಾಮಿ (ಈಗ ಓಲೂರು) ಪ್ರದೇಶದ ಅಂಚಿನವರೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭೃಂಗೀಶ ಮತ್ತು ಪಿಪ್ಪಲಾದ ಎಂಬ ಮತ್ತೆರಡು ಸಣ್ಣನದಿಗಳು ಅದಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಇದು ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ, "ಸಂಪಾರ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಕೊಲ್ಲೂರನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆಯುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರಲೆಂದು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಮರವಂತೆಯಲ್ಲಿ "ಮಹಾರಾಜಸ್ವಾಮಿ" (ವರಾಹಸ್ವಾಮಿ) ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಮೀಪ ಇದು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ನದಿಯು ಹರಿಯುತ್ತಾ ಹೋಗುವಾಗ ೬೪ ವಿಭಿನ್ನ ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಬೇರುಗಳ ಅಂಶ-ಧಾತುಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಈ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡುವವರ ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನೂ ಇದು ವಾಸಿಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯು ಇಲ್ಲಿ ಮನೆಮಾಡಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ನದಿಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸ್ನಾನವು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2007}}<ref>ಕುಂದಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕು ದರ್ಶನ. ಲೇಖಕ: ಡಾ. ಕನರಾಡಿ ವಾದಿರಾಜ ಭಟ್ಟ</ref> ==ಸಮೀಪದ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಸ್ಥಳಗಳು== <ref name="kannada.nativeplanet.com"/> ಬೈಂದೂರು ಕಡಲ ತೀರ(ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ): ೧೫ ಕಿ.ಮೀ.; ಇದು ಕಡಲ ತೀರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಒತ್ತಿನಾಣೆ (ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ): ೧೪ ಕಿ.ಮೀ.; ಇಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ನೆಲ (ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ) ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಸಮೀಪ ಸೇರುತ್ತವೆ. ನಗರ ಕೋಟೆ (ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ): ೩೦ ಕಿ.ಮೀ.; ಹಳೆಯ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿಗಳು ಸಂದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ.. ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ಅಭಯಾರಣ್ಯ (ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ): ೫ ಕಿ.ಮೀ; ಘಟ್ಟದ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಯನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಿಗಂದೂರು (ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆ): ೩೫ ಕಿ.ಮೀ.; ಇದೊಂದು ಸುಂದರ ಹಳ್ಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿನ ಶರಾವತಿ ನದಿಯ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಚೌಡೇಶ್ವರಿ ದೇವಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮರವಂತೆ (ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ): ೨೦ ಕಿ.ಮೀ. ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅರಬ್ಬೀ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ನದಿಯ ನಡುವೆ ಒಂದು ಹೆದ್ದಾರಿ ರಸ್ತೆಯು ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಏಕೈಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು‌‌== <references></references> {{No footnotes|date=November 2009}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು‌‌== {{commonscat}} *[https://books.google.com/books?ie=UTF-8&amp;hl=en&amp;id=RdzaPW-kEvQC ಪುಸ್ತಕಗಳು] *[http://www.indiantemples.com/Karnataka/kollur.html ಭಾರತದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಕೊಲ್ಲೂರು] *[http://www.durga-puja.org/mookambika-devi-temple.html ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ] *[http://www.kollur.com/ ಕೊಲ್ಲೂರು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629041707/http://www.kollur.com/ |date=2011-06-29 }} *[https://www.karnatakatourism.org/kn/tour-item/%e0%b2%b6%e0%b3%8d%e0%b2%b0%e0%b3%80-%e0%b2%ae%e0%b3%82%e0%b2%95%e0%b2%be%e0%b2%82%e0%b2%ac%e0%b2%bf%e0%b2%95%e0%b2%be-%e0%b2%a6%e0%b3%87%e0%b2%b5%e0%b2%b8%e0%b3%8d%e0%b2%a5%e0%b2%be%e0%b2%a8/ ಶ್ರೀ ಮೂಕಾಂಬಿಕಾ ದೇವಸ್ಥಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807063439/https://www.karnatakatourism.org/kn/tour-item/%e0%b2%b6%e0%b3%8d%e0%b2%b0%e0%b3%80-%e0%b2%ae%e0%b3%82%e0%b2%95%e0%b2%be%e0%b2%82%e0%b2%ac%e0%b2%bf%e0%b2%95%e0%b2%be-%e0%b2%a6%e0%b3%87%e0%b2%b5%e0%b2%b8%e0%b3%8d%e0%b2%a5%e0%b2%be%e0%b2%a8/ |date=2020-08-07 }} {{coord|13|51|49.6|N|74|48|52.6|E|display=title}} {{ಕರಾವಳಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ದೇವಾಲಯಗಳು}} {{Hindu temples in Karnataka}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳ ಕ್ಯೂಆರ್ ಕೋಡ್ ಯೋಜನೆ]] [[ವರ್ಗ:ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 70tteeuh7fun4i9ix93ks19eibb09h3 0 51938 1431783 1340455 2026-10-12T02:26:08Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431783 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Kadapa | native_name = ಕಡಪ | native_name_lang = te | other_name = Cuddapah | settlement_type = city | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Andhra Pradesh | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 14.47 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 78.92 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Country | subdivision_name = India | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] | subdivision_type2 = [[List of regions of India|Region]] | subdivision_name2 = [[Rayalaseema]] | subdivision_type3 = District | subdivision_name3 = [[Kadapa district|YSR district]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = [http://cdma.gov.in/KADAPA/index.html Kadapa Municipal Corporation] | unit_pref = Metric | area_footnotes = <ref>{{cite web|title=Brief about Kadapa Municipal Corporation|url=http://cdma.gov.in/KADAPA/|work=www.cdma.gov.in|publisher=Municipal Administration & Urban Development Department, Govt. of Andhra Pradesh|accessdate=8 October 2013|archive-date=16 ನವೆಂಬರ್ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121116192051/http://cdma.gov.in/KADAPA/|url-status=dead}}</ref> | area_rank = | area_total_km2 = 164.08 | elevation_footnotes = | elevation_m = 138 | population_total = 344,078 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[ತೆಲುಗು]], [[Urdu]]<ref>{{Cite web |url=http://www.languageinindia.com/april2003/urduinap.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2014-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713110121/http://www.languageinindia.com/april2003/urduinap.html |archive-date=2015-07-13 |url-status=dead}}</ref> | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 516001,516002,516003,516004 <ref>{{cite web|title=India Post- PIN Code Search|url=http://www.indiapost.gov.in/Pin/pinsearch.aspx?Pin_On=cuddapah|work=http://www.indiapost.gov.in/|publisher=Department of Posts, Ministry of Communications & Information Technology, Government of India|accessdate=8 October 2013|archive-date=7 ಜನವರಿ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107042445/https://www.indiapost.gov.in/Pin/pinsearch.aspx?Pin_On=cuddapah|url-status=dead}}</ref> | area_code_type = Telephone code | area_code = 08562<ref>{{cite web|url=http://www.sarkaritel.com/codes/std_codes_andhrapradesh.htm|title=STD Codes (Andhra Pradesh)|year=2005|publisher=Sarkaritel|accessdate=2009-10-19|archive-date=2009-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20090917140956/http://www.sarkaritel.com/codes/std_codes_andhrapradesh.htm|url-status=dead}}</ref> | registration_plate = AP-04 | website = http://cdma.gov.in/KADAPA/ http://kadapa.nic.in/ | footnotes = }} '''ಕಡಪ''' : ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖ್ಯಪಟ್ಟಣಕ್ಕೂ ಇದೇ ಹೆಸರಿದೆ. ಉ.ಆ.130 25' ನಿಂದ ಉ.ಆ.150 14'ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಪು.ರೇ.770 51' ನಿಂದ 790 29' ವರೆಗೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಹಬ್ಬಿದೆ. ಕಡಪ ಎಂದರೆ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲು ಎಂದರ್ಥ. ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾದ ತಿರುಪತಿಗೆ ಕಡಪ ನಗರವೇ ಉತ್ತರದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲಿನಂತಿದೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಕರ್ನೂಲು, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಚಿತ್ತೂರು, ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಅನಂತಪುರ ಮತ್ತು ಪುರ್ವಕ್ಕೆ ನೆಲ್ಲೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿವೆ. ದಖನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಎತ್ತರ ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 1,500' ರಿಂದ 2,250'. ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಮೈದಾನಗಳೂ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಶೇಷಾಚಲಂ ಮತ್ತು ಪಾಲ್ಕೊಂಡ ಬೆಟ್ಟ ಸಾಲುಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪುಮಣ್ಣಿನ ಭೂಮಿಯೂ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಕಪ್ಪು ಮಣ್ಣಿನ ನೆಲವೂ ಇವೆ. ಕಡಪ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ನದಿ. ಪೆನ್ನಾರ್ ಪಾಪಾಗ್ನಿ, ಚೆಯ್ಯರು, ಚಿತ್ರಾವತಿ ಮೊದಲಾದವು ಇದರ ಉಪನದಿಗಳು. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಇವು ತುಂಬಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಕಡಪ ಕಲ್ಲುಗಳೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಶಿಲೆಗಳು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತವೆ. ಇವನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಹೆಂಚಿನಂತೆ ಹಾಸುವುದಕ್ಕೂ ಮೇಜುಗಳ ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೂ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಡಪಶಿಲೆಗಳ ಅನೇಕ ಸಮಕಾಲೀನ ಶಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಜ್ರ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಗೋಲ್ಕೊಂಡ ವಜ್ರ ದೊರಕಿರುವುದು ಇಂಥ ಶಿಲಾಸ್ತರಗಳಿಂದಲೇ. ಕಡಪಶಿಲೆಗಳ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ 49 ಕಿಮೀ ಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವುವು ಕ್ವಾರ್ಟ್‌ಸೈಟ್ ಶಿಲೆಗಳು. ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉನ್ನತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯಗಳುಂಟು. ಹುಲಿ ಚಿರತೆಗಳು ಇಲ್ಲಿಯ ವನ್ಯಮೃಗಗಳು. ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 15,346 ಚ.ಕಿಮೀ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 13,42,015. ಕಡಪ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖ್ಯಪಟ್ಟಣ. ರೈಲುಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈಗೆ ವಾಯವ್ಯದಲ್ಲಿ 259 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 183 ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಪೆನ್ನಾರ್ ನದಿ ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ 9 ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಪುರ್ವ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಗಲ್ಲುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ನಲ್ಲಮಲೈ ಮತ್ತು ಪಾಲ್ಕೊಂಡ ಬೆಟ್ಟಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಸೆಕೆ ವಿಪರೀತ. ಆಗ ಇಲ್ಲಿಯ ಉಷ್ಣತೆ 100ಲಿ ಫ್ಯಾ.ಗೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] . ==ರೆಫ಼ರೆನ್ಸ್ ಗಳು== <references/> {{commons category|Kadapa}} [[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] 4ssguu7syo2k67zup5oo5d0tm9ap8t3 0 64245 1431815 1372495 2026-10-12T10:45:09Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431815 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Clarkiabottae.jpg |regnum = Plantae |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = Eudicots |unranked_subclassis = [[Rosids]] |ordo = [[Myrtales]] |familia = [[Onagraceae]] |genus = ''[[Clarkia]]'' |species = '''''C. bottae''''' |binomial = ''Clarkia bottae'' |binomial_authority = ([[Édouard Spach|Spach]]) [[Harrison Flint Lewis|H.F.Lewis]] & [[Margaret Ensign Lewis|M.E.Lewis]] |synonyms = ''Clarkia deflexa''<br>''Godetia bottae'' |}} '''ಗೊಡೀಷಿಯ''' ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಏಕವಾರ್ಷಿಕ ಸಸ್ಯಜಾತಿ. ಆನಗ್ರೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ [[ಸಿ.ಎಚ್.ಗೊಡೆಟ್]] ಎಂಬವನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಗಿಡಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ==ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು== ಗೊಡೀಷಿಯ ಸುಮಾರು 15 ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಅಮೆರಿಕದ ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು 3/4-1 ಮೀ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುವ ಪೊದೆಸಸ್ಯಗಳು, ಇನ್ನು ಕೆಲವು 1/4 ಮೀ ಎತ್ತರದ ಮೂಲಿಕೆಗಳು. ಪೊದೆ ಬಗೆಯವನ್ನು ಅಂಚು ಇಲ್ಲವೆ ಕಲ್ಲೇರಿ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನಾಗಿಯೂ ಮೂಲಿಕೆ ಬಗೆಯವನ್ನು ಕುಂಡ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನಾಗಿಯೂ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಬಗೆಗಳು ಚೆಲುವಾದ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ, ಗುಲಾಬಿ, ಕಡುಗೆಂಪು, ಕೆನ್ನೀಲಿ ಮುಂತಾದ ವರ್ಣ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ತೋರುವ ಹೂಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವಲ್ಲಿ ದಳಗಳ ಮೇಲೆ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಮಚ್ಚೆಗಳಿರುವುದುಂಟು. ಬಹು ಪಾಲು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಗಳು ಒಂಟಿಸುತ್ತಿನ ದಳ ಉಳ್ಳವು. ಅಡ್ಡ ತಳಿಯೆಬ್ಬಿಕೆಯ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಮೂಲಕ ಹಲವಾರು ಸುತ್ತಿನ ದಳಗಳುಳ್ಳ ತಳಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ವೃದ್ಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹೂಗಳು ರೇಸೀಮ್ ಇಲ್ಲವೇ ಸ್ಪೈಕ್ ಮಾದರಿಯ ಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾವೇಶಗೊಂಡಿವೆ. ==ಬೆಳೆ== ಗೊಡೀಷಿಯದ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಬೆಟ್ಟಸೀಮೆ ಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಶೀತ ಹವಾಗುಣ ಇವುಗಳ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಗೆ ಉತ್ತಮವಾದ್ದು. ಮೈದಾನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು. ಇವನ್ನು ಬೀಜಗಳ ಮೂಲಕ ವೃದ್ಧಿಸಬಹುದು. ಉದ್ಯಾನಗಾರಿಕೆ ಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವು-ಗೊ. ಅಮೀನ, ಗೊ. ಬಾಟೀ, ಗೊ. ಗ್ರ್ಯಾಂಡಿಫ್ಲೋರ ಪ್ರಭೇದಗಳು. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?5263,5341,5356 Jepson Manual Profile] {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CLBO USDA Plants Profile]{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&where-taxon=Clarkia+bottae Photo gallery] {{Commons category|Clarkia bottae|position=left}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗೊಡೀಷಿಯ}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹೂವುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] cc9erjxece8h13ttt8blul6w22i7czu 0 65019 1431768 1384083 2026-10-11T19:59:53Z Suyash.dwivedi 34752 1431768 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ | image = Sadhu Kokila.jpg | image_size = 250px | caption = | birth_name = ಸಹಾಯ ಶೀಲನ್ ಶಾದ್ರಚ್ <ref name="AS"/> | birth_date = {{Birth date and age|1966|3|24|df=yes}} | birth_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ]] (ಈಗ [[ಕರ್ನಾಟಕ]]), ಭಾರತ | occupation = ಸಂಗೀತಾಗಾರ, ನಟ,ನೀರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ. | nationality = ಭಾರತೀಯ | othername = ಕೋಕಿಲ ಸಾಧು, ಸಾಧು ಮಹಾರಾಜ್ | years active = 1992–ಪ್ರಸ್ತುತ | spouse = ಸಲೀನಾ | children = 2 | relatives = ಕಿರಣ್ ಕರಗಿ | website = [http://www.sadhukokila.yolasite.com/ Personal website] }} {{cn}} ಸಾಧು ಕೋಕಿಲರವರು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ [[ನಟ]], [[ನಿರ್ದೇಶಕ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ]]ರೂ ಆಗಿರುವರು. ಇವರ ಮೂಲ ಹೆಸರು ಸಹಾಯ ಶೀಲನ್. ಇವರು ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ಶ್!!! ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಮತ್ತು ಓಂ, ರಕ್ತ ಕಣ್ಣೀರು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ ನಟಿಸಿದ್ದರೆ ಕೂಡ. ==ಜೀವನ== ಸಾಧು ಕೋಕಿಲ ನತೇಶ್-ಮಂಗಲ ದಂಪತಿಗೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು. ಇವರ ತಂದೆ ಪೋಲಿಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪಿಟೀಲು ವಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕರಗಿದ್ದರು. ಇವರ ಅಣ್ಣ ಲಯೇಂದ್ರ ಸಹ ನಟರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸಂತ ಜೋಸೆಫ಼್ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಾಂಗ ಮಾಡಿದರು. ಇವರು ತಮ್ಮ ವ್ರತ್ತಿ ಜೀವನ ಸಂಗೀತಕಾರರಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಕೀ ಬೋರ್ಡ್ ವಾದಿಸುವವರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರೆ. ==ಸಿನಿಮಾಗಳು== {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} nrw3mn16jpeqheqe3gkhagarm4d66p8 0 71400 1431798 1384640 2026-10-12T04:48:16Z ~2026-54690-91 102307 /* ಸತ್ಯಕ್ಕ */ 1431798 wikitext text/x-wiki {{Infobox vachanakaara | name = ಸತ್ತಕ್ಕ | birth_date = ೧೧೬೦ | ankita = ಶಂಭುಜಕೇಶ್ವರ | spouse = | known_for = }} =='''ಸತ್ಯಕ್ಕ'''== ಒಬ್ಬ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಸತ್ಯಸಾಧಕಿ. ಇವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿರಳಕೊಪ್ಪದ ಬಳಿ ಹಿರೇಜಂಬೂರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಲೆಯ (ಛಲವಾದಿ)ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಸಂಸಾರದಿಂದ ದೂರವೇ ಉಳಿಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಅವಿವಾಹಿತೆಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಸಾಧನೆಗೈದ ಶಿವಶರಣೆ. ತಾನು ಲಂಚ-ವಂಚನೆಗಳಿಗೆ ಕೈಯೊಡ್ಡದವಳೆಂದೂ, ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಅನ್ಯರ ಒಡವೆ, ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ತನಗೆ ತಾನೇ ನಿರ್ಬಂಧ ವಿಧಿಸಿ ಕೊಂಡವಳು. [[ಶಿವ]]ನನ್ನು ಅಂತರಂಗದ ದೈವವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅವನೊಡನೆ ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಳು. 'ಏಕೆನಗೆ ಕರುಣಿಸಲೊಲ್ಲದೆ ಕಾಡಿದೆ, ಏಕೆ ಹೇಳು ಎಲೆ ಲಿಂಗವೇ ? ತಾನು ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪೇನು?' ಎಂದು ಶಿವನನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಈಕೆಯ ವಚನಗಳ ಅಂಕ [[ವರ್ಗ:ವಚನಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ವಚನಸಂಚಯ ಯೋಜನೆ]] [[ವರ್ಗ:ಲಿಂಗಾಯತ]] ಿತ "ಶಂಭುಜಕೇಶ್ವರ". <poem> ಅರ್ಚನೆ ಪೂಜೆ ನೇಮವಲ್ಲ ಮಂತ್ರ-ತಂತ್ರ ನೇಮವಲ್ಲ ಧೂಪ-ದೀಪದಾರತಿ ನೇಮವಲ್ಲ ಪರಸ್ತೀ-ಪರದೈವಗಳಿಗೆರಗದಿಪ್ಪುದೇ ನೇಮ ಶಂಭುಜಕೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಕಾಣಿರಣ್ಣಾ! ಇವೇ ನಿತ್ಯನೇಮ </poem> {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} img9sl8hb1bgtqk4veqtvkyugpv700v 2 73356 1431757 632761 2026-10-11T15:43:07Z Srikanth balkur 101925 ಸಂಪೂರ್ಣಾನಂದ ಬಳ್ಕೂರು ಪುಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿದೆ. ಅವರು ನೀಡುವ ಉಪನ್ಯಾಸ ಕುರಿತು ತಿಳಿಸಿದೆ 1431757 wikitext text/x-wiki ಸಂಪೂರ್ಣಾನಂದ ಬಳ್ಕೂರು ಇವರು [[ಮಂಗಳೂರು]] [[ಸೈಂಟ್ ಆಗ್ನೆಸ್ ಕಾಲೇಜು|ಸೇಂಟ್ ಆಗ್ನೆಸ್ ಕಾಲೇಜಿ]]ನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ. ಇವರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಇವರು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಅವರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಪಿಎಚ್ ಡಿ ಮಹಾಪ್ರಬಂಧ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಇದನ್ನು 'ಯಕ್ಷಾಮೃತ' ಹೆಸರುನಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪ್ರಸಾರಾಂಗ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಇವರು ಬರೆದ ' ಮಸಾಲೆ ಮೀಮಾಂಸೆ ' ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಕಲನ ಮತ್ತು 'ಎರಡನೇ ವೇಷ ' ಎಂಬ ಕಥಾಸಂಕಲನವನ್ನು ಮಂಗಳೂರಿನ ಆಕೃತಿ ಆಶಯ ಪ್ರಕಾಶನ ಪ್ರಕತಿಸಿದೆ. ಕನರಾಡಿ ವಾದಿರಾಜ ಭಟ್ ಇವರ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಕಾಂತಾವರ ಕನ್ನಡ ಸಂಘವು ನಾಡಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ p3zfa75qhvn84hl11lp3y77xoxu96no 1431758 1431757 2026-10-11T15:44:24Z Srikanth balkur 101925 /* */ 1431758 wikitext text/x-wiki ಸಂಪೂರ್ಣಾನಂದ ಬಳ್ಕೂರು ಇವರು [[ಮಂಗಳೂರು]] [[ಸೈಂಟ್ ಆಗ್ನೆಸ್ ಕಾಲೇಜು|ಸೇಂಟ್ ಆಗ್ನೆಸ್ ಕಾಲೇಜಿ]]ನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ. ಈಗ ಇವರು ನಿವೃತ್ತರು. ಇವರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಇವರು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಅವರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಪಿಎಚ್ ಡಿ ಮಹಾಪ್ರಬಂಧ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಇದನ್ನು 'ಯಕ್ಷಾಮೃತ' ಹೆಸರುನಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪ್ರಸಾರಾಂಗ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಇವರು ಬರೆದ ' ಮಸಾಲೆ ಮೀಮಾಂಸೆ ' ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಕಲನ ಮತ್ತು 'ಎರಡನೇ ವೇಷ ' ಎಂಬ ಕಥಾಸಂಕಲನವನ್ನು ಮಂಗಳೂರಿನ ಆಕೃತಿ ಆಶಯ ಪ್ರಕಾಶನ ಪ್ರಕತಿಸಿದೆ. ಕನರಾಡಿ ವಾದಿರಾಜ ಭಟ್ ಇವರ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಕಾಂತಾವರ ಕನ್ನಡ ಸಂಘವು ನಾಡಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ 0mq5dsb7kxkksjmxir2nfe1glz3qml9 0 82626 1431762 1334806 2026-10-11T17:07:07Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431762 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ಅನುಷ್ಕಾ ಶೆಟ್ಟಿ |image = [[File:Anushka Shetty2.jpg|thumb|ಅನುಷ್ಕಾ ಶೆಟ್ಟಿ]] |other_names = ಸ್ವೀಟಿ ಶೆಟ್ಟಿ |birth_date= ೭ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೮೧ |birth_place = [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] |nationality = ಭಾರತೀಯ |education = ಬಿ.ಸಿ.ಎ |occupation = ನಟಿ, ಯೋಗ ಶಿಕ್ಷಕಿ |signature = Anushka Shetty transperenet-Signature.png }} ''''ಸ್ವೀಟಿ ಶೆಟ್ಟಿ'''', (೭ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೮೧ರಲ್ಲಿ ಜನನ) ಇವರು ತಮ್ಮ ಸ್ಟೇಜ್ ಹೆಸರಾದ ಅನುಷ್ಕಾ ಶೆಟ್ಟಿ ಚಿರಪರಿಚಿತರಾದ ಭಾರತೀಯ [[ನಟ|ನಟಿ]] ಮತ್ತು ರೂಪದರ್ಶಿ [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ ಸೂಪರ್ ಮೂಲಕ ಚೊಚ್ಚಲ ನಟನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಖ್ಯಾತ ನಟಿಯಾಗಲು ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕುಡು (೨೦೦೬), ಅರುಂಧತಿ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=XEdz68L3SfU</ref>(೨೦೦೯), ವೇದಂ <ref>https://www.dailymotion.com/video/xjk3e5</ref>(೨೦೧೦), ರುದ್ರಮದೇವಿ (೨೦೧೫) ಮತ್ತು ಬಾಹುಬಲಿ: ದಿ ಬಿಗಿನಿಂಗ್ ಎಂಬ ತೆಲುಗು ಚಲಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಹೋದರು. ಹೆಚ್ಚಿನ-ಬಜೆಟ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವರು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನಟಿಯರಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.ಅವರು ಅರುಂಧತಿ (೨೦೦೯) ಚಿತ್ರದ ಅರುಂಧತಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದರು, ವೇದಂ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸರೋಜಳಾಗಿ ಮತ್ತು ರುದ್ರಮದೇವಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ರುದ್ರಮದೇವಿಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಈ ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳೂ ಮೂರು ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್, ಒಂದು ನಂದಿ ಮತ್ತು ಮೂರು ಸಿನಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ, ಅನುಷ್ಕಾ ಯಶಸ್ಸು ತಮಿಳು ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಮ್ (೨೦೧೦), ಅದರ ಉತ್ತರಭಾಗ ಸಿಂಗಮ್ II (೨೦೧೩) ಮತ್ತು ಯೆನ್ನೈ ಅರಿಂಧಾಳ್ (೨೦೧೫) ಸಾಧಿಸಿತು. ವಾನಮ್ (೨೦೧೧), ದೈವ ತಿರುಮಗಳ್ (೨೦೧೧) ಮತ್ತು ಇಂಜಿ ಇಡುಪ್ಪಾಜ಼್ಹಗಿದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಹೊಗಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ಮೂರು ಚಿತ್ರಗಳು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡವು. ಅವರು ೨೦೧೫ನ ಹೈದರಾಬಾದ್ನ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ವುಮನ್ ಎಂದು ಮತ ಪಡೆದರು. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ<ref>https://celebrity.astrosage.com/anushka-shetty-birth-chart.asp</ref> ಜನಿಸಿದ ಅನುಷ್ಕಾ, ಜನಾಂಗ ತುಳುವ ಬಂದಿಳಿದ ಬೆಳ್ಳಿಪದಿ ಉರಮಲು ಗುತು ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆಕೆಯ ಪೋಷಕರ ಹೆಸರು ಪ್ರಫುಲ್ಲ ಮತ್ತು ಎ.ಎನ್. ವಿಠಲ ಶೆಟ್ಟಿ. ಆಕೆಗೆ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು, ಗುಣರಂಜನ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಾಯಿ ರಮೇಶ್ ಶೆಟ್ಟಿ. ಸಾಯಿ ರಮೇಶ್ ಒಬ್ಬ ಕಾಸ್ಮೆಟಿಕ್ ಸರ್ಜನ್. ಅನುಷ್ಕಾ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ವ್ಯಾಸಂಗವನ್ನು ಮತ್ತು ಬಿ. ಸಿ. ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಮೌಂಟ್ ಕಾರ್ಮೆಲ್ ಕಾಲೇಜ್ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಭರತ್ ತಾಕುರ್ ಅವರಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಯೋಗ ಭೋಧಕಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು. ==ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನ== '''''ಮೊದಲ ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ತೆಲುಗುನಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿ: ೨೦೦೫-೨೦೦೮''''' ಅನುಷ್ಕಾ ತನ್ನ ಚೊಚ್ಚಲ ನಟನೆಯನ್ನು ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥನವರ ಸೂಪರ್ (೨೦೦೫) ಎಂಬ [[ತೆಲುಗು]] ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿನೇನಿ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಆಯೆಷಾ ಟಾಕಿಯ ಜೊತೆ ಮಾಡಿದರು. ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಅವರ ನಾಲ್ಕು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು, ಮೊದಲನೆಯದು ಎಸ್.ಎಸ್.ರಾಜಮೌಳಿಯವರ ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕುಡು ಎಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರವಿತೇಜ ಅವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಆ ಚಿತ್ರ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಕಾರಿಗೆ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಅವರು ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ಅಸ್ತ್ರಂನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಸರ್ಫರೋಶ್ ಎಂಬ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರದ ರಿಮೇಕ್. ತದನಂತರ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರದ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ನಟನೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಸುಂದರ್.ಸಿ ನಿರ್ದೇಶಣದ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ 'ರೆಂಡು'ನಲ್ಲಿ ಆರ್.ಮಾಧವನ್ ಜೊತೆ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಎ.ಆರ್.ಮುರುಗದಾಸ್ರವರ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಬಂದ 'ಸ್ಟಾಲಿನ್' ಎಂಬ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೆಗಾಸ್ಟಾರ್ ಚಿರಂಜೀವಿ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಪೆಶಲ್ ಅಪಿಯರೆನ್ಸಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ರಾಘವ ಲಾರೆನ್ಸ್ ನಟಿಸಿದ, ಅಕ್ಕಿನೇನಿ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ ಡಾನ್, ಟಿ.ಗೋಪಿಚಂದ್ ಜೊತೆಗೆ ನಟಿಸಿದ ಲಕ್ಷ್ಯಂ ಚಿತ್ರ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಆರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಕ ಮಗಾಡು ಮೊದಲು ತೆರೆಕಂಡಿತು. ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅವರದಾಗಿತ್ತು. ಒಕ ಮಗಾಡು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಂದಮುರಿ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದರು. ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ಜಗಪತಿ ಬಾಬು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಕಾ ಚಾವ್ಲಾ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ 'ಸ್ವಾಗತಂ' ಹಾಗು ರವಿತೇಜ ಜೊತೆ 'ಬಲಾದೂರ್' ಕಳಪೆ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗೋಪಿಚಂದ್ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ ಶೌರ್ಯಂ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು.<ref>https://myvantagepoint.in/anushka-shetty-ever-hot-and-sexy-hug-and-kissing-stills-from-movie-lakshyam/</ref> ==ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಮತ್ತು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು: ೨೦೦೯-೨೦೧೦== ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಕಾ ಮೊದಲ ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ ಹಿಟ್ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರ 'ಅರುಂಧತಿ'ಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಈ ನಾಯಕಿ ಕೇಂದ್ರಿತ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಎರಡು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹಾಗು ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು. ನಂತರ ಅವರು ನಂದಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ಅವರ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ 'ಬಿಲ್ಲಾ', ಅದೇ ಹೆಸರಿದ್ದ ೨೦೦೭ನ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರದ ರಿಮೇಕ್. ಆ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಬಂದವು. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯೆಂದರೆ ತನ್ನ ಎರಡನೇ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ಆಕ್ಷನ್ ಮಸಾಲ 'ವೆಟ್ಟೈಕರಣ್' ನಟ ವಿಜಯ್ ಜೊತೆ. ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೆಲವು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು. ವೇದಂ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು ವೇಶ್ಯೆ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿ ಕ್ರಿಶ್ ಅವರ ವಿರ್ಮಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿದರು. ಅವರ ನಟನೆಯಿಂದ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದರು. ಅದು ಅವರ ಎರಡನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮುಂದಿನ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ 'ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ' ಮತ್ತೆ ಅದು ನಾಯಕಿ ಕೇಂದ್ರಿತ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು ಅವರು ಎರಡು ಪಾತ್ರಗಳ ಪ್ರರ್ದಶನ ಮಾಡಿದರು. ಅನಂತರ ಆಕ್ಷನ್-ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ 'ಖಲೇಜಾ'ದಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ ಬಾಬು ಜೊತೆ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಟಿಸಿದರು. ಅನಂತರ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಅಪ್ತರಕ್ಷಕದ ತೆಲುಗು ರಿಮೇಕ್ 'ನಾಗವಲ್ಲಿ'ಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಮುಖಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. 'ಕೇಡಿ' ಮತ್ತು 'ತಕಿತ ತಕಿತ' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅನುಷ್ಕಾ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ೨೦೧೦ನ ಚಿತ್ರಗಳು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟು ಸದ್ದು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಆಕೆಯ ೨೦೧೦ನ ಏಕೈಕ ತಮಿಳು ಬಿಡುಗಡೆ, ಸಹನಟನಾಗಿ ಸೂರ್ಯ ಪೊಲೀಸ್ ಸ್ಟೋರಿ ಸಿಂಗಮ್ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.bollywoodlife.com/south-gossip/not-anushka-shetty-but-this-actress-was-the-initial-choice-in-horror-thriller-arundhati-find-out-who-1407511/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200319165547/https://www.bollywoodlife.com/south-gossip/not-anushka-shetty-but-this-actress-was-the-initial-choice-in-horror-thriller-arundhati-find-out-who-1407511/ |archive-date=2020-03-19 |url-status=dead}}</ref> ==ಸಿನಿಮಾಗಳು== {| class="wikitable" |+Key | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | Denotes films that have not yet been released |} {|class="wikitable sortable plainrowheaders" style="width:100%;" |+ |- ! scope="col" |ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" |ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ನಿರ್ದೇಶಕ ! scope="col" | ಭಾಷೆ ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿ ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|Ref.|Reference(s)}} |- | ೨೦೦೫ ! scope="row" | ''[[:en:Super (2005 film)|ಸೂಪರ್]]'' |ಸಷಾ | ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾಥ್ | [[:en:Telugu language|ತೆಲುಗು]] | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/2005/07/23/stories/2005072301070200.htm |title=Superbly stylish flick but one that rumbles too |date=23 July 2005 |work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] |access-date=22 March 2017 |archive-url=https://archive.is/20170322074113/http://www.thehindu.com/2005/07/23/stories/2005072301070200.htm |archive-date=22 March 2017 |dead-url=yes}}</ref> |- |೨೦೦೫ ! scope="row" | ''[[:en:Mahanandi (film)|ಮಹಾನಂದಿ]]'' | ನಂದಿನಿ | ವಿ.ಸಮುದ್ರ | [[ತೆಲುಗು]] | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/mahanandi-review-telugu-pclvOgjiaeeaf.html |title=Mahanandi |date=7 December 2005 |website=[[Sify]] |archive-url=https://archive.is/20170323115437/http://www.sify.com/movies/mahanandi-review-telugu-pclvOgjiaeeaf.html |archive-date=23 March 2017 |dead-url=yes |access-date=23 March 2017}}</ref> |- |೨೦೦೬ ! scope="row" | ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕುಡು |ನೀರಜಾ | ಎಸ್. ರಾಜಮೌಳಿ |ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/vikramarkudu-review-telugu-pclvXqiiedcga.html |title=Vikramarkudu |date=27 June 2006 |website=[[Sify]] |archive-url=https://archive.is/20170319060551/http://www.sify.com/movies/vikramarkudu-review-telugu-pclvXqiiedcga.html |archive-date=19 March 2017 |dead-url=yes |access-date=19 March 2017}}</ref> |- | ೨೦೦೬ ! scope="row" | ''[[:en:Astram (film)|ಆಸ್ತ್ರಮ್]]'' | ಅನುಷಾ |ಸುರೇಶ್ ಕೃಷ್ಣ | ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite AV media |title=Astram |date=2006 |last=[[Suresh Krissna|Krissna, Suresh]] (director) |publisher=Supreme Movies |medium=motion picture}}</ref> |- | ೨೦೦೬ ! scope="row" | ರೆಂಡು | ಜ್ಯೋತಿ |ಸುಂದರ್ ಸಿ | [[ತಮಿಳು]] | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite AV media |title=Rendu |last=[[Sundar C.|Sundar, C.]] (director) |language=Tamil |publisher=Avni Cinemax |year=2006 |medium=motion picture}}</ref> |- | ೨೦೦೬ ! scope="row" | ''[[:en:Stalin (2006 film)|ಸ್ಟ್ಯಾಲಿನ್]]'' | style="text-align: center;" | &nbsp;— |ಎ.ಆರ್.ಮುರುಗದಾಸ್ | ತೆಲುಗು | ಐ ವನ್ನಾ ಸ್ಪೈಡರ್ ಮ್ಯಾನ್ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=mCuEpxZWVf4 |title=I Wanna Spider Man Full Video Song |last=Aditya Movies |date=13 April 2012 |website=YouTube |archive-url=https://web.archive.org/web/20140729071521/https://www.youtube.com/watch?v=mCuEpxZWVf4 |archive-date=29 July 2014 |dead-url=no |access-date=20 April 2017}}</ref> |- |೨೦೦೭ ! scope="row" | ''[[:en:Lakshyam (2007 film)|ಲಕ್ಷ್ಯಂ]]'' | ಇಂದು |ಶ್ರೀವಾಸ್ | ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/lakshyam-review-telugu-pclwr6cbgbjje.html |title=Lakshyam |date=6 July 2007 |website=[[Sify]] |archive-url=https://archive.is/20170323131608/http://www.sify.com/movies/lakshyam-review-telugu-pclwr6cbgbjje.html |archive-date=23 March 2017 |dead-url=yes |access-date=23 March 2017}}</ref> |- | ೨೦೦೭ ! scope="row" | ''[[:en:Don (2007 film)|ಡಾನ್]]'' | ಪ್ರಿಯಾ | ರಾಘವ ಲಾರೆನ್ಸ್ | ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite AV media |title=Don |last=[[Raghava Lawrence|Lawrence, Raghava]] (director) |type=motion picture |language=Telugu |publisher=Sri Keerthi Creations |year=2007}}</ref> |- | ೨೦೦೮ ! scope="row" | ಒಕ್ಕ ಮಗಡು | ಭಾವನಿ | ವೈ.ವಿ.ಎಸ್.ಚೌಧರಿ | ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=_al_JsWHYD0 |title=Okka Magadu |last=Chowdary, YVS (director) |type=motion picture |language=te |publisher=Bommarillu |year=2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421164137/https://www.youtube.com/watch?v=_al_JsWHYD0 |archive-date=21 April 2014 |dead-url=no}}</ref> |- | ೨೦೦೮ ! scope="row" |ಸ್ವಾಗತಂ | ಶೈಲಜಾ (ಶೈಲು) | ಕೆ.ದಶರಥ್ | ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.rediff.com/movies/review/ssswag/20080125.htm |title=Swagatham is routine |date=25 January 2008 |website=[[Rediff.com]] |archive-url=https://archive.is/20170323141016/http://www.rediff.com/movies/review/ssswag/20080125.htm |archive-date=23 March 2017 |dead-url=yes |access-date=23 March 2017}}</ref> |- |೨೦೦೮ ! scope="row" | ಬಲದೂರ್ |ಭಾನು |[[:en:K. R. Udhayashankar|ಉದಯ್ ಶಂಕರ್]] ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.rediff.com/movies/2008/aug/14ssb.htm |title=Review: Baladoor |date=14 August 2008 |website=[[Rediff.com]] |archive-url=https://archive.is/20170323140813/http://www.rediff.com/movies/2008/aug/14ssb.htm |archive-date=23 March 2017 |dead-url=yes |access-date=23 March 2017}}</ref> |- | ೨೦೦೮ ! scope="row"|ಶೌರ್ಯಂ | ಶ್ವೇತಾ |ಸಿವ | ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.rediff.com/movies/review/sss/20080926.htm |title=Review: Souryam is a potboiler |date=26 September 2008 |website=[[Rediff.com]] |archive-url=https://archive.is/20170323140344/http://www.rediff.com/movies/review/sss/20080926.htm |archive-date=23 March 2017 |dead-url=yes |access-date=23 March 2017}}</ref> |- | ೨೦೦೮ ! scope="row" | ಚಿಂತಕಾಯಲ ರವಿ |ಸುನಿತಾ | ಯೋಗಿ |ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.rediff.com/movies/2008/oct/03ssc.htm |title=Review: Chintakayala Ravi entertains |date=3 October 2008 |website=[[Rediff.com]] |archive-url=https://archive.is/20170323140528/http://www.rediff.com/movies/2008/oct/03ssc.htm |archive-date=23 March 2017 |dead-url=yes |access-date=23 March 2017}}</ref> |- | ೨೦೦೮ ! scope="row" | ''[[:en:King (2008 film)ಕಿಂಗ್]]'' | style="text-align: center;" | &nbsp;— | ಶ್ರೀನು ವೈಟ್ಲ | ತೆಲುಗು |ನೂವು ರೆಡಿ ನೇನು ರೆಡಿ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/nagarjuna-the-king-of-romance-news-telugu-kkfs8eiceegsi.html |title=Nagarjuna- The king of romance |date=16 December 2008 |website=[[Sify]] |archive-url=https://archive.is/20170323135019/http://www.sify.com/movies/nagarjuna-the-king-of-romance-news-telugu-kkfs8eiceegsi.html |archive-date=23 March 2017 |dead-url=yes |access-date=23 March 2017}}</ref> |- |೨೦೦೯ ! scope="row" | ''[[:en:Arundhati (2009 film)|ಆರುಂಧತಿ]]'' | ಅರುಂಧತಿ / ಜೇಜಮ್ಮ {{efn|name=dualrole}} | ಕೋಡಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ | ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.idlebrain.com/celeb/interview/anushka-arundhati.html |title=Interview with Anushka |date=6 January 2009 |website=[[Idlebrain.com]] |archive-url=https://www.webcitation.org/6pB9lNkIq?url=http://www.idlebrain.com/celeb/interview/anushka-arundhati.html |archive-date=23 March 2017 |dead-url=yes |access-date=23 March 2017}}</ref> |- |೨೦೦೯ ! scope="row" | ''[[:en:Billa (2009 film)|ಬಿಲ್ಲಾ]]'' | ಮಾಯಾ | ಮಿಹಿರ್ ರಮೇಶ್ | ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref name="Billa">{{Cite web |url=http://www.rediff.com/movies/review/billa-is-all-style-no-substance/20090406.htm |title=Billa is all style, no substance |date=6 April 2009 |website=[[Rediff.com]] |archive-url=https://archive.is/20170323134326/http://www.rediff.com/movies/review/billa-is-all-style-no-substance/20090406.htm |archive-date=23 March 2017 |dead-url=yes |access-date=23 March 2017}}</ref> |- | ೨೦೦೯ ! scope="row" | ''[[ವೆಟೈಕರನ್]]'' |ಸುಶೀಲಾ | ಬಿ.ಬಾಬುಸಿವನ್ |ತಮಿಳು | | style="text-align: center;" |<ref name="vettaikkaran">{{Cite web |url=http://movies.rediff.com/report/2009/dec/18/south-tamil-movie-review-vettaikkaran.htm |title=Review: Vettaikkaran is for Vijay fans |last=Srinivasan |first=Pavithra |date=18 December 2009 |website=[[Rediff.com]] |archive-url=https://archive.is/20170321075112/http://movies.rediff.com/report/2009/dec/18/south-tamil-movie-review-vettaikkaran.htm |archive-date=21 March 2017 |dead-url=yes |access-date=21 March 2017}}</ref> |- | ೨೦೧೦ ! scope="row" | ''[[:en:Kedi (2010 film)|ಕೇಡಿ]]'' | style="text-align: center;" | &nbsp;— | ಕಿರಣ್ ಕುಮಾರ್ | ಕೆಡಿಗಾಡು ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/nagarjuna-is-the-only-saving-grace-in-kedi-telugu-movie-review-news-national-kconkcfbjja.html |title=Nagarjuna is the only saving grace in 'Kedi' (Telugu Movie Review) |date=14 February 2010 |website=[[Sify]] |archive-url=https://archive.is/20170322081908/http://www.sify.com/movies/nagarjuna-is-the-only-saving-grace-in-kedi-telugu-movie-review-news-national-kconkcfbjja.html |archive-date=22 March 2017 |dead-url=yes |access-date=22 March 2017}}</ref> |- | ೨೦೧೦ ! scope="row" | ಸಿಂಗಂ |ಕಾವ್ಯ | [[:en:Hari (director)|ಹರಿ]] | ತಮಿಳು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/singam/movie-review/5987899.cms |title=Singam Movie Review |last=Ravi |first=Bhama Devi |date=29 May 2010 |work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]] |access-date=21 March 2017 |archive-url=https://archive.is/20170321075847/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/singam/movie-review/5987899.cms |archive-date=21 March 2017 |dead-url=yes}}</ref> |- |೨೦೧೦ ! scope="row" | ''[[:en:Vedam (film)|ವೇದಂ]]'' | ಸರೋಜ | ಕ್ರಿಷ್ | ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://movies.rediff.com/review/2010/jun/04/south-telugu-movie-review-vedam.htm |title=Vedam is outstanding |date=4 June 2010 |website=[[Rediff.com]] |archive-url=https://archive.is/20170322083714/http://movies.rediff.com/review/2010/jun/04/south-telugu-movie-review-vedam.htm |archive-date=22 March 2017 |dead-url=yes |access-date=22 March 2017}}</ref> |- | ೨೦೧೦ ! scope="row" | ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ |ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ / ಹನಿ {{efn|name=dualrole}} |ವಿ.ಸಮುದ್ರ | ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.rediff.com/movies/review/south-review-telugu-panchakshari/20100611.htm |title=Panchakshari is archaic |date=11 June 2010 |website=[[Rediff.com]] |archive-url=https://archive.is/20170322085423/http://uswww.rediff.com/movies/review/south-review-telugu-panchakshari/20100611.htm |archive-date=22 March 2017 |dead-url=yes |access-date=22 March 2017}}</ref> |- |೨೦೧೦ ! scope="row" | ಖಲೇಜಾ |ಸುಭಾಷಿಣಿ |ತ್ರಿವಿಕ್ರಂ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ |ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/mahesh-khaleja-review-review-telugu-14958111.html |title=Mahesh Khaleja- Review |website=[[Sify]] |archive-url=https://archive.is/20130628022630/http://www.sify.com/movies/mahesh-khaleja-review-review-telugu-14958111.html |archive-date=28 June 2013 |dead-url=yes |access-date=22 March 2017}}</ref> |- |೨೦೧೦ ! scope="row" | ಥಕಿಟ ಥಕಿಟ |ಸ್ವತಃ |ಶ್ರೀಹರಿ ನಾನು | ತೆಲುಗು | ಕಿರು ಪಾತ್ರ | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://movies.rediff.com/report/2010/sep/06/south-thakita-thakita-review.htm |title=Thakita Thakita is refreshing |date=6 September 2010 |website=[[Rediff.com]] |archive-url=https://archive.is/20170322092239/http://movies.rediff.com/report/2010/sep/06/south-thakita-thakita-review.htm |archive-date=22 March 2017 |dead-url=yes |access-date=22 March 2017}}</ref> |- | ೨೦೧೦ ! scope="row" | ''[[:en:Nagavalli (film)|ನಾಗವಲ್ಲಿ]]'' |ಚಂದ್ರಮುಖಿ ( ನಾಗವಲ್ಲಿ ){{Efn|name=twonames}} | ಪಿ‌. ವಾಸು | ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/nagavalli-not-a-great-remake-telugu-film-review-news-national-kmsp4hfdiidsi.html |title='Nagavalli' not a great remake (Telugu Film Review) |date=18 December 2010 |website=[[Sify]] |archive-url=https://archive.is/20170322091200/http://www.sify.com/movies/nagavalli-not-a-great-remake-telugu-film-review-news-national-kmsp4hfdiidsi.html |archive-date=22 March 2017 |dead-url=yes |access-date=22 March 2017 |agency=IANS}}</ref><br /><ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/Horror-reprised-as-humour/article15598341.ece |title=Horror reprised as humour |last=Nanisetti |first=Serish |date=19 December 2010 |work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] |access-date=22 March 2017 |archive-url=https://archive.is/20170322092006/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/Horror-reprised-as-humour/article15598341.ece |archive-date=22 March 2017 |dead-url=yes}}</ref> |- | ೨೦೧೦ ! scope="row"|ರಗಡ |ಶಿರೀಷ | ವೀರು ಪೋಟ್ಲಾ | ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.rediff.com/movies/review/review-south-ragada/20101224.htm |title=Review: Ragada is paisa vasool |date=24 December 2010 |website=[[Rediff.com]] |archive-url=https://archive.is/20170323113237/http://www.rediff.com/movies/review/review-south-ragada/20101224.htm |archive-date=23 March 2017 |dead-url=yes |access-date=23 March 2017}}</ref> |- | ೨೦೧೧ ! scope="row" |ವಾನಂ | ಸರೋಜ | [[:en:Krish (director)|ಕ್ರಿಷ್]] | ತಮಿಳು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.rediff.com/movies/review/south-movie-review-vaanam/20110429.htm |title=Review: Vaanam is engaging |date=29 April 2011 |website=[[Rediff.com]] |archive-url=https://archive.is/20170322083038/http://www.rediff.com/movies/review/south-movie-review-vaanam/20110429.htm |archive-date=22 March 2017 |dead-url=yes |access-date=22 March 2017}}</ref> |- | ೨೦೧೧ ! scope="row" | ದೈವ ತಿರುಮಗಳ್ ಅನುರಾಧಾ | ಎ.ಎಲ್. ವಿಜಯ್ | ತಮಿಳು | | style="text-align: center;" |<ref name="DeivaThirumagal">{{Cite news |url=http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToPrintGifMSIE_PASTISSUES2&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=TOICH/2011/07/17&ChunkNum=0&ID=Ar00401 |title=Cinema of the Week: Deiva Thirumagal |last=Venkateswaran |first=N. |date=17 July 2011 |work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]] |access-date=14 August 2017 |archive-url=https://archive.is/20170814123915/http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToPrintGifMSIE_PASTISSUES2&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=TOICH/2011/07/17&ChunkNum=0&ID=Ar00401 |archive-date=14 August 2017 |dead-url=yes}}</ref> |- |೨೦೧೨ ! scope="row" | ಸಗುಣಿ |ಅನುಷ್ಕಾ |ಶಂಕರ್ ದಯಾಲ್ |ತಮಿಳು | ಕಿರು ಪಾತ್ರ | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/isagunii-review-review-tamil-pcmazMdgfdfhh.html |title=Saguni review |date=22 June 2012 |website=[[Sify]] |archive-url=https://archive.is/20170323111303/http://www.sify.com/movies/isagunii-review-review-tamil-pcmazMdgfdfhh.html |archive-date=23 March 2017 |dead-url=yes |access-date=23 March 2017}}</ref><br /><ref>{{Cite web |url=https://www.rottentomatoes.com/m/saguni_2012 |title=Saguni (2012) |website=[[Rotten Tomatoes]] |archive-url=https://www.webcitation.org/6pCOw0WNF?url=https://www.rottentomatoes.com/m/saguni_2012 |archive-date=24 March 2017 |dead-url=yes |access-date=24 March 2017}}</ref> |- |೨೦೧೨ ! scope="row" | ತಾಂಡವಂ |ಮೀನಾಕ್ಷಿ | ಎ.ಎಲ್.ವಿಜಯ್ |ತಮಿಳು | | style="text-align: center;" |<ref name="Thaandavam">{{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/thaandavam-review-tamil-pcma73jgbahfb.html |title=Thaandavam |date=28 September 2012 |website=[[Sify]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170323110605/http://www.sify.com/movies/thaandavam-review-tamil-pcma73jgbahfb.html |archive-date=23 March 2017 |dead-url=yes |access-date=23 March 2017}}</ref> |- |೨೦೧೨ ! scope="row" | ''[[:en:Damarukam (film)|ಡಮರುಕಂ]]'' |ಮಹೇಶ್ವರಿ |ಶ್ರೀನಿವಾಸ ರೆಡ್ಡಿ | ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref name="Damarukam">{{Cite web |url=http://www.rediff.com/movies/review/south-review-damarukam/20121123.htm |title=Review: Damarukam is a one-time watch |date=23 November 2012 |website=[[Rediff.com]] |archive-url=https://archive.is/20170323121122/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-damarukam/20121123.htm |archive-date=23 March 2017 |dead-url=yes |access-date=23 March 2017}}</ref> |- |೨೦೧೩ ! scope="row" | ಅಲೆಕ್ಸ್ ಪಾಂಡಿಯನ್ | ದಿವ್ಯ | [[:en:Suraj (director)|ಸೂರಜ್]] | ತಮಿಳು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.sify.com/news/alex-pandian-gives-no-reason-to-cheer-tamil-movie-review-news-international-nbmt4ghaadhsi.html |title='Alex Pandian': Gives no reason to cheer (Tamil Movie Review) |date=12 January 2013 |website=[[Sify]] |archive-url=https://www.webcitation.org/6pB0ecyNX?url=http://www.sify.com/news/alex-pandian-gives-no-reason-to-cheer-tamil-movie-review-news-international-nbmt4ghaadhsi.html |archive-date=23 March 2017 |dead-url=yes |access-date=23 March 2017 |agency=IANS}}</ref> |- |೨೦೧೩ ! scope="row" | ''[[:en:Mirchi (film)|ಮಿರ್ಚಿ]]'' | ಕೊರಟಾಲ ಶಿವ | ತೆಲುಗು |ವೆನ್ನೆಲ | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/i-mirchi-i-review-review-telugu-pcmaH4igdidhe.html |title=Mirchi review |date=11 February 2013 |website=[[Sify]] |archive-url=https://archive.is/20170323122020/http://www.sify.com/movies/i-mirchi-i-review-review-telugu-pcmaH4igdidhe.html |archive-date=23 March 2017 |dead-url=yes |access-date=23 March 2017}}</ref> |- | ೨೦೧೩ ! scope="row" | ಸಿಂಗಂ II |ಕಾವ್ಯ |ಹರಿ |ತಮಿಳು | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite news |url=http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToPrintGifMSIE_PASTISSUES2&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=TOICH/2013/07/07&ChunkNum=0&ID=Ar00600 |title=Cinema of the Week: Singam 2 |last=Venkateswaran |first=N. |date=7 July 2013 |work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]] |access-date=14 March 2017 |archive-url=https://archive.is/20170814125950/http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToPrintGifMSIE_PASTISSUES2&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=TOICH/2013/07/07&ChunkNum=0&ID=Ar00600 |archive-date=14 August 2017 |dead-url=yes}}</ref> |- | ೨೦೧೩ ! scope="row" |ಐರನ್ದಾಂ ಉಳಗಂ | ರಮ್ಯಾ / ವರ್ಣ / {{Efn|Anushka Shetty plays three characters, the third of which is unnamed.}} | ಸೆಲ್ವರಾಘವನ್ | ತಮಿಳು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite news |url=http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToPrintGifMSIE_PASTISSUES2&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=TOICH/2013/11/24&ChunkNum=0&ID=Ar00400 |title=Cinema of the Week: Irandam Ulagam |date=24 November 2013 |work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]] |access-date=14 August 2017 |archive-url=https://archive.is/20170814125317/http://epaper.timesofindia.com/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToPrintGifMSIE_PASTISSUES2&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=TOICH/2013/11/24&ChunkNum=0&ID=Ar00400 |archive-date=14 August 2017 |dead-url=yes}}</ref><br /><ref name="IrandamUlagamDinamalar">{{Cite news |url=http://cinema.dinamalar.com/tamil_cinema_fullstory.php?id=793 |title=இரண்டாம் உலகம் - விமர்சனம் |date=3 December 2013 |work=[[Dinamalar]] |access-date=19 March 2017 |archive-url=https://archive.is/20170319060154/http://cinema.dinamalar.com/tamil_cinema_fullstory.php?id=793 |archive-date=19 March 2017 |dead-url=yes |language=Tamil |trans-title=Irandaam Ulagam&nbsp;– Review}}</ref> |- |೨೦೧೪ ! scope="row" | ಲಿಂಗಾ | ಲಕ್ಷ್ಮೀ | ಕೆ.ಎಸ್.ರವಿಕುಮಾರ್ | ತಮಿಳು | | style="text-align: center;" |<ref name="Lingaa">{{Cite web |url=http://www.rediff.com/movies/review/review-lingaa-is-old-wine-in-a-new-bottle-south/20141212.htm |title=Review: Lingaa is old wine in a new bottle |date=12 December 2014 |website=[[Rediff.com]] |archive-url=https://archive.is/20170322082330/http://www.rediff.com/movies/review/review-lingaa-is-old-wine-in-a-new-bottle-south/20141212.htm |archive-date=22 March 2017 |dead-url=yes |access-date=22 March 2017}}</ref> |- |೨೦೧೫ ! scope="row" | ಎನೈ ಅರಿಂದಾಲ್ |ಥೆನ್ಮೋಜಿ | ಗೌತಮ್ ಮೆನನ್ | ತಮಿಳು | | style="text-align: center;" |<ref name="YennaiArindhaal">{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/entertainment/yennai-arindhaal-film-review-ending-cop-trilogy-on-a-high/article6860703.ece |title='Yennai Arindhaal': Ending cop trilogy on a high |last=Subramanian |first=Karthik |date=5 February 2015 |work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] |access-date=22 March 2017 |archive-url=https://archive.is/20170322081519/http://www.thehindu.com/entertainment/yennai-arindhaal-film-review-ending-cop-trilogy-on-a-high/article6860703.ece |archive-date=22 March 2017 |dead-url=yes}}</ref> |- |೨೦೧೫ ! scope="row" |ಬಾಹುಬಲಿ : ದಿ ಬಿಗಿನಿಂಗ್ | [[:en:Devasena (character)|ದೇವಸೇನ]] | ಎಸ್.ಎಸ್.ರಾಜಮೌಳಿ | ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref name="BaahubaliTelugu">{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/baahubali-review-a-little-more-a-little-less/article7407650.ece |title=Baahubali: A little more, a little less |last=Dundoo |first=Sangeetha Devi |date=10 July 2015 |work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] |access-date=22 March 2017 |archive-url=https://archive.is/20170322084308/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/baahubali-review-a-little-more-a-little-less/article7407650.ece |archive-date=22 March 2017 |dead-url=yes}}</ref> |- |೨೦೧೫ ! scope="row" | ಬಾಹುಬಲಿ : ದಿ ಬಿಗಿನಿಂಗ್ |[[:en:Devasena (character)|ದೇವಸೇನ]] |ಎಸ್.ಎಸ್.ರಾಜಮೌಳಿ |ತಮಿಳು | | style="text-align:center;" |<ref name="BaahubaliTamil">{{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/baahubali-review-tamil-phkpVhcaihhbd.html |title=Baahubali: A spectacular period war film |date=10 July 2015 |website=[[Sify]] |archive-url=https://archive.is/20170322085121/http://www.sify.com/movies/baahubali-review-tamil-phkpVhcaihhbd.html |archive-date=22 March 2017 |dead-url=yes |access-date=22 March 2017}}</ref> |- | ೨೦೧೫ ! scope="row" | ''[[:en:Rudhramadevi (film)|ರುದ್ರಮದೇವಿ]]'' | ರುದ್ರಮದೇವಿ | ಗುಣಶೇಖರ್ | ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/rudhramadevi-great-story-weak-movie/article7773348.ece |title=Rudhramadevi: great story, weak movie |last=Rangan |first=Baradwaj |date=17 October 2015 |work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] |access-date=23 March 2017 |archive-url=https://archive.is/20170323113935/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/rudhramadevi-great-story-weak-movie/article7773348.ece |archive-date=23 March 2017 |dead-url=yes |author-link=Baradwaj Rangan}}</ref> |- |೨೦೧೫ ! scope="row" | ಸೈಜ್ ಜೀರೋ |ಸೌಂದರ್ಯ (ಸ್ವೀಟಿ){{Efn|name=twonames}} |ಪ್ರಕಾಶ್ ಕೋವೆಲೌಮುದಿ | ತೆಲುಗು | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |url=http://www.ibtimes.co.in/anushka-shettys-size-zero-inji-iduppazhagi-review-believe-happy-ending-657079 |title=Anushka Shetty's 'Size Zero' (Inji Iduppazhagi) review: Believe in happy ending |date=28 November 2015 |work=[[International Business Times]] |access-date=22 March 2017 |archive-url=https://www.webcitation.org/6p9HQe5fI?url=http://www.ibtimes.co.in/anushka-shettys-size-zero-inji-iduppazhagi-review-believe-happy-ending-657079 |archive-date=22 March 2017 |dead-url=yes}}</ref> |- |೨೦೧೫ ! scope="row" |ಇಂಜಿ ಇಡುಪ್ಪಜಗಿ |ಸೌಂದರ್ಯ( ಸ್ವೀಟಿ ){{Efn|name=twonames}} |{{sortname|Prakash|Kovelamudi}} | ತಮಿಳು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/inji-iduppazhagi-review-tamil-pl1pUHefjjbdg.html |title=Inji Iduppazhagi |date=27 November 2015 |website=[[Sify]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20170509051944/http://www.sify.com/movies/inji-iduppazhagi-review-tamil-pl1pUHefjjbdg.html |archive-date=9 May 2017 |access-date=22 March 2017}}</ref> |- |೨೦೧೬ ! scope="row" | ''[[Soggade Chinni Nayana]]'' | Krishna Kumari | Kalyan Krishna Kurasala | ತೆಲುಗು |ಕಿರು ಪಾತ್ರ | style="text-align: center;" |<ref name="SoggadeChinniNayana">{{Cite web |url=http://www.the-numbers.com/movie/Soggade-Chinni-Nayana#tab=cast-and-crew |title=Soggade Chinni Nayana (2016) |website=[[The Numbers (website)|The Numbers]] |archive-url=https://archive.is/20170323115101/http://www.the-numbers.com/movie/Soggade-Chinni-Nayana%23tab=cast-and-crew |archive-date=23 March 2017 |dead-url=yes |access-date=23 March 2017}}</ref> |- |೨೦೧೬ ! scope="row" | ಊಪಿರಿ | ನಂದಿನಿ | ವಂಸಿ ಪೈಡಿಪಲ್ಲಿ | ತೆಲುಗು | ಕಿರು ಪಾತ್ರ | style="text-align: center;" |<ref name="Oopiri">{{Cite news |url=http://www.andhrajyothy.com/pages/cinema_article?SID=221815 |title=ఊపిరి |date=25 March 2016 |work=[[Andhra Jyothy]] |access-date=19 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419072116/http://www.andhrajyothy.com/pages/cinema_article?SID=221815 |archive-date=19 April 2017 |language=Telugu |trans-title=Oopiri (Breath)}}</ref> |- |೨೦೧೬ ! scope="row" |ಥೋಜಾ |ನಂದಿನಿ |ವಂಸಿ ಪೈಡಿಪಲ್ಲಿ | ತಮಿಳು |ಕಿರು ಪಾತ್ರ | style="text-align: center;" |<ref name="Thozha">{{Cite AV media |title=Thozha |last=[[Vamsi Paidipally|Paidipally, Vamsi]] (director) |type=motion picture |language=Tamil |publisher=[[PVP Cinema]] |year=2016 |trans-title=Friend}}</ref> |- | ೨೦೧೭ ! scope="row" | ''[[:en:Si3 (film)|ಸಿಂಗಂ 3]]'' | ಕಾವ್ಯ ದುರೈ ಸಿಂಗಂ | [[:en:Hari (director)|ಹರಿ]] | ತಮಿಳು | | style="text-align: center;" |<ref name="Si3">{{Cite news |url=http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/si3-movie-review-a-tired-looking-surya-in-an-overlong-jaded-sequel/story-Uoi0E7k16iX3cCNJnQWmoI.html |title=Si3 movie review: Nothing refreshing about Suriya’s Singam roar in this sequel |last=Bhaskaran |first=Gautaman |date=9 February 2017 |work=[[Hindustan Times]] |access-date=23 March 2017 |archive-url=https://archive.is/20170323114225/http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/si3-movie-review-a-tired-looking-surya-in-an-overlong-jaded-sequel/story-Uoi0E7k16iX3cCNJnQWmoI.html |archive-date=23 March 2017 |dead-url=yes}}</ref> |- | ೨೦೧೭ ! scope="row" | ಓಂ ನಮೋ ವೆಂಕಟೇಶಾಯ | ಕೃಷ್ಣಮ್ಮ | ಕೆ.ರಾಘವೇಂದ್ರ ರಾವ್ | ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/entertainment/reviews/Om-Namo-Venkatesaya-Aesthetic-devotional/article17283058.ece |title=Om Namo Venkatesaya: Aesthetic devotional |last=Dundoo |first=Sangeetha Devi |date=10 February 2017 |work=[[ದಿ ಹಿಂದೂ]] |access-date=22 March 2017 |archive-url=https://archive.is/20170322092549/http://www.thehindu.com/entertainment/reviews/Om-Namo-Venkatesaya-Aesthetic-devotional/article17283058.ece |archive-date=22 March 2017 |dead-url=yes}}</ref> |- |೨೦೧೭ ! scope="row" | ಬಾಹುಬಲಿ ೨ :ದಿ ಕನ್ಕ್ಲೂಷನ್ | [[:en:Devasena (character)|ದೇವಸೇನ]] |ಎಸ್.ಎಸ್.ರಾಜಮೌಳಿ | ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref name="Baahubali 2">{{Cite news |url=http://www.firstpost.com/entertainment/baahubali-2-the-conclusion-movie-review-ss-rajamoulis-epic-drama-evokes-a-sense-of-wonder-3409542.html |title=Baahubali 2 Movie Review: SS Rajamouli's epic drama will be hard to forget anytime soon |last=Kumar |first=Hemanth |date=28 April 2017 |work=Firstpost |access-date=28 April 2017 |archive-url=https://archive.is/20170428050452/http://www.firstpost.com/entertainment/baahubali-2-the-conclusion-movie-review-ss-rajamoulis-epic-drama-evokes-a-sense-of-wonder-3409542.html |archive-date=28 April 2017}}</ref> |- | ೨೦೧೭ ! scope="row" |ಬಾಹುಬಲಿ ೨: ದಿ ಕನ್ಕ್ಲೂಷನ್ |ದೇವಸೇನ |ಎಸ್.ಎಸ್.ರಾಜಮೌಳಿ | ತಮಿಳು | | style="text-align: center;" |<ref name="Baahubali 2 Tamil">{{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/baahubali-2--a-giant-leap-for-indian-cinema-review-tamil-re2qwajbbdggg.html |title=Baahubali 2 review- A giant leap for Indian cinema |date=28 April 2017 |website=[[Sify]] |archive-url=https://archive.is/20170509141550/http://www.sify.com/movies/baahubali-2--a-giant-leap-for-indian-cinema-review-tamil-re2qwajbbdggg.html |archive-date=9 May 2017 |dead-url=no |access-date=9 May 2017}}</ref> |- | ೨೦೧೮ ! scope="row" | ಭಾಗಮತೀ |ಭಾಗಮತೀ / ಚಂಚಲ{{efn|name=dualrole}} | ಜಿ.ಅಶೋಕ್ | ತೆಲುಗು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/bhaagamathie/movie-review/62662257.cms |title=Bhaagamathie Movie Review |last=Yellapantula |first=Suhas |date=26 January 2018 |work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]] |access-date=26 January 2018 |archive-url=https://archive.today/20180126151804/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/bhaagamathie/movie-review/62662257.cms |archive-date=26 January 2018 |dead-url=no}}</ref> |- | ೨೦೧೮ ! scope="row" | ಭಾಗಮತೀ |ಭಾಗಮತೀ / ಸಂಚಲ {{efn|name=dualrole}} |ಜಿ.ಅಶೋಕ್ | ತಮಿಳು | | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/bhaagamathie-review-film-belongs-to-anushka-shetty-review-tamil-sb0neLchdifdj.html |title=Bhaagamathie review: Film belongs to Anushka Shetty |date=26 January 2018 |website=[[Sify]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180519061853/http://www.sify.com/movies/bhaagamathie-review-film-belongs-to-anushka-shetty-review-tamil-sb0neLchdifdj.html |archive-date=19 May 2018 |dead-url=no |access-date=19 May 2018}}</ref> |- | ೨೦೧೯ | style="background:#ffc;" |''[[Sye Raa Narasimha Reddy]]'' {{dagger| alt= Films that have not yet to be released }} |ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಬಾಯಿ | |ತೆಲುಗು | ಫಿಲ್ಮಿಂಗ್ | style="text-align: center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/030719/anushka-shetty-to-enact-rani-lakshmibai.html|title=Anushka Shetty to enact Rani Lakshmibai|last=Adivi|first=Sashidhar|date=3 July 2019|website=[[Deccan Chronicle]]|archive-url=https://archive.today/20190705031903/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/030719/anushka-shetty-to-enact-rani-lakshmibai.html|archive-date=5 ಜುಲೈ 2019|dead-url=no|access-date=5 July 2019|url-status=live}}</ref> |- |{{TBA}} | style="background:#FFFFCC;" | ''Nishabdham'' {{dagger}} | {{TBA}} | ಹೇಮಂತ್ ಮಧುಕರ್ |ತೆಲುಗು | ಫಿಲ್ಮಿಂಗ್ | style="text-align: center;" |<ref name="Nishabdham Silence">{{Cite news |url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/anushka-shetty-r-madhavan-starrer-silence-starts-rolling-see-pics/story-TfokMe4v17aKHy6Qb6FVsL.html |title=Anushka Shetty, R Madhavan starrer Silence starts rolling, see pics |last=Kumar |first=Karthik |date=28 May 2019 |work=[[Hindustan Times]] |access-date=26 June 2019 |archive-url=https://archive.today/20190626033537/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/anushka-shetty-r-madhavan-starrer-silence-starts-rolling-see-pics/story-TfokMe4v17aKHy6Qb6FVsL.html |archive-date=26 ಜೂನ್ 2019 |dead-url=no |url-status=live }}</ref> |- |{{TBA}} | style="background:#FFFFCC;" | ಸೈಲೆನ್ಸ್ |{{TBA}} |ಹೇಮಂತ್ ಮಧುಕರ್ |ತಮಿಳು |ಫಿಲ್ಮಿಂಗ್ | style="text-align: center;" |<ref name="Nishabdham Silence" /> |- |{{TBA}} | style="background:#FFFFCC;" |ಸೈಲೆನ್ಸ್ |{{TBA}} |ಹೇಮಂತ್ ಮಧುಕರ್ |[[:en:English language|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] |Filming | style="text-align: center;" |<ref name="Nishabdham Silence" /> |} ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== * ೨೦೧೯ - ದಾದಾ ಸಾಹೇಬ್ ಫಲ್ಕೇ ಪ್ರಶಸ್ತಿ(ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ).<ref>{{cite web |title=Dadasaheb Phalke Awards South 2019 Winners: Mahesh Babu And Anushka Shetty Bag Top Honours |url=https://www.filmibeat.com/telugu/news/2019/dadasaheb-phalke-awards-south-2019-winners-mahesh-babu-and-anushka-shetty-bag-top-honours-289978.html |website=https://www.filmibeat.com |accessdate=19 March 2020 |language=en |date=21 September 2019}}</ref><ref>{{cite web |title=Mahesh Babu, Anushka Shetty win big at the Dadasaheb Phalke Awards for Southern Cinema |url=https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2019/sep/24/mahesh-babu-anushka-shetty-win-big-at-the-dadasaheb-phalke-awards-for-southern-cinema-18349.html |website=www.indulgexpress.com |accessdate=19 March 2020}}</ref> * ೨೦೧೭ - ಬಿಹೈಂಡ್ ವುಡ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಮೆಡಲ್ (ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ). * ೨೦೧೬ - ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ. * ೨೦೧೫ - ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.<ref>{{cite news |title=Anushka Shetty Awards: List of awards and nominations received by Anushka Shetty {{!}} Times of India Entertainment |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Anushka-Shetty/awards |accessdate=19 March 2020 |work=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> ==ಯಶಸ್ಸು:೨೦೧೧-ಪ್ರಸ್ತುತ== [[ತಮಿಳು]] ಚಿತ್ರ ವಾನಂ ರಿಮೇಕ್ 'ವೇದಂ'ನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದರು. ಅವರು ತಮಿಳು ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಪಡೆದರು. ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಎ.ಎಲ್.ವಿಜಯ್ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮ್ ಜೊತೆ ಆಕ್ಷನ್-ಡ್ರಾಮ 'ತಾಂಡವಮ್'ನಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅಕ್ಕಿನೇನಿ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ ತನ್ನ ಮೊದಲ ತೆಲುಗು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಿತ್ರ 'ಧಮರುಕಂ' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ೨೦೧೩ನ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ಅಲೆಕ್ಸ್ ಪಾಂಡಿಯನ್, ಸೂರಜ್ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ, ಸಹನಟ ಕಾರ್ತಿ ಜೊತೆ ತೆರಗೆ ಬಂತು. ಈ ಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಅವರ ಏರಡನೇ ಚಿತ್ರ ಕೊರಾಟಲ ಸಿವಾರವರ 'ಮಿರ್ಚಿ', ಪ್ರಭಾಸ್ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದರು. ನಂತರ 'ಸಿಂಗಮ್ II'ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆ ಬಾರಿಗೆ ಉಭಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೆಲ್ವರಾಗವನ್ ರವರ ಇರಾಂಡಮ್ ಉಳಗಂ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರ್ಯ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದರು. ಅನುಷ್ಕಾ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ. ಆಕೆಯ ಇತ್ತೀಚಿನ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ 'ಲಿಂಗಾ'ದಲ್ಲಿ ರಜನಿಕಾಂತ್ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದರು. ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ಅಜಿತ್ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದ ಯೆನ್ನೈ ಅರಿನ್ಧಾಳ್ ಚಿತ್ರ ಒಳ್ಳೆಯ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರ ಎರಡನೆಯ ಚಿತ್ರ, ಎಸ್.ಎಸ್.ರಾಜಮೌಲಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಬಾಹುಬಲಿ ಮೊದಲನೆ ಭಾಗ, [[ಭಾರತ]]ದ ಆದಾಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅವರ ಮೂರನೆ ಚಿತ್ರ ರುಧ್ರಮಾದೇವಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಣಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರಾನ ಡಗ್ಗುಬತಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲು ಅರ್ಜುನ್ ವಿರುದ್ಧ ನಟಿಸಿದರ. ಆ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಚಿತ್ರ ಸೈಜ್ ಜೀರೊ. ಅದರಲ್ಲಿ ದಪ್ಪ್ಪ ಗಾತ್ರದ ಹೆಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅದರಲ್ಲು ಸಹ ಒಳ್ಳೆಯ ನಟನೆ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref>{{cite news |title=Nishabdam: Teaser of Madhavan, Anushka Shetty's film to release in September - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/nishabdam-teaser-of-madhavan-anushka-shettys-film-to-release-in-september/articleshow/70869679.cms |accessdate=19 March 2020 |work=The Times of India |language=en}}</ref> <ref>{{cite news |last1=Reporter |first1=India-West Staff |title=R. Madhavan-Anushka Shetty’s New Film ‘Nishabdam’ Being Shot in a Small Washington Town |url=https://www.indiawest.com/entertainment/global/r-madhavan-anushka-shetty-s-new-film-nishabdam-being-shot/article_14b1642e-a7fb-11e9-b0fc-f3dc202e731f.html |accessdate=19 March 2020 |work=India West |language=en |archive-date=22 ಜುಲೈ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190722104718/https://www.indiawest.com/entertainment/global/r-madhavan-anushka-shetty-s-new-film-nishabdam-being-shot/article_14b1642e-a7fb-11e9-b0fc-f3dc202e731f.html |url-status=dead }}</ref> ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:TeachAIDS 2010 India Launch 2.jpg|ಟೀಚ್‌ ಏಡ್ಸ್‌ ೨೦೧೦ ಲಾಂಚ್‌ ನಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಕಾ File:Rana and Anushka at Bahubali Trailer Launch.jpg|thumb|ಬಾಹುಬಲಿ ಟ್ರೇಲರ್‌ ಲಾಂಚ್‌ ನಲ್ಲಿ ರಾಣಾ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಕಾ File:Photograph of Anushka Shetty.jpg|ಅನುಷ್ಕಾ ಶೆಟ್ಟಿ File:Anushka Shetty - TeachAIDS at Tech Awards Gala (13565633363).jpg|ಅನುಷ್ಕಾ ಶೆಟ್ಟಿ - ಟೆಕ್‌ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಗಾಲಾ ದಲ್ಲಿ ಟೀಚ್‌ ಏಡ್ಸ್ File:First look launch of Baahubali 2.jpg|ಬಾಹುಬಲಿ ೨ ರ ಫಸ್ಟ್‌ ಲುಕ್‌ ಲಾಂಚ್‌ ನಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಕಾ File:Anushka at the trailer launch of Baahubali.jpg|ಬಾಹುಬಲಿ ಸಿನಿಮಾದ ಟ್ರೇಲರ್‌ ಲಾಂಚ್‌ ನಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಕಾ </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] fncak9nuzcgxegkqg6i537xnmct5wz5 0 84046 1431787 1341347 2026-10-12T03:47:41Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431787 wikitext text/x-wiki ==ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಂಡವಾಳ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆ== [[File:Bagmane Tech Park, CV Raman Nagar, Bengaluru, India (2004) 1.jpg|420px|right|thumb|ಬೆಂಗಳೂರು ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿ - Iflex51]] *ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌ನಿಂದ ನವೆಂಬರ್, 2016 ಹೊರ ಬಿದ್ದ ವರದಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಪಾಲಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸೂಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದಿಮೆ ಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ‘ಉದ್ಯಮ ಸ್ನೇಹಿ’ ಪೂರಕ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ, ಕರ್ನಾಟಕ 13ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂದು ಈ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತೇಜನಾ ಇಲಾಖೆಗಳು (ಡಿಐಪಿಪಿ) 350ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದ ಬಳಿಕ ಈ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರಲಾಗಿದೆ. *ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜರ ದಿವಾನರು ಉತ್ತಮ ಕೆಲಸದಿಂದಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವದ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ರಾಜ್ಯವು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಗತಿಯ ಪಥದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿಯೇ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪುನರ್‌ವಿಂಗಡನೆಯಾದ ಆರಂಭದ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಗತಿ ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟವನ್ನೇ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿತ್ತು.ಆದರೆ, ನಂತರ ಅದೇ ವೇಗವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲಾಗಿಲ್ಲ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸರಕುಗಳ ತಯಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು, ಹೆಚ್ಚು ಖಾಸಗಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಫಲತೆಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಫಲವಾಗಿಯೇ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದೀಚೆಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆಂತರಿಕ ಉತ್ಪಾದನಾ ಪ್ರಮಾಣ (ಜಿಎಸ್‌ಡಿಪಿ) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕುಸಿದಿದೆ. <ref>[http://www.ibef.org/states/karnataka.aspx About Karnataka: Information Exports, Economy & Geography]</ref> [[File:Contributions of various sectors to the economy of Karnataka (2006-07).jpg|thumb|Contributions of various sectors to the economy of Karnataka (2006-07)]] ==ಮೂಲ ಸೌಕರ್ಯ ಒದಗಿಸುವುದು== *ರಾಜ್ಯದತ್ತ ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತಯಾರಿಕಾ ಕ್ಷೇತ್ರದತ್ತ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆದಾರರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದೇ ರಾಜ್ಯವಕ್ಕೆ ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಠಿಣವಾದ ಸವಾಲಾಗಿದೆ. ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ಹಲವು ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳು ಇಂದು ಗರಿಷ್ಠ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ‘ಉದ್ಯಮ ಸ್ನೇಹಿ’ ವಾತಾವರಣ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬಂಡವಾಳ ಹರಿದು ಬರುವುದು. ಬಂಡವಾಳ ಹರಿದುಬರಲು ಉತ್ತಮ ವಾತಾವರಣ, ಮೂಲಸೌಲಭ್ಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮ ಆರಂಭಿಸಲು ಸೂಕ್ತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುವವರತ್ತ ಸರ್ಕಾರ ಗಮನಕೊಡಬೇಕು. ==ಶೇ 3.5ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಗತಿ== *2017ರಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಶೇ 3.5ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಬಹುದು ಎಂದು ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ. ಅಂದರೆ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಮುಂದೆಯೂ ಮುಂದುವರಿಯಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅದು ಸೂಚ್ಯವಾಗಿಯೇ ತಿಳಿಸಿದೆ. 2008ರಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತ ಈಗಲೂ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ನಿರಾಶಾದಾಯಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ದೇಶಗಳು ಮಾತ್ರ ಸ್ಥರ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹೊಂದಿದ್ದು ಇಡೀ ವಿಶ್ವದ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ.ಆದರೆ ಈ ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಅವಕಾಶಗಳು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿಲ್ಲ. *ಈ ಮೊದಲು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಅಧಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದಷ್ಟೇ ಈಗಿನ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸೇವಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಇಂದು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಗತಿಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. ನಿಜಕ್ಕೂ ಭಾರತವನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟದಿಂದ ಪಾರು ಮಾಡಿರುವುದೇ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವೇ. ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮುಂದುವರಿಯುವ ವಾತಾವರಣ ಉಂಟಾಗಬೇಕು. ಕಳೆದ ಆರು ತ್ರೈಮಾಸಿಕಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕೊನೆಯ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಉದ್ದಿಮೆ ವಹಿವಾಟಿನ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವು ಗರಿಷ್ಠ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಭಾರತೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮಹಾಒಕ್ಕೂಟದ (ಫಿಕ್ಕಿ) ಅಧ್ಯಯನ ಹೇಳಿದೆ. ಇದು ಆಶಾದಾಯಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ. <ref>{{Cite web |url=http://statisticstimes.com/economy/economy-of-karnataka.php |title=Economy of Karnataka |access-date=2016-11-08 |archive-date=2016-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160514035302/http://statisticstimes.com/economy/economy-of-karnataka.php |url-status=dead }}</ref> ==ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಸಮಸ್ಯೆ== *ಕರ್ನಾಟಕವು ದೇಶದಲ್ಲೇ ‘ಜ್ಞಾನದ ರಾಜಧಾನಿ’ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ನಡೆಸುವುದಕ್ಕೆ ಜಗತ್ತಿನ ಗಮನವನ್ನು ರಾಜ್ಯವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸೆಳೆಯುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಹೊಸ ಉದ್ಯಮ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಡಚಣೆಗಳೆಂದರೆ ಭೂಮಿಯ ದರ, ಮೂಲಸೌಲಭ್ಯ ವೆಚ್ಚ, ತೆರಿಗೆಯ ಹೊರೆ, ಅನುಮತಿ ಪಡೆಯಲು ಕಿರಿಕಿರಿ ಮೊದಲಾದವುಗಳು. ತಾಂತ್ರಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯ ಗೊಂದಲ. ಎಲ್ಲ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ಕೊಡುವ ಮೂಲಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದರಷ್ಟೇ ಈಗಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ಬದಲಾವಣೆ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. [<ref>http://kannada.eenaduindia.com/Bangalore/BangaloreCity/2016/11/02220653/Lost-the-top-spot-in-Karnataka-in-investment-Deshpande.vpf{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಕರ್ನಾಟಕ] {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಬಂಡವಾಳ ತರಲು ಅಲ್ಪಾವಧಿ, ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು== * ಖಾಸಗಿ ಬಂಡವಾಳ ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸಮಿತಿ ರಚನೆ * ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ ಸಚಿವಾಲಯ ರಚನೆ * ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ರಾಜ್ಯಗಳ ನೀತಿಯ ಅಧ್ಯಯನ, ಸೂಕ್ತಬದಲಾವಣೆಯೊಡನೆ ಅನುಸರಣೆ, * ಡಿಜಿಟಲ್‌ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವ್ಯಾಪಕ ಸಮರ್ಥ ಬಳಕೆ.(ಈಗ ಅರೆಬರೆ ಬಳಕೆ ಇದೆ) * ಉತ್ಪಾದನಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಜೊತೆ ಜೊತೆಗೇ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ; ಜ್ಞಾನಾಧಾರಿತ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸುವುದು. <ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/08/450506.html |title=ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಎರವಾಗದಿರಲಿ;ಡಿ. ಮುರಳೀಧರ;8 Nov, 2016 |access-date=2016-11-08 |archive-date=2016-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161108130909/http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/08/450506.html |url-status=dead }}</ref> ==ಅಂಕೆ ಸಂಖ್ಯೆ - ವಿವರ== *'''ಐ ಟಿ ಬಿ ಟಿ ವಿವರ ^[೪]:''' {| class="wikitable sortable " |- ! ವಿವರ|| ಪ್ರಮಾಣ/ಸಂಖ್ಯೆ |- |ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು || 400 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು |- | ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳು ||350 |- |ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಪನಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ||750 |- |ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ ||10 ಲಕ್ಷ |- |ಐ ಟಿ ಯಿಂದ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ ವರಮಾನ ||ರೂ.3.35 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ |- |ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಘಟಕಗಳು|| 60% (ಐಟಿಯ) |- |ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬರವ ವರಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾನ ||2 |- |ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ಅಪ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸ್ಥಾನ ||1 |- |ಮೂಲ ಸೌಕರ್ಯ ಸಿಬಿಇಸಿ ಮತ್ತು ಬಿಎಂಇಸಿ ಸೌಕಯ ್ ಹೊಂದಿದ ರಾಜ್ಯ || ಕರ್ನಾಟಕ ಒಂದೇ |- |} === ಔಷಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸೇವೆ=== {| class="wikitable sortable " |- ! ಶಿರೋಲೇಖ!! |- |ಔಷಧಿತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕಗಳು ||221 |- | ಔಷಧಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ರಫ್ತು ||40% |- ! ಜವಳಿ ಮತ್ತು ಉಡುಪು || |- | ಕಚ್ಚಾ ರೇಷ್ಮೆ ಉತ್ಪಾದನೆ ||65 % |- | ಉಣ್ಣೆ ||11% |- | ಉಡುಪು ರಫ್ತಿನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾನ ||2 |-bgcolor="#e4e8ff" | || |- | ಕೌಶಲ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಮದ್ರಗಳು ||144 |- | ಖಾಸಗಿ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ||168 |- | ಟೆಕ್ಷ್ಟೈಲ್ ಪಾರ್ಕ್‍ಗಳು ||7 |- | ಆಟೋಮೊಬೈಲ್ ತಯಾರಿಕಾ ಸಮೂಹಗಳು || 5 |- | ಮಶೀನ್ ಟೂಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಇಂಜನೀಯರಿಂಗ್ ||17% |- | ಇಂಜನೀಯರಿಂಗ ಸೇವೆಗಳ ರಫ್ತು ಮೌಲ್ಯ ||ರೂ.20,100ಕೋಟಿ |- |} ==ಬಂಡವಾಳ ಮತ್ತು ಇತರೆ== {{Quote_box| width=25em|align=|right|quote= <center> '''ಕರ್ನಾಟಕದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆ'''</center> * ಒಟ್ಟು ಆಂತರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನ (ಎಸ್ ಜಿ ಡಿ ಪಿ) =7% * ವಿದೇಶೀ ನೇರಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ (ಎಫ್ ಡಿ ಐ) =4ನೇ ಸ್ಥಾನ * ಜಾಗತಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರ =4ನೇ ಸ್ಥಾನ * ಪರಿಣಿತ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಯ ಪಡೆ =4ನೇ ಸ್ಥಾನ * ವೈವಿಧ್ಯಯ ಮಯ ಕೃಷಿ ಪರಿಸರ = 4 ನೇ ಸ್ಥಾನ * ಭೂಬ್ಯಾಂಕ ಲಭ್ಯತೆ = 90 ಸಾವಿರ ಎಕರೆ * ಇತರ ಆದ್ಯತೆಗಳು * ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ ಐ.ಟಿ. ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವೈಮಾಂತರಿಕ್ಷ ಸ್ಟಾಟ್ ್ ಅಪ್ ನೀತಿ =ಮೊದಲನೇ ರಾಜ್ಯ * ಗರಿಷ್ಟ ಪ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜಾಗತೀಕರಣಕ್ಕೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತ ರಾಜ್ಯ =ಕರ್ನಾಟಕ * ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸ್ನೇಹಿ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಕಾ ಶಾಂತಿಯ ನಾಡು; ಕಾರ್ಮಿಕ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧ =ಕರ್ನಾಟಕ * ಬಹು ಸಂಸ್ಕøತಿಯ ನಾಡು ; ಉತ್ತಮ ನೆಲೆವೀಡು ; ವಿದೇಶೀಯರ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ=ಸೂಕ್ತ ತಾಣ .}} {| class="wikitable sortable " |- ! ವಿಷಯ ||ವಿವರ |- | ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಆಂತರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನ (ಜೆಡಿಪಿ) ||8 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ |- | ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನೆ || 4.12 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ |- | 2000 ದಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಒಟ್ಟು ವಿದೇಶೀ ನೇರ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆ || 1.22ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ |- | ರಾಜ್ಯದ ರಫ್ತು ವಹಿವಾಟು || 3.28 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ |- |ದೇಶೀ ರಫ್ತಿನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಪಾಲು || 13% |-style="background:#ff9833;" | ಕೃಷಿ ಆಹಾರ ||ಇತ್ಯಾದಿ |- | ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳು ||319 |- | ಕೃಷಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಫುಡ್ ಪಾರ್ಕ ||7 |- | ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ||5 |- |ಉತ್ಪಾದನಾ ಮೌಲ್ಯ || 67 ಸಾವಿರ ಕೋಟಿ |- |}^[೪] ==ಸಮಸ್ಯೆಗಳು== *ಮುಂದಿನ 40 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪರಿಸರ ಸಂವರ್ಧನೆಗೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡದಿದ್ದರೆ ಇತರ ಎಲ್ಲ ಮುನ್ನೋಟದ ಯೋಜನೆಗಳೂ ಮುಗ್ಗರಿಸುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತವೆ. *ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಜಾಗೃತಿ ತುಂಬ ಹಿಂದೆಯೇ ಮೂಡಿದೆ. ದೇಶದ ಬೇರೆ ಯಾವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೂ ನಡೆದಿರದಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪರಿಸರ ಚಳವಳಿಗಳು 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲೇ ನಡೆದಿವೆ. ಈಗಲೂ ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಬೇಡ್ತಿ ಚಳವಳಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಈಚಿನ ಉಕ್ಕಿನ ಸೇತುವೆಯವರೆಗಿನ ವಿವಾದಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಾಗಿವೆ. ಬೇರೆಲ್ಲ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಮೊದಲು, ಬೇರೆಲ್ಲ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ‘ಪರಿಸರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಅಧ್ಯಯನ’ಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನಡೆದಿವೆ. *ಪರಿಸರ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪ ತಾಳುತ್ತಿದೆ. ಜಾಗತಿಕ ತಾಪ­ಮಾನ ಏರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಠಿಣವಾಗಲಿವೆ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಎಚ್ಚರಿಸದಿದ್ದರೂ ನಮಗೇ ನೇರ ಗೊತ್ತಾಗುವಷ್ಟು ತೀವ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಮುನಿದೇಳುತ್ತಿದೆ. ಮಳೆ, ಚಳಿ, ಬೇಸಿಗೆ ಈ ಮೂರೂ ಋತುಗಳು ದಿನದಿನಕ್ಕೆ ಭೀಕರವಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಿವೆ. ದಿಲ್ಲಿಯ ಚಳಿಗಾಲ, ಚೆನ್ನೈ ಮಳೆಗಾಲ, ಭುವನೇಶ್ವರದ ಬೇಸಿಗೆಯ ತುರ್ತುಸ್ಥಿತಿ ನಾಳೆ ನಮ್ಮಲ್ಲೂ ಬಂದೀತು. *ನಗರಭಾಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಿಸರ್ಗವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಅರಣ್ಯಗಳು ಚಿಂದಿಯಾಗಿವೆ. ಮೃಗ­ಪಕ್ಷಿಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ, ಕೆರೆ­ನದಿಗಳು ಬರಿದಾಗುತ್ತಿವೆ. ಅಂತರ್ಜಲ ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ದಟ್ಟ ಜನವಸತಿ ಇದ್ದಲೆಲ್ಲ, ಕೊಚ್ಚೆನೀರು, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಗ್ಗಡಗಳೇ ಭರ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ತುರ್ತು­ಸ್ಥಿತಿ ಬಂದಾಗ ಮಾತ್ರ ರಣವೈದ್ಯಕ್ಕೆ ಮೊರೆ ಹೊಕ್ಕರಾಯಿತೆಂದು ಮುಗುಮ್ಮಾಗಿ ಕೂರು­ವಂತಿಲ್ಲ. ಮುಂದಿನ 40 ವರ್ಷ­ಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪರಿಸರ ಸಂವರ್ಧನೆಗೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡದಿದ್ದರೆ ಇತರ ಎಲ್ಲ ಯೋಜನೆಗಳೂ ಮುಗ್ಗರಿಸುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ==ಮೂಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಮೂರು ವಿಧಗಳು== *ಮೂಲ ಸೌಲಭ್ಯ ಎಂದರೆ ಬರೀ ಹೆದ್ದಾರಿ, ಸೇತುವೆ, ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರ, ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಪೈಪ್‌ಲೈನ್, ಬಂದರು, ನಿಲ್ದಾಣ ಇಂಥ ಭಾರಿ ಬಂಡವಾಳದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನೇ ಯೋಜನಾತಜ್ಞರು ಮುಂದೊ­ಡ್ಡುತ್ತಾರೆ. ಅಧಿಕಾರಿ ವರ್ಗ, ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಗುತ್ತಿಗೆ­ದಾರರೆಂಬ '''ಮೂರು ಭುಜಗಳ ಉಕ್ಕಿನ ತ್ರಿಕೋನ'''ಕ್ಕೆ ಅದೇ ಮೃಷ್ಟಾನ್ನವಾಗಿದೆ. *ಮೂಲ ಸೌಲಭ್ಯ ಎಂದರೆ ಅವಿಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಅವೆಲ್ಲಕ್ಕೆ ಬುನಾದಿಯಾಗಿ '''ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೂಲ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು (ಕೆರೆ-ತೊರೆ, ಗೋಮಾಳ, ಅರಣ್ಯಗಳು) ಬೆಳೆಯಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೂಲಸೌಲಭ್ಯಗಳು (ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ)''' ಬೆಳೆಯಬೇಕು.ಜಲಸಾಕ್ಷರತೆ, ಪರಿಸರ ಸಾಕ್ಷರತೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರೆ ಸುಸ್ಥಿರ ಭವಿಷ್ಯದತ್ತ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ಅಷ್ಟೊಂದು ಶ್ರಮ ಬೇಕಾಗಿಯೇ ಇಲ್ಲ. ==ಪರಿಹಾರಗಳು== *ಪರಿಸರ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಹತ್ತು ಮಾದರಿಗಳು *ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಂಕಟಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕೆಂದರೆ ನೀರಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಬರ ನಿರ್ವಹಣೆ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮರುಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಸಮಗ್ರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಜನರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರಬೇಕು. ಅದರಲ್ಲೇ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ ಕೂಡ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕು. ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನ, ಭಾಷಣಗಳು ಬಂದರೆ ಸಾಲದು; ಯುವಜನರಿಗೆ ಅವೆಲ್ಲ ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡಲು ಸಿಗಬೇಕು. '''ಅಂಥ ಹತ್ತು ಮಾದರಿ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ಇನ್ನು ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.''' *1. ಮಳೆಕೊಯ್ಲಿನ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ: ಬರಪೀಡಿತ ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ನೈಜ ಮಳೆನೀರಿನ ಘಟಕವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು. ಜನವರಿಯಿಂದ ಜೂನ್‌ವರೆಗೆ ಬಾಯಾರಿಕೆಗೆ ಹಾಗೂ ಅಡುಗೆಗೆ ಸಾಲುವಷ್ಟು ನೀರಿನ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಹೇಗೆಂದು ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅಂಥ ಕೊಯ್ಲುಕಟ್ಟೆಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಅದೇ ಹಳ್ಳಿಯ ಜನರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿ, ತ್ಯಾಜ್ಯನೀರಿನ ಯುಕ್ತಬಳಕೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನೂ ತಿಳಿಸಬೇಕು. *2. ಬದಲೀ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ: ರಾಜ್ಯದ ಒಂದಾದರೂ ಇಡೀ ಪಟ್ಟಣ ಸೌರಶಕ್ತಿ, ಗಾಳಿಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ತಿಪ್ಪೆಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತನ್ನ ಅಗತ್ಯದ 100% ವಿದ್ಯುತ್ತನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಬೇಕು. ಪ್ರತಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಒಂದು ಪಂಚಾಯ್ತಿ ಕಚೇರಿ ಇಂಥ ನವೀಕೃತ ಶಕ್ತಿಮೂಲಗಳಿಂದ ತನಗೆ ಬೇಕಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತಾನೇ ಪಡೆಯುವಂತಿರಬೇಕು. *3. ಜೈವಿಕ ಇಂಧನದ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ: ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ಒಂದು ಶಕ್ತಿವನವನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು. ಇಂಧನ ಸಸ್ಯಗಳ ಮೊಳಕೆ, ನರ್ಸರಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಎಣ್ಣೆ ತೆಗೆಯುವ ಗಾಣ, ಆ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಓಡುವ ಪಂಪ್‌ಸೆಟ್ ತನಕ ಎಲ್ಲವೂ ಅಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಾದರೂ ಇನ್ನು ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೋಟಾರು ಇಂಧನ ಅಗತ್ಯದ ಶೇ. 50ರಷ್ಟನ್ನಾದರೂ ತಾನೇ ಉತ್ಪಾದಿಸುವಂಥ ಮಾದರಿ ಅಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬೇಕು. *4 ಜಲಪೂರಣ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ: ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದಾದರೂ ಅತಿಚಿಕ್ಕ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರತಿ ಹನಿ ಮಳೆಯೂ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಇಂಗುವಂತೆ ಮಾದರಿ ರೂಪಿಸಬೇಕು. ಎಂಥ ದೊಡ್ಡ ಮಳೆ ಬಂದರೂ ನೀರಿನ ಒಂದು ಹನಿಯೂ ಹಳ್ಳದಗುಂಟ ಹರಿದು ಹೋಗದಂಥ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಲ್ಲಿರಬೇಕು. *5. ಉಪ್ಪಿನಂಶ ನಿವಾರಣಾ ಘಟಕ: ಕರಾವಳಿಯ ಪ್ರತಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ನೀರನ್ನು ಸೌರಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಸಿಹಿನೀರನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಒಂದೊಂದು ಘಟಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. *6. ಗೋಬರ್ ಅನಿಲದ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ: ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ಒಂದಾದರೂ ಮಾದರಿ ಡೈರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಹಾಲು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಎಲ್ಲರ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಗೋಬರ್ ಅನಿಲದಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ, ನೀರಿನ ಮಿತಬಳಕೆ ಹಾಗೂ ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ ಇರಬೇಕು. *7. ಇಂಧನರಹಿತ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಬಟ್ಟಿ: ಸೌದೆಯ ಅಥವಾ ಭತ್ತದ ಹೊಟ್ಟಿನ ಶಾಖವನ್ನು ಬಳಸದೆ ಹಸಿಮಣ್ಣಿನ ಒತ್ತಿಟ್ಟಿಗೆ ತಯಾರಿಸುವ ಘಟಕವೊಂದನ್ನು ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಶ್ರಮಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ಅಂಥ ಇಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಮನೆಯೊಂದು ನೋಡಲು ಸಿಗಬೇಕು. *8. ಹೂಳುಗುಂಡಿ ಅನಿಲ ಘಟಕ: ಪ್ರತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೂ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣದ ಎಲ್ಲ ಜೈವಿಕ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನೂ ಒಂದೆಡೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಮೀಥೇನ್ ಅನಿಲದಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೇಗೆಂದು ತೋರಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಪಡೆದ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದೇ ಊರಿನ ಚರಂಡಿ ನೀರನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ, ಆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿವನವನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕು. *9. ಜೈವಿಕ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮರುಬಳಕೆ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ: ರಾಜ್ಯದ ಒಂದಾದರೂ ಅಕ್ಕಿಗಿರಣಿಯ ಬಳಿ ಎಲ್ಲ ಭತ್ತದ ಹೊಟ್ಟನ್ನು ಪ್ಲೈಬೋರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮಾದರಿ ಘಟಕ ಇರಬೇಕು. ರೈತರು ಬಿಸಾಕುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಬ್ಬಿನ ರವುದಿ, ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳದ ದಂಟು, ತೆಂಗಿನ ನಾರು ಇವುಗಳನ್ನೂ ತರಿಸಿ ಜೈವಿಕ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಘಟಕ ಅಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಶಕ್ತಿ ಕೂಡ ಅಲ್ಲೇ ಸಿಗಬೇಕು. *10. ಪರಿಸರ ನಿರ್ವಹಣಾ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ: ರಾಜ್ಯದ ಒಂದಾದರೂ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಒಂಬತ್ತೂ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆಗಳು ಯಾವುದೇ ದೋಷವಿಲ್ಲದೆ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಬೇಕು. ಅದನ್ನು ವರ್ಷವಿಡೀ ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದವರಿಗೆ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ನೀಡಬೇಕು. *ನಾವೂ ಅಷ್ಟೆ, ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಾಗ ಕಾಡಾನೆ, ಸಿಂಗಳೀಕ, ಕಾಳಿಂಗ ಸರ್ಪಗಳು, ಮಂಗಟ್ಟೆ ಪಕ್ಷಿಗಳೇ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಾಣಿಲೋಕದ ಸದಸ್ಯರು ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಜೀವಿಗಳು ಎಂಬುದೂ ಗಮನಕ್ಕೇ ತಂದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. '''ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂದರೆ ಮತ ಹಾಕುವವರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ.'''<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/11/451208.html ನೀಲನಕ್ಷೆ ಎಷ್ಟೋ ಇವೆ, ಕಡತಗಳಾಚೆ ಬರಬೇಕಿವೆ;ನಾಗೇಶ ಹೆಗಡೆ;11 Nov, 2016]</ref> ==ನೋಡಿ== *[[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂಗಡ ಪತ್ರ-2015-2016]] *[[ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಬಜೆಟ್ 2016-17]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ== *[http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/10/450980.html ಕರ್ನಾಟಕದ ನಾಳೆಗಳು;ರಾಜ್ಯದ ಉಜ್ವಲ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನ;ಚಿಂತನೆ;ಡಾ. ಅಶ್ವಿನ್‌ ಮಹೇಶ್‌;10 Nov, 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110154417/http://www.prajavani.net/news/article/2016/11/10/450980.html |date=2016-11-10 }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತೆರಿಗೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಂಗಡ ಪತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಂಡವಾಳ]] s0po47wv1cje56bumfsnwjnzxovck9m 0 85032 1431766 1336488 2026-10-11T19:34:32Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431766 wikitext text/x-wiki [[ತುಳು ಭಾಷೆ]] ಮಾತನಾಡುವವರು ವರ್ಷದ ೧೨ ತಿಂಗಳನ್ನು [[ಪಗ್ಗು]], [[ಬೇಸ]], ಕಾರ್ತೆಲ್, '''ಆಟಿ''', [[ಸೋಣ]], ನಿರ್ನಾಲ, [[ಬೊಂತೆಲ್]], ಜಾರ್ತೆ, ಪೆರಾರ್ತೆ, ಪೊನ್ನಿ, ಮಾಯಿ, ಸುಗ್ಗಿ. ಹೀಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ತುಳು]]ವರ ಈ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಆಟಿ ತಿಂಗಳು ನಾಲ್ಕನೆಯ ತಿಂಗಳು.<ref>{{Cite web |url=http://www.suddi9.com/?p=36729 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2016-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190922182341/http://www.suddi9.com/?p=36729 |archive-date=2019-09-22 |url-status=dead}}</ref><ref>http://ravirajkateel.blogspot.in/2014/07/blog-post.html</ref> == ತಿಂಗಳುಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable sortable " |- ! ಸಂಖ್ಯೆ !! ತಿಂಗಳು !! ಕನ್ನಡ ತಿಂಗಳು !! [[ಆಚರಣೆ]]ಗಳು |- | ೦೧ || [[ಪಗ್ಗು]] || [[ಮಾರ್ಚ್]]-[[ಏಪ್ರಿಲ್]] || [[ಬಿಸು ಪರ್ಬ]], ಕೈಬಿತ್ತ್ ದೀಡುನೆ, ನೇಜಿ ಪಾಡುನೆ(ಕೈ ಬೀಜ ಇಡುವುದು, ನೇಜಿ ಹಾಕುವುದು) |- | ೦೨ || [[ಬೇಸ]]|| ಏಪ್ರಿಲ್-[[ಮೇ]] || [[ಪತ್ತನಾಜೆ]] |- | ೦೩ || [[ಕಾರ್ತಿಂಗೊಲು|ಕಾರ್ತೆಲ್/ಕಾರ್ತ್ಯೊಲ್]] || ಮೇ-[[ಜೂನ್]] || ಗುರುಕಾರ್ನೆರೆಗ್ ಬಲಸುನೆ(ಗುರು ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಬಡಿಸುವುದು) |- | ೦೪ || ಆಟಿ || ಜೂನ್-[[ಜುಲೈ]] || [[ಆಟಿಕಳೆಂಜೆ|ಆಟಿಕಲೆಂಜೆ]] [[ನಲಿಕೆ]], ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನೆ (ಆಟಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು) |- | ೦೫ || [[ಸೋಣೊ|ಸೋಣ]] || ಜುಲೈ-[[ಆಗಸ್ಟ್]] || ಸೋನಂತ ಜೋಗಿ ನಲಿಕೆ |- | ೦೬ || [[ನಿರ್ನಾಲೊ|ನಿರ್ನಾಲ]] || ಆಗಸ್ಟ್-[[ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್]] || |- | ೦೭ || [[ಬೊಂತ್ಯೊಲು]] || ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್-[[ಅಕ್ಟೋಬರ್]] || |- | ೦೮ || [[ಜಾರ್ತೆ|ಜಾರ್ದೆ]] || ಅಕ್ಟೋಬರ್-[[ನವೆಂಬರ್]] || |- | ೦೯ || [[ಪೆರಾರ್ದೆ]] || ನವಂಬರ-[[ಡಿಸೆಂಬರ್]] || |- | ೧೦ || [[ಪೊನ್ನಿ]] || ದಶಂಬರ-[[ಜನವರಿ]] || [[ಮಕರ ಸಂಕ್ರಾಂತಿ]] |- | ೧೧ || [[ಮಾಯಿ]] || ಜನವರಿ-[[ಫೆಬ್ರವರಿ]] || [[ಕರಂಗೋಲು]] [[ನಲಿಕೆ]],[[ಶಿವರಾತ್ರಿ]] |- | ೧೨ || [[ಸುಗ್ಗಿ]] || ಫೆಬ್ರವರಿ-ಮಾರ್ಚ್ || ಸುಗ್ಗಿ ನಲಿಕೆ [[ಕಂಗೀಲು]],[[ಕೆಡ್ಡೆಸ]] |} == ನಂಬಿಕೆ == ತುಳುವರು ಆಟಿತಿಂಗಳನ್ನು ಒಂದು ಕಠಿಣ ತಿಂಗಳೆಂದು ನಂಬುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗಾಗಿ ಆಟಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮದುವೆಯನ್ನು ಆಟಿತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. == ಆಟಿ ತಿಂಗಳ ಆಚರಣೆಗಳು == # [[ಅಟಿಕಳೆಂಜ]] # ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನಿ(ಆಟಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು) : ಆಟಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಮದುವೆಯಾದ ನಂತರ ಬರುವ ಆಟಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮದುಮಗಳು ಗಂಡನ ಮನೆಯಿಂದ ತವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪದಿನ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ಬರುವುದು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ. # ಆಟಿದ ಅಗೆಲ್ ಬಲಸುನಿ(ಆಟಿಯಲ್ಲಿ ಭೂತಗಳಿಗೆ ಅಗೆಲು ಬಡಿಸುವುದು) === ಆಟಿ ಕಳಂಜ ಕುಣಿತ === [[File:Aati kalenja 01.jpg|thumb|ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ]] ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ ಆಟಿ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಮನೆಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ನಲಿಕೆ ಜನರ ಪಂಗಡ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆಟಿ ಕಳಂಜನ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ತೆಂಗಿನ ತಿರಿ, ಕಾಲಿಗೆ ಗಗ್ಗರ, ಕೈಗೆ-ಮೈಗೆ [[ಬಣ್ಣ]], [[ಗಡ್ಡ]] ಮತ್ತು ಮೀಸೆ, ಅಡಿಕೆ ಹಾಳೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಕಿಸಗಾರ ಹೂವಿನಿಂದ ಸಿಂಗರಿಸಿದ ಟೊಪ್ಪಿ ಇರುತ್ತದೆ. [[ಕೈ]]ಯಲ್ಲಿ ತಾಳೆಗರಿಯ ಛತ್ರಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಇರುವವರು "ತೆಂಬರೆ"ಯೊಂದಿಗೆ ಪಾಡ್ದನ ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಮನೆಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಇವರಿಗೆ ಧವಸ ಧಾನ್ಯ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ತುಳು ಪಾಡ್ದನಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ ಬಂದು ರೋಗ ರುಜಿನಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಜನರ ನಂಬಿಕೆ. ಈಗ ಈ ಆಚರಣೆಯನ್ನು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಆಚರಣೆ ಇವೆ.<ref>{{cite news |title=ಮಾರಿ ತಡೆವ ಬೇಲಿ: ಮನೆಮನೆಯ ಮಾರಿ ಕಳೆವ 'ಆಟಿ ತಿಂಗಳ ಆಟಿ ಕಳಂಜ' |url=https://vijaykarnataka.com/news/vk-special/aati-kalenja-is-an-ancient-traditional-festival-in-tulu-nadu/articleshow/77259481.cms |access-date=15 July 2024 |language=kn}}</ref> === ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನೆ === ಆಟಿ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದ ದಂಪತಿ ತಮ್ಮ ಹಿರಿಯರಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವರ ಆಶೀರ್ವಾದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬರುವ ಈ ಆಚರಣೆಗೆ ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಈಗ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಈ ಆಚರಣೆ ತುಂಬಾ ವಿರಳವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮನೆಯ ತೋಟದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬಂದ ರಾಮಣ್ಣನ ಬಳಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡೆ. ಆಟಿದ ಅಗೆಲ್ ಆಟಿ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ [[ತುಳು]] ಜನಾಂಗದಲ್ಲಿ ಸತ್ತವರಿಗೆ ಬಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನೇ ಅಗೆಲ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕೋಳಿ ಪದಾರ್ಥ, ಚೇಟ್ಲ ಪದಾರ್ಥ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ರಾತ್ರಿ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ನಡೆಸುವ ಆಚರಣೆ.<ref>{{cite web |title=ಆಟಿ ತಿಂಗಳ ಆಚರಣೆಗಳು |url=https://www.udayavani.com/homepage-karnataka-edition/big5-karnataka-edition/coastal-at-its-not-just-the-month |access-date=15 July 2024 |archive-date=11 ಜುಲೈ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711170817/https://www.udayavani.com/homepage-karnataka-edition/big5-karnataka-edition/coastal-at-its-not-just-the-month |url-status=dead }}</ref> === ಆಟಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ === ಆಟಿ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಂದು ಹಾಲೆ (ಸಪ್ತಪರ್ಣಿ) ಮರದ ತೊಗಟೆಯನ್ನು ಕಡೆದು ಹಾಲು ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಅಥವಾ ಸಪ್ತಪರ್ಣಿ ಮರದ ತೊಗಟೆಯ ಕಷಾಯ ಮಾಡಿ ಕುಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ ತೊಗಟೆಯನ್ನು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಹರಿಯುವ ಮೊದಲೇ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಜಜ್ಜಿ ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ತೊಗಟೆಯನ್ನು ತುಂಡರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಕತ್ತಿ ತಾಗಿದರೆ ವಿಷ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite news |title=ಆಟಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಗೆ ಕಷಾಯ ಕುಡಿದ್ರಾ? ಈ ದಿನ ಮತ್ತು ತಿಂಗಳ ವಿಶೇಷ ತಿಳಿಯಿರಿ |url=https://kannada.hindustantimes.com/lifestyle/know-the-speciality-of-aati-amavasya-celebrated-in-tulunadu-181658969243199.html |access-date=15 July 2024 |work=Kannada Hindustan Times |language=kn |archive-date=15 ಜುಲೈ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240715183825/https://kannada.hindustantimes.com/lifestyle/know-the-speciality-of-aati-amavasya-celebrated-in-tulunadu-181658969243199.html |url-status=dead }}</ref> == ಆಟಿ ತಿಂಗಳ ಗಾದೆಗಳು == # ಅಟಿಡ್ ತೆಡಿಲ್‍ ಬತ್ತ್ಂಡ ಅಟ್ಟ ಪೊಲಿಪೋವು, ಸೋಣೊಡು ತೆಡಿಲ್‍ ಬತ್ತ್ಂಡ ಸೊಂಟ ಪೊಲಿಪೋವು - ಆಟಿ([[ಆಷಾಢ ಮಾಸ|ಆಷಾಡ]])ಯಲ್ಲಿ ಸಿಡಿಲು ಬಂದರೆ ಅಟ್ಟ ಮುರಿದು ಹೋಗಬಹುದು. ಸೋಣ([[ಶ್ರಾವಣ]])ದಲ್ಲಿ ಸಿಡಿಲು ಬಂದರೆ ಸೊಂಟ ಮುರಿಯುತ್ತದೆ. # ಆಟಿಡ್‍ ಕಣೆ ಬತ್ತ್ಂಡ ಆಟ್ಟ ಪೊಲಿಪೋವು, ಸೋಣೊಡು ಕಣೆ ಬತ್ತ್ಂಡ ಸೊಂಟ ಪೊಲಿಪೋವು - ಆಟಿ(ಆಷಾಡ)ಯಲ್ಲಿ ಕಳೆ ಬಂದರೆ ಅಟ್ಟ ಮುರಿದು ಹೋಗಬಹುದು. ಸೋಣ(ಶ್ರಾವಣ)ದಲ್ಲಿ ಕಳೆ ಬಂದರೆ ಸೊಂಟ ಮುರಿದು ಹೋಗಬಹುದು. # ಆಟಿದ ಪೆಲಕಾಯಿ ನಂಜಿ ಮಗಾ- ಆಮ್ಮೆ ಬರ್ಪೆನಾ ತೂಲ ಮಗಾ - ಆಟಿ(ಆಷಾಡ)ಯ ಹಲಸಿನಕಾಯಿ ನಂಜು ಮಗಾ, ಅಪ್ಪ ಬರುತ್ತಾನಂತ ನೋಡು ಮಗ # ಅಟಿಡ್‍ ಪೊಣ್ಣು ಪುಟ್ಟುನು ಹೆಚ್ಚಗೆ -ಆಟಿ(ಆಷಾಡ) ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಹುಟ್ಟುವುದು ಹೆಚ್ಚು. # ಆಟಿದ ದೊಂಬುಗು ಆನೆದ ಬೆರಿ ಪುಡಾವು - ಆಟಿ(ಆಷಾಡ)ಯ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಆನೆಯ ಬೆನ್ನು ಒಡೆದೀತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತುಳು ಜನಪದ]] [[ವರ್ಗ:ತುಳು ನಾಡು]] 2zn30ie7llgvwfa3ykggfbtbpbe9375 0 87524 1431801 1342692 2026-10-12T05:42:44Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431801 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:SriPada Sri vallabha.jpg|thumb|ಶ್ರೀಪಾದ ಶ್ರೀ ವಲ್ಲಭ]] '''ಕುರವಪುರ''' [[ಶ್ರೀಪಾದ ಶ್ರೀ ವಲ್ಲಭ]]ರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ. ಶ್ರೀಪಾದ ಶ್ರೀ ವಲ್ಲಭರನ್ನು ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ [[ದತ್ತಾತ್ರೇಯ]]ನ ಮೊದಲ [[ಅವತಾರ]]ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮವು [[ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ]]ಯ ತಟದಲ್ಲಿ [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯಗಳ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಕುರುಗಡ್ಡೆ, ವಲ್ಲಭಪುರ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಪಾದ ವಲ್ಲಭರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಬಹು ಭಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಇದ್ದು ಕಳೆದರು. ಕುರವಪುರದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ದತ್ತಾತ್ರೇಯನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಶ್ರೀ ಗುರು ಚರಿತ್ರೆ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಪವಿತ್ರ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶ್ರೀಪಾದ ವಲ್ಲಭರು ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಲೀಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಗುರು ಚರಿತ್ರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕುರವಪುರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಜನರು ತಮ್ಮ ಎಲ್ಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧ ಜೀವನದಿಂದ ಅನುಗ್ರಹಿತರಾಗುವರು. ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [https://web.archive.org/web/20170708204540/http://www.shripadshrivallabha.com/index2.php?tg=ad ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * ''Shri Dattatreya Dnyankosh'' by Dr. P. N. Joshi (Shri Dattateya Dnyankosh Prakashan, Pune, 2000). * ''Datta-Sampradyacha Itihas'' (''History of Datta Sampradaya'') by Dr. R. C. Dhere (Padmagnadha Prakashan, Pune). * '' Sri Pada Charitra- Shankar Bhatt ( Submitted in Telugu Version by Sri Malladi Diskhitulu) * '' [https://sites.google.com/site/sripadashrivallabha/ Sankshipta Sripada Srivallabha Charitramrutam Parayana grantham] (abridged by Smt Prasanna Kumari Telugu Version) * '' SriPada Sri Vallabha Website - www.sripadavallabha.org * '' SriPada Vallabha Miracles - www.sripadavallabhamiracles.com {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] rq3qrr3xnlf6ajswl4cticnbs2os3oy 0 100009 1431784 1341188 2026-10-12T03:30:20Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431784 wikitext text/x-wiki {{dagger}} ಜಂಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ {| class="wikitable sortable sortable" |- ! ವರ್ಷ ! ಪುರಸ್ಕೃತರು ! ಚಿತ್ರ |- | 2016 {{dagger}} |'''ರೇವತಿ'''<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/karnataka-state-film-award-winners-for-2016/articleshow/58130032.cms Karnataka State Film Award Winners for 2016]</ref> | ''ಬೇಟಿ'' |- | 2016 {{dagger}} | '''ಸಿರಿ ವಾನಳ್ಳಿ''' |''ಜೀರ್‌ಜಿಂಬೆ'' |- | 2015 | '''ಮೇವಿಷಾ''' <ref>[http://www.bangaloremirror.com/entertainment/south-masala/Karnataka-State-Film-Awards-2015-Full-List/articleshow/52311976.cms Karnataka State Film Awards, 2015: Full List]</ref> | ''ಸವಿ ನಿಲಯ'' |- | 2014 | '''ಲಹರಿ'''<ref>[http://www.deccanherald.com/content/528628/after-national-honour-harivu-bags.html After national honour, 'Harivu' bags top State film award]</ref> | ''ಆಟ ಪಾಠ'' |- | 2013 | '''ಶ್ರೇಯಾ'''<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Karantaka-State-Film-Awards-announced/articleshow/45756810.cms Karantaka State Film Awards announced]</ref> | ''ಅತಿ ಅಪರೂಪ'' |- | 2012 | '''ಲೇಪನಾ''' <ref>{{cite web |url=http://www.cineloka.co.in/latest-news/karnataka-state-film-awards-darshan-and-nirmala-bag-top-honors.html |title=Archived copy |accessdate=2017-01-12 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304030302/http://www.cineloka.co.in/latest-news/karnataka-state-film-awards-darshan-and-nirmala-bag-top-honors.html |archivedate=2016-03-04 |df= }}</ref> | ''ಶೇಷು'' |- | 2011 | '''ಸುಹಾಸಿನಿ''' <ref>{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-14/news-interviews/37712086_1_second-best-film-basanth-kumar-patil-sunil-kumar-desai |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-05-08 |archive-date=2013-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518070059/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-14/news-interviews/37712086_1_second-best-film-basanth-kumar-patil-sunil-kumar-desai |url-status=dead }}</ref> | ''ಬಣ್ಣದ ಕೊಡೆ'' |- | 2010-11 | '''ಪ್ರಕೃತಿ''' <ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodlife.com/south-gossip/karnataka-state-film-awards-puneeth-and-kalyani-are-the-best/#94321-0-Super-060412 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502072056/http://www.bollywoodlife.com/south-gossip/karnataka-state-film-awards-puneeth-and-kalyani-are-the-best/#94321-0-Super-060412 |archive-date=2014-05-02 |url-status=dead}}</ref> | ''ಹೆಜ್ಜೆಗಳು'' |- | 2009-10 | '''ಮಧುಶ್ರೀ''' <ref>{{Cite web |url=http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2011/vishnuvardhan-anu-prabhaka-ksf-awards-201011.html |title=Vishnuvardhan Anu Prabhakar {{!}} Karnataka State Film Awards {{!}} Aaptha Rakshaka Pareekshe<!-- Bot generated title --> |access-date=2018-05-08 |archive-date=2021-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201314/http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2011/vishnuvardhan-anu-prabhaka-ksf-awards-201011.html |url-status=dead }}</ref> | ''ಕಿನ್ನರ ಬಾಲೆ'' |- | 2008-09 | '''ಸಾನ್ಯಾ ಅಯ್ಯರ್''' <ref>[http://info1778.blogspot.com/2011/05/state-film-awards-2008-09-karnataka.html INFORMATION: STATE FILM AWARDS 2008-09 (KARNATAKA)<!-- Bot generated title -->]</ref> | ''ವಿಮುಕ್ತಿ'' |- | 2007-08 | '''ಪ್ರಕೃತಿ''' | ''ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿಗಳು'' |- | 2006-07 | ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿಲ್ಲ <ref>[http://www.altfg.com/blog/awards/kamataka-state-film-awards-2006-2007/ Karnataka State Film Awards – 2006-2007<!-- Bot generated title -->] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110831085929/http://www.altfg.com/blog/awards/kamataka-state-film-awards-2006-2007/ |date=2011-08-31 }}</ref> |- | 2005-06 | ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿಲ್ಲ <ref>[http://www.viggy.com/english/current_state_award05_06.asp Karnataka State Film Awards 2005-06 announced - Nayi Neralu bagged the first best film award<!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 2004-05 | '''ಬೋಧಿನಿ ಭಾರ್ಗವಿ''' <ref>[http://www.viggy.com/english/current_state_award04_05.asp Karnataka State Film Awards 2004-05 announced - Monalisa bagged the first best film award<!-- Bot generated title -->]</ref> | ''ಹಸೀನಾ'' |- | 2003-04 | ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿಲ್ಲ <ref>{{Cite web |url=http://hindu.com/2005/07/15/stories/2005071511170500.htm |title=The Hindu : Karnataka / Bangalore News : Entry only to invitees at film awards function<!-- Bot generated title --> |access-date=2018-05-08 |archive-date=2007-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070416004119/http://www.hindu.com/2005/07/15/stories/2005071511170500.htm |url-status=dead }}</ref> |- | 2002-03 | '''ರಕ್ಷಾ''' <ref>[http://www.viggy.com/english/current_state_award02_03.asp Karnataka State Film Awards 2002-2003 announced - Artha of B. Suresh bagged the Best Film Award<!-- Bot generated title -->]</ref> | ''ಬಿಂಬ'' |- | 2001-02 | '''ದೀಪಾ''' <ref>{{cite web|url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/3c89ecbe8d9664ed65257253001b95f7/$FILE/A0580283.pdf |title=Archived copy |accessdate=November 18, 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405022703/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/3c89ecbe8d9664ed65257253001b95f7/%24FILE/A0580283.pdf |archivedate=April 5, 2012 |df= }}</ref> | ''ಪುಟ್ಟಿ'' |- | 2000-01 | ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿಲ್ಲ <ref name=autogenerated1>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2001/12/17/stories/2001121701550300.htm |title=The Hindu : Shivaraj, Tara, Anu bag State film awards<!-- Bot generated title --> |access-date=2018-05-08 |archive-date=2013-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102014049/http://www.hindu.com/2001/12/17/stories/2001121701550300.htm |url-status=dead }}</ref> |- | 1999-2000 | ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿಲ್ಲ <ref name=autogenerated1 /> |- | 1997-98 | '''ನಿವೇದಿತಾ ಶಿವರಾಜಕುಮಾರ್''' | ''ಅಂಡಮಾನ್'' |- | 1995-96 | '''ಸಿಂಧು''' | ''ಮೌನರಾಗ'' |- | 1990-91 | '''ಶ್ಯಾಮಿಲಿ''' | ''[[ಮತ್ತೆ ಹಾಡಿತು ಕೋಗಿಲೆ]]'' |- | 1989-90 | '''ಜಾಹ್ನವಿ''' | ''ಬೆಳ್ಳಿ ಬೆಳಕು'' |- | 1985-86 | '''ರೇಖಾ''' | ''ತುಳಸೀದಳ'' |- | 1981-82 | '''ರೇಖಾ''' | ''ಸಿಂಹದ ಮರಿ ಸೈನ್ಯ'' |- | 1976-77 | '''ಇಂದಿರಾ''' | ''[[ನಾಗರಹೊಳೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಾಗರಹೊಳೆ]]'' |- | 1975-76 | '''ಪೂರ್ಣಿಮಾ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್''' | ''[[ಪ್ರೇಮದ ಕಾಣಿಕೆ]]'' |- | 1972-73 | '''ಬೃಂದಾ''' | ''[[ಸಂಕಲ್ಪ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸಂಕಲ್ಪ]]'' |- |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} hjem2gxb67p8lwjhsv1hyr95uq8qbpu 0 100166 1431785 1341195 2026-10-12T03:30:29Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431785 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable sortable sortable" |- ! ವರ್ಷ ! ಪುರಸ್ಕೃತರು ! ಹಾಡು ! ಚಿತ್ರ ! Reference |- | 2018 | '''ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ್ ಬೆಳ್ಮಣ್ಣು''' |"ಇರುಳು ಚಂದಿರನ" | ''ಸಂತಕವಿ ಕನಕದಾಸರ ರಾಮಧಾನ್ಯ'' | |- | 2017 | '''ತೇಜಸ್ವಿ ಹರಿದಾಸ್''' | "ವಲಸೆ ಬಂದವರೆ" |''ಹುಲಿರಾಯ'' | |- | 2016 | '''[[ವಿಜಯ್ ಪ್ರಕಾಶ್]]''' |"ನಮ್ಮೂರಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ" |''[[ಬ್ಯೂಟಿಫುಲ್ ಮನಸುಗಳು]]'' |<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/karnataka-state-film-award-winners-for-2016/articleshow/58130032.cms|title=Karnataka State Film Award Winners for 2016 - Times of India|publisher=}}</ref> |- | 2015 | '''ಸಂತೋಷ್ ವೆಂಕಿ''' |"ಸುಂದರಾಂಗಿಯೇ" |''ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಹಜ'' |<ref>{{cite web|url=http://www.bangaloremirror.com/entertainment/south-masala/Karnataka-State-Film-Awards-2015-Full-List/articleshow/52311976.cms|title=Karnataka State Film Awards, 2015: Full List - Bangalore Mirror -|publisher=}}</ref> |- | 2014 | '''ಚಿಂತನ್ ವಿಕಾಸ್''' |"ಸಾಹೋರೆ ಸಾಹೋರೆ" |''ಗಜಕೇಸರಿ'' |<ref>{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/528628/after-national-honour-harivu-bags.html|title=After national honour, 'Harivu' bags top State film award|publisher=}}</ref> |- | 2013 | '''ನವೀನ್ ಸಜ್ಜು''' |"ಎದೆಯೊಳಗಿನ ತಮಟೆ" |''[[ಲೂಸಿಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲೂಸಿಯಾ]]'' |<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Karantaka-State-Film-Awards-announced/articleshow/45756810.cms|title=Karantaka State Film Awards announced - Times of India|publisher=}}</ref> |- | 2012 | '''ವಾಸು ದೀಕ್ಷಿತ್''' |"ಹಳೇ ಸೈಕಲ್ ಹತ್ತಿಕೊಂಡು" |''ಸೈಬರ್ ಯುಗದೊಳ್ ನವ ಯುವ ಮಧುರ ಪ್ರೇಮ ಕಾವ್ಯಂ'' |<ref>{{cite web |url=http://www.cineloka.co.in/latest-news/karnataka-state-film-awards-darshan-and-nirmala-bag-top-honors.html |title=Archived copy |accessdate=2016-11-26 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304030302/http://www.cineloka.co.in/latest-news/karnataka-state-film-awards-darshan-and-nirmala-bag-top-honors.html |archivedate=2016-03-04 |df= }}</ref> |- | 2011 | '''ಆದಿತ್ಯ ರಾವ್''' |"ಸಾವಿರ ಕಿರಣವ ಚೆಲ್ಲಿ" |''ಬಾಲ್ ಪೆನ್'' |<ref>{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-14/news-interviews/37712086_1_second-best-film-basanth-kumar-patil-sunil-kumar-desai|title=Karnataka State Film Awards 2010-11 winners - Times of India|publisher=|access-date=2018-05-14|archive-date=2013-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130518070059/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-14/news-interviews/37712086_1_second-best-film-basanth-kumar-patil-sunil-kumar-desai|url-status=dead}}</ref> |- | 2010-11 | '''ರವೀಂದ್ರ ಸೊರಗಾವಿ''' |"ಬಂದ ದಾರಿ" |''[[ಪುಟ್ಟಕ್ಕನ ಹೈವೆ|ಪುಟ್ಟಕ್ಕನ ಹೈವೇ]]'' |<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/south-gossip/karnataka-state-film-awards-puneeth-and-kalyani-are-the-best/#94321-0-Super-060412|title=Karnataka State Film Awards: Puneeth and Kalyani are the best|first=|last=BollywoodLife|publisher=|access-date=2018-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140502072056/http://www.bollywoodlife.com/south-gossip/karnataka-state-film-awards-puneeth-and-kalyani-are-the-best/#94321-0-Super-060412|archive-date=2014-05-02|url-status=dead}}</ref> |- | 2009-10 | ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ವಿವಾದದ ಕಾರಣ ಹಿಂಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. | | | |- | 2008-09 | '''ಚೇತನ್''' |"ಯಾರೇ ನೀ ದೇವತೆಯಾ" |''ಅಂಬಾರಿ'' |<ref>{{cite web|url=http://info1778.blogspot.com/2011/05/state-film-awards-2008-09-karnataka.html|title=INFORMATION: STATE FILM AWARDS 2008-09 (KARNATAKA)|first=|last=Maha|publisher=}}</ref> |- | 2007-08 | '''[[ಎಸ್. ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]]''' |"ನೆನಪು ನೆನಪು" |''ಸವಿ ಸವಿ ನೆನಪು'' |<ref>{{cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2009/karnantaka-state-film-awards-120109.html|title=Gulabi Talkies bags 3 Karnataka State Film Awards|date=12 January 2009|publisher=}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 2006-07 | '''[[ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್]]''' |{{*}}"ಎಲೆ ಎಲೆ ಬಣ್ಣ"<br>{{*}}"ಕಲ್ಲರಳಿ ಹೂವಾಗಿ" |{{*}}''ಜನಪದ''<br>{{*}}''ಕಲ್ಲರಳಿ ಹೂವಾಗಿ'' |<ref>{{cite web|url=http://www.altfg.com/blog/awards/kamataka-state-film-awards-2006-2007/ |title='Monsoon Showers' Tops Karnataka Film Awards |publisher= |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110831085929/http://www.altfg.com/blog/awards/kamataka-state-film-awards-2006-2007/ |archivedate=2011-08-31 |df= }}</ref> |- | 2005-06 | '''[[ಸಿ. ಅಶ್ವಥ್]]''' |"ಆಹಾ ಯುವರಾಣಿ" |''ಶುಭಂ'' |<ref>{{cite web|url=http://www.viggy.com/english/current_state_award05_06.asp|title=Karnataka State Film Awards 2005-06 announced - Nayi Neralu bagged the first best film award|publisher=}}</ref> |- | 2004-05 | '''[[ಎಸ್. ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]]''' |"ಹೃದಯದ ತುಂಬಾ" |''ಸೃಷ್ಟಿ'' | <ref>{{cite web|url=http://www.viggy.com/english/current_state_award04_05.asp|title=Karnataka State Film Awards 2004-05 announced - Monalisa bagged the first best film award|publisher=}}</ref> |- | 2003-04 | '''[[ಪಿಚ್ಚಳ್ಳಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ್]]''' |"ದೊಡ್ಡ ಗೌಡರ ಬಾಗಿಲಿಗೆ" |''ಅಮಾಸ'' |<ref>{{cite web|url=http://hindu.com/2005/07/15/stories/2005071511170500.htm|title=Entry only to invitees at film awards function|first=Special|last=Correspondent|date=14 July 2005|publisher=|pages=05|via=The Hindu (old)|access-date=14 ಮೇ 2018|archive-date=16 ಏಪ್ರಿಲ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070416004119/http://www.hindu.com/2005/07/15/stories/2005071511170500.htm|url-status=dead}}</ref> |- | 2002-03 | '''[[ರಾಜೇಶ್ ಕೃಷ್ಣನ್]]''' |"ಕ್ಷಮಿಸೆಯಾ" |''ದುಂಬೀ'' |<ref>{{cite web|url=http://www.viggy.com/english/current_state_award02_03.asp|title=Karnataka State Film Awards 2002-2003 announced - Artha of B. Suresh bagged the Best Film Award|publisher=}}</ref> |- | 2001-02 | '''[[ರಾಜೇಶ್ ಕೃಷ್ಣನ್]]''' |"ಹುಡುಗಿ ಸೂಪರಮ್ಮ" | ''[[ಏಕಾಂಗಿ]]'' |<ref>{{cite web|url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/3c89ecbe8d9664ed65257253001b95f7/$FILE/A0580283.pdf |title=Archived copy |accessdate=November 18, 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405022703/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/3c89ecbe8d9664ed65257253001b95f7/%24FILE/A0580283.pdf |archivedate=April 5, 2012 |df= }}</ref> |- | 2000-01 | '''ರಮೇಶ್ ಚಂದ್ರ''' |"ಕಡಲ ತೆರೆಗಳು" |''[[ಮುನ್ನುಡಿ]]'' |<ref name=autogenerated1/> |- | 1999-2000 | '''[[ರಾಜೇಶ್ ಕೃಷ್ಣನ್]]''' |"ನಗು ಬಂದರೂ ಅಳು ಬಂದರೂ" |''ಬಣ್ಣದ ಹೆಜ್ಜೆ'' |<ref name=autogenerated1>{{cite news | url=http://www.hindu.com/2001/12/17/stories/2001121701550300.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Shivaraj, Tara, Anu bag State film awards | date=2001-12-17 | access-date=2018-05-14 | archive-date=2013-11-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131102014049/http://www.hindu.com/2001/12/17/stories/2001121701550300.htm | url-status=dead }}</ref> |- | 1998-99 | '''[[ಸಿ. ಅಶ್ವಥ್]]''' | | ''ವರ್ಷ‌ಋತು'' | |- | 1997-98 | '''[[ಎಸ್. ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]]''' | "ಗಿರಿ ಸಿರಿ ಝರಿ ತೊರೆ" |''[[ಓ ಮಲ್ಲಿಗೆ]]'' |<ref>{{cite web|title=SCIK:-State film awards for '97-98 presented|url=https://groups.google.com/forum/?fromgroups=#!topic/soc.culture.indian.karnataka/A_3_AiYJGcU|accessdate=15 March 2013|archive-date=2 ಆಗಸ್ಟ್ 2013|archive-url=https://archive.today/20130802023140/https://groups.google.com/forum/?fromgroups=%23!topic/javaposse/TLNrMsznjRY#!topic/soc.culture.indian.karnataka/A_3_AiYJGcU|url-status=dead}}</ref> |- | 1996-97 | '''ಎಲ್. ಎನ್. ಶಾಸ್ತ್ರಿ''' | "ಕೋಲುಮಂಡೆ ಜಂಗಮ ದೇವರು" |''[[ಜನುಮದ ಜೋಡಿ]]'' |<ref>{{Cite web |url=http://www.akkaonline.org/rasamanjari/ArtistsProfile.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-05-14 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304025629/http://www.akkaonline.org/rasamanjari/ArtistsProfile.pdf |url-status=dead }}</ref> |- | 1995-96 | '''ರಮೇಶ್ ಚಂದ್ರ''' | "ಓ ಮಲ್ಲಿಗೆ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ" | ''[[ಅನುರಾಗ ಸಂಗಮ]]'' | |- | 1994-95 | '''[[ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್|ರಾಜಕುಮಾರ್]]''' | "ಅರಿಶಿನ ಕುಂಕುಮ" | ''ತಾಯಿ ಇಲ್ಲದ ತವರು'' | |- | 1993-94 | '''[[ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್|ರಾಜಕುಮಾರ್]]''' | "ಹುಟ್ಟಿದರೆ ಕನ್ನಡ ನಾಡಲ್ ಹುಟ್ಟಬೇಕು" | ''[[ಆಕಸ್ಮಿಕ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಆಕಸ್ಮಿಕ]]'' | |- |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} gagi33920k7ge017oj5b2mhixd17zrc 0 101670 1431779 1372423 2026-10-12T01:14:24Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431779 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ಏಕನಾಥ್ ಸೋಲ್ಕರ್ | nickname = ಎಕ್ಕಿ | image = Eknath-Solkar-in-the-early-.jpg | country = [[ಭಾರತ]] | fullname = ಏಕನಾಥ್ ಧೋಂಡು ಸೋಲ್ಕರ್ | birth_date = {{Birth date|1948|3|18|df=yes}} | birth_place = [[ಬಾಂಬೆ]], ಭಾರತ | death_date = ೨೬ ಜೂನ್ ೨೦೦೫ (ವಯಸ್ಸು ೫೭) | death_place = [[ಮುಂಬೈ]], ಭಾರತ | family = ಅನಂತ್ ಸೋಲ್ಕರ್ (ಸಹೋದರ) | batting = ಎಡಗೈ | bowling = {{ubl|ಎಡಗೈ ಮಧ್ಯಮ ವೇಗ|ಸ್ಲೋ ಎಡಗೈ ಪರಂಪರಾ ಸ್ಪಿನ್}} | international = true | testdebutdate = ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ | testdebutyear = ೧೯೬೯ | testdebutagainst = [[ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್]] | testcap = ೧೨೩ | lasttestdate = ೧ ಜನವರಿ | lasttestyear = ೧೯೭೭ | lasttestagainst = [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] | odidebutdate = ೧೩ ಜುಲೈ | odidebutyear = ೧೯೭೪ | odidebutagainst = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | odicap = ೮ | lastodidate = ೨೨ ಫೆಬ್ರವರಿ | lastodiyear = ೧೯೭೬ | lastodiagainst = ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ | columns = 3 | column1 = [[ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್]] | matches1 = 27 | runs1 = 1,068 | bat avg1 = 25.42 | 100s/50s1 = 1/6 | top score1 = 102 | deliveries1 = 2,265 | wickets1 = 18 | bowl avg1 = 59.44 | fivefor1 = 0 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 3/28 | catches/stumpings1 = 53/– | column2 = ಏಕದಿನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ | matches2 = 7 | runs2 = 27 | bat avg2 = 4.50 | 100s/50s2 = 0/0 | top score2 = 13 | deliveries2 = 252 | wickets2 = 4 | bowl avg2 = 42.25 | fivefor2 = 0 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = 2/31 | catches/stumpings2 = 2/– | column3 = ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ | matches3 = 189 | runs3 = 6,895 | bat avg3 = 29.34 | 100s/50s3 = 8/36 | top score3 = 145[[not out|*]] | deliveries3 = 21,721 | wickets3 = 276 | bowl avg3 = 29.89 | fivefor3 = 10 | tenfor3 = 1 | best bowling3 = 6/38 | catches/stumpings3 = 190/– | date = ೨೭ ಫೆಬ್ರವರಿ | year = ೨೦೧೩ | source = http://content-aus.cricinfo.com/ci/content/player/34085.html ESPNcricinfo }} '''ಏಕನಾಥ್ ಧೋಂಡು ಸೋಲ್ಕರ್'''<ref name=Guardian />(೧೮ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೪೮ - ೨೬ ಜೂನ್ ೨೦೦೫) ಭಾರತೀಯ [[ಆಲ್‌ರೌಂಡರ್|ಆಲ್‌ರೌಂಡ್]] ಕ್ರಿಕೆಟರ್ ಆಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ೨೭ [[ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಏಳು ಏಕದಿನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದರು. ಅವರು [[ಬೊಂಬಾಯಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದು, ೫೭ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ [[ಹೃದಯಾಘಾತ]]ದಿಂದ ಬೊಂಬಾಯಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸಾವನಪ್ಪಿದರು.<ref>https://caughtatpoint.com/2019/01/29/when-india-almost-became-the-second-team-to-win-after-conceding-follow-on/eknath-solkar-tribute/</ref><ref name=Guardian>{{cite web|title=Obituary: Eknath Solkar|url=https://www.theguardian.com/news/2005/sep/14/obituaries.india|work=The Guardian|date=14 September 2005|access-date=7 January 2014}}</ref> ಸ್ಪೆಷಲಿಸ್ಟ್ ಕ್ಲೋಸ್-ಇನ್ ಫೀಲ್ಡರ್, ಆದ ಇವರು ತಮ್ಮ ಆಟದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಫೀಲ್ಡರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.<ref>{{Cite web |url=https://kannada.news18.com/photogallery/sports/cricket-harsha-bhogle-picks-his-three-best-indian-fielders-zp-357853.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-11-26 |archive-date=2024-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203054525/https://kannada.news18.com/photogallery/sports/cricket-harsha-bhogle-picks-his-three-best-indian-fielders-zp-357853.html |url-status=dead }}</ref><ref>https://kannada.news18.com/photogallery/sports/cricket-harsha-bhogle-picks-his-three-best-indian-fielders-zp-357853.html{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಅವರ ಪ್ರತಿ ಪಂದ್ಯದ ಅನುಪಾತವು ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸೋಲ್ಕರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿಗೆ ಟೆಸ್ಟ್ ಶತಕದೊಂದಿಗೆ ಸಮರ್ಥ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ಆಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೌಲಿಂಗ್ ಮಾಡಬಲ್ಲರು.<ref name=Guardian /> ಸೋಲ್ಕರ್ ತಮ್ಮ ಆಕರ್ಷಕ ಕ್ಲೋಸ್ ಫೀಲ್ಡಿಂಗ್‌ಗಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದರು. "ನಾನು ಕೇವಲ ಚೆಂಡನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡುತ್ತೇನೆ" ಎಂಬುದು ಅವರ ನುಡಿ.<ref name=Guardian /> ೧೯೭೧ರಲ್ಲಿ ದ ಓವಲ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]] ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಟೆಸ್ಟ್ ಗೆಲುವಿಗೆ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದರು.<ref name=Guardian /> ಟೋನಿ ಗ್ರೇಗ್ ಅವರನ್ನು "ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಶಾರ್ಟ್ ಲೆಗ್ ಫೀಲ್ಡರ್" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/584181.html|title = Not stars but heroes}}</ref> ಅವನ ೫೩ ಕ್ಯಾಚುಗಳು ಕೇವಲ ೨೭ [[ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ೨೦ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಟೆಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಆಡಿದ [[ವಿಕೆಟ್-ಕೀಪರ್|ನಾನ್-ವಿಕೇಟ್ ಕೀಪರ್‌]]ಗಳು ಮಧ್ಯೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕ್ಯಾಚ್ ಪ್ರತಿಸುತ್ರವಾಗಿದೆ. ಅವನು ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನ ತುಂಬಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಹೊಣೆಗಾರನು, ಅದು ಜೆಾಫ್ರಿ ಬಾಯ್ಕಾಟ್‌ಗೆ ನೀಡಿದ 'ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಹೊರಗೊಮ್ಮಲು ಹಾಕುತ್ತೇನೆ, ಬ್ಲಾಡಿ' ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.cricinfo.com/magazine/content/story/346893.html|title=Ghost-Spoken – ESPNcricinfo}}</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಸೋಲ್ಕರ್ ಅವರ ತಂದೆ ಮುಂಬೈನ ಹಿಂದೂ ಜಿಮ್ಖಾನಾದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಮೈದಾನದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಸೋಲ್ಕರ್ ಆ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಆಡುವ ಪಂದ್ಯಗಳ ಅಂಕಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name=Guardian /> ಏಕನಾಥ್ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಅನಂತ್ ಸೋಲ್ಕರ್ ಕೂಡ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಡಿದರು, ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.cricketcountry.com/news/former-india-players-laud-eknath-solkar-8249/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127090059/https://www.cricketcountry.com/news/former-india-players-laud-eknath-solkar-8249/ |archive-date=2024-11-27 |url-status=dead}}</ref><ref>https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/eknath-solkars-brother-anant-passes-away/articleshow/110442235.cms</ref> ಶಾಲಾ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗನಾಗಿದ್ದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ೧೯೬೪ ರಲ್ಲಿ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೬೫-೬೬ ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್ ಶಾಲೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಭಾರತೀಯ ಶಾಲಾ ತಂಡದ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/eknath-solkars-brother-anant-passes-away/articleshow/110442235.cms</ref><ref name=Guardian /> ಈ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಭವಿಷ್ಯದ ಆಟಗಾರರಾದ [[ಸುನೀಲ್ ಗಾವಸ್ಕರ್|ಸುನಿಲ್ ಗವಾಸ್ಕರ್]] ಮತ್ತು [[ಮೊಹಿಂದರ್ ಅಮರನಾಥ್]] ಇದ್ದರು. ಅವರು ೧೯೬೯ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಸಸೆಕ್ಸ್ ಎರಡನೇ XI ಗಾಗಿ ಆಡಿದರು ಮತ್ತು ಮೊದಲ XI ಗೆ ಆಡಲು ಅರ್ಹರಾದರು, ಆದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು.<ref name=Guardian /><ref name=Guardian /> ==ವೃತ್ತಿ== ಸೋಲ್ಕರ್ ೧೯೬೯-೭೦ ರಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಟೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದವರು ಮತ್ತು ಶಾರ್ಟ್ ಲೆಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಫೀಲ್ಡಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ಅದೇ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ [[ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್]] ವಿರುದ್ಧ ಅವರು ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಅವರು ಅಬಿದ್ ಅಲಿ ಜೊತೆಗೆ ಬೌಲಿಂಗ್ ತೆರೆಯಲು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾದರು. ಆ ಸರಣಿಯ ಮೊದಲ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ೬೭ ರನ್ ಗಳಿಸಿ, ಗುಂಡಪ್ಪ ವಿಶ್ವನಾಥ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ೯೨ ರನ್‌ಗಳ ಜೋಡಿ, ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಲು ನೆರವಾದರು. ಅದರ ನಂತರದ ಮೂರನೇ ಟೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅವರು ೩/೨೮ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ೪೪ ರನ್ ಗಳಿಸಿ, ಎರಡು ಕ್ಯಾಚುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಭಾರತದ ಗೆಲುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ೧೯೭೨-೭೩ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ಧದ ತವರಿನ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ [[ದೆಹಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ಟೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ೭೫ ರನ್ ಗಳಿಸಿದ ಸೋಲ್ಕರ್ ಐದು ಟೆಸ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ೧೨ ಕ್ಯಾಚುಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ೧೯೭೪ ರ ವಿದೇಶ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ವಿರುದ್ಧ ಅವರು ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವರು ಸತತ ಮೂರು ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಜೆಫ್ರಿ ಬಾಯ್ಕಾಟ್ ಅವರನ್ನು ಔಟ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಗಮನ ಸೆಳೆದರು.<ref>{{Cite web |url=https://www.aninews.in/news/sports/cricket/on-this-day-in-1974-india-played-its-first-ever-odi-match20220713151052/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-11-26 |archive-date=2025-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250105031704/https://www.aninews.in/news/sports/cricket/on-this-day-in-1974-india-played-its-first-ever-odi-match20220713151052/ |url-status=dead }}</ref> ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಅವರು ತಮ್ಮ ಏಕೈಕ ಟೆಸ್ಟ್ ಶತಕವನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ೨೭ ಟೆಸ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ೫೩ ಕ್ಯಾಚುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ನಂತರ, ಅವರು ೨೫.೪೨ ರ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ೧,೦೬೮ ರನ್ ಗಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೫೯.೪೪ ರ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ೧೮ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/eknath-solkars-brother-anant-passes-away/articleshow/110442235.cms</ref><ref name=Guardian /> ಅವರ ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ೧೬ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಸೋಲ್ಕರ್ ಎಂಟು ಶತಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ೨೯.೨೭ ರ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ೬,೮೫೧ ರನ್ ಗಳಿಸಿದರು. ಬೌಲರ್ ಆಗಿ, ಅವರು ೩೦.೦೧ ರ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ೨೭೬ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ೧೯೦ ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಬೌಲರ್ ಆಗಿ ಅವರ ಕೆಲಸವು ಭಾರತೀಯ ಸ್ಪಿನ್ನರ್‌ಗಳು ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಮೊದಲು, ಹೊಸ ಚೆಂಡಿನ ಹೊಳಪನ್ನು ಪಡೆಯಲು ೪-೫ ಓವರ್‌ಗಳನ್ನು ಬೌಲಿಂಗ್ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ೧೯೭೬ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಸೋಲ್ಕರ್ ೨೬ ಟೆಸ್ಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ೫೨ ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರತಿ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ ಎರಡು ಕ್ಯಾಚ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಏಕೈಕ ವಿಕೆಟ್‌ಕೀಪರ್ ಆಗಿದ್ದರು.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/eknath-solkars-brother-anant-passes-away/articleshow/110442235.cms</ref> ಆದರೆ ಅವರ ೨೭ನೇ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಟೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕ್ಯಾಚ್ ಪಡೆದರು, ಇದರಿಂದ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರತಿ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಎರಡಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಅವರು ಮುಂಬೈನ ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ಅಬ್ದುಲ್ ಇಸ್ಮಾಯಿಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಿಕ ಬೌಲಿಂಗ್ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ೧೯೭೩ ರ ರಣಜಿ ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅವರು ಟರ್ನಿಂಗ್ ಪಿಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪಿನ್ ಬೌಲಿಂಗ್ ಮಾಡಿ, ವೆಂಕಟ್, ವಿ.ವಿ. ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಶಿವಲ್ಕರ್ ಅವರ ಸ್ಪಿನ್ ಬೌಲಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಂಬೈಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಲು ಐದು ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name=Guardian /><ref>{{cite web |title=Ranji Trophy, 1972/73, Final |url=https://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1972-73/IND_LOCAL/RANJI/KNOCK-OUTS/TN_BOM_RJI-FINAL_18-20APR1973.html |publisher=ESPNcricinfo|access-date=17 November 2022}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *{{cricinfo|id=34085}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] mgauqlpzw62pcs87ru7jyefwl2ih9tq 0 113531 1431775 1338580 2026-10-11T22:46:23Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431775 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ಉಷಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ | image = Usha Mangeshkar 2007 - still 19426 crop.jpg | alt = | caption = | image_size = | background = solo_singer | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1935|12|15}} | birth_place = [[ಬಾಂಬೆ]], ಬಾಂಬೆ ಪ್ರೆಸಿಡಿನ್ಸಿ, ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಭಾರತ | alias = | origin = | instrument = ಗಾಯನ | genre = ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ, ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ | occupation = ಹಾಡುಗಾರ್ತಿ | years_active = 1954– | label = | associated_acts = }} '''ಉಷಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್''' ಅವರು [[ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಹಿಂದಿ]], [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿ]], ಮರಾಠಿ, [[ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ಕನ್ನಡ]], ನೇಪಾಳಿ, ಗುಜರಾತಿ ಮತ್ತು ಅಸ್ಸಾಮಿ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ.<ref>https://www.bollywoodlife.com/celeb/usha-mangeshkar/ {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> =ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ= ಉಷಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರು ಪಂಡಿತ್ ದೀನನಾಥ್ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಸೇವಂತಿ (ಶೂಧಮತಿ) ಅವರ ಎರಡನೇ ಕಿರಿಯ ಮಗಳು. [[ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ]] ಮತ್ತು ಮೀನಾ ಖಡಿಕಾರ್ ಇವರ ಕಿರಿಯ ಹಾಗೂ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರಿಯರು, ಹಿರಿಯಣ್ಣ ಹೃದಯನಾಥ್ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್<ref>https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/When-Lata-Mangeshkar-took-a-break-from-singing/article16816177.ece</ref>. ೧೯೭೫ ರಲ್ಲಿ ಜೈ ಸಂತೋಷಿ ಮಾ ಚಿತ್ರದ ಕೆಲವು ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ ನಂತರ ಅವರು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದರು. ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ "ಮೈನ್ ಟು ಆರ್ಟಿ" ಎಂಬ ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು. =ವೃತ್ತಿಜೀವನ= ಉಷಾ ಚಿತ್ರಕಲೆಯಲ್ಲೂ ಸಹ ಬಲವಾದ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅವಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಡು "ಮುಂಗ್ಲಾ",ಅವರ ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರ ಪಿಂಜಾರ ಗೀತೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಅವರು ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಫೂಲ್ವಂತಿ ಎಂಬ ಸಂಗೀತ ನಾಟಕವನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದರು. =ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳ= * ೧೯೭೫ ರಲ್ಲಿ ಜೈ ಸಂತೋಶಿ ಮಾ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಗಾಗಿ ಬಿಎಫ್ಜೆಎ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಾಲಾಯಿತು. ಅದೇ ಚಿತ್ರದ "ಮೇನ್ ಟು ಆರ್ಟಿ" ಎಂಬ ಹಾಡು ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ. * ೧೯೭೭ ರ ಇನ್ಕಾರ್ ಚಿತ್ರದ "ಮಂಗ್ತಾ ಹೈ ತು ಆಜಾ" ಹಾಡಿಗಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಗಾಗಿ [[ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ]] ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ. * ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ಇನ್ಕಾರ್ ಚಿತ್ರದ "ಹಮ್ಸೆ ನಾಜರ್ ತೊ ಮಿಲಾವೊ" ಗಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಗಾಗಿ [[ಫಿಲ್ಮ್ ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ. =ಜನಪ್ರಿಯ ಗೀತೆಗಳು= * ೧೯೫೨ ರ ಸುಭಾ ಕಾ ತಾರಾ ಚಿತ್ರದ "ಭಭಿ ಆಯಿ ಬಡಿ ಧೂಮ್ ಧಮ್ ಸೆ ಮೇರಿ ಭಭಿ ಆಯಿ" * ೧೯೫೨ ರ ಜೈ ಸಂತೋಶಿ ಚಿತ್ರದ "ಮೇರ್ ತು ಆರ್ತಿ ಉತಾರೂನ್" * ೧೯೬೭ ರ ಕನ್ನಡದ [[ಕ್ರಾಂತಿವೀರ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣ]] ಚಿತ್ರದ "ಯಾರಿವ ನನ್ ಮನ ಮರುಳಾಗಿಸಿದವ" * ೧೯೭೮ ರ ಖಟ್ಟ ಮೀಠಾ ಚಿತ್ರದ "ಖಟ್ಟ ಮೆಟೆಟಾ" * ೧೯೭೯ ರ ತರಾನಾದಿಂದ "ಸುಲ್ತಾನ ಸುಲ್ತಾನ" * ೧೯೭೯ ರ ಕಾಲಾ ಪತ್ತರ್ ಚಿತ್ರದ "ಮುಜೆ ಪ್ಯಾರ್ ಕಾ ತೋಫಾ ದೇಕೆ"<ref>https://gaana.com/artist/usha-mangeshkar-2</ref> =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಚಲನಚಿತ್ರ ಗಾಯಕರು]] 5zgltw9egrz2t3py60odaeuk74os5bo 0 113860 1431778 1429809 2026-10-12T00:19:54Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431778 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಎರಿಕಾ ಫರ್ನಾಂಡಿಸ್ | image = Erica-Fernandes-snapped-at-Foodhall-5.jpg| alt = | caption = | birth_name = ಎರಿಕಾ ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಫರ್ನಾಂಡಿಸ್ | birth_date = ೭ ಮೇ ೧೯೯೩ | birth_place = ಮಂಗಳೂರು, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ | residence = ಮುಂಬೈ, ಭಾರತ | nationality = ಭಾರತೀಯ | education = | occupation = ನಟಿ, ಮಾಡೆಲ್ | years_active = ೨೦೧೩- ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲ | known_for = 'ಕುಚ್ ರಂಗ್ ಪ್ಯಾರ್ ಕೆ ಐಸೆ ಭಿ' ಮತ್ತು 'ಕಾಸೌಟಿ ಜಿಂದಾಗಿ ಕೇ' | home_town = ಮಂಗಳೂರು, ಭಾರತ | height_cm = | weight_kg = | parents = }} '''ಎರಿಕಾ ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಫರ್ನಾಂಡಿಸ್''' ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ [[ನಟಿ]] ಮತ್ತು ರೂಪದರ್ಶಿ. ಇವರು [[ತಮಿಳು]], [[ತೆಲುಗು]], [[ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು [[ಚಲನಚಿತ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು, ಫೆಮಿನಾ ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ೨೦೧೨ರ ಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಕುಚ್ ರಂಗ್ ಪ್ಯಾರ್ ಕೆ ಐಸೆ ಭಿ ಎಂಬ ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಡಾ. ಸೋನಾಕ್ಷಿ ಬೋಸ್ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇವರು ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ ನ 'ಕಾಸೌಟಿ ಜಿಂದಾಗಿ ಕೇ' ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೆರ್ನಾ ಶರ್ಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20120409083547/http://feminamissindia.indiatimes.com/photoshow/9494892.cms?curpg=1 ಇಂಡಿಯಾ ಟೈಮ್ಸ್, 9 Apr 2012 - 19 Sep 2018]</ref><ref>{{Cite web |url=https://celebrityboss.com/erica-fernandes-height-age/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-07-31 |archive-date=2019-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190731075809/https://celebrityboss.com/erica-fernandes-height-age/ |url-status=dead }}</ref> ==ಜನನ, ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== ಎರಿಕಾ ಫರ್ನಾಂಡಿಸ್ ರವರು ೭ ಮೇ ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿ]]ನ ಒಂದು [[ಕೊಂಕಣಿ]] ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಂದೆ ರಾಲ್ಫ್ ಫರ್ನಾಂಡಿಸ್ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಲವಿನಾ ಫರ್ನಾಂಡಿಸ್. ನಂತರ [[ಮುಂಬೈ]]ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು.<ref>https://wikibio.in/erica-fernandes/</ref> [https://wikifolder.com/erica-fernandes/ ಎರಿಕಾಳ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604040445/https://wikifolder.com/erica-fernandes/ |date=2019-06-04 }} ಕುಟುಂಬವು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ನಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಅವರು ಶಾಲಾ [[ಶಿಕ್ಷಣ]]ವನ್ನು ಕುರ್ಲಾದ ಹೋಲಿ ಕ್ರಾಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದರು. ಸಿಯಾನ್ ನ ಎಸ್ಐಎಎಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ತನ್ನ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/kuch-rang-pyar-ke-aise-bhi-star-erica-fernandes-reveals-struggles-that-made-her-self-reliant-1300242-2018-07-30</ref> ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ೨೦೧೦ ರಿಂದ, ಫರ್ನಾಂಡಿಸ್ ಇತರ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾಂಟಲೂನ್ಸ್ ಫೆಮಿನಾ ಮಿಸ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ೨೦೧೧ ರಂತಹ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ದೇಶಕ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಪುತ್ರ ಸುಜಿವ್ ಅಭಿನಯದ ದ್ವಿಭಾಷಾ ಚಿತ್ರ ವಿರಾಟ್ಟು / ದೇಗಾದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಅವರು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.<br /> [[ನಿರ್ದೇಶಕ]] ಸಸಿ ಅವರು ಮೀರಾ ಕಥಿರಾವನ್ ಅವರ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ್ದರು, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಮತ್ತೊಂದು ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿದ್ದರು,ಅವರು ''ಅಯಂತು ಅಯಂತು ಅಯಂತು'' ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಸಿ ಅವರಿಗೆ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಭರತ್ ಜೊತೆಗೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ಇತರ ಚಿತ್ರಗಳ ವಿಳಂಬದಿಂದಾಗಿ, ಅವರ ''ಅಯಂತು ಅಯಂತು ಅಯಂತು'' ಚಿತ್ರಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ನೀಲಾ ಮದ್ಹಬ್ ಪಾಂಡೆ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ ''ಬಾಬ್ಲೂ ಹ್ಯಾಪಿ ಹೈ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ವಿರಾಟ್ಟು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅದಾಗ್ಯೂ ಇದರ [[ತೆಲುಗು]] ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ೨೦೧೪ ರ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಪಟಂ ಅವರ ಮೊದಲ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<br /> ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ, ಫರ್ನಾಂಡಿಸ್ ಸೋನಿ ಟಿವಿಯ ''ಕುಚ್ ರಂಗ್ ಪ್ಯಾರ್ ಕೆ ಏಸೆ ಭೀ''<ref>{{cite news |title=Erica Fernandes and Shaheer Sheikh's show Kuch Rang Pyar Ke Aise Bhi completes 3 years - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/erica-fernandes-and-shaheer-sheikhs-show-kuch-rang-pyar-ke-aise-bhi-completes-3-years/articleshow/68218751.cms |accessdate=18 March 2020 |work=The Times of India |}}</ref> ಮೂಲಕ ಕಿರುತೆರೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಶಹೀರ್ ಶೇಖ್ ಎದುರು ಡಾ. ಸೋನಾಕ್ಷಿ ಬೋಸ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶೇಖ್ ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಜೋಡಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://starktimes.com/tejaswini-pandit-wiki-biography-age-height-movies-family-husband-career-net-worth-more/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-05-29 |archive-date=2020-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200609084333/https://starktimes.com/tejaswini-pandit-wiki-biography-age-height-movies-family-husband-career-net-worth-more/ |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ, ಅವರು ವರ್ಷದ ಮಹಿಳಾ ನಟನಿಗಾಗಿ ಏಷ್ಯನ್ ವೀಕ್ಷಕರ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತೆರೆಯ ಜೋಡಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಲಯನ್ಸ್ ಚಿನ್ನದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<br /> ೨೦೧೮ ರಿಂದ, ಅವರು ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್‌ನ ಕಸೌಟಿ ಜಿಂದಗೀ ಕೇ ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಥ್ ಸಮಂಥನ್ ಎದುರು ಪ್ರೇರಣಾ ಬಜಾಜ್ / ಪ್ರೇರಣಾ ಶರ್ಮಾ<ref>{{cite news |last1=DelhiMay 18 |first1=India Today Web Desk New |last2=May 18 |first2=India Today Web Desk New |last3=Ist |first3=India Today Web Desk New |title=Kasautii Zindagii Kay 2: After Hina Khan, Erica Fernandes to quit the show? |url=https://www.indiatoday.in/television/soaps/story/kasautii-zindagii-kay-2-after-hina-khan-erica-fernandes-to-quit-the-show-1528067-2019-05-18 |accessdate=18 March 2020 |work=India Today |}}</ref> / ಪ್ರೇರಣಾ ಅನುರಾಗ್ ಬಸು ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ; ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ನಟಿಗಾಗಿ ಕಲಾಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತೆರೆಯ ಜೋಡಿ, ಭಾರತೀಯ ಟೆಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಮಹಿಳಾ ವಿಮರ್ಶಕರಿಗಾಗಿ ಗೋಲ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref>{{cite news |title=Gold Awards 2019: Hina Khan, Karan Singh Grover, Erica Fernandes win big. See pics |url=https://www.hindustantimes.com/tv/gold-awards-2019-hina-khan-karan-singh-grover-erica-fernandes-win-big-kapil-sharma-bags-best-comedy-show-see-pics/story-Vja98UTVbyfdEIzwR49eHM.html |accessdate=18 March 2020 |work=Hindustan Times |date=12 October 2019 |}}</ref> ಮತ್ತು ವರ್ಷದ ಮಹಿಳಾ ನಟನಿಗಾಗಿ ಏಷ್ಯನ್ ವೀಕ್ಷಕರ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು.<ref>https://www.republicworld.com/entertainment-news/television-news/erica-fernandes-best-co-stars-with-whom-she-had-great-chemistry.html</ref> =ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಾಫಿ= ==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು== {| class="wikitable sortable sortable" |- style="background:#cccccf; text-align:center;" ! ವರ್ಷ !!ಫಿಲ್ಮ್ !! ಪಾತ್ರ !! ಭಾಷೆ |- |೨೦೧೩ || ಐಂತೂ ಐಂತೂ ಐಂತೂ<ref>{{Cite web |url=https://www.tamilstar.com/profile/movies/ainthu-ainthu-ainthu/filmography-short/383 |title=ಐಂತೂ ಐಂತೂ ಐಂತೂ ಸಿನಿಮಾ |access-date=2019-03-31 |archive-date=2019-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331141534/https://www.tamilstar.com/profile/movies/ainthu-ainthu-ainthu/filmography-short/383 |url-status=dead }}</ref> ||ಮಂಜರಿ || ತಮಿಳು |- | rowspan="5" |೨೦೧೪ || [[ನಿನ್ನಿಂದಲೇ]]<ref>https://www.imdb.com/title/tt3686226/</ref> || ಪ್ರಮಿಳಾ || ಕನ್ನಡ |- |ಬಬ್ಲೂ ಹ್ಯಾಪಿ ಹೆ || ನತಾಶ || ಹಿಂದಿ |- |ವಿರಟ್ಟು<ref>https://www.imdb.com/title/tt8076970/</ref> || ಶ್ರೆಗ್ || ತಮಿಳು |- |ಗಾಳಿಪಟಂ<ref>https://www.deccanchronicle.com/140809/entertainment-movie-review/article/movie-review-gaalipatam-innovative-marital-drama</ref> || ಸ್ವಾತಿ || ತೆಲುಗು |- |ಡೆಗಾ || ಶ್ರೀ || ತೆಲುಗು |- |೨೦೧೫ ||ಬುಗುರಿ<ref>https://www.imdb.com/title/tt4992094/plotsummary?ref_=tt_ov_pl</ref> || ಇಶನ್ಯ || ಕನ್ನಡ |- |೨೦೧೭|| [[:en:Vizhithiru|ವಿಝಿತಿರು]] ||ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾ|| ತಮಿಳು |- |} ==ದೂರದರ್ಶನ== {| class="wikitable sortable " |+ |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" | ಚಾನಲ್ |- |೨೦೧೬-೨೦೧೭ |[[:en:Kuch Rang Pyar Ke Aise Bhi|ಕುಚ್ ರಂಗ್ ಪ್ಯಾರ್ ಕೆ ಐಸೆ ಭಿ]]<ref>https://www.imdb.com/title/tt5697728/fullcredits</ref> |ಡಾ. ಸೋನಾಕ್ಷಿ ಬೋಸ್ |ಸೋನಿ ಟಿವಿ |- |೨೦೧೮- ಪ್ರಸ್ತುತ |[[:en:Kasautii Zindagii Kay (2018 TV series)|ಕಾಸೌಟಿ ಜಿಂದಾಗಿ ಕೇ]]<ref>https://www.imdb.com/title/tt8729932/fullcredits</ref> |ಪ್ರೆರ್ನಾ ಶರ್ಮ |ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ |} ==ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ== {| class="wikitable sortable " |- ! ವರ್ಷ !! ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ !!ಪಾತ್ರ !! ಚಾನೆಲ್!! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | ೨೦೧೬ || ಬಾಕ್ಸ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್ - ಸೀಸನ್ ೨ || ಸ್ಪರ್ಧಿ || ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ || ವುಮೆನ್ ಆಫ್ ದಿ ಮ್ಯಾಚ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |- | ೨೦೧೮ || ಬಾಕ್ಸ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್ - ಸೀಸನ್ ೩ || ಸ್ಪರ್ಧಿ ||ಎಂಟಿವಿ ಇಂಡಿಯಾ || ಗರ್ಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಮ್ಯಾಚ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |} =ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು= {| class="wikitable sortable sortable" |- ! ವರ್ಷ !! ಪಶಸ್ತಿ !!ವರ್ಗ !! ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ !! ಫಲಿತಾಂಶ |- |rowspan="3" |೨೦೧೬ |rowspan="2"|ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತೆರೆಯ ಮೇಲಿನ ಜೋಡಿ ((ಶಹೀರ್ ಶೇಖ್ ಜೊತೆ)) |rowspan="4" |ಕುಚ್ ರಂಗ್ ಪ್ಯಾರ್ ಕೆ ಐಸೆ ಭಿ |rowspan="2" {{nom}} |- |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |- |ಏಶಿಯನ್ ವಿವರ್ಸ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್<ref>{{Cite web |url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/krpkabs-erica-fernandes-bags-the-best-actress-award-at-asian-viewers-television-awards/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331143519/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/krpkabs-erica-fernandes-bags-the-best-actress-award-at-asian-viewers-television-awards/ |archive-date=2019-03-31 |url-status=dead}}</ref> |ವರ್ಷದ ಮಹಿಳಾ ನಟಿ |{{won}} |- |೨೦೧೭ |ಲಯನ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತೆರೆಯ ಮೇಲಿನ ಜೋಡಿ ((ಶಹೀರ್ ಶೇಖ್ ಜೊತೆ)) |{{won}} |- |೨೦೧೮ |ಏಶಿಯನ್ ವಿವರ್ಸ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ವರ್ಷದ ಮಹಿಳಾ ನಟಿ |rowspan=4|ಕಾಸೌಟಿ ಜಿಂದಾಗಿ ಕೇ |{{nom}} |- |rowspan=3|೨೦೧೯ |ಕಲಾಕಾರ್ ಅವಾರ್ಡ್<ref>{{Cite web |url=http://kalakarawards.co.in/aboutus.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-03-31 |archive-date=2019-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331145026/http://kalakarawards.co.in/aboutus.html |url-status=dead }}</ref> |ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟಿ |{{won}} |- |rowspan=2|ಇಂಡಿಯನ್ ಟೆಲಿ ಅವಾರ್ಡ್<ref>https://www.filmibeat.com/television/news/2019/indian-telly-awards-2019-jennifer-harshad-parth-erica-hina-nakuul-surbhi-others-sizzle-red-carpet/articlecontent-pf285114-284083.html</ref> |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ |{{nom}} |- |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಜೋಡಿ ([[:en:Parth Samthaan|ಪಾರ್ಥ್ ಸಂಥಾನ್ ಜೊತೆ]]) |{{won}} |} =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= {{reflist}} [https://www.sportsbignews.com/cricket/confirm-virat-kohli-is-going-to-be-father-anushka-sharma-showed-baby-bomb/ Confirm ! Virat Kohli is going to be father, Anushka Sharma showed baby bomb] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೯೩ ಜನನ]] akbmtmcu6r0mv798pv6g2gwwcbrlq2i 0 113869 1431770 1337346 2026-10-11T20:51:28Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431770 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಆಶಾ ನೇಗೀ | image = File:Asha Negi at 13th Indian Telly Awards 2014.jpg | caption = ೧೩ ನೇ ಇಂಡಿಯನ್‌ ಟೆಲಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌ ನಲ್ಲಿ ಆಶಾ | birth_date = <!--Birthdate has been contested. Do not add a date unless you also provide a reliably published source--> | birth_place = [[ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್]], [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ]], [[ಭಾರತ]] | residence = [[ಮುಂಬೈ]], [[ಭಾರತ]] | nationality = ಭಾರತೀಯ | occupation = ನಟಿ, ನಿರೂಪಕಿ, ನರ್ತಕಿ | years_active = ೨೦೦೯– ಪ್ರಸ್ತುತ | partner = ರಿತ್ವಿಕ್ ಧನ್ಜನಿ (೨೦೧೩-ಪ್ರಸ್ತುತ) }}'''ಆಶಾ ನೇಗೀ''' ಯವರು ಭಾರತೀಯ [[ದೂರದರ್ಶನ]] ನಟಿ<ref>{{cite web |author= |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-01/tv/31958580_1_delhi-trip-nightlife-shopping |title=I’d like to see Delhi’s nightlife: Asha Negi - The Times of India |publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com |date=1 June 2012 |accessdate=16 March 2014 |archive-date=4 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004224824/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-01/tv/31958580_1_delhi-trip-nightlife-shopping |url-status=dead }}</ref>. ಅವರು 'ಪವಿತ್ರ ರಿಷ್ತಾ' ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಿ<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/soapboxs-new-screen-jodis-are-amping-the-romance-quotient/articleshow/15326964.cms|title=Soapbox’s new screen jodis are amping the romance quotient|publisher=''Times of India''|accessdate=3 August 2012}}</ref>, 'ಏಕ್ ಮುಟ್ಟಿ ಆಸ್ಮಾನ್' ನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪನಾ, 'ಕುಚ್ ತೊ ಹೇ ತೇರೆ ಮೇರೆ ದರ್ಮಿಯಾ' ನಲ್ಲಿ ಕೋಯಲ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಶಾರವರು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯಾದ ರಿತ್ವಿಕ್ ಧನ್ಜನಿಯೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ [[ನೃತ್ಯ]] ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ 'ನಚ್ ಬಲಿಯೇ-೬' ರನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಆಶಾ ನೇಗೀ ಯವರು ಆಗಸ್ಟ್ ೨೩, ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ]]ದ [[ಡೆಹ್ರಾಡೂನ್]] ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಿಸ್ ಉತ್ತರಾಖಂಡ್ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಮುಡಿಗೇರಿಸಿಕೊಂಡರು<ref>{{cite web |author=Ashok kumar says: |url=http://scenarioxpertz.com/home/miss-uttarakhand-contest/ |title=MISS UTTARAKHAND CONTEST - The Biggest Beauty Pageant |publisher=Scenarioxpertz.com |date= |accessdate=26 October 2012 |archive-date=16 ನವೆಂಬರ್ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121116001144/http://scenarioxpertz.com/home/miss-uttarakhand-contest/ |url-status=dead }}</ref>. ==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== [[File:Asha Negi at the Post-leap launch of Pavitra Rishta.jpg|thumb|right|೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ 'ಪವಿತ್ರ ರಿಷ್ತಾ' ದ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಆಶಾ ನೇಗೀ]] ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕಾಲೇಜು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಸ್ ಉತ್ತರಾಖಂಡ್ ಬಿರುದನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ನೇಗೀಯವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನವನ್ನು ರೂಪದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ವಿವಿಧ [[ಜಾಹೀರಾತು]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಫೋಟೋ ಶೂಟ್ಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ ನ ಜನಪ್ರಿಯ ಶೋ 'ಸಪ್ನೋನ್ ಸೆ ಬರೇ ನೈನಾ' ದಲ್ಲಿ ಮಧುರಾ ಎಂಬ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು<ref name="Asha 1">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Asha-Negi-opposite-Karan-Sharma-in-a-TV-show/articleshow/46330280.cms|title=Asha Negi opposite Karan Sharma in a TV show|accessdate=12 August 2015}}</ref>. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಆಶಾರವರು ಏಕ್ತಾ ಕಪೂರ್ ರವರ ಜನಪ್ರಿಯ ಮೆಗಾ ಶೋ 'ಬಡೇ ಅಚ್ಛೆ ಲಗ್ತೇ ಹೇಂ' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಧಾರರಾದ ರಾಮ್ ಕಪೂರ್ ರವರ [[ಸಹೋದರಿ]] ಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಈ ಶೋ ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮವಾದ ಅನುಭವವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯಾದ [[ಸಾಕ್ಷಿ ತನ್ವರ್]] ರವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಝೀ ಟಿವಿಯ ಪವಿತ್ರ ರಿಷ್ತಾ ದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ, ಸುಂದರವಾದ ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹುಡುಗಿಯಾಗಿ, ಅರ್ಚನಾ ದೇಶ್ಮುಖ್ ಮಗಳಾದ ಪೂರ್ವಿ ದೇಶ್ಮುಖ್ ಎಂಬ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು<ref name="Asha 3">{{cite web |author=Tags: |url=http://www.tellychakkar.com/news/manav-archana-separate-pavitra-rishta-asha-negi-play-their-adopted-daughter |title=Manav- Archana to separate in Pavitra Rishta; Asha Negi to play their adopted daughter |publisher=Tellychakkar.com |date= |accessdate=26 October 2012 |archive-date=23 ಏಪ್ರಿಲ್ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120423105809/http://www.tellychakkar.com/news/manav-archana-separate-pavitra-rishta-asha-negi-play-their-adopted-daughter |url-status=dead }}</ref>. ತೆರೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಮತ್ತು ರಿತ್ವಿಕ್ ಧನ್ಜನಿಯವರ ಜೋಡಿಯನ್ನು ಅನೇಕ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ<ref name="urlAsha Negi in once again...Shafaq out of Pavitra Rishta">{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/soapboxs-new-screen-jodis-are-amping-the-romance-quotient/articleshow/15326964.cms |title=Soapbox’s new screen jodis are amping the romance quotient|publisher=''Times of India'' |work= |accessdate=3 August 2012}}</ref>. ರಿತ್ವಿಕ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಝೀ ರಿಷ್ತೇ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ನೆಚ್ಚಿನ ಜೋಡಿ [[ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಆಶಾರವರು ಫ್ರೆಶ್ ಫೇಸ್ ಫೀಮೇಲ್ [[ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಆಶಾ ನೇಗಿಯವರು ಜನಪ್ರಿಯ ಡಾನ್ಸ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ನಚ್ ಬಲಿಯೇ-೬ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿಯಾದ ರಿತ್ವಿಕ್ ಧನ್ಜನಿಯೊಂದಿಗೆ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಇಬ್ಬರೂ ಮನರಂಜನೆಯ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಇಬ್ಬರೂ ನಚ್ ಬಲಿಯೇ-೬ ರ ವಿಜೇತರಾದರು<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Rithvik-Dhanjani-Asha-Negi-winners-of-Nach-Baliye-6/articleshow/29728019.cms|title=Nach Baliye 6: Rithvik Dhanjani & Asha Negi win|accessdate=1 February 2014}}</ref>.೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಆಶಾರವರು 'ಖತ್ರೋನ್ ಕೇ ಕಿಲಾಡಿ' ಶೋ ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಅಂತಿಮ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದರು<ref name="Asha 7">{{cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/khatron-ke-khiladi-8-full-list-of-contestants-rashami-desai-asha-negi-harshad-arora-iqbal-khan-confirmed/|title=Khatron Ke Khiladi 6 full list of contestants: Rashami Desai, Asha Negi, Harshad Arora, Iqbal Khan confirmed|accessdate=18 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141118013118/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/khatron-ke-khiladi-8-full-list-of-contestants-rashami-desai-asha-negi-harshad-arora-iqbal-khan-confirmed/|archive-date=18 ನವೆಂಬರ್ 2014|url-status=dead}}</ref>. ಅವರು ಬಾಕ್ಸ್ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಲೀಗ್ ಸೀಸನ್ ೧ ರ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದರು. ==ದೂರದರ್ಶನ== {| class="wikitable sortable " |- ! ವರ್ಷ ! ಹೆಸರು !! ಪಾತ್ರ !! ಚಾನೆಲ್ |- | ೨೦೧೦ || ''ಸಪ್ನೋನ್ ಸೆ ಬರೇ ನೈನಾ ''|| ಮಧುರಾ ||ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ |- | ೨೦೧೧ ||''ಬಡೇ ಅಚ್ಛೆ ಲಗ್ತೇ ಹೇಂ ''|| ಅಪೇಕ್ಷಾ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ/ಅಪೇಕ್ಷಾ ಅಮರ್ನಾಥ್ ಕಪೂರ್ || ಸೋನಿ ಟಿವಿ |- | ೨೦೧೧-೧೪ ||''ಪವಿತ್ರ ರಿಷ್ತಾ''<ref>https://www.filmibeat.com/television/news/2013/pavitra-rishta-rithvik-asha-following-sushant-ankita-123716.html</ref>|| ಪೂರ್ವಿ ಮಾನವ್ ದೇಶ್ಮುಖ್/ಪೂರ್ವಿ ಅರ್ಜುನ್ ಕಿರ್ಲೋಸ್ಕರ್/ಪೂರ್ವಿ ಓನಿರ್ ದತ್ತ್ || ಝೀ ಟಿವಿ |- | rowspan="5" | ೨೦೧೨ || ''ಶುಭ್ ವಿವಾಹ್'' || ಸೀತಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಾಯಿ || ಸೋನಿ ಟಿವಿ |- |''[[:en:Punar Vivaah|ಪುನರ್ ವಿವಾಹ್]]''|| rowspan="3" |ಪೂರ್ವಿ/ಸ್ವತಃ || rowspan="3" |ಝೀ ಟಿವಿ |- |''ಹಿಟ್ಲರ್ ದೀದೀ'' |- |''ಸಪ್ನೇ ಸುಹಾನೇ ಲಡಕ್ಪನ್ ಕೇ'' |- |''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ೬''||ಅತಿಥಿ ||ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ |- | rowspan="3" | ೨೦೧೩ ||''ಖುಬೂಲ್ ಹೇ'' | rowspan="3" |ಪೂರ್ವಿ/ಸ್ವತಃ | rowspan="3" |ಝೀ ಟಿವಿ |- |''ಇಂಡಿಯಾಸ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಡ್ರಾಮೇಬಾಝ್'' |- |''ಡಾನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಡಾನ್ಸ್ ಸೂಪರ್ ಮೋಮ್ಸ್'' |- | ೨೦೧೩-೧೪ ||''Nach Baliye#Season 6|ನಚ್ ಬಲಿಯೇ-೬''<ref>https://indianexpress.com/article/entertainment/television/tvs-hit-couple-rithvik-and-asha-negi-win-nach-baliye-6/</ref>||ರಿತ್ವಿಕ್ ಧನ್ಜನಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ||ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ |- | rowspan="2" | ೨೦೧೪ ||''Ek Mutthi Aasmaan (TV series)|ಏಕ್ ಮುಟ್ಟಿ ಆಸ್ಮಾನ್''|| ಸುಹಾನಾ ದೀವಾನ್/ಕಲ್ಪನಾ 'ಕಲ್ಪಿ' ಯಾದವ್ || rowspan="2" |ಝೀ ಟಿವಿ |- |''Jamai Raja (TV series)|ಜಮಾಯ್ ರಾಜಾ''||ಅತಿಥಿ |- | ೨೦೧೪-೧೫ ||''ಬಾಕ್ಸ್ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಲೀಗ್ ಸೀಸನ್ ೧''||ಸ್ಪರ್ಧಿ ||ಸೋನಿ ಟಿವಿ |- | rowspan="9" | ೨೦೧೫ ||''ಕುಮ್ಕುಮ್ ಭಾಗ್ಯ''||ಪೂರ್ವಿ ||ಝೀ ಟಿವಿ |- |''Nach Baliye|ನಚ್ ಬಲಿಯೇ-೭''|| ಸ್ವತಃ ||ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ |- |''ಯೆ ಹೇ ಆಶಿಕಿ''|| ಸ್ವತಃ<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Rithvik-Ashas-love-story-recreated-on-TV/articleshow/46324122.cms |title=Rithvik-Asha's love story recreated on TV |publisher=The Times of India |date=22 February 2015 |accessdate=22 February 2015}}</ref> |ಬಿಂದಾಸ್ |- |''ನಾದಾನಿಯಾನ್''|| ಸ್ವತಃ ||ಬಿಗ್ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ |- |''ಇಂಡಿಯನ್ ಐಡಲ್ ಜ್ಯೂನಿಯರ್''|| ಸಹ ನಿರೂಪಕಿ ||ಸೋನಿ ಟಿವಿ |- |''Code Red (Indian TV series)|ಕೋಡ್ ರೆಡ್''||ಸರಸ್ವತಿ ||ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ |- |''ಕಿಲ್ಲರ್ರ್ ಕರಾಒಕೆ ಅಟ್ಕಾ ತೋ ಲಟ್ಕಾ''|| ಸ್ವತಃ ||ಆಂಡ್ ಟಿವಿ |- |''ಫಿಯರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್: ಕತ್ರೋನ್ ಕೆ ಕಿಲಾಡಿ ೬''<ref>http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/asha-negi-missed-beau-rithvik-during-khatron-ke-khiladi-150205</ref>|| ಸ್ಪರ್ಧಿ ||ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ |- |''ಆಜ್ ಕೀ ರಾತ್ ಹೇ ಜಿಂದಗೀ''||ಅತಿಥಿ ||ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ |- | ೨೦೧೫-೧೬ ||''ಕುಚ್ ತೋ ಹೇ ತೇರೆ ಮೇರೆ ದರ್ಮಿಯಾ''|| ಕೋಯಲ್ ಮಾಧವನ್ ವೆಂಕಟ್ ||ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ |- |೨೦೧೬ ||''ಬಾಕ್ಸ್ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಲೀಗ್ ಸೀಸನ್ ೨''||ಸ್ಪರ್ಧಿ ||ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ |- | rowspan="3" | ೨೦೧೭ ||''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ೧೧''||ಅತಿಥಿ ||ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ |- |''ಲಿಪ್ ಸಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಟಲ್''<ref>{{cite web|url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/ravi-dubey-sargun-mehta-rithvik-dhanjani-asha-negi-farah-khans-lip-sing-battle-389389|title=Ravi Dubey-Sargun Mehta, Rithvik Dhanjani-Asha Negi on Farah Khan's Lip Sing Battle|date=18 October 2017|access-date=31 ಮಾರ್ಚ್ 2019|archive-date=11 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911084549/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/ravi-dubey-sargun-mehta-rithvik-dhanjani-asha-negi-farah-khans-lip-sing-battle-389389|url-status=dead}}</ref>||ಸ್ಪರ್ಧಿ ||ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ |- |''ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಕೀ ರಾತ್''||ಸ್ವತಃ ||ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ |- | ೨೦೧೮ ||''ಕಲೀರೇಂ''|| ಸ್ವತಃ ||ಝೀ ಟಿವಿ |- |೨೦೧೯ |ಬಾರಿಶ್ (ವೆಬ್ ಸರಣಿ)|ಬಾರಿಶ್ (ವೆಬ್ ಸರಣಿ) |ಗೌರವಿ ಕರ್ಮಾಕರ್ |ಎಎಲ್ಟಿಬಾಲಾಜಿ |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೮೯ ಜನನ]] kr6ggzvtvveg2kz6dy5etzpot656jh0 0 116551 1431780 1431389 2026-10-12T01:19:50Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431780 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಏಕ್ತಾ ಕಪೂರ್ | image =Ekta-Kapoor-graces-the-trailer-launch-if-Alt-Balajis-Apaharan (cropped).jpg| image_size = | caption = ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಏಕ್ತಾ ಕಪೂರ್ | birth_name = | birth_date = ೭ ಜೂನ್ ೧೯೭೫ | birth_place = [[ಮುಂಬೈ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], ಭಾರತ | nationality = ಭಾರತೀಯ | occupation = ದೂರದರ್ಶನ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ, ಬಾಲಾಜಿ ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ನ ಜಂಟಿ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕಿ | years_active = ೧೯೯೫ - ಪ್ರಸ್ತುತ | religion = | children = ೧ (ಮಗ) | parents = ಜಿತೇಂದ್ರ (ತಂದೆ)<br/>ಶೋಭಾ ಕಪೂರ್ (ತಾಯಿ) | relatives = ತುಷಾರ್ ಕಪೂರ್ (ತಮ್ಮ) | website = }} '''ಏಕ್ತಾ ಕಪೂರ್''' (ಜನನ ೭ ಜೂನ್ ೧೯೭೫) ರವರು ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಕಿ.<ref>{{Cite web |url=https://www.naaree.com/entrepreneur-women-india-ekta-kapoor-success-story/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190705084438/https://www.naaree.com/entrepreneur-women-india-ekta-kapoor-success-story/ |archive-date=2019-07-05 |url-status=dead}}</ref> =ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ= ಏಕ್ತಾ ಕಪೂರ್ ರವರು ನಟ [[ಜಿತೇಂದ್ರ]] ಮತ್ತು ಶೋಭಾ ಕಪೂರ್ ರವರ ಪುತ್ರಿ. ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ [[ತುಷಾರ್ ಕಪೂರ್]] ರವರು ಕೂಡ ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟ.<ref>https://www.mapsofindia.com/who-is-who/entertainment/ekta-kapoor-biography.html</ref> [[File:Jeetendra with his son Tusshar and daughter Ekta.jpg|thumb|right]] ===ಟಿಲಿವಿಷನ್=== {{div col|colwidth=22em}} * ೧೯೯೫: ಪಡೋಸನ್ * ೧೯೯೫: ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಹೌಸ್ * ೧೯೯೫: [[:en:Mano Ya Na Mano (1995 TV series)|ಮಾನೋ ಯ ನಾ ಮಾನೋ]] * ೧೯೯೫: [[:en:Hum Paanch (TV series)|ಹಮ್ ಪಾಂಚ್]] * ೧೯೯೯: ಬಂಧನ್ * ೧೯೯೯: ಕನ್ಯಾದಾನ್ * ೨೦೦೦: ಇತಿಹಾಸ್ * ೨೦೦೦: ಕೌನ್ * ೨೦೦೦: ಕಸಮ್ * ೨೦೦೦: ಕಷ್ಠಿ * ೨೦೦೦: ಕವಿತಾ * ೨೦೦೦: [[:en:Kundali (TV series)|ಕುಂಡಲಿ]] * ೨೦೦೦: [[:en:Koshish (TV series)|ಕೋಶಿಶ್... ಏಕ್ ಆಶಾ]] * ೨೦೦೦: [[:en:Ghar Ek Mandir (TV series)|ಘರ್ ಏಕ್ ಮಂದಿರ್]] * ೨೦೦೦: [[:en:Kyunki Saas Bhi Kabhi Bahu Thi|ಕ್ಯುಂಕಿ ಸಾಸ್ ಭಿ ಕಭಿ ಬಹು ಥಿ]] * ೨೦೦೦: [[:en:Kahaani Ghar Ghar Kii|ಕಹಾನಿ ಘರ್ ಘರ್ ಕಿ]]<ref>https://www.rediff.com/movies/2008/oct/08sakshi.htm</ref> * ೨೦೦೧: ಕಿತ್ನೆ ಕೂಲ್ ಹೈ ಹಮ್ * ೨೦೦೧: ಕುಚ್ ಖೋನಾ ಹೈ ಕುಚ್ ಪಾನ ಹೈ * ೨೦೦೧: ಕಲರೀನ್ * ೨೦೦೧: ಕರಮ್ * ೨೦೦೧: ಕಭಿ ಸೌತನ್ ಕಭಿ ಸಹೇಲಿ * ೨೦೦೧: ಕುಸುಮ್ * ೨೦೦೧: ಕೊಹಿ ಅಪ್ನಾ ಸಾ * ೨೦೦೧: ಕಲಶ್ * ೨೦೦೧: ಕುಟುಂಬ್ * ೨೦೦೧: ಕಾಹಿನ್ ಕಿಸ್ಸಿ ರೋಜ್ * ೨೦೦೧: ಕಸೌಟಿ ಜಿಂದಗೀ ಕೆ * ೨೦೦೨: ಹಮ್ ಪಾಂಚ್ * ೨೦೦೨: ಕ್ಯಾ ಹಡ್ಸಾ ಕ್ಯಾ ಹಕೀಕತ್ * ೨೦೦೨: ಕುಚ್ ಜುಕಿ ಪಾಲ್ಕೇನ್ * ೨೦೦೨: ಕಮ್ಮಲ್ * ೨೦೦೨: ಕಹಿ ತೊ ಮಿಲೇಂಗೆ * ೨೦೦೩: ಕಹಾನಿ ತೇರಿ ಮೇರಿ * ೨೦೦೩: ಕಯಾಮತ್ * ೨೦೦೩: ಕಹಿ ತೊ ಹೋಗ * ೨೦೦೩: ಕೋಯಿ ದಿಲ್ ಮೆ ಹೆ * ೨೦೦೪: ಕಾರ್ತಿಕ * ೨೦೦೪: ಕೊಸ್ಮಿಕ್ ಚಾಟ್ * ೨೦೦೪: ಕಲ್ಕಿ * ೨೦೦೪: ಕರ್ಮ * ೨೦೦೪: ಕ್ಯಾ ಕಹೇ * ೨೦೦೪: ಕಿತ್ನಿ ಮಸ್ತ್ ಹೆ ಜಿಂದಗಿ<ref>http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k4/nov/nov211.htm</ref> * ೨೦೦೪: ಕೆಹನ ಹೆ ಕುಚ್ ಮುಜ್ಕೊ * ೨೦೦೪: ಕೆ. ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಪಾಲಿ ಹಿಲ್ * ೨೦೦೪: ಕೇಸರ್ * ೨೦೦೫: ಹಮ್ ಪಾಂಚ್ ತಡ್ಕ ಮರ್ ಕೆ * ೨೦೦೫: ಕಾವ್ಯಾಂಜಲಿ * ೨೦೦೫: ಕೈಸಾ ಯೆ ಪ್ಯಾರ್ ಹೆ * ೨೦೦೬: ಕ್ಯಾಂಡಿ ಫ್ಲೋಸ್ * ೨೦೦೬: ಕ್ಯಾ ಹೋಗ ನಿಮ್ಮೋ ಕಾ * ೨೦೦೬: ತೋಡಿ ಸಿ ಜಮೀನ್ ತೋಡ ಸ ಆಸ್ಮಾನ್ * ೨೦೦೬: ಕಸಮ್ ಸೆ * ೨೦೦೬: ಕರಮ್ ಅಪ್ನಾ ಅಪ್ನಾ * ೨೦೦೭: ಕಹೆ ನಾ ಕಹೆ * ೨೦೦೭: ಖ್ವಾಯಿಶ್ * ೨೦೦೭: ಕುಚ್ ಇಸ್ ತರ * ೨೦೦೭: ಕಯಮತ್ * ೨೦೦೭: ಕಸ್ತೂರಿ * ೨೦೦೭: ಕ್ಯಾ ದಿಲ್ಲ್ ಮೆ ಹೆ * ೨೦೦೮: ಕೌನ್ ಜೇತೆಗ ಬಾಲಿವುಡ್ ಕ ಟಿಕೇಟ್ * ೨೦೦೮: ಕಹಾನಿ ಹಮಾರೆ ಮಹಾಭಾರತ್ ಕಿ * ೨೦೦೮: ಕಭಿ ಕಭಿ ಪ್ಯಾರ್ ಕಭಿ ಕಭಿ ಯಾರ್ * ೨೦೦೮: ಕಿಸ್ ದೇಶ್ ಮೆ ಹೆ ಮೇರಾ ದಿಲ್ * ೨೦೦೮: ತುಜ್ ಸಂಗ್ ಪ್ರೀತ್ ಲಗಾಯಿ ಸಜ್ನಾ * ೨೦೦೯: ಕೋಯಿ ಆನೆ ಕೊ ಹೆ * ೨೦೦೯: ಕಿತ್ನಿ ಮೊಹಬ್ಬತ್ ಹೆ (ಸೀಸನ್ ೧) * ೨೦೦೯: ಬಂದಿನಿ * ೨೦೦೯: ಬೈರಿ ಪಿಯಾ * ೨೦೦೯: ಬೇತ್ತಾಬ್ ದಿಲ್ ಕೀ ತಮನ್ನಾ ಹೆ * ೨೦೦೯: ಪ್ಯಾರ್ ಕ ಬಂಧನ್ * ೨೦೦೯: ಪವಿತ್ರ್ ರಿಶ್ತಾ * ೨೦೧೦: ಸರ್ವಗ್ಗುನ್ ಸಂಪನ್ನ * ೨೦೧೦: ಕೇಶವ್ ಪಂಡೀತ್ * ೨೦೧೦: ತೇರೆ ಲಿಯೆ * ೨೦೧೦: ಕಿತ್ನಿ ಮೊಹಬ್ಬತ್ ಹೆ (ಸೀಸನ್ ೨) * ೨೦೧೦: ಪ್ಯಾರ್ ಕೀ ಯೆ ಏಕ್ ಕಹಾನಿ * ೨೦೧೧: ಪರಿಚಯ್ - ನಯಿ ಜಿಂದಗೀ ಕೆ ಸಪ್ನೊ ಕ * ೨೦೧೧: ಬಡೆ ಅಚ್ಚೆ ಲಗ್ತೆ ಹೆ * ೨೦೧೨: ಕ್ಯಾ ಹುಅ ತೇರ ವಾದ * ೨೦೧೨: ಗುಮ್ರಹ್: ಎಂಡ್ ಆಫ್ ಇನ್ನೋಸೆನ್ಸ್ * ೨೦೧೨: ಗುಮ್ರಹ್ (ಸೀಸನ್ ೨ ) * ೨೦೧೨: ವಿ ದ ಸೀರಿಯಲ್ * ೨೦೧೩: ಕನ್ಪೆಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಆನ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಟೀನೆಜರ್ * ೨೦೧೩: ಏಕ್ ಥಿ ನಾಯ್ಕ<ref>https://www.firstpost.com/entertainment/images-ekta-kapoor-and-vishal-bhardwaj-at-ek-thi-naayka-launch-649318.html</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.bollywoodlife.com/editors-pick/ek-thhi-naayka-tv-review-weekly-dose-of-daayan-stories-that-get-predictable/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708093126/https://www.bollywoodlife.com/editors-pick/ek-thhi-naayka-tv-review-weekly-dose-of-daayan-stories-that-get-predictable/ |archive-date=2019-07-08 |url-status=dead}}</ref> * ೨೦೧೩: ಸಾವ್ಧಾನ್ ಇಂಡಿಯ * ೨೦೧೩: ಗುಮ್ರಹ್ (ಸೀಸನ್ ೩)<ref>https://bestmediainfo.com/2013/07/channel-v-is-back-with-season-3-of-gumrah/</ref> * ೨೦೧೩: ಎಮ್ ಟಿವಿ ವೆಬ್ಬ್ಡ್ (ಸೀಸನ್ ೧) * ೨೦೧೩: ಜೋದ ಅಕ್ಬರ್<ref>{{Cite web |url=https://www.gemtvserial.com/series/indian/jodha-akbar/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-07-13 |archive-date=2019-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708093841/https://www.gemtvserial.com/series/indian/jodha-akbar/ |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೧೩: ಪವಿತ್ರ ಬಂಧನ್<ref>http://www.indiantelevision.com/headlines/y2k13/sep/sep34.php</ref> * ೨೦೧೩: ಯೆ ಹೆ ಮೊಹಬ್ಬತೆ<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Divyanka-Tripathi-dances-like-theres-no-tomorrow-at-the-1000-episodes-celebrations-of-Ye-Hai-Mohabbatein/articleshow/55893364.cms</ref> * ೨೦೧೪: ಎಮ್ ಟಿವಿ ವೆಬ್ಡ್ (ಸೀಸನ್ ೨)<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Webcam-nude-modelling-webbed-cyber-crime-suicide-webbed-mrinal-dutt-zoomies/articleshow/22980400.cms?from=mdr</ref><ref>https://bestmediainfo.com/2014/03/mtv-launches-second-season-of-mtv-webbed/</ref> * ೨೦೧೪: ಮೇರಿ ಆಶಿಕಿ ತುಮ್ ಸೆ ಹಿ * ೨೦೧೪: ಕುಮ್ಕುಮ್ ಭಾಗ್ಯ<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/trade-news/hindi/Kumkum-Bhagya-The-Biggest-Fiction-Launch-of-2014/articleshow/39626099.cms</ref> * ೨೦೧೪: ಗುಮ್ರಹ್ (ಸೀಸನ್ ೪)<ref>{{Cite web |url=https://www.afaqs.com/news/story/41767_Channel-V-to-launch-Gumrah-Season-4-with-Abhay-Deol |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-07-13 |archive-date=2019-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708094642/https://www.afaqs.com/news/story/41767_Channel-V-to-launch-Gumrah-Season-4-with-Abhay-Deol |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೧೪: ಯೆ ದಿಲ್ ಸುನ್ ರಹ ಹೆ * ೨೦೧೪: ಬಾಕ್ಸ್ ಕ್ರಿಕೇಟ್ ಲೀಗ್(ಸೀಸನ್ ೧)<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Box-Cricket-League-starts-with-a-bang-on-Sony-Entertainment-Television/articleshow/45510315.cms</ref> * ೨೦೧೪: ಅಜೀಬ್ ದಾಸ್ತಾನ್ ಹೆ ಯೆ<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Ekta-Kapoor-Ajeeb-Daastaan-hai-ye-will-be-an-important-story-in-the-evolution-of-TV/articleshow/44502743.cms</ref> *೨೦೧೪: ಇತ್ನ ಕರೊ ನ ಮುಜೆ ಪ್ಯಾರ್<ref>{{Cite web |url=https://www.afaqs.com/news/story/42495_Sony-to-premiere-Balajis-Itna-Karo-Na-Mujhe-Pyaar |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-07-13 |archive-date=2019-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708094647/https://www.afaqs.com/news/story/42495_Sony-to-premiere-Balajis-Itna-Karo-Na-Mujhe-Pyaar |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೧೫: ಕಸಮ್ ತೇರೆ ಪ್ಯಾರ್ ಕಿ<ref>https://www.filmibeat.com/television/news/2016/kasam-launch-ssharad-kratika-look-lovely-ekta-kapoor-not-tv-queen-217735.html</ref><ref>https://indianexpress.com/article/entertainment/television/ekta-kapoor-swears-she-is-not-queen-of-tv/</ref> * ೨೦೧೫: ಕಲಶ್ - ಏಕ್ ವಿಶ್ವಾಸ್<ref>https://bestmediainfo.com/2015/03/life-ok-explores-faith-in-god-in-new-show-kalash-ek-vishwaas/</ref><ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/kalash-ek-vishwaas-to-go-off-air-on-17th-march-2017/articleshow/57274202.cms</ref> * ೨೦೧೫: ನಚ್ ಬಲಿಯೆ ೭<ref>https://indianexpress.com/article/entertainment/television/chetan-bhagat-is-x-factor-of-nach-baliye-7-ekta-kapoor/</ref> * ೨೦೧೫: ಗುಮ್ರಹ್ (ಸೀಸನ್ ೫)<ref>https://www.ibtimes.co.in/gumrah-season-5-yeh-hai-mohabbatein-actor-karan-patel-replaces-karanvir-bohra-new-host-626127</ref> * ೨೦೧೫: ಕುಚ್ ತೊ ಹೆ ತೇರೆ ಮೇರೆ ದರ್ಮಿಯಾನ್<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi//photostory/48983948.cms?</ref> * ೨೦೧೫: ಪ್ಯಾರ್ ಕೊ ಹೊ ಜಾನೆ ದೊ<ref>https://bestmediainfo.com/2015/09/sony-to-beef-up-prime-time-with-new-fiction-show-pyaar-ko-ho-jaane-do/</ref> * ೨೦೧೫: ಯೆ ಕಹಾ ಆ ಗಯೆ ಹಮ್ * ೨೦೧೫: ನಾಗಿನ್ (ಸೀಸನ್ ೧) * ೨೦೧೬: ಬಾಕ್ಸ್ ಕ್ರಿಕೇಟ್ ಲೀಗ್ (ಸೀಸನ್ ೨)<ref>http://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/gecs/colors-snaps-box-cricket-league-rights-slots-it-on-sundays-at-430-pm-151217</ref> * ೨೦೧೬: ಮಜಾಕ್ ಮಜಾಕ್ ಮೆ<ref>https://bestmediainfo.com/2016/07/life-oks-mazaak-mazaak-mein-brings-a-comedy-war-of-sorts-between-indian-states/</ref> * ೨೦೧೬: ಕವಚ್...ಕಾಲಿ ಶಕ್ತಿಯೋ ಸೆ<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Kawach-Kaali-Shaktiyon-Se-gets-an-extension/articleshow/54481258.cms</ref><ref>{{Cite web |url=https://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-kavach-to-go-off-air-5453977-PHO.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-07-13 |archive-date=2019-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190708095127/https://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-kavach-to-go-off-air-5453977-PHO.html |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೧೬: ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸ್ - ಜಾಗ್ ಉಟಾ ಶೈತಾನ್<ref>https://www.indiatoday.in/television/soaps/story/brahmarakshas-off-air-ekta-kapoor-krystle-dsouza-aham-sharma-lifetv-954371-2017-01-11</ref> * ೨೦೧೬: ನಾಗಿನ್ (ಸೀಸನ್ ೨) * ೨೦೧೬: ಪರ್ದೇಸ್ ಮೆ ಹೆ ಮೇರಾ ದಿಲ್ * ೨೦೧೬: ಚಂದ್ರ ನಂದಿನಿ * ೨೦೧೭: ದ್ಹಾಯಿ ಕಿಲೊ ಪ್ರೇಮ್ * ೨೦೧೭: ಕುಂಡಲಿ ಭಾಗ್ಯ<ref>https://bestmediainfo.com/2017/06/zee-tv-launches-kumkum-bhagya-s-spin-off-kundali-bhagya/</ref> * ೨೦೧೭: ಚಂದ್ರಕಾಂತ - ಏಕ್ ಮಾಯಾವಿ ಪ್ರೇಮ್ ಗಾತ * ೨೦೧೭: ಬಾಕ್ಸ್ ಕ್ರಿಕೇಟ್ ಲೀಗ್ (ಸೀಸನ್ ೩) * ೨೦೧೮: ನಾಗಿನ್ (ಸೀಸನ್ ೩) * ೨೦೧೮: ದಿಲ್ ಹಿ ತೊ ಹೆ * ೨೦೧೮: ಕಯಮತ್ ಕಿ ರಾತ್<ref>{{Cite web |url=https://www.televisionpost.com/star-plus-to-launch-fantasy-thriller-qayamat-ki-raat-on-23-june/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-07-13 |archive-date=2019-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703083657/https://www.televisionpost.com/star-plus-to-launch-fantasy-thriller-qayamat-ki-raat-on-23-june/ |url-status=dead }}</ref> * ೨೦೧೮: [[:en:Kasautii Zindagii Kay|ಕಸೌಟಿ ಜಿಂದಗೀ ಕೆ]] * ೨೦೧೮: ಡಾಯನ್ * ೨೦೧೯: [[:en:Kavach (TV series)|ಕವಚ್ (ಸೀಸನ್ ೨)]] * ೨೦೧೯: ಕಸಮ್ ತೇರೆ ಇಶ್ಕ್ ಕಿ {{div col end}} ===ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು=== {{div col|colwidth=22em}} * ೨೦೦೧: ಕ್ಯೂ ಕಿ... ಮೆ ಜೂಟ್ ನಹಿ ಬೋಲ್ತ * ೨೦೦೩: ಕುಚ್ಚ್ ತೊ ಹೆ * ೨೦೦೪: ಕೃಷ್ಣ ಕೋಟೆಜ್ * ೨೦೦೫: ಕ್ಯಾ ಕೂಲ್ ಹೆ ಹಮ್ * ೨೦೦೫: ಕೋಯಿ ಆಪ್ ಸ * ೨೦೦೭: ಶೂಟೌಟ್ ಅಟ್ ಲೋಖಂಡ್ವಾಲಾ * ೨೦೦೮: ಮಿಶನ್ ಇಸ್ತಾನ್ಬುಲ್ * ೨೦೦೮: ಸಿ ಕಂಪನಿ * ೨೦೦೮: ಈಎಮ್ಐ – ಲಿಯ ಹೆ ತೊ ಚುಾನ ಪರೆಗ * ೨೦೧೦: ಒನ್ಸ್ ಅಪಾನ್ ಎ ಟೈಮ್ ಇನ್ ಮುಂಬಯಿ * ೨೦೧೧: ತರ್ಯಾಂಚೆ ಬೈಟ್ * ೨೦೧೧: ಶೋರ್ ಇನ್ ದ ಸಿಟಿ * ೨೦೧೧: ರಾಗಿಣಿ ಎಮ್ ಎಮ್ ಎಸ್ * ೨೦೧೧: ದ ಡರ್ಟಿ ಪಿಕ್ಚರ್ * ೨೦೧೨: ಕ್ಯಾ ಸೂಪರ್ ಕೂಲ್ ಹೆ ಹಮ್ * ೨೦೧೩: ಏಕ್ ಥಿ ಡಾಯನ್ * ೨೦೧೩: ಶೂಟ್ ಔಟ್ ಅಟ್ ವಡಾಲ * ೨೦೧೩: ಲೂಟೆರ * ೨೦೧೩: ಒನ್ಸ್ ಅಪಾನ್ ಎ ಟೈಮ್ ಇನ್ ಮುಂಬಯಿ ದುಬಾರ * ೨೦೧೪: ಶಾದಿ ಕೆ ಸೈಡ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್ * ೨೦೧೪: ರಾಗಿಣಿ ಎಮ್ ಎಮ್ ಎಸ್ ೨ * ೨೦೧೪: ಮೆ ತೇರ ಹೀರೋ<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ekta-Kapoor-brings-David-and-Varun-Dhawan-together/articleshow/17925186.cms</ref> * ೨೦೧೪: ಕುಕು ಮತೂರ್ ಕಿ ಝಂದ್ ಹೊ ಗಯಿ<ref>https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/ekta-kapoor-kuku-mathur-ki-jhand-ho-gayi-187257-2014-04-02</ref> * ೨೦೧೪: ಏಕ್ ವಿಲ್ಲೆನ್ - ಧೆರಿ'ಸ್ ವನ್ ಇನ್ ಎವ್ರಿ ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿ<ref>https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/ek-villain-makers-deny-similarity-with-i-saw-the-devil/</ref> * ೨೦೧೬: ಕ್ಯಾ ಕೂಲ್ ಹೆ ಹಮ್ ೩ * ೨೦೧೬: [[:en: Azhar (film)|ಅಝರ್]]<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Will-Emraan-Hashmi-play-Mohammed-Azharuddin-in-Ekta-Kapoors-next/articleshow/33910229.cms</ref> * ೨೦೧೬: [[:en:Udta Punjab|ಉಡ್ತ ಪಂಜಾಬ್]]<ref>https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/balaji-motion-pictures-acquires-udta-punjab/</ref> * ೨೦೧೬: ಗ್ರೇಟ್ ಗ್ರಾಂಡ್ ಮಸ್ತಿ<ref>https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/balaji-motion-pictures-to-co-produce-masti-triquel-titled-great-grand-masti/</ref> * ೨೦೧೬: [[:en:A Flying Jatt|ಅ ಫ್ಲಯಿಂಗ್ ಜಟ್ಟ್]]<ref>{{Cite web |url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/tiger-shroff-signs-ekta-kapoor-and-remo-dsouzas-next-film-turbanator/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2019-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713102957/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/tiger-shroff-signs-ekta-kapoor-and-remo-dsouzas-next-film-turbanator/ |archive-date=2019-07-13 |url-status=dead}}</ref> * ೨೦೧೭: ಹಾಫ್ ಗರ್ಲ್ ಫ್ರೆಂಡ್<ref>http://www.planetbollywood.com/displayArticle.php?id=n092914040704</ref> * ೨೦೧೭: [[:en:Super Singh|ಸೂಪರ್ ಸಿಂಗ್]] * ೨೦೧೮: [[:en:Veere Di Wedding|ವೀರೆ ದಿ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್]]`<ref>https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/veere-di-wedding-producer-ekta-kapoor-to-do-this-for-the-first-time-in-8-years/231132</ref> * ೨೦೧೮: ಲೈಲಾ ಮಜ್ನು * ೨೦೧೯: ಮೆಂಟಲ್ ಹೆ ಕ್ಯಾ * ೨೦೧೯: [[:en:Jabariya Jodi|ಜಬರಿಯ ಜೋಡಿ]] * ೨೦೧೯: ಡೋಲಿ ಕಿಟ್ಟಿ ಆರ್ ವೋ ಚಮಕ್ತೆ ಸಿತಾರೆ * ೨೦೧೯: [[:en:Dream Girl (2019 film)|ಡ್ರೀಮ್ ಗರ್ಲ್‌]] * ಟಿಬಿಎ: ಕುರೆನ್ {{div col end}} ===ವೆಬ್ ಸಿರೀಸ್=== {{div col|colwidth=22em}} * [[:en:Maya Thirrai|ಮಾಯಾ ತಿರಯಿ]] * [[:en:Romil & Jugal|ರೋಮಿಲ್ & ಜುಗಲ್]] * [[:en:Bewafaa sii Wafaa|ಬೆವಫ ಸೀ ವಫಾ]] * [[:en:Boygiri|ಬಾಯ್ ಗಿರಿ]] * [[:en:Karrle Tu Bhi Mohabbat|ಕರ್ಲೆ ತು ಭಿ ಮೊಹಬ್ಬತ್]] * ದೇವ್ ಡಿಡಿ * ದಿ ಟೆಸ್ಟ್ ಕೇಸ್ * ಕ್ಲಾಸ್ ಆಫ್ ೨೦೧೭ * ಸೈಬರ್ ಸ್ಕಾಡ್ * ಪಮ್ಮಿ ಆಂಟಿ * ರಾಗಿಣಿ ಎಮ್ ಎಮ್ ಎಸ್: ರಿಟರ್ನ್ಸ್ * ಬಾಸ್: ಡೆಡ್/ಅಲೈವ್ * ಧಿಮನೆರ್ ಡಿಂಕಾಲ್ * ಫೋರ್ ಪ್ಲೇ * ಹಕ್ ಸೆ * [[:en:Kehne Ko Humsafar Hain|ಕೆಹ್ನೆ ಕೊ ಹಮ್ಸಫರ್ ಹೆ]] * ಪಿಎಮ್ ಸೆಲ್ಫಿವಾಲೆ * ಗಲ್ತಿ ಸೆ ಮಿಸ್ - ಟೆಕ್ * ಗಂದಿ ಬಾತ್ * ಹಮ್- ಐ ಅಮ್ ಬಿಕಾಸ್ ಆಫ್ ಅಸ್ * ಹೋಮ್ * xxx * [[:en:Baarish|ಬಾರಿಶ್]] {{div col end}} =ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು= ಕಪೂರ್ ಅವರು [[ಬಾಲಾಜಿ ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ಸ್]] ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್, ಇಂಡಿಯನ್ ಟೆಲಿ ಅವಾರ್ಡ್, ಕಲಾಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಏಷ್ಯನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಅಪ್ಸರಾ ಅವಾರ್ಡ್, ಝೀ ರಿಶ್ತೇ ಅವಾರ್ಡ್, ಸ್ಟಾರ್ ಪರಿವಾರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್, ಮೂರನೇ ಬೊರೊಪ್ಲಸ್ ಅವಾರ್ಡ್, ನ್ಯೂ ಟಾಲೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಬಿಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್, ನಾಲ್ಕನೇ ಬೊರೊಪ್ಲಸ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಜಿಆರ್ ೮! ವುಮನ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಏಷ್ಯಾದ ಸೋಶಿಯಲ್ ಎಂಪವರ್ಮೆಂಟ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಲಯನ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಸ್ಟಾರ್‌ಡಸ್ಟ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಅವಾರ್ಡ್, ಝೀ ಗೌರವ ಪುರಸ್ಕರ್, ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಇಟಿಸಿ ಬಾಲಿವುಡ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್. =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನಿರ್ದೇಶಕರು]] flx24ozlcxyyiw0m4iko52jbfcqsrxo 0 116633 1431765 1335599 2026-10-11T18:22:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431765 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಅರ್ಜುನ್ ಬಿಜ್ಲಾನಿ | image =[[File:Arjun Bijlani at the launch of Saumya Shetty&#039;s resto bar - Hymus.jpg|thumb|]] | image_size = | caption = | other_names = | spouse = {{marriage|ನೇಹಾ ಸ್ವಾಮಿ|2013}}<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Arjun-Bijlani-to-tie-the-knot-in-May/articleshow/18643782.cms|title=Arjun Bijlani to tie the knot in May|work=The Times of India|accessdate=4 March 2016}}</ref> | children = ೧<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/my-son-is-my-lucky-charm-arjun-bijlani/|title=My son is my lucky charm: Arjun Bijlani|date=29 October 2015|work=The Indian Express|accessdate=4 March 2016}}</ref> | birth_name = ಅರ್ಜುನ್ ಬಿಜ್ಲಾನಿ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1982|10|31}}<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/TV-actors-and-their-birthday-bash-pictures/photostory/49609442.cms|title=TV actors and their birthday bash pictures|work=The Times of India|accessdate=4 March 2016}}</ref> | birth_place = [[ಮುಂಬೈ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಭಾರತ]] | years_active = ೨೦೦೪–ಪ್ರಸ್ತುತ | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] | occupation = [[ನಟ]] }}'''ಅರ್ಜುನ್ ಬಿಜ್ಲಾನಿ'''ಯವರು ಭಾರತೀಯ [[ದೂರದರ್ಶನ]] ಮತ್ತು [[ಚಲನಚಿತ್ರ]] ನಟ.ಅವರು ಬಾಲಾಜಿ ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ನ ಕಾರ್ತಿಕ ಎಂಬ ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರು.ನಂತರ ಅವರು ಲೆಫ್ಟ್ ರೈಟ್ ಲೆಫ್ಟ್, ಮಿಲೇ ಜಬ್ ಹಮ್ ತುಮ್, ಮೇರೀ ಆಶಿಕೀ ತುಮ್ ಸೇ ಹೀ, ನಾಗಿನ್ ಮತ್ತು ಪರ್ದೇಸ್ ಮೇ ಹೇ ಮೇರಾ ದಿಲ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ಪ್ರಸಿದ್ದ [[ಧಾರಾವಾಹಿ]]ಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಅವರು 'ಝಲಕ್ ದಿಖ್ಲಾ ಝಾ ೯' ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವರು 'ಡೈರೆಕ್ಟ್ ಇಶ್ಕ್' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು.೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ ಯ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ 'ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ದಿವಾನೆ' ಯ ಹೋಸ್ಟ್ ಆಗಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಅರ್ಜುನ್ ಬಿಜ್ಲಾನಿಯವರು [[ಅಕ್ಟೋಬರ್]] ೩೧, ೧೯೮೨ ರಂದು [[ಭಾರತ]]ದ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ [[ಮುಂಬೈ]]ನಲ್ಲಿ ಸಿಂಧಿ [[ಹಿಂದೂ]] ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.ಅವರು ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ [[ಶಿಕ್ಷಣ]]ವನ್ನು ಬಾಂಬೆ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಮಹಿಮ್ ನಿಂದ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಕಾಲೇಜು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೆಚ್.ಆರ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ನಿಂದ ಪಡೆದರು.ಅವರು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆ ಸುದರ್ಶನ್ ಬಿಜ್ಲಾನಿಯವರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ==ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನ== ಅರ್ಜುನ್ ಬಿಜ್ಲಾನಿಯವರು ಮೇ ೨೦, ೨೦೧೩ ರಂದು ತಮ್ಮ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಗೆಳತಿ ನೇಹಾ ಸ್ವಾಮಿಯವರನ್ನು [[ವಿವಾಹ]]ವಾದರು.ಇವರಿಬ್ಬರು [[ಜನವರಿ]] ೨೦,೨೦೧೫ ರಂದು ಅಯಾನ್ ಬಿಜ್ಲಾನಿ ಎಂಬ ಗಂಡು [[ಮಗು]]ವಿಗೆ ಪೋಷಕರಾದರು. ==ದೂರದರ್ಶನ== {| class="wikitable sortable " ! ವರ್ಷ !! ಹೆಸರು !! ಪಾತ್ರ !! ಟಿಪ್ಪಣಿ !! Ref |- | ೨೦೦೪ | ''Kartika (TV series)|ಕಾರ್ತಿಕ'' | ಅಂಕುಶ್ | | style="text-align:center;" | |- | ೨೦೦೫-೨೦೦೬ | ''Remix (TV series)|ರಿಮಿಕ್ಸ್'' | ವಿಕ್ರಮ್ | | style="text-align:center;" | |- | ೨೦೦೬-೨೦೦೮ | ''Left Right Left (TV series)|ಲೆಫ್ಟ್ ರೈಟ್ ಲೆಫ್ಟ್'' | ಕೆಡೆಟ್ ಆಲೇಕ್ ಶರ್ಮಾ | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Telly-heartthrobs-soapy-ride-to-success/articleshow/43533666.cms|title=Telly heartthrobs’ soapy ride to success|work=The Times of India|accessdate=4 March 2016}}</ref> |- | ೨೦೦೮-೨೦೦೯ | ''ಮೋಹೆ ರಂಗ್ ದೇ'' | ಸಂಜಯ್ | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-getting-to-know-arjun-bijlani-1210746|title=Getting to know Arjun Bijlani|date=1 December 2008|work=dna|accessdate=4 March 2016}}</ref> |- | ೨೦೦೮-೨೦೧೦ | ''[[:en:Miley Jab Hum Tum|ಮಿಲೇ ಜಬ್ ಹಮ್ ತುಮ್]]'' | ಮಯಂಕ್ ಶರ್ಮಾ | | style="text-align:center;" |<ref name="fullp">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/From-Barun-Sobti-to-Jay-Bhanushali-Nine-TV-heartthrobs-to-debut-in-Bollywood/articleshow/36664565.cms?|title=From Barun Sobti to Jay Bhanushali: Nine TV heartthrobs to debut in Bollywood|work=The Times of India|accessdate=4 March 2016}}</ref> |- | ೨೦೧೧ | ''ಪರ್ದೇಸ್ ಮೇಂ ಮಿಲಾ ಕೋಯಿ ಅಪ್ನಾ'' | ಚಂದ್ರಕಾಂತ್ ಬೋಸ್ಲೇ | | style="text-align:center;" | |- | ೨೦೧೨ | ''[[:en:Teri Meri Love Stories|ತೇರಿ ಮೇರಿ ಲವ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್]]'' | ರಘು | ಎಪಿಸೋಡಿಕ್ | style="text-align:center;" | |- | rowspan="2' | ೨೦೧೪ | ''ಕಾಲಿ – ಏಕ್ ಪುನರ್ ಅವತಾರ್'' | ದೇವ್ | | style="text-align:center;" | |- | ''ಯೇ ಹೇ ಆಶಿಕಿ'' | ವರುಣ್ | ಎಪಿಸೋಡಿಕ್ | style="text-align:center;" | |- | ೨೦೧೫ | ''[[:en:Meri Aashiqui Tum Se Hi|ಮೇರೀ ಆಶಿಕೀ ತುಮ್ ಸೆ ಹೀ]]'' | ಶಿಖರ್ ಮೆಹ್ರಾ | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Arjun-Bijlani-opposite-Ishani-in-Meri-Aashiqui/articleshow/46605868.cms|title=Arjun Bijlani opposite Ishani in Meri Aashiqui|work=The Times of India|accessdate=4 March 2016}}</ref> |- | ೨೦೧೫-೨೦೧೬ | ''Naagin (2015 TV series)|ನಾಗಿನ್'' | ರಿತಿಕ್ ಸಿಂಗ್/ಸಂಗ್ರಾಮ್ ಸಿಂಗ್ | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/not-insecure-about-doing-female-driven-show-naagin-arjun-bijlani/|title=Not insecure about doing female-driven show ‘Naagin’: Arjun Bijlani|date=28 October 2015|work=The Indian Express|accessdate=4 March 2016}}</ref> |- |rowspan="2"|೨೦೧೬ |''ಝಲಕ್ ದಿಖ್ಲಾ ಝಾ ೯'' | ಸ್ಪರ್ಧಿ | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=http://www.abplive.in/television/this-is-why-tv-actor-arjun-bijlani-is-participating-in-jhalak-dikhhla-jaa-387916|title=This is why TV actor Arjun Bijlani is participating in "Jhalak Dikhhla Jaa"|work=|accessdate=27 July 2016}}</ref> |- |''ಕವಚ್... ಕಾಲಿ ಶಕ್ತಿಯೋಂ ಸೇ'' | ಅರ್ಹಾನ್ | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Arjun-Bijlani-to-play-a-jinn-in-Kawach/articleshow/53499412.cms|title=Arjun Bijlani to play a jinn in 'Kawach'|work=timesofindia.com|accessdate=2 August 2016}}</ref> |- | ೨೦೧೬; ೨೦೧೭ | ''Naagin (2015 TV series)|ನಾಗಿನ್ ೨'' | ರಿತಿಕ್ ಸಿಂಗ್ | ವಿಶೇಷ ನೋಟ | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Arjun-Bijlani-back-with-Mouni-Roy-in-Naagin-season-2/articleshow/54562640.cms|title=Arjun Bijlani back with Mouni Roy in Naagin season 2|work=timesofindia|accessdate=28 September 2016}}</ref> |- | ೨೦೧೬-೨೦೧೭ | ''[[:en:Pardes Mein Hai Mera Dil|ಪರ್ದೇಸ್ ಮೇ ಹೇ ಮೇರಾ ದಿಲ್]]'' | ರಾಘವ್ ಮೆಹ್ರಾ | | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/naagin-actor-arjun-bijlani-not-shaleen-malhotra-romance-drashti-dhami-pardes-mein-hai-meraa-693236|title=naagin actor arjun bijlani not shaleen malhotra ronmance drashti dhami in pardes Mein hain meraa dil|work=the International Standard times|accessdate=10 September 2016}}</ref> |- | ೨೦೧೭-೨೦೧೯ | ''ಇಶ್ಕ್ ಮೇಂ ಮರ್ಜಾವಾಂ'' | ದೀಪ್ ರಾಜ್ ಸಿಂಗ್/ರಾಜ್ ದೀಪ್ ಸಿಂಗ್ | | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news|url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/arjun-bijlanis-ishq-mein-mar-jawan-to-replace-sasural-simar-ka-watch-promo-1057425/|title=Arjun Bijlani's Ishq Mein Mar Jawan to replace Sasural Simar Ka - watch promo|date=2017-09-05|work=Bollywoodlfe|access-date=2018-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230417030710/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/arjun-bijlanis-ishq-mein-mar-jawan-to-replace-sasural-simar-ka-watch-promo-1057425/|archive-date=2023-04-17|url-status=dead}}</ref> |- | ೨೦೧೯ | ''Naagin (2015 TV series)|ನಾಗಿನ್ ೩'' | ರಿತಿಕ್ ಸಿಂಗ್ | ವಿಶೇಷ ನೋಟ | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/naagin-3-mouni-roy-arjun-bijlani-and-karanvir-bohra-reunite-for-the-finale-episode/articleshow/69238476.cms|title=Naagin 3: Mouni Roy, Arjun Bijlani and Karanvir Bohra reunite for the Finale Episode|work=TOI|accessdate=12 May 2019}}</ref> |} ===ಹೋಸ್ಟ್ ಆಗಿ=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಪ್ರದರ್ಶನ ! scope="col" | ಚಾನಲ್ ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|Ref(s)|Reference(s)}} |- |- | ೨೦೧೦ ! scope="row" |''ಐಟಿಎ ೨೦೧೦ ರೆಡ್ ಕಾರ್ಪೆಟ್'' | ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=uNslgSZMQIs|title=ITA Awards 2010 RED CARPET pt 2/3 HQ|first=|last=ShowsGalore07|date=20 December 2010|publisher=|accessdate=22 September 2017|via=YouTube}}</ref> |- |೨೦೧೨ ! scope="row"| ''[[ರೋಡ್ ಡೈರೀಸ್]]'' | ಬಿಂದಾಸ್ | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Arjun-Bijlani-goes-Bindass/articleshow/12002903.cms?|title=Arjun Bijlani goes Bindass!|work=The Times of India|accessdate=4 March 2016}}</ref> |- | ೨೦೧೩ ! scope="row" |''ಸ್ಟಾರ್ ಪರಿವಾರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ರೆಡ್ ಕಾರ್ಪೆಟ್'' | ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=http://www.fuzionproductions.com/arjun-bijlani-to-host-the-red-carpet-of-star-parivaar-awards-2013|title=Arjun Bijlani To Host The Red Carpet Of Star Parivaar Awards 2013|date=13 July 2013|publisher=|accessdate=22 September 2017|archive-date=24 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224202443/https://www.fuzionproductions.com/arjun-bijlani-to-host-the-red-carpet-of-star-parivaar-awards-2013/|url-status=dead}}</ref> |- | ೨೦೧೬ ! scope="row" |''ಐಫಾ ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ಪೆಟ್'' | ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/videos/lifestyle/arjun-bijlani-to-host-iifa-2016-red-carpet/videoshow/52854982.cms|title=Arjun Bijlani to host IIFA 2016 red carpet! - Lifestyle- Times of India Videos|website=The Times of India|accessdate=22 September 2017}}</ref> |- | ೨೦೧೭ ! scope="row" |''[[:en: Star Parivaar Awards|ಸ್ಟಾರ್ ಪರಿವಾರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]'' | ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/arjun-bijlani-to-host-star-parivaar-awards-117050500022_1.html|title=Arjun Bijlani to host 'Star Parivaar Awards'|first=|last=IANS|date=5 May 2017|publisher=|accessdate=22 September 2017|via=Business Standard}}</ref> |- | ೨೦೧೭ ! scope="row" |''ಐಫಾ ಗ್ರೀನ್ ಕಾರ್ಪೆಟ್'' | rowspan="4" | ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/arjun-bijlani-on-hosting-iifa-in-new-york-its-a-dream-come-true/articleshow/59531826.cms|title=Arjun Bijlani on hosting an award show in New York: It's a dream come true - Times of India|publisher=|accessdate=22 September 2017}}</ref> |- | ೨೦೧೮ ! scope="row" |''ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ದಿವಾನೆ'' | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/arjun-bijlani-turns-host-with-dance-deewane/articleshow/63961001.cms|title=Arjun Bijlani turns host with dacne deewane - Times of India|publisher=|accessdate=30 April 2018}}</ref> |- | rowspan="2" | ೨೦೧೯ ! scope="row"| ''ಕಿಚನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ೫'' | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://thespeaktoday.com/2019/02/19/arjun-bijlani-to-host-the-kitchen-champion-season-5/|title=Arjun Bijlani to host kitchen champion season 5|work=thespeaktoday.com|accessdate=12 June 2019|archive-date=10 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190410191927/https://thespeaktoday.com/2019/02/19/arjun-bijlani-to-host-the-kitchen-champion-season-5/|url-status=dead}}</ref> |- ! scope="row"| ''ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ದಿವಾನೆ ೨'' | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/dance-deewane-come-back-season-2-190423|title=Dance Deewane to come back with Season 2|last=Team|first=Tellychakkar|website=Tellychakkar.com|access-date=2019-05-15}}</ref> |} ===ವಿಶೇಷ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಪ್ರದರ್ಶನ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! class="unsortable" scope="col" | {{Tooltip|Ref(s)|Reference(s)}} |- | ೨೦೧೩ ! scope="row" | ''ಚಿಂಟು ಬನ್ ಗಯಾ ಜೆಂಟಲ್ ಮ್ಯಾನ್'' |ಸ್ವತಃ | style="text-align:center;" | |- | ೨೦೧೪ ! scope="row"|''ಬಾಕ್ಸ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್'' | rowspan=2|ಸ್ಪರ್ಧಿ | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=http://www.india.com/showbiz/box-cricket-league-teams-bcl-2014-team-details-with-tv-actors-names-of-celebrities-221217/|title=Box Cricket League Teams: BCL 2014 Team Details With TV Actors & Names of Celebrities|work=india.com|accessdate=14 December 2014}}</ref> |- | rowspan=2|೨೦೧೫ ! scope="row"|''ಕಿಲ್ಲರ್ರ್ ಕರಾಒಕೆ ಅಟ್ಕಾ ತೊ ಲಟ್ಕಾ'' | style="text-align:center;" | |- ! scope="row" |''ಕಾಮಿಡಿ ನೈಟ್ಸ್ ವಿದ್ ಕಪಿಲ್'' |ಅತಿಥಿ | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=http://www.fuzionproductions.com/when-arjun-bijlani-met-kapil-sharma-on-comedy-nights-with-kapil/|title=Mouni-Arjun on Comedy Nights With Kapil!|work=|accessdate=28 October 2015|archive-date=24 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224202337/https://www.fuzionproductions.com/when-arjun-bijlani-met-kapil-sharma-on-comedy-nights-with-kapil/|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="3" | ೨೦೧೬ ! scope="row"|''ಬಾಕ್ಸ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್ ೨'' | ಸ್ಪರ್ಧಿ | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/200-Actors-10-Teams-and-1-Winner-Let-The-Game-Begin/articleshow/50219718.cms|title=200 Actors, 10 Teams, and 1 Winner... Let The Game Begin|work=The Times of India|accessdate=4 March 2016}}</ref> |- ! scope="row"|''ಫಿಯರ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರ್: ಖತ್ರೋಂ ಕೇ ಕಿಲಾಡಿ ೭'' | rowspan=2|ಅತಿಥಿ | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/khatron-ke-khiladi-7-special-episode-mouni-roy-arjun-bijlani-radhika-madan-others-671944|title='Khatron Ke Khiladi 7' special episode: Mouni Roy, Arjun Bijlani, Radhika Madan and others to participate [PHOTOS]|accessdate=24 March 2016}}</ref> |- ! scope="row" |''ಕಾಮಿಡಿ ನೈಟ್ಸ್ ಬಚಾವೊ'' | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/jhalak-dikhhla-jaa-9-participants-comedy-nights-bachao-lifetv/1/719380.html|title=Dance dates laughter; Jhalak Dikhhla Jaa 9 participants on Comedy Nights Bachao|date=20 July 2016}}</ref> |- | ೨೦೧೭-೨೦೧೮ ! scope="row" |''ತೂ ಆಶಿಕಿ'' | rowspan="4"|ಅತಿಥಿ | style="text-align:center;" | |- | rowspan="3"|೨೦೧೯ ! scope="row" |''ಉಡಾನ್ ಸಪ್ನೋನ್ ಕೀ'' | style="text-align:center;" | |- ! scope="row"|''ರೈಝಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್'' | style="text-align:center;" | |- ! scope="row"|''ಖತ್ರಾ ಖತ್ರಾ ಖತ್ರಾ'' | style="text-align:center;" | |} ==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col" | ವರ್ಷ ! scope="col" | ಚಲನಚಿತ್ರ ! scope="col" | ಪಾತ್ರ ! scope="col" class="unsortable" | ಟಿಪ್ಪಣಿ |- | ೨೦೧೨ !scope="row"| ''ಫುಲ್ ಪುಕ್ರೇ'' | ಸುಕ್ಕಾ | ಕಿರುಚಿತ್ರ |- | ೨೦೧೩ !scope="row"| ''ಐ ಗೆಸ್'' | ಮಾನವ್ | ಕಿರುಚಿತ್ರ |- | ೨೦೧೩ !scope="row"| ''ಕಾಟ್ ಇನ್ ದಿ ವೆಬ್'' | ಕರಣ್ | [[ಕಿರುಚಿತ್ರ]] |- |೨೦೧೬ !scope="row"| ''ಡೈರೆಕ್ಟ್ ಇಶ್ಕ್'' | ಕಬೀರ್ ಬಜ್ಪಾಯೀ | [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ಚೊಚ್ಚಲ |} ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು== {|class="wikitable sortable sortable" |- ! style="background:#B0C4DE;" | ವರ್ಷ ! style="background:#B0C4DE;" | ಪ್ರಶಸ್ತಿ ! style="background:#B0C4DE;" | ವರ್ಗ ! style="background:#B0C4DE;" | ಪ್ರದರ್ಶನ ! style="background:#B0C4DE;" | ಫಲಿತಾಂಶ ! style="background:#B0C4DE;" | Reference |- |೨೦೦೬ | rowspan="2" |ಇಂಡಿಯನ್ ಟೆಲ್ಲಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಫ್ರೆಶ್ ನ್ಯೂ ಫೇಸ್ (ಪುರುಷ) | rowspan="2" |''ಲೆಫ್ಟ್ ರೈಟ್ ಲೆಫ್ಟ್'' |{{nom}} | |- |೨೦೦೭ |ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ [[ನಟ]] (ಪುರುಷ) |{{nom}} | |- |rowspan="2" | ೨೦೧೦ |ಲಯನ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಫ್ರೆಶ್ ಫೇಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ ([[ಪುರುಷ]]) | rowspan="2" |''ಮಿಲೇ ಜಬ್ ಹಮ್ ತುಮ್'' |{{Nom}} | |- |ಕಲಾಕಾರ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |{{won}} | |- |rowspan="3" | ೨೦೧೬ |rowspan="2" | ಗೋಲ್ಡನ್ ಪೆಟಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |rowspan="5" | ''ನಾಗಿನ್'' |{{nom}} | |- |ನೆಚ್ಚಿನ ಜೋಡಿ |{{nom}} | |- |rowspan=2|ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ವಿಮರ್ಶಕರು) |{{won}} |<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Arjun-Bijlani-of-Naagin-wins-first-Best-Actor-award/articleshow/52686018.cms?from=mdr|title=Arjun Bijlani of Naagin wins first Best Actor award - The Times of India|publisher=|accessdate=21 December 2016}}</ref> |- |rowspan="2" | ೨೦೧೭ |ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಜನಪ್ರಿಯ) |{{nom}} | |- |ಇಂಡಿಯನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಪುರುಷ) |{{nom}} | |- |೨೦೧೮ |ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ |rowspan=3|''ಇಶ್ಕ್ ಮೇಂ ಮರ್ಜಾವಾಂ |{{won}} |<ref>{{cite web |title=Zee Gold Awards 2018 Full Winners List: Jennifer Winget, Nakuul Mehta, Mouni Roy walk away with the trophies |url=http://www.dnaindia.com/television/report-in-pics-zee-gold-awards-2018-full-winners-list-jennifer-winget-nakuul-mehta-mouni-roy-walk-away-with-the-trophies-2627274}}</ref> |- |rowspan=2|೨೦೧೯ |rowspan=2|ಇಂಡಿಯನ್ ಟೆಲ್ಲಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಪುರುಷ) |rowspan=2 {{nom}} | |- |ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಪುರುಷ) | |- |೨೦೧೯ |ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೋಸ್ಟ್ |''ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ದೀವಾನೆ''/''ಕಿಚನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ |{{Won}} | |- |೨೦೧೯ |ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ |ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೂದಲು (ಪುರುಷ) |N/A |{{Won}} | |- |} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನಟರು]] s6hy0hhu89xhq5uk7ge0s9bmprj4wb7 0 129268 1431808 1372865 2026-10-12T07:51:17Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431808 wikitext text/x-wiki ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಜನರ [[ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ|ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ]] ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/daily-life-coping/managing-stress-anxiety.html|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|last=CDC|date=2020-02-11|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|access-date=2020-05-17}}</ref> ತುರ್ತು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಬೆಂಬಲದ ಪ್ರಮುಖ ತತ್ವಗಳು "ಯಾವುದೇ ಹಾನಿ ಮಾಡಬೇಡಿ, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿ, ಭಾಗವಹಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಿ" ಎಂದು [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ]] ಅಂತರ-ಏಜೆನ್ಸಿ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು, ಬಹು-ಲೇಯರ್ಡ್ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿವೆ. " <ref name="iascg"/> ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಜನರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕ, ಜನರು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆ, ಅವರ ಉದ್ಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಆದಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಚಿಂತೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಮೊತ್ತವನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://read.oecd-ilibrary.org/view/?ref=126_126985-nv145m3l96&title=COVID-19-Protecting-people-and-societies|title=OECD|website=read.oecd-ilibrary.org|access-date=2020-05-07|archive-date=2020-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515004650/https://read.oecd-ilibrary.org/view/?ref=126_126985-nv145m3l96&title=COVID-19-Protecting-people-and-societies|url-status=dead}}</ref> == ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕಾರಣಗಳು == ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವು ಅನೇಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಒತ್ತಡ, ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಆತಂಕವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. [[ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಕಾಯಿಲೆ ೨೦೧೯|ಇದು ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದಲೇ]] ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತರದಂತಹ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರಣಗಳೆಂದರೆ, ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ಮತ್ತು ಸಾಯುವ ಭಯ, ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಸೋಂಕಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಭೀತಿಯಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು, ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಭಯ, ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಹೊರಗುಳಿಯುವ ಭೀತಿ, ಸಂಪರ್ಕತಡೆಯನ್ನು ಹಾಕುವ ಭಯ, ಭಾವನೆ ತನ್ನನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಹೀನತೆ, ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರು ಮತ್ತು ಆರೈಕೆದಾರರಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುವ ಭಯ, ಸೋಂಕಿನ ಭಯದಿಂದ ದುರ್ಬಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು, ಅಸಹಾಯಕತೆಯ ಭಾವನೆಗಳು, ಬೇಸರ, ಒಂಟಿತನ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯಿಂದಾಗಿ ಖಿನ್ನತೆ, ಮತ್ತು ಮರು ಭಯ ಹಿಂದಿನ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕದ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. <ref name="iascg"/> ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಕೋವಿಡ್ ೧೯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೋವಿಡ್-೧೯ ರ ಪ್ರಸರಣ ಮೋಡ್ ೧೦೦% ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಸೋಂಕಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಅಪಾಯ, ಇತರ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಪೋಷಕರು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮಕ್ಕಳು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ (ಶಾಲಾ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸುವಾಗ) ಚಿಂತೆ ಮತ್ತು ಆರೈಕೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದೈಹಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವು ಕ್ಷೀಣಿಸುವ ಅಪಾಯವಿದೆ. <ref name="iascg">{{Cite web|url=https://www.mhinnovation.net/sites/default/files/downloads/resource/IASC%20Interim%20Briefing%20Note%20on%20COVID-19%20Outbreak%20Readiness%20and%20Response%20Operations%20-%20MHPSS.pdf|title=Inter-Agency Standing Committee Guidelines on Mental Health and Psychosocial support|publisher=MH Innovation|archive-url=https://web.archive.org/web/20200331002938/https://www.mhinnovation.net/sites/default/files/downloads/resource/IASC%20Interim%20Briefing%20Note%20on%20COVID-19%20Outbreak%20Readiness%20and%20Response%20Operations%20-%20MHPSS.pdf|archive-date=31 March 2020|access-date=28 March 2020}}</ref> ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ದಾದಿಯರಂತಹ ಮುಂಚೂಣಿ ಕೆಲಸಗಾರರು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು. ದೂಷಣೆಗಳನ್ನು ಬಳಸದಂತೆ, ಜೊತೆಗೆ ಕೋವಿಡ್-೧೯ರ ರೋಗಿಗಳು ಕೆಲಸದ ಒತ್ತಡ ಕಡೆಗೆ ಬಯೋಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಕ್ರಮಗಳ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಧನಗಳ ಭೌತಿಕ ಬಿಗಿತ ನಿರಂತರ ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಜಾಗರೂಕತೆ, ಅನುಸರಿಸಲು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಗಾಗಿ ಅಗತ್ಯ, ಅನಾರೋಗ್ಯ ಗೆ ಆರಾಮ ಒದಗಿಸಲು ಭೌತಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ ಕಠಿಣವಾಗಿಸುತ್ತದೆ ), ಕೆಲಸದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆಗಳು, ದೈಹಿಕ ದೂರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಂಕದಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಬಳಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಸ್ವ-ಆರೈಕೆ ನೀಡಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸೋಂಕಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಮಾನ್ಯತೆ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರಿಗೆ ಸೋಂಕನ್ನು ರವಾನಿಸಬಹುದು, ಮುಂಚೂಣಿ ಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಬಹುದು. <ref name="iascg"/> <ref>{{Cite web|url=https://www.icn.ch/news/icn-covid-19-update-new-guidance-mental-health-and-psychosocial-support-will-help-alleviate|title=ICN COVID-19 Update: New guidance on mental health and psychosocial support will help to alleviate effects of stress on hard-pressed staff|website=ICN - International Council of Nurses|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328121114/https://www.icn.ch/news/icn-covid-19-update-new-guidance-mental-health-and-psychosocial-support-will-help-alleviate|archive-date=28 March 2020|access-date=28 March 2020}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://emergency.cdc.gov/coping/responders.asp|title=Emergency Responders: Tips for taking care of yourself|date=10 January 2020|work=emergency.cdc.gov|access-date=28 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200327193757/https://www.emergency.cdc.gov/coping/responders.asp|archive-date=27 March 2020|language=en-us}}</ref> == ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Coping_with_Bipolar_Disorder_during_COVID-19_(Tashsa_Regan)_v1.jpg|thumb| ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಇನ್ಫೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೈಪೋಲಾರ್ ಡಿಸಾರ್ಡರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವುದು ]] === ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು === ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಘಟನೆ|ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಮತ್ತು ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕೇಂದ್ರವು ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದೆ. ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು ಹೀಗಿವೆ: <ref>{{Cite web|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/mental-health-considerations.pdf|title=Mental health and psychosocial considerations during the COVID-19 outbreak|publisher=World Health Organization|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326231309/https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/mental-health-considerations.pdf|archive-date=26 March 2020|access-date=28 March 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prepare/managing-stress-anxiety.html|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|date=11 February 2020|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329113040/https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/daily-life-coping/managing-stress-anxiety.html?CDC_AA_refVal=https%3A%2F%2Fwww.cdc.gov%2Fcoronavirus%2F2019-ncov%2Fprepare%2Fmanaging-stress-anxiety.html|archive-date=29 March 2020|access-date=28 March 2020}}</ref> ==== ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ==== * ಪೀಡಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಅಥವಾ ಜನಾಂಗವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಹೊಂದಿರಿ. * ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಪೀಡಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಜನರು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ. * ಆತಂಕಕ್ಕೊಳಗಾಗಿದ್ದರೆ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ. ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಬಾರಿ ಹುಡುಕುವುದು. * ನಿಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ನೆರೆಹೊರೆಯವರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿ. * ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಅನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ವರ್ಧಿಸಲು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ. * ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಪೀಡಿತರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ. ==== ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿಗೆ ==== * ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಷ್ಟೇ ಒಬ್ಬರ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. * ನಿಭಾಯಿಸುವ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಸಾಕಷ್ಟು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ, ಉತ್ತಮ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ, ತಂಬಾಕು, ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಅಥವಾ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ. ಒತ್ತಡದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮಗಾಗಿ ಈ ಹಿಂದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಿಭಾಯಿಸುವ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ. * ಒಬ್ಬರು ಕುಟುಂಬ ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಡಿಜಿಟಲ್ ವಿಧಾನಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರಿ. * ವಿಕಲಾಂಗರಿಗೆ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅರ್ಥವಾಗುವ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ. * ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಪೀಡಿತ ಜನರನ್ನು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ. ==== ಆರೋಗ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತಂಡದ ನಾಯಕರಿಗೆ ==== * ಎಲ್ಲಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕಳಪೆ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿ. ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಗಿಂತ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಉದ್ಯೋಗಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಿ. * ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ನಿಖರ ನವೀಕರಣಗಳನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. * ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆಯೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. * ಪೀಡಿತರಿಗೆ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಹೇಗೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಎಲ್ಲಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಓರಿಯಂಟ್ ಮಾಡಿ. * ಆರೋಗ್ಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು. * ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಾದ ಮನೋವೈದ್ಯಕೀಯ ಔಷಧಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ==== ಮಕ್ಕಳ ಆರೈಕೆ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ==== * ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ. * ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಪೋಷಕರು ಅಥವಾ ಆರೈಕೆದಾರರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ. ಮಗುವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರಿಸಬೇಕಾದರೆ ಪೋಷಕರು ಮತ್ತು ಆರೈಕೆದಾರರೊಂದಿಗೆ ನಿಯಮಿತ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. * ಕುಟುಂಬದ ದಿನಚರಿಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿ. * ಮಕ್ಕಳು ಪೋಷಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಬಯಸಬಹುದು, ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಚರ್ಚಿಸಿ. ==== ವಯಸ್ಸಾದ ವಯಸ್ಕರಿಗೆ, ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಆರೋಗ್ಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಆರೈಕೆದಾರರು ==== * ವಯಸ್ಸಾದ ವಯಸ್ಕರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಥವಾ ಮೊದಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ನರವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರು ಹೆಚ್ಚು ಆತಂಕಕ್ಕೊಳಗಾಗಬಹುದು, ಕೋಪಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಅಥವಾ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆರೈಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ವೃತ್ತಿಪರರ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಿ. * ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸರಳ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಸೋಂಕಿನ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಿ. * ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಔಷಧಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರಿ. * ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಹಾಯವನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯುವುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಮೊದಲೇ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿ. * ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಸರಳ ದೈನಂದಿನ ವ್ಯಾಯಾಮಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಿರಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಿ. * ನಿಯಮಿತ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಇರಿಸಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರಿ. * ಮನಸ್ಸನ್ನು ಇತರ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಹವ್ಯಾಸ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಿ. * ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮೋಜಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಜನರನ್ನು ಡಿಜಿಟಲ್ ಅಥವಾ ದೂರವಾಣಿ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ. * ಸಾಮಾಜಿಕ ದೂರ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡಿ. ಇದು ಅಗತ್ಯವಿರುವವರಿಗೆ, ಪಡಿತರ ಅಥವಾ ಸಮನ್ವಯಕ್ಕೆ ಊಟವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿರಬಹುದು. ==== ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುವ ಜನರಿಗೆ ==== * ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ. * ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಅಗತ್ಯತೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಗಮನ ಕೊಡಿ. ನೀವು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. * ನಿಮಗೆ ಅನಾನುಕೂಲವಾಗುವ ವದಂತಿಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ. === ದೇಶಗಳು === ==== ಚೀನಾ ==== ಎರಡನೇ ಕ್ಸಿಯಾಂಗ್ಯಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ರೋಗ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವು ವಿವರವಾದ ಮಾನಸಿಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು, ಮಾನಸಿಕ ನೆರವು ಹಾಟ್‌ಲೈನ್ ತಂಡ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಮಾನಸಿಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಂಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವತ್ತ ಇದು ಗಮನಹರಿಸಿತು. <ref name=":1">{{Cite journal|last=Chen|first8=Caihua|issn=2215-0366|doi=10.1016/S2215-0366(20)30078-X|pages=e15–e16|issue=4|volume=7|language=English|journal=The Lancet Psychiatry|url=https://www.thelancet.com/journals/lanpsy/article/PIIS2215-0366(20)30078-X/abstract|title=Mental health care for medical staff in China during the COVID-19 outbreak|date=2020-04-01|first9=Yiwen|last9=Cai|last8=Sheng|first=Qiongni|first7=Li|last7=He|first6=Ling|last6=Wang|first5=Dongxue|last5=Fei|first4=Jincai|last4=Guo|first3=Yamin|last3=Li|first2=Mining|last2=Liang|pmid=32085839}}</ref> ವೈಚಾಟ್, ವೀಬೊ, ಮತ್ತು ಟಿಕ್‌ಟಾಕ್‌ನಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಮಾಲೋಚನೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಚೀನೀ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕೋವಿಡ್-೧೯ರ ಬಗ್ಗೆ ಮುದ್ರಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಚೀನೀ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಮೂಲಕ ಉಚಿತ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಪ್ರತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರುಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite journal|last=Liu|first7=Bin|issn=2215-0366|doi=10.1016/S2215-0366(20)30077-8|pages=e17–e18|issue=4|volume=7|language=English|journal=The Lancet Psychiatry|url=https://www.thelancet.com/journals/lanpsy/article/PIIS2215-0366(20)30077-8/abstract|title=Online mental health services in China during the COVID-19 outbreak|date=2020-04-01|last7=Zhang|first=Shuai|first6=Shaohua|last6=Hu|first5=Zhongchun|last5=Liu|first4=Yu-Tao|last4=Xiang|first3=Chenxi|last3=Zhang|first2=Lulu|last2=Yang|pmid=32085841}}</ref> ==== ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ==== ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ನೇಮಕಾತಿಗಳಿಗಾಗಿ ದೂರಸಂಪರ್ಕದ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದಾಗಿ, ಅಮೇರಿಕ ಸರ್ಕಾರವು ಸೀಮಿತ ವಿಮಾ ಮೂಲಕ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಪೋರ್ಟೆಬಿಲಿಟಿ ಮತ್ತು ಅಕೌಂಟೆಬಿಲಿಟಿ ಆಕ್ಟ್ (ಎಚ್ಐಪಿಎಎ) ಅನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಹಿಂದೆ ಅನುಸರಣೆ ಹೊಂದಿರದ ವೀಡಿಯೊ ಚಾಟಿಂಗ್ ಸೇವೆಗಳಿದ್ದರೂ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ವೈದ್ಯರಿಗೆ ಇದು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದು ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ದೂರವಿರಲು ಮತ್ತು ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. <ref name=":2">{{Cite journal|last=Golberstein|first=Ezra|last2=Wen|first2=Hefei|last3=Miller|first3=Benjamin F.|date=2020-04-14|title=Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) and Mental Health for Children and Adolescents|url=https://jamanetwork.com/journals/jamapediatrics/fullarticle/2764730|journal=JAMA Pediatrics|language=en|doi=10.1001/jamapediatrics.2020.1456}}</ref> == ಆತಂಕದ ಕಾಯಿಲೆ ಇರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ == === ಗೀಳು ಮನೋರೋಗದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ === [[ಗೀಳು ಮನೋರೋಗ]]ದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಳಜಿ ಇದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2020/04/03/style/ocd-coronavirus-challenges.html|title=For Those With O.C.D., a Threat That Is Both Heightened and Familiar|last=Katherine Rosman|date=April 3, 2020|website=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]|access-date=April 27, 2020}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=How to manage obsessive-compulsive disorder (OCD) under COVID-19: A clinician's guide from the International College of Obsessive Compulsive Spectrum Disorders (ICOCS) and the Obsessive-Compulsive Research Network (OCRN) of the European College of Neuropsychopharmacology|first5=D. J.|doi=10.1016/j.comppsych.2020.152174|page=152174|volume=100|first9=L.|last9=Pellegrini|first8=S.|last8=Pallanti|first7=S.|last7=Walitza|first6=D.|last6=Geller|last5=Stein|date=April 12, 2020|first4=E.|last4=Hollander|first3=L.|last3=Drummond|first2=M.|last2=Van Ameringen|first=N. A.|last=Fineberg|pmc=7152877|journal=Comprehensive Psychiatry|display-authors=etal|pmid=32388123}}</ref> ವೈರಸ್ ಸೋಂಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ಭಯ, ಕೈ ತೊಳೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕಕ್ಕೆ ಕರೆ ನೀಡುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸಲಹೆಗಳು ಕೆಲವು ಒಸಿಡಿ ಪೀಡಿತರಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಡ್ಡಾಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತಿವೆ. <ref>{{Cite web|url=https://lacrossetribune.com/news/local/covid-19-proving-extra-challenging-for-people-with-ocd-and-other-mental-health-conditions/article_43aabf97-1bd3-5618-b50f-9b7259a58be8.html|title=COVID-19 proving extra challenging for people with OCD and other mental health conditions|last=Pyrek, Emily|date=April 15, 2020|website=La Crosse Tribune|access-date=April 27, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501094750/https://lacrossetribune.com/news/local/covid-19-proving-extra-challenging-for-people-with-ocd-and-other-mental-health-conditions/article_43aabf97-1bd3-5618-b50f-9b7259a58be8.html|archive-date=ಮೇ 1, 2020|url-status=dead}}</ref> ಸ್ವಚ್ಛತೆಯ ಗೀಳು ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವು ಒಸಿಡಿ ಪೀಡಿತರು ತಮ್ಮ ದೊಡ್ಡ ಭಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://au.news.yahoo.com/battling-anxiety-age-covid-19-051229640--spt.html|title=Battling anxiety in the age of COVID-19|last=Moore, Georgie|date=April 22, 2020|website=Australian Associated Press|access-date=April 27, 2020|archive-date=ಮೇ 11, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511083511/https://au.news.yahoo.com/battling-anxiety-age-covid-19-051229640--spt.html|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.womenshealthmag.com/health/a31900754/coronavirus-ocd-essay/|title='COVID-19 Is Giving Everyone A Small Glimpse Of What It's Like To Live With OCD'|last=Sparrow, Wendy|date=March 24, 2020|website=[[Women's Health (magazine)|Women's Health]]|access-date=April 27, 2020}}</ref> ಸಾಮಾಜಿಕ-ದೂರ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಭಾವನೆಗಳ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರು ಮಾಲಿನ್ಯದ ಗೀಳುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲದ ಒಳನುಗ್ಗುವ ಆಲೋಚನೆಗಳ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.nationalgeographic.com/history/2020/04/psychologists-watching-coronavirus-social-distancing-coping/#close|title=Are we coping with social distancing? Psychologists are watching warily|last=Welch, Craig|date=April 15, 2020|website=[[National Geographic]]|access-date=April 27, 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/entry/coronavirus-pandemic-ocd-anxiety_l_5e84b7f4c5b65dd0c5d7ea7e|title=A Pandemic Is Hell For Everyone, But Especially For Those With OCD|last=Zakarin, Jordan|date=April 2, 2020|website=[[The Huffington Post]]|access-date=April 27, 2020}}</ref> === ಆಘಾತಕಾರಿ ಒತ್ತಡದ ನಂತರ ಕಾಯಿಲೆ === ಆಘಾತಕಾರಿ ಒತ್ತಡದ ನಂತರ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದಬಳಲುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾಳಜಿ ಇದೆ, ಜೊತೆಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಕೋವಿಡ್-೧೯ ರೋಗಿಗಳು ಪಿಟಿಎಸ್ಡಿ ಯಂತಹ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.daytondailynews.com/news/local/covid-social-distancing-may-affect-one-mental-health-experts-say/n3mH08cI8FaoOFm5fMjJ9O/|title=COVID-19: Social distancing may affect one's mental health, experts say|last=Turay Jr., Ismail|date=March 28, 2020|website=Dayton Daily News|access-date=April 27, 2020|archive-date=ಮಾರ್ಚ್ 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200331050923/https://www.daytondailynews.com/news/local/covid-social-distancing-may-affect-one-mental-health-experts-say/n3mH08cI8FaoOFm5fMjJ9O/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.psychologytoday.com/us/blog/the-aftermath-trauma/202004/bracing-epidemic-ptsd-among-covid-19-workers|title=Bracing for an Epidemic of PTSD Among COVID-19 Workers|last=Jain MD, Shaili|date=April 13, 2020|website=Psychology Today|access-date=April 27, 2020}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://wjactv.com/news/local/upmc-psychologist-discusses-mental-health-impact-of-covid-19-on-patients-with-ptsd-trauma|title=UPMC psychologist discusses mental health impact of COVID-19 on patients with PTSD, trauma|date=April 25, 2020|website=WJAC 6|access-date=April 27, 2020}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧಕರು ೭೧೪ ಡಿಸ್ಚಾರ್ಜ್ಡ್ ಸಿಒವಿಐಡಿ -೧೯ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸಿದ ಪಿಟಿಎಸ್ಡಿ ಪರಿಶೀಲನಾಪಟ್ಟಿ ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ೯೬.೨% ಜನರು ಗಂಭೀರವಾದ ಪಿಟಿಎಸ್ಡಿ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.psychologytoday.com/us/blog/hope-resilience/202004/are-covid-19-patients-risk-ptsd|title=Are COVID-19 Patients at Risk for PTSD?|last=Aten Ph.D., Jamie D.|date=April 4, 2020|website=Psychology Today|access-date=April 27, 2020}}</ref> == ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ == ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆರೈಕೆದಾರರಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳು ಅವರನ್ನು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಕಾಯಿಲೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು ತೀವ್ರವಾದ ಒತ್ತಡದ ಕಾಯಿಲೆಗಳು, ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು ಮತ್ತು ದುಃಖವನ್ನು ೩೦ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ಪಿಟಿಎಸ್‌ಡಿಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ೩೦% ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿಯೆ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Liu|title=Mental health considerations for children quarantined because of COVID-19|issn=2352-4642|doi=10.1016/S2352-4642(20)30096-1|pages=347–349|issue=5|volume=4|language=English|journal=The Lancet Child & Adolescent Health|url=https://www.thelancet.com/journals/lanchi/article/PIIS2352-4642(20)30096-1/abstract|date=2020-05-01|first=Jia Jia|first5=Lin|last5=Lu|first4=Jie|last4=Shi|first3=Xiaolin|last3=Huang|first2=Yanping|last2=Bao|pmid=32224303}}</ref> ದೈನಂದಿನ ದಿನಚರಿಯನ್ನು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೌಶಲ್ಯ ಗುಂಪುಗಳು ಸಹ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಶಾಲಾ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಯು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಆತಂಕವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಶಾಲೆಯ ದಿನಚರಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸುವ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡ ಇತರರು, ಖಿನ್ನತೆಯ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದಾಗಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಳಜಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ [[ಎಬೋಲಾ]]ದ ನಂತರ ಮಕ್ಕಳ ಮೇಲಿನ ದೌರ್ಜನ್ಯ, ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Lee|first=Joyce|date=2020-04-14|title=Mental health effects of school closures during COVID-19|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7156240/|journal=The Lancet. Child & Adolescent Health|doi=10.1016/S2352-4642(20)30109-7|issn=2352-4642|pmc=7156240|pmid=32302537}}</ref> ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಯು ಕೆಲವು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸಹ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name=":2"/> == ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ == ಚೀನಾದ ಅನೇಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಮಾನಸಿಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಉದ್ರೇಕ, ಕಿರಿಕಿರಿ, ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಅವರಿಗೆ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅಡೆತಡೆ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಸರಬರಾಜು ಇಲ್ಲದೆ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ರೋಗಿಗಳ ಆತಂಕ, ಭೀತಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬದಲು ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. <ref name=":1"/> == ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ == ಕರೋನವೈರಸ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವನೀಯ ಏರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸಂಪರ್ಕತಡೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ-ದೂರ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳು, ಭಯ, ನಿರುದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಂಶಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯಿಂದ ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡಿದೆ. <ref>{{Cite journal|url=https://www.thelancet.com/journals/lanpsy/article/PIIS2215-0366(20)30171-1/fulltext|title=Suicide risk and prevention during the COVID-19 pandemic|last=Gunnell, David|display-authors=et al.|date=April 21, 2020|accessdate=April 27, 2020|volume=7|issue=6|pages=468–471|doi=10.1016/S2215-0366(20)30171-1|pmid=32330430|pmc=7173821}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.irishexaminer.com/breakingnews/ireland/warning-covid-19-could-lead-to-spike-in-suicide-rates-995502.html|title=Warning Covid-19 could lead to spike in suicide rates|last=Baker, Noel|date=April 22, 2020|website=Irish Examiner|access-date=April 27, 2020}}</ref> === ಜರ್ಮನಿ === ಕೋವಿಡ್-೧೯ ರಿಂದಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಹೆಸ್ಸೆ ರಾಜ್ಯ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.dw.com/en/german-state-finance-minister-thomas-sch%C3%A4fer-found-dead/a-52948976|title=German state finance minister Thomas Schäfer found dead|work=[[DW.com]]|access-date=29 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329144613/https://www.dw.com/en/german-state-finance-minister-thomas-sch%C3%A4fer-found-dead/a-52948976|archive-date=29 March 2020}}</ref> === ಭಾರತ === ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಕೊರೋನಾವೈರಸ್]] ಪಿಡುಗುಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲಾಕ್ ಡೌನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಮದ್ಯ ದೊರೆಯದ ಚಿಂತೆಯಿಂದ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳಿವೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2020/mar/29/two-tipplers-in-kerala-commit-suicide-upset-at-not-getting-liquor-during-covid-19-lockdown-2123056.html|title=Two tipplers in Kerala commit suicide upset at not getting liquor during COVID-19 lockdown|work=The New Indian Express|access-date=29 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329150106/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2020/mar/29/two-tipplers-in-kerala-commit-suicide-upset-at-not-getting-liquor-during-covid-19-lockdown-2123056.html|archive-date=29 March 2020}}</ref> === ಐರ್ಲೆಂಡ್ === ವಯಸ್ಸಾದವರಿಗಾಗಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಹಾಟ್‌ಲೈನ್ ಅಲೋನ್ ತನ್ನ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ ರ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ೧೬,೦೦೦ ಕರೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/cocooning-and-mental-health-over-16-000-calls-to-alone-support-line-1.4239436|title='Cocooning' and mental health: Over 16,000 calls to Alone support line|last=Hilliard, Mark|date=April 27, 2020|website=The Irish Times|access-date=April 27, 2020}}</ref> === ಜಪಾನ್ === ಆರೋಗ್ಯ, ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಸಚಿವಾಲಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ದೂರವಾಣಿ ಅಥವಾ ಪಠ್ಯ ಸಂದೇಶದ ಮೂಲಕ ಹಲವಾರು ಸಮಾಲೋಚನೆ ಸಹಾಯವಾಣಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite web|url=https://kokoro.mhlw.go.jp/etc/coronavirus_info/|title=新型コロナウイルス感染症対策（こころのケア）｜こころの耳：働く人のメンタルヘルス・ポータルサイト|website=kokoro.mhlw.go.jp|access-date=2020-05-03}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೧, ೨೦೨೦ ರಂದು, ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮತ್ತು ವುಹಾನ್‌ನಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದವರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದಾನೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.kobe-np.co.jp/news/zenkoku/compact/202002/0013081493.shtml|title=神戸新聞NEXT｜全国海外｜社会｜内閣官房職員、飛び降り自殺か|access-date=2020-05-03|language=ja|archive-date=2020-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200419171725/https://www.kobe-np.co.jp/news/zenkoku/compact/202002/0013081493.shtml|url-status=dead}}</ref> ಹಿಂದಿರುಗಿದವರು ಅವರ ಅಸಮಾಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://www.iza.ne.jp/kiji/world/news/200207/wor20020710480006-n1.html|title=新型コロナ、自殺した職員らに帰国者から寄せられた苛烈怒号：イザ！|last=INC|first=SANKEI DIGITAL|date=2020-02-07|website=イザ！|language=ja|access-date=2020-05-03|archive-date=2020-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200313062435/https://www.iza.ne.jp/kiji/world/news/200207/wor20020710480006-n1.html|url-status=dead}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ೩೦ ರಂದು, ಟೊಂಕಾಟ್ಸು ಬಾಣಸಿಗ ತನ್ನ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ನಿಶ್ಚಲತೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು. <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.asahi.com/articles/ASN526X53N52UTIL016.html|title=聖火当選の歓喜、コロナで一転 絶望の店主、火災で死亡：朝日新聞デジタル|website=朝日新聞デジタル|language=ja|access-date=2020-05-03|archive-date=2020-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200512185810/https://www.asahi.com/articles/ASN526X53N52UTIL016.html|url-status=dead}}</ref> ಅವರನ್ನು ೨೦೨೦ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗೆ ಟಾರ್ಚ್ ರಿಲೇ ರನ್ನರ್ ಎಂದು ನೇಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಮುಂದೂಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಮುಚ್ಚುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=https://mainichi.jp/articles/20200502/k00/00m/040/003000c|title=聖火ランナーのとんかつ店主、火災で死亡 生前は延期や新型コロナ影響を悲観|website=毎日新聞|language=ja|access-date=2020-05-03}}</ref> === ಪೋಲೆಂಡ್ === ಮಾರ್ಚ್ ೧೮, ೨೦೨೦ರಂದು ಪೋಲಿಷ್ ಸ್ತ್ರೀರೋಗತಜ್ಞ ವೊಜ್ಸಿಚ್ ರೋಕಿತಾ ಅವರು ಪೋಲಿಷ್ ನಗರ ಕೀಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೋವಿಡ್-೧೯ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು. <ref>{{Cite news|url=https://www.fakt.pl/wydarzenia/polska/rzeszow/lekarz-zarazony-koronawirusem-nie-zyje-zostala-zaszczuty-przez-ludzka-nienawisc/mzttt3s|title=Lekarz z Kielc nie żyje. Był zaszczuty przez ludzką nienawiść.|work=Fakt.pl|access-date=1 May 2020}}</ref> === ಅಮೇರಿಕ === ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಫೆಡರಲ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಹಾಟ್‌ಲೈನ್, ವಿಪತ್ತು ತೊಂದರೆ ಸಹಾಯವಾಣಿ, ಹಿಂದಿನ ತಿಂಗಳು (ಫೆಬ್ರವರಿ೨೦೨೦) ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ೩೩೮% ಕರೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಕ್ಕೆ (ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯) ಹೋಲಿಸಿದರೆ ೮೯೧% ಕರೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2020/04/10/us/disaster-hotline-call-increase-wellness-trnd/index.html|title=A crisis mental-health hotline has seen an 891% spike in calls|last=Jackson, Amanda|date=April 10, 2020|website=[[CNN]]|access-date=April 27, 2020}}</ref>೨೦೨೦ರ ದಶಕದ ಮುಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತವು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ೭೫,೦೦೦ "ಹತಾಶೆಯ ಸಾವುಗಳಿಗೆ" (ಮಿತಿಮೀರಿದ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಸೇರಿದಂತೆ) ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಮೇ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಗುಂಪು ವೆಲ್ಲಿಂಗ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2020/05/08/health/coronavirus-deaths-of-despair/index.html|title=75,000 Americans at risk of dying from overdose or suicide due to coronavirus despair, group warns|last=Simon|first=Mallory|date=8 May 2020|website=CNN|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-05-21}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://wellbeingtrust.org/areas-of-focus/policy-and-advocacy/reports/projected-deaths-of-despair-during-covid-19/|title=The COVID Pandemic Could Lead to 75,000 Additional Deaths from Alcohol and Drug Misuse and Suicide|last=Well Being Trust & The Robert Graham Center Analysis|date=|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713065633/https://wellbeingtrust.org/areas-of-focus/policy-and-advocacy/reports/projected-deaths-of-despair-during-covid-19/|archive-date=13 ಜುಲೈ 2020|access-date=21 May 2020|url-status=dead}}</ref> == ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಆರೈಕೆ == ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವು ಸ್ಥಿರವಾದಾಗ ಅಥವಾ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ ಆಘಾತದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಬದಲು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮೊದಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುವವರು. ಅಗತ್ಯ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಂದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಲಿಯಲು ಸಮಯವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪಿಟಿಎಸ್ಡಿ, ನೈತಿಕ ಗಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಸಕ್ರಿಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಆರೈಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ. <ref>{{Cite journal|last=Greenberg|title=Managing mental health challenges faced by healthcare workers during covid-19 pandemic|issn=1756-1833|doi=10.1136/bmj.m1211|volume=368|language=en|journal=BMJ|url=https://www.bmj.com/content/368/bmj.m1211|date=2020-03-26|first=Neil|first4=Simon|last4=Wessely|first3=Sam|last3=Gnanapragasam|first2=Mary|last2=Docherty|pmid=32217624}}</ref> == ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಣಾಮಗಳು == ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಬೆಂಬಲ (ಐಎಎಸ್ಸಿ) ಕುರಿತ ಅಂತರ-ಏಜೆನ್ಸಿ ಸ್ಥಾಯಿ ಸಮಿತಿಯ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕರೋನವೈರಸ್ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದಾಗಿ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಕ್ಷೀಣತೆ, ಕೋವಿಡ್-೧೯ ನಿಂದ ಬದುಕುಳಿದವರ ಬಗ್ಗೆ ಕಳಂಕ, ಮುಂಚೂಣಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆ, ಮಕ್ಕಳ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಭವನೀಯ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಒದಗಿಸುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಅಪನಂಬಿಕೆ ಇವುಗಳು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಪರಿಣಾಮಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಐ ಎ ಎಸ್ ಸಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref name="iascg"/> ಈ ಕೆಲವು ಪರಿಣಾಮಗಳು ವಾಸ್ತವಿಕ ಅಪಾಯಗಳಿಂದಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಜ್ಞಾನದ ಕೊರತೆ, ವದಂತಿಗಳು ಮತ್ತು ತಪ್ಪು ಮಾಹಿತಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. <ref>{{Cite web|url=https://sandbox.watch/social-distancing-covid-19-the-bubonic-plague/|title=The Bottomless Pit: Social Distancing, COVID-19 & The Bubonic Plague|last=Tyler|first=Wat|date=2020-05-08|website=Sandbox Watch|language=en-US|access-date=2020-05-10|archive-date=2020-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629164611/https://sandbox.watch/social-distancing-covid-19-the-bubonic-plague/|url-status=dead}}</ref> ಕೆಲವು ಜನರು ಅವರ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯಂತಹ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಎದುರಿಸುವಾಗ [[ಪರಹಿತ ಚಿಂತನೆ|ಪರಹಿತಚಿಂತನೆ]] ಮತ್ತು ಸಹಕಾರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಜನರು ಇತರರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು.   <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|<span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2020)">ಉಲ್ಲೇಖದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ</span>]]'' &#x5D;} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಮನೋರೋಗಗಳು]] aek8dwi5v329gnc4e2n1bmvnukcgs1i 0 129502 1431774 1428167 2026-10-11T22:41:38Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431774 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=ಉರಿ: ದ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್|studio=ಆರ್‌ಎಸ್‍ವಿಪಿ ಮೂವೀಸ್|budget={{INR}}25 ಕೋಟಿ<ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/160119/uri-breaks-january-jinx-strikes-gold.html|title=Uri breaks January jinx; strikes gold|work=[[Deccan Chronicle]]|date=16 January 2019|accessdate=10 August 2019|first=Subhash|last=K. Jha|author-link=Subhash K. Jha}}</ref>|language=ಹಿಂದಿ|country=ಭಾರತ|runtime=138 ನಿಮಿಷಗಳು<ref>{{Cite web|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/uri-2019|title=Uri: The Surgical Strike|publisher=British Board of Film Classification|access-date=3 April 2019|date=1 January 2019|archive-date=27 ಜುಲೈ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190727051751/https://bbfc.co.uk/releases/uri-2019|url-status=dead}}</ref>|released={{Film date|df=y|2019|01|11|ref1=<ref name="rd"/>}}|distributor=ಆರ್‌ಎಸ್‍ವಿಪಿ ಮೂವೀಸ್|editing=ಶಿವ್‍ಕುಮಾರ್ ವಿ. ಪಣಿಕ್ಕರ್|image=URI - New poster.jpg|cinematography=ಮಿತೇಶ್ ಮೀರ್‌ಚಂದಾನಿ|music=ಶಾಶ್ವತ್ ಸಚ್‍ದೇವ್|screenplay=ಆದಿತ್ಯ ಧರ್|starring=ವಿಕಿ ಕೌಶಲ್<br>ಪರೇಶ್ ರಾವಲ್<br>ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್<br>ಮೋಹಿತ್ ರೈನಾ<br>ಕೀರ್ತಿ ಕುಲ್ಹಾರಿ|producer=ರಾನಿ ಸ್ಕ್ರ್ಯೂವಾಲಾ|director=ಆದಿತ್ಯ ಧರ್|caption=ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರ|gross=ಅಂದಾಜು {{INR}}342.06 ಕೋಟಿ<ref name="boxhun"/><ref name="boxoffww"/>}}'''''ಉರಿ: ದ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್''''' ಸೇನಾ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ೨೦೧೯ರ ಒಂದು ಹಿಂದಿ ಸಾಹಸಪ್ರಧಾನ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/raazi-for-any-role/cid/1429393|title=Raazi for any role|publisher=[[Telegraph India]]}}</ref> ಇದನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವೇಶಿಯಾದ ಆದಿತ್ಯ ಧರ್ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/vicky-kaushal-if-a-role-scares-me-in-a-good-way-i-want-to-play-it/articleshow/67396745.cms|title=Vicky Kaushal: If a role scares me in a good way, I want to play it}}</ref> ರಾನಿ ಸ್ಕ್ರ್ಯೂವಾಲಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಕಿ ಕೌಶಲ್, ಪರೇಶ್ ರಾವಲ್, ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್, ಮೋಹಿತ್ ರೈನಾ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿ ಕುಲ್ಹಾರಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/exclusive-uri-the-surgical-strike-actor-vicky-kaushal-reveals-his-all-time-favourite-war-film-watch-video/345779|title=Uri The Surgical Strike actor Vicky Kaushal reveals his all-time favourite war film - watch video|publisher=[[Times Now]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/uri-the-surgical-strike-box-office-collection-vicky-kaushals-action-film-crosses-rs-100-cr-mark-5933421.html|title=Uri: The Surgical Strike box office collection — Vicky Kaushal's action film crosses Rs 100 cr mark|date=21 January 2019|publisher=[[Firstpost]]}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದ ಕಥಾವಸ್ತುವು [[ಉರಿಯಲ್ಲಿ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರ ದಾಳಿ ೨೦೧೬|೨೦೧೬ರ ಉರಿ ದಾಳಿ]]ಯ ಪ್ರತೀಕಾರದ ನಾಟಕೀಕೃತ ವಿವರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಕಥೆಯು ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ [[ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆ]]ಯ ಮೇಜರ್ ವಿಹಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಶೇರ್‌ಗಿಲ್‍ರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.financialexpress.com/entertainment/uri-teaser-vicky-kaushal-starrer-on-indian-armys-surgical-strike-looks-promising/1329947/|title=Uri teaser: Vicky Kaushal starrer on Indian Army's surgical strike looks&nbsp;promising|date=28 September 2018|work=The Financial Express|access-date=28 September 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gqindia.com/content/the-real-story-of-uri-movie-on-the-surgical-strike-2016-true-story-of-what-happened-in-the-2016-uri-attack-and-how-did-indian-army-respond-with-a-surgical-strike/|title=The real story of 'Uri: The Surgical Strike' Movie: What happened in the Uri attack and how did India respond?|last=Bhanot|first=Saurav|date=9 January 2019|website=GQ India|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230113161722/https://www.gqindia.com/content/the-real-story-of-uri-movie-on-the-surgical-strike-2016-true-story-of-what-happened-in-the-2016-uri-attack-and-how-did-indian-army-respond-with-a-surgical-strike|archive-date=13 ಜನವರಿ 2023|access-date=31 January 2019|url-status=dead}}</ref> ಚಿತ್ರವು ೧೧ ಜನೆವರಿ ೨೦೧೯ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ<ref>{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/uri-first-poster-vicky-kaushal-looks-intense-as-he-goes-on-surgical-strike/articleshow/65990817.cms|title=Check out Vicky Kaushal's intense soldier look from Uri, a film based on surgical strike|work=Mumbai Mirror|access-date=28 September 2018|archive-date=28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928101327/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/uri-first-poster-vicky-kaushal-looks-intense-as-he-goes-on-surgical-strike/articleshow/65990817.cms|url-status=dead}}</ref> ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ|342.06 crore}} ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿತು.<ref name="boxhun">{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movie/uri/box-office|title=Uri Box Office Collection till Now - Bollywood Hungama|publisher=[[Bollywood Hungama]]|access-date=7 April 2019}}</ref><ref name="boxoffww">{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/box-office-collections/worldwide/2019/|title=Bollywood Top Grossers Worldwide Bollywood Hungama|website=Bollywood Hungama|access-date=7 April 2019}}</ref> ಇದು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಚಿತ್ರವು ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೌರವಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/national-film-awards-2019-the-full-list-of-winners/article28931491.ece|title=National Film Awards 2019: 'Andhadhun', 'Uri:The Surgical Strike' bag awards|date=9 August 2019|work=The Hindu|access-date=9 August 2019}}</ref> == ಕಥಾವಸ್ತು == ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅದು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಏಳು ಸೋದರಿಯರು (ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತ) === ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯವು ಜೂನ್ ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ಚಂಡೇಲ್, ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ ಎನ್ಎಸ್‍ಸಿಎನ್(ಕೆ) ಭಯೋತ್ಪಾದಕರು ನಡೆಸಿದ [[ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆ]]ಯ ಬೆಂಗಾವಲಿನ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಹೊಂಚುದಾಳಿಯಿಂದ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ, ಒಬ್ಬ ಪ್ಯಾರಾ ಎಸ್ಎಫ಼್ ಸೈನಿಕನಾದ ಮೇಜರ್ ವಿಹಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಶೇರ್‌ಗಿಲ್ (ವಿಕಿ ಕೌಶಲ್) ಮತ್ತು ಅವನ ಭಾವ ಮೇಜರ್ ಕರಣ್ ಕಶ್ಯಪ್ (ಮೋಹಿತ್ ರೈನಾ) ಸೇರಿದಂತೆ ಅವನ ಘಟಕವು ಒಳನುಸುಳಿ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಹೊಂಚುದಾಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರನಾದ ಅದರ ಮುಖ್ಯ ನಾಯಕನನ್ನು ಕೂಡ ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಯಶಸ್ವಿ ದಾಳಿಯ ನಂತರ [[ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]ಗಳು (ರಜಿತ್ ಕಪೂರ್) ಔಪಚಾರಿಕ ಭೋಜನದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಮತ್ತು ಇಡೀ ಘಟಕವನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆರನೇ ಹಂತದ [[ಆಲ್‌ಝೈಮರ್‌‌ನ ಕಾಯಿಲೆ|ಆಲ್‌ಝೈಮರ್‌‌ನಿಂದ]] ನರಳುತ್ತಿರುವ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಹತ್ತಿರ ಇರಲು ಬಯಸಿ ವಿಹಾನ್ ಮುಂಚಿತ ನಿವೃತ್ತಿಗಾಗಿ ವಿನಂತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಅವನಿಗೆ ನಿವೃತ್ತಿಯ ಬದಲಾಗಿ ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಅಮ್ಮನ ಹತ್ತಿರ ಮೇಜಿನ ಕೆಲಸದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅವನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.thequint.com/voices/opinion/uri-review-perspective-of-former-uri-brigade-commander-syed-ata-hasnain|title=Ex-Uri Brigade Commander: "You Watch a Film for Fun, Not Facts"|last=Ata Hasnain|first=Syed|date=24 January 2018|website=The Quint|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190131094312/https://www.thequint.com/voices/opinion/uri-review-perspective-of-former-uri-brigade-commander-syed-ata-hasnain|archive-date=31 January 2019|access-date=31 January 2019}}</ref> === ಗಲಿಬಿಲಿಗೊಳಿಸುವ ಶಾಂತಿ ([[ನವ ದೆಹಲಿ]]) === ಎರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ವಿಹಾನ್ ನವ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿನ ಏಕೀಕೃತ ರಕ್ಷಣಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಜಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಭಾಗವು [[ಪಠಾನ್ಕೋಟ್ ಧಾಳಿ 2016|ಪಠಾನ್ಕೋಟ್ ದಾಳಿಯ]] ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರವನ್ನು ಕೂಡ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಹಾನ್‍ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಜ್ಯಾಸ್ಮಿನ್ ಡಿಆಲ್ಮೈಡಾ (ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್) ಎಂಬ ದಾದಿಯನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಹಾನ್ ಫ಼್ಲೈಟ್ ಲೆಫ಼್ಟಿನೆಂಟ್ ಸೀರತ್ ಕೌರ್ (ಕೀರ್ತಿ ಕುಲ್ಹಾರಿ) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಸೇನೆ]]ಯ ಪೈಲಟ್‌ಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇವಳು ತನ್ನ ದೇಶಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುತಾತ್ಮನಾದ ತನ್ನ ಗಂಡನಿಗೆ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಇವಳ ಗಂಡ ಸೇನಾ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು ಒಂದು ಹೊಂಚುದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಸತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ದಿನ ಅವನ ತಾಯಿಯು ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅವನು ಅವಳಿಗಾಗಿ ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಜ್ಯಾಸ್ಮಿನ್‍ಳನ್ನು ಹೊಣೆಯಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವಳ ಭದ್ರತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ವಿಹಾನ್‍ನ ತಾಯಿಯು ಒಂದು ಸೇತುವೆಯ ಕೆಳಗೆ ಸಿಗುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ತಾನು ಒಬ್ಬ ಗೂಢಚಾರಿಣಿ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಚಿತ್ರವು ಈಶಾನ್ಯ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರಿಂದ ಬೆದರಿಕೆಯ ಕಾರಣ ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳ ಯೋಧರ ಕುಟುಂಬದವರಿಗೆ ಏಕೆ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಎಂದು ಒಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. === ಸಾವಿರ ಗಾಯಗಳಿಂದ ಭಾರತದ ನೆತ್ತರು ಹರಿಸು (ಉರಿ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ) === ೧೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ ರಂದು, ನಾಲ್ಕು ಬಹಳವಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರು ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉರಿ, [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ]]ದಲ್ಲಿನ ಸೇನಾ ಉಪವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ, ೧೯ ಸೈನಿಕರನ್ನು ನಿದ್ದೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಭಯೋತ್ಪಾದಕರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡ ಭಯೋತ್ಪಾದಕನ ಬಂದೂಕಿಗೆ ಲಗತ್ತಾಗಿದ್ದ ಪಿನ್ನನ್ನು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಎಳೆದ ಕಾರಣ ಕರನ್ ಗ್ರೆನೇಡ್ ಸ್ಫೋಟದಲ್ಲಿ ಸಾಯುತ್ತಾನೆ. ವಿಹಾನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬವು ಆಘಾತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದಾಳಿಯ ಅಪರಾಧಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಕ್ರಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಚಿವಾಲಯವು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರ ಗೋವಿಂದ್ ಭಾರದ್ವಾಜ್ (ಪರೇಶ್ ರಾವಲ್) ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್‍ನ ವಿಚಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳು ಆ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಿ ದಾಳಿಗೆ ಹತ್ತು ದಿನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ವಿಹಾನ್ ತನ್ನ ಮೇಜಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಧಮ್‍ಪುರ್‌ದಲ್ಲಿನ ನಾರ್ದರ್ನ್ ಕಮಾಂಡ್ ನೆಲೆಗೆ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ಆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ [[ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು|ಭಾರತೀಯ ಭೂಸೇನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ]] [[ಜನರಲ್]] ಅರ್ಜುನ್ ಸಿಂಗ್ ರಾಜಾವತ್‍ರನ್ನು (ಶಿಶಿರ್ ಶರ್ಮಾ) ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ಬಹುತೇಕ ಸೈನಿಕರು ಬಿಹಾರ್ ರೆಜಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಡೋಗ್ರಾ ರೆಜಿಮೆಂಟ್‍ನವರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ವಿಹಾನ್ ಈ ದಳಗಳ ಘಾತಕ್ ಫ಼ೋರ್ಸ್ ಕಮಾಂಡೋಗಳು ಮತ್ತು ಜೊತೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವರು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ತಮ್ಮ ಫೋನುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಿಹಾನ್ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ತರಬೇತಿ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಾಗಿ ಮರೆಮಾಚುತ್ತಾನೆ. ಕಮಾಂಡೊಗಳು ತಮ್ಮ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=":0"/><ref>{{Cite news|url=HTTPS://theprint.in/opinion/we-asked-a-pakistani-bollywood-buff-to-review-uri-she-has-a-request-for-indian-directors/176916/|title=We asked a Pakistani Bollywood buff to review Uri & she has a request for Indian directors|last=Ajaz|first=Mahwash|date=12 January 2019|work=The Print|access-date=31 January 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/bollywood/uri-the-surgical-strike-movie-review-vicky-kaushal-delivers-top-notch-performance-in-potent-war-drama-5860541.html|title=Uri: The Surgical Strike movie review — Vicky Kaushal delivers top-notch performance in potent war drama|last=Jhunjhunwala|first=Udita|date=11 January 2019|website=Firstpost|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=31 January 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://baradwajrangan.wordpress.com/2019/01/17/uri-the-surgical-strike-not-so-much-a-war-movie-as-a-hukumat-style-revenge-drama-but-it-works/|title="Uri: The Surgical Strike"… Not so much a war movie as a 'Hukumat'-style revenge drama, but it works|last=Rangan|first=Baradwaj|date=17 January 2019|website=Baradwaj Rangan|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190131095331/https://baradwajrangan.wordpress.com/2019/01/17/uri-the-surgical-strike-not-so-much-a-war-movie-as-a-hukumat-style-revenge-drama-but-it-works/|archive-date=31 January 2019|access-date=31 January 2019}}</ref> === ನಯಾ ಹಿಂದುಸ್ತಾನ್ (ಹೊಸ ಭಾರತ) (ನವ ದೆಹಲಿ) === ಯೋಜಿಸುವಿಕೆಯ ವೇಳೆ, ಗೋವಿಂದ್ (ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಲು) [[ಭಾರತೀಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ|ಇಸ್ರೊ]], (ಡ್ರೋನ್ ಕಣ್ಗಾವಲಿಗಾಗಿ) [[ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಸ್ಥೆ|ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ]] ಮತ್ತು (ಗುಪ್ತಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ) [[ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ವಿಭಾಗ|ರಾ]]ವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಡಿಆರ್‌ಡಿಒ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ಬ್ರಾಯನ್ ಡಿಸೂಜ಼ಾರನ್ನು (ಇವಾನ್ ರಾಡ್ರಿಗೇಸ್) ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಹೋದಾಗ, ಅವರು ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಇಶಾನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಇಂಟರ್ನ್‌ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇವನು ಗರುಡ ಪಕ್ಷಿಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಮತ್ತು ಅದರಂತೆ ಆಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಗರುಡ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಡ್ರೋನ್‌ನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿರುತ್ತಾನೆ.<ref>{{Cite news|url=https://theprint.in/opinion/nsa-ajit-doval-hasnt-seen-uri-but-will-be-more-than-pleased-when-he-does/177142/|title=NSA Ajit Doval hasn't seen Uri, but will be more than pleased when he does|last=Bamzai|first=Kaveree|date=13 January 2019|work=The Print|access-date=31 January 2019}}</ref> ಡ್ರೋನ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರಗಳ ನೆರವಿನಿಂದ ಅವರು ಭಯೋತ್ಪಾದಕರ ಅಡಗುತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರಗಳ ನಿಖರ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಯಾಸ್ಮಿನ್ ವಿಹಾನ್‍ಗೆ ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ಹೆಸರು ಪಲ್ಲವಿ ಶರ್ಮಾ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಣೆಯ ವೇಳೆ ಇಬ್ಬರೂ ದಾಳಿಯನ್ನು ಯಾರು ಯೋಜಿಸಿದರು ಎಂಬ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೊರಸೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಸೀರತ್‍ಳನ್ನು ತನ್ನ ಪೈಲಟ್ ಆಗಲು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವಳು ತುಂಬು ಹೃದಯದಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಗಮನಭಂಗಕ್ಕಾಗಿ ಫಿರಂಗಿ ದಾಳಿಯನ್ನು ತೀವ್ರಗೊಳಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ದಾಳಿಯ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ವಾಯುಪಡೆಯ ಗುರುತುಗಳಿಂದ ಬಣ್ಣ ಸವರಬೇಕು ಎಂದೂ ಗೋವಿಂದ್ ಸಲಹೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕಮಾಂಡೊಗಳು ವಿಹಾನ್‍ನ ಕೆಳಗೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಲೂ ಶುರುಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಭಾರತದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂದೇಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ಕೀಳಂದಾಜು ಮಾಡಿದ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕುತ್ತಾರೆ. === ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ (ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಕಾಶ್ಮೀರ) === ೨೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನ ರಾತ್ರಿಯಂದು, ಕಮಾಂಡೊಗಳು ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿನ ದಾಳಿಗೆ ಎಮ್ಐ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವೇಳೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿನ ಗೂಢಚಾರರಿಂದ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸೇನೆಯು ಅವರ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್‌ನ್ನು ಕೆಳಬೀಳಿಸಲು ಮುಜ಼ಫ್ಫರಾಬಾದ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ "ಎಡಬ್ಲ್ಯುಎಸಿ" ಮುಂಚಿತ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ರೇಡಾರ್ ಆಧಾರಿತ ನೆಲದಿಂದ ಆಕಾಶದ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉಡ್ಡಯಿಸಿದೆ ಎಂಬ ಅತ್ಯಂತ ಇತ್ತೀಚಿನ ಗುಪ್ತಮಾಹಿತಿ ದೊರೆತ ಕಾರಣ ವಿಹಾನ್‍ನ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ [[ಗಡಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ರೇಖೆ]]ಯನ್ನು ದಾಟದಂತೆ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಮತ್ತು ಅವನ ತಂಡವು ಸಿದ್ಧತೆ ಇಲ್ಲದೆಯೇ ಒಂದು ಗುಹೆಯ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುವುದನ್ನು ಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ (ಇದು ಕತ್ತಲೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಇರುವಿಕೆಯ ಕಾರಣ ಬಹಳ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ). ಅವನ ತಂಡಯು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಒಳನುಸುಳಿ ಎರಡೂ ಉಡಾವಣೆಯ ಕಟ್ಟೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಇತರ ಕಮಾಂಡೊ ತಂಡಗಳು ಎಲ್ಲ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಉರಿ ದಾಳಿಯ ಅಪರಾಧಿಗಳಾದ ಇದ್ರಿಸ್ ಮತ್ತು ಜಬ್ಬಾರ್‌ರನ್ನು ವಿಹಾನ್ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಪೋಲೀಸರನ್ನು ಜಾಗರೂಕಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮದ್ದುಗುಂಡು ಮತ್ತು ಸಮಯವಿದ್ದ ಕಮಾಂಡೊಗಳು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ವಾಪಸಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಅವರ ಮೇಲೆ ಹತ್ತಿರದ ಯಂತ್ರ ಫಿರಂಗಿ ಕಂದಕ ಹಾಗೂ ವಿಹಾನ್‍ನ ತಂಡವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಲು ದಿಢೀರಾಗಿ ಹಾರಿಸಲಾದ ಒಂದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ವಾಯುಪಡೆಯ ಎಮ್‌ಐ-೧೭ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಎರಡೂ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬಹಳವಾಗಿ ಗುಂಡುಗಳ ಸುರಿಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಫ಼್ಲೈಟ್ ಲೆಫ಼್ಟಿನೆಂಟ್ ಸೀರತ್ ಎರಡರ ಮೇಲೂ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಗನ್‍ಶಿಪ್‍ನ್ನು ದೂರ ಓಡಿಸಿ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರ ಫಿರಂಗಿ ಕಂದಕವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಅವರನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಬರುತ್ತಾಳೆ. ಅವರ ತಂಡವು ಯಾವುದೇ ಸಾವುನೋವುಗಳಿಲ್ಲದೇ ಭಾರತದ ಕಡೆಯ ಎಲ್‍ಒಸಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ದಾಟುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ನಿಯೋಜಿತ ತಂಡಗಳೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಸಾವುನೋವುಗಳಿಲ್ಲದೆ ವಾಪಸಾಗುತ್ತವೆ. ವಿಹಾನ್ ಗಾಜ಼ಿಯಾಬಾದ್, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಂಡೋನ್ ವಾಯುಪಡೆ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಇಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಚಿತ್ರವು ಅವನು, ಪಲ್ಲವಿ, ಗೋವಿಂದ್ ಮತ್ತು ಕಮಾಂಡೊಗಳು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ಔಪಚಾರಿಕ ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ವೇಳೆ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ. ನಾಮ ಉಲ್ಲೇಖಗಳ ನಂತರದ ದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಸಚಿವನಾದ ಜ಼ಮೀರ್ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು ಭಾರತದ ಯಶಸ್ವಿ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್‌ನ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಹತಾಶೆಯಿಂದ ಚೀರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯವು ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಜೈ ಹಿಂದ್ ಎಂದು ತೋರಿಸುವ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕಾರ್ಡ್‌ಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == {{Div col}} *ಮೇಜರ್ ವಿಹಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಶೇರ್‌ಗಿಲ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಕ್ಕಿ ಕೌಶಲ್ *ಮೇಜರ್ ಕರಣ್ ಕಶ್ಯಪ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿತ್ ರೈನಾ *ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರ ಗೋವಿಂದ್ ಭಾರದ್ವಾಜ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರೇಶ್ ರಾವಲ್ *ಪಲ್ಲವಿ ಶರ್ಮಾ / ಜ್ಯಾಸ್ಮಿನ್ ಡಿ ಆಲ್ಮೈಡಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್ *ಫ಼್ಲೈಟ್ ಲೆಫ಼್ಟಿನೆಂಟ್ ಸೀರತ್ ಕೌರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿ ಕುಲ್ಹಾರಿ *ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ರಜಿತ್ ಕಪೂರ್ * ಉದಯ್ ಸಿಂಗ್ ರಾಥೋಡ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜ್‍ವೀರ್ ಚೌಹಾನ್ *ಬ್ರಾಯನ್ ಡಿಸೋಜ಼ಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇವಾನ್ ರಾಡ್ರಿಗಸ್ *ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವ ರವೀಂದರ್ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಯೋಗೇಶ್ ಸೋಮನ್ *ನೇಹಾ ಶೇರ್‌ಗಿಲ್ ಕಶ್ಯಪ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿ ಪಾರೇಖ್ ಗೋಹಿಲ್ *ಸುಹಾಸಿನಿ ಶೇರ್‌ಗಿಲ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವರೂಪ್ ಸಂಪತ್ *ಜನರಲ್ ಅರ್ಜುನ್ ಸಿಂಗ್ ರಾಜಾವತ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿಶಿರ್ ಶರ್ಮಾ *ಲೆ. ಜನರಲ್ ಅಜಯ್ ಗರೇವಾಲ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯಜಿತ್ ಶರ್ಮಾ *ಸುಹಾನಿ ಕಶ್ಯಪ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರೀವಾ ಅರೋರಾ *ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಸರ್ತಾಜ್ ಸಿಂಗ್ ಚಂಧೋಕ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯ ಕರ್ವಾ *ವಿಕ್ರಮ್ ಡಬಾಸ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದಮ್ ಭೋಲಾ *ಕೆ. ಎಸ್. ವೆಂಕಟೇಶ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನುರಾಗ್ ಮಿಶ್ರಾ *ಭಾರತದ ಗೃಹಮಂತ್ರಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನವ್‍ತೇಜ್ ಹುಂಡಾಲ್ *ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಆಂತರಿಕ ಮಂತ್ರಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಮಲ್ ಮಲಿಕ್ *ಪಿಒಕೆಯ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಪೋಲಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಖ್‍ವಿಂದರ್ ಚಹಾಲ್ *ಇಶಾನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶ್‍ದೀಪ್ ಅರೋರಾ *ಶಾಹಿದ್ ಖಾನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಜ್ವಲ್ ಚೋಪ್ರಾ *ಆಸ್ಮಾ ಖಾನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರುಖ್‍ಸಾರ್ ರೆಹಮಾನ್ *ಇದ್ರಿಸ್ ಖಾನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಬ್ರಾರ್ ಜ಼ಹೂರ್ * ಜಬ್ಬಾರ್ ಫಿರೋಜ಼ಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುನಿಲ್ ಪಾಲ್ವಾಲ್ *ಹಿರಿಯ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಐಎಸ್‍ಐ ಅಧಿಕಾರಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಕೇಶ್ ಬೇಡಿ *ರಾಹಿಲ್ ಹುಸೇನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಶಾಂತ್ ಸಿಂಗ್ *ಜ಼ುಬೇರ್ ಅಹಮದ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಜೀತ್ ಶಿಢಾಯೆ *ಫ಼ಾಹೀಮ್ ಖಾನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಮಿರ್ ಯಾಸೀನ್ *ಮೇಜರ್ ಲತೀಫ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆದರ್ಶ್ ಗೌತಮ್ *ಜ಼ಮೀರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನಿಲ್ ಜಾರ್ಜ್{{Div col end}} == ತಯಾರಿಕೆ == ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೭ರ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಸ್ಟ್ರೈಕ್‍ನ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ರಾನಿ ಸ್ಕ್ರ್ಯೂವಾಲಾ ''ಉರಿ''ಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು''.'' ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವು ಜೂನ್ ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/vicky-kaushal-embarks-on-uri-journey/articleshow/64514712.cms|title=Vicky Kaushal embarks on 'Uri' journey|date=9 June 2018|work=The Times of India|access-date=18 November 2018|archive-date=10 ಜೂನ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180610005436/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/vicky-kaushal-embarks-on-uri-journey/articleshow/64514712.cms|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/view-picture-it-s-wrap-yami-gautam-and-vicky-kaushal-s-uri-424921|title=View picture: It's a wrap up for Yami Gautam and Vicky Kaushal's Uri|date=5 September 2018|access-date=18 November 2018|publisher=Pinkvilla|archive-date=14 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914111459/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/view-picture-it-s-wrap-yami-gautam-and-vicky-kaushal-s-uri-424921|url-status=dead}}</ref> ಕೌಶಲ್ ಐದು ತಿಂಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಸೇನಾ ತರಬೇತಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ತೂಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ದಿನಕ್ಕೆ ಐದು ಗಂಟೆ ತರಬೇತಿಗೊಳಗಾದರು ಮತ್ತು ದೇಹದಾರ್ಢ್ಯವನ್ನು ವರ್ಧಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳ ಸೇನಾ ತರಬೇತಿಗೊಳಗಾದರು. ಅವರು ಮುಂಬಯಿಯ ಕಫ಼್ ಪರೇಡ್‍ನಲ್ಲಿನ ನೌಕಾ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದೂಕು ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/uri-first-look-poster-vicky-kaushal-gets-ready-to-lead-his-paratroopers-in-surgical-strikes-across-the-loc-5279451.html|title=Uri first look poster: Vicky Kaushal gets ready to lead his paratroopers in surgical strikes across the LoC|date=28 September 2018|work=Firstpost|access-date=28 September 2018}}</ref> ಒಂದು ಸಾಹಸ ದೃಶ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುವಾಗ ತಮ್ಮ ತೋಳಿಗೆ ಗಾಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref name="uri">{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/vicky-kaushal-injures-arm-while-filming-uri-keeps-shooting-1884617|title=Vicky Kaushal Injures Arm While Filming ''Uri'', Keeps Shooting|last=Bhowal|first=Tiasa|date=17 July 2018|publisher=NDTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718114726/https://www.ndtv.com/entertainment/vicky-kaushal-injures-arm-while-filming-uri-keeps-shooting-1884617|archive-date=18 July 2018|access-date=19 July 2018}}</ref> ಕೌಶಲ್ ಮತ್ತು ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರವರ್ಗವು ಮುಂಬಯಿಯ ನೇವಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್‍ಗಳು ಮತ್ತು ಮೇಜರ್‌ಗಳು ಅವರಿಗೆ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳು ಬಳಸುವ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹರಿದಾಡುವುದು, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಮದ್ದುಗುಂಡುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕವಾಯತುಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು.<ref name="mm">{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-to-play-a-para-commando-in-uri/articleshow/64309075.cms|title=Vicky Kaushal to play a Para Commando in Uri|last=Iyer|first=Sanyukta|date=25 May 2018|work=Mumbai Mirror|access-date=18 November 2018|archive-date=11 ಜುಲೈ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711022554/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-to-play-a-para-commando-in-uri/articleshow/64309075.cms|url-status=dead}}</ref> ''ಉರಿ''ಯನ್ನು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ [[ಸರ್ಬಿಯ]]ದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="toi">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/vicky-kaushal-uri-was-the-most-physically-challenging-film-for-me/articleshow/65992703.cms|title=Vicky Kaushal: 'Uri' was physically the most challenging film for me|last=Dubey|first=Rachna|date=28 September 2018|work=The Times of India|access-date=18 November 2018}}</ref> ಭಾರತ-ಪಾಕ್ ಗಡಿ, ಎಲ್ಒಸಿ ಮತ್ತು ಸೇನಾ ನೆಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಹೋಲುವ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸರ್ಬಿಯಾದಲ್ಲಿ ಪುನಸ್ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಯಾಮಿ ಗೌತಮ್ ಮಿಶ್ರ ಸಮರಕಲೆಗಳ ತರಬೇತಿಗೊಳಗಾದರು.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/yami-gautam-gets-a-makeover-for-her-role-in-uri/articleshow/64429958.cms|title=Yami Gautam gets a makeover for her role in 'Uri'|last=Gupta|first=Rachit|date=2 June 2018|work=The Times of India|access-date=18 November 2018}}</ref> ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರೇಶ್ ರಾವಲ್, ಮೋಹಿತ್ ರೈನಾ, ಇವಾನ್ ರಾಡ್ರಿಗೇಸ್ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿ ಕುಲ್ಹಾರಿ ಕೂಡ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/yami-gautam-says-shooting-for-films-like-uri-is-never-easy-1925247|title=Yami Gautam Says Shooting For Films Like Uri Is 'Never Easy'|last=Dubey|first=Pranita|date=1 October 2018|access-date=18 November 2018|publisher=NDTV}}</ref> == ಮಾರಾಟಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆ == ಟೀಜ಼ರ್‌ನ್ನು ೨೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/uri-teaser-vicky-kaushal-5377868/|title=Uri teaser: Vicky Kaushal's military drama will leave you with goosebumps|date=28 September 2018|work=The Indian Express|access-date=28 September 2018}}</ref> ಚಿತ್ರದ ಅಧಿಕೃತ ಟ್ರೇಲರ್‌ನ್ನು ೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=Cg8sbRFS3zU|title=URI - Official Trailer - Vicky Kaushal, Yami Gautam, Paresh Rawal - Aditya Dhar|publisher=[[YouTube]]}}</ref> ಚಿತ್ರವು ೧೧ ಜನೆವರಿ ೨೦೧೯ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref name="rd">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/previews/uri-the-surgical-strike/articleshow/67250687.cms|title=Uri: The Surgical Strike|date=26 December 2018|access-date=29 December 2018}}</ref> ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅಂಕೀಯವಾಗಿ ಜ಼ೀಫ಼ೈವ್ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೯ರಂದು ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.exchange4media.com/digital-news/zee5-to-showcase-world-digital-premiere-of-uri-the-surgical-strike-95293.html|title=ZEE5 to showcase world digital premiere of 'URI – The Surgical Strike' - Exchange4media|website=Indian Advertising Media & Marketing News – exchange4media|language=en|access-date=25 June 2019}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರದ ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗೆ ಡಬ್ ಮಾಡಿದ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಇದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ೧೪ ಜೂನ್ ೨೦೧೯ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/vicky-kaushal-s-uri-the-surgical-strike-in-telugu-now-to-release-on-june/435593|title=Vicky Kaushal’s Uri: The Surgical Strike in Telugu now, to release on June 14|work=Times Now|access-date=26 May 2020}}</ref> == ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ == === ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫ಼ಿಸ್ === ಈ ಚಿತ್ರವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}}289.68 ಕೋಟಿ ಮತ್ತು ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ₹52.38 ಕೋಟಿ ಹಣಗಳಿಸಿ, ಒಟ್ಟಾರೆ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ|342.06 crore}} ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿತು.<ref name="boxhun"/><ref name="boxoffww"/> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು == ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ - ಆದಿತ್ಯ ಧರ್ - ಗೆಲುವು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ವಿಕಿ ಕೌಶಲ್ - ಗೆಲುವು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಡಿಯೊಗ್ರಫ಼ಿ - ಬಿಶ್ವದೀಪ್ ಡಿ. ಚ್ಯಾಟರ್ಜಿ - ಗೆಲುವು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ (ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ) - ಶಾಶ್ವತ್ ಸಚ್‍ದೇವ್ - ಗೆಲುವು ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಕಲನ - ಶಿವ್‍ಕುಮಾರ್ ವಿ ಪಾಣಿಕರ್ - ಗೆಲುವು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಬ್ದ ವಿನ್ಯಾಸ - ಬಿಶ್ವದೀಪ್ ದೀಪಕ್ ಚ್ಯಾಟರ್ಜಿ ನಿಹಾರ್ ರಂಜನ್ ಸಾಮಲ್ - ಗೆಲುವು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶಕ - ಆದಿತ್ಯ ಧರ್ - ಗೆಲುವು * ಮುಂಬರುತ್ತಿರುವ ಸಂಗೀತ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಆರ್. ಡಿ. ಬರ್ಮನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಶಾಶ್ವತ್ ಸಚ್‍ದೇವ್ - ಗೆಲುವು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ವಿಕಿ ಕೌಶಲ್ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ {| class="wikitable sortable " |} == ಪ್ರಭಾವ == ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕನು ತನ್ನ ತಂಡಕ್ಕೆ "ಹೌಸ್ ದ ಜೋಶ್" ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. "ಹೈ ಸರ್!" ಎಂದು ತಂಡವು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/here-is-how-uri-s-popular-how-s-the-josh-line-came-to-life/story-v7BXkqjJEyI7K4VRNwsIGL.html|title=Here is how Uri's popular 'How's the Josh' line came to life|date=6 February 2019|website=Hindustan Times|language=en|others=PTI|archive-url=|archive-date=|access-date=7 February 2020}}</ref> ಅವರ ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಸೇನಾ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳ ಸೈನಿಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಭಾಷಣೆಯು ಭಾರತೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ವೈರಲ್ ಆಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/vicky-kaushal-on-uri-the-surgical-strike-dialogue-hows-the-josh-going-viral/articleshow/67805459.cms|title=Vicky Kaushal on 'Uri: The Surgical Strike' dialogue 'How's the Josh' going viral|date=2 February 2019|work=Times of India|access-date=3 February 2019}}</ref> ಈ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು/ವು. == ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿ == ಚಿತ್ರದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಶಾಶ್ವತ್ ಸಚ್‍ದೇವ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಕುಮಾರ್, ರಾಜ್ ಶೇಖರ್ ಮತ್ತು ಅಭಿರುಚಿ ಚಾಂದ್ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. {{Tracklist|headline=ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ|extra3=ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ್ ಬಸ್ರೂರ್, ಶಾಶ್ವತ್ ಸಚ್‍ದೇವ್|lyrics5=ಕುಮಾರ್|extra5=ದಲೇರ್ ಮೆಹಂದಿ, ಶಾಶ್ವತ್ ಸಚ್‍ದೇವ್, ಡೀ ಎಮ್‍ಸಿ|title5=ಜಗ್ಗಾ ಜೀತೇಯಾ|length4=4:03|lyrics4=ಅಭಿರುಚಿ ಚಾಂದ್|extra4=ಶಾಂತನು ಸುದಾಮೆ, ಶಾಶ್ವತ್ ಸಚ್‍ದೇವ್|title4=ಮಂಜ಼ರ್ ಹೇ ಯೆ ನಯಾ|length3=4:00|lyrics3=ಕುಮಾರ್|title3=ಜಿಗ್ರಾ|total_length=20:05|length2=5:24|lyrics2=ರಾಜ್ ಶೇಖರ್|extra2=ಯಾಸರ್ ದೇಸಾಯಿ, ಶಾಶ್ವತ್ ಸಚ್‍ದೇವ್|title2=ಬೆಹ್ ಚಲಾ|length1=3:27|lyrics1=ಕುಮಾರ್|extra1=ರೋಮಿ, ವಿವೇಕ್ ಹರಿಹರನ್, ಶಾಶ್ವತ್ ಸಚ್‍ದೇವ್|title1=ಛಲ್ಲಾ (ಮೆ ಲಡ್ ಜಾನಾ)|extra_column=ಗಾಯಕ(ರು)|length5=3:11}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{IMDb title|tt8291224}} * [http://www.bollywoodhungama.com/movie/uri/ Uri: The Surgical Strike] on [[Bollywood Hungama]] * {{Rotten Tomatoes|uri}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ-ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು]] s2ck4we64n0r7ieu3klvk00zguljbec 0 132449 1431804 1379344 2026-10-12T07:02:03Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431804 wikitext text/x-wiki '''ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು''' (ಕೋಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಕೊಂಕಣಿ ಜನರು ಒಂದು ಉಪಗುಂಪು. ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ [[ಕೊಂಕಣ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದು, [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ]]ವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಿಂಧುದುರ್ಗ, [[ರತ್ನಾಗಿರಿ]], ರಾಯಗಡ, ಮುಂಬೈ ([[ಮುಂಬೈ|ಬಾಂಬೆ]]) ನಗರ ಮತ್ತು ಉಪನಗರ, ಮತ್ತು ಥಾಣೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.ikokani.com/index.php?option=com_content&view=article&id=57&Itemid=68|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20150705200106/http://www.ikokani.com/index.php?option=com_content&view=article&id=57&Itemid=68|archive-date=5 July 2015|access-date=6 March 2011}}</ref> ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ, [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಭಟ್ಕಳ]]ದ ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ನವಾಯತರು ಎಂದು ಕರೆಯುಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://twocircles.net/2017jun24/411956.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415093223/https://twocircles.net/2017jun24/411956.html |archive-date=2021-04-15 |url-status=dead}}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕತೆ == ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯವು ಕೊಂಕಣಿ ಮಾತನಾಡುವ ವಿಶಾಲ ಸಮುದಾಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite journal|title=The People Of Bombay 1850-1914 (An approach paper)|first=Cynthia|last=Deshmukh|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=40|year=1979|pages=836–840|jstor=44142034}}</ref> ಇದು [[ಮುಂಬೈ]], ಮುಂಬೈ ಉಪನಗರ, ಪಾಲ್ಘರ್, ಥಾಣೆ, ರಾಯಗಡ, ರತ್ನಾಗಿರಿ ಮತ್ತು ಸಿಂಧುದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, <ref>{{Cite web|url=http://kokancouncil.org/category/kokani-oraganizations/|title=Kokani Organisations|access-date=16 July 2017|archive-date=11 ಮಾರ್ಚ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311021341/http://kokancouncil.org/category/kokani-oraganizations/|url-status=dead}}</ref> ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ <ref>{{Cite web|url=http://www.kokniluton.co.uk/history.htm|title=Kokni Community Luton|access-date=16 July 2017|archive-date=6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181006154604/http://www.kokniluton.co.uk/history.htm|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.kmab.org.uk/About.php|title=Kokni Muslim Association Birmingham|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703105629/http://kmab.org.uk/About.php|archive-date=3 July 2017|access-date=16 July 2017}}</ref> ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ವಲಸೆಗಾರ ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯಗಳಿವೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.kokannews.org/wp-content/uploads/2013/02/2011-Vol-3-No-1-Kokan-News.pdf#page=22|title=Kokanis in Cape Town, South Africa|last=Parker|first=Nujmoonnisa|access-date=16 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160504174250/http://www.kokannews.org/wp-content/uploads/2013/02/2011-Vol-3-No-1-Kokan-News.pdf#page=22|archive-date=4 May 2016|publisher=Kokan News|issue=1|volume=3}}</ref> <ref>{{Cite journal|title=Islam for the Indentured Indian: A Muslim Missionary in Colonial South Africa|url=https://archive.org/details/bulletin-soas_2008_71_3/page/529|first=Nile|last=Green|journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London|volume=71|issue=3|year=2008|pages=529–553|jstor=40378804|doi=10.1017/s0041977x08000876}}</ref> ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಬಹಳಷ್ಟು ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]]ಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ, ಮುಹಾಜಿರ್ ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಾಗಿ [[ಕರಾಚಿ|ಕರಾಚಿಯಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.tungekar.com/karachikokaniz.html|title=Kokani Muslim Jamat Societies, Karachi|access-date=16 July 2017|archive-date=10 ಜುಲೈ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710185235/http://www.tungekar.com/karachikokaniz.html|url-status=dead}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಕೊಂಕಣ ಕರಾವಳಿಯು ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಜಾಡನ್ನು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಅರಬ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. <ref>{{Cite web|url=http://www.ikokani.com/index.php?option=com_content&view=article&id=57&Itemid=68|title=History|last=Dr [[Omar Khalidi]]|website=www.ikonkani.com|publisher=i-konkani|archive-url=https://web.archive.org/web/20150705200106/http://www.ikokani.com/index.php?option=com_content&view=article&id=57&Itemid=68|archive-date=5 July 2015|access-date=19 April 2015}} </ref> ಸಾಮಾಜಿಕ ಶ್ರೇಣೀಕರಣವು ಪೂರ್ವಜರು ಯಾರು ಎಂಬುದರ ಆಧಾರವಾಗಿತ್ತು: ಅರಬ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ನೇರ ವಂಶಸ್ಥರು ಗಣ್ಯ ವರ್ಗದವರಾದರೆ, ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ಸ್ಥಳೀಯರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹದ ಮೂಲಕ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಕೆಳ ವರ್ಗದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web|url=https://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/Thane/Religion.html|title=Thane District Gazetteer, Government of Maharashtra|access-date=17 July 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://raigad.gov.in/DG/1964/people_muslims.html|title=Colaba District Gazetteer, Government of Maharashtra|archive-url=https://web.archive.org/web/20100203095259/http://www.raigad.gov.in/DG/1964/people_muslims.html|archive-date=3 February 2010|access-date=17 July 2017}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://ratnagiri.nic.in/gazetter/gom/people_muslims.html|title=Ratnagiri District Gazetteer, Government of Maharashtra|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908074815/http://ratnagiri.nic.in/gazetter/gom/people_muslims.html|archive-date=8 September 2017|access-date=17 July 2017}}</ref> ಶಿರೋನಾಮ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ಅನ್ವಯವಾಗಿ ಅನೇಕರು ಹಿಂದೂ ಉಪನಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. == ಧರ್ಮ == ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು [[ಸುನ್ನಿ ಇಸ್ಲಾಂ|ಸುನ್ನಿ]] ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಕಾನೂನಿನ ಶಫೀ'ಇ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಹನಾಫಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಉತ್ತರ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಸುನ್ನಿ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗಿಂತ ಬೇರೆಯದಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite book|title=Area Studies at the Crossroads: Knowledge Production after the Mobility Turn|last=Dandekar|first=Deepra|publisher=Palgrave Macmillan|year=2017|editor-last=Mielke|editor-first=Katja|pages=141–156|chapter=Margins or Center? Konkani Sufis, India and "Arabastan"|editor-last2=Hornidge|editor-first2=Anna-Katharina}}</ref> == ಭಾಷೆ == ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಿ ಕೊಂಕಣಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿವಿಧ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪರಭಿ, ಕುಣ್ಬಿ, ಕರಧಿ, ಸಂಗಮೇಶ್ವರಿ ಮತ್ತು ಭಾನ್ಕೋಟಿ ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಮುಂಬೈ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಗೋವಾ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ [[ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆ]]ಯ ನಡುವೆ ಈ ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಕ್ರಮೇಣ ಭಾಷಾ ನಿರಂತರತೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಮಾಲ್ವಣ್ ಬಳಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಸಿಂಧುದುರ್ಗ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಸಾವಂತವಾಡಿ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆಯ ಮಾಲ್ವಣಿ ಕೊಂಕಣಿ ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. == ಪಾಕಪದ್ಧತಿ == ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರದ್ದು ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಡಲ ಆಹಾರ. ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿರೊಟ್ಟಿಯನ್ನು (ರಾತ್ರಿ ಊಟದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು) ಮೀನು ಮತ್ತು ಮಸೂರ ಅಥವಾ ತರಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ತಿನ್ನುವುದು ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/mumbai-food-konkani-muslim-pop-up-seafood-coconut-weekend/17983168|title=Mumbai Food: Konkani-Muslim pop-up celebrates all things seafood and coconut|date=2017-02-10|website=www.mid-day.com|publisher=[[Mid-Day]]|access-date=17 July 2017}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶವು ಮಾಲ್ವಣಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಗೋವಾದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. == ಹೆಸರಾಂತ ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು == * ಅಬ್ದುಲ್ ರೆಹಮಾನ್ ಅಂತುಲೆ - ಭಾರತೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ. * ಹಮೀದ್ ದಲ್ವಾಯ್ - ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕ. * ಹುಸೈನ್ ದಲ್ವಾಯ್ - ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ. * ಗುಲಾಮ್ ಪಾರ್ಕಾರ್ -ಮಾಜಿ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ. * ಶಫಿ ಇನಾಮ್ದಾರ್ - ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ. * [[ಮುಕ್ರಿ]] - ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ. * [[ದಾವುದ್ ಇಬ್ರಾಹಿಮ|ದಾವೂದ್ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಕಾಸ್ಕರ್]] - ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಮತ್ತು ಭೂಗತ ದೊರೆ; ಇಂಟರ್ಪೋಲ್, ಎಫ಼್‍ಬಿಐ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. * ಇಮ್ರಾನ್ ಯೂಸುಫ್ - ಹಾಸ್ಯನಟ. * ಜಕೀರ್ ನಾಯಕ್ - ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಬೋಧಕ. * ರಫೀಕ್ ಜಕಾರಿಯಾ - ರಾಜಕಾರಣಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸ. * ಫರೀದ್ ಜಕಾರಿಯಾ - ಸಿಎನ್ಎನ್ ನಿರೂಪಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ನಿರೂಪಕ. ರಫೀಕ್ ಜಕಾರಿಯಾ ಅವರ ಮಗ. * ಆರಿಫ್ ಜಕಾರಿಯಾ - ನಟ, ರಫೀಕ್ ಜಕಾರಿಯಾ ಅವರ ಸೋದರಳಿಯ. * ಅಂಜುಮ್ ಫಕಿಹ್ - ನಟಿ ಮತ್ತು ರೂಪದರ್ಶಿ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20150705200106/http://www.ikokani.com/index.php?option=com_content&view=article&id=57&Itemid=68 iKokani-A ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೊಕನಿ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯ ಪೋರ್ಟಲ್] * [https://web.archive.org/web/20070712124015/http://www.kokaniz.com/history.html ಕೊಂಕಣಿ ಇತಿಹಾಸ] * [http://indianexpress.com/article/cities/mumbai/melting-pot-konkani-muslims-in-kalyan-hold-on-to-their-legacy-amid-urbanisation-2946901/ ಕರಗುವ ಮಡಕೆ: ಕಲ್ಯಾಣದ ಕೊಂಕಣಿ ಮುಸ್ಲಿಮರು ನಗರೀಕರಣದ ಮಧ್ಯೆ ತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ] {{Interwikineeded}} tthbkx6gfawe4eumgpxhp1gb6gyd5kc 1 140015 1431795 1082968 2026-10-12T04:32:17Z Simsar Writer 102064 Simsar Writer [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ARLAPADAVU]] ಪುಟವನ್ನು [[ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಿಂದ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ 1082968 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|realName=|name=ARLAPADAVU}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೬, ೨೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೧ (UTC) htyc6jgsadiwckte2qudugnihat8x44 0 140016 1431792 1082969 2026-10-12T04:31:33Z Simsar Writer 102064 new 1431792 wikitext text/x-wiki <blockquote> = ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಗಳ ಗಡಿನಾಡಿನ ಸಾಧಕ ಡಾ|| ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು ( DR.HAJI.S.ABUBACKER ARLAPADAVU = </blockquote> ===                                     === ತನ್ನ ಸಂಘಟನೆ ,ಕ್ರಿಯಾ ಶೀಲತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ, ನಾಡು ನುಡಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ,ಪತ್ರಿಕೋಧ್ಯಮದ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಕಳಕಳಿ ಇರುವ, ಈಗಾಗಲೇ ಎಲ್ಲರ ಅಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿರುವ ಗಡಿನಾಡಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ಕರ‍್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕನ್ನಡದ ಕಟ್ಟಾಳು ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಗಳ ಸಂಗಮ, ಯುವ ಸಾಧಕ ನಮ್ಮ ಗಡಿನಾಡು ಪ್ರದೇಶದ ಪುತ್ತೂರಿನ ಪಾಣಾಜೆಯ ಆರ‍್ಲಪದವಿನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತನ್ನ ಹೆಸರಿನ ಜತೆಗೆ ತನ್ನೂರಿನ ಹೆಸರನ್ನೂ ಹತ್ತೂರಿಗೂ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಅವರೇ ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಕನ್ನಡ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾಶಕರೂ, ಸಂಪಾದಕರೂ, ಹತ್ತು ಹಲವು ಜನಪರ ಕೆಲಸ ಕರ‍್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿರುವ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಬಿರುದಾಂಕಿತ, ಭಾರತ ವಿಕಾಸ ರತ್ನ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಯೋತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ, ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಪುರಸ್ಕೃತ , [[ಪುತ್ತೂರು|ಪುತ್ತೂರಿ]]ನ ಹೆಮ್ಮೆಯ “ಯುವ ಪುತ್ರ” ಬಿರುದಾಂಕಿತ [https://www.google.com/search?q=%E0%B2%A1%E0%B2%BE%7C%7C+%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF+%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B3%8D+%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D+%E0%B2%86%E0%B2%B0%E2%80%8D%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81&oq=%E0%B2%A1%E0%B2%BE%7C%7C+%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF+%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B3%8D+%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D+%E0%B2%86%E0%B2%B0%E2%80%8D%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81&aqs=chrome..69i57.1285438j0j0&sourceid=chrome&ie=UTF-8#:~:text=%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF%20%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%20%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%20%E0%B2%86%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81%20%E0%B2%97%E0%B3%86%20%E0%B2%97%E0%B3%8C%E0%B2%B0%E0%B2%B5%20%E0%B2%A1%E0%B2%BE%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%9F%E0%B3%8D%20%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%A8 ಡಾ ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು].  ತಂದೆ ಯಸ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ, ತಾಯಿ ಯಸ್ ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ ಇವರ ಆಶೀರ್ವಾದದ ಬಲದಿಂದ ಇಂದು ಯುವ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಮುಖೀ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ “ಸೈ” ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ [https://www.google.com/search?q=%E0%B2%A1%E0%B2%BE%7C%7C+%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF+%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B3%8D+%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D+%E0%B2%86%E0%B2%B0%E2%80%8D%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81&oq=%E0%B2%A1%E0%B2%BE%7C%7C+%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF+%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B3%8D+%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D+%E0%B2%86%E0%B2%B0%E2%80%8D%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81&aqs=chrome..69i57.1285438j0j0&sourceid=chrome&ie=UTF-8#:~:text=%E0%B2%85%E0%B2%96%E0%B2%BF%E0%B2%B2%20%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%A4%E0%B3%80%E0%B2%AF%20%E0%B2%AA%E0%B2%82%E0%B2%9A%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%20%E0%B2%AA%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%B7%E0%B2%A4%E0%B3%8D%20%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%20%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%AF%20%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A7%E0%B2%BE%E0%B2%A8 ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು] ಅವರ ಸಾಧನೆಗೆ ದೊರೆತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಹುಮಾನ.ಅಭಿನಂದನಾ ಪತ್ರ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಸುಮಾರು ೧೬೫ ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿಕ್ಕಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿಯುಳ್ಳ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರ‍್ಲಪದವು ಇವರು ಪರಿಸರ,ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಂಗದಲ್ಲೂ ಸದಾ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಸರ್ವ ಧರ್ಮ ಸಮನ್ವಯತೆಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಟ್ಟು , ನೆಲ ಜಲ ಭಾಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕರ‍್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗಿರುವ ಇವರು ಸದಾ ಗಡಿನಾಡಿನ ಬಗ್ಗೆ ಧ್ವನಿ ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತನ್ನ ಜೀವನದ ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ ಸಮಯವನ್ನು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾ ಇರುವ ಇವರು ಗಡಿನಾಡಿನ ನೆಲ ಜಲ ಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ  ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಜಾಗ್ರತಿ  ಹಾಗೂ ಸಮಜ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬರುವವರಾಗಿರುವರು. ಅಲ್ಲದೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ರಂಗದಲ್ಲಿ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಂಗದಲ್ಲೂ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ತೊಡಗಿಸಿ ಕೊಂಡವರಾಗಿರುವರು. ಗಡಿನಾಡ ಪ್ರಗತಿ ಯುವಕ ಮಂಡಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಗಡಿನಾಡ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸರಕಾರದ ಮನಮುಟ್ಟಿಸುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ , ತದನಂತರ ಇದರಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿಗೊಂಡ ಇವರು ಗಡಿನಡ ಧ್ವನಿ ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ೨೦೦೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೨ ತನ್ನ ಮಗಳ ಹುಟ್ಟು ಹಬ್ಬದಂದು ಗಡಿನಡ ಹೋರಾಟಗಾರ ನಾಡೋಜ ಡಾ| ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಂಞಣ್ಣ ರೈ ಇವರ ದಿವ್ಯ ಹಸ್ತದಲ್ಲಿ ಬದಿಯಡ್ಕ ಕವಿತಾ ಕುಟೀರದಲ್ಲಿ ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ ಗೊಳಿಸಿ ತನ್ಮೂಲಕ ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಮೊಳಗಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ರಂಗದಲ್ಲೂ ಕಾಣ ಸಿಗುವ , ವೃತ್ತಿ-ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳೆರಡನ್ನೂ ಕನ್ನಡಮ್ಮನ ಸೇವೆಗೆ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ದಣಿವರಿಯದೆ ದುಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಗಡಿನಾಡಿನ ಓರ್ವ ಬಹು ಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆ ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು . ಇವರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪುರಸ್ಕಾರ, ಸನ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಆಶಿಸದೆ ಸ್ವಯಂಸ್ಪೂರ್ತಿ ಸಹಜತೆಗಳಿಂದ ಪರಿಸರ, ಕನ್ನಡ ಪರಿಚಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು ಸರಳತೆ, ವಿನಯ ಸಂಪನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹ ಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಿರಿಯರನ್ನು , ಕಿರಿಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಸಮವಯಸ್ಕರನ್ನು ಏಕ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಒಲಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ವಾಕ್ಚಾತರ‍್ಯದಲ್ಲೂ ಸರ್ವರ ಮನಸೂರೆಗೊಂಡವರಾಗಿರುವರು. ಗಡಿನಾಡಿನ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಗಡಿನಾಡ ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ ನ್ನು ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾವಣೆಗೊಳಿಸಿ, ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿನಾಡ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಕಾಸರಗೋಡಿನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿ ದೇಶದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯಾಸಕ್ತರನ್ನು. ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಮಹಾಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಇವರದು. ಅದರಂತೆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸವಿನೆನಪಿಗಾಗಿ ಎಂಬAತೆ ದ್ವಿತೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ದೇರಳಕಟ್ಟೆ ವಿದ್ಯಾರತ್ನ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ , ಮೂರನೇ ಸಮಏಳನ ಬಾಳೆಕೋಡಿಯ ಶ್ರೀ ಶಿಲಾಂಜನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕನೇ ಸಮ್ಮೇಳನ ಗಾಳಿಮುಖ ಖಲೀಲ್ ಸಲಾಹ್ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಐದನೇ ಮಹಾಸಮ್ಮೇಳನ ಪುತ್ತೂರಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಬಂಟರ ಭವನದಲ್ಲಿ , ಸರಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಅನುದಾನಗಳಿಲ್ಲದೆ ಯಶಸ್ವಿ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ ಸದಾ ಕನ್ನಡದ ಕೈಂರ‍್ಯದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುವರು. ಇವರ ಕರ‍್ಯ ವೈಖರಿಗಳನ್ನು ಮನಗಂಡು ಒಲಿದು ಬಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಅಪರ. ಅದರಲ್ಲಿ ಚುಟುಕು ವಿವರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ದಾಖಲಿಸುತ್ತೇವೆ. ಭಾರತ ಸರಕಾರದ ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಿAದ ಕೊಡಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ (ಗಡಿನಾಡ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ರಂಗದ ಸೇವೆಗಾಗಿ), ಭಾರತ ವಿಕಾಸ ರತ್ನ ರಾಷ್ಟç ಪ್ರಶಸ್ತಿ -ನವದೆಹಲಿ, ಡಾ||[[ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್|ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೆಲೋಶಿಫ್ ಆವಾರ್ಡ್-ನವ ದೆಹಲಿ, ಕನ್ನಡ ಶ್ರೀ ರಾಷ್ಟç ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮೈಸೂರು (ಕನ್ನಡದ ನೆಲ,ಜಲ,ಭಾಷೆಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ),ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡ ಕಣ್ಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗಾ, ರ‍್ಯಭಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಞಾನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ , ಶ್ರೀ ಗುರುದೇವದತ್ತ ಸಂಸ್ತಾನಮ್ ಒಡಿಯೂರು ವಿಜಯ ರಜತ ಸಂಭ್ರಮ-ಮಹಾ ಕುಂಭಾಬಿಷೇಕ-ರಥೋತ್ಸವದ ಸುಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಗುರುದೇವಾನುಗ್ರಹ ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡಿ ಸನ್ಮಾನ, ಅಮೋಘ ವರ್ಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಡಾ||[[ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ|ಕೆ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ]] ಸದ್ಭಾವನಾ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಡಾ||ಬಾಬಾ ಸಾಹೇಬ್ ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಗಡಿನಾಡ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಗಾಗಿ), ಕರಾವಳಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೪೯ನೇ ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಶ್ರೀ [[ಹೆಚ್.ಡಿ.ದೇವೇಗೌಡ|ಹೆಚ್ ಡಿ ದೇವೇ ಗೌಡ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕುಂದಾಪುರ ಎ.ಎಸ್.ಎನ್.ಹೆಬ್ಬಾರ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ (ರಾಜ್ಯ) ಯುವ ಜನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಭಾರತ ಸರಕಾರ ಯುವ ಕರ‍್ಯ-ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ದ.ಕ ಜಿಲ್ಲಾ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯುವಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ವಿಧ್ವತ್ ಸೇವಾ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,  ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಯೋತಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಸಮಾಜ ಸೇವೆಗಾಗಿ ನಾಟ್ಯ ಕುಸುಮಾಂಜಲಿ-ಆದರ್ಶ ಶೃಂಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪತ್ರಿಕೋಧ್ಯಮ,ಶಿಕ್ಷಣ,ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇವಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪುತ್ತೂರು ಸಹಾಯಕ ಯುವಜನ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಧಿಕಾರಿಯವರಿಂದ ಪುತ್ತೂರಿನ ಹೆಮ್ಮೆಯ “ಯುವ ಪುತ್ರ” ಎಂಬ ಬಿರುದಿನೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನಂದನೆ. ಬಹು ಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಸುಮ ಸೌರಭ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ನಾಡ ಭೂಷಣ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಎಂ.ಪಿ.ಎA.ವಿದ್ಯಾಲಯದಿAದ ಎಂ.ಪಿ.ಎA.ಆವಾರ್ಡ್-೨೦೧೪ ಸನ್ಮಾನ, [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]] ಆಂಧ್ರ ಗಡಿನಾಡ ಘಟಕ ದ್ವಿತೀಯ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ-೨೦೧೧ ಅಮರಾಪುರ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ೧೪ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ-೨೦೧೪ ಈಶ್ವರ ಮಂಗಿಲದ  ಹನುಮಗಿರಿಯಲ್ಲಿ , ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗರಿಂದ ಮುಂಬೈ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ, ದುಬೈ ಕರ್ನಾಟಕ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸೆಂಟರ್ ವತಿಯಿಂದ ಸನ್ಮಾನ, ಅಬುಧಾಬಿಯಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ, ಶಾರ್ಜಾ ಕರ್ನಾಟಕ ಗೆಳೆಯರ ಬಳಗದಿಂದ ಸನ್ಮಾನ, ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,  ಬಸವಶ್ರೀ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಬಿಜಾಪುರ), ಕರಾವಳಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾಸರಗೋಡು, ಬೆಂಗಳೂರು ಮರಾಠ ಮಹಾಸಭಾ ಕರ್ನಾಟಕ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಪ್ರಶಂಸನಾ ಪತ್ರ, ವಿಶ್ವ ಮಾನವ ಸಂದೇಶ ಪ್ರಶಸ್ತಿ , ೨೦೧೫ರಂದು ಕಟೀಲು ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜರಗಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ೨೦ ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸನ್ಮಾನ. ಹೀಗೆ ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಕ್ಕಿಂತಲೂ   ೨ ಮಿಕ್ಕಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅಲ್ಲದೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ತನ್ನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಇವರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿ (ರಿ.) ಬೆಂಗಳೂರು ಇವರು ನೀಡಲ್ಪಡುವ  “ ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ ‘” ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಇವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿರುವುದು ನಮಗೆಲ್ಲಾ ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಚಾರ. ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರ‍್ಲಪದವು ಇವರು ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಗಾಳಿಮುಖ ಖಲೀಲ್ ಸಲಾಹ್ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ,ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ, ಕಾನೂನು ಸೇವಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಪ್ಯಾರಾ ಲೀಗಲ್ ವಾಲೆಂಟಿಯರ್, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿ ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಪಾಣಾಜೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಶಾಲಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಸಮಿತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಸುಬೋಧ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕ ರಕ್ಷಕ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಿಗೆ ತಾನು ಬರೆದ ಲೇಖನ ಪ್ರಬಂಧಗಳಿಗೆ ದೊರೆತ ಬಹುಮಾನ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಅಪರ. ಬೆಂಗಳೂರು ದೂರ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳೊAದಿಗೆ ಸಂವಾದ, ಮಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಯುವ ವಾಣಿ ಕರ‍್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ, ಹಲವಾರು ಕನ್ನಡ ಪರ , ಸಮಾಜ ಪರ, ಪರಿಸರ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ, ಮಹಾಸಮ್ಮೇಳನ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಕರಾಗಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಅನುಭವ. ಹಲವಾರು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ, ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ, ವಿಶೇಷ ಪುರವಣಿ, ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಡಿನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ವರದಿಗಳು ಪ್ರಕಟ. ನಾಡೋಜ ಪಾಟೀಲ ಪುಟ್ಟಪ್ಪನವರ ನೇತ್ರತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡ ಸಂಘಗಳ ಮಹಾಮೇಳ [[ಧಾರವಾಡ]], [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]], [[ವಾರಾಣಸಿ|ವಾರಣಾಸಿ]], ಕಾಶೀ, [[ಗುಜರಾತ್]] [[ಬರೋಡಾ]], ದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಸಮ್ಮೇಳನ ಯಶಸ್ವಿಗೆ ಕಾರಣಕರ್ತರಾಗಿರುವರು. ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕನ್ನಡ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ , ಕೇರಳ-ಕರ್ನಾಟಕ ಉತ್ಸವ, ಚುಟುಕು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಕನ್ನಡ ಕೈಂರ‍್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವರು. ತನ್ನ ಗಟ್ಟಿ ನಿಲುವು, ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪ, ಆತ್ಮೀಯತೆ, ಗುರು ಹಿರಿಯರೊಂದಿಗೆ ವಿವಿಧ ಇಲಾಖಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳೊAದಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಪರ್ಕ,ಸAಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊAದಿಗಿನ ಬಾಂಧವ್ಯ ಇವರ ಕರ‍್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸಿದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಹಲವಾರು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರಿವು ಹಾಗೂ ಜಾಗೃತಿ ಸಮಾರಂಭ ವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿರುವುದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಂಗದ ಸೇವೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಅದರಂತೆ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯ ಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರೊಂದಿಗೆ ಯಶಸ್ವೀ ಕರ‍್ಯಕ್ರಮ ಮಾಡಿರುವುದು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಕಾನೂನು ಅರಿವು ನಾಡಿನ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗೆ ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು.  ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು ಇವರ ಕರ‍್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಅಭಿಮಾನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.’ ಯುವಕರೆಂದರೆ ಹೀಗಿರಬೇಕು “ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಮೂಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರ‍್ಲಪದವು ಇವರ ಪ್ರಕೃತ ಕರ‍್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಣ್ಣೋಡಿಸಿದಾಗ :- ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರು [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು]] ದ.ಕ.ಜಿಲ್ಳಾ ಸಮಿತಿ, ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಪತ್ರಕರ್ತರ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಘ (ರಿ.) ದ.ಕ.ಜಿಲ್ಲೆ,  [[ಪ್ಯಾರಾ ಲೀಗಲ್ ವ್ಯಾಲೆಂಟಿಯರ್ ಕಾನೂನು ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]] , ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕರು ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಕನ್ನಡ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಗಡಿನಾಡ ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ (ರಿ.), ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು, ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ (ರಿ.) ನವದೆಹಲಿ, ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು ಭಾರತೀಯ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಶಾಖೆ, ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು ಜಮೀಯ್ಯತುಲ್ ಫಲಾಹ್ (ರಿ.), ಸ್ಥಾಪಕರು ಗಡಿನಾಡ ಪ್ರಗತಿ ಯುವಕ ಮಂಡಲ (ರಿ.), ಪ್ರಕಾಶಕರು ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಪ್ರಕಾಶನ,  ೩ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಮರ್ಕಝ್ ಲಿತಹ್‌ಲೀಮಿಲ್ ಇಸ್ಲಾಮಿ ಪುದಿಯವಳಪ್ಪು, ಜಿಲ್ಲಾ ಕರ‍್ಯದರ್ಶಿಗಳು ದ.ಕ.ಜಿಲ್ಲಾ ವಿಎಲ್‌ಇ ಸೊಸೈಟಿ (ರಿ.),  ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ ಖಲೀಲ್ ಸ್ವಲಾಹ್ ಎಜ್ಯುಕೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಗಾಳಿಮುಖ, ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧಕರು ಬಿಜೆಎಂ ರ‍್ಲಪದವು, ಕರ‍್ಯಕಾರೀ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರು ಸೀರತ್ ಕಮಿಟಿ (ರಿ.) ಪುತ್ತೂರು, ಪ್ರಧಾನ ಕರ‍್ಯದರ್ಶಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ದ.ಕ.ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಶಾಲಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಸಮಿತಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಮಾದರಿ ಉನ್ನತ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಪಾಣಾಜೆ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಶಿಕ್ಷಕ ರಕ್ಷಕ ಸಂಘ ಸುಬೋಧ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ ಪಾಣಾಜೆ  ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಯೋಜಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಮೋರ‍್ಸ್ [[ಜ್ಞಾನ ಮಂದಾರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ]] (ರಿ.) ದ ಕ .ಜಿಲ್ಲೆ, ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು [[ಜ್ಞಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಮಿತಿ]] ದ.ಕ ಜಿಲ್ಲೆ, ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜಮಾಅತ್]] ಕಮಿಟಿ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು, ಪ್ರಧಾನ ಕರ‍್ಯದರ್ಶಿ [[ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರ]] ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ಸಮಿತಿ,  ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕಲ್ಪನೆ-ಕನಸು-ಜಾಗೃತಿ  ಸಮಾಜಮುಖೀ ಕೆಲಸ ಕರ‍್ಯಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸುಂದರ ರೂಪ ಕೊಡಲು “ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ” ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರಿನ ಕನ್ನಡ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಗಡಿನಾಡ ಪ್ರಧೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದು , ಈಗಾಗಲೇ ಎಲ್ಲರ ಅಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವಾಗುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿರುವ ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು ಅವರ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರೇಮ, ಸಾಹಸ, ನೆಲ ಜಲ ಭಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಗಡಿನಾಡ ಸೇವೆ ಅಭಿನಂದನೀಯ. ಇವರ ಕಛೇರಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟೋ ಜನರು ತನ್ನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಸಲಹೆ ಮಾರ್ಗ ದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಆ ಕುಟುಂಬದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ದೊರಕಿಸುವಲ್ಲಿ ಕರ‍್ಯಪ್ರವೃತ್ತರಾಗುವ ಇವರು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಲಹಗಳಿಂದ ಬಲಳುತ್ತಿರುವರಿಗೆ ಕೌನ್ಸಿಲಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗ ದರ್ಶನ ನೀಡಿ ಕುಟುಂಬಗಳು ಒಂದಾಗುವAತೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿದ ಕೈ ಇವರದು. ಸದಾ ದಣಿವಿಲ್ಲದ ಹಸನ್ಮುಖಿಯಾಗಿ, ಸರ್ವರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಕರ‍್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗುವರು. ಮುಗಿಸುವ ಮುನ್ನ : ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು ಅವರದು ದಣಿವರಿಯದ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಬದುಕು. ದೇಶ-ವಿದೇಶ ತುಂಬಾ ಓಡಾಡಿ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ,ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಆರೋಗ್ಯ ಪೂರ್ಣ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸದಾ ತುಡಿಯುವ ಇವರ ಕೆಲಸ ಕರ‍್ಯಗಳಿಗೆ ಇವರ “ ಅಮ್ಮ “ ನ ಆಶೀರ್ವಾದದೊಂದಿಗೆ ಪತ್ನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ, ಮಕ್ಕಳಾದ ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಮುಹಮ್ಮದ್ ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಖ್, ಖದೀಜತ್ ಸಫರ, ಮತ್ತು ಸಹೋದರರು ಸಾಥ್ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗಡಿನಾಡ ಸಾಧಕನ ಕನಸುಗಳೆಲ್ಲಾ ನನಸಾಗಲಿ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕರ‍್ಯಮಾಡುವ ಚೈತನ್ಯ ಮೂಡಿ ಬರಲಿ ಎಂದು ಹೃದಯ ತುಂಬಿ ಹಾರೈಸೋಣ.. ... {{DEFAULTSORT:ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ}} ptn63qify15xwyalk3psqpd2istfceh 1431793 1431792 2026-10-12T04:32:17Z Simsar Writer 102064 Simsar Writer [[ಸದಸ್ಯ:ARLAPADAVU]] ಪುಟವನ್ನು [[ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಿಂದ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ 1431792 wikitext text/x-wiki <blockquote> = ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಗಳ ಗಡಿನಾಡಿನ ಸಾಧಕ ಡಾ|| ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು ( DR.HAJI.S.ABUBACKER ARLAPADAVU = </blockquote> ===                                     === ತನ್ನ ಸಂಘಟನೆ ,ಕ್ರಿಯಾ ಶೀಲತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ, ನಾಡು ನುಡಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ,ಪತ್ರಿಕೋಧ್ಯಮದ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಕಳಕಳಿ ಇರುವ, ಈಗಾಗಲೇ ಎಲ್ಲರ ಅಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿರುವ ಗಡಿನಾಡಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ಕರ‍್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕನ್ನಡದ ಕಟ್ಟಾಳು ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಗಳ ಸಂಗಮ, ಯುವ ಸಾಧಕ ನಮ್ಮ ಗಡಿನಾಡು ಪ್ರದೇಶದ ಪುತ್ತೂರಿನ ಪಾಣಾಜೆಯ ಆರ‍್ಲಪದವಿನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತನ್ನ ಹೆಸರಿನ ಜತೆಗೆ ತನ್ನೂರಿನ ಹೆಸರನ್ನೂ ಹತ್ತೂರಿಗೂ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಅವರೇ ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಕನ್ನಡ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾಶಕರೂ, ಸಂಪಾದಕರೂ, ಹತ್ತು ಹಲವು ಜನಪರ ಕೆಲಸ ಕರ‍್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿರುವ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಬಿರುದಾಂಕಿತ, ಭಾರತ ವಿಕಾಸ ರತ್ನ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಯೋತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ, ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಪುರಸ್ಕೃತ , [[ಪುತ್ತೂರು|ಪುತ್ತೂರಿ]]ನ ಹೆಮ್ಮೆಯ “ಯುವ ಪುತ್ರ” ಬಿರುದಾಂಕಿತ [https://www.google.com/search?q=%E0%B2%A1%E0%B2%BE%7C%7C+%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF+%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B3%8D+%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D+%E0%B2%86%E0%B2%B0%E2%80%8D%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81&oq=%E0%B2%A1%E0%B2%BE%7C%7C+%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF+%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B3%8D+%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D+%E0%B2%86%E0%B2%B0%E2%80%8D%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81&aqs=chrome..69i57.1285438j0j0&sourceid=chrome&ie=UTF-8#:~:text=%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF%20%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%20%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%20%E0%B2%86%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81%20%E0%B2%97%E0%B3%86%20%E0%B2%97%E0%B3%8C%E0%B2%B0%E0%B2%B5%20%E0%B2%A1%E0%B2%BE%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%9F%E0%B3%8D%20%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%A8 ಡಾ ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು].  ತಂದೆ ಯಸ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ, ತಾಯಿ ಯಸ್ ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ ಇವರ ಆಶೀರ್ವಾದದ ಬಲದಿಂದ ಇಂದು ಯುವ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಮುಖೀ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ “ಸೈ” ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ [https://www.google.com/search?q=%E0%B2%A1%E0%B2%BE%7C%7C+%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF+%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B3%8D+%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D+%E0%B2%86%E0%B2%B0%E2%80%8D%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81&oq=%E0%B2%A1%E0%B2%BE%7C%7C+%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF+%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B3%8D+%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D+%E0%B2%86%E0%B2%B0%E2%80%8D%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81&aqs=chrome..69i57.1285438j0j0&sourceid=chrome&ie=UTF-8#:~:text=%E0%B2%85%E0%B2%96%E0%B2%BF%E0%B2%B2%20%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%A4%E0%B3%80%E0%B2%AF%20%E0%B2%AA%E0%B2%82%E0%B2%9A%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%20%E0%B2%AA%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%B7%E0%B2%A4%E0%B3%8D%20%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%20%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%AF%20%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A7%E0%B2%BE%E0%B2%A8 ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು] ಅವರ ಸಾಧನೆಗೆ ದೊರೆತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಹುಮಾನ.ಅಭಿನಂದನಾ ಪತ್ರ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಸುಮಾರು ೧೬೫ ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿಕ್ಕಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿಯುಳ್ಳ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರ‍್ಲಪದವು ಇವರು ಪರಿಸರ,ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಂಗದಲ್ಲೂ ಸದಾ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಸರ್ವ ಧರ್ಮ ಸಮನ್ವಯತೆಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಟ್ಟು , ನೆಲ ಜಲ ಭಾಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕರ‍್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗಿರುವ ಇವರು ಸದಾ ಗಡಿನಾಡಿನ ಬಗ್ಗೆ ಧ್ವನಿ ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತನ್ನ ಜೀವನದ ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ ಸಮಯವನ್ನು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾ ಇರುವ ಇವರು ಗಡಿನಾಡಿನ ನೆಲ ಜಲ ಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ  ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಜಾಗ್ರತಿ  ಹಾಗೂ ಸಮಜ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬರುವವರಾಗಿರುವರು. ಅಲ್ಲದೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ರಂಗದಲ್ಲಿ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಂಗದಲ್ಲೂ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ತೊಡಗಿಸಿ ಕೊಂಡವರಾಗಿರುವರು. ಗಡಿನಾಡ ಪ್ರಗತಿ ಯುವಕ ಮಂಡಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಗಡಿನಾಡ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸರಕಾರದ ಮನಮುಟ್ಟಿಸುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ , ತದನಂತರ ಇದರಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿಗೊಂಡ ಇವರು ಗಡಿನಡ ಧ್ವನಿ ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ೨೦೦೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೨ ತನ್ನ ಮಗಳ ಹುಟ್ಟು ಹಬ್ಬದಂದು ಗಡಿನಡ ಹೋರಾಟಗಾರ ನಾಡೋಜ ಡಾ| ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಂಞಣ್ಣ ರೈ ಇವರ ದಿವ್ಯ ಹಸ್ತದಲ್ಲಿ ಬದಿಯಡ್ಕ ಕವಿತಾ ಕುಟೀರದಲ್ಲಿ ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ ಗೊಳಿಸಿ ತನ್ಮೂಲಕ ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಮೊಳಗಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ರಂಗದಲ್ಲೂ ಕಾಣ ಸಿಗುವ , ವೃತ್ತಿ-ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳೆರಡನ್ನೂ ಕನ್ನಡಮ್ಮನ ಸೇವೆಗೆ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ದಣಿವರಿಯದೆ ದುಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಗಡಿನಾಡಿನ ಓರ್ವ ಬಹು ಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆ ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು . ಇವರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪುರಸ್ಕಾರ, ಸನ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಆಶಿಸದೆ ಸ್ವಯಂಸ್ಪೂರ್ತಿ ಸಹಜತೆಗಳಿಂದ ಪರಿಸರ, ಕನ್ನಡ ಪರಿಚಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು ಸರಳತೆ, ವಿನಯ ಸಂಪನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹ ಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಿರಿಯರನ್ನು , ಕಿರಿಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಸಮವಯಸ್ಕರನ್ನು ಏಕ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಒಲಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ವಾಕ್ಚಾತರ‍್ಯದಲ್ಲೂ ಸರ್ವರ ಮನಸೂರೆಗೊಂಡವರಾಗಿರುವರು. ಗಡಿನಾಡಿನ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಗಡಿನಾಡ ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ ನ್ನು ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾವಣೆಗೊಳಿಸಿ, ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿನಾಡ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಕಾಸರಗೋಡಿನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿ ದೇಶದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯಾಸಕ್ತರನ್ನು. ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಮಹಾಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಇವರದು. ಅದರಂತೆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸವಿನೆನಪಿಗಾಗಿ ಎಂಬAತೆ ದ್ವಿತೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ದೇರಳಕಟ್ಟೆ ವಿದ್ಯಾರತ್ನ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ , ಮೂರನೇ ಸಮಏಳನ ಬಾಳೆಕೋಡಿಯ ಶ್ರೀ ಶಿಲಾಂಜನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕನೇ ಸಮ್ಮೇಳನ ಗಾಳಿಮುಖ ಖಲೀಲ್ ಸಲಾಹ್ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಐದನೇ ಮಹಾಸಮ್ಮೇಳನ ಪುತ್ತೂರಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಬಂಟರ ಭವನದಲ್ಲಿ , ಸರಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಅನುದಾನಗಳಿಲ್ಲದೆ ಯಶಸ್ವಿ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ ಸದಾ ಕನ್ನಡದ ಕೈಂರ‍್ಯದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುವರು. ಇವರ ಕರ‍್ಯ ವೈಖರಿಗಳನ್ನು ಮನಗಂಡು ಒಲಿದು ಬಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಅಪರ. ಅದರಲ್ಲಿ ಚುಟುಕು ವಿವರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ದಾಖಲಿಸುತ್ತೇವೆ. ಭಾರತ ಸರಕಾರದ ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಿAದ ಕೊಡಮಾಡಿದ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ (ಗಡಿನಾಡ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ರಂಗದ ಸೇವೆಗಾಗಿ), ಭಾರತ ವಿಕಾಸ ರತ್ನ ರಾಷ್ಟç ಪ್ರಶಸ್ತಿ -ನವದೆಹಲಿ, ಡಾ||[[ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್|ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೆಲೋಶಿಫ್ ಆವಾರ್ಡ್-ನವ ದೆಹಲಿ, ಕನ್ನಡ ಶ್ರೀ ರಾಷ್ಟç ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮೈಸೂರು (ಕನ್ನಡದ ನೆಲ,ಜಲ,ಭಾಷೆಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ),ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡ ಕಣ್ಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗಾ, ರ‍್ಯಭಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಞಾನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ , ಶ್ರೀ ಗುರುದೇವದತ್ತ ಸಂಸ್ತಾನಮ್ ಒಡಿಯೂರು ವಿಜಯ ರಜತ ಸಂಭ್ರಮ-ಮಹಾ ಕುಂಭಾಬಿಷೇಕ-ರಥೋತ್ಸವದ ಸುಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಗುರುದೇವಾನುಗ್ರಹ ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡಿ ಸನ್ಮಾನ, ಅಮೋಘ ವರ್ಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಡಾ||[[ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ|ಕೆ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ]] ಸದ್ಭಾವನಾ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಡಾ||ಬಾಬಾ ಸಾಹೇಬ್ ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಗಡಿನಾಡ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಗಾಗಿ), ಕರಾವಳಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೪೯ನೇ ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಶ್ರೀ [[ಹೆಚ್.ಡಿ.ದೇವೇಗೌಡ|ಹೆಚ್ ಡಿ ದೇವೇ ಗೌಡ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕುಂದಾಪುರ ಎ.ಎಸ್.ಎನ್.ಹೆಬ್ಬಾರ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ (ರಾಜ್ಯ) ಯುವ ಜನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಭಾರತ ಸರಕಾರ ಯುವ ಕರ‍್ಯ-ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ದ.ಕ ಜಿಲ್ಲಾ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯುವಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ವಿಧ್ವತ್ ಸೇವಾ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,  ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಯೋತಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಸಮಾಜ ಸೇವೆಗಾಗಿ ನಾಟ್ಯ ಕುಸುಮಾಂಜಲಿ-ಆದರ್ಶ ಶೃಂಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪತ್ರಿಕೋಧ್ಯಮ,ಶಿಕ್ಷಣ,ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇವಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪುತ್ತೂರು ಸಹಾಯಕ ಯುವಜನ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಧಿಕಾರಿಯವರಿಂದ ಪುತ್ತೂರಿನ ಹೆಮ್ಮೆಯ “ಯುವ ಪುತ್ರ” ಎಂಬ ಬಿರುದಿನೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನಂದನೆ. ಬಹು ಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಸುಮ ಸೌರಭ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ನಾಡ ಭೂಷಣ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಎಂ.ಪಿ.ಎA.ವಿದ್ಯಾಲಯದಿAದ ಎಂ.ಪಿ.ಎA.ಆವಾರ್ಡ್-೨೦೧೪ ಸನ್ಮಾನ, [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]] ಆಂಧ್ರ ಗಡಿನಾಡ ಘಟಕ ದ್ವಿತೀಯ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ-೨೦೧೧ ಅಮರಾಪುರ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ೧೪ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ-೨೦೧೪ ಈಶ್ವರ ಮಂಗಿಲದ  ಹನುಮಗಿರಿಯಲ್ಲಿ , ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗರಿಂದ ಮುಂಬೈ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ, ದುಬೈ ಕರ್ನಾಟಕ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸೆಂಟರ್ ವತಿಯಿಂದ ಸನ್ಮಾನ, ಅಬುಧಾಬಿಯಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ, ಶಾರ್ಜಾ ಕರ್ನಾಟಕ ಗೆಳೆಯರ ಬಳಗದಿಂದ ಸನ್ಮಾನ, ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,  ಬಸವಶ್ರೀ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಬಿಜಾಪುರ), ಕರಾವಳಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾಸರಗೋಡು, ಬೆಂಗಳೂರು ಮರಾಠ ಮಹಾಸಭಾ ಕರ್ನಾಟಕ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಪ್ರಶಂಸನಾ ಪತ್ರ, ವಿಶ್ವ ಮಾನವ ಸಂದೇಶ ಪ್ರಶಸ್ತಿ , ೨೦೧೫ರಂದು ಕಟೀಲು ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜರಗಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ೨೦ ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸನ್ಮಾನ. ಹೀಗೆ ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಕ್ಕಿಂತಲೂ   ೨ ಮಿಕ್ಕಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅಲ್ಲದೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ತನ್ನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಇವರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿ (ರಿ.) ಬೆಂಗಳೂರು ಇವರು ನೀಡಲ್ಪಡುವ  “ ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ ‘” ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಇವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿರುವುದು ನಮಗೆಲ್ಲಾ ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಚಾರ. ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರ‍್ಲಪದವು ಇವರು ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಗಾಳಿಮುಖ ಖಲೀಲ್ ಸಲಾಹ್ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ,ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ, ಕಾನೂನು ಸೇವಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಪ್ಯಾರಾ ಲೀಗಲ್ ವಾಲೆಂಟಿಯರ್, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿ ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಪಾಣಾಜೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಶಾಲಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಸಮಿತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಸುಬೋಧ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕ ರಕ್ಷಕ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಿಗೆ ತಾನು ಬರೆದ ಲೇಖನ ಪ್ರಬಂಧಗಳಿಗೆ ದೊರೆತ ಬಹುಮಾನ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಅಪರ. ಬೆಂಗಳೂರು ದೂರ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳೊAದಿಗೆ ಸಂವಾದ, ಮಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಯುವ ವಾಣಿ ಕರ‍್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ, ಹಲವಾರು ಕನ್ನಡ ಪರ , ಸಮಾಜ ಪರ, ಪರಿಸರ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ, ಮಹಾಸಮ್ಮೇಳನ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಕರಾಗಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಅನುಭವ. ಹಲವಾರು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ, ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ, ವಿಶೇಷ ಪುರವಣಿ, ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಡಿನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ವರದಿಗಳು ಪ್ರಕಟ. ನಾಡೋಜ ಪಾಟೀಲ ಪುಟ್ಟಪ್ಪನವರ ನೇತ್ರತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡ ಸಂಘಗಳ ಮಹಾಮೇಳ [[ಧಾರವಾಡ]], [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]], [[ವಾರಾಣಸಿ|ವಾರಣಾಸಿ]], ಕಾಶೀ, [[ಗುಜರಾತ್]] [[ಬರೋಡಾ]], ದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಸಮ್ಮೇಳನ ಯಶಸ್ವಿಗೆ ಕಾರಣಕರ್ತರಾಗಿರುವರು. ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕನ್ನಡ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ , ಕೇರಳ-ಕರ್ನಾಟಕ ಉತ್ಸವ, ಚುಟುಕು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಕನ್ನಡ ಕೈಂರ‍್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವರು. ತನ್ನ ಗಟ್ಟಿ ನಿಲುವು, ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪ, ಆತ್ಮೀಯತೆ, ಗುರು ಹಿರಿಯರೊಂದಿಗೆ ವಿವಿಧ ಇಲಾಖಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳೊAದಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಪರ್ಕ,ಸAಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊAದಿಗಿನ ಬಾಂಧವ್ಯ ಇವರ ಕರ‍್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸಿದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಹಲವಾರು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರಿವು ಹಾಗೂ ಜಾಗೃತಿ ಸಮಾರಂಭ ವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿರುವುದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಂಗದ ಸೇವೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಅದರಂತೆ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯ ಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರೊಂದಿಗೆ ಯಶಸ್ವೀ ಕರ‍್ಯಕ್ರಮ ಮಾಡಿರುವುದು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಕಾನೂನು ಅರಿವು ನಾಡಿನ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗೆ ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು.  ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು ಇವರ ಕರ‍್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಅಭಿಮಾನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.’ ಯುವಕರೆಂದರೆ ಹೀಗಿರಬೇಕು “ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಮೂಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರ‍್ಲಪದವು ಇವರ ಪ್ರಕೃತ ಕರ‍್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಣ್ಣೋಡಿಸಿದಾಗ :- ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರು [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು]] ದ.ಕ.ಜಿಲ್ಳಾ ಸಮಿತಿ, ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಪತ್ರಕರ್ತರ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಘ (ರಿ.) ದ.ಕ.ಜಿಲ್ಲೆ,  [[ಪ್ಯಾರಾ ಲೀಗಲ್ ವ್ಯಾಲೆಂಟಿಯರ್ ಕಾನೂನು ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]] , ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕರು ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಕನ್ನಡ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಗಡಿನಾಡ ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ (ರಿ.), ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು, ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ (ರಿ.) ನವದೆಹಲಿ, ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು ಭಾರತೀಯ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಶಾಖೆ, ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು ಜಮೀಯ್ಯತುಲ್ ಫಲಾಹ್ (ರಿ.), ಸ್ಥಾಪಕರು ಗಡಿನಾಡ ಪ್ರಗತಿ ಯುವಕ ಮಂಡಲ (ರಿ.), ಪ್ರಕಾಶಕರು ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಪ್ರಕಾಶನ,  ೩ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಮರ್ಕಝ್ ಲಿತಹ್‌ಲೀಮಿಲ್ ಇಸ್ಲಾಮಿ ಪುದಿಯವಳಪ್ಪು, ಜಿಲ್ಲಾ ಕರ‍್ಯದರ್ಶಿಗಳು ದ.ಕ.ಜಿಲ್ಲಾ ವಿಎಲ್‌ಇ ಸೊಸೈಟಿ (ರಿ.),  ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ ಖಲೀಲ್ ಸ್ವಲಾಹ್ ಎಜ್ಯುಕೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಗಾಳಿಮುಖ, ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧಕರು ಬಿಜೆಎಂ ರ‍್ಲಪದವು, ಕರ‍್ಯಕಾರೀ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರು ಸೀರತ್ ಕಮಿಟಿ (ರಿ.) ಪುತ್ತೂರು, ಪ್ರಧಾನ ಕರ‍್ಯದರ್ಶಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ದ.ಕ.ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಶಾಲಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಸಮಿತಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಮಾದರಿ ಉನ್ನತ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಪಾಣಾಜೆ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಶಿಕ್ಷಕ ರಕ್ಷಕ ಸಂಘ ಸುಬೋಧ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ ಪಾಣಾಜೆ  ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಯೋಜಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಮೋರ‍್ಸ್ [[ಜ್ಞಾನ ಮಂದಾರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ]] (ರಿ.) ದ ಕ .ಜಿಲ್ಲೆ, ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು [[ಜ್ಞಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಮಿತಿ]] ದ.ಕ ಜಿಲ್ಲೆ, ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜಮಾಅತ್]] ಕಮಿಟಿ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು, ಪ್ರಧಾನ ಕರ‍್ಯದರ್ಶಿ [[ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರ]] ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ಸಮಿತಿ,  ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕಲ್ಪನೆ-ಕನಸು-ಜಾಗೃತಿ  ಸಮಾಜಮುಖೀ ಕೆಲಸ ಕರ‍್ಯಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸುಂದರ ರೂಪ ಕೊಡಲು “ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ” ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರಿನ ಕನ್ನಡ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಗಡಿನಾಡ ಪ್ರಧೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದು , ಈಗಾಗಲೇ ಎಲ್ಲರ ಅಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವಾಗುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿರುವ ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು ಅವರ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರೇಮ, ಸಾಹಸ, ನೆಲ ಜಲ ಭಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಗಡಿನಾಡ ಸೇವೆ ಅಭಿನಂದನೀಯ. ಇವರ ಕಛೇರಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟೋ ಜನರು ತನ್ನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಸಲಹೆ ಮಾರ್ಗ ದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಆ ಕುಟುಂಬದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ದೊರಕಿಸುವಲ್ಲಿ ಕರ‍್ಯಪ್ರವೃತ್ತರಾಗುವ ಇವರು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಲಹಗಳಿಂದ ಬಲಳುತ್ತಿರುವರಿಗೆ ಕೌನ್ಸಿಲಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗ ದರ್ಶನ ನೀಡಿ ಕುಟುಂಬಗಳು ಒಂದಾಗುವAತೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿದ ಕೈ ಇವರದು. ಸದಾ ದಣಿವಿಲ್ಲದ ಹಸನ್ಮುಖಿಯಾಗಿ, ಸರ್ವರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಕರ‍್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗುವರು. ಮುಗಿಸುವ ಮುನ್ನ : ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು ಅವರದು ದಣಿವರಿಯದ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಬದುಕು. ದೇಶ-ವಿದೇಶ ತುಂಬಾ ಓಡಾಡಿ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ,ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಆರೋಗ್ಯ ಪೂರ್ಣ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸದಾ ತುಡಿಯುವ ಇವರ ಕೆಲಸ ಕರ‍್ಯಗಳಿಗೆ ಇವರ “ ಅಮ್ಮ “ ನ ಆಶೀರ್ವಾದದೊಂದಿಗೆ ಪತ್ನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ, ಮಕ್ಕಳಾದ ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಮುಹಮ್ಮದ್ ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಖ್, ಖದೀಜತ್ ಸಫರ, ಮತ್ತು ಸಹೋದರರು ಸಾಥ್ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗಡಿನಾಡ ಸಾಧಕನ ಕನಸುಗಳೆಲ್ಲಾ ನನಸಾಗಲಿ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕರ‍್ಯಮಾಡುವ ಚೈತನ್ಯ ಮೂಡಿ ಬರಲಿ ಎಂದು ಹೃದಯ ತುಂಬಿ ಹಾರೈಸೋಣ.. ... {{DEFAULTSORT:ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ}} ptn63qify15xwyalk3psqpd2istfceh 1431797 1431793 2026-10-12T04:41:43Z Simsar Writer 102064 new 1431797 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತರು ಸಂಘಟಕ}} {{Infobox person | name = ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು | image = DR Haji S ABUBAKKAR ARLAPADVU.jpg | image_size = 220px | caption = ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು | birth_place = ಆರ್ಲಪದವು, ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ | residence = ಆರ್ಲಪದವು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ | nationality = ಭಾರತೀಯ | occupation = ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಸಾಹಿತಿ, ಸಂಘಟಕ, ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರು ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ,ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು ದ.ಕ ಜಿಲ್ಲೆ | parents = ಜನಾಬ್ ಎಸ್. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ (ತಂದೆ)<br>ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್. ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ (ತಾಯಿ) | spouse = ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ | children = ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಕ್, ಖದೀಜತ್ ಸಫರ | awards = ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಉತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೧-೦೨)<br>ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br>ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br>ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್<br>ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು }} ===                                     === ತನ್ನ ಸಂಘಟನೆ ,ಕ್ರಿಯಾ ಶೀಲತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ, ನಾಡು ನುಡಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ,ಪತ್ರಿಕೋಧ್ಯಮದ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಕಳಕಳಿ ಇರುವ, ಈಗಾಗಲೇ ಎಲ್ಲರ ಅಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿರುವ ಗಡಿನಾಡಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ಕರ‍್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕನ್ನಡದ ಕಟ್ಟಾಳು ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಗಳ ಸಂಗಮ, ಯುವ ಸಾಧಕ ನಮ್ಮ ಗಡಿನಾಡು ಪ್ರದೇಶದ ಪುತ್ತೂರಿನ ಪಾಣಾಜೆಯ ಆರ‍್ಲಪದವಿನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತನ್ನ ಹೆಸರಿನ ಜತೆಗೆ ತನ್ನೂರಿನ ಹೆಸರನ್ನೂ ಹತ್ತೂರಿಗೂ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಅವರೇ ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಕನ್ನಡ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾಶಕರೂ, ಸಂಪಾದಕರೂ, ಹತ್ತು ಹಲವು ಜನಪರ ಕೆಲಸ ಕರ‍್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿರುವ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಬಿರುದಾಂಕಿತ, ಭಾರತ ವಿಕಾಸ ರತ್ನ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಯೋತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ, ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಪುರಸ್ಕೃತ , [[ಪುತ್ತೂರು|ಪುತ್ತೂರಿ]]ನ ಹೆಮ್ಮೆಯ “ಯುವ ಪುತ್ರ” ಬಿರುದಾಂಕಿತ [https://www.google.com/search?q=%E0%B2%A1%E0%B2%BE%7C%7C+%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF+%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B3%8D+%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D+%E0%B2%86%E0%B2%B0%E2%80%8D%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81&oq=%E0%B2%A1%E0%B2%BE%7C%7C+%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF+%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B3%8D+%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D+%E0%B2%86%E0%B2%B0%E2%80%8D%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81&aqs=chrome..69i57.1285438j0j0&sourceid=chrome&ie=UTF-8#:~:text=%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF%20%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%20%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%20%E0%B2%86%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81%20%E0%B2%97%E0%B3%86%20%E0%B2%97%E0%B3%8C%E0%B2%B0%E0%B2%B5%20%E0%B2%A1%E0%B2%BE%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%9F%E0%B3%8D%20%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%A8 ಡಾ ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು].  ತಂದೆ ಯಸ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ, ತಾಯಿ ಯಸ್ ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ ಇವರ ಆಶೀರ್ವಾದದ ಬಲದಿಂದ ಇಂದು ಯುವ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಮುಖೀ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ “ಸೈ” ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ [https://www.google.com/search?q=%E0%B2%A1%E0%B2%BE%7C%7C+%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF+%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B3%8D+%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D+%E0%B2%86%E0%B2%B0%E2%80%8D%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81&oq=%E0%B2%A1%E0%B2%BE%7C%7C+%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF+%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B3%8D+%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D+%E0%B2%86%E0%B2%B0%E2%80%8D%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81&aqs=chrome..69i57.1285438j0j0&sourceid=chrome&ie=UTF-8#:~:text=%E0%B2%85%E0%B2%96%E0%B2%BF%E0%B2%B2%20%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%A4%E0%B3%80%E0%B2%AF%20%E0%B2%AA%E0%B2%82%E0%B2%9A%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%20%E0%B2%AA%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%B7%E0%B2%A4%E0%B3%8D%20%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%20%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%AF%20%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A7%E0%B2%BE%E0%B2%A8 ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು] ಅವರ ಸಾಧನೆಗೆ ದೊರೆತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಹುಮಾನ.ಅಭಿನಂದನಾ ಪತ್ರ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಸುಮಾರು ೧೬೫ ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿಕ್ಕಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿಯುಳ್ಳ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರ‍್ಲಪದವು ಇವರು ಪರಿಸರ,ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಂಗದಲ್ಲೂ ಸದಾ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಸರ್ವ ಧರ್ಮ ಸಮನ್ವಯತೆಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಟ್ಟು , ನೆಲ ಜಲ ಭಾಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕರ‍್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗಿರುವ ಇವರು ಸದಾ ಗಡಿನಾಡಿನ ಬಗ್ಗೆ ಧ್ವನಿ ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತನ್ನ ಜೀವನದ ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ ಸಮಯವನ್ನು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾ ಇರುವ ಇವರು ಗಡಿನಾಡಿನ ನೆಲ ಜಲ ಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ  ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಜಾಗ್ರತಿ  ಹಾಗೂ ಸಮಜ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬರುವವರಾಗಿರುವರು. ಅಲ್ಲದೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ರಂಗದಲ್ಲಿ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಂಗದಲ್ಲೂ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ತೊಡಗಿಸಿ ಕೊಂಡವರಾಗಿರುವರು. ಗಡಿನಾಡ ಪ್ರಗತಿ ಯುವಕ ಮಂಡಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಗಡಿನಾಡ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸರಕಾರದ ಮನಮುಟ್ಟಿಸುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ , ತದನಂತರ ಇದರಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿಗೊಂಡ ಇವರು ಗಡಿನಡ ಧ್ವನಿ ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ೨೦೦೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೨ ತನ್ನ ಮಗಳ ಹುಟ್ಟು ಹಬ್ಬದಂದು ಗಡಿನಡ ಹೋರಾಟಗಾರ ನಾಡೋಜ ಡಾ| ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಂಞಣ್ಣ ರೈ ಇವರ ದಿವ್ಯ ಹಸ್ತದಲ್ಲಿ ಬದಿಯಡ್ಕ ಕವಿತಾ ಕುಟೀರದಲ್ಲಿ ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ ಗೊಳಿಸಿ ತನ್ಮೂಲಕ ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಮೊಳಗಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ರಂಗದಲ್ಲೂ ಕಾಣ ಸಿಗುವ , ವೃತ್ತಿ-ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳೆರಡನ್ನೂ ಕನ್ನಡಮ್ಮನ ಸೇವೆಗೆ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ದಣಿವರಿಯದೆ ದುಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಗಡಿನಾಡಿನ ಓರ್ವ ಬಹು ಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆ ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು . ಇವರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪುರಸ್ಕಾರ, ಸನ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಆಶಿಸದೆ ಸ್ವಯಂಸ್ಪೂರ್ತಿ ಸಹಜತೆಗಳಿಂದ ಪರಿಸರ, ಕನ್ನಡ ಪರಿಚಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು ಸರಳತೆ, ವಿನಯ ಸಂಪನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹ ಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಿರಿಯರನ್ನು , ಕಿರಿಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಸಮವಯಸ್ಕರನ್ನು ಏಕ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಒಲಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ವಾಕ್ಚಾತರ‍್ಯದಲ್ಲೂ ಸರ್ವರ ಮನಸೂರೆಗೊಂಡವರಾಗಿರುವರು. ಗಡಿನಾಡಿನ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಗಡಿನಾಡ ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ ನ್ನು ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾವಣೆಗೊಳಿಸಿ, ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿನಾಡ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಕಾಸರಗೋಡಿನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿ ದೇಶದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯಾಸಕ್ತರನ್ನು. ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಮಹಾಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಇವರದು. ಅದರಂತೆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸವಿನೆನಪಿಗಾಗಿ ಎಂಬAತೆ ದ್ವಿತೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ದೇರಳಕಟ್ಟೆ ವಿದ್ಯಾರತ್ನ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ , ಮೂರನೇ ಸಮಏಳನ ಬಾಳೆಕೋಡಿಯ ಶ್ರೀ ಶಿಲಾಂಜನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕನೇ ಸಮ್ಮೇಳನ ಗಾಳಿಮುಖ ಖಲೀಲ್ ಸಲಾಹ್ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಐದನೇ ಮಹಾಸಮ್ಮೇಳನ ಪುತ್ತೂರಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಬಂಟರ ಭವನದಲ್ಲಿ , ಸರಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಅನುದಾನಗಳಿಲ್ಲದೆ ಯಶಸ್ವಿ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ ಸದಾ ಕನ್ನಡದ ಕೈಂರ‍್ಯದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುವರು. ಇವರ ಕರ‍್ಯ ವೈಖರಿಗಳನ್ನು ಮನಗಂಡು ಒಲಿದು ಬಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಅಪರ. ಅದರಲ್ಲಿ ಚುಟುಕು ವಿವರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ದಾಖಲಿಸುತ್ತೇವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' <ref>{{cite web |url=https://puttur.suddinews.com/archives/925877 |title=ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವರದಿ |publisher=ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ |access-date=2026-09-30}}</ref> * '''ಉತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2001-02):''' ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಯುವಜನ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಗೌರವ. * '''ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' <ref>{{cite web |url=https://www.varthabharati.in/amp/article/2017_05_24/75245 |title=ಅಬೂಬಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆ ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ವಾರ್ತಾ ಭಾರತಿ |access-date=2026-09-30}}</ref> * '''ಕಸ್ತೂರಿ ಸಿರಿಗನ್ನಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' <ref>{{cite web |url=https://www.vijayavani.net/district/kasturi-sirigannada-award-for-abubakar-arlapadavu |title=ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆ ಕಸ್ತೂರಿ ಸಿರಿಗನ್ನಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ವಿಜಯವಾಣಿ |access-date=2026-10-03}}</ref> * ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ * ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{cite web |url=https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/bharat-sevarat-award-to-abu-bakr-3105512 |title=ಅಬೂಬಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ಪ್ರಜಾ ವಾಣಿ |access-date=2026-09-30}}</ref> * ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{cite web |url=https://puttur.suddinews.com/archives/826065 |title= ಆರ್ಲಪದವು ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರವರಿಗೆ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ |access-date=2026-09-30}}</ref> * ವಿಶ್ವಮಾನವ ಸಂದೇಶ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ದುಬೈ ಹಾಗೂ ಶಾರ್ಜಾ ಕನ್ನಡ/ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಗೌರವ ಸನ್ಮಾನ.ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ (ಗಡಿನಾಡ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ರಂಗದ ಸೇವೆಗಾಗಿ), ಭಾರತ ವಿಕಾಸ ರತ್ನ ರಾಷ್ಟç ಪ್ರಶಸ್ತಿ -ನವದೆಹಲಿ, ಡಾ||[[ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್|ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೆಲೋಶಿಫ್ ಆವಾರ್ಡ್-ನವ ದೆಹಲಿ, ಕನ್ನಡ ಶ್ರೀ ರಾಷ್ಟç ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮೈಸೂರು (ಕನ್ನಡದ ನೆಲ,ಜಲ,ಭಾಷೆಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ),ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡ ಕಣ್ಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗಾ, ರ‍್ಯಭಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಞಾನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ , ಶ್ರೀ ಗುರುದೇವದತ್ತ ಸಂಸ್ತಾನಮ್ ಒಡಿಯೂರು ವಿಜಯ ರಜತ ಸಂಭ್ರಮ-ಮಹಾ ಕುಂಭಾಬಿಷೇಕ-ರಥೋತ್ಸವದ ಸುಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಗುರುದೇವಾನುಗ್ರಹ ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡಿ ಸನ್ಮಾನ, ಅಮೋಘ ವರ್ಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಡಾ||[[ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ|ಕೆ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ]] ಸದ್ಭಾವನಾ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಡಾ||ಬಾಬಾ ಸಾಹೇಬ್ ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಗಡಿನಾಡ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಗಾಗಿ), ಕರಾವಳಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೪೯ನೇ ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಶ್ರೀ [[ಹೆಚ್.ಡಿ.ದೇವೇಗೌಡ|ಹೆಚ್ ಡಿ ದೇವೇ ಗೌಡ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕುಂದಾಪುರ ಎ.ಎಸ್.ಎನ್.ಹೆಬ್ಬಾರ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ (ರಾಜ್ಯ) ಯುವ ಜನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಭಾರತ ಸರಕಾರ ಯುವ ಕರ‍್ಯ-ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ದ.ಕ ಜಿಲ್ಲಾ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯುವಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ವಿಧ್ವತ್ ಸೇವಾ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,  ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಯೋತಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಸಮಾಜ ಸೇವೆಗಾಗಿ ನಾಟ್ಯ ಕುಸುಮಾಂಜಲಿ-ಆದರ್ಶ ಶೃಂಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪತ್ರಿಕೋಧ್ಯಮ,ಶಿಕ್ಷಣ,ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇವಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪುತ್ತೂರು ಸಹಾಯಕ ಯುವಜನ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಧಿಕಾರಿಯವರಿಂದ ಪುತ್ತೂರಿನ ಹೆಮ್ಮೆಯ “ಯುವ ಪುತ್ರ” ಎಂಬ ಬಿರುದಿನೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನಂದನೆ. ಬಹು ಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಸುಮ ಸೌರಭ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ನಾಡ ಭೂಷಣ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಎಂ.ಪಿ.ಎA.ವಿದ್ಯಾಲಯದಿAದ ಎಂ.ಪಿ.ಎA.ಆವಾರ್ಡ್-೨೦೧೪ ಸನ್ಮಾನ, [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]] ಆಂಧ್ರ ಗಡಿನಾಡ ಘಟಕ ದ್ವಿತೀಯ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ-೨೦೧೧ ಅಮರಾಪುರ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ೧೪ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ-೨೦೧೪ ಈಶ್ವರ ಮಂಗಿಲದ  ಹನುಮಗಿರಿಯಲ್ಲಿ , ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗರಿಂದ ಮುಂಬೈ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ, ದುಬೈ ಕರ್ನಾಟಕ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸೆಂಟರ್ ವತಿಯಿಂದ ಸನ್ಮಾನ, ಅಬುಧಾಬಿಯಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ, ಶಾರ್ಜಾ ಕರ್ನಾಟಕ ಗೆಳೆಯರ ಬಳಗದಿಂದ ಸನ್ಮಾನ, ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,  ಬಸವಶ್ರೀ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಬಿಜಾಪುರ), ಕರಾವಳಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾಸರಗೋಡು, ಬೆಂಗಳೂರು ಮರಾಠ ಮಹಾಸಭಾ ಕರ್ನಾಟಕ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಪ್ರಶಂಸನಾ ಪತ್ರ, ವಿಶ್ವ ಮಾನವ ಸಂದೇಶ ಪ್ರಶಸ್ತಿ , ೨೦೧೫ರಂದು ಕಟೀಲು ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜರಗಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ೨೦ ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸನ್ಮಾನ. ಹೀಗೆ ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಕ್ಕಿಂತಲೂ   ೨ ಮಿಕ್ಕಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅಲ್ಲದೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ತನ್ನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಇವರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿ (ರಿ.) ಬೆಂಗಳೂರು ಇವರು ನೀಡಲ್ಪಡುವ  “ ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ ‘” ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಇವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿರುವುದು ನಮಗೆಲ್ಲಾ ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಚಾರ. ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರ‍್ಲಪದವು ಇವರು ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಗಾಳಿಮುಖ ಖಲೀಲ್ ಸಲಾಹ್ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ,ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ, ಕಾನೂನು ಸೇವಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಪ್ಯಾರಾ ಲೀಗಲ್ ವಾಲೆಂಟಿಯರ್, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿ ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಪಾಣಾಜೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಶಾಲಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಸಮಿತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಸುಬೋಧ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕ ರಕ್ಷಕ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಿಗೆ ತಾನು ಬರೆದ ಲೇಖನ ಪ್ರಬಂಧಗಳಿಗೆ ದೊರೆತ ಬಹುಮಾನ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಅಪರ. ಬೆಂಗಳೂರು ದೂರ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳೊAದಿಗೆ ಸಂವಾದ, ಮಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಯುವ ವಾಣಿ ಕರ‍್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ, ಹಲವಾರು ಕನ್ನಡ ಪರ , ಸಮಾಜ ಪರ, ಪರಿಸರ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ, ಮಹಾಸಮ್ಮೇಳನ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಕರಾಗಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಅನುಭವ. ಹಲವಾರು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ, ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ, ವಿಶೇಷ ಪುರವಣಿ, ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಡಿನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ವರದಿಗಳು ಪ್ರಕಟ. ನಾಡೋಜ ಪಾಟೀಲ ಪುಟ್ಟಪ್ಪನವರ ನೇತ್ರತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡ ಸಂಘಗಳ ಮಹಾಮೇಳ [[ಧಾರವಾಡ]], [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]], [[ವಾರಾಣಸಿ|ವಾರಣಾಸಿ]], ಕಾಶೀ, [[ಗುಜರಾತ್]] [[ಬರೋಡಾ]], ದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಸಮ್ಮೇಳನ ಯಶಸ್ವಿಗೆ ಕಾರಣಕರ್ತರಾಗಿರುವರು. ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕನ್ನಡ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ , ಕೇರಳ-ಕರ್ನಾಟಕ ಉತ್ಸವ, ಚುಟುಕು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಕನ್ನಡ ಕೈಂರ‍್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವರು. ತನ್ನ ಗಟ್ಟಿ ನಿಲುವು, ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪ, ಆತ್ಮೀಯತೆ, ಗುರು ಹಿರಿಯರೊಂದಿಗೆ ವಿವಿಧ ಇಲಾಖಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳೊAದಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಪರ್ಕ,ಸAಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊAದಿಗಿನ ಬಾಂಧವ್ಯ ಇವರ ಕರ‍್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸಿದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಹಲವಾರು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರಿವು ಹಾಗೂ ಜಾಗೃತಿ ಸಮಾರಂಭ ವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿರುವುದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಂಗದ ಸೇವೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಅದರಂತೆ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯ ಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರೊಂದಿಗೆ ಯಶಸ್ವೀ ಕರ‍್ಯಕ್ರಮ ಮಾಡಿರುವುದು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಕಾನೂನು ಅರಿವು ನಾಡಿನ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗೆ ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು.  ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು ಇವರ ಕರ‍್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಅಭಿಮಾನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.’ ಯುವಕರೆಂದರೆ ಹೀಗಿರಬೇಕು “ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಮೂಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರ‍್ಲಪದವು ಇವರ ಪ್ರಕೃತ ಕರ‍್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಣ್ಣೋಡಿಸಿದಾಗ :- ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರು [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು]] ದ.ಕ.ಜಿಲ್ಳಾ ಸಮಿತಿ, ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಪತ್ರಕರ್ತರ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಘ (ರಿ.) ದ.ಕ.ಜಿಲ್ಲೆ,  '''ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ವಾಲಂಟೀರ್:''' ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ. <ref>{{cite web |url=https://vknews.in/543803/ |title=ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ವಾಲಂಟೀರ್ |publisher=VK NEWS |access-date=2026-09-30}}</ref> , ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕರು ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಕನ್ನಡ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಗಡಿನಾಡ ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ (ರಿ.), ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು, ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ (ರಿ.) ನವದೆಹಲಿ, ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು ಭಾರತೀಯ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಶಾಖೆ, ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು ಜಮೀಯ್ಯತುಲ್ ಫಲಾಹ್ (ರಿ.), ಸ್ಥಾಪಕರು ಗಡಿನಾಡ ಪ್ರಗತಿ ಯುವಕ ಮಂಡಲ (ರಿ.), ಪ್ರಕಾಶಕರು ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಪ್ರಕಾಶನ,  ೩ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಮರ್ಕಝ್ ಲಿತಹ್‌ಲೀಮಿಲ್ ಇಸ್ಲಾಮಿ ಪುದಿಯವಳಪ್ಪು, ಜಿಲ್ಲಾ ಕರ‍್ಯದರ್ಶಿಗಳು ದ.ಕ.ಜಿಲ್ಲಾ ವಿಎಲ್‌ಇ ಸೊಸೈಟಿ (ರಿ.),  ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ ಖಲೀಲ್ ಸ್ವಲಾಹ್ ಎಜ್ಯುಕೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಗಾಳಿಮುಖ, ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧಕರು ಬಿಜೆಎಂ ರ‍್ಲಪದವು, ಕರ‍್ಯಕಾರೀ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರು ಸೀರತ್ ಕಮಿಟಿ (ರಿ.) ಪುತ್ತೂರು, ಪ್ರಧಾನ ಕರ‍್ಯದರ್ಶಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ದ.ಕ.ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಶಾಲಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಸಮಿತಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಮಾದರಿ ಉನ್ನತ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಪಾಣಾಜೆ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಶಿಕ್ಷಕ ರಕ್ಷಕ ಸಂಘ ಸುಬೋಧ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ ಪಾಣಾಜೆ  ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಯೋಜಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಮೋರ‍್ಸ್ [[ಜ್ಞಾನ ಮಂದಾರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ]] (ರಿ.) ದ ಕ .ಜಿಲ್ಲೆ, ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು [[ಜ್ಞಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಮಿತಿ]] ದ.ಕ ಜಿಲ್ಲೆ, ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜಮಾಅತ್]] ಕಮಿಟಿ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು, ಪ್ರಧಾನ ಕರ‍್ಯದರ್ಶಿ [[ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರ]] ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ಸಮಿತಿ,  ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕಲ್ಪನೆ-ಕನಸು-ಜಾಗೃತಿ  ಸಮಾಜಮುಖೀ ಕೆಲಸ ಕರ‍್ಯಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸುಂದರ ರೂಪ ಕೊಡಲು “ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ” ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರಿನ ಕನ್ನಡ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಗಡಿನಾಡ ಪ್ರಧೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದು , ಈಗಾಗಲೇ ಎಲ್ಲರ ಅಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವಾಗುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿರುವ ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು ಅವರ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರೇಮ, ಸಾಹಸ, ನೆಲ ಜಲ ಭಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಗಡಿನಾಡ ಸೇವೆ ಅಭಿನಂದನೀಯ. ಇವರ ಕಛೇರಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟೋ ಜನರು ತನ್ನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಸಲಹೆ ಮಾರ್ಗ ದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಆ ಕುಟುಂಬದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ದೊರಕಿಸುವಲ್ಲಿ ಕರ‍್ಯಪ್ರವೃತ್ತರಾಗುವ ಇವರು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಲಹಗಳಿಂದ ಬಲಳುತ್ತಿರುವರಿಗೆ ಕೌನ್ಸಿಲಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗ ದರ್ಶನ ನೀಡಿ ಕುಟುಂಬಗಳು ಒಂದಾಗುವAತೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿದ ಕೈ ಇವರದು. ಸದಾ ದಣಿವಿಲ್ಲದ ಹಸನ್ಮುಖಿಯಾಗಿ, ಸರ್ವರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಕರ‍್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗುವರು. ಮುಗಿಸುವ ಮುನ್ನ : ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು ಅವರದು ದಣಿವರಿಯದ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಬದುಕು. ದೇಶ-ವಿದೇಶ ತುಂಬಾ ಓಡಾಡಿ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ,ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಆರೋಗ್ಯ ಪೂರ್ಣ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸದಾ ತುಡಿಯುವ ಇವರ ಕೆಲಸ ಕರ‍್ಯಗಳಿಗೆ ಇವರ “ ಅಮ್ಮ “ ನ ಆಶೀರ್ವಾದದೊಂದಿಗೆ ಪತ್ನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ, ಮಕ್ಕಳಾದ ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಮುಹಮ್ಮದ್ ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಖ್, ಖದೀಜತ್ ಸಫರ, ಮತ್ತು ಸಹೋದರರು ಸಾಥ್ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗಡಿನಾಡ ಸಾಧಕನ ಕನಸುಗಳೆಲ್ಲಾ ನನಸಾಗಲಿ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕರ‍್ಯಮಾಡುವ ಚೈತನ್ಯ ಮೂಡಿ ಬರಲಿ ಎಂದು ಹೃದಯ ತುಂಬಿ ಹಾರೈಸೋಣ.. ... {{DEFAULTSORT:ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ}} 88bpsr4eei8hwzf6h07nkwtzuago963 1431799 1431797 2026-10-12T04:51:11Z Simsar Writer 102064 1431799 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತರು ಸಂಘಟಕ}} {{Infobox person | name = ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು | image = DR Haji S ABUBAKKAR ARLAPADVU.jpg | image_size = 220px | caption = ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು | birth_place = ಆರ್ಲಪದವು, ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ | residence = ಆರ್ಲಪದವು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ | nationality = ಭಾರತೀಯ | occupation = ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಸಾಹಿತಿ, ಸಂಘಟಕ, ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರು ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ,ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು ದ.ಕ ಜಿಲ್ಲೆ | parents = ಜನಾಬ್ ಎಸ್. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ (ತಂದೆ)<br>ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್. ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ (ತಾಯಿ) | spouse = ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ | children = ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಕ್, ಖದೀಜತ್ ಸಫರ | awards = ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಉತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೧-೦೨)<br>ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br>ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br>ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್<br>ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು }} ===                                     === ತನ್ನ ಸಂಘಟನೆ ,ಕ್ರಿಯಾ ಶೀಲತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ, ನಾಡು ನುಡಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ,ಪತ್ರಿಕೋಧ್ಯಮದ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಕಳಕಳಿ ಇರುವ, ಈಗಾಗಲೇ ಎಲ್ಲರ ಅಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿರುವ ಗಡಿನಾಡಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ಕರ‍್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕನ್ನಡದ ಕಟ್ಟಾಳು ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಗಳ ಸಂಗಮ, ಯುವ ಸಾಧಕ ನಮ್ಮ ಗಡಿನಾಡು ಪ್ರದೇಶದ ಪುತ್ತೂರಿನ ಪಾಣಾಜೆಯ ಆರ‍್ಲಪದವಿನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತನ್ನ ಹೆಸರಿನ ಜತೆಗೆ ತನ್ನೂರಿನ ಹೆಸರನ್ನೂ ಹತ್ತೂರಿಗೂ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಅವರೇ ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಕನ್ನಡ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾಶಕರೂ, ಸಂಪಾದಕರೂ, ಹತ್ತು ಹಲವು ಜನಪರ ಕೆಲಸ ಕರ‍್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿರುವ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಬಿರುದಾಂಕಿತ, ಭಾರತ ವಿಕಾಸ ರತ್ನ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಯೋತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ, ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಪುರಸ್ಕೃತ , [[ಪುತ್ತೂರು|ಪುತ್ತೂರಿ]]ನ ಹೆಮ್ಮೆಯ “ಯುವ ಪುತ್ರ” ಬಿರುದಾಂಕಿತ [https://www.google.com/search?q=%E0%B2%A1%E0%B2%BE%7C%7C+%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF+%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B3%8D+%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D+%E0%B2%86%E0%B2%B0%E2%80%8D%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81&oq=%E0%B2%A1%E0%B2%BE%7C%7C+%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF+%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B3%8D+%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D+%E0%B2%86%E0%B2%B0%E2%80%8D%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81&aqs=chrome..69i57.1285438j0j0&sourceid=chrome&ie=UTF-8#:~:text=%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF%20%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%20%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%20%E0%B2%86%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81%20%E0%B2%97%E0%B3%86%20%E0%B2%97%E0%B3%8C%E0%B2%B0%E0%B2%B5%20%E0%B2%A1%E0%B2%BE%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%9F%E0%B3%8D%20%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%A8 ಡಾ ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು].  ತಂದೆ ಯಸ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ, ತಾಯಿ ಯಸ್ ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ ಇವರ ಆಶೀರ್ವಾದದ ಬಲದಿಂದ ಇಂದು ಯುವ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಮುಖೀ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ “ಸೈ” ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ [https://www.google.com/search?q=%E0%B2%A1%E0%B2%BE%7C%7C+%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF+%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B3%8D+%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D+%E0%B2%86%E0%B2%B0%E2%80%8D%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81&oq=%E0%B2%A1%E0%B2%BE%7C%7C+%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF+%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B3%8D+%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D+%E0%B2%86%E0%B2%B0%E2%80%8D%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81&aqs=chrome..69i57.1285438j0j0&sourceid=chrome&ie=UTF-8#:~:text=%E0%B2%85%E0%B2%96%E0%B2%BF%E0%B2%B2%20%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%A4%E0%B3%80%E0%B2%AF%20%E0%B2%AA%E0%B2%82%E0%B2%9A%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%20%E0%B2%AA%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%B7%E0%B2%A4%E0%B3%8D%20%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%20%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%AF%20%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A7%E0%B2%BE%E0%B2%A8 ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು] ಅವರ ಸಾಧನೆಗೆ ದೊರೆತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಹುಮಾನ.ಅಭಿನಂದನಾ ಪತ್ರ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಸುಮಾರು ೧೬೫ ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿಕ್ಕಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿಯುಳ್ಳ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರ‍್ಲಪದವು ಇವರು ಪರಿಸರ,ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಂಗದಲ್ಲೂ ಸದಾ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಸರ್ವ ಧರ್ಮ ಸಮನ್ವಯತೆಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಟ್ಟು , ನೆಲ ಜಲ ಭಾಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕರ‍್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗಿರುವ ಇವರು ಸದಾ ಗಡಿನಾಡಿನ ಬಗ್ಗೆ ಧ್ವನಿ ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತನ್ನ ಜೀವನದ ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ ಸಮಯವನ್ನು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾ ಇರುವ ಇವರು ಗಡಿನಾಡಿನ ನೆಲ ಜಲ ಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ  ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಜಾಗ್ರತಿ  ಹಾಗೂ ಸಮಜ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬರುವವರಾಗಿರುವರು. ಅಲ್ಲದೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ರಂಗದಲ್ಲಿ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಂಗದಲ್ಲೂ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ತೊಡಗಿಸಿ ಕೊಂಡವರಾಗಿರುವರು. ಗಡಿನಾಡ ಪ್ರಗತಿ ಯುವಕ ಮಂಡಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಗಡಿನಾಡ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸರಕಾರದ ಮನಮುಟ್ಟಿಸುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ , ತದನಂತರ ಇದರಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿಗೊಂಡ ಇವರು ಗಡಿನಡ ಧ್ವನಿ ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ೨೦೦೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೨ ತನ್ನ ಮಗಳ ಹುಟ್ಟು ಹಬ್ಬದಂದು ಗಡಿನಡ ಹೋರಾಟಗಾರ ನಾಡೋಜ ಡಾ| ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಂಞಣ್ಣ ರೈ ಇವರ ದಿವ್ಯ ಹಸ್ತದಲ್ಲಿ ಬದಿಯಡ್ಕ ಕವಿತಾ ಕುಟೀರದಲ್ಲಿ ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ ಗೊಳಿಸಿ ತನ್ಮೂಲಕ ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಮೊಳಗಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ರಂಗದಲ್ಲೂ ಕಾಣ ಸಿಗುವ , ವೃತ್ತಿ-ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳೆರಡನ್ನೂ ಕನ್ನಡಮ್ಮನ ಸೇವೆಗೆ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ದಣಿವರಿಯದೆ ದುಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಗಡಿನಾಡಿನ ಓರ್ವ ಬಹು ಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆ ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು . ಇವರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪುರಸ್ಕಾರ, ಸನ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಆಶಿಸದೆ ಸ್ವಯಂಸ್ಪೂರ್ತಿ ಸಹಜತೆಗಳಿಂದ ಪರಿಸರ, ಕನ್ನಡ ಪರಿಚಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು ಸರಳತೆ, ವಿನಯ ಸಂಪನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹ ಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಿರಿಯರನ್ನು , ಕಿರಿಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಸಮವಯಸ್ಕರನ್ನು ಏಕ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಒಲಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ವಾಕ್ಚಾತರ‍್ಯದಲ್ಲೂ ಸರ್ವರ ಮನಸೂರೆಗೊಂಡವರಾಗಿರುವರು. ಗಡಿನಾಡಿನ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಗಡಿನಾಡ ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ ನ್ನು ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾವಣೆಗೊಳಿಸಿ, ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿನಾಡ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಕಾಸರಗೋಡಿನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿ ದೇಶದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯಾಸಕ್ತರನ್ನು. ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಮಹಾಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಇವರದು. ಅದರಂತೆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸವಿನೆನಪಿಗಾಗಿ ಎಂಬAತೆ ದ್ವಿತೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ದೇರಳಕಟ್ಟೆ ವಿದ್ಯಾರತ್ನ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ , ಮೂರನೇ ಸಮಏಳನ ಬಾಳೆಕೋಡಿಯ ಶ್ರೀ ಶಿಲಾಂಜನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕನೇ ಸಮ್ಮೇಳನ ಗಾಳಿಮುಖ ಖಲೀಲ್ ಸಲಾಹ್ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಐದನೇ ಮಹಾಸಮ್ಮೇಳನ ಪುತ್ತೂರಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಬಂಟರ ಭವನದಲ್ಲಿ , ಸರಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಅನುದಾನಗಳಿಲ್ಲದೆ ಯಶಸ್ವಿ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ ಸದಾ ಕನ್ನಡದ ಕೈಂರ‍್ಯದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುವರು. ಇವರ ಕರ‍್ಯ ವೈಖರಿಗಳನ್ನು ಮನಗಂಡು ಒಲಿದು ಬಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಅಪರ. ಅದರಲ್ಲಿ ಚುಟುಕು ವಿವರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ದಾಖಲಿಸುತ್ತೇವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' <ref>{{cite web |url=https://puttur.suddinews.com/archives/925877 |title=ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವರದಿ |publisher=ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ |access-date=2026-09-30}}</ref> * '''ಉತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2001-02):''' ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಯುವಜನ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಗೌರವ. * '''ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' <ref>{{cite web |url=https://www.varthabharati.in/amp/article/2017_05_24/75245 |title=ಅಬೂಬಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆ ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ವಾರ್ತಾ ಭಾರತಿ |access-date=2026-09-30}}</ref> * '''ಕಸ್ತೂರಿ ಸಿರಿಗನ್ನಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' <ref>{{cite web |url=https://www.vijayavani.net/district/kasturi-sirigannada-award-for-abubakar-arlapadavu |title=ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆ ಕಸ್ತೂರಿ ಸಿರಿಗನ್ನಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ವಿಜಯವಾಣಿ |access-date=2026-10-03}}</ref> * ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ * ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{cite web |url=https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/bharat-sevarat-award-to-abu-bakr-3105512 |title=ಅಬೂಬಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ಪ್ರಜಾ ವಾಣಿ |access-date=2026-09-30}}</ref> * ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{cite web |url=https://puttur.suddinews.com/archives/826065 |title= ಆರ್ಲಪದವು ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರವರಿಗೆ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ |access-date=2026-09-30}}</ref> * ವಿಶ್ವಮಾನವ ಸಂದೇಶ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ದುಬೈ ಹಾಗೂ ಶಾರ್ಜಾ ಕನ್ನಡ/ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಗೌರವ ಸನ್ಮಾನ.ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ (ಗಡಿನಾಡ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ರಂಗದ ಸೇವೆಗಾಗಿ), ಭಾರತ ವಿಕಾಸ ರತ್ನ ರಾಷ್ಟç ಪ್ರಶಸ್ತಿ -ನವದೆಹಲಿ, ಡಾ||[[ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್|ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೆಲೋಶಿಫ್ ಆವಾರ್ಡ್-ನವ ದೆಹಲಿ, ಕನ್ನಡ ಶ್ರೀ ರಾಷ್ಟç ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮೈಸೂರು (ಕನ್ನಡದ ನೆಲ,ಜಲ,ಭಾಷೆಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ),ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡ ಕಣ್ಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗಾ, ರ‍್ಯಭಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಞಾನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ , ಶ್ರೀ ಗುರುದೇವದತ್ತ ಸಂಸ್ತಾನಮ್ ಒಡಿಯೂರು ವಿಜಯ ರಜತ ಸಂಭ್ರಮ-ಮಹಾ ಕುಂಭಾಬಿಷೇಕ-ರಥೋತ್ಸವದ ಸುಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಗುರುದೇವಾನುಗ್ರಹ ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡಿ ಸನ್ಮಾನ, ಅಮೋಘ ವರ್ಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಡಾ||[[ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ|ಕೆ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ]] ಸದ್ಭಾವನಾ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಡಾ||ಬಾಬಾ ಸಾಹೇಬ್ ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಗಡಿನಾಡ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಗಾಗಿ), ಕರಾವಳಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೪೯ನೇ ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಶ್ರೀ [[ಹೆಚ್.ಡಿ.ದೇವೇಗೌಡ|ಹೆಚ್ ಡಿ ದೇವೇ ಗೌಡ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕುಂದಾಪುರ ಎ.ಎಸ್.ಎನ್.ಹೆಬ್ಬಾರ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ (ರಾಜ್ಯ) ಯುವ ಜನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಭಾರತ ಸರಕಾರ ಯುವ ಕರ‍್ಯ-ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ದ.ಕ ಜಿಲ್ಲಾ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯುವಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ವಿಧ್ವತ್ ಸೇವಾ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,  ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಯೋತಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಸಮಾಜ ಸೇವೆಗಾಗಿ ನಾಟ್ಯ ಕುಸುಮಾಂಜಲಿ-ಆದರ್ಶ ಶೃಂಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪತ್ರಿಕೋಧ್ಯಮ,ಶಿಕ್ಷಣ,ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇವಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪುತ್ತೂರು ಸಹಾಯಕ ಯುವಜನ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಧಿಕಾರಿಯವರಿಂದ ಪುತ್ತೂರಿನ ಹೆಮ್ಮೆಯ “ಯುವ ಪುತ್ರ” ಎಂಬ ಬಿರುದಿನೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನಂದನೆ. ಬಹು ಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಸುಮ ಸೌರಭ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ನಾಡ ಭೂಷಣ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಎಂ.ಪಿ.ಎA.ವಿದ್ಯಾಲಯದಿAದ ಎಂ.ಪಿ.ಎA.ಆವಾರ್ಡ್-೨೦೧೪ ಸನ್ಮಾನ, [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]] ಆಂಧ್ರ ಗಡಿನಾಡ ಘಟಕ ದ್ವಿತೀಯ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ-೨೦೧೧ ಅಮರಾಪುರ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ೧೪ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ-೨೦೧೪ ಈಶ್ವರ ಮಂಗಿಲದ  ಹನುಮಗಿರಿಯಲ್ಲಿ , ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗರಿಂದ ಮುಂಬೈ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ, ದುಬೈ ಕರ್ನಾಟಕ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸೆಂಟರ್ ವತಿಯಿಂದ ಸನ್ಮಾನ, ಅಬುಧಾಬಿಯಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ, ಶಾರ್ಜಾ ಕರ್ನಾಟಕ ಗೆಳೆಯರ ಬಳಗದಿಂದ ಸನ್ಮಾನ, ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,  ಬಸವಶ್ರೀ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಬಿಜಾಪುರ), ಕರಾವಳಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾಸರಗೋಡು, ಬೆಂಗಳೂರು ಮರಾಠ ಮಹಾಸಭಾ ಕರ್ನಾಟಕ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಪ್ರಶಂಸನಾ ಪತ್ರ, ವಿಶ್ವ ಮಾನವ ಸಂದೇಶ ಪ್ರಶಸ್ತಿ , ೨೦೧೫ರಂದು ಕಟೀಲು ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜರಗಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ೨೦ ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸನ್ಮಾನ. ಹೀಗೆ ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಕ್ಕಿಂತಲೂ   ೨ ಮಿಕ್ಕಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅಲ್ಲದೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ತನ್ನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಇವರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿ (ರಿ.) ಬೆಂಗಳೂರು ಇವರು ನೀಡಲ್ಪಡುವ  “ ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ ‘” ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಇವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿರುವುದು ನಮಗೆಲ್ಲಾ ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಚಾರ. ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರ‍್ಲಪದವು ಇವರು ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಗಾಳಿಮುಖ ಖಲೀಲ್ ಸಲಾಹ್ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ,ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ, ಕಾನೂನು ಸೇವಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಪ್ಯಾರಾ ಲೀಗಲ್ ವಾಲೆಂಟಿಯರ್, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿ ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಪಾಣಾಜೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಶಾಲಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಸಮಿತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಸುಬೋಧ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕ ರಕ್ಷಕ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಿಗೆ ತಾನು ಬರೆದ ಲೇಖನ ಪ್ರಬಂಧಗಳಿಗೆ ದೊರೆತ ಬಹುಮಾನ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಅಪರ. ಬೆಂಗಳೂರು ದೂರ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳೊAದಿಗೆ ಸಂವಾದ, ಮಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಯುವ ವಾಣಿ ಕರ‍್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ, ಹಲವಾರು ಕನ್ನಡ ಪರ , ಸಮಾಜ ಪರ, ಪರಿಸರ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ, ಮಹಾಸಮ್ಮೇಳನ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಕರಾಗಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಅನುಭವ. ಹಲವಾರು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ, ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ, ವಿಶೇಷ ಪುರವಣಿ, ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಡಿನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ವರದಿಗಳು ಪ್ರಕಟ. ನಾಡೋಜ ಪಾಟೀಲ ಪುಟ್ಟಪ್ಪನವರ ನೇತ್ರತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡ ಸಂಘಗಳ ಮಹಾಮೇಳ [[ಧಾರವಾಡ]], [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]], [[ವಾರಾಣಸಿ|ವಾರಣಾಸಿ]], ಕಾಶೀ, [[ಗುಜರಾತ್]] [[ಬರೋಡಾ]], ದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಸಮ್ಮೇಳನ ಯಶಸ್ವಿಗೆ ಕಾರಣಕರ್ತರಾಗಿರುವರು. ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕನ್ನಡ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ , ಕೇರಳ-ಕರ್ನಾಟಕ ಉತ್ಸವ, ಚುಟುಕು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಕನ್ನಡ ಕೈಂರ‍್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವರು. ತನ್ನ ಗಟ್ಟಿ ನಿಲುವು, ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪ, ಆತ್ಮೀಯತೆ, ಗುರು ಹಿರಿಯರೊಂದಿಗೆ ವಿವಿಧ ಇಲಾಖಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳೊAದಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಪರ್ಕ,ಸAಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊAದಿಗಿನ ಬಾಂಧವ್ಯ ಇವರ ಕರ‍್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸಿದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಹಲವಾರು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರಿವು ಹಾಗೂ ಜಾಗೃತಿ ಸಮಾರಂಭ ವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿರುವುದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಂಗದ ಸೇವೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಅದರಂತೆ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯ ಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರೊಂದಿಗೆ ಯಶಸ್ವೀ ಕರ‍್ಯಕ್ರಮ ಮಾಡಿರುವುದು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಕಾನೂನು ಅರಿವು ನಾಡಿನ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗೆ ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು.  ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು ಇವರ ಕರ‍್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಅಭಿಮಾನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.’ ಯುವಕರೆಂದರೆ ಹೀಗಿರಬೇಕು “ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಮೂಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರ‍್ಲಪದವು ಇವರ ಪ್ರಕೃತ ಕರ‍್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಣ್ಣೋಡಿಸಿದಾಗ :- ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರು [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು]] ದ.ಕ.ಜಿಲ್ಳಾ ಸಮಿತಿ, ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಪತ್ರಕರ್ತರ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಘ (ರಿ.) ದ.ಕ.ಜಿಲ್ಲೆ,  '''ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ವಾಲಂಟೀರ್:''' ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ. <ref>{{cite web |url=https://vknews.in/543803/ |title=ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ವಾಲಂಟೀರ್ |publisher=VK NEWS |access-date=2026-09-30}}</ref> , ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕರು ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಕನ್ನಡ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಗಡಿನಾಡ ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ (ರಿ.), ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು, ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ (ರಿ.) ನವದೆಹಲಿ, ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು ಭಾರತೀಯ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಶಾಖೆ, ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು ಜಮೀಯ್ಯತುಲ್ ಫಲಾಹ್ (ರಿ.), ಸ್ಥಾಪಕರು ಗಡಿನಾಡ ಪ್ರಗತಿ ಯುವಕ ಮಂಡಲ (ರಿ.), ಪ್ರಕಾಶಕರು ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಪ್ರಕಾಶನ,  ೩ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಮರ್ಕಝ್ ಲಿತಹ್‌ಲೀಮಿಲ್ ಇಸ್ಲಾಮಿ ಪುದಿಯವಳಪ್ಪು, ಜಿಲ್ಲಾ ಕರ‍್ಯದರ್ಶಿಗಳು ದ.ಕ.ಜಿಲ್ಲಾ ವಿಎಲ್‌ಇ ಸೊಸೈಟಿ (ರಿ.),  ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ ಖಲೀಲ್ ಸ್ವಲಾಹ್ ಎಜ್ಯುಕೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಗಾಳಿಮುಖ, ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧಕರು ಬಿಜೆಎಂ ರ‍್ಲಪದವು, ಕರ‍್ಯಕಾರೀ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರು ಸೀರತ್ ಕಮಿಟಿ (ರಿ.) ಪುತ್ತೂರು, ಪ್ರಧಾನ ಕರ‍್ಯದರ್ಶಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ದ.ಕ.ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಶಾಲಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಸಮಿತಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಮಾದರಿ ಉನ್ನತ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಪಾಣಾಜೆ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಶಿಕ್ಷಕ ರಕ್ಷಕ ಸಂಘ ಸುಬೋಧ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ ಪಾಣಾಜೆ  ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಯೋಜಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಮೋರ‍್ಸ್ [[ಜ್ಞಾನ ಮಂದಾರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ]] (ರಿ.) ದ ಕ .ಜಿಲ್ಲೆ, ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು [[ಜ್ಞಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಮಿತಿ]] ದ.ಕ ಜಿಲ್ಲೆ, ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜಮಾಅತ್]] ಕಮಿಟಿ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು, ಪ್ರಧಾನ ಕರ‍್ಯದರ್ಶಿ [[ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರ]] ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ಸಮಿತಿ,  ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕಲ್ಪನೆ-ಕನಸು-ಜಾಗೃತಿ  ಸಮಾಜಮುಖೀ ಕೆಲಸ ಕರ‍್ಯಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸುಂದರ ರೂಪ ಕೊಡಲು “ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ” ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರಿನ ಕನ್ನಡ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಗಡಿನಾಡ ಪ್ರಧೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದು , ಈಗಾಗಲೇ ಎಲ್ಲರ ಅಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವಾಗುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿರುವ ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು ಅವರ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರೇಮ, ಸಾಹಸ, ನೆಲ ಜಲ ಭಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಗಡಿನಾಡ ಸೇವೆ ಅಭಿನಂದನೀಯ. ಇವರ ಕಛೇರಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟೋ ಜನರು ತನ್ನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಸಲಹೆ ಮಾರ್ಗ ದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಆ ಕುಟುಂಬದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ದೊರಕಿಸುವಲ್ಲಿ ಕರ‍್ಯಪ್ರವೃತ್ತರಾಗುವ ಇವರು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಲಹಗಳಿಂದ ಬಲಳುತ್ತಿರುವರಿಗೆ ಕೌನ್ಸಿಲಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗ ದರ್ಶನ ನೀಡಿ ಕುಟುಂಬಗಳು ಒಂದಾಗುವAತೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿದ ಕೈ ಇವರದು. ಸದಾ ದಣಿವಿಲ್ಲದ ಹಸನ್ಮುಖಿಯಾಗಿ, ಸರ್ವರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಕರ‍್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗುವರು. ಮುಗಿಸುವ ಮುನ್ನ : ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು ಅವರದು ದಣಿವರಿಯದ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಬದುಕು. ದೇಶ-ವಿದೇಶ ತುಂಬಾ ಓಡಾಡಿ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ,ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಆರೋಗ್ಯ ಪೂರ್ಣ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸದಾ ತುಡಿಯುವ ಇವರ ಕೆಲಸ ಕರ‍್ಯಗಳಿಗೆ ಇವರ “ ಅಮ್ಮ “ ನ ಆಶೀರ್ವಾದದೊಂದಿಗೆ ಪತ್ನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ, ಮಕ್ಕಳಾದ ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಮುಹಮ್ಮದ್ ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಖ್, ಖದೀಜತ್ ಸಫರ, ಮತ್ತು ಸಹೋದರರು ಸಾಥ್ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗಡಿನಾಡ ಸಾಧಕನ ಕನಸುಗಳೆಲ್ಲಾ ನನಸಾಗಲಿ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕರ‍್ಯಮಾಡುವ ಚೈತನ್ಯ ಮೂಡಿ ಬರಲಿ ಎಂದು ಹೃದಯ ತುಂಬಿ ಹಾರೈಸೋಣ.. ... {{DEFAULTSORT:ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ}} 8kd7uljb3vr1qmb4yk0ltfcwab0ry47 0 144908 1431789 1374167 2026-10-12T04:11:35Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431789 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=September 2020}} {{Infobox company | name = ಕಲ್ಯಾಣಿ ಗ್ರೂಪ್ | logo = Kalyani Group logo.png | logo_size = | logo_alt = Kalyani Group's logo | logo_caption = | type = ಸಂಘಟಿತ | industry = {{ubl|ಉಕ್ಕು|ಏರೋಸ್ಪೇಸ್|ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಉದ್ಯಮ|ರಕ್ಷಣಾ|ಆಟೋಮೋಟಿವ್|ಶಕ್ತಿ}} | founded = {{Start date and age|df=yes|1961|06|19}}<ref>{{cite web |title=CHAIRMAN'S SPEECH TO THE MEMBERS OF THE COMPANY AT THE 50th ANNUAL GENERAL MEETING ON WEDNESDAY, 10th AUGUST 2011 |url=https://www.bharatforge.com/assets/pdf/chairman/Chairmans-2011.pdf |website=Bharat Forge |access-date=27 January 2022 |date=10 August 2011}}</ref> in [[Mumbai]]<ref>{{cite web |title=Bharat Forge History |url=https://economictimes.indiatimes.com/bharat-forge-ltd/infocompanyhistory/companyid-13958.cms |website=The Economic Times |access-date=27 January 2022 |language=en}}</ref> | founder = ನೀಲಕಂಠರಾವ್ ಕಲ್ಯಾಣಿ | hq_location_city = [[ಪುಣೆ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] | hq_location_country = ಭಾರತ | area_served = ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ | key_people = ಬಾಬಾಕಲ್ಯಾಣಿ <small>([[ಅಧ್ಯಕ್ಷ]])</small> | brands = [[ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್]], [[Sharp Corporation|Sharp]], [[Meritor]] | revenue = US$ 3 billion (೨೦೧೫)<ref>{{cite web |url=https://www.bssl.co.in/about-us/kalyani-group/ |access-date=27 January 2022}}</ref> | owner = ಬಾಬಾಕಲ್ಯಾಣಿ | num_employees = ೧೦,೦೦೦ (೨೦೧೦) }}   '''ಕಲ್ಯಾಣಿ ಸಮೂಹವು''' ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಸಂಘಟಿತ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆ (ಕಂಪನಿ)|ಸಂಘಟಿತವಾಗಿದೆ]]. ಅಂದರೆ, ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸ್ಟೀಲ್, ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಮತ್ತು ನಾನ್-ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಘಟಕಗಳು, ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ [[ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಮತ್ತು ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ|ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು]].<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/kalyani-group-to-set-up-missile-mro-in-hyderabad/article26554851.ece|title=Kalyani Group to set up Missile MRO in Hyderabad|last=Kumar|first=V. Rishi|date=16 March 2019|website=@businessline|language=en|access-date=5 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://defense-update.com/20140207_kalyani-group-expands-defense-activities-artillery-systems-modernization-upgrading.html|title=Kalyani Group Expands Defense Activities, into Artillery, Systems Modernization and Upgrading|last=Eshel|first=Tamir|date=7 February 2014|website=Defense Update|language=en-US|access-date=5 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Kalyani-Group-and-Junghans-Defence-partner-to-supply-fuzing-systems/articleshow/51645763.cms|title=Kalyani Group and Junghans Defence partner to supply fuzing systems|last=Sequeira|first=Newton|date=1 April 2016|language=en|access-date=5 February 2020}}</ref> ಇದು ರಕ್ಷಣಾ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ದಾಪುಗಾಲು ಹಾಕಿದೆ. ಇದನ್ನು ಡೆಫ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಪೊ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/industry/bharat-forge-looks-to-build-quadcopter-to-help-army-carry-on-mountainous-terrain/1494931/|title=Bharat Forge looks to build quadcopter, to help Army carry on mountainous terrain|date=22 February 2019|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=5 February 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://auto.economictimes.indiatimes.com/news/industry/kalyani-group-mulls-doubling-of-revenues-from-defence-business/63729991|title=Kalyani Group mulls doubling of revenues from defence business – ET Auto|last=www.ETAuto.com|website=ETAuto.com|language=en|access-date=5 February 2020}}</ref> ಸಮೂಹದ ವಾರ್ಷಿಕ ವಹಿವಾಟು ೨೦೧೧ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಯು‌ಎಸ್‌ಡಿ ೨.೫ ಶತಕೋಟಿಯನ್ನು ಮೀರಿದೆ <ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-30/news/31260919_1_joint-ventures-kalyani-group-foreign-partner|title=Bharat Forge plans towed gun system for armed forces|date=30 March 2012|work=[[The Economic Times]]|access-date=26 October 2012|archive-date=16 ಆಗಸ್ಟ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130816094319/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-03-30/news/31260919_1_joint-ventures-kalyani-group-foreign-partner|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಅಲ್‌ಸ್ಟೋಮ್, ಕಾರ್ಪೆಂಟರ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್, ಐಚ್ಪೆ-ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಯಾನ್, ಮೆರಿಟರ್, ಶಾರ್ಪ್ [[ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್|ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್]] ಮತ್ತು ರಾಫೆಲ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ನಂತಹ ಕಂಪನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಕಲ್ಯಾಣಿ]] ಸಮೂಹವನ್ನು ನೀಲಕಂಠ ರಾವ್ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಅವರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಸಮೂಹದ ಮೊದಲ [[ಕಂಪನಿ/ಸಂಘ (ಕಾನೂನು )|ಕಂಪನಿ]], [[ಭಾರತ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್|ಭಾರತ್]] ಫೋರ್ಜ್ ಅನ್ನು ೧೯ ಜೂನ್ ೧೯೬೧ ರಂದು <ref>{{Cite web|url=https://www.bharatforge.com/assets/pdf/chairman/Chairmans-2011.pdf|title=CHAIRMAN'S SPEECH TO THE MEMBERS OF THE COMPANY AT THE 50th ANNUAL GENERAL MEETING ON WEDNESDAY, 10th AUGUST 2011|date=10 August 2011|website=Bharat Forge|access-date=27 January 2022}}</ref> ಸಂಘಟಿತವಾಯಿತು. ಪ್ರಸ್ತುತ ನೀಲಕಂಠರಾವ್ ಅವರ ಪುತ್ರ [[ಬಾಬಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ]] ಅವರು ಈ ಗುಂಪಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಕಂಪನಿಗಳು == ಗ್ರೂಪ್ ಹಲವಾರು ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: === ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್ === ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಸಮೂಹದ ಮೊದಲ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು ೧೯ ಜೂನ್ ೧೯೬೧ ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಏರೋಸ್ಪೇಸ್, ರೈಲ್ವೆ, [[ಸಾಗರ]], ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಲ್ಲದ ಶಕ್ತಿಯಂತಹ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಘಟಕಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಸಮೂಹದ ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್ ಕಿಲ್ಸ್‌ಟಾ, ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್ ಸಿಡಿಪಿ, ಮತ್ತು ಬಿಎಫ್ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂಟೆಕ್ನಿಕ್ ಕಂಪನಿಯ [[ಯುರೋಪ್]] ಮೂಲದ ಫೋರ್ಜಿಂಗ್ ಘಟಕಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.kalyanisteels.com/wp-content/uploads/KSLpresn_2015.pdf|title=Kalyani Group|website=Kalyani Steels|access-date=27 January 2022}}</ref> ರಕ್ಷಣಾ ತಯಾರಕ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜಿಕ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್‌ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಯಾಣಿ ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜಿಕ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಕಲ್ಯಾಣಿ ರಾಫೆಲ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೫೧% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು [[ಇಸ್ರೇಲ್|ಇಸ್ರೇಲಿ]] ರಕ್ಷಣಾ ಕಂಪನಿ ರಾಫೆಲ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಜೊತೆಗಿನ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-cm/bharat-forge-to-acquire-balance-49-stake-in-kalyani-strategic-systems-121051701099_1.html|title=Bharat Forge to acquire balance 49% stake in Kalyani Strategic Systems|last=Market|first=Capital|date=17 May 2021|work=Business Standard India|access-date=27 January 2022}}</ref> ==== ಶಾರ್ಪ್ ಇಂಡಿಯಾ ==== ಕಲ್ಯಾಣಿ ಟೆಲಿಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್ & [[ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್]] ಪ್ರೈ. ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅನ್ನು ೫ ಜುಲೈ ೧೯೮೫ ರಂದು ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್ ಮೂಲಕ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಕಂಪನಿಯು ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆಪ್ಟೋನಿಕಾ ಬ್ರಾಂಡ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವೀಡಿಯೊ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ರೆಕಾರ್ಡರ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು. ಇದು ೨೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೮೫ ರಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕಂಪನಿಯಾಯಿತು. ಕಂಪನಿಯನ್ನು ೨ ಮೇ ೧೯೮೬ ರಂದು ಕಲ್ಯಾಣಿ ಶಾರ್ಪ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಜಪಾನ್‌ನ ಶಾರ್ಪ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಶಾರ್ಪ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೪೦% ಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಕಂಪನಿಯನ್ನು ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ಶಾರ್ಪ್ [[ಇಂಡಿಯಾ]] ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/sharp-india-ltd/infocompanyhistory/companyid-12212.cms|title=Sharp India History {{!}} Sharp India Information|website=The Economic Times|language=en|access-date=27 January 2022}}</ref> === ಕಲ್ಯಾಣಿ ಸ್ಟೀಲ್ಸ್ === [[ಕಲ್ಯಾಣಿ]] ಸ್ಟೀಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಕೆ‌ಎಸ್‌ಎಲ್) ಅನ್ನು [[ಫೆಬ್ರವರಿ]] ೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಗುಣಮಟ್ಟದ ಉಕ್ಕನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಗುಂಪಿನ ಆಂತರಿಕ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.kalyanisteels.com/about-us/|title=About us|website=Kalyani Steels|access-date=27 January 2022}}</ref> ಇದು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಬನ್ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರಲೋಹದ ಉಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರಲೋಹದ ಉಕ್ಕಿನ ಇಂಗುಗಳು ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಲೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/company/kalyani-steels-322/information/company-history|title=Kalyani Steels Ltd.|work=Business Standard India|access-date=27 January 2022}}</ref> ==== ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕಾರ್ಪೆಂಟರ್ ==== ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕಾರ್ಪೆಂಟರ್ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಸ್ಟೀಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅನ್ನು ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಸ್ಟೀಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಕಂಪನಿ ಕಾರ್ಪೆಂಟರ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ನಡುವಿನ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.emis.com/php/company-profile/IN/Kalyani_Carpenter_Special_Steels_Private_Limited_en_1625195.html|title=Kalyani Carpenter Special Steels Private Limited Company Profile - India {{!}} Financials & Key Executives {{!}} EMIS|website=www.emis.com|access-date=27 January 2022}}</ref> ಪುಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಸ್ಟೀಲ್ಸ್ ಮೂಲ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಈಗ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಕಾರ್ಪೆಂಟರ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. === ಕಲ್ಯಾಣಿ ಫೋರ್ಜ್ === [[ಎಲ್ಲೋರ|ಎಲ್ಲೋರಾ]] ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಂ. ಪ್ರೈ. ಲಿ. ಅನ್ನು ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ [[ನೀಲಕಂಠ]] ಎ. ಕಲ್ಯಾಣಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೯೮೧ <ref>{{Cite web|url=https://www.kalyaniforge.co.in/kfl-company/milestones/|title=Milestones|date=19 November 1979|website=Kalyani Forge|access-date=27 January 2022|archive-date=27 ಜನವರಿ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127031109/https://www.kalyaniforge.co.in/kfl-company/milestones/|url-status=dead}}</ref> ಫೋರ್ಜಿಂಗ್‌ಗಳ [[ವಾಣಿಜ್ಯ ಬ್ಯಾಂಕ್|ವಾಣಿಜ್ಯ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕಂಪನಿಯನ್ನು ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಫೋರ್ಜ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://blog.stockedge.com/kalyani-group-challenging-the-conventional/|title=Kalyani Group - the Top Leader in Technology & Engineering|date=12 February 2021|website=stockedge.com|access-date=27 January 2022}}</ref> === ಕಲ್ಯಾಣಿ ಟೆಕ್ನೋಫೋರ್ಜ್ === ಕಲ್ಯಾಣಿ ಟೆಕ್ನೋಫೋರ್ಜ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಹಿಂದೆ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಥರ್ಮಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್,<ref>{{Cite web|url=https://www.mfg.com/manufacturer/kalyani-technoforge-limited-kalyani-thermal-systems-limited-pune-maharashtra-1443049/|title=Kalyani Technoforge Limited (Kalyani Thermal Systems Limited)|website=MFG|access-date=27 January 2022}}</ref> ಅನ್ನು ೧೯೭೯ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಫೋರ್ಜಿಂಗ್‌ಗಳು, ಯಂತ್ರದ ಘಟಕಗಳು, ಉಪ-ಅಸೆಂಬ್ಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಸೆಂಬ್ಲಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.kalyanitechnoforge.com/about-us/about-ktfl.html|title=About KTFL :: About Us :: Kalyani Technoforge|website=www.kalyanitechnoforge.com|access-date=27 January 2022|archive-date=27 ಜನವರಿ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127034939/http://www.kalyanitechnoforge.com/about-us/about-ktfl.html|url-status=dead}}</ref> === ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಆಕ್ಸಲ್ಸ್ === ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಆಕ್ಸಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಎ‌ಎ‌ಎಲ್) ಅನ್ನು ೨೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೮೧ ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಗ್ರೂಪ್ (೩೫.೫೨%) ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಕಂಪನಿ ಮೆರಿಟರ್ (೩೫.೫೨%) ನಡುವಿನ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಡ್ರೈವ್ ಆಕ್ಸಲ್‌ಗಳು, ನಾನ್-ಡ್ರೈವ್ ಆಕ್ಸಲ್‌ಗಳು, ಫ್ರಂಟ್ ಸ್ಟೀರ್ ಆಕ್ಸಲ್‌ಗಳು, ವಿಶೇಷ ಆಕ್ಸಲ್‌ಗಳು, ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಆಕ್ಸಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಡ್ರಮ್ ಮತ್ತು ಡಿಸ್ಕ್ ಬ್ರೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಟೋಮೋಟಿವ್ ಆಕ್ಸಲ್ಸ್ [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಜೆಮ್‌ಶೆಡ್‌ಪುರದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.autoaxle.com/About.aspx|title=:: Automotive Axles Limited ::|website=www.autoaxle.com|access-date=27 January 2022}}</ref> === ಕಲ್ಯಾಣಿ ಗ್ಲೋಬಲ್ === ಕಲ್ಯಾಣಿ [[ಗ್ಲೋಬಲ್ ಡೇಟ|ಗ್ಲೋಬಲ್]] ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅನ್ನು ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ನಗರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.bssl.co.in/kalyani-global/|title=Kalyani Global|website=BSSL|access-date=27 January 2022}}</ref> === ಹಿಕಲ್ === ಹಿಕಲ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ವಿಶೇಷ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಕ್ರಿಯ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ [[ಆರೋಗ್ಯ]], [[ಜೈವಿಕತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಳೆ]] ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಆರ್&ಡಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.hikal.com/page/who-we-are|title=Hikal – Who We Are {{!}} About Us|website=www.hikal.com|access-date=27 January 2022}}</ref> === ಕಲ್ಯಾಣಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಯಾನ್ ವೀಲ್ಸ್ === [[ರತನ್ ನಾವಲ್ ಟಾಟಾ|ರತನ್ ಟಾಟಾ]] ಅವರ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಹೇಯ್ಸ್ ಲೆಮ್ಮೆರ್ಜ್‌ನಿಂದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದೊಂದಿಗೆ ಬಾಬಾ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಪುಣೆಯ ಚಕನ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಕ್ರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಕಲ್ಯಾಣಿ ಲೆಮ್ಮರ್ಜ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಕೆ‌ಎಲ್‌ಎಲ್) ಅನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣಿ ಗ್ರೂಪ್ (೭೫%) ಮತ್ತು ಹೇಯ್ಸ್ ಲೆಮ್ಮೆರ್ಜ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇಂಕ್ (೨೫%) ನಡುವೆ ೧೯೯೬ ರಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ, ಹೇಯ್ಸ್ ಲೆಮ್ಮೆರ್ಜ್ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಾಲನ್ನು ೮೫% ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು, ಕಲ್ಯಾಣಿ ಗ್ರೂಪ್ ಉಳಿದ ೧೫% ಅನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/archive/kalyani-lemmerz-vrooms-in-with-25-m-to-make-car-wheels/192551/|title=Kalyani Lemmerz vrooms in with $25 m to make car wheels|date=2007-02-23|website=The Financial Express|language=en-US|access-date=2022-01-27}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಯಾಣಿ ಲೆಮ್ಮೆರ್ಜ್ ಚಕನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಚಕ್ರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು $೨೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/companies/kalyani-lemmerz-lines-up-25-m-expansion-plan/articleshow/1676237.cms|title=Kalyani Lemmerz lines up $25 m expansion plan|work=The Economic Times|access-date=2022-01-27}}</ref> ಹೇಯ್ಸ್ ಲೆಮ್ಮೆರ್ಜ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇಂಕ್ ಅನ್ನು ಬ್ರೆಜಿಲಿಯನ್ ಕಂಪನಿ ಐಚ್ಪೆ-ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಯಾನ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.americanmachinist.com/archive/beyond-the-cutting-zone/article/21895863/wheelmaker-hayes-lemmerz-bought-for-725-million|title=StackPath|website=www.americanmachinist.com|access-date=2022-01-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://europe.autonews.com/article/20111007/COPY/310079926/wheel-maker-hayes-lemmerz-to-be-acquired-by-brazil-s-iochpe-maxion|title=Wheel maker Hayes Lemmerz to be acquired by Brazil's Iochpe-Maxion|date=2011-10-06|website=Automotive News Europe|language=en|access-date=2022-01-27}}</ref> ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಲೆಮ್ಮೆರ್ಜ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣಿ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಯಾನ್ ವೀಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.maxionwheels.com/locations/pune-india|title=Maxion Wheels: Pune, India|website=Maxionwheels|language=en|access-date=2022-01-27}}</ref> === ಬಿಎಫ್ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳು === ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ವಿಂಡ್‌ಮಿಲ್ಸ್ ವಿಭಾಗದ ವಿಭಜನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ೧೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೦ ರಂದು ಬಿ‌ಎಫ್ ಯುಟಿಲಿಟೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.bfutilities.com/History.html|title=Welcome to BF Utilties : History|website=www.bfutilities.com|access-date=27 January 2022}}</ref> ಹೂಡಿಕೆ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಬಿಎಫ್ ಯುಟಿಲಿಟೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನಿಂದ ಬಿಎಫ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ಕಂಪನಿಗೆ ಮತ್ತೆ (ಬಿಎಫ್‌ಐಎಲ್) ೧೪ [[ಜನವರಿ]] ೨೦೧೧ ರಂದು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.bfilpune.com/|title=BF Investment|website=www.bfilpune.com|access-date=2022-01-27}}</ref> === ಕಲ್ಯಾಣಿ ಹೂಡಿಕೆ === ಕಲ್ಯಾಣಿ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಕಂಪನಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಕೆ‌ಐ‌ಸಿಎಲ್) ಅನ್ನು ೨೫ ಜೂನ್ ೨೦೦೯ ರಂದು ಕಲ್ಯಾಣಿ ಸ್ಟೀಲ್ಸ್‌ನ ಹೂಡಿಕೆ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಡಿಮರ್ಜ್ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಮೂರು [[ಕಲ್ಯಾಣಿ]] ಸ್ಟೀಲ್ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳ "ಹೂಡಿಕೆ ಅಂಡರ್‌ಟೇಕಿಂಗ್" ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.kalyani-investment.com/|title=About us|website=Kalyani Investment|access-date=27 January 2022}}</ref> === ಬಿಎಫ್ ಹೂಡಿಕೆ === ಬಿಎಫ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಲಿ. (ಬಿ‌ಎಫ್‌ಐಎಲ್) ಬಿಎಫ್ ಯುಟಿಲಿಟೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನಿಂದ ಹೂಡಿಕೆ ವಿಭಾಗದ ವಿಭಜನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ೧೪ [[ಜನವರಿ]] ೨೦೧೧ ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಬಿ‌ಎಫ್‌ಐಎಲ್ ಹಲವಾರು ಕಲ್ಯಾಣಿ ಗ್ರೂಪ್ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.bfilpune.com/|title=BF Investment|website=www.bfilpune.com|access-date=2022-01-27}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.bfilpune.com/ "BF Investment"]. ''www.bfilpune.com''<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref> === ಬಾರಾಮತಿ ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ಸ್ಟೀಲ್ಸ್ === ಬಾರಾಮತಿ ಸ್ಪೆಷಾಲಿಟಿ ಸ್ಟೀಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಬಿಎಸ್‌ಎಸ್‌ಎಲ್) ಅನ್ನು ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] ಸತಾರಾದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.bssl.co.in/about-us/|title=About us|website=BSSL|access-date=27 January 2022}}</ref> === ಸಿನೈಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ === ಸಿನೈಸ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುವ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.synise.com/(S(1s1ymffc1fko0hkfury3sqb3))/Index.aspx|title=Synise Technologies Ltd. {{!}} Procurement Services {{!}} SCM {{!}} IT Products & Services {{!}} Asset Management Services|website=www.synise.com|access-date=27 January 2022}}</ref> === ಕೆಸಿಟಿಐ === ಕಲ್ಯಾಣಿ [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜು|ಸೆಂಟರ್]] ಫಾರ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ಇನ್ನೋವೇಶನ್ (ಕೆಸಿಟಿಐ) ಎಂಬುದು ಐ‌ಎಸ್೦೧೭೦೨೫ ಎನ್‌ಎ‌ಬಿ‌ಎಲ್ ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಕಲ್ಯಾಣಿ ಗ್ರೂಪ್‌ನಿಂದ $೧೪ ಮಿಲಿಯನ್ ಹೂಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಲ್ಯಾಬ್ [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ರೋಲ್ಸ್ ರಾಯ್ಸ್ ಮತ್ತು [[ಬೋಯಿಂಗ್|ಬೋಯಿಂಗ್‌ನಿಂದ]] ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.bharatforge.com/technology-innovation/kcti|title=Kalyani Centre for Technology & Innovation (KCTI)|website=www.bharatforge.com|access-date=27 January 2022}}</ref> == ಹಿಂದಿನ ಕಂಪನಿಗಳು == === ಭಾರತ್ ಎಫ್‌ಸಿ === ಕಲ್ಯಾಣಿ ಗ್ರೂಪ್ ೨೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಂದು ಕಲ್ಯಾಣಿ ಭಾರತ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. [[ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]] ಕ್ಲಬ್ ಜನವರಿ ೨೦೧೫ ರಿಂದ ಐ-ಲೀಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ಗೆ ತರುವ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿ ಎ‌ಐ‌ಎಫ್‌ಎಫ್ ನಿಂದ ಐ- ಲೀಗ್‌ಗೆ ನೇರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಜೆ‌ಎಸ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಗ್ರೂಪ್ ನೇತೃತ್ವದ [[ಬೆಂಗಳೂರು ಎಫ್ ಸಿ|ಬೆಂಗಳೂರು ಎಫ್‌ಸಿ]] ೨೦೧೩–೧೪ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಲೀಗ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ನಂತರ ಭಾರತ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಐ-ಲೀಗ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ೨ ನೇ ತಂಡವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/i-league/Rozario-to-assist-Watkiss-at-Kalyani-Groups-Football-Club/articleshow/45181835.cms|title=Rozario to assist Watkiss at Kalyani Group's Football Club – Times of India|website=The Times of India|access-date=5 February 2020}}</ref> ಭಾರತ್ ಎಫ್‌ಸಿ ಐ-ಲೀಗ್‌ನ ಒಂದು ಋತುವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಆಡಿತು, ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಟೇಬಲ್‌ನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/pune-fc-and-bharat-fc-shutting-down-is-the-beginning-of-the-end-of-i-league-2397220.html/amp|title=Pune FC and Bharat FC closing down is the beginning of the end of I-League|date=20 August 2015|website=First Post|access-date=26 March 2021}}</ref> === ಕಲ್ಯಾಣಿ ಬ್ರೇಕ್ === ಕಲ್ಯಾಣಿ ಬ್ರೇಕ್ಸ್ ಒಂದು ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಗ್ರೂಪ್ ಮತ್ತು ಬಾಷ್ ತಲಾ ೪೦% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಕಂಪನಿಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಸೆಂಜರ್ ಕಾರುಗಳು, ಟ್ರಾಕ್ಟರುಗಳು, ಮೂರು-ಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಘಟಕಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತು. ಬಾಷ್ ಜನವರಿ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಗ್ರೂಪ್‌ನ ಪಾಲನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತು. ಕಲ್ಯಾಣಿ ಬ್ರೇಕ್‌ಗಳನ್ನು ಬಾಷ್ ಚಾಸಿಸ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/companies/bosch-buys-out-kalyani-group-from-kalyani-brakes-105071600006_1.html|title=Bosch buys out Kalyani group from Kalyani Brakes|last=India|first=Press Trust of|date=16 July 2005|work=Business Standard India|access-date=27 January 2022|agency=Press Trust of India}}</ref> === ಕೆನೆರ್ಸಿಸ್ ಜಿಎಂಬಿಹೆಚ್ === ಕಲ್ಯಾಣಿ ಗ್ರೂಪ್ ೩ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೭ ರಂದು ಜರ್ಮನಿ ಮೂಲದ ಗಾಳಿ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ಸಲಹಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಆರ್‌ಎಸ್‌ಬಿ ಕನ್ಸಲ್ಟ್ ಜಿಎಮ್‌ಬಿ‌ಹೆಚ್ ಅನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸದ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಮನ್ಸ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಕೆನರ್ಸ್ಸಿಸ್ ಜಿಎಂಬಿಹೆಚ್ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ಕಲ್ಯಾಣಿ ಎನರ್ಜಿ ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್‌ನ ಸಂಕ್ಷೇಪಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite news|url=https://m.economictimes.com/industry/energy/power/kalyani-group-buys-german-energy-co/articleshow/2336158.cms|title=Kalyani group buys German energy co|work=The Economic Times|access-date=27 January 2022}}</ref> ಯು‌ಎಸ್-ಮೂಲದ ಖಾಸಗಿ ಇಕ್ವಿಟಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಫಸ್ಟ್ ರಿಸರ್ವ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಕೆನರ್ಸ್ಸಿಸ್ನಲ್ಲಿ ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕಲ್ಯಾಣಿ ಗ್ರೂಪ್ ಈ ಹಿಂದೆ ಸುಜ್ಲಾನ್ ಚೀನಾದ ಸಿ‌ಇ‌ಒ ಆಗಿದ್ದ ಪಾಲೊ ಫೆರ್ನಾಂಡೋ ಅವರನ್ನು ಜೂನ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web|url=https://www.windsystemsmag.com/news/new-group-ceo-at-kenersys/|title=New Group CEO at Kenersys|website=Wind Systems Magazine|access-date=27 January 2022}}</ref> ಹೊಸ ಸಿ‌ಇ‌ಒ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ [[ಸತಾರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ೮ ಎಮ್‌‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ವಿಂಡ್ ಟರ್ಬೈನ್ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಕೆನರ್ಸ್ಸಿಸ್‌ಗೆ ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್ ಗುತ್ತಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://renewablesnow.com/news/german-kenersys-wins-8-mw-wind-turbine-project-in-india-100027/|title=German Kenersys wins 8 MW wind turbine project in India|website=Renewablesnow.com|language=en|access-date=27 January 2022}}</ref> ಕೆನರ್ಸ್ಸಿಸ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೧ <ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/industry/senvion-to-acquire-kalyani-group-wind-business/349370/|title=Senvion to acquire Kalyani Group wind business|website=The Financial Express|language=en|access-date=27 January 2022}}</ref> ಪುಣೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಾರಾಮತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಂಡ್ ಟರ್ಬೈನ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಯಾಣಿ ಗ್ರೂಪ್ ಕೆನರ್ಸ್ಸಿಸ್ ಅನ್ನು ಜರ್ಮನ್ ವಿಂಡ್ ಟರ್ಬೈನ್ ತಯಾರಕ ಸೆನ್ವಿಯನ್‌ಗೆ ಅಂದಾಜು {{INRConvert|250|c}} ) ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/engineering/arpwood-controlled-senvion-to-buy-kenersys-from-bharat-forge-founders/articleshow/53725199.cms|title=Arpwood-controlled Senvion to buy Kenersys from Bharat Forge founders|last=PM|first=Indulal|work=The Economic Times|access-date=27 January 2022|last2=Kalesh|first2=Baiju}}</ref> === ಅಲ್‌ಸ್ಟೋಮ್ ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್ ಪವರ್ === ಅಲ್‌ಸ್ಟೋಮ್ ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್ ಪವರ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಫ್ರೆಂಚ್ ಕಂಪನಿ ಅಲ್‌ಸ್ಟೋಮ್ ಮತ್ತು ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್ ನಡುವಿನ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವಾಗಿತ್ತು. ಮೂಲತಃ, ಅಲ್‌ಸ್ಟೋಮ್ ೫೧% ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್ ಉಳಿದ ೪೯% ಅನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/business/alstom-bharat-forge-begins-production-at-gujarat-plant-766188|title=Alstom Bharat Forge Begins Production at Gujarat Plant|website=NDTV.com|access-date=27 January 2022}}</ref> ಅಲ್‌ಸ್ಟೋಮ್‌ನ ಶಕ್ತಿ ವ್ಯವಹಾರದ ಜಾಗತಿಕ ಸ್ವಾಧೀನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಅಲ್‌ಸ್ಟೋಮ್‌ನ ಷೇರುಗಳನ್ನು ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಾಂಗ್ಲೋಮೆರೇಟ್ ಜನರಲ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ ರಂದು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.ge.com/news/press-releases/alstom-bharat-forge-jv-supply-steam-turbine-generator-islands-ntpcs-telangana-power|title=Alstom Bharat Forge JV to Supply Steam Turbine Generator Islands for NTPC's Telangana Power Plant {{!}} GE News|website=www.ge.com|language=en|access-date=27 January 2022}}</ref> ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸೋಲಾಪುರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಕ್ಕಾಗಿ ಎನ್‌ಟಿಪಿಸಿ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ಗೆ ೬೬೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಸೂಪರ್‌ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಟರ್ಬೈನ್‌ಗಳ [[ಎರಡು]] ಘಟಕಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಗುತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಅಲ್‌ಸ್ಟೋಮ್ ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅಲ್‌ಸ್ಟೋಮ್ ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್ ಅನ್ನು ಮೇ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಸನಂದ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹೊಸ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಸೂಪರ್‌ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಟರ್ಬೈನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಜನರೇಟರ್‌ಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ರಾಮಗುಂಡಂ ಬಳಿ [[ತೆಲಂಗಾಣ]] [[ಸೂಪರ್ ಮೂನ್|ಸೂಪರ್]] ಥರ್ಮಲ್ ಪವರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಹಂತ-೧ ಗಾಗಿ ೮೦೦ ಎಮ್‌ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಅಲ್ಟ್ರಾ-ಸೂಪರ್ಕ್ರಿಟಿಕಲ್ ಸ್ಟೀಮ್ ಟರ್ಬೈನ್ ಜನರೇಟರ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಎರಡು ಘಟಕಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಕಂಪನಿಯು ಗೆದ್ದಿದೆ. ೮ [[ನವೆಂಬರ್]] ೨೦೧೬ ರಂದು, ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್‌ನ ಮಂಡಳಿಯು ಆಲ್‌ಸ್ಟಾಮ್ ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್ ಪವರ್‌ನಿಂದ ಕಂಪನಿಯ ನಿರ್ಗಮನವನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್ ತನ್ನ ಶೇರುಗಳ ೨೩% ಅನ್ನು ಜಿ‌ಇ ಗೆ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/business/bharat-forge-divests-23-stake-in-alstom-1673213|title=Bharat Forge Divests 23% Stake In Alstom|website=NDTV.com|access-date=2022-01-27}}</ref> ಮತ್ತು ಉಳಿದ ೨೬% ಪಾಲನ್ನು [[ಫೆಬ್ರವರಿ]] ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಅಲ್‌ಸ್ಟೋಮ್ ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್ ಪವರ್‌ನಿಂದ ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್‌ನ ನಿರ್ಗಮನವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/markets/stock-markets/bharat-forge/article22869536.ece|title=Bharat Forge exits JV with GE|date=27 February 2018|website=www.thehindubusinessline.com|language=en|access-date=2022-01-27}}</ref> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://www.bharatforge.com/ ಭಾರತ್ ಫೋರ್ಜ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [https://www.kalyanisteels.com/ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಸ್ಟೀಲ್ಸ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [https://web.archive.org/web/20220816074902/https://www.kalyaniforge.co.in/ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಫೋರ್ಜ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [http://www.kalyanitechnoforge.com/ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಟೆಕ್ನೋಫೋರ್ಜ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] qvzqhmbha8j31fa3prlsc6dhh60ftdh 0 145764 1431772 1429476 2026-10-11T21:43:44Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431772 wikitext text/x-wiki '''ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆ'''( ಇದನ್ನು '''ಪೆಟ್ರೋಲ್''', '''ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್,''' '''ಅನಿಲ ತೆರಿಗೆ''' ಅಥವಾ '''ಇಂಧನ ಸುಂಕ''' ಎಂದೂ ಸಹ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) [[ಇಂಧನ]] ಮಾರಾಟದ ಮೇಲೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುವ [[ಉತ್ಪಾದನಾ ತೆರಿಗೆ|ಅಬಕಾರಿ ತೆರಿಗೆಯಾಗಿದೆ]]. ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ ಇಂಧನಗಳ ಮೇಲೆ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ನೀಡಲು ಬಳಸುವ ಇಂಧನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಡೀಸೆಲ್‌ಗೆ ಹೋಲುವಂತಹ ಮನೆ ತಾಪನ ತೈಲಗಳಿಗೆ ಈ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ದರದಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆ ರಶೀದಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾರಿಗೆ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಹೈಪೋಥಿಕೇಟೆಡ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅನೇಕ ಬಳಕೆದಾರರ ಶುಲ್ಕದಿಂದ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ಆದಾಯದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಪರಿಸರ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಪರಿಸರ ತೆರಿಗೆ( ಇಕೋಟ್ಯಾಕ್ಸ್) ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಂತರಿಕ ಆದಾಯ ಸೇವೆಯಂತಹ ಹಿಂಜರಿತ ತೆರಿಗೆಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಇಂಧನ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ == [[ಸಾರಿಗೆ]] ಇಂಧನಗಳ ಮೇಲಿನ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು [[ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಕೆ|ಜಾಗತಿಕ ತಾಪಮಾನದ]] ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಜೊತೆಗೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಇಂಧನಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುವುದರಿಂದ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಅನ್ನು ಇತರ ಇಂಧನಗಳಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ, [[ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌|ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್]] ಅಥವಾ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಬ್ಯಾಟರಿಗಳಂತೆಯೇ ದುಬಾರಿಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಸಾರಿಗೆ ವೆಚ್ಚಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದರಿಂದ ಈ ತೆರಿಗೆಯು ಹಣದುಬ್ಬರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಹನಗಳು ತಾವು ಬಳಸುವ ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ಪಾವತಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಮೂಹ ಸಾರಿಗೆ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಬಳಕೆದಾರರ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಬಾರದು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ವಾಯುಗುಣ ಬದಲಾವಣೆಯ ಮೇಲಿನ ಅಂತರಸರ್ಕಾರಿ ನಿಯೋಗ|ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕುರಿತಾದ ಇಂಟರ್‌ಗವರ್ನಮೆಂಟಲ್ ಪ್ಯಾನಲ್]], ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಎನರ್ಜಿ ಏಜೆನ್ಸಿ, [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆ|ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿ]] ಮತ್ತು [[ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್|ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್]] ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್ ಬಳಕೆಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಪರಿಸರೀಯ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್ ತೆರಿಗೆ ದರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿವೆ.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Ross|first=Michael L.|last2=Hazlett|first2=Chad|last3=Mahdavi|first3=Paasha|title=Global progress and backsliding on gasoline taxes and subsidies|journal=Nature Energy|volume=2|issue=1|pages=16201|doi=10.1038/nenergy.2016.201|bibcode=2017NatEn...216201R|year=2017|url=https://escholarship.org/uc/item/52t9g8rz}}</ref> == ತೆರಿಗೆ ದರಗಳು == ಡೀಸೆಲ್ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್‌ನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂಪ್ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು [[ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್ ಎಲ್. ಪಿ.|ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್ LP]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುತ್ತವೆ <ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/graphics/gas-prices/|title=Gasoline Prices Around the World|work=[[Bloomberg News]]}}</ref> ಹಾಗೂ ಬೆಲೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತೆರಿಗೆ ನೀತಿಯಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ೨೦೦೩-೨೦೧೫ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್ ತೆರಿಗೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ, ಕಡಿಮೆ ತೆರಿಗೆಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಸರಾಸರಿ ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್ ತೆರಿಗೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಸರ ಅಧ್ಯಯನವು ತೋರಿಸಿದೆ.<ref name=":0"/> [[ಚಿತ್ರ:Fuel_tax_in_OECD_countries,_2010..png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bc/Fuel_tax_in_OECD_countries%2C_2010..png/220px-Fuel_tax_in_OECD_countries%2C_2010..png|thumb| OECD ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆ ೨೦೧೦ <ref>Petrol tax, The Economist, 25 Sep 2010, p. 110</ref>]] === ಏಷ್ಯಾ === ==== ಚೀನಾ ==== ಚೀನಾದ ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್ ತೆರಿಗೆಗಳು ೨೦೦೩-೨೦೧೫ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ಅಗ್ರ ''CO ₂''-ಹೊರಸೂಸುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿವೆ.<ref name=":0"/> [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನಾದಲ್ಲಿ]], ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆ ಬಹಳ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟ್ರಂಕ್ ಹೆದ್ದಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಮಂಡಳಿಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ರೈತರ ಮೇಲೆ ಅದರ ಪ್ರಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಈ ವಿರೋಧವನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಶಾಸಕಾಂಗವು ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಅಪರೂಪದ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.rsc.org/chemistryworld/Issues/2009/January/ChinaBitesTheBulletOnFuelTax.asp|title=China bites the bullet on fuel tax|last=Jia|first=Hepeng|date=8 January 2009|publisher=Chemistry World|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230063848/https://www.chemistryworld.com/news/china-bites-the-bullet-on-fuel-tax/1014042.article|archive-date=30 December 2016|access-date=30 December 2016}}</ref> ==== ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ==== ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿನ ವಿವಿಧ ಇಂಧನಗಳಿಗೆ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆ ದರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ: * ವಿಮಾನ ಇಂಧನ : HK$೬.೫೧ * ಲಘು ಡೀಸೆಲ್ ತೈಲ: HK$೨.೮೯ * ಸೀಸದ ಪೆಟ್ರೋಲ್: HK$೬.೮೨ * ಸೀಸದ ಪೆಟ್ರೋಲ್: HK$೬.೦೬ * ಅಲ್ಟ್ರಾ ಲೋ ಸಲ್ಫರ್ ಡೀಸೆಲ್: HK$೨.೮೯ * ಯುರೋ ವಿ ಡೀಸೆಲ್: HK$೦ ==== ಸಿಂಗಾಪುರ ==== ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಇಂಧನಗಳ ಮೇಲಿನ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆ ದರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ:<ref>{{Cite web|url=https://www.channelnewsasia.com/singapore/budget-2021-singapore-petrol-duty-increase-15-cents-354386|title=Budget 2021: Petrol duty rates raised by up to 15 cents per litre|date=16 February 2021|access-date=9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022|archive-date=9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009045405/https://www.channelnewsasia.com/singapore/budget-2021-singapore-petrol-duty-increase-15-cents-354386|url-status=dead}}</ref> * ೯೮ಆಕ್ಟೇನ್ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಲ್‌ಗಿಂತ ಮೇಲೆ: ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ S$೦.೭೯ * ೯೨ ರಿಂದ ೯೫ ಆಕ್ಟೇನ್ ಪೆಟ್ರೋಲ್: ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ S$೦.೬೬ ==== ಭಾರತ ==== [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]], ಇಂಧನದ ಬೆಲೆಯು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಕೇಂದ್ರ ತೆರಿಗೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಇಂಧನದ ಪಂಪ್ ಬೆಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ತೆರಿಗೆಗಳು ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಪಂಪ್ ಬೆಲೆಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟಿವೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ವಿಭಿನ್ನ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಸುಮಾರು ೧೦-೨೦% ಅಂತಿಮ ವೆಚ್ಚದಷ್ಟಿದೆ. ರಾಜ್ಯಗಳ ತೆರಿಗೆಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ ಅಂತಿಮ ವೆಚ್ಚದ ಸುಮಾರು ೧೭-೨೦% ರಷ್ಟನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಪಂಪ್ ವೆಚ್ಚದ ಸರಿಸುಮಾರು ೫೦% - ೬೦%ರಷ್ಟು ವಿವಿಧ ತೆರಿಗೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೮,೨೦೨೧ರಂತೆ, ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಬೆಲೆ {{INRConvert|89.54}} ಆಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ {{INRConvert|32.98}} ಅಬಕಾರಿ ಮತ್ತು ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ತೆರಿಗೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ]] ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ತೆರಿಗೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ {{INRConvert|19.32}}ನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಒಟ್ಟು {{INRConvert|52.30}}ನ್ನು ವಿವಿಧ ತೆರಿಗೆಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ(ಇದು ಒಟ್ಟು ಬೆಲೆಯ ಸುಮಾರು ೫೮% ನಷ್ಟಿದೆ).<ref name="how-much-tax-you-pay-on-petrol-and-diesel-here-is-a-break-down">{{Cite news|url=https://www.livemint.com/news/india/how-much-tax-you-pay-on-petrol-and-diesel-here-is-a-break-down-11610595149786.html|title=How much taxes you pay on petrol and diesel? Here is a break down|date=14 January 2021|work=Mint}}</ref> ==== ಇಸ್ರೇಲ್ ==== [[ಇಸ್ರೇಲ್|ಇಸ್ರೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ]], ಇಂಧನದ ಮೇಲಿನ ತೆರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ ೧.೩೫ USD ಆಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ನೇರ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಟ್ ಸೇರಿವೆ. ಇದು ಒಟ್ಟು ಪಂಪ್ ಬೆಲೆಯ ೭೮% ರಷ್ಟಿದೆ.<ref name="Israel-leads-world-in-fuel-tax">{{Cite news|url=https://www.globes.co.il/news/article.aspx?did=1001324492|title=Fuel prices down but Israel leads world in fuel tax|date=5 April 2020}}</ref> <hr/> === ಯುರೋಪ್ === ಸೀಮೆಎಣ್ಣೆ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದಾದ್ಯಂತ]] ದೇಶೀಯ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ೨೦೦೩ ರ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆ ನಿರ್ದೇಶನದ ಪ್ರಕಾರ ವಿಧಿಸಬಹುದು.<ref name="Energy Taxation Directive">{{Cite web|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32003L0096|title=Council Directive 2003/96/EC of 27 October 2003, restructuring the Community framework for the taxation of energy products and electricity|date=27 October 2002|website=Official Journal of the European Union|publisher=Eur-Lex|access-date=20 June 2020}}</ref> ==== ಫ್ರಾನ್ಸ್ ==== ೨೦೧೭ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್ ಮೇಲಿನ ಅಬಕಾರಿ ತೆರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ €೦.೬೫೧ ಆಗಿತ್ತು (ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬೆಲೆಗಳು €೦.೪೦೭ ರಿಂದ €೦.೬೬೮೨ ರವರೆಗೆ ಬದಲಾಗಿದೆ). ೨೦%ನ ವ್ಯಾಟ್ ದರದೊಂದಿಗೆ, ತೆರಿಗೆಗಳಿಂದ ಬಂದ ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್‌ನ ಒಟ್ಟು ಬೆಲೆಯ ಶೇಕಡಾ ೬೩.೯% <ref>{{Cite web|url=https://read.oecd-ilibrary.org/taxation/consumption-tax-trends-2018_ctt-2018-en#page155|title=Consumption Tax Trends 2018|publisher=OECD|page=152, Annex Table 3.A.6|access-date=2022-10-09|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701114543/https://read.oecd-ilibrary.org/taxation/consumption-tax-trends-2018_ctt-2018-en#page155|url-status=dead}}</ref> ಡೀಸೆಲ್ ಇಂಧನದ ಮೇಲಿನ ಅಬಕಾರಿ ತೆರಿಗೆಯು ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ €೦.೫೩೧ (€೦.೫೩೦೭ ರಿಂದ €೦.೫೬೩೧) ಆಗಿತ್ತು. ೨೦% ವ್ಯಾಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ, ಡೀಸೆಲ್ ಇಂಧನದ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚದ ತೆರಿಗೆಗಳು ೫೯.೩%ರಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{Cite web|url=https://read.oecd-ilibrary.org/taxation/consumption-tax-trends-2018_ctt-2018-en#page155|title=Consumption Tax Trends 2018|publisher=OECD|page=160, Annex Table 3.A.8|access-date=2022-10-09|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701114543/https://read.oecd-ilibrary.org/taxation/consumption-tax-trends-2018_ctt-2018-en#page155|url-status=dead}}</ref> ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊರಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ವಿಮಾನಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಸುಂಕಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ತೆರಿಗೆಗಳಿಂದ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>France Customs Code (Code des Douanes) Article 195</ref> ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಡೀಸೆಲ್ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಯಲ್ಲಿ 23% ಹೆಚ್ಚಳವು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಹಾನಿಗಳೂ ಆಗಿವೆ.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/newsround/46427610|title=France fuel protests: What is happening?|access-date=December 4, 2018}}</ref> ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಮೊದಲು, ಫ್ರೆಂಚ್ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೨೨ರಲ್ಲಿ <ref>{{Cite news|url=https://www.euronews.com/2018/11/16/what-s-all-the-fuss-about-the-french-fuel-tax-hikes-euronews-answers|title=What are the 'gilets jaunes' so upset about?|last=Matamoros|first=Cristina Abellan|date=2018-11-16|publisher=EuroNews}}</ref> ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ €೦.೭೮ ತಲುಪುವವರೆಗೆ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಮತ್ತು ಡೀಸೆಲ್ ಈ ಎರಡೂ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ==== ಜರ್ಮನಿ ==== ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಗಳು ಹೀಗಿವೆ- ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಸಲ್ಫರ್ ಡೀಸೆಲ್‌ಗೆ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ €೦.೪೭೦೪ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅನ್‌ಲೀಡೆಡ್ ಪೆಟ್ರೋಲ್‌ಗೆ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ €೦.೬೫೪೫, ಇಂಧನ ಹಾಗೂ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ತೆರಿಗೆ (೧೯%). ಇದು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಸಲ್ಫರ್ ಡೀಸೆಲ್‌ಗೆ {{Convert|1.12|€/l|€/USgal €/impgal|2}} ಮತ್ತು ಸೀಸದ ಪೆಟ್ರೋಲ್‌ಗಾಗಿ {{Convert|1.27|€/l|€/USgal €/impgal|2}} ರಷ್ಟು ದರವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ(ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೯ರಲ್ಲಿ). ==== ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ==== [[ನೆದರ್‍ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ನಲ್ಲಿ]] ಇಂಧನಗಳ ಮಾರಾಟವನ್ನು [[ಉತ್ಪಾದನಾ ತೆರಿಗೆ|ಅಬಕಾರಿ ತೆರಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ]] ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ೨೦೧೫ ರಂತೆ, ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಅಬಕಾರಿ ತೆರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ EUR೦.೭೬೬ ಮತ್ತು ಡೀಸೆಲ್ ಅಬಕಾರಿ ತೆರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ EUR೦.೪೮೨ ಆಗಿದ್ದರೆ, LPG ಅಬಕಾರಿ ತೆರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ EUR೦.೧೮೫ ಆಗಿದೆ.<ref> {{Cite web|url=http://www.nltimes.nl/2014/12/12/petrol-diesel-tax-rise-1-pct-lpg-tax-also|title=PETROL, DIESEL TAX TO RISE 1 PCT; LPG TAX ALSO UP|last=Pieters|first=Janene|date=12 December 2014|website=nltimes.nl|archive-url=https://archive.today/20150412120615/http://www.nltimes.nl/2014/12/12/petrol-diesel-tax-rise-1-pct-lpg-tax-also|archive-date=12 April 2015}}</ref> ೨೦೦೭ ರ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಯು {{Convert|0.684|€/l|€/USgal €/impgal}} ರಷ್ಟಿತ್ತು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಪೆಟ್ರೋಲ್‌ನ ಒಟ್ಟು ಬೆಲೆಯ ೬೮.೮೪% ಮತ್ತು ಡೀಸೆಲ್‌ನ ಒಟ್ಟು ಬೆಲೆಯ ೫೬.೫೫%ರಷ್ಟನ್ನು ತೆರಿಗೆಯಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.minfin.nl/Onderwerpen/Belastingen/Kostprijsverhogende_belastingen/Accijnzen_en_verbruiksbelastingen/Feiten_over_belasting_op_brandstof%23internelink2|title=Ministerie van Financiën &#124; Rijksoverheid.nl|website=www.minfin.nl|archive-url=https://archive.today/20120903144411/http://www.minfin.nl/Onderwerpen/Belastingen/Kostprijsverhogende_belastingen/Accijnzen_en_verbruiksbelastingen/Feiten_over_belasting_op_brandstof%23internelink2|archive-date=3 September 2012|access-date=2 February 2022}}</ref> ==== ನಾರ್ವೆ ==== ಮೋಟಾರು ಇಂಧನಕ್ಕೆ ''ರಸ್ತೆ ಬಳಕೆಯ ತೆರಿಗೆ'' ಮತ್ತು ''CO ₂ -ತೆರಿಗೆ ಎರಡರಲ್ಲೂ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ''. ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಮೇಲಿನ ರಸ್ತೆ ಬಳಕೆಯ ತೆರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ NOK ೪.೬೨ ಮತ್ತು CO ₂ -ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ NOK ೦.೮೮ ಆಗಿದೆ. ಆಟೋ ಡೀಸೆಲ್‌ನ ರಸ್ತೆ ಬಳಕೆಯ ತೆರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್ ಖನಿಜ ತೈಲಕ್ಕೆ NOK ೩.೬೨ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್ ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ಗೆ NOK ೧.೮೧ ಆಗಿದೆ. ಖನಿಜ ತೈಲದ ಮೇಲಿನ CO ₂ -ತೆರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ NOK ೦.೫೯ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.statsbudsjettet.no/Statsbudsjettet-2011/English/?pid=48921#hopp|title=Main features of the Government's tax programme for 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806213345/https://www.statsbudsjettet.no/Statsbudsjettet-2011/English/?pid=48921#hopp|archive-date=2020-08-06|access-date=2011-06-02}}</ref> ==== ಪೋಲೆಂಡ್ ==== [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಬಂಕ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಲಾಗುವ ಅಂತಿಮ ಬಳಕೆದಾರರ ಬೆಲೆಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಭಾಗ ೩ ವಿಭಿನ್ನ ತೆರಿಗೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ: * akcyza (ಅಂದರೆ [[ಉತ್ಪಾದನಾ ತೆರಿಗೆ|ಅಬಕಾರಿ]] ) * opłata paliwowa (ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆ ಎಂದರ್ಥ) * ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ತೆರಿಗೆ " ವ್ಯಾಟ್ " ೨೩% (ಅಕ್ಸೈಜಾ ಮತ್ತು ಒಪ್ಲಾಟಾ ಪಾಲಿವೊವಾ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಬೆಲೆಯ ಸಾರಾಂಶದಿಂದ) ಅಬಕಾರಿ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಮಿಷನ್ ಕಾನೂನಿನಿಂದ]] ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|EU]] ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಇರುವಂತಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಪೋಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಈ EU ಕನಿಷ್ಠಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ. ಈ ನೀತಿಯನ್ನು ಮಾಜಿ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವರು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://biznes.gazetaprawna.pl/artykuly/535404,mamy_najdrozsze_paliwo_na_swiecie_polowa_ceny_to_podatki.html|title=Mamy najdroższe paliwo na świecie. Połowa ceny to podatki|date=2 August 2011}}</ref> ==== ರಷ್ಯಾ ==== ಖನಿಜ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ತೆರಿಗೆ (೨೦೦೮–೨೦೦೯): * ತೈಲ: ೧೦೦೦ RUR / t - ೧೩೮೦೦ RUR / t ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ; ಮಧ್ಯಮ MRET ೩೦೦೦ RUR/t (೦.೦೫೮ €/l = ೦.೨೮೪$/gal). * ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ: ೧೪೭ RUR/೧೦೦೦ m³ (೪€/೧೦೦೦m³). * ಪೆಟ್ರೋಲಿಯಂ ಅನಿಲ: ಇಲ್ಲ ಮೋಟಾರ್ ಇಂಧನದ ಮೇಲಿನ ಅಬಕಾರಿ ತೆರಿಗೆ ೨೦೦೮-೨೦೦೯: * RON >೮೦: ೩೬೨೯ RUR/t. (೦.೦೭೧ €/l = ೦.೩೪೩ $/US ಗ್ಯಾಲ್) * RON <=೮೦: ೨೬೫೭ RUR/t. (೦.೦೫೨ €/l = ೦.೨೫೧ $/US) ಇತರ ಇಂಧನ (ಏವಿಯಾ ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್, ಜೆಟ್ ಇಂಧನ, ಭಾರೀ ತೈಲಗಳು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಮತ್ತು ಆಟೋಗ್ಯಾಸ್) ಬೆಲೆಗಳು ಯಾವುದೇ ಅಬಕಾರಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ತೆರಿಗೆ - ಇಂಧನ ಮತ್ತು ತೆರಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ೧೮%. ಪೂರ್ಣ ತೆರಿಗೆ ದರವು ಮೋಟಾರು ಇಂಧನ ಬೆಲೆಗಳ ೫೫% ರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ (ಉದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಸಂಗತಿಗಳು ೨೦೦೬). ==== ಸ್ವೀಡನ್ ==== ಸ್ವೀಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಯು ಕಾರ್ಬನ್ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಒಟ್ಟು ತೆರಿಗೆ ( ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ತೆರಿಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ) ಜುಲೈ ೧, ೨೦೧೮ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್ ಪೆಟ್ರೋಲ್‌ಗೆ ೮.೪೨೫kr ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್ ಡೀಸೆಲ್‌ಗೆ ೭.೪೨೫kr <ref>{{Cite web|url=https://skatteverket.se/foretagochorganisationer/skatter/punktskatter/energiskatter/skattesatserochvaxelkurser.4.77dbcb041438070e0395e96.html|title=Skattesatser på bränslen och el under 2016|website=skatteverket.se|language=sv|access-date=2018-08-16}}</ref> ರಷ್ಟಿದೆ. ==== ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ==== ೨೩ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೧ ರಿಂದ ರಸ್ತೆ ಇಂಧನಗಳ ಸೀಸರಹಿತ ಪೆಟ್ರೋಲ್, ಡೀಸೆಲ್, ಜೈವಿಕ ಡೀಸೆಲ್ ಮತ್ತು ಬಯೋಇಥೆನಾಲ್‌ಗೆ UK ಸುಂಕ ದರ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ £೦.೫೭೯೫ ರಷ್ಟಿದೆ.<ref name="hmrc">{{Cite web|url=http://www.hmrc.gov.uk/budget2011/tiin6330.pdf|title=Hydrocarbon Oils: Duty Rates|publisher=HMRC|archive-url=https://web.archive.org/web/20110523135710/http://www.hmrc.gov.uk/budget2011/tiin6330.pdf|archive-date=2011-05-23}}</ref> ಇಂಧನದ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಸುಂಕದ ಮೇಲೆ ೨೦% ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗೆ ವಾಹನದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ CO2 ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಾಹನ ಅಬಕಾರಿ ಸುಂಕವನ್ನು ಸಹ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಇಂಧನದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೈತರು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ವಾಹನಗಳ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಡೀಸೆಲ್(ಕೆಂಪು ಡೀಸೆಲ್) ಮತ್ತು ಇದು ಬಹು ಕಡಿಮೆ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಈಗ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರತಿ ಲೀಗೆ £೦.೧೧೩೩ ರಷ್ಟಿದೆ.<ref name="hmrc"/> ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ ಜೆಟ್ ಇಂಧನವು ಯಾವುದೇ ಸುಂಕವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web|url=http://customs.hmrc.gov.uk/channelsPortalWebApp/downloadFile?contentID=HMCE_CL_000186|title=Notice 179A Aviation Turbine Fuel (Avtur)|date=December 2006|publisher=HM Revenue & Customs}}</ref> <hr/> === ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ === ==== ಕೆನಡಾ ==== ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಸ್ಥಳಗಳ ನಡುವೆ ಹೆಚ್ಚು ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಸರಾಸರಿ, ಪಂಪ್ನಲ್ಲಿನ ಅನಿಲದ ಒಟ್ಟು ಬೆಲೆಯ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟು ತೆರಿಗೆಯಾಗಿದೆ. ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್ ಮತ್ತು ಡೀಸೆಲ್ ಮೇಲಿನ [[ಉತ್ಪಾದನಾ ತೆರಿಗೆ|ಅಬಕಾರಿ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು]] ಫೆಡರಲ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಆಯ್ದ ಪುರಸಭೆಗಳು ( ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್, ವ್ಯಾಂಕೋವರ್ ಮತ್ತು ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ) ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ( ನ್ಯೂಫೌಂಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಬ್ರಡಾರ್, ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾ ಮತ್ತು [[ಕ್ವಿಬೆಕ್]] ) ಚಿಲ್ಲರೆ ಬೆಲೆ ''ಮತ್ತು'' ಅಬಕಾರಿ ತೆರಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ( GST ಮತ್ತು PST ) ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite news|url=http://www.fin.gc.ca/toce/2006/gas_tax-e.html|title=Oil and Gas Prices, Taxes and Consumers|date=July 2006|access-date=2007-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20071221030022/http://www.fin.gc.ca/toce/2006/gas_tax-e.html|archive-date=December 21, 2007|publisher=Department of Finance (Canada)|pages=6b) Application of the GST}}</ref> ==== ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ==== [[ಚಿತ್ರ:Gasoline_Diesel_Taxes.webp|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Gasoline_Diesel_Taxes.webp/450px-Gasoline_Diesel_Taxes.webp.png|right|thumb|450x450px|ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಗಳು (೨೦೨೨)]] ೧೯೧೯ ರಲ್ಲಿ<ref>{{Cite journal|last=Ball & Moran|title=Penny Lane, Literally: Funding Roads One Vehicle Mile at a Time|journal=Willamette Environmental Law Journal|date=2016|volume=5|page=1|url=https://willamette.edu/law/resources/journals/welj/pdf/2016/2016-f-welj-moran.pdf}}</ref> ಅನಿಲ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದ ಮೊದಲ US ರಾಜ್ಯ [[ಆರೆಗನ್|ಒರೆಗಾನ್]] ಆಗಿದೆ. ಕೊಲೊರಾಡೋ, [[ಉತ್ತರ ಡಕೋಟ|ಉತ್ತರ ಡಕೋಟಾ]] ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ ರಾಜ್ಯಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ ಈ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ೧೯೨೯ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಎಲ್ಲಾ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ೪೮ ರಾಜ್ಯಗಳು ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಅನಿಲ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದವು.<ref name="Pain at the Pump">"Pain at the Pump", Rall, Jamie. State Legislatures magazine; June 2013. National Conference of State Legislatures</ref> ಇಂದು, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಗಳು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್ ಮೇಲಿನ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಫೆಡರಲ್ [[ಉತ್ಪಾದನಾ ತೆರಿಗೆ|ಎಕ್ಸೈಸ್ ತೆರಿಗೆಯು ಡೀಸೆಲ್ಇಂಧನಕ್ಕಾಗಿ]] ೧೮.೪ ಸೆಂಟ್ಸ್ ಪ್ರತೀ US ಗ್ಯಾಲನ್ ಮತ್ತು ೨೪.೪ ಸೆಂಟ್ಸ್ ಪ್ರತೀ US ಗ್ಯಾ ಲನ್.ಸರಾಸರಿಯಾಗಿ, ಜುಲೈ ೨೦೧೬ ರಂತೆ, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ತೆರಿಗೆಗಳು ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್‌ಗೆ ೨೯.೭೮ ಸೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಡೀಸೆಲ್‌ಗೆ ೨೯.೮೧ ಸೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟು US ಸರಾಸರಿ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಗೆ ೪೮.೧೮ ಸೆಂಟ್ಸ್ ಪ್ರತೀ US ಗ್ಯಾಲನ್‌ನ್ನು ಗ್ಯಾಸ್‌ಗೆ ಮತ್ತು ೫೪.೨೧ ಸೆಂಟ್ಸ್ ಪ್ರತೀ US ಗ್ಯಾಲನ್‌ನ್ನು ಡೀಸೆಲ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಿವೆ.<ref name="Motor Fuel Taxes: State Gasoline Tax Reports">{{Cite web|url=http://www.api.org/oil-and-natural-gas/consumer-information/motor-fuel-taxes|title=Motor Fuel Taxes: State Gasoline Tax Reports|year=2016|publisher=API}}</ref> ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ತೆರಿಗೆ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಪ್ರತಿ ಗ್ಯಾಲನ್‌ಗೆ ಸ್ಥಿರ ತೆರಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ಬೆಲೆಯ ಶೇಕಡಾವಾರು ತೆರಿಗೆಗಳಂತಹ ವೇರಿಯಬಲ್ ದರದ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಗಳಿಗೆ, ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ವೇರಿಯಬಲ್-ರೇಟ್ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Most Americans Live in States with Variable-Rate Gas Taxes">{{Cite web|url=http://itep.org/itep_reports/2016/02/most-americans-live-in-states-with-variable-rate-gas-taxes-2.php|title=Most Americans Live in States with Variable-Rate Gas Taxes|year=2016|publisher=ITEP|access-date=2022-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160711215739/http://itep.org/itep_reports/2016/02/most-americans-live-in-states-with-variable-rate-gas-taxes-2.php|archive-date=2016-07-11|url-status=dead}}</ref> ಇತರ ಮೂವತ್ತೊಂದು ರಾಜ್ಯಗಳು ಪ್ರತಿ ಗ್ಯಾಲನ್ ತೆರಿಗೆ ದರವನ್ನು ಹಣದುಬ್ಬರ, ಅನಿಲ ಬೆಲೆಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ದರವು ಶಾಸನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜುಲೈ ೨೦೧೬ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿ-ಗ್ಯಾಲನ್ ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್ ತೆರಿಗೆ ದರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವಿಲ್ಲದೆ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆದಿವೆ.<ref name="How Long Has It Been Since Your State Raised Its Gas Tax?">{{Cite web|url=http://itep.org/itep_reports/2016/06/how-long-has-it-been-since-your-state-raised-its-gas-tax-1.php|title=How Long Has It Been Since Your State Raised Its Gas Tax?|year=2016|publisher=ITEP|access-date=2022-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160704072339/http://itep.org/itep_reports/2016/06/how-long-has-it-been-since-your-state-raised-its-gas-tax-1.php|archive-date=2016-07-04|url-status=dead}}</ref> ಏಕೆಂದರೆ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ "ರಸ್ತೆ ಬಳಕೆ" ತೆರಿಗೆ ಎಂದು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆಫ್-ರೋಡ್ ಕೃಷಿ, ಸಾಗರ, ಇತ್ಯಾದಿ ಬಳಕೆಗೆ ವಿನಾಯಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬಳಸಿದ ಇಂಧನವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಿದಂತೆ, ಇಂಧನವನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಿದರೂ ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕರ ಮೇಲೆ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತವೆ.. ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಟ್ರಕ್ ಚಾಲಕರು ಅಗತ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಏಜೆಂಟ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳು ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಪಾವತಿಸಬೇಕು, ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನಿವ್ವಳ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತ ನಿವ್ವಳ ತೆರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅವರ ಮೂಲ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಿಂದ ಆಪರೇಟರ್‌ಗೆ ಪಾವತಿಸಬೇಕಾದ ಅಥವಾ ಮರುಪಾವತಿಸಬೇಕಾದ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ. ಆಪರೇಟರ್ ಅನುಸರಣೆಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುವ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಒಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಸದಸ್ಯ ನ್ಯಾಯವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು, US ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು CA ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು, ಹಿಂತಿರುಗುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ರವಾನಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು IFTA ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮತ್ತು ಮೋರ್ಗಾನ್ ಸ್ಟಾನ್ಲಿಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವ ಕ್ಲಿಯರಿಂಗ್‌ಹೌಸ್ ಮೂಲಕ ಒಂದೇ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮಿಟಲ್ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ನಿವ್ವಳ ತೆರಿಗೆ ಬಾಕಿಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಿಸುತ್ತವೆ. <hr/> === ಓಷಿಯಾನಿಯಾ === ==== ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ==== ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ವೇರಿಯಬಲ್ ತೆರಿಗೆ ಎರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ [[ಕೆನಡಾ|ಕೆನಡಾಕ್ಕೆ]] ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ತೆರಿಗೆ ವಿನಾಯಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಅಬಕಾರಿ ಮುಕ್ತ ಇಂಧನ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿನಾಯಿತಿಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೮ ರಿಂದ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಯು A$೦.೪೧೨ರಷ್ಟು ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಮತ್ತು ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಸಲ್ಫರ್ ಡೀಸೆಲ್ಗೆ (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಡೀಸೆಲ್‌ಗೆ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ A$0.೪೧೨ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು LPG ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ ಗೆ $೦.೨೮೨ರಷ್ಟು ಇದೆ. ೨೦೦೦ದಿಂದ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಯ ಮೇಲೆ GST (ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆ) ಮತ್ತು ೨೦೧೫ರಿಂದ ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಮಾಡುವ CPI (ಗ್ರಾಹಕ ಬೆಲೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ) ಮೇಲೆ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.  <ref>{{Cite web|url=https://www.ato.gov.au/business/excise-and-excise-equivalent-goods/fuel-excise/excise-rates-for-fuel/|title=Excise rates for fuel|access-date=2022-10-09|archive-date=2019-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20191225180357/https://www.ato.gov.au/business/excise-and-excise-equivalent-goods/fuel-excise/excise-rates-for-fuel/|url-status=dead}}</ref> ==== ನ್ಯೂಜಿಲ್ಯಾಂಡ್ ==== [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ]] ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್ ಕಸ್ಟಮ್ಸ್ ಸೇವೆಯು ದೇಶಕ್ಕೆ ತರಲಾದ ಸಾಗಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ [[ಉತ್ಪಾದನಾ ತೆರಿಗೆ|ಅಬಕಾರಿ]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಗಳ [http://www.med.govt.nz/templates/Page____12961.aspx ವಿವರವನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ] ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೨ ರಂತೆ ಎಕ್ಸೈಸ್ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್‌ಗೆ ಒಟ್ಟು ೫೦.೫೨೪ ಸೆಂಟ್ಸ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜೈವಿಕ ಮಿಶ್ರಿತ ಪೆಟ್ರೋಲ್‌ನ ಎಥೆನಾಲ್ ಅಂಶವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಯಾವುದೇ ಅಬಕಾರಿ ಸುಂಕವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಪಂಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಡೀಸೆಲ್‌ಗೆ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಗ್ರಾಸ್ ಲಾಡೆನ್ ತೂಕದಲ್ಲಿ ೩.೫ ಟನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಸ್ತೆ ಬಳಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೋಲ್, ಎಲ್‌ಪಿಜಿ ಅಥವಾ ಸಿಎನ್‌ಜಿಯ ಯಾವುದೇ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚಾಲಿತವಾಗದ ಯಾವುದೇ ವಾಹನಗಳು ಬದಲಿಗೆ [http://www.landtransport.govt.nz/commercial/ruc.html ರಸ್ತೆ ಬಳಕೆದಾರರ ಶುಲ್ಕವನ್ನು] ಪಾವತಿಸಬೇಕು. ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವಾ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು (೧೫%) ನಂತರ ಸರಕುಗಳ ಮೌಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ತೆರಿಗೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜುಲೈ ೨೫, ೨೦೦೭ ರಂದು ಸಾರಿಗೆ ಮಂತ್ರಿ ಅನೆಟ್ ಕಿಂಗ್ ಅವರು ಜುಲೈ ೧, ೨೦೦೮ ರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾದ ಎಲ್ಲಾ ಇಂಧನ ಅಬಕಾರಿಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭೂ ಸಾರಿಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೈಪೋಥಿಕೇಟ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news|url=http://www.beehive.govt.nz/release/fuel+excise+duty+revenue+will+all+be+used+land+transport|title=Fuel excise duty revenue will all be used on land transport|date=July 2007|access-date=2008-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080318175931/http://www.beehive.govt.nz/release/fuel+excise+duty+revenue+will+all+be+used+land+transport|archive-date=2008-03-18|publisher=Beehive (New Zealand)}}</ref> <hr/> === ಆಫ್ರಿಕಾ === ==== ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ==== ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾವು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸುತ್ತದೆ.ಪ್ರತಿ (ಒಳನಾಡಿನ ಅನ್‌ಲೀಡೆಡ್ ೯೩ ಆಕ್ಟೇನ್) ಲೀಟರ್ ಇಂಧನ ಲೆವಿಗೆ - R೩, ೩೭; ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತ ನಿಧಿ ಲೆವಿಗೆ - R೧, ೯೩; ಸಂಬಂಧಿತ ವೆಚ್ಚಗಳಿಗೆ - R೩, ೧೨; ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಇಂಧನ ಬೆಲೆಗೆ R೫, ೮೧.; ಒಟ್ಟು R೧೪.೨೩ ರಷ್ಟಿದೆ. (ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ R = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ರಾಂಡ್ (ZAR) ~ R೧೫ ಪ್ರತಿ US$ಗೆ ) <ref>{{Cite web|url=https://aa.co.za/petrol-price-breakdown-2/|title=Petrol price breakdown|date=7 December 2020}}</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ== * [[ಉತ್ಪಾದನಾ ತೆರಿಗೆ|ಅಬಕಾರಿ ತೆರಿಗೆ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <references group="" responsive="1"></references> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20110409110027/http://www.gtz.de/de/dokumente/gtz2009-en-ifp-full-version.pdf ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಇಂಧನ ಬೆಲೆಗಳು ೨೦೦೯] 172 ದೇಶಗಳ ಡೀಸೆಲ್ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಸೋಲಿನ್ ಬೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಹಣಕಾಸುಗಾಗಿ ಇಂಧನ ತೆರಿಗೆಯ ಮಾಹಿತಿ * [https://web.archive.org/web/20120207151531/http://www.nacsonline.com/NACS/Resources/campaigns/GasPrices_2012/Pages/default.aspx ೨೦೧೨ NACS ಚಿಲ್ಲರೆ ಇಂಧನಗಳ ವರದಿ] * [http://www.energy.eu/#fueltaxes ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೀಸದ ಮತ್ತು ಡೀಸೆಲ್ ಇಂಧನಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿಜವಾದ ತೆರಿಗೆಗಳು] * [https://parkplus.io/fuel-price/petrol-diesel-price-in-gurgaon ಗುರ್ಗೋನ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂಧನ ಬೆಲೆ] {{Aviation taxation}}{{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತೆರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] jps28wuzj85bcyfxvwzpc92qcdpp6nq 0 147543 1431751 1428468 2026-10-11T13:54:33Z Swathivishwakarma 48232 1431751 wikitext text/x-wiki '''ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್''' ಆರ್ಕಿಡ್ [[ಕುಟುಂಬ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಸಸ್ಯವರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಾಂಡಾ ಸಸ್ಯವರ್ಗಕ್ಕೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಸಸ್ಯವರ್ಗವು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ, [[ಚೀನಾ]], ಇಂಡೋಚೈನಾ, [[ಮಲೇಷ್ಯಾ]], ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. <ref name="WCSP">[http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=178377 Kew World Checklist of Selected Plant Families]</ref><ref>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=128505 Flora of China v 25 p 474, 钻喙兰属 zuan hui lan shu, ''Rhynchostylis'' Blume]</ref> ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು [[ಎರಡು]] ಗ್ರೀಕ್ ಪದಗಳಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ರಿಂಕೋಸ್ ಎಂದರೆ ‘ಕೊಕ್ಕು’ ಮತ್ತು ಸ್ಟೈಲಿಸ್ ಎಂದರೆ ‘ಸ್ತಂಭ’. ಈ ಹೆಸರು ಹೂವಿನ ಅಗಲವಾದ, ಮಾಂಸಲವಾದ ಸ್ತಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>https://kannada.news18.com/news/chikkamagaluru/rare-western-ghats-foxtail-orchid-brings-new-glow-to-home-gardens-chikkamagaluru-mnc-abn-local18-ws-bl-2435259.html</ref> ==ವಿವರಣೆ== ಹೂಗಳು ದಟ್ಟವಾದ ಗೊಂಚಲುಗಳಲ್ಲಿ ಅರಳುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ಮಸಾಲೆಯಂತಹ ಸುವಾಸನೆ ಇರುತ್ತದೆ. [[ಸಸ್ಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕಪಟಕಾಂಡಗಳು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. [[ಎಲೆ]]ಗಳು ಚರ್ಮದಂತಹ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬರವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಆರ್ಕಿಡ್‌ಗಳು ಬೆಚ್ಚಗಿನ, ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ಮತ್ತು ನೆರಳಿನ ಉಷ್ಣವಲಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಬೆಳೆಸುವಾಗ ಸ್ಥಿರವಾದ ಉಷ್ಣತೆ, ಸಮರ್ಪಕ ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ನೇರವಲ್ಲದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಬೆಳಕಿನ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶವುಳ್ಳ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮೃದುವಾದ [[ಗಾಳಿ|ಗಾಳಿಯ]] ಚಲನೆಯೊಂದಿಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಇವುಗಳನ್ನು ಕುಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಬೇರುಗಳು ಮಾಂಸಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮರದ ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಬುಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಹೂಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಚಳಿಗಾಲ|ಚಳಿಗಾಲದ]] ಸ್ವಲ್ಪ ತಂಪಾದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಅರಳುತ್ತವೆ.<ref>''The Illustrated Encyclopedia of Orchids'' ed. Pridgeon, Alec, pub. Lansdowne Publishing Pty Ltd. Australia 1992 and David and Charles UK 2003.{{ISBN|0 7153 1782 2}}</ref> ==ಬೆಳೆಸುವ ವಿಧಾನ== ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ವಾಂಡಾ ಬುಡಕಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದರೂ, ವಾಂಡಾಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಇವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು [[ಬೇರು|ಬೇರುಗಳು]] ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ನೇರ [[ಸೂರ್ಯ|ಸೂರ್ಯನ]] ಬೆಳಕು ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಂಡದ ಮಣ್ಣಿನ ಮಿಶ್ರಣವಿಲ್ಲದೆ [[ಮರ|ಮರದ]] ಪಟ್ಟಿಗಳ ಬುಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ವಾಂಡಾಗಳಂತೆ ಆಧಾರಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಿ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="AOSRG">{{cite web|url=http://www.aos.org/Default.aspx?id=175|title=AOS Sheet on Rhynchostylis Gigantea|access-date=2026-09-14|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304065130/http://www.aos.org/Default.aspx?id=175|url-status=dead}}</ref> <ref name="JAYSOS">{{cite web|url=http://www.orchidspecies.com/rhynchostylis.htm|title=Jay's IOSPE on Rhynchostylis }}</ref> ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ [[ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು|ಔಷಧೀಯ]] ಗುಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೆಳೆತ ನಿವಾರಕ ಮತ್ತು ನಂಜುನಿರೋಧಕ ಅಂಶಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಹಲವಾರು ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಕಲಾಯ್ಡ್‌ಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.<ref>''Genera Orchidacearum: Epidendroideae '' edited by Alec M. Pridgeon, Phillip J. Cribb, Finn N. Rasmussen, Mark W. Chase</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ===ಏರಿಡಿನೇ ಉಪಬುಡಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ=== ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ ಈ ಉಪಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಹೆಸರನ್ನು ಸಾರ್ಕಾಂಥಿನೇ ಯಿಂದ ಏರಿಡಿನೇ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ===ಪ್ರಭೇದಗಳು=== [[ಡಿಸೆಂಬರ್]] ೨೦೨೩ ರ ವೇಳೆಗೆ, ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ಸಸ್ಯವರ್ಗದಲ್ಲಿ [[ನಾಲ್ಕು]] ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. *ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ಗಿಗಾಂಟಿಯಾ (ಲಿಂಡ್ಲಿ) ರೈಡಲ್ — ಹೈನಾನ್, [[ಅಂಡಮಾನ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಅಂಡಮಾನ್]] ದ್ವೀಪಗಳು, ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್, [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]], ವಿಯೆಟ್ನಾಂ, ಲಾವೋಸ್, ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ, [[ಮಲೇಷ್ಯಾ]], ಬೋರ್ನಿಯೊ ಮತ್ತು [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. **ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ಗಿಗಾಂಟಿಯಾ ಉಪಪ್ರಭೇದ ಗಿಗಾಂಟಿಯಾ — ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. **ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ಗಿಗಾಂಟಿಯಾ ಉಪಪ್ರಭೇದ ವಯೋಲೇಸಿಯಾ (ಲಿಂಡ್ಲಿ) ಕ್ರಿಸ್ಟೆನ್ಸನ್ — ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. *ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ರೆಟುಸಾ (ಲಿನ್ನಿಯಸ್) ಬ್ಲೂಮ್ — ಯುನ್ನಾನ್, ಗ್ವಿಝೌ, [[ಭಾರತ]], [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]], [[ನೇಪಾಳ]], [[ಭೂತಾನ್]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]], ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ಇಂಡೋಚೈನಾ, ಮಲೇಷ್ಯಾ, ಬೋರ್ನಿಯೊ, ಸುಮಾತ್ರಾ, ಜಾವಾ ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. *ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ರೈಫೆರಿ (ಹಿಗ್ಗಿನ್ಸ್) — ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. *ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ಸಿಮಿಫೆರಾ ಯೋಹಾನ್ನನ್, ಜೆ. ಮ್ಯಾಥ್ಯೂ ಮತ್ತು ಸ್ಜ್ಲಾಚ್ — ಭಾರತದ [[ದಕ್ಷಿಣ]] [[ಪಶ್ಚಿಮ]] ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>Jordan J. Biol. Sci. 11(3): 257, figs. 1-2 (2018).</ref></small> - South Western Ghats, India ===ಹಿಂದೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಭೇದ=== ರಿಂಕೋಸ್ಟೈಲಿಸ್ ಸೀಲಿಸ್ಟಿಸ್ (ರೇಖೆನ್‌ಬಾಕ್‌) ಎ. ಎಚ್. ಕೆಂಟ್ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಈಗ ವಾಂಡಾ ಸೀಲಿಸ್ಟಿಸ್ (ರೇಖೆನ್‌ಬಾಕ್‌) ಮೊಟ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== hj4g1ro4ugg9dqzypgwzzafzlos0pjd 0 148708 1431756 1426126 2026-10-11T15:31:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431756 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ಅಂಜಲಿ ಗಾಯಕವಾಡ್|image=|caption=|native_name=|native_name_lang=|birth_name=|birth_date=|birth_place=|nationality=ಭಾರತೀಯತೆ|spouse=|occupation=ಹಾಡುಗಾರ್ತಿ|years_active=2017–ರಿಂದ ಈವರೆಗೆ|module={{Infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | genre = {{hlist|ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ|ಸಿನಿಮಾ}} | instrument = ಗಾಯನ | label = }}}} '''ಅಂಜಲಿ ಗಾಯಕ್ವಾಡ್''' ಭಾರತದ [[ಅಹ್ಮದ್ ನಗರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಹ್ಮದ್‌ನಗರದ]] ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗಾಯಕಿ. ಅವರು [[ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. 2017 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹಾಡುವ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ''ಸಾ ರೆ ಗಮಾ ಪಾ ಎಲ್'ಇಲ್ ಚಾಂಪ್ಸ್ 2017'' ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಶ್ರೇಯಾನ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಅವರೊಂದಿಗೆ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/indian-idol-12-evicted-contestant-anjali-gaikwad-reacts-to-amit-kumar-s-controversy-1812785-2021-06-09/|title=Indian Idol 12 evicted contestant Anjali Gaikwad reacts to Amit Kumar's controversy|website=India Today|language=en|access-date=2021-11-08}}</ref> 2020 ರಲ್ಲಿ ಅಂಜಲಿ ಗಾಯಕ್ವಾಡ್ ''ಇಂಡಿಯನ್ ಐಡಲ್ 12'' ರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಟಾಪ್ 9 ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/television/news/2020/indian-idol-12-did-you-know-anjali-gaikwad-is-already-a-winner-of-this-famous-singing-show-306512.html/|title=Indian Idol 12: Did You Know Anjali Gaikwad Is Already A Winner Of THIS Famous Singing Show?|website=Filmy Beat|language=en|access-date=2021-11-08|archive-date=2020-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126204037/https://www.filmibeat.com/television/news/2020/indian-idol-12-did-you-know-anjali-gaikwad-is-already-a-winner-of-this-famous-singing-show-306512.html|url-status=dead}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == 4ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಂದೆಯಿಂದ ಸಂಗೀತ ಕಲಿಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. 2017ರಲ್ಲಿ ಜೀ ಯುವಾ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಮರಾಠಿ ಸಂಗೀತ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ''ಸಂಗೀತ ಸಾಮ್ರಾಟ್‌ನಿಂದ'' ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಹಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.  <ref>{{Cite web|url=https://www.zee5.com/tv-shows/details/sangeet-samraat-season-2/0-6-tvshow_1997214319/sangeet-samraat-season-2/0-1-tvshow_1997214319-season_971630491-episode_293089875|title=Watch Anjali Gaikwad's Nice Performance - 22th August 2018 - Sangeet Samraat Season 2 Sangeet Samraat Season 2 TV Serial Best Scene of 24th August 2018 Online on ZEE5|website=Zee5|language=en-US}}</ref> == ವೃತ್ತಿ == ಅವರು 2017 ರಲ್ಲಿ ''ಸಂಗೀತ ಸಾಮ್ರಾಟ್'' ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/BOL-MB-nandini-and-anjali-gaikwad-won-sangeet-samrat-show-5665467-PHO.html|title=अहमदनगरच्या 'नंदिनी-अंजली' बनल्या महाराष्ट्राच्या पहिल्या 'संगीत सम्राट'!!|website=Divya Marathi}}</ref> 2017 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ''Sa Re Ga Ma Pa L'il Champs 2017'' ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ನೇಹಾ ಕಕ್ಕರ್]], ಹಿಮೇಶ್ ರೇಶಮಿಯಾ ಮತ್ತು [[ಜಾವೇದ್ ಅಲಿ]] ಅವರಿಂದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ತೀರ್ಪುಗಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರು ಶ್ರೇಯಾನ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/sa-re-ga-ma-pa-li-l-champs-2017-shreyan-bhattacharya-anjali-gaikwad-emerge-winners/story-4vTF3xkaNVSkW0Lh0Jlh1M.html|title=Sa Re Ga Ma Pa Li'l Champs 2017: Shreyan Bhattacharya, Anjali Gaikwad emerge winners|website=Hindustan Times|language=en-US}}</ref> ನಂತರ 2021 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಇಂಡಿಯನ್ ಐಡಲ್ 12'' ರಲ್ಲಿ 9 ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodlife.com/tv/indian-idol-12-anjali-gaikwad-and-sawai-bhatt-to-face-the-elimination-process-1808956/|title=Indian Idol 12: Anjali Gaikwad and Sawai Bhatt to face the elimination process?|website=Bollywood Life|language=en-US|access-date=2023-02-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213152823/https://www.bollywoodlife.com/tv/indian-idol-12-anjali-gaikwad-and-sawai-bhatt-to-face-the-elimination-process-1808956/|archive-date=2023-02-13|url-status=dead}}</ref> ಆ ಶೋನಲ್ಲಿ, ಅವರು ಇತರ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಮಿತ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಗಾಯನಕ್ಕಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/indian-idol-12-eliminated-contestant-anjali-gaikwad-says-not-offended-by-amit-kumars-criticism-7350615/|title=Indian Idol 12 evicted contestant Anjali Gaikwad says 'not offended by Amit Kumar's criticism'|website=Indian Express|language=en-US}}</ref> ಅವರು 2017 ರಲ್ಲಿ [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಎ.ಆರ್ ರೆಹಮಾನ್]] ಅವರ ಮರ್ಡ್ ಮರಾಠಾ ಹಾಡಿನೊಂದಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು <ref>Cite web|url=https://twitter.com/arrahman/status/869197808351535105|website=Twitter|language=en|access-date=2022-05-11</ref><ref>{{Citation|title=Mard Maratha {{!}} Official Video Song {{!}} Sachin A Billion Dreams {{!}} AR Ameen {{!}} Anjali Gaikwad|url=https://www.youtube.com/watch?v=7PNQuLnDElg|language=en|access-date=2022-05-11}}</ref> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Imdb name|9892132}} * {{Facebook|IamAnjaliGaikwad|Anjali Gaikwad}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Articles with hCards]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೩ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]] 9r0orc20by4nosp8eg0h6267lm3sh9u 3 151424 1431776 1431273 2026-10-11T22:57:58Z MediaWiki message delivery 17558 /* This Month in GLAM: September 2026 */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1431776 wikitext text/x-wiki ನನ್ನ ಹೆಸರು <big>ಸಂತೋಷ್ ನೋಟಗಾರ್</big>.<br> ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅನಿಮೇಶನ್ ವಿಭಾಗ,<br> ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ,<br> ಮಂಗಳೂರು == Some of your articles were evaluated == Some new submissions were evaluated since last update: * [[ರಾಮ್ ದಯಾಳ್ ಮುಂಡಾ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ನೀಲಾದೇವಿ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ನಝ್ರುಲ್ ಗೀತಿ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಪಶ್ಚಿಮಬಂಗಾ ಬಾಂಗ್ಲಾ ಅಕಾಡೆಮಿ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಹಸು ಯಾಜ್ಞಿಕ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಎಲೆಗಳ ತಟ್ಟೆ.]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಗುಲಾಬ್ ಗ್ಯಾಂಗ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) Please Note that, it was opt-in feature from CampWiz Bot. - [[ಸದಸ್ಯ:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:CampWiz Bot|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೦, ೧೫ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST) == Some of your articles were evaluated == Some new submissions were evaluated since last update: * [[ಸೋಫಿಯಾ ಡಂಕ್ಲಿ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಬೆತ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ಸ್ಟನ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಕೇಟೀ ಜಾರ್ಜ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಲಾರೆನ್ ಬೆಲ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಡೇನಿಯಲ್ ಹ್ಯಾಝೆಲ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಮಿಯಾ ಬೌಚಿಯರ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಸ್ಟೆಫ್ ಡೇವಿಸ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಫ್ರೆಯಾ ಕೆಂಪ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಚಾರ್ಲಿ ಡೀನ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಡೇನಿಯಲ್ ಗಿಬ್ಸನ್ (ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ್ತಿ)]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಆಲಿಸ್ ಕ್ಯಾಪ್ಸಿ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಆಮಿ ಜೋನ್ಸ್ (ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ್ತಿ)]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಡ್ಯಾನಿ ವ್ಯಾಟ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಆಶ್ಲೇ ಗಾರ್ಡ್ನರ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಲಾರೆನ್ ಚೀಟಲ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಸೋಫಿ ಮೊಲಿನಕ್ಸ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಬೆತ್ ಮೂನಿ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಅಲಾನಾ ಕಿಂಗ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಮೇಗನ್ ಸ್ಕಟ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಡಾರ್ಸಿ ಬ್ರೌನ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಬೆಲಿಂಡಾ ಕ್ಲಾರ್ಕ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಬಾಗ್ ಮುದ್ರಣ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಪಿಂಕ್ ಚಡ್ಡಿ ಅಭಿಯಾನ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ರಜನೀಗಂಧಾ ಶೇಖಾವತ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಕಲಾಕೃತಿ (ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವ)]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮಾತೃ ವಂದನಾ ಯೋಜನೆ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಕಿ. ರಾಜನಾರಾಯಣನ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ವಿ.ಶಾಂತ ಕುಮಾರಿ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ವ್ಯತಿಪಾತ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಎಲ್ಲೈಸ್ ಪೆರಿ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಕನ್ನಡದ ಕಿರಣ್ ಬೇಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ರೆಡ್ ಬ್ರಿಗೇಡ್ ಟ್ರಸ್ಟ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಗಣಿನಾಥ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗ್ನತೆ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಮಹಾ ಕವಿ ಮೊಯಿಂಕುಟ್ಟಿ ವೈದ್ಯರ್ ಸ್ಮಾರಕ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಕರಡಿ ಕಥೆಗಳು]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಮಾನವೀಯತೆಗಾಗಿ ಮಾನವರು]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಕರುಪ್ಪು ಸಾಮಿ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಕರವಾನ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಕನ್ಯಾಶ್ರೀ ಪ್ರಕಲ್ಪ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮಹಿಳಾ ಆಯೋಗ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ವೀರ್ ಹಮಿರ್ಜಿ - ಸೋಮನಾಥ್ ನಿ ಸಖತೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಜಯಂತಿ ನಾಯಕ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಜೇಸಿಯಾನಾ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ವೀರ್ ಲೋರಿಕ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಪಂಜಾಬಿ ಘಾಗ್ರಾ ಸೂಟ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಕೇಂದ್ರ ದತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಗ್ಯಾರ ಮೂರ್ತಿ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯ ಮಹಿಳಾ ಆಯೋಗ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಶ್ರೀರಾಮ ಭಾರತೀಯ ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಬಾಲನ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಪಾಂಡಿ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ನಿರ್ಭಯಾ ನಿಧಿ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಓಲಾದೇವಿ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಸಂಗೈ ಉತ್ಸವ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಸ್ವಾಹಾ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಅರಂಜನ ಚರಡು]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಅಸ್ತಿತ್ವ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಆಲಿ ಬಾಬಾ ೪೦ ಡೊಂಗಲು (ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ)]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಅಂಗಲಾ ದೇವಿ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಅಲಕ್ಷ್ಮಿ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಚೆಲಮ್ಮ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) * [[ಅಶೋಕಸುಂದರಿ]] (evaluated by ~aanzx; status = approved) Please Note that, it was opt-in feature from CampWiz Bot. - [[ಸದಸ್ಯ:CampWiz Bot|CampWiz Bot]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:CampWiz Bot|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೩೦, ೨೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ (IST) == The Tuluvas Aati Month Barnstar == <div style="display:flex;flex-direction:row;flex-wrap:wrap;justify-content:center;align-items:center; background: #f7fcfd; border: 1px solid #2b7c85;border-radius: 0.5em;"> <div style="flex:0 0 20%;text-align:center;display:inline-block;margin:0.75em;">[[File:Tuluvas Aati Month Barnstar.svg|150px|link=]]</div> <div style="flex:1 0 300px; max-width: 100%; text-align:justify; vertical-align:middle;display:inline-block;margin:0.75em"> <span style="font-family: Castellar, sans serif; font-size: 15pt; color:#267b83;">Tuluvas Aati Month Barnstar</span><br>Dear {{ROOTPAGENAME}}, Thank you for being a part of '''[[m:Tuluvas Aati Month|Tuluvas Aati Month]]''' We truly appreciate your dedication to the Wikimedia movement and your efforts in promoting and celebrating our culture. We are grateful of your dedication to Wikimedia movement and hope you join us next year! :Wish you all the best!<br><br> Best regards,<br>'''Tuluvas Aati Month Team'''<br> </div></div> {{clear}} <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tuluvas_Aati_Month/Regular_Barnstars_Receiver&oldid=27681469 --> == Congratulations to the Tuluvas Aati Month Prize Winner! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Tuluvas Aati Month banner logo.svg|center|500px]] Dear Wikimedian, We want to extend our heartfelt thanks for your exceptional contributions to the '''[[m:Tuluvas Aati Month|Tuluvas Aati Month]]''' writing competition. Your commitment has significantly helped bridge cultures on Wikipedia, and we appreciate the time and effort you've dedicated. To express our gratitude, you will receive a gift card. To facilitate the delivery of your prize and gather valuable feedback on your experience, please fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd3RWB1kvSyR77kYaZtI-S1T9da48Cd7j6giMb6naSDXcYl9Q/viewform this form] on or before November 10th, 2024. In the form, kindly provide your details for receiving the gift card and share your thoughts about the project. Thank you for being an integral part of our mission to celebrate and preserve culture and folklore on Wikipedia. Best regards, <br > '''Tuluvas Aati Month Team''' </div> <!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tuluvas_Aati_Month/Regular_Barnstars_Receiver&oldid=27683933 --> == Feminism and Folklore 2025: Important Updates for Organizers & Jury == Hello Community Organizers and Jury, Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. Feminism and Folklore is the largest Wikipedia contest organized by community members. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia. To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners: # First Prize: $25 USD # Second Prize: $20 USD # Best Jury Article: $15 USD All this will be in '''gift voucher format only'''. Prizes will only be given to users who have more than 5 accepted articles. No prizes will be given for users winning below 5 accepted articles. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. We're also providing internet and childcare support to the first 75 organizers and Jury members for those who request for it. Remember, only 75 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 75 registrations, and the deadline is <nowiki>'''</nowiki>March 5, 2025<nowiki>'''</nowiki>. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeum8md6FqHY1ISWRLW5bqOAv_lcd1tpVtMMZfWKRDU_IffLQ/viewform?usp=dialog Form] Each organizer/jury who gets support will receive $40 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest. We also invite all organizers and jury members to join us for Advocacy session on '''Saturday, Feb 28, 2025'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [[meta:Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia|Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia - Meta]] Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia! Best regards, Stella and Tiven Wiki loves folklore international team [[User:SAgbley|SAgbley]] ([[User talk:SAgbley|talk]]) 04:39, 25 February 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/Community_Prizes&oldid=28309519 --> == ''This Month in GLAM'': February 2025 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XV, Issue II, February 2025</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/Albania report|Albania report]]: Celebrating the English Wikipedia’s Birthday in Albania! * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/Belgium report|Belgium report]]: Belgium Public Domain Day and Dance Heritage * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/Brazil report|Brazil report]]: Wiki and COP30 in the Amazon rainforest * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/Germany report|Germany report]]: GLAM digital and seminar on Jewish life * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/Italy report|Italy report]]: GLAM call and Progetto cultura * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/Netherlands report|Netherlands report]]: [GLAM metrics] Usage of Delpher in Dutch Wikipedia articles * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: Wikipedia podcast episode, Trilepidea newsletter article, and the Wikipedian at Large * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Wikimedia MKD GLAM program for 2025 * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/Poland report|Poland report]]: What's up in GLAM in Poland * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Swiss GLAM Programme * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/UK report|UK report]]: Islamic and Jewish history * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/Ukraine report|Ukraine report]]: GLAM news from Ukraine – events for libraries, #1Lib1Ref, launch of a larger GLAM product * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/USA report|USA report]]: February meetings * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: BHL-Wiki Working Group February monthly highlights * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/AvoinGLAM report|AvoinGLAM report]]: Connecting Media Art Archives * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: 5.1 million image views * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/Wikidata report|Wikidata report]]: Wikidata event: Data Reuse Days 2025 * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/Wikisource report|Wikisource report]]: Wikisource Conference 2025 * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/Wikimedia and Libraries User Group report|Wikimedia and Libraries User Group report]]: Wikimedia + Libraries International Convention 2025 * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Contents/Events|Calendar]]: March's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2025/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೨೨:೨೨, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=28357408 --> == Follow-Up: Support for Feminism and Folklore 2025 Contributions == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, I hope this message finds you well. We noticed that your community has signed up for the [[meta:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore Writing Contest]], but there have been only a few contributions submitted via the [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ Campwiz tool] so far. We completely understand that challenges may arise, and we’d love to support you and your participants in streamlining the submission process. To assist your community, here’s a step-by-step guide to adding articles to the campaign. Feel free to share these instructions with your participants: === How to Submit Articles via Campwiz === '''Tool link:''' https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ # Access the Tool #* Visit Campwiz and log in with your Wikimedia account (same as your Wikipedia credentials). # Select the Campaign #* Scroll through the list of campaigns and click on your campaign. # Add Your Article #* Click on "'''+ SUBMIT NEW ARTICLE'''" button. #* Enter the exact title of your article in the “Tiltle” field. #* Click on "'''CHECK'''" button. #* If you have more articles to submit, click on the '''"SUBMIT ANOTHER"''' button. # Check your submissions. #* To check if your submissions went through please click on the '''"DETAILS"''' button #* Click on the '''SUBMISSIONS''' Button to see the list of your submissions. === Need Help? === * Technical issues? Ensure article titles are spelled correctly and meet the campaign’s theme (feminism, folklore, or gender-related topics). * Eligibility questions? New articles must follow Wikipedia’s notability guidelines. * Still stuck? Send an email to '''support@wikilovesfolklore.org'''! You can also reach out on the campaign’s Talk page. Your commitment to amplifying untold gendered narratives in folklore is invaluable, and we’re excited to see your community’s contributions come to life. Let’s work together to make this campaign a success! Looking forward to your response, Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organizer -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:29, 17 March 2025 (UTC) </div> </div> </div></div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&oldid=28410476 --> == ''This Month in GLAM'': March 2025 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/March 2025|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XV, Issue III, March 2025</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2025/Contents/Albania report|Albania report]]: WikiGap in Albania 2025, and essential initiatives for free knowledge * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2025/Contents/Argentina report|Argentina report]]: Archives and Human Rights activities * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2025/Contents/Belgium report|Belgium report]]: International Women's Day, Wikipedia officially recognised as Digital Public Good and invitation for the General Assembly * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2025/Contents/Brazil report|Brazil report]]: Every Book Its Reader is coming * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2025/Contents/Czech Republic report|Czech Republic report]]: New Horizons of Czech GLAM Partnerships in 2025 * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2025/Contents/France report|France report]]: Archivist Forum 2025 * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2025/Contents/Italy report|Italy report]]: Ten winners of Wikimedia Italia 2025 GLAM call * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2025/Contents/Netherlands report|Netherlands report]]: International Womensday; New Wikimedian in Residence at Maastricht University * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2025/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: What's on at Auckland Museum, and International Women's Day at University of Otago * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2025/Contents/Nigeria report|Nigeria report]]: GLAM in Africa, a Nigerian narrative in knowledge decolonization a case study of Benin City * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2025/Contents/Poland report|Poland report]]: What's up in GLAM in Poland * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2025/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Switzerland report * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2025/Contents/UK report|UK report]]: Gold in Bengali and Diversity in Arabic * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2025/Contents/USA report|USA report]]: Women's History month * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2025/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: BHL-Wiki Working Group March monthly highlights * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2025/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Manuscripts of Mali * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2025/Contents/Structured Data on Wikimedia Commons report|Structured Data on Wikimedia Commons report]]: Creating an OpenRefine Wikimedia Group * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2025/Contents/Events|Calendar]]: April's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2025/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೪:೩೧, ೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=28408819 --> == Feminism and Folklore 2025 Jury Evaluation Guidelines & Results Submission == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, Thank you once again for your commitment and dedication to the [[meta:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]] campaign! As we near the conclusion of this year’s contest, please follow the official jury guidelines when evaluating submissions: ===Jury Guidelines:=== * Articles must be created or expanded between 1st February and 31st March 2025. * Minimum article size: 3000 bytes and at least 300 words. * No poor or machine-translated content. * Articles must align with the Feminism and Folklore themes (feminism, gender, culture, folklore). * Articles should not be orphaned – they must be linked to at least one other article. * Submissions must not violate copyright rules and should follow local notability guidelines. * All articles must include proper references according to your local Wikipedia’s citation policies. * Once your local jury process is complete, kindly submit only the top 3 winners on the official results page: ===Submission Link:=== https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Please include the following for each winner: * Username * Link to the local user talkpage * Their ranking (1st, 2nd, or 3rd) For more information, you can also refer to the main contest page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 If you need help or have any questions, feel free to reach out. Warm regards, <br> Stella Sessy Agbley<br> Coordinator, Feminism and Folklore -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:48, 10 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&oldid=28410476 --> == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation | Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&oldid=28410476 --> == ''This Month in GLAM'': April 2025 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/April 2025|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XV, Issue IV, April 2025</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2025/Contents/Albania report|Albania report]]: Wikipedia Event for International Roma Day 2025 * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2025/Contents/Australia report|Australia report]]: Highlighting Feminist and women's histories and a Wiki Day at the South Australian Museum * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2025/Contents/Catalan areas report|Catalan areas report]]: Campaign to document the 2025 Falla monuments in Valencia * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2025/Contents/Italy report|Italy report]]: Wikidata and Research * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2025/Contents/Netherlands report|Netherlands report]]: Open Collection Highlights * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2025/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: Women in Architecture, BHL, and the Commons Workflow * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2025/Contents/Nigeria report|Nigeria report]]: Strengthening Cultural Heritage through Partnerships and Knowledge Sharing: Insights from World Heritage Day in Nigeria * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2025/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Wikimedia MKD's new GLAM collaborations and activities * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2025/Contents/Poland report|Poland report]]: What's up in GLAM in Poland * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2025/Contents/Portugal report|Portugal report]]: Scholarships and Call for Sessions Proposals for GLAM Wiki 2025 will open soon: Stay tuned! * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2025/Contents/Serbia report|Serbia report]]: GLAM Highlights from Serbia * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2025/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: FemNetzCon 2025; GLAM Meeting Biel/Bienne; Digi Archive * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2025/Contents/UK report|UK report]]: Mapping Museums / Art in Arabic * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2025/Contents/USA report|USA report]]: April meetings * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2025/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: BHL-Wiki Working Group April monthly highlights * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2025/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Surging forward in Spanish and Arabic * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2025/Contents/Events|Calendar]]: May's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2025/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೨:೨೪, ೧೨ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=28668932 --> == Final reminder that the deadline for submitting your Feminism and Folklore 2025 results == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] I hope this message finds you well. This is a final reminder that the deadline for submitting your Feminism and Folklore 2025 results on Meta has elapsed. For participant prizes to be processed, your community must submit the necessary information as soon as possible. Please use the following link to submit your results: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Submit your results] We have extended the {{font color||yellow|'''submission deadline to 12 June 2025'''.}} Kindly note that failure to submit by this date will result in your group’s participants not receiving any prizes from us. Thank you for your attention to this important matter and for your continued contributions to the Feminism and Folklore campaign. Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 12:39, 08 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Template:FnF_2025_reminder_list&oldid=28842648 --> == ''This Month in GLAM'': May 2025 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XV, Issue V, May 2025</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/Albania report|Albania report]]: Enhancing the LGBTQ+ content in Albanian Wikipedia * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/Belgium report|Belgium report]]: Belgium Public Domain Day and Dance Heritage * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/Brazil report|Brazil report]]: Video resource on Wikimedia Brasil and Casa de Oswaldo Cruz Partnership Released * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/Croatia report|Croatia report]]: SPRINGing back activities * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/Czech Republic report|Czech Republic report]]: National Library of the CR events and important guests * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/Europe report|Europe report]]: DARIAH DHwiki WG coming activity * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/India report|India report]]: GLAM project starts with Nanda Talukdar Foundation at Jorhat, Assam * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/Indonesia report|Indonesia report]]: GLAM Wiki Month 2025 in Indonesia * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/Italy report|Italy report]]: From charts to concrete * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/Kosovo report|Kosovo report]]: Traditional Albanian Food Photography Competition 2025 * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: Update from Auckland Museum; Let the Wikifying Commence; Listful Thinking * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/Nigeria report|Nigeria report]]: Architectural Folklore Campaign Series * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/Poland report|Poland report]]: What's up in GLAM in Poland * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/Serbia report|Serbia report]]: Celebrating Museums and strengthening #1Lib1Ref connections * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/Spain report|Spain report]]: Some news from Spain * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: International Museum Day 2025; CoCreation PTT-Archive; Scoring Girls * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/UK report|UK report]]: The 18th language * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/Ukraine report|Ukraine report]]: Spring GLAM news from Ukraine – first major survey for GLAM institutions & yet another successful #1Lib1Ref * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/USA report|USA report]]: May meetings * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: BHL-Wiki Working Group May monthly highlights * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Preparing the data upload * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Contents/Events|Calendar]]: June's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2025/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೧:೩೦, ೧೦ ಜೂನ್ ೨೦೨೫ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=28809506 --> == ''This Month in GLAM'': June 2025 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XV, Issue VI, June 2025</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/Australia report|Australia report]]: Celebrating Communication History and Women Artists through Wikipedia * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/Belgium report|Belgium report]]: Public Domain Day in Europe 2026 * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/Brazil report|Brazil report]]: Expanding Data on Maranhão's Heritage * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/Czech Republic report|Czech Republic report]]: First call of Science Month at Wikipedia in the Czech Republic wrapped-up * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/France report|France report]]: WiR and science&GLAM tour in France * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/Indonesia report|Indonesia report]]: Another publication from Grant for GLAM Indonesia program & Minangkabau Wikisource Competition upadates * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/Italy report|Italy report]]: Isoseismals & Icons * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/Kosovo report|Kosovo report]]: Celebrating Albanian Cuisine Through Photography: Winners of the 2025 Contest Announced! * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/Mexico report|Mexico report]]: Open Cultural Data Hackathon in Puebla * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: Wikifying the International Congress of History of Science and Technology; Librarians and Wikipedia; NZ species edit-a-thons * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/Nigeria report|Nigeria report]]: Mapping Heritage Buildings on Wikidata and Wiki Heritage Fellowship * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Wikimedia MKD Strengthens Ties with Academic Institutions: A Wikimedian-in-Residence at the Institute of Macedonian Literature * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/Poland report|Poland report]]: What's up in GLAM in Poland * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/Portugal report|Portugal report]]: Registration is now open for GLAM WikiCon 2025! * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/Serbia report|Serbia report]]: June highlights from Wikimedia Serbia and beginning of new accredited seminar * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: International Archives Week 2025; SAPA Performing Arts; GLAM Meeting Biel/Bienne * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/UK report|UK report]]: New Featured Pictures * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/USA report|USA report]]: June meetings * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: BHL Transition update, LivingData2025 and Women Genera paper * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Data upload achieved * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/Wiki Knowledge Park report|Wiki Loves Ramadan 2025 report]]: Celebrating Heritage and Faith: Wiki Loves Ramadan 2025 * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Contents/Events|Calendar]]: July's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2025/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೨೧:೦೫, ೧೨ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=28966332 --> == ''This Month in GLAM'': July 2025 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/July 2025|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XV, Issue VII, July 2025</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2025/Contents/Albania report|Albania report]]: 10 years of Wikimedians of Albanian Language User Group * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2025/Contents/Aruba report|Aruba report]]: Wikipedia on Aruba – From Island to Archive: Aruba’s Journey on Wikimedia * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2025/Contents/Belgium report|Belgium report]]: De Standaard Solidarity Prize and How to Upload Artwork * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2025/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: Women in Wartime * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2025/Contents/Nigeria report|Nigeria report]]: Expanding Access to Heritage Knowledge * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2025/Contents/Portugal report|Portugal report]]: GLAM Wiki 2025: Program Highlights & Volunteer Call * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2025/Contents/Serbia report|Serbia report]]: July in Wikimedia Serbia * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2025/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Poster Exhibition, Screening Public Viewing, Women Memorials * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2025/Contents/UK report|UK report]]: Japanese art in Arabic * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2025/Contents/USA report|USA report]]: Wikinics & Edit-a-thons * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2025/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: BHL blog by Tiago Lubiana, BHL Wikimedian in Residence, and news on the BHL transition * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2025/Contents/AvoinGLAM report|AvoinGLAM report]]: Introducing Oulu Löyly – we want to hear your thoughts! * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2025/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Getting the message out * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2025/Contents/WMF GLAM report|WMF GLAM report]]: Culture & Heritage team transitioning to broader Content Enablement team * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2025/Contents/Events|Calendar]]: August's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2025/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೧:೨೯, ೧೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=29083949 --> == ''This Month in GLAM'': August 2025 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/August 2025|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XV, Issue VIII, August 2025</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2025/Contents/Albania report|Albania report]]: Wikipedia Pages Wanting Photos campaign 2025 in Albania and Kosovo * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2025/Contents/Brazil report|Brazil report]]: Expanding Cultural Heritage in Brazil: School communities, Wikisource course, GLAM-Wiki Impact and Wiki Takes Alcântara * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2025/Contents/India report|India report]]: Digitization starts at two more libraries in West Bengal * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2025/Contents/Indonesia report|Indonesia report]]: Grant for GLAM Indonesia is open! * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2025/Contents/Italy report|Italy report]]: From food festivals to PhD courses: Wikimedia in Italian academia * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2025/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: NZ species edit-a-thons, a scholarly article, a course, and Auckland Museum editors at Wikimania * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2025/Contents/Nigeria report|Nigeria report]]: Highlights from Wiki Heritage Fellowship and Policy Advocacy in Nigeria * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2025/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Wiki Loves Film – Collaboration with MakeDox Film Festival * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2025/Contents/Poland report|Poland report]]: WikiChełmoński: When Wikipedia Becomes a Guide in the Museum * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2025/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: BAM Hackathon, 3D for Cultural Heritage, Wiki Cite * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2025/Contents/UK report|UK report]]: Working towards more image sharing * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2025/Contents/USA report|USA report]]: Wiknics * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2025/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: News on BHL transition and updates on work by BHLWiki Working Group members * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2025/Contents/AvoinGLAM report|AvoinGLAM report]]: Steps towards a sustainable cultural commons * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2025/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: A pivotal month * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2025/Contents/Wikisource report|Wikisource report]]: Wikisource Reader app released on Google Play Store * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2025/Contents/Events|Calendar]]: September's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2025/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೨೩:೫೫, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=29253474 --> == ''This Month in GLAM'': September 2025 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/September 2025|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XV, Issue IX, September 2025</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2025/Contents/Albania report|Albania report]]: Wikipedia edit-a-thon at the Skampa Theater in Elbasan, Albania * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2025/Contents/Aruba report|Aruba report]]: Wikipedia on Aruba Initiative: Building Knowledge and Visibility * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2025/Contents/Australia report|Australia report]]: State Library Victoria WikiFest * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2025/Contents/Belgium report|Belgium report]]: Make cultural heritage freely accessible, Hasselt's collections shine online & Let's give women a voice on Wikipedia! * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2025/Contents/Italy report|Italy report]]: Hidden heritage unveiled: science, history and nature on Wikimedia * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2025/Contents/Netherlands report|Netherlands report]]: Wikimedia Commons birthday content donation * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2025/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: Wikimedian in Residence at the Bioeconomy Science Institute & Wikiproject NZ Women in Architecture * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2025/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Expanding Access to Culture and Knowledge through Key Partnerships * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2025/Contents/Poland report|Poland report]]: WikiChełmoński: the Special Guided Tour at the National Museum in Krakow * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2025/Contents/Portugal report|Portugal report]]: GLAM Wiki 2025: Join the Conference Online and Explore Lisbon’s Culture * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2025/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: LibreABC, Feminist Voices, Grade Conference * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2025/Contents/UK report|UK report]]: Awards season * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2025/Contents/USA report|USA report]]: September edit-a-thons & meetings * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2025/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHLWiki Working Group members * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2025/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: The Memory of the World wiki challenge * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2025/Contents/Events|Calendar]]: October's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2025/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೮:೧೬, ೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=29409147 --> == ''This Month in GLAM'': October 2025 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/October 2025|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XV, Issue X, October 2025</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/October 2025/Contents/Belgium report|Belgium report]]: From a small language to Wikipedia's Biggest, Share Your Story with the Industry Museum and War Diaries * [[outreach:GLAM/Newsletter/October 2025/Contents/Croatia report|Croatia report]]: Autumn activities * [[outreach:GLAM/Newsletter/October 2025/Contents/Indonesia report|Indonesia report]]: WikiCommon community meet-ups, Wikisource trainings, and the announcement of Grant for GLAM Indonesia * [[outreach:GLAM/Newsletter/October 2025/Contents/Italy report|Italy report]]: Open culture on stage * [[outreach:GLAM/Newsletter/October 2025/Contents/Mexico report|Mexico report]]: How Wikimedia México is training cultural and government institutions as wikimedians. * [[outreach:GLAM/Newsletter/October 2025/Contents/Netherlands report|Netherlands report]]: Open Topstukken project concludes; Network Archives Design and Digital Culture * [[outreach:GLAM/Newsletter/October 2025/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: Granny's Wonderful Chair, Preparing for Auckland Museum Wiki Summer Students and an the ASBS Introductory Wiki Webinar * [[outreach:GLAM/Newsletter/October 2025/Contents/Nigeria report|Nigeria report]]: Report on Participation at the 12th International Youth Conference * [[outreach:GLAM/Newsletter/October 2025/Contents/Poland report|Poland report]]: Promoting Open Data and Digital Commons in Culture and Research * [[outreach:GLAM/Newsletter/October 2025/Contents/Portugal report|Portugal report]]: GLAM Wiki Conference 2025 Wrap-Up * [[outreach:GLAM/Newsletter/October 2025/Contents/Serbia report|Serbia report]]: October in Wikimedia Serbia * [[outreach:GLAM/Newsletter/October 2025/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: DaSCHcon, 3D, Wiki GLAM conference * [[outreach:GLAM/Newsletter/October 2025/Contents/UK report|UK report]]: A look at Grokipedia * [[outreach:GLAM/Newsletter/October 2025/Contents/USA report|USA report]]: October edit-a-thons & meetings * [[outreach:GLAM/Newsletter/October 2025/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: LivingData 2025, GLAMWiki and a "collector" Wikidata property proposal * [[outreach:GLAM/Newsletter/October 2025/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: International outreach * [[outreach:GLAM/Newsletter/October 2025/Contents/Sustainable CultureConnect Project report|Sustainable CultureConnect Project report]]: Sustainable CultureConnect: Empowering Youth and Preserving Heritage through Open Knowledge and Leadership * [[outreach:GLAM/Newsletter/October 2025/Contents/Events|Calendar]]: November's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/October 2025/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೬:೫೯, ೧೦ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=29516862 --> == ''This Month in GLAM'': November 2025 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/November 2025|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XV, Issue XI, November 2025</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/November 2025/Contents/Belgium report|Belgium report]]: Call for volunteers, Computer's Day and upcoming events * [[outreach:GLAM/Newsletter/November 2025/Contents/Czech Republic report|Czech Republic report]]: Czech Radio and Wikimedia CZ launched cooperation * [[outreach:GLAM/Newsletter/November 2025/Contents/Indonesia report|Indonesia report]]: Our Activities in November * [[outreach:GLAM/Newsletter/November 2025/Contents/Italy report|Italy report]]: Wrap up of the 2025 GLAM call * [[outreach:GLAM/Newsletter/November 2025/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: ASBS 2025 Conference, a NZBSI Wikimedian in Residence update & Auckland Museum Summer Students * [[outreach:GLAM/Newsletter/November 2025/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Wikimedia MKD and Cultural Institutions: A Year of Growth, Content, and Collaboration * [[outreach:GLAM/Newsletter/November 2025/Contents/Poland report|Poland report]]: GLAM Wiki 2025 conference, WiR Meeting and the First National Institute of Museums Training on GLAM–Wiki * [[outreach:GLAM/Newsletter/November 2025/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: IT Wikicon, Faces and Masks, Matrimoine @ Genève * [[outreach:GLAM/Newsletter/November 2025/Contents/UK report|UK report]]: Awards season- again! * [[outreach:GLAM/Newsletter/November 2025/Contents/USA report|USA report]]: November edit-a-thons & meetings * [[outreach:GLAM/Newsletter/November 2025/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHLWiki Working Group members * [[outreach:GLAM/Newsletter/November 2025/Contents/Content Partnerships Hub report|Content Partnerships Hub report]]: Here to Help: The Next Stage of the Content Partnerships Hub * [[outreach:GLAM/Newsletter/November 2025/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Enriching the data set * [[outreach:GLAM/Newsletter/November 2025/Contents/Events|Calendar]]: December's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/November 2025/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೯:೫೨, ೧೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=29692345 --> == ''This Month in GLAM'': December 2025 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/December 2025|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XV, Issue XII, December 2025</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/December 2025/Contents/From the team|From the team]]: Global GLAM Calls Continue in 2026 * [[outreach:GLAM/Newsletter/December 2025/Contents/Albania report|Albania report]]: Wikimedian in Residence, 2025, in Elbasan Albania * [[outreach:GLAM/Newsletter/December 2025/Contents/Argentina report|Argentina report]]: Resume of the year * [[outreach:GLAM/Newsletter/December 2025/Contents/Australia report|Australia report]]: AMaGA partnership, signing the Open Heritage Statement and South Australian Museum Partner Project * [[outreach:GLAM/Newsletter/December 2025/Contents/Belgium report|Belgium report]]: Public Domain Day 2026, Circus Heritage and Fosdem * [[outreach:GLAM/Newsletter/December 2025/Contents/Colombia report|Colombia report]]: Preparándonos para celebrar el día del dominio público - Getting ready for the Public Domain Day celebration * [[outreach:GLAM/Newsletter/December 2025/Contents/Italy report|Italy report]]: Exploring Italy and Unlocking Its Heritage: Touring Club Italiano and GLAM Call 2026–2028 * [[outreach:GLAM/Newsletter/December 2025/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: ASBS 2025 Conference follow-up Wiki webinar & Auckland Museum student update * [[outreach:GLAM/Newsletter/December 2025/Contents/Poland report|Poland report]]: Public Domain, Conferences, and Conversations on Open Culture * [[outreach:GLAM/Newsletter/December 2025/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: GLAM on Tour Bellinzona, Xmas Event, GLAM Wiki Group * [[outreach:GLAM/Newsletter/December 2025/Contents/UK report|UK report]]: 2025 in review * [[outreach:GLAM/Newsletter/December 2025/Contents/USA report|USA report]]: December meetings * [[outreach:GLAM/Newsletter/December 2025/Contents/Public Domain Day report|Public Domain Day report]]: Public Domain Day 2026 * [[outreach:GLAM/Newsletter/December 2025/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHLWiki Working Group members * [[outreach:GLAM/Newsletter/December 2025/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: 2025 in review * [[outreach:GLAM/Newsletter/December 2025/Contents/Events|Calendar]]: January's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/December 2025/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೮:೨೮, ೧೨ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=29895284 --> == ''This Month in GLAM'': January 2026 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/January 2026|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XVI, Issue I, January 2026</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2026/Contents/From the team|From the team]]: Wikipedia at 25 * [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2026/Contents/Aruba report|Aruba report]]: Pap-Wikipedia Turns 20: A Milestone for Papiamento/u Knowledge * [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2026/Contents/Colombia report|Colombia report]]: Celebrando el día del dominio público 2026/Celebrating the public domain day 2026 * [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2026/Contents/France report|France report]]: Wikipedia's Birthday in France * [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2026/Contents/Germany report|Germany report]]: Gifted by our friends: Loads of presents for Wikipedia25 by German and Austrian GLAMs * [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2026/Contents/Indonesia report|Indonesia report]]: Activities in December-January * [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2026/Contents/Italy report|Italy report]]: Knowledge in action: Barindelli collection and Wikipedia 25 * [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2026/Contents/Netherlands report|Netherlands report]]: Image donation Dutch Book History * [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: Auckland Museum Student Edit-a-thon, the NZBSI Wikimedian in Residence project, and other residencies * [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2026/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: GLAM Program of Wikimedia MKD – 2026 Overview * [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2026/Contents/Poland report|Poland report]]: Explore Historic Portraits from the Museum of Photography in Kraków * [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2026/Contents/Serbia report|Serbia report]]: January in Wikimedia Serbia * [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Museum in Chiasso, Alpine Museum, Women Monuments * [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2026/Contents/UK report|UK report]]: Sharing more of the Enamels of the World * [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHLWiki Working Group members * [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2026/Contents/Map the GLAM report|Map the GLAM report]]: Wiki and GLAM: Harnessing Knowledge to Foster Gender Equality * [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Manuscripts on Arabic Wikipedia * [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2026/Contents/Wikidata report|Wikidata report]]: Two key Wikidata Requests for Comments, relevant for future GLAM-Wiki work * [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2026/Contents/Events|Calendar]]: February's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/January 2026/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೪:೦೪, ೧೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=30055818 --> == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೪೭, ೧೬ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Wikimedian's Group of Mainland China wishes you a Happy New Year! == <div class="nomobile"><div style="position:relative; width:600px; height:800px;"> {| style="background-color:#F9EBDA; background-image:linear-gradient(131deg, transparent 64%, #E8D3BA 64%, #E8D3BA 66%, #F0DDC5 66%, #F0DDC5 100%); border:8px solid #7D1506; border-radius:8px; padding:0px; width:100%; height:100%; position:absolute; top:0; left:0; box-shadow:2px 2px 15px rgba(125, 21, 6, 0.2); box-sizing:border-box;" | style="vertical-align:middle; padding:10px; position:relative; height:100%;" |<span style="position:absolute; top:50%;left:50%;transform:translate(-50%,-50%); opacity:0.1; pointer-events:none; z-index:0;">[[File:丙午新年标志.svg|400px|link=]]</span><span style="position:absolute; top:15px; left:25px; color:#7D1506; font-weight:bold; font-size:2.6em; text-shadow:1px 1px 2px rgba(0,0,0,0.1);">Happy Chinese New Year!</span><br><div style="position:absolute; top:100px; left:25px; right:25px; color:#333333; font-weight:400; font-size:1.3em; line-height:1.5; z-index:1;">'''Dear Santhosh Notagar99'''：<br><br>As the Year of Snake glides into the shadow, <br>the noble Steed of Horse year gallops toward the dawn. <br><br>With a fluid quill, your masterful edits have woven the rich tapestry of the winter past; <br>Now, the heraldic horse steps forth, its joyful call echoing the vibrant promise of spring. <br><br>Thank you for {{fontcolor|#333333|link=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್_ಮಂತ್_ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್|text=illuminating Wikipedia with such festive warmth}} at the turn of the year. <br><br>May this Chinese New Year bestow upon you enduring health and untroubled peace. <br>May you take the reins of your grandest ambitions, and may your endeavors enjoy unbridled success!<br><br><div style="text-align:right; margin-top:8px;">''Your sincerely, <br>{{fontcolor|#333333|link=m:WMGMC|text=Wikimedian's Group of Mainland China}}''</div></div> |} </div></div>{{If mobile |tag=div |1=<div style="box-sizing:border-box; width:100%; max-width:560px; margin:0 auto; background-color:#F9EBDA; background-image:linear-gradient(131deg, transparent 64%, #E8D3BA 64%, #E8D3BA 66%, #F0DDC5 66%, #F0DDC5 100%); border:8px solid #7D1506; border-radius:8px; padding:14px; box-shadow:2px 2px 15px rgba(125, 21, 6, 0.2);"> <div style="text-align:center; margin-bottom:12px;"> <span style="color:#7D1506; font-family:'LiSu', 'STXingkai', 'KaiTi', serif; font-weight:bold; font-size:2.2em; text-shadow:1px 1px 2px rgba(0,0,0,0.1);">Happy Chinese New Year!</span> </div> <div style="display:flex; align-items:center; gap:12px;"> <div style="flex:1 1 auto; font-size:14px; line-height:1.8; color:#333333; "> <div><big>'''Dear Santhosh Notagar99：'''</big></div><br> <div>As the Year of Snake glides into the shadow, <br>the noble Steed of Horse year gallops toward the dawn. <br><br>With a fluid quill, your masterful edits have woven the rich tapestry of the winter past; <br>Now, the heraldic horse steps forth, its joyful call echoing the vibrant promise of spring. <br><br>Thank you for {{fontcolor|#333333|link=ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್_ಮಂತ್_ಎಡಿಟ್-ಅಥಾನ್|text=illuminating Wikipedia with such festive warmth}} at the turn of the year. <br><br>May this Chinese New Year bestow upon you enduring health and untroubled peace. <br>May you take the reins of your grandest ambitions, and may your endeavors enjoy unbridled success!</div> </div> <div style="flex:0 0 auto;"><span style="display:block; opacity:0.9;">[[File:丙午新年标志.svg|150px|link=]]</span></div> </div> <div style="text-align:right; margin-top:8px; font-size:14px">''Your sincerely, <br>{{fontcolor|#333333|link=m:WMGMC|text=Wikimedian's Group of Mainland China}}''</div> </div> </div> }} —[[ಸದಸ್ಯ:FradonStar|FradonStar]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:FradonStar|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೦೧, ೧೭ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST) == ''This Month in GLAM'': February 2026 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XVI, Issue II, February 2026</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/From the team|From the team]]: GLAM in 2026 is calling to action! * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Belgium report|Belgium report]]: A photo safari through Wiki Loves Fashion & a rescue mission with Mission Gourmande! * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Czech Republic report|Czech Republic report]]: National Library overview of 2025 * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Italy report|Italy report]]: Cultural Heritage and Memory: 2026 GLAM Call and Executed Renaissance Edit-a-thon * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: Farewelling the Auckland Museum Summer Students and an update on the NZBSI WiR * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Poland report|Poland report]]: Wikipedia in Cultural Marketing at Crash Mondays Warsaw * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Serbia report|Serbia report]]: February in Wikimedia Serbia * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Spain report|Spain report]]: Wikidata in the GLAM context II * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Neocomensia, SAPA, Atelier Winterthur, GLAM-on-Tour Disentis * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/UK report|UK report]]: New content in African and Asian languages * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHLWiki Working Group members * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Focus on Indigenous issues * [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Contents/Events|Calendar]]: March's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/February 2026/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೬:೨೨, ೧೨ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=30232291 --> == ''This Month in GLAM'': March 2026 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XVI, Issue III, March 2026</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/From the team|From the team]]: GLAM in Equinox * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Albania report|Albania report]]: Wikigap 2026 in Tirana, Albania * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Aruba report|Aruba report]]: Celebrating 20 Years of Papiamentu/o Wikipedia * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Bolivia report|Bolivia report]]: The Family Treasures Project Returns, with New GLAM Partners * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Brazil report|Brazil report]]: Wiki Loves Folklore Brazil defines six categories to represent Brazilian culture on Commons * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Colombia report|Colombia report]]: Architecture in the public domain in libraries in Nariño/Arquitectura en dominio público en bibliotecas nariñenses * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Czech Republic report|Czech Republic report]]: Main Wikimedian in Residence report for 2025 is here * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Germany report|Germany report]]: Art History Loves Wiki 2026 – digital/local. collection loves wiki * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/India report|India report]]: Collaboration resumes with the British Library for Bangla Wikisource * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Italy report|Italy report]]: 2026 winners projects * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: New Zealand Bioeconomy Science Institute Wikimedian in Residence update, a letter published in Nature & Architecture + Women NZ * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Wikimedia MKD's GLAM Highlights: Botany and Beyond * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Portugal report|Portugal report]]: March in Portugal * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Serbia report|Serbia report]]: March in Wikimedia Serbia * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Sweden report|Sweden report]]: Looking for similar images * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: GLAM Wiki Group, Donna, CoCreation PTT-Archive * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/UK report|UK report]]: CILIP MDG 2026 Conference, Library meetups and the World's Enamels * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Ukraine report|Ukraine report]]: Spring 2026 news from Ukraine – Wiki Loves Folklore & more #1Lib1Ref * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/USA report|USA report]]: MoMA's International Traveling Exhibitions and Wikidata on the LD4 Arts Affinity Group April Community Call * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHL-Wiki Working Group members * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/AvoinGLAM report|AvoinGLAM report]]: Oulu Löyly * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Indigenous languages on the Main Page * [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Contents/Events|Calendar]]: April's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/March 2026/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೨೩:೫೦, ೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=30344683 --> == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೨೭, ೧೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == ''This Month in GLAM'': April 2026 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XVI, Issue IV, April 2026</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/From the team|From the team]]: How the GLAM Community Can Shine in the 2026–27 Annual Plan * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Albania report|Albania report]]: International Roma Day 2026 in Tirana, Albania * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Argentina report|Argentina report]]: WikiConf Argentina and GLAM projects * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Asia report|Asia report]]: Documenting and citing oral knowledge in audio and video * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Australia report|Australia report]]: WikiCon Australia, ICIP, Orphan works and Trans-Tasman partnerships * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Brazil report|Brazil report]]: Wikimedia Brasil publishes book on the power and challenges of free knowledge * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Colombia report|Colombia report]]: We celebrate Public Domain Day with an expert panel / Celebramos el día del dominio público con un Panel de expertas * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Italy report|Italy report]]: Ongoing and New GLAM-Wiki Projects * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: Women in Wartime event at Auckland Museum & an update for WiR NZBSI * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Nigeria report|Nigeria report]]: Wikimedia Commons Upload Campaign * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Wikimedia MKD in Action: Digitization, Wikisource and Educational Workshops * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Poland report|Poland report]]: GLAM-Wiki Developments: Residencies, Partnerships and Audiovisual Heritage * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Serbia report|Serbia report]]: April in Wikimedia Serbia * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Le Donne di Villa Massimo * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/UK report|UK report]]: A tenth-century Quran and Islamic Art in Urdu * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/USA report|USA report]]: Wiki MIT launches and US meetups * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Update on the BHL Annual Meeting 27 April - 1 May & BHL Day * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Eight new articles on MoW inscriptions * [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Contents/Events|Calendar]]: May's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/April 2026/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೯:೨೧, ೧೧ ಮೇ ೨೦೨೬ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=30513880 --> == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೩೯, ೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> == Wikipedia Asian Month 2025 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="text-align: center;"> [[File:2025 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|500px]] [[User:Betty2407|Betty2407]] ([[User talk:Betty2407|talk]]) 08:38, 6 June 2026 (UTC) on behalf of Wikipedia Asian Month User Group </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=30642887 --> == Congratulations to the Local Winners of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, The Feminism and Folklore International Organizing Team is pleased to congratulate the Local Winners of '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''. Local Winners are participants who achieved top rankings within their respective language communities through their valuable contributions to documenting folklore, women's history, culture, traditions, and related knowledge on Wikimedia projects in their local languages. Your efforts have helped enrich Wikimedia content, preserve cultural heritage, and improve the representation of diverse communities and knowledge systems across the movement. We sincerely appreciate your dedication and contribution to the success of the campaign. === Appreciation Form === As a token of appreciation to receive prizes, all Local Winners are requested to complete the following form by '''22 June 2026'''. '''Form link''' - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdGU7vkzANkB8P1k2X-NPwOwqBoTZafzgUZ-23wnVCeW2cj3g/viewform here] ; Deadline : 22 June 2026 Please ensure that all information provided in the form is accurate and complete. This information will be used for the appreciation process. === Thank you === We extend our heartfelt thanks to all Local Winners for their outstanding contributions and continued support of free knowledge. Your work has strengthened local-language content and helped make knowledge about folklore and women more accessible to communities around the world. Congratulations once again on your achievement. —''Feminism and Folklore International Organizing Team'' </div> --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೫೫, ೭ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30649454 --> == ''This Month in GLAM'': May 2026 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XVI, Issue V, May 2026</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/From the team|From the team]]: May Global GLAM Call Recording and June Call Announcement * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Australia report|Australia report]]: Celebrating #1Lib1Ref Australasia * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Brazil report|Brazil report]]: GLAM Connection: Fashion, History, and Biodiversity in May * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/France report|France report]]: New Wikimedian in Residence * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Italy report|Italy report]]: Connecting the Arctic and Sicily through Wikimedia Projects * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Mexico report|Mexico report]]: How the cultural, governmental, educational, and museum sectors contributed in unison to Wikimedia projects * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Netherlands report|Netherlands report]]: Setting up your own platform (part 1): from wish to the creation of a wiki * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: ESEAP Conference 2026 and the NZBSI WiR update * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Wikimedia MKD Shares GLAM Experience at International Conferences * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Poland report|Poland report]]: Partnerships, Participation, and Open Knowledge * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Serbia report|Serbia report]]: May in Wikimedia Serbia * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Spain report|Spain report]]: El Prado en femenino III * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Museum for Communication, Panel IMD, Wikipedia Day * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/UK report|UK report]]: Early Qurans on the front page of Wikipedia * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHLWiki Working Group members * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Special story|Special story]]: New tools for multilingual audio, video and metadata * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: New articles in Urdu * [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Contents/Events|Calendar]]: June's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/May 2026/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೨:೫೨, ೧೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=30636889 --> == Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants. As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign. '''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]''' Please submit your response by '''25 June 2026'''. Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future! Regards, '''Feminism and Folklore Team''' --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೫, ೧೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೦೧, ೧೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 --> == ''This Month in GLAM'': June 2026 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XVI, Issue VI, June 2026</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/From the team|From the team]]: Tools, tech, and Wikimania * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Argentina report|Argentina report]]: New digitization partner * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Bangladesh report|Bangladesh report]]: International Museum Day Edit-a-thon and Workshop held in Dinajpur, Bangladesh * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Belgium report|Belgium report]]: Postal Mission on Wikimedia * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Brazil report|Brazil report]]: Empowering Institutions through Wikisource Education and GLAM Capacity Building * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Czech Republic report|Czech Republic report]]: Bridging the gap between labs and Wikipedia: continuing cooperation with FZU * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Egypt report|Egypt report]]: From Museum Celebrations to Archival Documentation * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Finland report|Finland report]]: Northern Wikimedist meetup in Oulu * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/France report|France report]]: #1lib1ref Recap and International Archives Week * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Italy report|Italy report]]: Heritage and Community Action * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Mexico report|Mexico report]]: Open GLAM in Puebla * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Netherlands report|Netherlands report]]: Interview with Olaf Janssen, Wikimedia coordinator of the KB, National library of the Netherlands * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: BAU at Auckland Museum, Otago Uni Library Life and the NZBSI WiR is complete * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Collaboration with the Botanical garden at the Faculty of Natural Sciences and Mathematics in Skopje * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Poland report|Poland report]]: Poland Report: New Partnerships, Conferences, and Wikimedians in Residence * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Serbia report|Serbia report]]: Opening the Doors of Serbian Heritage: Wikimedia Serbia’s Recent GLAM and Wikidata Successes * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Spain report|Spain report]]: GLAM Labs Futures 2026 * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Sweden report|Sweden report]]: Finnish-Swedish cooperation * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Exhibition, International Archives Week Panel * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/UK report|UK report]]: Ninth Good Article from Khalili partnership * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/USA report|USA report]]: Philadelphia WikiSalon * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHLWiki Working Group members * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/AvoinGLAM report|AvoinGLAM report]]: Is the sauna still hot? * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: New articles * [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Contents/Events|Calendar]]: July's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/June 2026/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೪:೦೫, ೧೨ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=30773577 --> == ''This Month in GLAM'': July 2026 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XVI, Issue VII, July 2026</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/From the team|From the team]]: July and Wikimania Have Come and Gone * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/Brazil report|Brazil report]]: Strategic Workshops, Academic Publications, and Bidding Farewell to NeuroMat * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/Colombia report|Colombia report]]: Colombia at Wikimania 2026: panel on how the far-right affects open knowledge institutions * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/Egypt report|Egypt report]]: From Al-Ahram to Zamalek: Exploring Archives and Art Galleries * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/France report|France report]]: GLAM Presentations at Wikimania 2026 + Wiki Fashion Show * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: Launch of Wikifying a Conference handbook; Wikipedia Workshop at Te Toi Uku * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/Poland report|Poland report]]: GLAM-Wiki partnerships continue opening collections * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/Sweden report|Sweden report]]: At Wikimania and copyright process * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Faces and Masks - the interwoven relation, Wikimania Paris * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/UK report|UK report]]: Wikimania report + New articles in Hindi * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/USA report|USA report]]: GLAM USA Report (Past & Upcoming) * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHLWiki Working Group members * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Academic paper in preparation * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/Wiki Knowledge Park report|Wiki Knowledge Park report]]: Preserving Islamic Cultural Heritage: The GLAM and Metadata Impact of Wiki Loves Ramadan 2026 * [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Contents/Events|Calendar]]: August's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/July 2026/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೫:೩೪, ೧೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=30901934 --> == ''This Month in GLAM'': August 2026 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XVI, Issue VIII, August 2026</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/From the team|From the team]]: Hot August/Cold August * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Brazil report|Brazil report]]: Wiki Love Monuments and new phase of Museu Paulista collaboration * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Catalan areas report|Catalan areas report]]: The Catalan public domain: An application to identify Catalan works in public domain * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Colombia report|Colombia report]]: Explore the Colombian public domain app: Browse works an authors in the public domain * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Czech Republic report|Czech Republic report]]: Wikimedia CR introduces new members of GLAM/partnership team * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Egypt report|Egypt report]]: Egypt’s GLAM Team Brings Egyptian Postal History and Public Libraries to Wikimedia * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Italy report|Italy report]]: The Musical Heritage of the Santa Cecilia Conservatory * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: New Zealand Thesis Project Update and the upcoming TDWG 2026 conference * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Connecting Culture and Free Knowledge - Wikimedia MKD’s GLAM Partnerships * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Serbia report|Serbia report]]: August in Wikimedia Serbia * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Summer, Follow-up in Aarau, CoCreation * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/UK report|UK report]]: Wikimedia gets Gazetted + Islamic Calligraphy on English Wikipedia * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Ukraine report|Ukraine report]]: OpenGLAM Summer 2026 in Ukraine * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/USA report|USA report]]: GLAM USA Report (Past & Upcoming) * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHL-Wiki working Group members * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Ghana national register * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Wikimedia Commons report|Wikimedia Commons report]]: Media loading change affects Commons Impact Metrics and GLAM analytics * [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Contents/Events|Calendar]]: September's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/August 2026/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೧೪:೦೭, ೧೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=31028447 --> == Happy Mid-Autumn Festival! == <div class="nomobile"><div style="position:relative; width:550px; height:220px;"> {| style="background:radial-gradient(circle at 10% 20%,#ffffffcc .5px,transparent .6px),radial-gradient(circle at 25% 45%,#ffffffaa 1px,transparent 1.1px),radial-gradient(circle at 60% 30%,#ffffffbb .5px,transparent .6px),radial-gradient(circle at 80% 40%,#ffffffcc 1px,transparent 1.1px),radial-gradient(circle at 42% 18%,#ffffffbb .5px,transparent .6px),radial-gradient(circle at 77% 55%,#ffffffcc 1px,transparent 1.1px),radial-gradient(circle at 75% 25%,#6a6e8a88,#0a192f 40%); background-color:#0a192f; border:8px solid; border-image:linear-gradient(45deg,#eed29a,#e8e2d8,#eceacb) 1; border-radius:8px; padding:0; width:100%; height:100%; position:absolute; top:0; left:0; box-shadow:2px 2px 10px rgba(0,0,0,0.2); box-sizing:border-box; overflow:hidden;" | style="vertical-align:middle; padding:10px; position:relative; height:100%;" | <span style="position:absolute; top:15px; left:15px; color:#e8e2d8; font-family:'Georgia','Times New Roman',serif; font-weight:500; font-size:1.8em; text-shadow:1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.5);">Dear Santhosh Notagar99,</span> <span style="position:absolute; top:63px; left:15px; color:#f5e8cf; font-family:'Georgia','Times New Roman',serif; font-weight:300; font-size:1em; line-height:1.45; text-shadow:1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.5);">On this {{fontcolor|#e8e2d8|link=:en:Mid-Autumn Festival|text=Mid-Autumn Festival}},<br>thank you for {{fontcolor|#e8e2d8|link=m:Special:MyLanguage/中华文化遗产编辑松/2026|text=keeping history's hidden gems alive}}.<br>May the full moon bring us together—<br>though miles apart, beneath its light tonight!</span> <span style="position:absolute; bottom:10px; left:15px; color:#f5e8cf; font-family:'Arial','Helvetica',sans-serif; font-weight:200; font-size:0.82em; text-shadow:1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.5);">With best wishes,<br> CCHE Host Team</span> <span style="position:absolute; top:30px; right:65px; width:80px; height:80px; background:radial-gradient(circle,#f5f3e7,#f0e68c 60%,transparent 80%); border-radius:50%; opacity:0.9;"></span> <span style="position:absolute; top:160px; right:200px; opacity:0.9;">[[File:兔子的简笔画.svg|50px|link=]]</span> <span style="position:absolute; bottom:80px; right:-50px; background:linear-gradient(135deg,#ecf4f3,#98d9f2,#e8f3f2); width:320px; height:22px; box-shadow:1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.3),inset -1px -1px 2px rgba(255,255,255,0.3),inset 1px 1px 2px rgba(0,0,0,0.3); border-radius:52px; transform:rotate(-45deg); transform-origin:right bottom;"></span> |} </div></div> {{If mobile |tag=div |1=<div style="box-sizing:border-box; width:100%; max-width:560px; margin:0 auto; background:radial-gradient(circle at 10% 20%,#ffffffcc .5px,transparent .6px),radial-gradient(circle at 25% 45%,#ffffffaa 1px,transparent 1.1px),radial-gradient(circle at 60% 30%,#ffffffbb .5px,transparent .6px),radial-gradient(circle at 80% 40%,#ffffffcc 1px,transparent 1.1px),radial-gradient(circle at 42% 18%,#ffffffbb .5px,transparent .6px),radial-gradient(circle at 77% 55%,#ffffffcc 1px,transparent 1.1px),radial-gradient(circle at 75% 25%,#6a6e8a88,#0a192f 40%); background-color:#0a192f; border:8px solid; border-image:linear-gradient(45deg,#eed29a,#e8e2d8,#eceacb) 1; border-radius:8px; padding:16px; box-shadow:2px 2px 10px rgba(0,0,0,0.2); overflow:hidden;"> <div style="display:flex; align-items:center; justify-content:space-between; gap:12px; margin-bottom:12px;"> <div style="flex:1 1 auto; min-width:0; color:#e8e2d8; font-family:'Georgia','Times New Roman',serif; font-weight:600; font-size:1.5em; line-height:1.25; text-shadow:1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.5);">Dear Santhosh Notagar99,</div> <div style="flex:0 0 68px; width:68px; height:68px; background:radial-gradient(circle,#f5f3e7,#f0e68c 60%,transparent 80%); border-radius:50%; opacity:0.9;"></div> </div> <div style="display:flex; align-items:flex-end; gap:12px; padding-right:28px;"> <div style="flex:1 1 auto; min-width:0; color:#f5e8cf; font-family:'Georgia','Times New Roman',serif; font-size:1em; line-height:1.7; text-shadow:1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.5);"> <div>On this {{fontcolor|#e8e2d8|link=:en:Mid-Autumn Festival|text=Mid-Autumn Festival}},</div> <div>thank you for {{fontcolor|#e8e2d8|link=m:Special:MyLanguage/中华文化遗产编辑松/2026|text=keeping history's hidden gems alive}}.</div> <div>May the full moon bring us together—<br>though miles apart, beneath its light tonight!</div> </div> <div style="flex:0 0 70px; margin-bottom:16px; text-align:center; opacity:0.9;">[[File:兔子的简笔画.svg|70px|link=]]</div> </div> <div style="height:8px; margin:14px -16px 12px; background:linear-gradient(90deg,transparent,#98d9f2,#ecf4f3,#f0e68c,transparent); opacity:0.75;"></div> <div style="color:#f5e8cf; font-family:'Arial','Helvetica',sans-serif; font-size:0.85em; line-height:1.5; text-align:right; text-shadow:1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.5);">With best wishes,<br> CCHE Host Team</div> </div> |2= }} —[[ಸದಸ್ಯ:FradonStar|FradonStar]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:FradonStar|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೨೨, ೨೫ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) == Let's start preparing for Feminism and Folklore 2027! == <div style="background:#f8f9fa; color:#202122; border:1px solid #a2a9b1; border-radius:4px; padding:20px; margin:10px 0;"> [[File:Feminism and Folklore logo.svg|right|150px|frameless]] Dear Feminism and Folklore organisers, We are happy to invite you to start preparing for the '''Feminism and Folklore 2027''' edition! The next Wikimedia Foundation [[:m:Grants/Rapid|Rapid Grant]] application cycle, Cycle 3, starts on '''1 November 2026'''. If you are planning to organise Feminism and Folklore in your country or region in 2027, we encourage you to start working on your project plans, Wikipedia workshops, community activities, local events, and budget ahead of the application period. In particular, organisers are encouraged to consider activities that support participants in creating and improving Wikipedia articles and other Wikimedia projects related to feminism, women, gender and local cultural heritage. You may also include expenses related to local prizes and other forms of recognition for contributors, where appropriate. Please review the [[:m:Grants/Rapid|Rapid Grant application process]] and prepare your application for the upcoming cycle. '''Once you submit your application and it appears on Meta, please share the link to your Rapid Grant application with support{{@}}wikilovesfolklore.org and copy team{{@}}wikilovesfolklore.org.''' This will allow the Feminism and Folklore team to endorse your application when the Wikimedia Foundation Grants Team reaches out to us for confirmation. If you have any questions or concerns about the Rapid Grant application process, please contact support{{@}}wikilovesfolklore.org. Thank you for your continued support and for all the work you do to document and celebrate the knowledge, stories, and contributions of women and gender-diverse communities around the world. We look forward to supporting your applications and working together towards another successful edition! '''Wiki Loves Folklore International team''' </div> --[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೪, ೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=31123349 --> == ''This Month in GLAM'': September 2026 == {| style="width:100%;" | valign="top" align="center" style="border:1px gray solid; padding:1em;" | {| align="center" |- | style="text-align: center;" | [[File:This Month in GLAM logo 2018.png|350px|center|link=outreach:GLAM/Newsletter]]<br /> <hr /> <div style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;">[[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026|<span style="color:darkslategray;">This Month in GLAM – Volume XVI, Issue IX, September 2026</span>]]</div> <hr /><br /> |- style="text-align: center;" | <span style="font-size:12pt; font-family:Times New Roman;"> '''<u>Headlines</u>'''</span> |- style="font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:center;" | <div style="text-align:left; column-count:2; column-width:28em; vertical-align:top;"> * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/From the team|From the team]]: What a great month again in the GLAM community! * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Australia report|Australia report]]: Wikifying the ALIA West Conference 2026 * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Brazil report|Brazil report]]: Thousands of eyes on Brazilian heritage through Wiki Loves Monuments * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Egypt report|Egypt report]]: The Long Strides of Egypt’s GLAM Team in September * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/France report|France report]]: Organized Labour Month in France * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Italy report|Italy report]]: Note condivise opens up Italy’s musical heritage * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/New Zealand report|New Zealand report]]: Can I trust Wikipedia?, Books of Mana, an Auckland War Memorial Museum update and a report on TDWG2026 * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Macedonia report|North Macedonia report]]: Wiki Loves Film – Collaboration with Manaki Film Festival * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Poland report|Poland report]]: Opening Collections, Growing Networks: Polish GLAM-Wiki in September * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Switzerland report|Switzerland report]]: Wiki Ambassadors, Wiki Partners, Raduni Wikigita * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Tunisia report|Tunisia report]]: Wikipedian in Residence: National Archives of Tunisia * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/UK report|UK report]]: Japanese art in Korean + UK Honours * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/USA report|USA report]]: GLAM USA Report (Past & Upcoming) * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Biodiversity Heritage Library report|Biodiversity Heritage Library report]]: Updates on work by BHL-Wiki working Group members * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Content Partnerships Hub report|Content Partnerships Hub report]]: Content Partnerships Hub: Some news from the first half of the year * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Memory of the World report|Memory of the World report]]: Peruvian heritage in Thai * [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Contents/Events|Calendar]]: October's GLAM events </div> |- | style="font-family:Times New Roman; text-align:center; font-size:85%;" | [[outreach:GLAM/Newsletter|Read this edition in full]] &bull; [[outreach:GLAM/Newsletter/September 2026/Single|Single-page]] |- | valign="top" colspan="2" style="padding:0.5em; font-family:Times New Roman;text-align:center; font-size:85%;" | To assist with preparing the newsletter, please visit the [[outreach:GLAM/Newsletter/Newsroom|newsroom]]. Past editions may be viewed [[outreach:GLAM/Newsletter/Archives|here]]. |- |} |} <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:GLAM/Newsletter/About|About ''This Month in GLAM'']] · [[m:Global message delivery/Targets/GLAM|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · [[:m:User:Romaine|Romaine]] ೦೪:೨೭, ೧೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</div> <!-- Message sent by User:Romaine@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/GLAM&oldid=31124240 --> q7u6fz0qdl1bh88fmrsbq2a0oezsfkf 0 151569 1431811 1431052 2026-10-12T09:13:34Z CommonsDelinker 768 Manvitha_Kamath.jpg ಹೆಸರಿನ ಫೈಲು Túrelioರವರಿಂದ ಕಾಮನ್ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಪುಟದಿಂದ ತಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ. 1431811 wikitext text/x-wiki {{Use Indian English|date=August 2016}} {{Infobox person | name = ಮಾನ್ವಿತಾ ಕಾಮತ್' | image = | image_caption = 2020 ರಲ್ಲಿ ಮಾನ್ವಿತಾ | birth_date = 13/04/1992 | birth_place = [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಭಾರತ | occupation = ನಟಿ, ರೇಡಿಯೋ ನಿರೂಪಕಿ, ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಮಾನೆಕಿನ್ ಸ್ಥಾಪಕಿ | years active = 2014 – ಪ್ರಸ್ತುತ | spouses = {{marriage|ಅರುಣ್|2024}}> }} {{Interwikineeded}} [[Category:Articles with hCards]] '''ಮಾನ್ವಿತಾ ಕಾಮತ್''' [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ]] ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಭಾರತೀಯ ನಟಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |title=Mangalore girl Manvita Harish talks about her first movie |url=http://www.udayavani.com/english/news/exclusives/98141/exclusive-interview-mangalore-girl-manvitha-harish-talks-about-her |publisher=[[Udayavani]] |access-date=2023-09-08 |archive-date=2017-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170126220220/http://www.udayavani.com/english/news/exclusives/98141/exclusive-interview-mangalore-girl-manvitha-harish-talks-about-her |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ರೇಡಿಯೋ ಮಿರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೋ ಜಾಕಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ದುನಿಯಾ ಸೂರಿ]] ನಿರ್ದೇಶನದ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆ]]'' (2015) ಮೂಲಕ ನಟನೆಗೆ ಕಾಲಿರಿಸಿದರು. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಮಾನ್ವಿತಾ ಕಾಮತ್, ಅವರನ್ನು ಮೊದಲು ಮಾನ್ವಿತಾ ಹರೀಶ್ ಅಥವಾ ಶ್ವೇತಾ ಕಾಮತ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಹರೀಶ್ ಕಾಮತ್ ಮತ್ತು ಸುಜಾತಾ ಕಾಮತ್ ದಂಪತಿಗೆ ಏಪ್ರಿಲ್ 13 ರಂದು [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಎಸ್‌ಎಸ್‌ಎಲ್‌ಸಿವರೆಗೆ ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರಿನ [[ಕಳಸ|ಕಳಸದಲ್ಲಿ]] ಬೆಳೆದ ಅವರು ನಂತರ ಶಾರದ ಪಿಯು ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪಿಯು ಮುಗಿಸಿದರು. ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರಿನ [[ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ (ಪರಿಗಣಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ)|ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ]] ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ, [[ಅನಿಮೇಶನ್|ಅನಿಮೇಷನ್]] ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಅವರು [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿನ]] ರೇಡಿಯೋ ಮಿರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಮತ್ತು ಕಿಲಾಡಿ 983 ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು <ref>{{Cite web |title=Mirchi girl of Mangalore |url=http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=273614 |publisher=[[Daijiworld Media|Daijiworld]]}}</ref> == ವೃತ್ತಿ == ಸಿನಿಮಾ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಆಕೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವರು [[ದುನಿಯಾ ಸೂರಿ|ದುನಿಯಾ ಸೂರಿಗೆ]] ಆಕೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದರು. ''[[ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆಯ]]'' ಆಡಿಷನ್‌ಗೆ ಕರೆದರು ಮತ್ತು ನಾಯಕಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. <ref>{{Cite web |title=RJ-turned-actress keen on Kollywood career |url=http://www.sify.com/movies/rj-turned-actress-keen-on-kollywood-career-imagegallery-kollywood-qfuuILegijjej.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160523052312/http://www.sify.com/movies/rj-turned-actress-keen-on-kollywood-career-imagegallery-kollywood-qfuuILegijjej.html |archive-date=23 May 2016 |website=[[Sify]]}}</ref> ಆಕೆಯ ನಟನಾ ಕೌಶಲ್ಯದ ಹೊರತಾಗಿ, [[ದುನಿಯಾ ಸೂರಿ]] ತನ್ನ ಚಿತ್ರದ ನಾಯಕಿಯು ಎರಡು ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಳು - ದೂರದ ಊರಿಗೆ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಮಾನ್ವಿತಾ ಹರೀಶ್ ಅವರು [[ಮಂಗಳೂರು]] ಕನ್ನಡ, ಮಲೆನಾಡು ಕನ್ನಡ, [[ಧಾರವಾಡ]] ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಕನ್ನಡವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದರು, ಅದು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು. ಮಾನ್ವಿತಾ ಹರೀಶ್ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ದಿವಂಗತ ಶ್ರೀ.ಭಾಸ್ಕರ್ ನೆಲ್ಲಿತೀರ್ಥರ ಜಾನಪದ ನಾಟಕ ತಂಡದಲ್ಲಿ ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಂಘದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ ಆಕೆ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ವೃತ್ತಿಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡಳು. <ref>{{Cite news |title=Kendasampige Is Manvita's Break |work=[[The New Indian Express]] |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Kendasampige-Is-Manvithas-Break/2015/08/27/article2995742.ece |access-date=2023-09-08 |archive-date=2015-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117011232/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Kendasampige-Is-Manvithas-Break/2015/08/27/article2995742.ece |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite news |title=Manvita names her house Kendasampige |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Manvitha-names-her-house-Kendasampige/articleshow/53093430.cms}}</ref> ಅವರು ಗೌರಿ ಶೆಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಕ್ಕಿ ವರುಣ್ ಎದುರು ಜೋಡಿಯಾಗಿದ್ದರು, ಅದು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. <ref>{{Cite news |title=The girlfriend everyone wants |work=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-girlfriend-everyone-wants/article8836400.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827010151/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/the-girlfriend-everyone-wants/article8836400.ece |archive-date=2016-08-27 |access-date=2023-09-08 |url-status=dead}}</ref> ಆಕೆಯ ಮುಂದಿನ ಕೆಲಸವೆಂದರೆ ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಹೀರೋ [[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಶಿವ ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಜೊತೆ [[ದುನಿಯಾ ಸೂರಿ]] ನಿರ್ದೇಶನದ ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಹಿಟ್ ಚಿತ್ರ [[ಟಗರು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಟಗರು]] . <ref>{{Cite news |title=Shivarajkumar is now Tagaru |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Shivarajkumar-is-now-Tagaru/articleshow/53098239.cms}}</ref> == ಚಿತ್ರಕಥೆ == {| class="wikitable" | style="background:#FFFFCC;" |† |ಇದು ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ |} {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ ! ಚಲನಚಿತ್ರ ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! |- | 2015 | ''[[ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆ]]'' | ಗೌರಿ ಶೆಟ್ಟಿ | | |- | 2017 | ''[[ಚೌಕ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಚೌಕ]]'' | ರಮ್ಯಾ | ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ | |- | rowspan="3" | 2018 | ''[[ಕನಕ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕನಕ]]'' | ಕನಸು | | |- | ''[[ಟಗರು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಟಗರು]]'' | ಪುನರ್ವಸು | | |- | ''[[ತಾರಕಾಸುರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ತಾರಕಾಸುರ]]'' | ಮುತ್ತಮ್ಮ | | |- | 2019 | ''[[Relax ಸತ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸತ್ಯ]]'' | ಮಾಯಾ | | |- | 2020 | ''[[ಇಂಡಿಯಾ v/s ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಭಾರತ Vs ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]'' | ಮೇದಿನಿ | | <ref>{{Cite news |title='India vs England': Manvitha has this to say about her experience of working with senior actor Ananth Nag |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/india-vs-england-manvitha-has-this-to-say-about-her-experience-of-working-with-senior-actor-ananth-nag/articleshow/70227929.cms |access-date=17 August 2019}}</ref> |- | 2022 | ''[[ಶಿವ 143 (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಶಿವ 143]]'' | ಮಧು | | <ref>{{Cite news |title=Manvita Kamath: Shiva 143's Madhu is the bold romantic interest, but she's also the antagonist |work=OTT Play |url=https://www.ottplay.com/news/manvita-kamath-shiva-143s-madhu-is-the-bold-romantic-interest-but-shes-also-the-antagonist/8daf75dc65406 |access-date=25 August 2022}}</ref> |- | rowspan="2" | 2023 | style="background:#FFFFCC;" | ''ರಾಜಸ್ಥಾನ ಡೈರೀಸ್'' † | ಸಿರಿ | ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ, ಕನ್ನಡ ಮರಾಠಿ ದ್ವಿಭಾಷಾ | <ref>{{Cite news |title=Manvitha Harish joins 'Rajasthan Diaries', shooting starts from April 6th |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/manvitha-harish-joins-rajasthan-diaries-shooting-starts-from-april-6th/articleshow/68689125.cms |access-date=17 August 2019}}</ref> |- | style="background:#FFFFCC;" | ''Happily Married'' †|{{TBA}} | ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ | <ref>{{Cite news |last=Suresh |first=Sunayana |title=Pruthvi Ambaar and Manvita Kamath team up for a thriller - Times of India |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/pruthvi-ambaar-and-manvita-kamath-team-up-for-a-thriller/articleshow/85736833.cms |access-date=30 August 2021}}</ref> |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:All articles with unsourced statements]] es7y11bjku5qda4liou7rf5eov9r6gz 0 154840 1431769 1337241 2026-10-11T20:37:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431769 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Hand_of_Bride.jpg|thumb| ನೈವೇದ್ಯದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಧುವಿನ ಕೈ]] [[ಚಿತ್ರ:Feet-in-alta.jpg|thumb| ಹಾಲು ಮತ್ತು ಆಲ್ಟಾ ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಅದ್ದಿ ನವವಿವಾಹಿತ ವಧುವನ್ನು ತನ್ನ ಹೊಸ ಮನೆಗೆ ಸ್ವಾಗತಿಸುವ ಸಮಾರಂಭ]] '''ಅಲ್ಟಾ''' ( Bengali), '''ಅಲಾಹ್''' ಅಥವಾ '''ಮಹಾವರ್''' ಎನ್ನುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ|ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ]] ಮಹಿಳೆಯರ ಕೈ ಮತ್ತು ಪಾದಗಳಿಗೆ ಹಚ್ಚುವ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Bengali Hindu Wedding - Rituals, Customs, Dress, Food |url=https://www.culturalindia.net/weddings/regional-weddings/bengali-wedding.html |access-date=17 October 2020 |website=www.culturalindia.net |language=en }}{{Dead link|date=ಮೇ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Newari girls participate in mass Bel Bibaha [with photos] |url=https://kathmandupost.com/visual-stories/2017/02/26/newari-girls-participate-in-mass-bel-bibaha |access-date=17 October 2020 |website=kathmandupost.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Shrestha |first=Shreeya |date=November 2017 |title=An Elaborate Ritual called Marriage |url=http://ecs.com.np/festival/an-elaborate-ritual-called-marriage |access-date=17 October 2020 |website=ECS NEPAL |language=en}}</ref> ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹತ್ತಿ ಅಥವಾ ಬ್ರಷ್‌ನಿಂದ ಕೈ ಮತ್ತು ಪಾದಗಳಿಗೆ ಲೇಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಲ್ಟಾವನ್ನು ಮೂಲತಃ ಅಲ್ಕಾನ್ನಾ ಟಿಂಕ್ಟೋರಿಯಾದಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಕಾನ್ನಾ ಟಿಂಕ್ಟೋರಿಯಾ ಇದರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಇಂದು ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕರಿತ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="a">{{Cite news |date=6 November 2019 |script-title=bn:আলতা |language=bn |work=Kaler Kantho |url=https://www.kalerkantho.com/print-edition/education/2019/11/07/836116 |access-date=17 October 2020}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-script cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://www.kalerkantho.com/print-edition/education/2019/11/07/836116 <bdi lang="bn">আলতা</bdi>]. ''Kaler Kantho'' (in Bengali). 6 November 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 October</span> 2020</span>.</cite> {{Interwikineeded}} [[Category:CS1 uses Bengali-language script (bn)]] [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> == ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ == === ಬಂಗಾಳಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿ === [[ಚಿತ್ರ:Hand_of_Bride.jpg|thumb| ನೈವೇದ್ಯದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಧುವಿನ ಕೈ]] [[ಚಿತ್ರ:Feet-in-alta.jpg|thumb| ಹಾಲು ಮತ್ತು ಆಲ್ಟಾ ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಅದ್ದಿ ನವವಿವಾಹಿತ ವಧುವನ್ನು ತನ್ನ ಹೊಸ ಮನೆಗೆ ಸ್ವಾಗತಿಸುವ ಸಮಾರಂಭ]] ಬೆಂಗಾಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಟಾವು ದೊಡ್ಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>Cite news |date=6 November 2019 |script-title=bn:ଅଳତା আলতা |language=bn |work=Kaler Kantho |url=https://www.kalerkantho.com/print-edition/education/2019/11/07/836116 |access-date=29 September 2020</ref> <ref>{{Cite web |script-title=bn:আলতা রাঙা পা |url=https://daily-bangladesh.com/lifestyle/51917 |access-date=15 October 2020 |website=Daily Bangladesh |language=bn |archive-date=18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201018004753/https://www.daily-bangladesh.com/lifestyle/51917 |url-status=dead }}</ref> <ref name="ab">{{Cite web |last=প্রামাণিক |first=কল্লোল |title=পায়ে আলতা পরিয়ে শুভলগ্ন রাঙিয়ে তোলেন তিনি |url=https://www.anandabazar.com/district/nadia-murshidabad/they-remembers-him-at-the-time-of-marriage-1.845378 |access-date=16 October 2020 |website=anandabazar.com |language=bn}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFপ্রামাণিক">প্রামাণিক, কল্লোল. [https://www.anandabazar.com/district/nadia-murshidabad/they-remembers-him-at-the-time-of-marriage-1.845378 "পায়ে আলতা পরিয়ে শুভলগ্ন রাঙিয়ে তোলেন তিনি"]. ''anandabazar.com'' (in Bengali)<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">16 October</span> 2020</span>.</cite> [[Category:CS1 Bengali-language sources (bn)]]</ref> ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ಬೆಂಗಾಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕೈ ಮತ್ತು ಪಾದಗಳನ್ನು ಮದುವೆಗೆ <ref>{{Cite web |title=দাও গায়ে হলুদ, পায়ে আলতা |url=https://www.e-barta247.com/archive/details?n=5507 |website=e-barta247.com |language=bn |access-date=2024-02-01 |archive-date=2023-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103103635/https://www.e-barta247.com/archive/details?n=5507 |url-status=dead }}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |title=Learn How Bengali Mehndi Blends Simplicity, Authenticity and Ethnicity on the Wedding Day |url=https://www.weddingwire.in/wedding-tips/bengali-mehndi--c3407 |access-date=16 October 2020 |website=www.weddingwire.in |language=en-IN}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.weddingwire.in/wedding-tips/bengali-mehndi--c3407 "Learn How Bengali Mehndi Blends Simplicity, Authenticity and Ethnicity on the Wedding Day"]. ''www.weddingwire.in''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">16 October</span> 2020</span>.</cite></ref> ಮತ್ತು ಪಹೇಲಾ ಬೈಶಾಖ್, ಪಹೇಲಾ ಫಲ್ಗುನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವಗಳಿಗಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite news |script-title=bn:আলতা রাঙা বৈশাখ |language=bn |work=The Daily Ittefaq |url=https://archive.ittefaq.com.bd/index.php?ref=MjBfMDRfMDhfMTRfNF8xNF8xXzEyMTUyNA== |access-date=30 December 2020}}</ref> <ref>{{Cite web |title=আলতা পরা পায়ে |url=https://m.newsg24.com/lifestyle/fashion/544/%C3%A0%C2%A6%C2%86%C3%A0%C2%A6%C2%B2%C3%A0%C2%A6%C2%A4%C3%A0%C2%A6%C2%BE%20%C3%A0%C2%A6%C2%AA%C3%A0%C2%A6%C2%B0%C3%A0%C2%A6%C2%BE%20%C3%A0%C2%A6%C2%AA%C3%A0%C2%A6%C2%BE%C3%A0%C2%A7%C2%9F%C3%A0%C2%A7%C2%87 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726102613/https://m.newsg24.com/lifestyle/fashion/544/%C3%A0%C2%A6%C2%86%C3%A0%C2%A6%C2%B2%C3%A0%C2%A6%C2%A4%C3%A0%C2%A6%C2%BE%20%C3%A0%C2%A6%C2%AA%C3%A0%C2%A6%C2%B0%C3%A0%C2%A6%C2%BE%20%C3%A0%C2%A6%C2%AA%C3%A0%C2%A6%C2%BE%C3%A0%C2%A7%C2%9F%C3%A0%C2%A7%C2%87 |archive-date=26 July 2021 |access-date=30 December 2020 |website=m.newsg24.com |language=bn}}</ref> <ref>{{Cite web |title=বৈশাখী উন্মাদনার ঢেউ শাবিতে |url=https://m.banglanews24.com/cat/news/bd/384643.details |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201017032055/https://m.banglanews24.com/cat/news/bd/384643.details |archive-date=17 October 2020 |access-date=30 December 2020 |website=banglanews24.com |language=bn}}</ref> [[ದುರ್ಗಾ ಪೂಜಾ|ದುರ್ಗಾ ಪೂಜೆಯಂದು]] ಅಲ್ಟಾವನ್ನು ಧರಿಸುವುದು ಒಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |date=17 November 2016 |title=Alta Dye: Bright Red Liquid Color Used to Adorn Palms and Feet |url=https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/alta/ |access-date=25 May 2021 |website=Utsavpedia |language=en-US}}</ref> === ಒಡಿಯಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿ === [[ಚಿತ್ರ:Odissi_Performance_DS.jpg|thumb| ಒಡಿಸ್ಸಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ]] [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ]] ಅಲ್ಟಾ ಕೂಡ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಒಡಿಸ್ಸಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ|ಒಡಿಸ್ಸಿ]] ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯಗಾರರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವಾಗ ಕೈ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಹಚ್ಚುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಾಜ ಅಥವಾ ಮಿಥುನ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ, ಇದು ಹೆಣ್ತನವನ್ನು (ಋತುಚಕ್ರ) ಆಚರಿಸುವ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Odisha Tourism : Raja, A Festival Of Fun, Frolic and Mouthwatering Delicacies |url=https://odishatourism.gov.in/content/tourism/en/blog-details.html?url=raja-a-festival-of-fun-frolic-and-mouthwatering-delicacies |access-date=25 May 2021 |website=odishatourism.gov.in |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525073001/https://odishatourism.gov.in/content/tourism/en/blog-details.html?url=raja-a-festival-of-fun-frolic-and-mouthwatering-delicacies |archive-date=25 ಮೇ 2021 |url-status=dead}}</ref> ಈ ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆಚರಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಫಲವತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಮಂಗಳಕರ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನೈವೇದ್ಯವನ್ನು ಲೇಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಓಡಿಯಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಟಾ ಮತ್ತು ಅರಿಶಿನವನ್ನು ಸಹ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ. == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಹೆನ್ನಾ * [[ಮೆಹೆಂದಿ]] * ಮೇಸನ್ಜೋನಿ * [[ಕುಂಕುಮ|ಕುಂಕುಮ್]] * [[ಸಿಂಧೂರ|ಸಿಂಧೂರ್]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{ಹಿಂದೂ ವಿವಾಹ}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] guzya7rx9nao969d1boyo03jzqbewf3 0 155580 1431813 1345030 2026-10-12T10:01:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431813 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಭಾಷೆ|name=ಗುಜರಿ|nativename={{hlist|{{nastaliq|گُوجَری}}|गुर्जरी}}|states=[[ಭಾರತ]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], [[ಅಫ್ಗಾನಿಸ್ತಾನ]]|region=|speakers=೧-೨ ಮಿಲಿಯ|date=೨೦೨೧|familycolor=ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್|fam2=[[ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್]]|fam3=[[ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]]|fam4=[[ಪಶ್ಚಿಮ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮ]]|fam5=[[ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಭಾಷೆ|ರಾಜಸ್ಥಾನಿ]]|iso3=gju|image=Gojari.png|script=[[ಟಕ್ರಿ]], [[ಪರ್ಸೋ-ಅರೇಬಿಕ್ ಲಿಪಿ]], [[ಲಾಂಡ]], [[ದೇವನಾಗರಿ]]}} '''ಗುಜರಿ''' ({{Nastaliq|گُوجَری, گُجَّری}} ಗೋಜ್ರಿ/'''Gojri,''' ಗುಜ್ರಿ/'''Gujri''' ಅತ್ತಂಡ ಗೊಜರಿ/'''Gojari''' ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಎಂಬುದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಜ್ಜರ್‌ಗಳು ಮಾತನಾಡುವ [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ]]. ಇದು [[ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಭಾಷೆ|ರಾಜಸ್ಥಾನಿ]] ಭಾಷೆಗಳ ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯ.<ref>{{Cite web |url=http://www.languageinindia.com/april2002/jcsharmagojri.html |title=Gojri And Its Relationship With Rajasthani, Etc. |access-date=2024-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170119054009/http://www.languageinindia.com/april2002/jcsharmagojri.html |archive-date=2017-01-19 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Dr. R.P. Khatana |title=Gujari Language and Identity in Jammu and Kashmir |url=http://www.koshur.org/Linguistic/5.html |access-date=2007-05-31 |publisher=Kashmir News Network: Language Section (koshur.org)}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಮತ್ತು [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ|ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]] ೧.೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು (೨೦೧೧ ರಂತೆ) ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬೇರೆಡೆ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಜ್ಜರ್‌ಗಳು ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ, [[ಪಾಕ್ ಆಕ್ರಮಿತ ಕಾಶ್ಮೀರ|ಆಜಾದ್ ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ]], ಗಿಲ್ಗಿಟ್-ಬಾಲ್ಟಿಸ್ತಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ( ಡಯಮರ್ ಮತ್ತು ಗಿಲ್ಗಿಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು), ಖೈಬರ್ ಪಖ್ತುನ್‌ಖ್ವಾದಲ್ಲಿ ( ಹಜಾರಾ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯದಿಂದ ಚಿತ್ರಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯವರೆಗೆ ) ಮತ್ತು ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು ೪೦೦,೦೦೦ ಮಾತನಾಡುವವರಿದ್ದಾರೆ.(೨೦೧೮ ರಂತೆ) ಉತ್ತರ ಪಂಜಾಬ್, ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ೧೫,೦೦೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಚದುರಿ ಹೋಗಿದೆ ಮತ್ತು (೨೦೧೫ ರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ). ಹಿಂದಿನ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವಾದ [[ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ|ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ]] ಸರ್ಕಾರವು ಗುಜರಿಯನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಆರನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಿತ್ತು.<ref>In Jammu and Kashmir, Gujari is written right-to-left in an extension of the Persian alphabet, which is itself an extension of the Arabic alphabet. Gujari is associated with the Nastaʿlīq style of Persian calligraphy - http://jktribals.page.tl/Gojri-Language.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180626054413/http://jktribals.page.tl/Gojri-Language.htm |date=2018-06-26 }} http://www.merinews.com/article/writers-in-jk-seek-constitutional-safeguards-for-gojri/129813.shtml</ref> == ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು == [[File:OpenSpeaks-Gju-Maari Jaban Maari Birsa-Taukeer Alam-Story.webm|thumb|ಒಬ್ಬ ವಾನ್ ಗುಜ್ಜರಿ ಮಾತನಾಡುವವರು ಒಂದು ಪುರಾಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ]] ದಾಸ್ತಾನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹಾಡುಗಳು, ಲಾವಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಗುಜರಿ ಜಾನಪದವು ತುಂಬಾ ಶ್ರೀಮಂತಗಿದೆ. "ನೂರೋ", "ತಾಜೋ", "ನೂರಾ ಬೇಗುಮಾ", "ಶುಪಿಯಾ", "ಕುಂಝ್ಡಿ", "ಮರಿಯನ್" ಸೇರಿದಂತೆ ನೂರಾರು ಜನಪದ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>Cite web |last=Rahi |first=Dr Javaid |title=The Gujjars - Vol: 01 a Book on History and Culture of Gujjar Tribe : Ed Javaid Rahi |url=https://www.academia.edu/41978043</ref> ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಬರವಣಿಗೆಯ ಆಧುನಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಸೈನ್ ಖಾದರ್ ಬಕ್ಷ್, ನೂನ್ ಪೂಂಚಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕವಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮಿಯಾನ್ ನಿಜಾಮ್ ಉದ್ ದಿನ್, ಖುದಾ ಬಕ್ಷ್ ಝಾರ್, ಜಬಿಹ್ ರಾಜೌರ್ವಿ, ಶಮ್ಸ್ ಉದ್ ದಿನ್ ಮೆಹಜೂರ್ ಪೂಂಚಿ, ಮಿಯಾನ್ ಬಶೀರ್ ಅಹಮದ್, ಜಾವೈದ್ ರಾಹಿ, ರಫೀಕ್ ಅಂಜುಮ್, ಮಿಲ್ಕಿ ರಾಮ್ ಕುಶನ್, ಸರ್ವಾರಿ ಕಸ್ಸಾನ, ನಸೀಮ್ ಪೂಂಚಿ ಮುಂತಾದವರು ಗುಜಾರಿ ಕಾವ್ಯದ ಮೂಲಕ ಗಮನಾರ್ಹ ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. == ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ == [[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಬಾನುಲಿ ಕೇಂದ್ರ|ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ]] ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರವು ವಿವಿಧ ಗುಜರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ. ರೇಡಿಯೋ ಕಾಶ್ಮೀರ ಜಮ್ಮು, ಶ್ರೀನಗರ, ಭಾರತದ ಪೂಂಚ್ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಏಳು ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪಿಟಿವಿ ಏರ್ ಗುಜರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿ ಬುಲೆಟಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಾದ್ಯಂತ ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಿಘಂಟು, ವ್ಯಾಕರಣ, ಪ್ರಕೃತಿ, ಜಾನಪದ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಕೃಷಿ, ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾಗಳು, ಕವನಗಳು, ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕವಲ್ಲದ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಗುಜರಿಯಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>Cite web |title=Give more airtime to Gojri programmes, urge Gujjars |url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/j-k/give-more-airtime-to-gojri-programmes-urge-gujjars-706541</ref> ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಲೆಟರ್ಸ್, [[ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ|ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ]], ಅದರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಭಾಷಾ ಸಮ್ಮಾನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗಾಗಿ ಗುಜರಿಯನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್, ಕಲ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್ 1970 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಗುಜರಿ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು ಮತ್ತು ಗುಜರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಗುಜರಿ ಭಾಷೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಾಗಿ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣ, ಸಮ್ಮೇಳನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದರು. ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ರಾಜ್ಯ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿಯು ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಗುಜರಿ ಕಲಿಸಲು ಮಧ್ಯಮ ಗುಣಮಟ್ಟದವರೆಗೆ ಗುಜರಿಯಲ್ಲಿ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಗೋಜ್ರಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ತೆರೆಯಲು ಜಮ್ಮು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ. ಅದು ಭಾಷೆಯ ಕುರಿತಾದ ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪದವಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. [[ಕಾಶ್ಮೀರ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ]], ಗುಜರಿ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಪುನರುಜ್ಜೀವನ == ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಕೆಳ ಅಥವಾ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಇಸ್ಲಾಮಾಬಾದ್, ಅಟಾಕ್, ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿ, ಚಕ್ವಾಲ್, ಝೀಲಂ, ಗುಜರಾತ್, ಸಿಯಾಲ್ಕೋಟ್, ನರೋವಾಲ್, ಗುಜ್ರಾನ್ವಾಲಾ, ಸರ್ಗೋಧಾ, ಫೈಸಲಾಬಾದ್, ಶೇಖುಪುರ, ಲಾಹೋರ್ ಮತ್ತು ಲಯ್ಯಾಹ್ ಮುಂತಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಗುಜ್ಜಾರ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ, ಕಾಲದ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದಾಗಿ ಬಹುತೇಕರು ಗುಜರಾಯಿ ಮಾತು ಮರೆತಿದ್ದಾರೆ ಅಥವಾ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗುಜರಿ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಲು ಗುಜ್ಜರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಜ್ರಿ ಬಹಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು (ಗೋಜ್ರಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ) ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗಮನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಇದು ಇಡೀ ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಡಿಯಲ್ಲಿ, ಗುಜ್ಜರರನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಗುಜರಿಯನ್ನು ಓದುವಂತೆ ಮನವೊಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ನಮೂದಿಸಲು ಸಹ ಅವರನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಗಣಕೀಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುವಾಗ, ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಹುಡುಕುವಾಗ ಅವರ ವಿವರಗಳನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡುವಾಗ, ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿಯ ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ಕಾಲಂನಲ್ಲಿ ಗುಜರಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಗುಜರಾತ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಗೋಜ್ರಿ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕೋರಲಾಗುವುದು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಗುಜರಾತ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಚಕ್ ದಿನಾ ಗ್ರಾಮದ ಕುಂದುವಾನಾ ಗುಜ್ಜರ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಫ್ಸರ್ ಖಾನ್ ಅವರ ಉಪಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಕುಂದುವಾನಾಗಳು ಖತಾನಾ ಗುಜ್ಜರರ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೊಘಲ್ ರಾಜ [[ಅಕ್ಬರ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅವರ ಮೊದಲು ಗುಜರಾತ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗುಜ್ಜರ್ ಕಂದು ಅವರ ಮೂಲವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗುಜರಾತ್ ತೆಹಸಿಲ್‌ನ ಮಕಿಯಾನಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>Cite web |date=21 July 2018 |title=Gojri: The language that's spoken but rarely read |url=https://www.hindustantimes.com/books/gojri-the-language-that-s-spoken-but-rarely-read/story-Y6Ci7JnfCHqfvKGbbyy33H.html</ref> == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == ===ನಿಘಂಟುಗಳು<ref>{{Cite web |date=18 October 2020 |title=Of a Gujjar Scholar and Social activist |url=https://www.dailyexcelsior.com/of-a-gujjar-scholar-and-social-activist/ |website=[[Daily Excelsior]]}}</ref>=== * ''ಗೋಜ್ರಿ ನಿಘಂಟು'' 6 ಸಂಪುಟ ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳ ಅಕಾಡೆಮಿ * ''ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಗೋಜ್ರಿ ನಿಘಂಟು'' ಸಂ. ಜಾವೈದ್ ರಾಹಿ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳ ಅಕಾಡೆಮಿ * ''ಹಿಂದಿ- ಗೋಜ್ರಿ ನಿಘಂಟು'' ಸಂ. ಜಾವೈದ್ ರಾಹಿ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ * ''ಜಾನಪದ-ಲೋರ್ ನಿಘಂಟು'' 2 VOL ಗುಜ್ಜರ್ ಟ್ರೈಬ್ ಎಡ್. ಜಾವೈದ್ ರಾಹಿ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ * ''ಹಿಂದಿ- ಗೋಜ್ರಿ ನಿಘಂಟು'' ಸಂ. ಜಾವೈದ್ ರಾಹಿ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ * ''ಗೋಜ್ರಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ನಿಘಂಟು'' ಸಂ. ಡಾ.ರಫೀಕ್ ಅಂಜುಮ್ === ಪುಸ್ತಕಗಳು / ಲೇಖನಗಳೂ <ref>{{Cite web |date=14 July 2021 |title=Life Story: Javaid Rahi, cultural activist, writer |url=https://www.thedispatch.in/life-story-javaid-rahi-cultural-activist-writer/ |website=The Dispatch |access-date=28 ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 |archive-date=23 ಏಪ್ರಿಲ್ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230423192611/https://www.thedispatch.in/life-story-javaid-rahi-cultural-activist-writer/ |url-status=dead }}</ref> === * ''ಲೋಕ-ವಿರ್ಸೋ'' – (ಸಂಶೋಧನೆ ) ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್, ಕಲ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್ (1999) * ''ಜಮ್ಮು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕೆ ಕಬೈಲಾ-ಔರ್-ಉಂಕಿ ಜುಬನೇನ್'' (ಸಂಶೋಧನೆ/ಉರ್ದು) –(2010) * ''ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಗುಜ್ಜರ್ ಬುಡಕಟ್ಟು'' (ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಂಶೋಧನೆ) (2015) * ''ಗುಜ್ಜರ್ ಶನಾಖತ್ ಕಾ ಸಫರ್'' (ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉರ್ದು-2005) * ''ಗೋಜ್ರಿ ಲೋಕ್ ಗೀತ್'' -2018 * ''ಗುಜ್ಜರ್ ಔರ್ ಗೊಜ್ರಿ'' (2004) * ''ಗುಜ್ಜರ್ ತಾರೇಖ್'' (2009) * ''ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಕಿ ಚುನಮ್ ಶೈರಿ'' (2011) ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್, ಕಲ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ * ''ಗೋಜ್ರಿ ಗ್ರಾಮರ್'' (2012) ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ * ''ಖದೀಮ್ ಗೊಜ್ರಿ ಲುಘಾತ್'' (2013) ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್, ಕಲ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ * ''ದಿ ಗುಜ್ಜರ್ ಟ್ರೈಬ್ ಆಫ್ ಜೆ & ಕೆ'' (2012) ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್, ಕಲ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ * ''ಗುಜ್ಜರ್ಸ್'' ಸಂಪುಟ 1 ರಿಂದ 6 (2013–16) ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್, ಕಲ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಂಗ್ವೇಜಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ * ''ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಗುಜ್ಜರ್ ಬುಡಕಟ್ಟು'' ಸಂಶೋಧನಾ ಪುಸ್ತಕ === ಗುಜರಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು === ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ.<ref>{{Cite web |title=Gojri Books of Javaid Rahi published by Jammu and Kashmir Academy of Art, Culture and Languages |url=https://viaf.org/viaf/58386804/ |publisher=viaf.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Why I Gurjar Desh Charitable Trust Jammu -Gojri Books by Dr Javaid Rahi |url=http://www.gurjardesh.org/publications_list.htm |publisher=viaf.org |access-date=2024-02-28 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924224732/http://www.gurjardesh.org/publications_list.htm |url-status=dead }}</ref> * ''ಶೀರಾಜ ಗೋಜ್ರಿ-ದ್ವಿ-ಮಾಸಿಕ'' * ''ಮಹಾರೋ ಅದಬ್ ಗೋಜ್ರಿ'' * ''ಶಿಂಗ್ರಾನ್ ಕಾ ಗೀತ್'' * ''ಗೋಜ್ರಿ ಕಾ ಲಾಲ್'' * ''ಕದಾವರ್'' * ''ಪನೀರಿ'' * ''ಗೊಜ್ರಿ ಲುಕ್ ಗೀತ್'' * ''ಗೋಜ್ರಿ ಲುಕ್ ಕಹಾನಿ'' * ''ಗುಜ್ಜರ್ ಔರ್ ಗೊಜ್ರಿ'' * ''ಗೊಜ್ರಿ ಝಬಾನ್-ಒ-ಅದಾಬ್'' === ಎನ್‌ಜಿಒಗಳು ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಜೋಗ್ರಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು === * ''ಅಖಾನ್ ಗೋಜ್ರಿ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು'' JK ಗೊಜ್ರಿ ಅಂಜುಮನ್ 2004 ಡಾ. ರಫೀಕ್ ಅಂಜುಮ್ ಅವರಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ * ''ಗೊಜ್ರಿ ಕಹಾವತ್ ಕೋಶ್ ಗೊಜ್ರಿ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು'' ಜೆಕೆ ಗೊಜ್ರಿ ಅಂಜುಮನ್ 2004 ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ; ಡಾ. ರಫೀಕ್ ಅಂಜುಮ್ ಅವರಿಂದ * ''ಅಂಜುಮ್ ಶನಸಿ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ'' JK ಗೊಜ್ರಿ ಅಂಜುಮನ್ 2007 ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ * ''ಸಜ್ರಾ ಫುಲ್ (ಹಕೀಮ್)'' ಆಯ್ದ ಕವನ JK ಗೊಜ್ರಿ ಅಂಜುಮನ್ 2007, ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ * ''ಪೀಹ್ಂಗ್ (ಮುಖ್ಲಿಸ್)'' ಆಯ್ದ ಕವನ JK ಗೊಜ್ರಿ ಅಂಜುಮನ್ 2007, ಡಾ. ರಫೀಕ್ ಅಂಜುಮ್ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ * ''GOJRI ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು'' BAZM E ADAB KALAKOTE ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ * ''ಸಜರ್ ಬೂಟ್'' - ಪುಸ್ತಕ ಸರಣಿ * ಕುಜರಿ ಸಿರ್ತ ಅಲ್ನಬಿ ಅಲಿ ಅಲಿ ವಸ್ಲಂ(ಲಸ್ಕರ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್) ಮಸ್ನ್ಫ್ ಮಾಫ್ತಿ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಅಡ್ರೀಸ್ ವಲಿ ಯೂಸಲ್ ಕು == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದು == ** 1992: Rensch, Calvin R., ''Hindko and Gujari'' - National Institute of Pakistani Studies, 305 pp. {{ISBN|969-8023-13-5}}. ** 2012: Javaid Rahi, ''The Gujjar Tribe of Jammu & Kashmir'' -Gulshan Books, Srinagar J&K 190001, 305 pp. {{ISBN|81-8339-103-6}}. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * ಡಾ.ಆರ್.ಪಿ.ಖಾತಾನ. ''[http://www.koshur.org/Linguistic/5.html ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ ಗುಜರಿ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಗುರುತು]''. * [https://www.jkbose.nic.in/PageDoc/637333975270231122Gojri-1.pdf ತರಗತಿ 1 ಗಾಗಿ ಗೋಜ್ರಿ ಭಾಷಾ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ] * [https://www.jkbose.nic.in/PageDoc/637333946528222452Gojri-2.pdf ತರಗತಿ 2 ಗಾಗಿ ಗೋಜ್ರಿ ಭಾಷಾ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ] * [https://www.jkbose.nic.in/PageDoc/637334784238357417Gojri-3.pdf ತರಗತಿ 3 ಗಾಗಿ ಗೋಜ್ರಿ ಭಾಷಾ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ] * [https://www.jkbose.nic.in/PageDoc/637334837039483025Gojri-4.pdf ತರಗತಿ 4 ಗಾಗಿ ಗೋಜ್ರಿ ಭಾಷಾ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ] * [https://www.jkbose.nic.in/PageDoc/637336578466398130Gojri-5th.pdf 5 ನೇ ತರಗತಿಗೆ ಗೋಜ್ರಿ ಭಾಷಾ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ] * [https://www.jkbose.nic.in/PageDoc/637336640602743687Gojri%206th.pdf 6 ನೇ ತರಗತಿಗೆ ಗೋಜ್ರಿ ಭಾಷಾ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ] * [https://www.jkbose.nic.in/PageDoc/637338176208804159Gojri-8th.pdf 8 ನೇ ತರಗತಿಗೆ ಗೋಜ್ರಿ ಭಾಷಾ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|30em}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರಾವಳಿ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ಸ್]] 8gbwm2zrfacqcq6f1llxp9li5r1hzsw 0 156847 1431760 1334549 2026-10-11T16:45:33Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431760 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ಅದಾರ ಪೂನಾವಾಲಾ |image=Adar poonawalla and Cyrus Poonawalla at the 4th Asian Awards.jpg |image_size= |alt=೪ ನೇ ಏಷ್ಯನ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಆದಾರ್ ಪೂನಾವಾಲಾ ಮತ್ತು ಸೈರಸ್ ಪೂನಾವಾಲಾ |caption=ಅದಾರ (ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಸೈರಸ್ ಪೂನವಾಲಾ |birth_date={{birth date and age|1981|01|14|df=y}} |birth_place= |death_date= |death_place= |citizenship=Indian |education=[[:en:The Bishop's School (Pune)|ಪುಣೆಯ ಬಿಷಪ್ ಶಾಲೆ]]<br>[[:en:St Edmund's School Canterbury|ಸೈಂಟ್ ಎಡ್ಮಂಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಕ್ಯಾಂಟರ್ಬರಿ]]|alma_mater=[[:en:University of Westminster|ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವೆಸ್ಟ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್]] |occupation= |known_for= |notable_works= |title=ಸಿ.ಇ.ಓ, [[:en:Serum Institute of India|ಸೀರಮ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] <br />ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, [[:en:Poonawalla Fincorp|ಪೂನಾವಲ್ಲ ಫಿನ್ಕಾರ್ಪ್]]|term=2011{{endash}}present |predecessor= |successor= |boards= |spouse={{marriage|ನತಾಶಾ ಪೂನವಾಲಾ|2006}}<ref name="m">{{Cite web |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/farm-fatale-when-billionaire-adar-poonawalas-glamourouswife-natasha-posed-with-a-horse/articleshow/55107485.cms |title=Farm fatale: When billionaire Adar Poonawala's {{as written|glamo|urous [sic]}} wife Natasha posed with a horse! |date=2016-10-28 |website=The Economic Times |access-date=2018-12-13}}</ref>|children=2|father=[[:en:Cyrus Poonawalla|ಸೈರಸ್ ಪೂನವಾಲಾ]]|website={{URL|http://www.adarpoonawalla.com/}}}} '''ಅದಾರ ಪೂನವಾಲ''' (ಜನನ ೧೪ ಜನವರಿ ೧೯೮೧) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಉದ್ಯಮಿ. ಅವರು [[:en:Serum Institute of India|ಸೀರಮ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ]] ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ <ref>{{Cite news|url=https://www.bloomberg.com/features/2020-covid-vaccine-serum-india/|title=ಭಾರತ ಮೂಲದ ಲಸಿಕೆ ಬಿಲಿಯನೇರ್‌ಗಳು, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|newspaper=Bloomberg |date=11 August 2020 |via=www.bloomberg.com}}</ref> ಮತ್ತು [[:en:Poonawalla Fincorp|ಪೂನಾವಲ್ಲ ಫಿನ್‌ಕಾರ್ಪ್‌ನ]] ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=ಪೂನಾವಲ್ಲ ಫಿನ್‌ಕಾರ್ಪ್ 5 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 50,000 ಕೋಟಿ ರೂ |url=https://m.economictimes.com/industry/banking/finance/banking/poonawalla-fincorp-well-capitalised-to-touch-rs-50000-cr-aum-in-5-years/articleshow/96552056.cms}}</ref> 1966 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ತಂದೆ [[:en:Cyrus S. Poonawalla|ಸೈರಸ್ ಪೂನಾವಾಲಾ]] ಇದನ್ನ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು,. ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದುವ ಲಸಿಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಇದು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಲಸಿಕೆ ತಯಾರಕ ಸಂಸ್ಥೆ.<ref>{{Cite news |last=ನಾರಾಯಣ |first=ಆದಿ |date=15 June 2011|title=ಬಿಲಿಯನೇರ್ ನೇತೃತ್ವದ ಭಾರತೀಯ ಔಷಧ ತಯಾರಕ, ಲಸಿಕೆ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಗ್ಲಾಕ್ಸೋವನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತದೆ |publisher=ಬ್ಲೂಮ್‌ಬರ್ಗ್ |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-06-16/billionaire-led-drugmaker-s-50-cent-vaccine-beats-glaxo-s-version-in-study |access-date=2 September 2015}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಅದಾರ ಪೂನಾವಾಲಾ ಅವರು [[ಪಾರ್ಸಿ ಜನಾಂಗ|ಪಾರ್ಸಿ]] ( [[ಝರತುಷ್ಟ್ರ ಮತ|ಜೋರಾಸ್ಟ್ರಿಯನ್]] ) ದರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಇವರು [[:en:Cyrus S. Poonawalla|ಸೈರಸ್ ಪೂನಾವಾಲಾ]] ಅವರ ಮಗ. ಇವರು ನತಾಶಾ ಪೂನಾವಾಲಾ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಇವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು <ref name="indiaherald.com 2023 m263">{{Cite web |date=16 May 2023 |title=Natasha children s Navjot ceremony in Golden saree... |url=http://www.indiaherald.com/Actress/Read/994594055/Natasha-childrens-Navjot-ceremony-in-Golden-saree |access-date=14 July 2023 |website=indiaherald.com}}</ref>. ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, ಪೂನಾವಲ್ಲ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ೧,೪೪೬ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಮೌಲ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ದುಬಾರಿ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title=ಪೂನಾವಾಲಾ ಅವರು ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೪೪೬ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಮೌಲ್ಯದ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ್ದಾರೆ |url=https://www.brutimes.com/news/business/poonawalla-buys-the-priciest-property-in-london-worth-rs-1446-crore |website=ಬ್ರೂಟೈಮ್ಸ್ |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 December 2023 |title=₹1446 ಕೋಟಿ ಮೌಲ್ಯದ ಲಂಡನ್‌ನ ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ದುಬಾರಿ ಮನೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಅದಾರ ಪೂನಾವಾಲಾ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ |url=https://www.hindustantimes.com/real-estate/adar-poonawalla-strikes-a-deal-to-buy-london-s-most-expensive-house-of-the-year-worth-rs-1446-crore-101702396456435.html |website=ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಟೈಮ್ಸ್ |language=en}}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == ಅದಾರ ಪೂನವಾಲ ಅವರು [[:en:The Bishop's Education Society (Pune)|ಬಿಷಪ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ಪುಣೆ)]] ಮತ್ತು [[:en:St Edmund's School Canterbury|ಸೇಂಟ್ ಎಡ್ಮಂಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಕ್ಯಾಂಟರ್ಬರಿಯಲ್ಲಿ]] ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ನಂತರ [[:en:University of Westminster|ವೆಸ್ಟ್ಮಿನಿಸ್ಟರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದರು]].<ref>{{Cite web |title=Westminster alumnus-led vaccine manufacturer set to play a leading role in large scale production of coronavirus vaccine {{!}} University of Westminster, London |url=https://www.westminster.ac.uk/news/westminster-alumnus-led-vaccine-manufacturer-set-to-play-leading-role-in-large-scale-production-of |access-date=2020-09-13 |website=www.westminster.ac.uk}}</ref> == ವೃತ್ತಿ == ಪೂನಾವಾಲ ಅವರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಸೀರಮ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾವನ್ನು ಸೇರಿಕೂಂಡರು. ೩೫ ದೇಶಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಪೂನವಾಲ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಪರವಾನಗಿ ಮತ್ತು [[:en:UNICEF|ಯುನಿಸೆಫ್]] ಮತ್ತು [[:en:Pan American Health Organization|ಪ್ಯಾನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳಿಗೆ ಲಸಿಕೆ ಪೂರೈಕೆಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಘಟನೆ|ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ]] ಪೂರ್ವ-ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ೨೦೧೫ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅವರು ಕಂಪನಿಯು ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ೧೪೦ ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆದಾಯವು ೮೫ ಭಾಗ ವಿದೇಶದಿಂದ ಬಂದಿದೆ.<ref name="Reclusive Billionaire">{{Cite news |last=ಡ್ಯಾಂಗರ್ |first=ಕಿಮಿ |date=೬ ಜೂನ್ ೨೦೦೫ |title=ಖಾಸಗಿ ಉದ್ಯಮಿಗಳು |work=[[:en:India Today}ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ]] |url=http://indiatoday.intoday.in/story/the-poonawallas-meet-indias-most-reclusive-billionaires/1/193596.html |access-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2, 2015}}</ref><ref name="economictimes-Adar">{{Cite web |date=11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2014 |title=ಸೈರಸ್ ಪೂನವಾಲಾ ಅವರ ಮಗ ಅದಾರ ಪೂನಾವಲ ಹೇಗೆ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಕುಟುಂಬದ ವ್ಯವಹಾರದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-04-11/news/49058750_1_father-and-son-serum-institute-race-horses |access-date=13 ಆಗಸ್ಟ್ 2015 |website=[[:en:The Economic Times|ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] |archive-date=2015-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705111438/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-04-11/news/49058750_1_father-and-son-serum-institute-race-horses |url-status=dead }}</ref> ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿಸಂಸ್ಥೆಯ ''ಸಿ.ಇ.ಒ'' ಆದರು. ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ, ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಮೂಲದ ಸರ್ಕಾರಿ ಲಸಿಕೆ ತಯಾರಿಕಾ ಕಂಪನಿಯಾದ ಬಿಲ್ಥೋವನ್ ಬಯೋಲಾಜಿಕಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು.<ref name="hindubusiness-1">{{Cite web |date=4 July 2012 |title=ಡಚ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಬಿಲ್ಥೋವನ್ ಅನ್ನು ರೂ. 550 ಕೋಟಿಗೆ ಸೆರಂ ಸಂಸ್ಥೆ ಖರೀದಿಸಿತು |url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/serum-acquires-dutch-firm-bilthoven-for-over-rs-550-crore/article3602989.ece |access-date=20 August 2015 |website=[[:en:Business Line|business line]]}}</ref><ref name="ndtvprofit">{{Cite web |date=4 July 2012 |title=Serum Institute of India buys Dutch vaccine maker for $40.3 mn |url=http://profit.ndtv.com/news/corporates/article-serum-institute-of-india-buys-dutch-vaccine-maker-for-40-3-mn-307343 |access-date=20 August 2015 |publisher=NDTV Profit}}</ref> ಪೂನಾವಾಲ ಅವರು ಜಾಗತಿಕ ಲಸಿಕೆ ಒಕ್ಕೂಟವಾದ ಜಿ.ಎ.ವಿ.ಐ. ಅಲಯನ್ಸ್‌ನ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |date=10 July 2023 |title=Governance |url=https://www.gavi.org/our-alliance/governance |website=www.gavi.org}}</ref> ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಸೀರಮ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ನ ಪೋಲಿಯೊ ಲಸಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಇದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಯಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಡೆಂಗ್ಯೂ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಕಂಠದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ಗೆ ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ತಯರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಬಿಸಿದರು <ref name="economictimes-Adar" />. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವರು ಸೀರಮ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಸಿ.ಇ.ಒ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ೩೧ ಮೇ ೨೦೨೧ ರಂದು, ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ೬೬% ಪಾಲನ್ನು ಹೂಂದಿದ ನಂತರ ಅವರನ್ನು [https://www.timesnownews.com/videos/et-now/exclusive/adar-poonawalla-chairman-of-poonawalla-fincorp-on-et-now-exclusive-the-interview-video-100943348 ಪೂನಾವಲ್ಲ ಫಿನ್‌ಕಾರ್ಪ್‌ನ] ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=":0">{{Cite news |last=ಗೋಪಕುಮಾರ್ |first=ಗೋಪಿಕಾ |date=2021-05-31 |title=ಮ್ಯಾಗ್ಮಾ ಫಿನ್‌ಕಾರ್ಪ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅದಾರ್ ಪೂನಾವಲ್ಲ ಅವರನ್ನು ನೇಮಿಸಲಾಗಿದೆ |language=en |work=[[:en:mint|ಮಿಂಟ್]] |url=https://www.livemint.com/companies/news/adar-poonawalla-appointed-as-chairman-of-magma-fincorp-11622467050826.html}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=ಕಮಲಿ |first=ನಾಜ್ನೀನ್ |title=ಭಾರತದ ೧೦ನೇ ಶ್ರೀಮಂತ ಬಿಲಿಯನೇರ್‌ಗಳು ೨೦೨೧ |url=https://www.forbes.com/sites/naazneenkarmali/2021/04/06/indias-10-richest-billionaires-2021/ |access-date=2021-07-23 |website=[[:en:Forbes|ಫೋರ್ಬ್ಸ್]] |language=en}}</ref> ''[[:en:The Times|ದಿ ಟೈಮ್ಸ್‌ಗೆ]]'' ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಕೋವಿಡ್-೧೯ ಲಸಿಕೆಗಳ ಬೇಡಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಬಂದ ಬೆದರಿಕೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಭಾರತವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನ್‌ಗೆ]] ಹೋಗುತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಪೂನಾವಾಲ ಹೇಳಿದರು.<ref>{{Cite web |last=ಕಪೂರ್ |first=ಮನವಿ |date=ಮೇ ೨೦೨೧ |title=India's vaccine czar has left the country for the UK due to "unprecedented" threats |url=https://qz.com/india/2004105/serums-adar-poonawalla-has-left-india-amid-a-raging-pandemic/ |website=[[:en:Quartz]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=ಮೇ ೨೦೨೧ |title='ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಕರೆಗಳು ಬರುತ್ತಿದೆ ': ಲಸಿಕೆ ಒತ್ತಡದ ಕುರಿತು ಸೀರಮ್ ಸಿ.ಇ.ಒ ಅದಾರ ಪೂನವಾಲ ; ಇಂಡಿಯಾ ನ್ಯೂಸ್ - ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ |work=[[:en:The Times of India|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/getting-aggressive-calls-from-powerful-people-serum-ceo-adar-poonawalla-on-vaccine-pressure/articleshow/82344844.cms}}</ref> ಈ ಬೆದರಿಕೆಗಳಿಂದ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು]] ಅವರಿಗೆ [[:en:Security categories in India|'ವೈ' ವರ್ಗದ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು]] ಒದಗಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |date=೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೧ |title=ಕೋವಿಶೀಲ್ಡ್ ಸರಬರಾಜಿನ ಬೆದರಿಕೆಗಳ ನಡುವೆ ಸೀರಮ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಸಿಇಒ ಆದರ್ ಪೂನವಾಲಾಗೆ ಕೇಂದ್ರವು ವೈ ವರ್ಗದ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ |url=https://www.businesstoday.in/current/economy-politics/centre-grants-y-category-security-to-serum-institute-ceo-adar-poonawalla-amid-threats-over-covishield-supplies/story/437817.html |website=www.businesstoday.in}}</ref>. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತದ ಹೊರಗೆ ಕೋವಿಡ್ ಲಸಿಕೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು<ref name=":0" /><ref name=":1" />. == ಪರೋಪಕಾರ == ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, ಪೂನಾವಾಲ ಲಸಿಕೆಗಳ ಸಂಶೋಧನಾ ಕಟ್ಟಡದ ರಚನೆಗೆ ನಿಧಿಯನ್ನು ನೀಡಲು [[:en:University of Oxford|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ]] $66 ಮಿಲಿಯನ್ ದೇಣಿಗೆ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=ಭಾರತದ ಬಿಲಿಯನೇರ್ ಪೂನಾವಾಲ ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ $66 ಮಿಲಿಯನ್ ಕೊಡುವುದಾಗಿ ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/15/india-billionaire-poonawallas-serum-institute-oxford-university |access-date=೨೦೨೧-೧೨-೨೧ |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 December 2021 |title=£50m funding for Poonawalla Vaccines Research Building at Oxford University {{!}} University of Oxford |url=https://www.ox.ac.uk/news/2021-12-15-50m-funding-poonawalla-vaccines-research-building-oxford-university |access-date=2021-12-21 |website=www.ox.ac.uk |language=en}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == * ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[:en:GQ|GQ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನಿಂದ]] ವರ್ಷದ ಫಿಲಂಥರೊಪಿಸ್ಟ್(ಲೋಕೋಪಕಾರಿ) ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref name="GQ India">{{Cite web |date=27 September 2016 |title=GQ Awards Men of the Year – Philanthropist |url=https://www.gqindia.com/content/gq-awards-men-of-the-year/#philanthropist |access-date=27 September 2016 |publisher=GQ India |archive-url=https://web.archive.org/web/20161024114209/http://www.gqindia.com/content/gq-awards-men-of-the-year/#philanthropist |archive-date=24 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2016 |url-status=dead}}</ref> * ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಹಾಲ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹ್ಯುಮ್ಯಾನಿಟೆರಿಯನ್ ಎನ್ದೊವರ್ ಅವಾರ್ಡ್.<ref name="Hall of Fame">{{Cite web |date=28 March 2017 |title=Got Humanitarian Endeavour Award |url=https://www.bizasialive.com/hello-hall-fame-awards-winners |access-date=28 March 2017 |publisher=Biz Asia}}</ref> ಮತ್ತು [[:en:CNN-News18|CNN-News18]] <ref name="CNN News 18">{{Cite web |title=Adar Poonawalla is Indian of the Year in CSR Business Category |url=https://www.youtube.com/watch?v=jTU-NgclamE |access-date=30 November 2017 |publisher=CNN News 18}}</ref> ನಲ್ಲಿ ಸಿ.ಎಸ್.ಅರ್. ವ್ಯಾಪಾರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಸಹ ಪಡೆದರು. * ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ದೇವೇಂದ್ರ ಜಿ. ಫಡ್ನವಿಸ್|ದೇವೇಂದ್ರ ಫಡ್ನವಿಸ್ ಅವರು]] ವರ್ಷದ ಉದ್ಯಮ ನಾಯಕನ ಇಟಿ ಎಡ್ಜ್ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಅಚೀವರ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪೂನಾವಾಲಾ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಿದರು,<ref name="Economic Times">{{Cite web |title=CM Devendra Fadnavis presents the Business Leader of the Year Award to Adar Poonawala |url=https://www.femina.in/achievers/winners-of-the-maharashtra-achievers-awards-2018_-80283-1.html |access-date=27 February 2018 |publisher=Femina}}</ref> ಅವರು ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಾಗಿ ಸಿ.ಎನ್.ಬಿ.ಸಿ ಏಷ್ಯಾದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು <ref name="CNBC-TV18">{{Cite web |title=Adar Poonawalla received the CNBC Asia's award for Corporate Social Responsibility of the year |url=https://www.livemint.com/Companies/zrl1ZbxlzOhQHFQheN64cM/What-drives-Indias-top-business-leaders.html |access-date=7 April 2018 |publisher=Livemint}}</ref> * ೨೦೨ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Fortune (magazine)|''ಫಾರ್ಚೂನ್'' ನಿಯತಕಾಲಿಕದ]] ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ '೪೦ [[:en:40 Under 40|ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ೪೦]] ' ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪೂನಾವಾಲ ಹೆಸರನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Adar Poonawalla {{!}} 2020 40 under 40 in Health |url=https://fortune.com/40-under-40/2020/adar-poonawalla/ |access-date=2020-09-13 |website=Fortune |language=en}}</ref> * ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್-ಅಸ್ಟ್ರಾಜೆನೆಕಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ, ಸೀರಮ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ತಯಾರಿಸಿದ ಲಸಿಕೆ, ಕೋವಿಶೀಲ್ಡ್ ಅನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಮಾಣದದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರೈಸಿ. ಕೋವಿಡ್ -೧೯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವಲ್ಲಿ ಅಪ್ರತಿಮ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಅಡಾರ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನಿಂದ ವರ್ಷದ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite news |date=8 February 2021 |title=ET Awards: Adar Poonawalla, doing India proud with a small jab, and a big gamble |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/adar-poonawalla-doing-india-proud-with-a-small-jab-and-a-big-gamble/articleshow/80741701.cms?utm_source%3Dtwitter_web%26utm_medium%3Dsocial%26utm_campaign%3Dsocialsharebuttons}}</ref> * 2021 ರಲ್ಲಿ, [[:en:Time 100|''ಟೈಮ್'' 100]], ''[[:en:Time (magazine)|ಟೈಮ್‌ನ]]'' {{'}} 100 ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇವರ ಹೆಸರನ್ನು ಸೆರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=15 September 2021 |title=PM Modi, Mamata, Adar Poonawalla among Time Magazine's 100 'most influential people of 2021' |url=https://indianexpress.com/article/india/modi-mamata-adar-poonawalla-time-magazine-most-influential-people-7511090/ |access-date=10 November 2021 |website=[[The Indian Express]] |language=en}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} * [http://www.adarpoonawalla.com ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] {{Authority control}} <nowiki> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೮೧ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</nowiki> j5965jz1hd7qisdj1dgfoo4wk1a0o3r 0 159133 1431767 1336497 2026-10-11T19:34:43Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431767 wikitext text/x-wiki [[ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಂಗ|ಹಿಂದೂ ಪಂಚಾಗದ]] ಆಷಾಡ ಮಾಸವನ್ನು ತುಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ "ಆಟಿ" ಎಂದು ಕರೆಯುಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಂಗ್ಲ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರಿನ ಜುಲೈ- ಆಗಸ್ಟ್‌ ನಡುವೆ ಬರುವ ಆಟಿ, ತುಳು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ವರ್ಷದ ನಾಲ್ಕನೇ ತಿಂಗಳು.<ref>{{Cite web |url=http://www.suddi9.com/?p=36729 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190922182341/http://www.suddi9.com/?p=36729 |archive-date=2019-09-22 |url-status=dead}}</ref> == ಹಿನ್ನಲೆ == ಆಟಿ ತಿಂಗಳನ್ನು'ಅನಿಷ್ಟದ ತಿಂಗಳು' ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ಹಿಂದೆ [[ತುಳುನಾಡು]] ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೇ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದವು. ಈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲಿ.ಮಳೆಯ ಕಾರಣ ಎಲ್ಲೂ ದೂರ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲಿ. ಈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆ, ಔತಣ, ಹಬ್ಬ, ಉತ್ಸವ ಇತ್ಯಾದಿ ಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ, ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಸುರಿಯುವ ಮಳೆ. ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸೇತುವೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಒಂದೆಡೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆಗೆ ಓಡಾಟ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿರುವ ಮುಂಜಾಗ್ರತೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title="ಸುದ್ಧಿ ನ್ಯೂಸ್‌" ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವ ಲೇಖನ |url=https://puttur.suddinews.com/archives/724268}}</ref> == ವಿಶೇಷತೆ == ಆಟಿ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ [[ಆಟಿ ತಿಂಗಳಿನ ಆಚರಣೆಗಳು|ಆಚರಣೆ]]ಗಳು ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |title=ಮಾರಿ ತಡೆವ ಬೇಲಿ: ಮನೆಮನೆಯ ಮಾರಿ ಕಳೆವ 'ಆಟಿ ತಿಂಗಳ ಆಟಿ ಕಳಂಜ' |language=kn |url=https://vijaykarnataka.com/news/vk-special/aati-kalenja-is-an-ancient-traditional-festival-in-tulu-nadu/articleshow/77259481.cms |access-date=15 July 2024}}</ref> === ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ === ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಆಟಿ ಕಳೆಂಜ]]. ಪರವ ಮತ್ತು ಪಾಣಾರ ಜನಾಂಗದದವರು ಪಾರಂಪರಿಕ ಕಳೆಂಜನ ವೇಷ ಧರಿಸಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ತಮಟೆಯ ಸದ್ದಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಯದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ರೋಗ ರುಜಿನಗಳಿಂದ ಜನರನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ತೆಂಗಿನ ಸೋಗೆಯ ಹಸುರು ಎಲೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕಳೆಂಜದ ವೇಷ ಭೂಷಣಗಳನ್ನು, ಶಿರಸ್ತ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಮುಖಗಳನ್ನು ಕಳೆಂಜನಿಗೆ ಕೇಪುಳದ ಕಾಂಡಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರಿಗೆ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ ಅಕ್ಕಿ, ಭತ್ತ, ತೆಂಗು, ಅರಿಶಿಣ ಇತ್ಯಾದಿ ನೀಡುವುದು ತುಳುನಾಡಿನ ಒಂದು ಕ್ರಮ.<ref>{{Cite web |title=ಆಟಿ ತಿಂಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಉದಯವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿರುವ ಲೇಖನ |url=https://www.udayavani.com/homepage-karnataka-edition/big5-karnataka-edition/coastal-at-its-not-just-the-month |access-date=2024-08-05 |archive-date=2024-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240711170817/https://www.udayavani.com/homepage-karnataka-edition/big5-karnataka-edition/coastal-at-its-not-just-the-month |url-status=dead }}</ref> === ತಡ್ಯಗ್‌ ದೀಪಿನಿ === ಅಗಲಿದ ಹಿರಿಯರನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಾರ್ಯವು ಆಟಿಯಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುವುದು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಡ್ಯಗ್‌ ದೀಪಿನಿ ಎನ್ನುವ ಕ್ರಮವಿದೆ. ಅಡುಗೆ ತಯಾರಾದ ತತ್‌ಕ್ಷಣ ಬೇರಾರಿಗೂ ಬಡಿಸದೆ ಹಿರಿಯರಿಗಾಗಿ ಎಂದು ಬಡಿಸಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಬಿಟ್ಟು ತೆಗೆಯುವ ಪದ್ಧತಿ ಇದಾಗಿದೆ. === ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನು === [[ಆಟಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು|ಆಟಿ ಕುಲ್ಲುನು]] ಎಂಬುದು ಕೂಡ ತುಳುನಾಡಿನ ಆಟಿ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದು ಬಂದಿರುವ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ವಿವಾಹವಾಗಿ ಬಂದವಳು ತನ್ನ ತವರು ಮನೆಗೆ ತೆರಳಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಇರುವುದು ಹಿಂದಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಮಳೆಗಾಲ ಆರಂಭದ ಬೇಸಾಯ ಇತ್ಯಾದಿ ಕಾರ್ಯಗಳ ದಣಿವಿನ ಬಳಿಕ ತಾಯಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದಿಷ್ಟು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಇದರ ಆಶಯ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಆಟಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ === [[ಆಟಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ|ಆಟಿಯ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ]]ಯನ್ನು ಕೂಡ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಪಾಲೆದ ಮರದ ಕೆತ್ತೆಯನ್ನು ಮುಂಜಾನೆ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕೆತ್ತಿ ತಂದು ಅದಕ್ಕೆ ವಿವಿಧ ಔಷಧೀಯ ವಸ್ತು ಬೆರೆಸಿ ಈ ಮದ್ದನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮನೆ ಮಂದಿ ಬರಿ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಈ ಕಷಾಯವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬಳಿಕ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬೆಲ್ಲ, ಗೋಡಂಬಿ ಇತ್ಯಾದಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸೇವನೆಯ ಬಳಿಕ ಮನೆ ಮಂದಿ ಮೆಂತೆಯ ಗಂಜಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯ == ಆಟಿ ತಿಂಗಳ ಖಾದ್ಯಗಳು == [[ಆಟಿ ತಿಂಗಳ ತಿನಿಸುಗಳು|ಆಟಿ ತಿಂಗಳ ಕೆಲವು ಖಾದ್ಯಗಳ]] ವಿವರ ಹೀಗಿದೆ, [[ಹಲಸಿನ ಹಪ್ಪಳ]]- ಮಾಂಬಳ -ಹಲಸಿನ ತೇಗದೆಲೆಯ ಗಟ್ಟಿ - ದೋಸೆ - ಗಾರಿಗೆ - ಸಾಂತಾಣಿ - ರಚ್ಚೆಯ ಸೋಂಟೆ; ಮಾವಿನ ರಸಾಯನ ಮಾಂಬಳ ಚಟ್ನಿ, ತಿಮರೆ ಚಟ್ನಿ, ತೊಜಂಕಿನ ಅಂಬಡೆ, ನುಗ್ಗೆ, ಹರಿವೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೊಪ್ಪುಗಳು, ಕಲ ಲಾಂಬು- ಕಣಿಲೆ, ನೆಲ್ಲಿ- ಪೇರಳೆ- ಶುಂಠಿ- ತಂಬುಳಿ, ಕುಡು ಸಾರ್‌, ಕುಲ್ಕೊಟೆ, ಕೆಸುವಿನ ಮತ್ತು ತದ್ರೂಪಿ ಎಲೆಗಳ ಪತ್ರೊಡೆ, ಉದ್ದಿನ ಹಪ್ಪಳ, ಇತ್ಯಾದಿ.<ref>{{cite web |title=ಆಟಿ ತಿಂಗಳ ತಿನಿಸು |url=https://vijaykarnataka.com/lavalavk/women/-/articleshow/11663521.cms |access-date=16 July 2024 |website=Vijay Karnataka |language=kn}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತುಳುವರ ಆಟಿ ತಿಂಗಳು ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ತುಳುನಾಡಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ತುಳು ಜನಪದ]] [[ವರ್ಗ:ತುಳು ನಾಡು]] hfmm4gizod7liqd7parw8r8fhjrlpe9 0 172707 1431788 1370858 2026-10-12T04:05:21Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431788 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಕಲ್ಪನಾ ಪಟೋವರಿ | image = List of Bhojpuri film songs recorded by Kalpana Patowary.JPG | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = | caption = ಕಲ್ಪನಾ ಪಟೋವರಿ | native_name = | native_name_lang = | other_names = ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಕ್ವೀನ್<ref>{{cite news |title=Assam: Singer Kalpana Patowary awarded for contribution to Bhojpuri music |url=https://nenow.in/north-east-news/assam/assam-singer-kalpana-patowary-awarded-for-contribution-to-bhojpuri-music.html |website=NorthEast Now |date=25 January 2019}}</ref><ref>{{cite news |title='I became used to the fact that when I sing, guns go off': Bhojpuri star Kalpana Patowary |url=https://scroll.in/article/751173/i-became-used-to-the-fact-that-when-i-sing-guns-go-off-bhojpuri-star-kalpana-patowary |website=[[Scroll.in]] |date=15 September 2015}}</ref><ref>{{cite news |title=An audience with the Bhojpuri Queen |url=https://www.asianage.com/music/audience-bhojpuri-queen-588 |website=[[The Asian Age]] |date=26 September 2016}}</ref> | birth_name = | birth_date = | birth_place = ಸೊರ್ಭೋಗ್, [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಭಾರತ]] | death_date = <!-- {{death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date 1st) --> | death_place = | alma_mater = ಕಾಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ<br/>ಭಟ್‌ಕಂಡೆ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ | occupation = ಗಾಯಕಿ, ಕಲಾವಿದೆ | years_active = ೧೯೯೩–ಪ್ರಸ್ತುತ | spouse = ಪರ್ವೇಜ್ ಖಾನ್ | children = ೨ | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | genre = ಪ್ರಾಚೀನ ಜಾನಪದ, ಹೊಸ ಯುಗದ ಜಾಝ್ - ಫ್ಯೂಷನ್, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಫ್ಯೂಷನ್, ಭೋಜ್ಪುರಿ ಸಂಗೀತ, ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ, ಅಸ್ಸಾಮಿ ಸಂಗೀತ, ಜಾಝ್ ಮತ್ತು ಗಜಲ್ | instrument = ಗಾಯನಗಳು | label = | associated_acts = }} }} '''ಕಲ್ಪನಾ ಪಟೋವರಿ''' [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ಮೂಲದ ಭಾರತೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು [[ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ|ಜಾನಪದ ಗಾಯಕಿ]]. ಅವರು ಹಲವಾರು [[ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು|ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಸಂಗೀತವು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Assamese singer Kalpana Patowary resurrects Bhojpuri Shakespeare |url=http://www.easternfare.in/2012/06/assamese-singer-kalpana-patowary.html |access-date=27 July 2015 |website=easternfare.in |publisher=Eastern Fare Music Foundation |archive-url=https://web.archive.org/web/20150720071359/http://www.easternfare.in/2012/06/assamese-singer-kalpana-patowary.html |archive-date=20 ಜುಲೈ 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |last=Matta |first=Anubhuti |date=7 October 2017 |title=Spotlight on female voices at folk and fusion music festival |url=https://www.hindustantimes.com/mumbai-news/spotlight-on-female-voices-at-folk-and-fusion-music-festival/story-YGKUiVT5CHcQhHg01hzzgI.html |work=[[Hindustan Times]]}}</ref> ಪಟೋವರಿ ತಮ್ಮ ೪ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |title=Kalpana Patowary ने 4 साल की उम्र में ही शुरू कर दी थी सिंगिंग, 'बिरहा' गायकी से मचा डाली धूम...देखें Video |url=https://ndtv.in/bhojpuri-cinema/kalpana-patowary-bhojpuri-song-birha-dhruv-ghanekar-sonia-saigal-coke-studio-mtv-season-4-1881355 |access-date=13 August 2023 |website=NDTVIndia }}{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ನಂತರ ಲಕ್ನೋದ ಭಾತ್ಖಂಡೆ ಸಂಗೀತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಬಿಶಾರದಕ್ಕಾಗಿ ದಿಪೇನ್ ರಾಯ್ ಮತ್ತು ಶಿಖಾ ದತ್ತಾ ಅವರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web |date=18 October 2016 |title=Meet Kalpana Patowary, the Assamese 'Bhojpuri Melody Queen' from Guwahati! |url=https://thenortheasttoday.com/entertainment/lifestyle/meet-kalpana-patowary-the-assamese-bhojpuri-melody-queen/cid2538179.htm |access-date=13 August 2023 |website=thenortheasttoday.com |language=en-IN}}</ref> ಅವರು ತಮ್ಮ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಯಾಣದುದ್ದಕ್ಕೂ [[ಭೋಜಪುರಿ ಭಾಷೆ|ಭೋಜ್‌ಪುರಿ]], [[అసమీయా ಭಾಷೆ|ಅಸ್ಸಾಮಿ]], [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]], [[ಮರಾಠಿ]], [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿ]] ಮತ್ತು [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ೩೨ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web |date=5 July 2022 |title=To Be Able to Sing in Bhojpuri was my biggest achievement: Singer Kalpana Patowary |url=https://www.indiatodayne.in/conclave-east/story/be-able-sing-bhojpuri-was-my-biggest-achievement-singer-kalpana-patowary-421473-2022-07-05 |access-date=13 August 2023 |website=India Today NE |language=en}}</ref> ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |title=Kalpana Patowary to pay tribute to Ray in 'Har Har Byomkesh' |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/kalpana-patowary-to-pay-tribute-to-ray-in-har-har-byomkesh-115090200172_1.html |work=Business Standard}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kalpana patowary की ताज़ा ख़बर, ब्रेकिंग न्यूज़ in Hindi - NDTV India |url=https://ndtv.in/topic/kalpana-patowary |access-date=13 August 2023 |website=ndtv.in |archive-date=13 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230813081258/https://ndtv.in/topic/kalpana-patowary |url-status=dead }}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ == "ಭಾರತೀಯ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದ ಗಾಯಕಿ ಕಲ್ಪನಾ ಪಟೋವರಿ ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ ವರ್ಜಿನ್ ಇಎಂಐ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ಗೆ ಏಪ್ರಿಲ್ನಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದಾಗ ಭಾರತದ ಸಂಗೀತ ದಿಗ್ಗಜರಿಗೆ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದಂತಾಯಿತು. ವಲಸೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಹಾಡಿದ ಹಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಭೋಜ್ಪುರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಆಲ್ಬಂಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಉಳಿದವರು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾದರು. " ಪಟೋವರಿ ಅಸ್ಸಾಂನ ಬಾರ್ಪೇಟಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಾಥ್ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಸಮುದಾಯದ ಯೋಗಿ-ನಾಥ್ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪದವೀಧರರಾಗಿರುವ ಪಟೋವರಿ, ಗುವಾಹಟಿಯ ಕಾಟನ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ. ತಮ್ಮ ಜಾನಪದ ಗಾಯಕ ತಂದೆ ಶ್ರೀ ಬಿಪಿನ್ ನಾಥ್ ಪಟೋವರಿ ಅವರಿಂದ ಕಾಮರೂಪಿಯಾ ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಪೋರಿಯಾ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಕಲ್ಪನಾ, ತಮ್ಮ ೪ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web |title=भोजपुरी सॉन्ग 'ऐ गणेश के पापा' ने बदली इस सिंगर की जिंदगी, सावन में हुआ वायरल- देखें Video |url=https://ndtv.in/bhojpuri-cinema/bhojpuri-bol-bam-sawan-2018-sawan-song-ye-ganesh-ke-papa-kalpana-patowary-viral-video-1892732 |access-date=13 August 2023 |website=NDTVIndia }}{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ತಮ್ಮ ತಂದೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಲಕ್ನೋದ ಭಟ್ಖಂಡೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ವಿಶಾರದರಾಗಿಯೂ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |title=Kalpana Patowary OkListen! |url=https://www.oklisten.com/KalpanaPatowary |publisher=[[OkListen]]}}</ref> ಅವರು ಪೂರ್ವಿ, ಪಚ್ರಾ, ಕಜ್ರಿ, ಸೋಹರ್, ವಿವಾಹ ಗೀತ್, ಚೈತಾ ಮತ್ತು ನೌತಾಂಕಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದ ಹಲವು ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite news |date=21 July 2015 |title=Folk traditions to come alive |url=https://www.deccanherald.com/content/490394/folk-traditions-come-alive.html |access-date=27 November 2018 |work=Deccan Herald}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bhojpuri Singer Kalpana Patowary: Latest News, Videos and Photos of Bhojpuri Singer Kalpana Patowary {{!}} Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/bhojpuri%20singer%20kalpana%20patowary |access-date=13 August 2023 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ಪಟೋವರಿ ಭಿಕಾರಿ ಠಾಕೂರ್ ಅವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕೆಲಸವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಆಲ್ಬಮ್ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Tripathi |first=Shailaja |date=16 June 2012 |title=On the Shakespeare of Bhojpuri |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-the-shakespeare-of-bhojpuri/article3534122.ece |work=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kalpana Patowary |url=https://zeenews.india.com/hindi/tags/kalpana-patowary.html |access-date=13 August 2023 |website=Zee News |language=hi}}</ref> == ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಪಟೋವರಿ ಅವರು ಪ್ರಾಚೀನ ಖಾದಿ ಬಿರ್ಹಾ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಮೊದಲ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಗಾಯಕಿ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |date=28 October 2016 |title=Meet Kalpana Patowary, the Assamese 'Bhojpuri Melody Queen' from Guwahati! |url=https://thenortheasttoday.com/meet-kalpana-patowary-the-assamese-bhojpuri-melody-queen-from-guwahati/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161021025746/http://thenortheasttoday.com/meet-kalpana-patowary-the-assamese-bhojpuri-melody-queen-from-guwahati/ |archive-date=21 October 2016 |access-date=30 June 2017 |publisher=[[The North East Today]]}}</ref> ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಪಟೋವರಿ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೮ ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಬಿಡೇಸಿಯಾ ಇನ್ ಬಂಬೈ'' ಎಂಬ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರವು ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವರ ಮುಂಬೈನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |last=Bhattacharya |first=Budhaditya |date=22 August 2013 |title=Of migration and mobiles |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/of-migration-and-mobiles/article5048948.ece |work=[[The Hindu]]}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಆಗಮನ ದಿನದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯವು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದ ನಾಲ್ಕು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ೧೫ ದಿನಗಳ ಪ್ರವಾಸದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಅವರಿಗೆ ಆಹ್ವಾನ ಬಂದಿತು.<ref>{{Cite web |last=Digital Desk |first=Northeast Live |date=10 April 2018 |title=Kalpana Patowary to sing at the Commonwealth Games |url=https://northeastlivetv.com/topnews/kalpana-patowary-to-sing-at-the-commonwealth-games/ |access-date=13 August 2023 |website=Northeast Live |language=en-US}}</ref> ಪುರುಷ ಕಲಾವಿದರು ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ಛಪ್ರಾಹ್ಯಾ ಪೂರ್ವಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿ ಹಾಡಿದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ಪಟೋವರಿಯವರ ಪ್ರವರ್ತಕ ಸಾಧನೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ಪಟೋವರಿ ಅವರು ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಚಲನಚಿತ್ರ "ಚಲತ್ ಮುಸಾಫಿರ್ ಮೊಹ್ ಲಿಯೋ ರೇ" ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ನಟನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಸಹನಟ ದಿನೇಶ್ ಲಾಲ್ ಯಾದವ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಜಾಂಕಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |date=1 November 2018 |title=Kalpana Patowary: Top Bhojpuri songs of the popular singer |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/kalpana-patowary-top-bhojpuri-songs-of-the-popular-singer/photostory/66461836.cms |work=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=23 February 2021 |title=Nirahua recalls first Bhojpuri film 'Ganga Maiyya Tohe Piyari Chadhaibo' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bhojpuri/movies/news/nirahua-recalls-first-bhojpuri-film-ganga-maiyya-tohe-piyari-chadhaibo/articleshow/81167562.cms |work=[[The Times of India]]}}</ref> ಅವರು ಎನ್‌ಡಿಟಿವಿ ಇಮ್ಯಾಜಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಜುನೂನ್-ಕುಚ್ ಕರ್ ದಿಖಾನೆ ಕಾ'' (೨೦೦೮) ಎಂಬ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. == ರಾಜಕೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಜುಲೈ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಪಟೋವರಿ ಅವರು ಬಿಜೆಪಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಅಮಿತ್ ಶಾ]] ಮತ್ತು ಬಿಹಾರ ಉಪಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸುಶೀಲ್ ಮೋದಿ ಅವರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ [[ಪಟ್ನಾ|ಪಾಟ್ನಾದಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ|ಬಿಜೆಪಿ]] ಸದಸ್ಯರಾದರು.<ref>{{Cite web |date=13 July 2018 |title=Bhojpuri singer Kalpana Patowary joins BJP |url=https://indianexpress.com/article/india/bhojpuri-singer-kalpana-patowary-joins-bjp-5257881/ |access-date=13 August 2023 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bhojpuri singer Kalpana Patowary joins BJP |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2018/jul/13/bhojpuri-singer-kalpana-patowary-joins-bjp-1842707.html |access-date=13 August 2023 |website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bhojpuri singer Kalpana Patowary joins BJP |url=https://www.dnaindia.com/india/report-bhojpuri-singer-kalpana-patowary-joins-bjp-2636666 |access-date=13 August 2023 |website=DNA India |language=en}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ, [[ಗುವಾಹಾಟಿ|ಗುವಾಹಟಿಯಲ್ಲಿರುವ]] ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಟೋವರಿ ಅಸ್ಸೋಮ್ ಗಣ ಪರಿಷತ್ತಿನೊಂದಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಸಂಯೋಜಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite news |date=9 October 2020 |title=Assam: Popular folk singer Kalpana Patowary joins AGP |url=https://www.indiatoday.in/india/story/assam-popular-folk-singer-kalpana-patowary-joins-agp-1730061-2020-10-09 |work=[[India Today]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=9 October 2020 |title=Assam: Bhojpuri queen Kalpana Patowary joins Asom Gana Parishad |url=https://www.eastmojo.com/assam/2020/10/09/assam-bhojpuri-queen-kalpana-patowary-joins-asom-gana-parishad/#bypass-sw |publisher=EastMojo |access-date=6 ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |archive-date=22 ಆಗಸ್ಟ್ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822065142/https://www.eastmojo.com/assam/2020/10/09/assam-bhojpuri-queen-kalpana-patowary-joins-asom-gana-parishad/#bypass-sw |url-status=dead }}</ref> ೨೦೨೧ ರ ಅಸ್ಸಾಂ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಪಟೋವರಿ ಅವರು ಸರುಖೇರಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಅಸ್ಸೋಂ ಗಣ ಪರಿಷತ್ತನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು. ಜಾಕೀರ್ ಹುಸೇನ್ ಸಿಕ್ದರ್ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |date=2 May 2021 |title=Assam Election Result 2021 {{!}} Sarukhetri Assembly Constituency: Jakir Hussain Sikdar defeats Kalpana Patowary, Manik Chandra Bora |url=https://www.moneycontrol.com/news/india/assam-election-result-2021-live-updates-sarukhetri-assembly-constituency-kalpana-patowary-jakir-hussain-sikdar-manik-chandra-bora-6838441.html |access-date=13 August 2023 |website=Moneycontrol |language=en}}</ref> == ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable" | style="background:#ffc;" | | ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. |} === ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತೆಗಳು === {| class="wikitable sortable" |ವರ್ಷ |'''ಹಾಡು''' |'''ಚಲನಚಿತ್ರ''' |'''ಸಂಯೋಜಕರು''' |'''ಸಹ ಗಾಯಕರು''' |- |೨೦೦೭ |"ಏಕ್ ಸಪ್ನಾ (ರಿಮಿಕ್ಸ್)" |''ಸ್ಟಂಪ್‌ಡ್'' |ದೃಬಜ್ಯೋತಿ ಪುಖಾನ್ | |- |೨೦೦೭ |"ತೇರೆ ಲಾಯೇ" |ಫೂಲ್ ಆಂಡ್ ಫೈನಲ್ |ಹಿಮೇಶ್ ರೇಶಮ್ಮಿಯಾ |ಕುನಾಲ್ ಗಂಜ್‌ವಾಲಾ |- |೨೦೦೭ |"ಊಂಚಾ ಲಂಬ್ಡಾ ಕಡ್" |ವೆಲ್ಕಮ್ |ಆನಂದ್ ರಾಜ್ ಆನಂದ್ |ಆನಂದ್ ರಾಜ್ ಆನಂದ್ |- |೨೦೦೯ |"ಬಿಲ್ಲು ಭಯಂಕರ್" |''ಬಿಲ್ಲು'' |ಅಜಯ್ ಜಿಂಗ್ರಾನ್, ರಘುವೀರ್ | |- |೨೦೦೯ |"ಹಾಟಿ ನಾಟಿ (ರಿಮಿಕ್ಸ್)" |ದೇ ದನಾ ದನ್ |ಪ್ರೀತಮ್ | |- |೨೦೧೦ |"ಥಿಕಿ ಥಿಕಿ ಮಿರ್ಚ್" (ಜಾನಪದ ಆವೃತ್ತಿ) |''ಮಿರ್ಚಿ'' |ಮೊಂತಿ ಶರ್ಮಾ | |- |೨೦೧೦ |"ಇಸಾಕ್ ಸೆ ಮೀಥಾ ಕುಚ್ ಭಿ" |''ಆಕ್ರೋಷ್ (ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ)'' | rowspan="5" |ಪ್ರೀತಮ್ |ಅಜಯ್ ಜಿಂಗ್ರಾನ್ |- |೨೦೧೦ |"ಶಕೀರ" | rowspan="2" |ನೋ ಪ್ರಾಬ್ಲೆಮ್ |ಮಾಸ್ಟರ್ ಸಲೀಮ್, ಹಾರ್ದ್ ಕೌರ್ |- |೨೦೧೦ |"ಬಾಬೆ ದಿಲ್ ಕೃಪಾ" |ವಿಕ್ರಾಂತ್ ಸಿಂಗ್ |- |೨೦೧೦ |"ಆಲಿಯಾ ರೆ ಆಲಿಯಾ" |''ಕಟ್ಟ ಮೀಟಾ'' |ಡೇಲರ್ ಮೆಹ್ಮ್ದಿ |- |೨೦೧೩ |"ಗಂಧಿ ಬಾತ್" |''ಆರ್.. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್'' |ಮಿಕಾ ಸಿಂಗ್ |- |೨೦೧೬ |"ಮೋನಾ ಕಾ ತೋನಾ" |''ಧಾರಾ ೩೦೨'' |ಸಾಹಿಲ್ ಮುಲ್ಟಿ ಖಾನ್ | |- |೨೦೧೬ |"ದೋನೋಂ ಆಂಕೋಂ ಕಾ ಶಟರ್" |''ಖೇಲ್ ತೋ ಅಬ್ ಶುರು ಹೋಗಾ'' |ಆಶ್‌ಫಕ್ | |- |೨೦೧೭ |"ಓ ರೇ ಕಹಾರೋ" |''ಬೇಗಮ್ ಜಾನ್'' |ಅನು ಮಲಿಕ್ |ಅಲ್ತಾಮಶ್ ಫರಿದಿ |- |೨೦೧೭ |"ಪ್ಯಾರ್ ಕಾ ಟೆಸ್ಟ್" |''ರನ್ನಿಂಗ್ ಶಾದಿ'' |ಅಭಿಷೇಕ್, ಅಕ್ಷಯ್ |ಬಪ್ಪಿ ಲಾಹಿರಿ |- |೨೦೧೮ |"ಜೀನ್ಸ್ ಪ್ಯಾಂಟ್ ಔರ್ ಥೋಲಿ" |''ಇಶ್ಕೇರಿಯಾ'' |ಪಾಪೊನ್ |ಪಾಪೊನ್ |- |೨೦೧೮ |"ಯಾದೇಂ" |''ಇಶ್ಕೇಕಿಯಾ'' |ಪಾಪೊನ್ |ಪಾಪೊನ್ |- |} === ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತೆಗಳು === {| class="wikitable sortable" |'''ವರ್ಷ''' | '''ಹಾಡು''' | '''ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು''' | '''ಸಂಯೋಜಕ''' | '''ಸಹ-ಗಾಯಕ''' |- | ೧೯೯೯ | "ತಿರುಪಚಿ ಅರುವಾಲ" | ''ತಾಜ್ ಮಹಲ್'' | [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಎ.ಆರ್. ರೆಹಮಾನ್]] | ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಶ್ರೀರಾಮ್, ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಸೆರೆಜೊ, ಚಂದ್ರನ್ |- | ೨೦೦೫ | "ಕಾಥಡಿ ಪೋಲ" | ''ಮಾಯಾವಿ'' | ದೇವಿ ಶ್ರೀ ಪ್ರಸಾದ್ | ಪುಷ್ಪವನಂ ಕುಪ್ಪುಸಾಮಿ |- | ೨೦೦೬ | "ತೋಟ ಪುರಂ" | ''ವರಲಾರು'' | [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಎ. ಆರ್. ರೆಹಮಾನ್]] | ಲೆನಾನ್ ಜೇಮ್ಸ್, ಪೀರ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್, ರಂಜಿತ್, ಸೋನು ಕಕ್ಕರ್ |} === ಮರಾಠಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಡುಗಳು === {| class="wikitable sortable" |'''ವರ್ಷ''' | '''ಹಾಡು''' | '''ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು''' | '''ಸಂಯೋಜಕ''' | '''ಸಹ-ಗಾಯಕ''' |- | ೨೦೨೬ | "ಕಲಾನಾ" | ''ತಲೀಮ್'' | ಪ್ರಫುಲ್ ಕಾರ್ಲೇಕರ್, ನಿತಿನ್ ಮಧುಕರ ರೋಕಡೆ | |} === ಅಸ್ಸಾಮಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತೆಗಳು === {| class="wikitable sortable" |'''ವರ್ಷ''' | '''ಹಾಡು''' | '''ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು''' | '''ಸಂಯೋಜಕ''' | '''ಸಹ-ಗಾಯಕ''' |- | ೨೦೦೦ | "ಸೋಕು ಲೊಟೊಕೆರೆ" | ಅಸೆನೆ ಕುನುಬಾ ಹಿಯಾತ್ | ಮನುಜ್ ಸರ್ಮಾ | rowspan="2" | ಜುಬೀನ್ ಗರ್ಗ್ |- | ೨೦೦೨ | "ನೀಲಾ ನೀಲಾ" | ''ಕನ್ಯಾದಾನ'' | ಜುಬೀನ್ ಗರ್ಗ್ |- | ೨೦೦೪ | "ಪ್ರಿಯಾ ಓ ಪ್ರಿಯಾ" (ಭಾನುವಾರ ರಜಾ ಮುಕ್ತಾಯ ದಿನ) | ''ಅಂತಹೀನ್ ಜಾತ್ರಾ'' | ಡಾ. ಹಿತೇಶ್ ಬರುವಾ | ಜುಬೀನ್ ಗರ್ಗ್, ಸಾಗರಿಕಾ |- | ೨೦೧೩ | "ನಾನು ಸೆಕ್ಸಿ" | ''ರಣಂಗನ್'' | ನಿಪಾನ್ ಚುಟಿಯಾ | rowspan="2" | ಸೋಲೋ |- | ೨೦೧೫ | "ಅಸಂಬದ್ಧ ಹೃದಯೋಯೆ" | ''ಅಹೆತುಕ್'' | ಪೋರನ್ ಬೊರ್ಕಟೋಕಿ (ಜೊಜೊ) |- | ೨೦೧೬ | "ಮಾತಲ್ ಈ ರಾತಿ" | ''ಬಹ್ನಿಮನ್'' | ಜತಿನ್ ಶರ್ಮಾ | ಜುಬೀನ್ ಗರ್ಗ್ |- |} === ಬಂಗಾಳಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಡುಗಳು === {| class="wikitable sortable" |'''ವರ್ಷ''' | '''ಹಾಡು''' | '''ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು''' | '''ಸಂಯೋಜಕ''' | '''ಸಹ-ಗಾಯಕ''' |- | ೨೦೦೭ | "ಧುಕುಪುಕು ಬುಕ್" | ''ಸಚಿವ ಫಟಕೆಷ್ಟೊ'' | ಜೀತ್ ಗಂಗೂಲಿ | ಸೋಲೋ |- | ೨೦೧೦ | "ಝುಮ್ ಝುಮ್ ಜಾ" | ''ಗುರಿ'' | ಜೀತ್ ಗಂಗೂಲಿ | ಜೀತ್ ಗಂಗೂಲಿ |- | ೨೦೧೦ | "ಕಿ ಜೆ ಆಗುನ್" | ''ಗುರಿ'' | ಜೀತ್ ಗಂಗೂಲಿ | ಸೋಲೋ |- | ೨೦೧೧ | "ಕೋಕ ಕೋಲ" | ''ಫಾಂಡೆ ಪೋರಿಯ ಬೋಗ ಕಾಂಡೆ ರೆ'' | ಸಮಿದ್ ಮುಖರ್ಜಿ | ಸಮಿದ್ ಮುಖರ್ಜಿ |- | ೨೦೧೨ | "ಮಧುಬಾಲಾ" | ''ಮ್ಯಾಚೊ ಮಸ್ತಾನಾ'' | ಸಮಿದ್ ಮುಖರ್ಜಿ | rowspan="3" | ಸೋಲೋ |- | ೨೦೧೫ | "ಚೈನ್ ಕಹಾ ಪ್ರಭು ಬಿನಾ" | ''ಹರ್ ಹರ್ ಬ್ಯೋಮಕೇಶ್'' | ಬಿಕ್ರಮ್ ಘೋಷ್ |- | ೨೦೧೬ | "ಆತಾ ಗೆಚೆ" | ''ಅಂಗಾರ್'' | ಆಕಾಶ್ |- | ೨೦೧೬ | "3G" | ''ಹೀರೋ 420'' | ಸ್ಯಾವಿ ಗುಪ್ತಾ | ನಕಾಶ್ ಅಜೀಜ್ |- |} === ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತೆಗಳು === {| class="wikitable sortable" |'''ವರ್ಷ''' | '''ಹಾಡುಗಳು''' | '''ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು''' | '''ಸಂಯೋಜಕ''' | '''ಸಹ-ಗಾಯಕ''' |- | ೨೦೦೩ | "ಸ್ವೀಟು ರಸಗೊಲ್ಲ" | ''ಲಂಕೇಶ್ ಪತ್ರಿಕೆ'' | ಬಾಬ್ಜಿ-ಸಂದೀಪ್ | |- | ೨೦೦೭ | "ಮಗಳು ದೊಡ್ಡವಳಾದಳು" | ''ಈ ಪ್ರೀತಿ ಯೇಕೆ ಭೂಮಿ ಮೇಲೆ'' | ಆರ್.ಪಿ. ಪಟ್ನಾಯಕ್ | [[ಸಿ ಅಶ್ವತ್ಥ್|ಸಿ. ಅಶ್ವಥ್]], [[ಪ್ರೇಮ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಪ್ರೇಮ್]] |- | ೨೦೧೦ | "ಜರ್ತಾರಿ ಸೀರೆ" | ''[[ಜೊತೆಗಾರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜೋಥೆಗರಾ]]'' | ಸುಜೀತ್ ಶೆಟ್ಟಿ | [[ಉದಿತ್ ನಾರಾಯಣ್]] |} == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == {| class="wikitable sortable" |+ ! ವರ್ಷ ! ಚಲನಚಿತ್ರ ! ಪಾತ್ರ ! ಭಾಷೆ ! ಸಹನಟ ! ನಿರ್ದೇಶಕರು ! ಉಲ್ಲೇಖ |- | ೨೦೦೬ | ''ಚಲತ್ ಮುಸಾಫಿರ್ ಮೊಹ್ ಲಿಯೋ ರೆ'' | ಜಾನಕಿ | ಭೋಜ್‌ಪುರಿ | ದಿನೇಶ್ ಲಾಲ್ ಯಾದವ್ | ಮನೋಜ್ ಓಜಾ | ಕಲ್ಪನಾ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದವರು |- | ೨೦೧೩ | ''ಬಂಬೈನಲ್ಲಿರುವ ಬಿಡೇಸಿಯಾ'' | ಸ್ವಯಂ | ಭೋಜ್‌ಪುರಿ | | ಸುರಭಿ ಶರ್ಮಾ | |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೫ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Articles with hCards]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ಗಾಯಕಿ]] [[ವರ್ಗ:ಗಾಯಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ ಗಾಯಕಿ]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ ಕಲಾವಿದರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಗಾಯಕರು]] b5ua6xmyy5oqqwrxfxwkkcm8t2q5eo1 0 173017 1431761 1374435 2026-10-11T16:53:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431761 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಅನಿತಾ ಡೋಂಗ್ರೆ | image = Neha Dhupia, Anita Dongre, Amrita Puri at '8th Annual Gemfields RioTinto Retail Jeweller India Awards 2012' meet 01.jpg | caption = ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಡೋಂಗ್ರೆ‌ರವರು | nationality = ಭಾರತೀಯ | occupation = [[:en:Fashion designer|ಫ್ಯಾಷನ್ ವಿನ್ಯಾಸಕಿ]] | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1963|10|03}} | birth_place = [[:en:Bandra|ಬಾಂದ್ರಾ]], [[:en:West Mumbai|ಪಶ್ಚಿಮ ಮುಂಬೈ]], ಭಾರತ | education = ೧೯೯೮ ರಂದು ಮುಂಬೈನ [[:en:SNDT Women's University|ಎಸ್‌ಎನ್‌ಡಿಟಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] [[:en:Fashion design|ಫ್ಯಾಷನ್ ವಿನ್ಯಾಸ]] | website = {{url|http://www.anitadongre.com/}} | children = ಯಶ್ ಡೋಂಗ್ರೆ }} '''ಅನಿತಾ ಡೋಂಗ್ರೆ''' (ಜನನ ೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೬೩) ಇವರು ಭಾರತೀಯ [[ಫ್ಯಾಷನ್ ವಿನ್ಯಾಸಕ(ರೂಪದರ್ಶಿಗಳ ಉಡುಪಿನ ವಿನ್ಯಾಸಕ)|ಫ್ಯಾಷನ್ ವಿನ್ಯಾಸಕಿಯಾಗಿದ್ದು]], ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಅನಿತಾ ಡೋಂಗ್ರೆ ಎಂಬ ಭಾರತೀಯ ಫ್ಯಾಷನ್ ಹೌಸ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ಡೋಂಗ್ರೆಯವರು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] [[:en:Mumbai|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಾಯಿ, ಪುಷ್ಪಾ ಸಾವ್ಲಾನಿ. ಅನಿತಾ‌ರವರು ಮತ್ತು ಅವರ ೫ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು ಮಕ್ಕಳಾಗಿದ್ದಾಗ [[ಬಟ್ಟೆ|ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು]] [[ಹೊಲಿಗೆ]] ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|title=SNDT Women's University|url=https://sndt.ac.in/notable-alumni/anita-dongre|access-date=25 April 2020|website=sndt.ac.in|archive-date=13 ಮೇ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200513095151/https://sndt.ac.in/notable-alumni/anita-dongre|url-status=dead}}</ref> ನಂತರದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಅನಿತಾರವರು ಮುಂಬೈನ ಎಸ್ಎನ್‌ಡಿಟಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಷನ್ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ವಿವಿಧ ಅಭಿಯಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ಫ್ಯಾಷನ್ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |title=Anita Dongre : journey of a poor girl to a renowned fashion designer |url=https://www.newstrend.news/344717/anita-dongre-life-story/ |website=newstrend.news |date=24 April 2020 |access-date=25 April 2020}}</ref> ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ಡೋಂಗ್ರೆಯವರು ತಮ್ಮ ಆಭರಣ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅನಿತಾ ಡೋಂಗ್ರೆ ಪಿಂಕ್ ಸಿಟಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಅನಿತಾ ಡೋಂಗ್ರೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.forbesindia.com/article/wpower-trailblazers/designer-anita-dongre-is-a-runway-hit/46243/1|title=Designer Anita Dongre is a runway hit|date=14 March 2017|via=Forbes India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/exclusive/interview-i-find-inspiration-in-everything-anita-dongre_6791.html|title=Interview - I find inspiration in everything: Anita Dongre|date=5 Dec 2013|via=ZEE News India}}</ref> [[File:Anita Dongre at the Kelvinator Stree Shakti Women Awards 2014.jpg|200px|right]] ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಆಂಡ್ ಡಿಸೈನ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಅನಿತಾ ಡೋಂಗ್ರೆ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.idiva.com/news-style-beauty/interview-with-fashion-desinger-anita-dongre/34947|title=Anita Dongre Gives Us an Insider View of the Business of Fashion|date=17 Feb 2015|via=IDIVA}}</ref> ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಅನಿತಾ ಡೋಂಗ್ರೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಎ‌ಎನ್‌ಡಿ (ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಉಡುಗೆ), ಗ್ಲೋಬಲ್ ದೇಸಿ (ಭಾರತದ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ [[:en:boho-chic|ಬೋಹೋ-ಚಿಕ್]] ಬ್ರಾಂಡ್) ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹಿ ಲೇಬಲ್ ಅನಿತಾ ಡೋಂಗ್ರೆ ಹೆಸರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅನಿತಾ ಡೋಂಗ್ರೆಯವರು ಗ್ರಾಸ್ ರೂಟ್ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಫ್ಯಾಷನ್ ಹೌಸ್‌ಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[:en:jadau|ಜಡೌ]] ಉತ್ತಮ ಆಭರಣ ಬ್ರಾಂಡ್ ಪಿಂಕ್ ಸಿಟಿಯ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1131201/jsp/graphiti/17610178.jsp|title=Grand designs|date=1 Dec 2013|via=''Telegraph'' India|access-date=27 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170928005419/https://www.telegraphindia.com/1131201/jsp/graphiti/17610178.jsp|archive-date=28 September 2017|url-status=dead}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೨೮, ೨೦೧೯ ರಂದು, ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಅನಿತಾ ಡೋಂಗ್ರೆ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಎಚ್ಒಎಡಿಎಲ್) ಮಂಡಳಿಯು ತನ್ನ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಪುನರ್ರಚನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ, ಎರಡು ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳಾದ ಎ‌ಎನ್‌ಡಿ ಮತ್ತು ಗ್ಲೋಬಲ್ ದೇಸಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ [[ವ್ಯವಹಾರ |ವ್ಯವಹಾರಗಳ]] ಕುಸಿತದ ಮಾರಾಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಓಕ್ರೆ ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ (ಒಬಿಪಿಎಲ್) ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿತು. ಎಚ್ಒಎಡಿಎಲ್ ತನ್ನ ಎರಡು ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳಾದ ಅನಿತಾ ಡೋಂಗ್ರೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಸ್ರೂಟ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[https://www.icra.in/Rationale/ShowRationaleReport?Id=87212 Anita Dongre Limited (HOADL) Corporate Restructuring]</ref> ಡೋಂಗ್ರೆ ಅವರ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಸಹೋದರಿ ವ್ಯವಹಾರದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಡೋಂಗ್ರೆ ಅವರು ವಿನ್ಯಾಸದ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಕಂಪನಿಯ [[:en: chief creative officer|ಮುಖ್ಯ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ]] ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಅನಿತಾ ಡೋಂಗ್ರೆ ಅವರು ಉದ್ಯಮಿ ಪ್ರವೀಣ್ ಡೋಂಗ್ರೆ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಈ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಯಶ್ ಡೋಂಗ್ರೆ ಎಂಬ ಮಗನಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರವೀಣ್ ಡೋಂಗ್ರೆ ಅವರು ಅನಿತಾರವರ ವ್ಯವಹಾರದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.businesstoday.in/magazine/cover-story/anita-dongre-fashion-indian-women-milan/story/209032.html|title=Drafting New Designs|date=31 Aug 2014|via=Business Today}}</ref> ಡೋಂಗ್ರೆಯವರು ವೇಗನ್ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ ಮತ್ತು [[:en: People for the Ethical Treatment of Animals|ಪೀಪಲ್ ಫಾರ್ ದಿ ಎಥಿಕಲ್ ಟ್ರೀಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಅನಿಮಲ್ಸ್]] (ಪಿ‌ಇ‌ಟಿ‌ಎ) ಸಂಘಟನೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|date=21 Nov 2016|title=Ace Fashion Designer Anita Dongre Honoured with PETA Award for Refusing to Use Leather and Cashmere in Her Designs|url=https://www.petaindia.com/media/ace-fashion-designer-anita-dongre-honoured-peta-award-refusing-use-leather-cashmere-designs/|via=Peta India}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Anita Dongre at '8th Annual Gemfields RioTinto Retail Jeweller India Awards 2012' meet 09.jpg|200px|right]] ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಳು== * ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು 'ಫ್ಯಾಷನ್ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ' ಗಾಗಿ ಜಿಆರ್ ೮ ಫ್ಲೋ ಮಹಿಳಾ ಸಾಧಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.ficciflo.com/wp-content/uploads/2017/01/GR8-FLO-AChievers-Awards-2008.pdf|title=Excellence in Fashion Design|date=Jan 2017|via=FICCIFLO|access-date=2025-03-04|archive-date=2023-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528193005/https://www.ficciflo.com/wp-content/uploads/2017/01/GR8-FLO-AChievers-Awards-2008.pdf|url-status=dead}}</ref> * ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಚೇಂಬರ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ ಲೇಡೀಸ್ ಆರ್ಗನೈಸೇಶನ್, ಬಾಂಬೆ ಚಾಪ್ಟರ್, 'ಫ್ಯಾಷನ್ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ' ಗಾಗಿ ಡೋಂಗ್ರೆ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.vervemagazine.in/people/power-designer-anita-dongre|title=POWER DESIGNER: ANITA DONGRE|date=19 June 2014|via=VERVE Magazine}}</ref> * ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ವರ್ಷದ ಇವೈ ಉದ್ಯಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=q51wDbO0CXE|title=Anita Dongre (AND Designs India Limited), EY EOY 2014 Award Finalist|date=23 Feb 2015|via=EY INDIA}}</ref> * ಮಹಿಳೆಯರು ಮಿಂಚಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಪ್ಯಾಂಟೆನ್ ಶೈನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.afaqs.com/news/story/16013_Pantene-repositions-itself-as-the-brand-that-helps-women-shine|title=Pantene repositions itself as the brand that helps women 'shine'|date=21 Sep 2006|via=afaqs|access-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2025|archive-date=18 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181018181331/http://www.afaqs.com/news/story/16013_Pantene-repositions-itself-as-the-brand-that-helps-women-shine|url-status=dead}}</ref> * ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ವೋಗ್ ಮತ್ತು ಯೆಸ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಅವರಿಗೆ 'ವರ್ಷದ ಡಿಸೈನರ್' ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ನೀಡಿತು. * ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಅನಿತಾ ಡೋಂಗ್ರೆ ಲೋಕಮತ್ 'ಮೋಸ್ಟ್ ಸ್ಟೈಲಿಶ್' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. * ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ವೋಗ್‌ನಿಂದ 'ಫೋರ್ಸ್ ಆಫ್ ಫ್ಯಾಷನ್' ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿ== * [https://www.anitadongre.com/about-anita Official website] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ ೨೦೨೫ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಮಹಿಳೆ]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ಯಾಷನ್ ಜಗತ್ತಿನ ವ್ಯವಹಾರಸ್ಥರು]] [[ವರ್ಗ:Articles with short description]] c4vjcg7chaunwu8aon16hbrne5egykj 0 179407 1431814 1375802 2026-10-12T10:39:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431814 wikitext text/x-wiki ಜೆರೊನಿಮೊ ಸ್ಟಿಲ್ಟನ್ ಎಲಿಸಬೆಟ್ಟಾ ಡ್ಯಾಮಿ ರಚಿಸಿದ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಮಕ್ಕಳ ಪುಸ್ತಕ ಸರಣಿಯಾಗಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20090203161238/http://www.publishersweekly.com/article/CA241718.html</ref> ಈ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಆತ್ಮಚರಿತ್ರೆಗಳಾಗಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ, ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮತ್ತು ನೈಜ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ದೂರದ ಸಾಹಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸೌಮ್ಯ ಸ್ವಭಾವದ ಇಲಿ. ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪದಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಟೈಪ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Publishers_Weekly</ref> ಈ ಸರಣಿಯು ಅನೇಕ ಸ್ಪಿನ್-ಆಫ್ ಸರಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ 180 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು 309 ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸರಣಿಯನ್ನು ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಅನಿಮೇಟೆಡ್ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿ, ನಾಟಕೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು, ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಫಿಕ್ ಕಾದಂಬರಿಗಳಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಕೊಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಫೆಬ್ರವರಿ 2004 ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರಣಿಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಟ್ ಚೆರ್ರಿ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. 2025 ರಲ್ಲಿ, ಪುಸ್ತಕ ಸರಣಿಯನ್ನು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಅನಿಮೇಷನ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ರೇನ್‌ಬೋ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>https://www.animationmagazine.net/2025/12/winx-studio-rainbow-acquires-geronimo-stilton-ip/</ref> =ಸೃಷ್ಟಿ= 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಎಲಿಸಬೆಟ್ಟಾ ಡ್ಯಾಮಿಗೆ ಮಕ್ಕಳಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಮಕ್ಕಳ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಕ್ಲೌನ್ ಕೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಪ್ಯಾಚ್ ಆಡಮ್ಸ್ ಅವರಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ, ಅವರು ಗೆರೊನಿಮೊ ಸ್ಟಿಲ್ಟನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳನ್ನು ರಂಜಿಸಲು ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುವ ಹಾಸ್ಯಮಯ ಮತ್ತು ಸಾಹಸಮಯ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು. ಅವರು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವಂತೆ ಕಂಡುಬಂದರು, ಇದು ಅವರು ಅಂತಹ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20210831122210/https://elisabettadami.com/en/elisabetta-dami-en/</ref> "ಈ ಪಾತ್ರವು ನನ್ನ ಹೃದಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು, ದುಃಖಕರವೆಂದರೆ ನಾನು ನನಸಾಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಕನಸನ್ನು ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ: ಅದು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದುವುದು. ... ನಾನು ಅನಾರೋಗ್ಯ ಪೀಡಿತ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಪ್ಯಾಚ್ ಆಡಮ್ಸ್ ಎಂಬ ಅಮೇರಿಕನ್ ವೈದ್ಯರು ಮಕ್ಕಳು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಗಬೇಕು ಎಂದು ನಮಗೆ ಕಲಿಸಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ... ನಾನು ಒಂದು ಬೃಹದಾಕಾರದ ಇಲಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮಾಷೆಯ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದು ಹೇಳಿದ್ದೆ, ಅದು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಹಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಕಥಾವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುವುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಖಾತರಿಪಡಿಸಿತು. ನಾನು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ರಂಜಿಸಲು, ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಚಿಮ್ಮುವುದನ್ನು ನೋಡಲು ಮತ್ತು ಮೋಡಿಮಾಡುವ ಕಡೆಗೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದೆ. ನಾಚಿಕೆ ಸ್ವಭಾವದ ಇಲಿಯಾದ ಗೆರೋನಿಮೊ ... ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ, ತಂಡದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ದೃಢ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವನಾಗಿ, ತನ್ನ ಅನೇಕ ಸ್ನೇಹಿತರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕೋರಿದನು. ಅವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು ನಾನು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಾಯಿಯಾದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸನ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತುಂಬುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದೆ, ನಿಮ್ಮನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ಸಾಹಸದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಾರದು." — ಎಲಿಸಬೆಟ್ಟಾ ಡ್ಯಾಮಿ.<ref>https://web.archive.org/web/20171013224612/https://www.elisabettadamionlus.org/en/my-story/</ref> =ಪಾತ್ರಗಳು= ಗೆರೊನಿಮೊ ಸ್ಟಿಲ್ಟನ್ ನ್ಯೂ ಮೌಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪತ್ರಿಕೆಯಾದ ದಿ ರಾಡೆಂಟ್ಸ್ ಗೆಜೆಟ್‌ನ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಕ. ಅವರಿಗೆ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರೀತಿ ಇದೆ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಲವಾದ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇದೆ. ಗೆರೊನಿಮೊ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಸಾಹಸಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಅವರು ಸಾಹಸ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ಸುಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವರು ಚಿಕ್ಕವರಿದ್ದಾಗ ಸ್ಟಿಲ್ಟನ್ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ದತ್ತು ಪಡೆದರು. ಥಿಯಾ ಸ್ಟಿಲ್ಟನ್ ಗೆರೊನಿಮೊ ಅವರ ತಂಗಿ ಮತ್ತು ದಿ ರಾಡೆಂಟ್ಸ್ ಗೆಜೆಟ್‌ನ ವಿಶೇಷ ವರದಿಗಾರ್ತಿ. ಥಿಯಾ ಮೌಸ್‌ಫರ್ಡ್ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ಇಲಿಗಳಾದ ನಿಕಿ, ಕೊಲೆಟ್, ವೈಲೆಟ್, ಪೌಲಿನಾ ಮತ್ತು ಪಮೇಲಾಗೆ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ತರಗತಿಯನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಗುಂಪಿಗೆ ಥಿಯಾ ಸಿಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಥಿಯಾ ಸ್ಟಿಲ್ಟನ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಾಹಸಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. ತನ್ನ ಜೈವಿಕ ಸಹೋದರ ಗೆರೊನಿಮೊ ಸ್ಟಿಲ್ಟನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅವಳು ಚಿಕ್ಕವಳಿದ್ದಾಗ ಸ್ಟಿಲ್ಟನ್ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ದತ್ತು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು. ಟ್ರ್ಯಾಪ್ ಸ್ಟಿಲ್ಟನ್ ಗೆರೊನಿಮೊ ಅವರ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ, ಅವರು ಕರೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಚೀಪ್ ಜಂಕ್ ಫಾರ್ ಲೆಸ್ ಎಂಬ ಥ್ರಿಫ್ಟ್ ಅಂಗಡಿಯ ಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಾಣಸಿಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಜೋಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹೇಳಲು ಮತ್ತು ಕುಚೇಷ್ಟೆಗಳನ್ನು ಆಡಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಗೆರೋನಿಮೊ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ವರ್ತನೆಗಳಿಂದ ಕಿರಿಕಿರಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬೆಂಜಮಿನ್ ಸ್ಟಿಲ್ಟನ್ ಗೆರೋನಿಮೊ ಮತ್ತು ಥಿಯಾ ಅವರ 9 ವರ್ಷದ ಸೋದರಳಿಯ ಮತ್ತು ಅವರ ಅನೇಕ ಸಾಹಸಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಚೀಪ್ ಮೌಸ್ ವಿಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಿಲಿಯಂ ಶಾರ್ಟ್‌ಪಾಸ್ (ಮೂಲತಃ ಟೊರ್ಕ್ವಾಟೊ ಟ್ರಾವೊಲ್ಗಿರಟ್ಟಿ), ದಿ ರೋಡೆಂಟ್ಸ್ ಗೆಜೆಟ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಗೆರೋನಿಮೊ ಅವರ ಅಜ್ಜ. ಅವರು ಗೆರೋನಿಮೊ ಮತ್ತು ಥಿಯಾ ಸ್ಟಿಲ್ಟನ್ ಅವರನ್ನು ಚಿಕ್ಕವರಿದ್ದಾಗ ದತ್ತು ಪಡೆದರು. ಆಂಟ್ ಸ್ವೀಟ್‌ಫರ್ ಬೆಂಜಮಿನ್ ಜೊತೆ ವಾಸಿಸುವ ಗೆರೋನಿಮೊ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ. ಸ್ಯಾಲಿ ರಾಟ್‌ಮೌಸೆನ್ ದಿ ರೋಡೆಂಟ್ಸ್ ಗೆಜೆಟ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ದಿ ಡೈಲಿ ರ್ಯಾಟ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ವಿರೋಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಕರು. ಅವರ ಅಜ್ಜಿ, ಮೋಲಿ ರಾಟ್‌ಮೌಸೆನ್, ದಿ ರೋಡೆಂಟ್ಸ್ ಗೆಜೆಟ್‌ನ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಿ ಡೈಲಿ ರ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಕ್ರೀಪೆಲ್ಲಾ ವಾನ್ ಕ್ಯಾಕಲ್‌ಫರ್ (ಮೂಲತಃ ಟೆನೆಬ್ರೊಸಾ ಟೆನೆಬ್ರಾಕ್ಸ್) ಒಂದು ಮೋಡಿಮಾಡುವ ಮತ್ತು ನಿಗೂಢ ಇಲಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಮಿಸ್ಟೀರಿಯಸ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಭಯಾನಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ದೆವ್ವದ ಮನೆಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪರಿಣಾಮಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತೆಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವಳು ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ಪಿನ್-ಆಫ್ ಸರಣಿಯ ನಾಯಕಿ. ಅವಳು ಗೆರೊನಿಮೊ ಮೇಲೆ ಮೋಹ ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಪಾವ್ಸ್ ವಾನ್ ವೋಲ್ಟ್ ಒಬ್ಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಗೆರೊನಿಮೊ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತ. ಹರ್ಕ್ಯುಲ್ ಪೊಯ್ರಾಟ್ (ಹರ್ಕ್ಯುಲ್ ಪೊಯ್ರೋಟ್ ಮೇಲಿನ ಶ್ಲೇಷೆ, ಮೂಲ ಹೆಸರು ನೊಸಿಮೌಸ್ ಸ್ಕ್ವೀಕ್ / ಫಿಕ್ಕನಾಸೊ ಸ್ಕ್ವಿಟ್) ಗೆರೊನಿಮೊ ಅವರ ಬಾಲ್ಯದ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಮೌಸ್ ಸಿಟಿಯ ಖಾಸಗಿ ತನಿಖಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಅನೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ. ಅವನಿಗೆ ಗೆರೊನಿಮೊ ಅವರ ಸಹೋದರಿ ಥಿಯಾ ಮೇಲೆ ಮೋಹವಿದೆ. ಪೆಟೂನಿಯಾ ಪ್ರೆಟಿ ಪಾವ್ಸ್ (ಮೂಲ ಹೆಸರು ಪ್ಯಾಟಿ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್) ಒಬ್ಬ ಟಿವಿ ವರದಿಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರವಾದಿ, ಗೆರೊನಿಮೊ ಅವರ ಮೇಲೆ ಮೋಹ ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ. ಅವಳಿಗೆ ಬಗ್ಸಿ ವುಗ್ಸಿ ಎಂಬ ಕಿರಿಕಿರಿ ಸೊಸೆಯೂ ಇದ್ದಾಳೆ. ವೋಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ವೈಲ್ಡ್ ಪಾವ್ಸ್: ಪೆಟೂನಿಯಾ ಅವರ ಅವಳಿ ಸಹೋದರ ಮತ್ತು ಟಿವಿ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಅವರು ಪರಿಸರವಾದಿಯೂ ಹೌದು. ಪಿಂಕಿ ಪಿಕ್ ದಿ ರೋಡೆಂಟ್ಸ್ ಗೆಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೆರೊನಿಮೊ ಅವರ 12 ವರ್ಷದ ಸಹಾಯಕ ಸಂಪಾದಕಿ. ಅವರು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತರು ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಟೀನಾ ಸ್ಪೈಸಿಟೇಲ್ ಸ್ಟಿಲ್ಟನ್ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ನುರಿತ ಅಡುಗೆಯವರು. ಬ್ರೂಸ್ ಹೈನಾ (ಮೂಲತಃ ಹೈನಾ/ಇಯೆನಾ) ಒಬ್ಬ ಪ್ಯಾರಾಚೂಟಿಸ್ಟ್, ಸಾಹಸಿ ಮತ್ತು ಗೆರೋನಿಮೊನ ಸಾಹಸಮಯ ಸ್ನೇಹಿತ, ಅವನನ್ನು ಅನೇಕ ಹುಚ್ಚು ಸಾಹಸಗಳಿಗೆ ಸೈನ್ ಅಪ್ ಮಾಡಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಥಿಯಾಳ ಮೇಲೆಯೂ ಪ್ರೀತಿ ಇದೆ. ಶಾರ್ಟಿ ಟಾವೊ ಬ್ರೂಸ್ ಹೈನಾಳ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ, ದಿ ರಾಡೆಂಟ್ಸ್ ಗೆಜೆಟ್‌ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕ, ಮತ್ತು ಅವಳಿಗೆ ಬೇಬಿ ಟಾವೊ ಎಂಬ ಪುಟ್ಟ ಸಹೋದರ ಇದ್ದಾನೆ. ಪಾವ್ಸ್ ಕುಟುಂಬವು ಡಾಲ್ಫಿನ್ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ಜೈಂಟ್ ಸಿಕ್ವೊಯ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಒಂದು ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ಸ್ಟಿಲ್ಟನ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತರು. ಬಗ್ಸಿ ವುಗ್ಸಿ (ಮೂಲ ಹೆಸರು ಪಂಡೋರಾ ವೋಜ್/ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್) ಜಾನ್ ವುಗ್ಸಿ ಮತ್ತು ಫ್ಯೂರಿ ಪಾವ್ಸ್ ಅವರ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಂಜಮಿನ್ ಅವರ ಆತ್ಮೀಯ ಸ್ನೇಹಿತ. ಅಜ್ಜಿ ಪಾವ್ಸ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೆ ಅಪರೂಪದ ಚಿಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಸುತ್ತಿದರು. ಅಜ್ಜಿ ಪಾವ್ಸ್ ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ವಿಮಾನಗಳು ಇನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸದಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು. ಟೆಡ್ಡಿ ಪಾವ್ಸ್ ಅಜ್ಜ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜಿ ಪಾವ್ಸ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಬಾಬಿ ಪಾವ್ಸ್ ಅವರ ಸಹೋದರ. ಜೆನ್ನಿ ಲಿಟಲ್‌ಪಾ ಟೆಡ್ಡಿ ಅವರ ಪತ್ನಿ. ಟಾಮ್ ಪಾವ್ಸ್ ಟೆಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಜೆನ್ನಿ ಅವರ ಮಗ. ಲೂಸಿ ವ್ಯಾಲಿ ಟಾಮ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ. ಲಿಲ್ಲಿ, ಲಾಲಿ ಮತ್ತು ಲಾಲಿ ಪಾವ್ಸ್ ಲೂಸಿ ಮತ್ತು ಟಾಮ್ ಅವರ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು. ಲಿಲ್ಲಿ ಐದು, ಲಾಲಿ ಏಳು ಮತ್ತು ಲಾಲಿ ಹನ್ನೊಂದು. ಬಾಬಿ ಪಾವ್ಸ್ ಅಜ್ಜ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜಿ ಪಾವ್ಸ್ ಅವರ ಮಗ ಮತ್ತು ಟೆಡ್ಡಿ ಪಾವ್ಸ್ ಅವರ ಸಹೋದರ. ಸುಜಿ ರಟ್ಟೆಲ್ಲಾ ಬಾಬಿ ಅವರ ಪತ್ನಿ. ಫ್ಯೂರಿ ಪಾವ್ಸ್ ಬಾಬಿ ಮತ್ತು ಸುಜಿ ಅವರ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಪೆಟೂನಿಯಾ ಮತ್ತು ವೋಲ್ಫ್‌ಗ್ಯಾಂಗ್ ಅವರ ಸಹೋದರಿ. ಜಾನ್ ವುಗ್ಸಿ ಫ್ಯೂರಿಯ ಪತಿ. ದಿ ಶ್ಯಾಡೋ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ವಿರೋಧಿ, ಸ್ಯಾಲಿ ರಾಟ್ಮೌಸೆನ್‌ರ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿ ಮತ್ತು ಮೌಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಕುಖ್ಯಾತ ಅಪರಾಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವಳು ಒಬ್ಬ ಮಾಸ್ಟರ್ ಕಳ್ಳ ಮತ್ತು ವೇಷ ಧರಿಸುವ ಮಾಸ್ಟರ್, ಅವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವರ ಮುಖಾಮುಖಿಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗೆರೋನಿಮೊ ಅವರನ್ನು ಮೋಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಾಂಪ್ ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್‌ಪಾಸ್ ಗೆರೋನಿಮೊ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸಾಹಸಗಳಿಗೆ ಸೈನ್ ಅಪ್ ಮಾಡಲು ಸಹ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ಕೊರ್ನೆಲಿಯಸ್ ವಾನ್ ಕಿಕ್‌ಪಾವ್, ಕೋಡ್ ನೇಮ್ OOK, ಗೆರೊನಿಮೊ ಅವರ ಬಾಲ್ಯದ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ಮೌಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಸರ್ಕಾರದ ರಹಸ್ಯ ಏಜೆಂಟ್. ಅವರಿಗೆ ವೆರೋನಿಕಾ ವಾನ್ ಕಿಕ್‌ಪಾವ್ ಎಂಬ ಸಹೋದರಿ ಇದ್ದಾರೆ, ಅವರು ರಹಸ್ಯ ಏಜೆಂಟ್ ಕೂಡ ಮತ್ತು OOV ಎಂಬ ಕೋಡ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ವೈಲ್ಡ್ ವಿಲ್ಲಿ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಗೆರೊನಿಮೊ ಮತ್ತು ಬ್ರೂಸ್ ಹೈನಾ ಅವರ ಸಾಹಸಮಯ ಸ್ನೇಹಿತ. ಅವರು ಗೆರೊನಿಮೊ ಅವರನ್ನು ಕೆಲವು ಸಾಹಸಗಳಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಮೇಡಮ್ ನೋ ನಂತರದ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ವಿರೋಧಿ. ಅವರು EGO ಕಾರ್ಪ್ (ಅಗಾಧವಾದ ದೈತ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ನಿಗಮ) ದ ದುರಾಸೆಯ, ಶ್ರೀಮಂತ CEO ಆಗಿದ್ದು, ಅವರ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗೆರೊನಿಮೊ ಮತ್ತು ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಘರ್ಷಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. =ಸ್ವಾಗತ= ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್ ವೀಕ್ಲಿ 'ಲಾಸ್ಟ್ ಟ್ರೆಷರ್ ಆಫ್ ದಿ ಎಮರಾಲ್ಡ್ ಐ' ಪುಸ್ತಕದ ವಿಮರ್ಶೆಯು ಪುಸ್ತಕದ ವೇಗದ ವೇಗ, ಅಧ್ಯಾಯ ಸ್ವರೂಪ, ಪೂರ್ಣ-ಬಣ್ಣದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣದ ಟೈಪ್‌ಫೇಸ್‌ಗಳ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿತು.<ref>https://www.publishersweekly.com/9780439559638</ref> ವಿಶೇಷ ಆವೃತ್ತಿಯ ಪುಸ್ತಕ 'ದಿ ಹಂಟ್ ಫಾರ್ ದಿ ಹಂಡ್ರೆತ್ ಕೀ'ಯ ಕಿರ್ಕಸ್ ರಿವ್ಯೂಸ್‌ನ ವಿಮರ್ಶೆಯು "ಸರಳವಾದ ರಹಸ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರ್ಖ ಹಾಸ್ಯಗಳು ಇತರ ಸರಣಿ ಪ್ರವಾಸಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿವೆ, 'ವಿಶೇಷ ಆವೃತ್ತಿ' ಸ್ಥಿತಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. <ref>https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/geronimo-stilton/hunt-hundredth-key/</ref> ಗೆರೊನಿಮೊ ಆನ್ ಐಸ್! ನ ವಿಮರ್ಶೆಯು ಕಥಾವಸ್ತುವಿನ ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸುತ್ತಾ ಅದನ್ನು ಸರಾಸರಿ ಎಂದು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅದು "ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಇಳಿಸದೆ ಸ್ಕೇಟ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. <ref>https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/geronimo-stilton/geronimo-on-ice/</ref> ಕೇವ್‌ಮೈಸ್ ಪ್ರವೇಶ 'ದಿ ಸ್ಟೋನ್ ಆಫ್ ಫೈರ್' ಮತ್ತು ಸ್ಪೇಸ್‌ಮೈಸ್ ಪ್ರವೇಶ 'ಏಲಿಯನ್ ಎಸ್ಕೇಪ್' ಬಗ್ಗೆ ಕಿರ್ಕಸ್ ರಿವ್ಯೂಸ್‌ನ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದವು, ಆದರೂ ಮೊದಲಿನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನಗತಿಯ ವೇಗವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದವು.<ref>https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/geronimo-stilton/stone-fire/</ref><ref>https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/geronimo-stilton/alien-escape/</ref> ಕ್ರೀಪೆಲ್ಲಾ ವಾನ್ ಕ್ಯಾಕಲ್‌ಫರ್ ಪ್ರವೇಶ 'ಫ್ರೈಟ್ ನೈಟ್' ನ ವಿಮರ್ಶೆಯು ಕಥಾವಸ್ತುವು "ಸ್ಟಿಲ್ಟನ್ ಸ್ಪಿನ್‌ಆಫ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ" ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿತು.<ref>https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/geronimo-stilton/fright-night/</ref> ದಿ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಆಫ್ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಪ್ರವೇಶ ದಿ ಎನ್‌ಚ್ಯಾಂಟೆಡ್ ಚಾರ್ಮ್ಸ್‌ನ ವಿಮರ್ಶೆಯು ಮಿಶ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಕಥಾವಸ್ತುವು ಮೂಲವಾಗಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಟೀಕಿಸಿತು, ಆದರೆ ಒಗಟುಗಳ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಗಳಿತು.<ref>https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/geronimo-stilton/the-enchanted-charms/</ref> =ಇತರ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು= ಎರಡು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಇ-ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಗೆರೊನಿಮೊ ಸ್ಟಿಲ್ಟನ್ ಅವರ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಟೈಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಗೆರೊನಿಮೊ ಸ್ಟಿಲ್ಟನ್ ಅವರ ಹ್ಯೂಮರಸ್ ಟೈಲ್ಸ್ ವಿಥ್ ದಿ ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಪೋರ್ಟ್ರೇಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಎಡಿಜಿಯೊನಿ ಪಿಯೆಮ್ಮೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಸೈಬರ್ ರೀಡ್ ಮತ್ತು ಬಾರ್ನ್ಸ್ & ನೋಬಲ್ 2000 ರಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದವು.<ref>https://web.archive.org/web/20010618131446/http://www.cyberread.com/search_result.asp?PRODUCT_ID=ISBN:8838455325</ref><ref>https://web.archive.org/web/20021208104140/http://www.geronimostilton.it/new.html</ref><ref>https://archive.org/details/TLGSGuidebook/mode/2up</ref> ಇ-ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಜೊತೆಗಿನ ಸಹಯೋಗದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು.<ref>https://archive.org/details/pc-open-2000-11/page/n31/mode/2up?q=Geronimo+Stilton+Microsoft</ref> ಇಲ್ ಮಿಯೊ ಪ್ರೈಮೊ ಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಡಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ (ನನ್ನ ಮೊದಲ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಕೈಪಿಡಿ), ಟ್ರೆಂಟಿನೊ: ಉನಾ ಪ್ರಾವಿನ್ಸಿಯಾ ಸ್ಪೆಷೇಲ್! (ಟ್ರೆಂಟಿನೊ: ಎ ಸ್ಪೆಷಲ್ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್!), ಮತ್ತು ಇಲ್ ಪಿಕೊಲೊ ಲಿಬ್ರೊ ಡೆಲ್ಲಾ ಪೇಸ್ (ದಿ ಲಿಟಲ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಪೀಸ್) ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಸಹ ಇ-ಪುಸ್ತಕಗಳಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref>https://archive.org/details/pc-open-2000-11/page/n31/mode/2up?q=Geronimo+Stilton+Microsoft</ref><ref>https://archive.org/details/geronimostiltoninternet</ref><ref>https://archive.org/details/lost-geronimo-stilton-ebooks/Trentino%20-%20Una%20Provinco%20Speciale%21/mode/2up</ref> ಪಿಯೆಮ್ಮೆ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಇ-ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇ-ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,10/articleid,0453_04_2000_1231_0010_4010773/anews,true/</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,2/articleid,0455_05_2000_0947_0002_4431451/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260210121602/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,2/articleid,0455_05_2000_0947_0002_4431451/ |archive-date=2026-02-10 |url-status=dead}}</ref> ಸ್ಕೊಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಆಡಿಯೊ ಬುಕ್ಸ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಗೆರೊನಿಮೊ ಸ್ಟಿಲ್ಟನ್ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಆಡಿಯೊಬುಕ್‌ಗಳು ಸಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಓವರ್‌ಡ್ರೈವ್ ಮತ್ತು ಆಡಿಬಲ್‌ನಂತಹ ವಿವಿಧ ಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಡೌನ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದಾದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಮೊದಲ ಮೂರು ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕಥೆಗಳಿವೆ (1–3, 4–6, 7–9), ಪುಸ್ತಕ 10 ಸ್ವತಃ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ (11–12, 13–14, 15–16, 17–18, 20–21, 22 ಮತ್ತು 24, 25–26). 1 ರಿಂದ 10 ರವರೆಗಿನ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಹರ್ಮನ್ ಓದುತ್ತಾರೆ. 11–18, 20–22 ಮತ್ತು 24, ಮತ್ತು 25–26 ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬಿಲ್ ಲೋಬ್ಲಿ ಓದುತ್ತಾರೆ. '''ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿ''' ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ, ೨೬ ಕಂತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಎರಡು ಸೀಸನ್‌ಗಳ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಅನಿಮೇಟೆಡ್ ಸರಣಿಯ ಪೈಲಟ್ ಸಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಟ್ರಾನೆಮಾನಿ,<ref>https://web.archive.org/web/20010210223924/http://stranemani.com/geronimo.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20031208054049/http://www.stranemani.net/eng/showreel.htm</ref> ಗ್ರಾಫಿಲ್ಮ್, ಮ್ಯಾಟಿಟ್ ಅನಿಮ್ಯಾಟ್ಎ ಮತ್ತು ಗೆರ್ಟೀ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ರಚಿಸಿದರು. <ref>https://web.archive.org/web/20010210223924/http://stranemani.com/geronimo.html</ref> ಇದನ್ನು ಮಾರ್ಕೊ ಎ. ಝನೋನಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟೋರಿಬೋರ್ಡ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ,<ref>https://marcozanoni.eu/wp-content/uploads/Marco-ZanoniCV-Eng-2024.pdf</ref><ref>https://lostmediawiki.com/w/images/e/e8/Geronimo%27sHead.jpeg?20250812165933</ref><ref>https://lostmediawiki.com/w/images/5/50/RatHeads.jpeg?20250812170052</ref> ಇದನ್ನು ಕಾರ್ಲೋಟಾ ಮಾಸ್ಟ್ರಾಂಗೆಲೊ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ,<ref>https://www.topogigio.it/cartoon/</ref> ಮತ್ತು ಫೆಡೆರಿಕೊ ಪನ್ನೆಲ್ಲಾ<ref>http://www.federicopanella.com/?page_id=182</ref> ಮತ್ತು ಸ್ಟೆಫಾನಿಯಾ ಗ್ಯಾಲೊ ಅನಿಮೇಟೆಡ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>https://it.linkedin.com/in/stefania-gallo-395817a</ref> ೨೦೦೦–೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ,<ref>https://www.reddit.com/media?url=https%3A%2F%2Fpreview.redd.it%2Fproof-of-the-existence-of-another-animated-series-based-on-v0-fz3sik4s7mxe1.jpg%3Fwidth%3D201%26format%3Dpjpg%26auto%3Dwebp%26s%3D10f3571dab8e0d5a67f46665cdaba219a221542e</ref><ref>https://www.reddit.com/media?url=https%3A%2F%2Fpreview.redd.it%2Fproof-of-the-existence-of-another-animated-series-based-on-v0-9fxeyj4s7mxe1.jpg%3Fwidth%3D640%26crop%3Dsmart%26auto%3Dwebp%26s%3D6abc77414c3740c704ae443c824c11b29589a9ef</ref> ಈ ಸರಣಿಯು ಕ್ಯಾರೆರೆ ಗ್ರೂಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ, ಗೆರ್ಟೀ, ಲೆಸ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಡೆ ಲಾ ಪೆರಿನ್, ರೆಡ್ ವೇಲ್ ಮತ್ತು RAI ಜೊತೆ ಸಹ-ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ. <ref>https://www.c21media.net/news/carrere-group-pre-sells-phantom-spirits/</ref><ref>http://www.arcoirisonlus.it/integrarts/index.php?page=i-docenti-integrarts</ref> ಈ ಸರಣಿಯನ್ನು ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ರೈ ೨ ರಂದು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>https://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/1879095.stm</ref><ref>https://web.archive.org/web/20201127013106/https://www.courrierinternational.com/article/2002/05/10/une-petite-souris-nommee-stilton</ref> ಸರಣಿಯ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಆನಿಮೇಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಅನ್ನೆಟ್ಟಾ ಜುಚಿ<ref>http://annettazucchi.free.fr/commissions.html</ref> ಮತ್ತು ಬ್ರೂನೋ ಒಲಿವಿಯೇರಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://www.arcoirisonlus.it/integrarts/index.php?page=i-docenti-integrarts</ref> ಈ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಗೆರೋನಿಮೊ ಅವರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್ಕೊ ಲೊವಾಟಿ ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://it.linkedin.com/in/francesco-lovati-03645569/en</ref> ಸರಣಿಯ ಥೀಮ್ ಹಾಡನ್ನು ಐ ಪಿಕ್ಕೋಲಿ ಕ್ಯಾಂಟೋರಿ ಡಿ ಮಿಲಾನೊ ("ದಿ ಲಿಟಲ್ ಸಿಂಗರ್ಸ್ ಆಫ್ ಮಿಲಾನೊ") ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://www.piccolicantori.com/chi-siamo/le-nostre-performance/</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಆನಿಮೇಟೆಡ್ ಸರಣಿಯು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 15, 2009 ರಂದು ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.<ref>https://web.archive.org/web/20090204065343/http://www.animationinsider.net/article.php?articleID=1740</ref> ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಮೂರು ಸೀಸನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 78 ಸಂಚಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ನಡೆಯಿತು (ಪ್ರತಿ ಸೀಸನ್‌ಗೆ 26 ಸಂಚಿಕೆಗಳು) ಸರಣಿಯ ಅಂತಿಮ ಭಾಗವು ಫೆಬ್ರವರಿ 28, 2017 ರಂದು ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. '''ರಂಗಮಂದಿರ''' ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಆಫ್ ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಸರಣಿಯನ್ನು ಸಂಗೀತ ರಂಗಭೂಮಿ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ,<ref>http://www.elnortedecastilla.es/20140102/cultura/stil-201401021809.html</ref> ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಮತ್ತು ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಡಚ್‌ನಲ್ಲಿ,<ref>https://web.archive.org/web/20150724165935/http://www.musicalcafe.nl/nieuws/geronimo_stilton_schittert_in_eigen_muisical</ref> ಬೆಲ್ಜಿಯಂನಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಮತ್ತು ಫ್ಲೆಮಿಶ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20140203023028/http://www.montrealgazette.com/life/Review+Geronimo+Stilton+dans+royaume+fantaisie/9310829/story.html</ref> 2016 ರಲ್ಲಿ, ಒರೆಗಾನ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್ಸ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್ಲೇ ಅವರ ಮೌಸ್ ಇನ್ ಸ್ಪೇಸ್! ನ ವಿಶ್ವ-ಪ್ರಥಮ ರೂಪಾಂತರವಾದ ಗೆರೊನಿಮೊ ಸ್ಟಿಲ್ಟನ್: ಮೌಸ್ ಇನ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೆರೊನಿಮೊ ಸ್ಟಿಲ್ಟನ್ ಮಾಧ್ಯಮದ ಮೊದಲ ಲೈವ್-ಆಕ್ಷನ್ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.octc.org/geronimo-stilton/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-06-19 |archive-date=2019-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191016021730/https://www.octc.org/geronimo-stilton |url-status=dead }}</ref> ಈ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು 2018 ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.licensemag.com/license-global/geronimo-stilton-tour-canada-0 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-06-19 |archive-date=2018-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180406225832/http://www.licensemag.com/license-global/geronimo-stilton-tour-canada-0 |url-status=dead }}</ref> =ಉಲ್ಲೆಖಗಳು= g9buyyqnjr1tvstczwc9tzprlkcksot 0 180559 1431809 1383742 2026-10-12T08:33:58Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431809 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಗ್ರೀಕ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್}} The '''ಕ್ರಿಸ್ತನ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್''' ({{langx|uk|Патріа́рший собо́р Воскресі́ння Христо́вого УГКЦ|Patriarshyi sobor Voskresinnia Khrystovoho UHKTs|links=https://uk.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%96%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%80_%D0%92%D0%BE%D1%81%D0%BA%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%BD%D1%8F_%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%A3%D0%93%D0%9A%D0%A6}}, ಅಕ್ಷರಶಃ '''ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಕ್ರಿಸ್ತನ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್''') ಇದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಗ್ರೀಕ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಆಗಿದ್ದು, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ Kyivನಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 27, 2011ರಂದು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ "ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ" ಎಂಬ ಪದವು ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್‌ರನ್ನು "ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಬೇಕೆಂಬ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಗ್ರೀಕ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕರ ಆಶಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಈ sui iuris ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ "ಪಿತೃಪ್ರಧಾನತೆ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. == ಇತಿಹಾಸ == [[File:Patriarchal Cathedral in Kyiv.jpg|thumb|Kyivನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಸ್ತನ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನ ನಿರ್ಮಾಣ, 30 July 2009]] ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ Mykola Levchuk ಅವರ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಯೋಜನೆಯು National Union of Architects of Ukraine ನಡೆಸಿದ ಅಖಿಲ-ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಪರಿಶೀಲನಾ-ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಕೃತಿಗಾಗಿ "Projects of 2000" ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು [1] [October 27, 2002, UGCCನ ಬಿಷಪ್‌ಗಳು. ಸಂಕೀರ್ಣದ ನಿರ್ಮಾಣವು September 9, 2002ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. June 2003ರ ವೇಳೆಗೆ, ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯ (ಶೂನ್ಯ) ಮಹಡಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡದ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 2004ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಮೊದಲು 13.2&nbsp;m ಎತ್ತರದವರೆಗೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನ ಪೈಲನ್ (ಚರ್ಚ್‌ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಮಾನು ಮಟ್ಟ) ಭಾಗದವರೆಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. October 10, 2004ರಂದು, ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನ ಐದು ಶಿಲುಬೆಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರೀಕರಿಸಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಶ್ವದ ನಾಲ್ಕು ಖಂಡಗಳಲ್ಲಿದ್ದ UGCCನ ಎಲ್ಲಾ ಬಿಷಪ್‌ಗಳು ಈ ಪವಿತ್ರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಕೇಂದ್ರ ಗುಂಬಜಿನ ಮೇಲಿರುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶಿಲುಬೆಯನ್ನು ಅದೇ ದಿನ ಎತ್ತಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 2005ರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಚರ್ಚ್‌ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಮಾನಿನ ಲೋಹದ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಅಳವಡಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. 20&nbsp;m ವ್ಯಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ಲೋಹದ ರಚನೆಯನ್ನು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸಲಾಯಿತು. ಅದನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಎತ್ತಿ ನಂತರ ಜೋಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕೆಲಸವು 2006ರ ಬೇಸಿಗೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಷ್ಟೇ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಚರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಯು January 19, 2006ರಂದು ಎಪಿಫನಿ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಇದು ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಚರ್ಚ್‌ನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಹಣವನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಭಕ್ತರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ Poland, Germany, USA, Canada ಮತ್ತು Argentina ದೇಶಗಳ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಗ್ರೀಕ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕರೂ ಒದಗಿಸಿದರು. June 5, 2017ರಂದು, ಪವಿತ್ರಾತ್ಮನ ದಿನದಂದು Kyivನ UGCCಯ ಕ್ರಿಸ್ತನ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನ ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ, 2001–2011ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಗ್ರೀಕ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು 2005–2011ರಲ್ಲಿ Kyiv-Halychನ ಸುಪ್ರೀಂ ಆರ್ಚ್‌ಬಿಷಪ್ ಆಗಿದ್ದ Lubomyr Husar ನಿಧನರಾದರು. UGCCನ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಬಿಷಪ್‌ಗಳು, ಇತರ ಪಂಗಡಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಬಳಗದ ಸದಸ್ಯರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಪಾರ ಜನಸಂದಣಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯಿತು. == ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನ ಪವಿತ್ರೀಕರಣ == Major archbishop Sviatoslav Shevchuk ಅವರು August 18, 2013ರಂದು, ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಂನ 1025ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಅನ್ನು ಪವಿತ್ರೀಕರಿಸಿದರು. 20,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಾತ್ರಿಕರು (ಇತರ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ 30,000ರಿಂದ 50,000ರವರೆಗೆ) ಮತ್ತು 700ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಾದ್ರಿಗಳು ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್‌ನ ಪವಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. Sviatoslav ಅವರು ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಚರ್ಚ್‌ನ ಬಲಿಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಪವಿತ್ರ ಅಪೋಸ್ತಲರಾದ Peter ಮತ್ತು Paul ಹಾಗೂ Andrew the First-Called, ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ Pope Clement ಮತ್ತು Martin, Holy Martyr Josaphat Kuntsevich, ಹಾಗೂ 20ನೇ ಶತಮಾನದ Blessed Martyrs Mykola Charnetsky ಮತ್ತು Josaphat Kotsylov ಅವರ ಪವಿತ್ರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿದರು. Synodನ ಸದಸ್ಯರು, Papal Nuncio Edward Thomas Galikson, Cardinal Ayudris Yuzas Bachkis, Papal Envoy ಮತ್ತು Roman Catholic ಬಿಷಪ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ UGCCನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು Divine Liturgyಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು. ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ Livoberezhnyi Masyvನಲ್ಲಿ Dnieper River (''Dnipro'')ನ ಎಡದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು Kyivನ ಬಲದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಕೆಲವೇ ಪ್ರಮುಖ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡದೊಂದಿಗೆ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಮಂಡಳಿಯು UGCCಯ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು st. Mykilsko-Slobidska, 5 (Livoberezhna ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣ)ದಲ್ಲಿ 1.72 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ==ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ== * {{cite web|url=http://kyivsobor.ugcc.org.ua/|title=ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್|access-date=2008-01-12|work=Ukrainian Greek Catholic Church|language=uk}} * {{cite web|url=http://www.ugcc.org.ua/ukr/press-releases/article;4952/|title=Kyivನಲ್ಲಿರುವ ಯೇಸುವಿನ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಮುಖ್ಯ ಚರ್ಚ್ ಆಗಬಹುದು|access-date=2008-01-12|work=Ukrainian Greek Catholic Church|language=uk|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070707000814/http://www.ugcc.org.ua/ukr/press-releases/article;4952/|archive-date=2007-07-07}} * {{cite news|first=Klara|last=Gudzyk|title=ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಗ್ರೀಕ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಕ್ರಿಸ್ತನ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ Kyivನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ|url=http://www.day.kiev.ua/261266/|work=Den'|date=November 11, 2003|access-date=2008-01-12}} * {{cite news|title=Kyivನಲ್ಲಿ UGCCಯ ಯೇಸುವಿನ ಪುನರುತ್ಥಾನದ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ Stryi ಸಮುದಾಯದಿಂದ 200 hryvnias ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ|url=http://zik.com.ua/ua/news/2006/08/09/46407|work=zik.com.ua|date=August 9, 2006|access-date=2008-01-12|language=uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20241202202209/http://zik.com.ua/ua/news/2006/08/09/46407|archive-date=2024-12-02|url-status=dead}} {{Reflist|30em}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[https://sobor.ugcc.church/ ಅಧಿಕೃತ ತಾಣ] *[https://t.me/s/sobor_voskresinna ಅಧಿಕೃತ ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್] * {{Commons category-inline|Resurrection Cathedral, Kyiv}} iyjb5twh1v27pbhyr6ianynacea12os 0 180644 1431800 1384130 2026-10-12T04:55:54Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431800 wikitext text/x-wiki [[File:Ланка1924.jpg|thumb|1924ರಲ್ಲಿ ಲಾಂಕಾ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರು. ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ: ಬೊರಿಸ್ ಆಂಟೊನೆಂಕೊ-ದಾವಿದೋವಿಚ್, ಹ್ರಿಹೊರಿ ಕೊಸಿಂಕಾ, ಮಾರಿಯಾ ಹಾಲಿಚ್, ಯೆವ್ಹೆನ್ ಪ್ಲುಝ್ನಿಕ್, ವಲೇರಿಯನ್ ಪಿಡ್ಮೊಹಿಲ್ನಿ ಮತ್ತು ತೊದೊಸ್ ಒಸ್ಮಾಚ್ಕಾ. ಕೊಸಿಂಕಾ, ಪ್ಲುಝ್ನಿಕ್ ಮತ್ತು ಪಿಡ್ಮೊಹಿಲ್ನಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಗುರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು.]] ಮರಣದಂಡನೆಗೊಳಗಾದ ನವೋದಯ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Розстріляне відродження, ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ: ರೋಜ್ಸ್ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ವಿಡ್ರೊಡ್ಜೆನ್ನಿಯಾ), ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ನವೋದಯ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Червоний ренесанс, ರೋಮನೀಕರಿಸಿದ: ಚೆರ್ವೊನಿ ರೆನೆಸಾನ್ಸ್),<ref>https://www.istpravda.com.ua/research/5191e0c066718/</ref> 1920 ರ ದಶಕ ಮತ್ತು 1930 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ಪೀಳಿಗೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ಸಾಹಿತ್ಯ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ರಂಗಭೂಮಿ, ಸಿನೆಮಾ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ನಂತರ ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಅವರ ಮಹಾ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಾಶವಾದರು. 1920 ರ ದಶಕವು ಸೋವಿಯತ್ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನದ ಅವಧಿಯಾಗಿತ್ತು, ಜೊತೆಗೆ ಆರಂಭಿಕ ಸೋವಿಯತ್ ದೇಶೀಕರಣ ನೀತಿಯೂ ಸಹ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದು 1930 ರಲ್ಲಿ ಯೂನಿಯನ್ ಫಾರ್ ದಿ ಲಿಬರೇಶನ್ ಆಫ್ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಿಚಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು, ಇದು 45 ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ವಿರೋಧಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿ-ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಆರೋಪದ ಮೇಲೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿತು; ಮುಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ 30,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು, ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಅಥವಾ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು 1937-38 ರ ಮಹಾ ಶುದ್ಧೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.<ref>https://books.google.com/books?id=FqhGEAAAQBAJ</ref> ಈ ಪದವನ್ನು 1959 ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭಾವಿ ಕಲ್ತುರಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ ಪೋಲಿಷ್ ವಲಸೆ ಪ್ರಕಾಶಕ ಜೆರ್ಜಿ ಗೈಡ್ರಾಯ್ಕ್ ಅವರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಅವರು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಲಸೆಗಾರ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ ಯೂರಿ ಲಾವ್ರಿನೆಂಕೊ ಅವರಿಗೆ ಆ ಅವಧಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದರು. =ಹಿನ್ನೆಲೆ= ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಬೋಲ್ಶೆವಿಕ್‌ಗಳು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಹುಪಾಲು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ, ಉಕ್ರೇನ್ ಅನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸಲಾದ ಸೋವಿಯತ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಗಣರಾಜ್ಯಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಗಣರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳುವಳಿಗಳ ಪ್ರಚಾರ ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ವ-ನಿರ್ಣಯದ ಹಕ್ಕು ಶ್ರಮಜೀವಿ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಲೆನಿನ್ ನಂಬಿದ್ದರು. ರಷ್ಯಾವನ್ನು ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ತ್ಸಾರ್‌ಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಸರ್ಕಾರದ ಅಪನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ದೂರವಿರಲು, ರಷ್ಯಾದೊಳಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸ್ವ-ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವರ ವಾದವಾಗಿತ್ತು.<ref>https://www.jstor.org/stable/45069719</ref> ಲೆನಿನ್‌ರ ನಂಬಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು, ಅವರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಸೋವಿಯತ್ ಶೈಲಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ತೋರಿಸಲು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದನ್ನು ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ ಸೋವಿಯತ್ ಸರ್ಕಾರ ನೋಡಿತು.<ref>https://www.jstor.org/stable/2496868</ref>: 673  ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವ-ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಕೊರೆನಿಜಾಟ್ಸಿಯಾ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮೃದು ನಿಲುವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ SSR ನಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1920 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಬಹು ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. [6]: 675–676  ಸೋವಿಯತ್ ಉಕ್ರೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಚಾರವೂ ನಡೆದಿತ್ತು. 1929 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 69% ಕ್ಕೆ ಏರಿತು, ಇದು 1926 ರಲ್ಲಿ 28.5% ರಿಂದ ಭಾರಿ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. <ref>https://www.jstor.org/stable/2496868</ref>: 678  ಉಕ್ರೇನಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಣೆಯೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಏರಿತು. 1923 ರಲ್ಲಿ, ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ೧೯೨೮ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಅದು ಶೇ. ೬೦ ರಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>https://www.jstor.org/stable/2496868</ref>: ೬೭೯–೭೮೧  ಮೈಕೋಲಾ ಖ್ವಿಲೋವಿಯಂತಹ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯರು ಸಹ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು, ಕಮ್ಯುನಿಸಂ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಎರಡೂ ಅಂಶಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಸಂ ಆಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಿದರೂ, ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ನಡುವೆ ಇನ್ನೂ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಇತ್ತು. ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಯ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲವೆಂದರೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ನಿಷ್ಠೆ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳುವಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಸೋವಿಯತ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಇದೆಯೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ. ೧೯೨೫-೧೯೨೮ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ನಡೆಸಿದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರ್ಚೆಯಿಂದಾಗಿ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದವು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ರಷ್ಯಾದ ಸಾಹಿತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೇ ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಚರ್ಚೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು.<ref>https://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CL%5CI%5CLiteraryDiscussion.htm</ref> ಆ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಮೈಕೋಲಾ ಖ್ವಿಲೋವಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಮಾಸ್ಕೋದಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ದೂರ ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಇದು ಸೋವಿಯತ್ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಅವರೊಳಗೆ ಆಕ್ರೋಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಅವರು ಲಾಜರ್ ಕಗಾನೋವಿಚ್‌ಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಖ್ವಿಲೋವಿಯ ಬಗ್ಗೆ ದೂರು ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರಂತಹ ವಿಪರೀತಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. <ref>https://www.marxists.org/reference/archive/stalin/works/1926/04/26.htm</ref> ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಟಾಲಿನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಬಲವರ್ಧನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಕೊರೆನಿಜಾಟ್ಸಿಯಾವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸಲಾಯಿತು, 1930 ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಸ್ಸಿಫಿಕೇಶನ್ ಪರವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. =ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಾಗಿ= "ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟೆಡ್ ರಿನೈಸಾನ್ಸ್" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಮೊದಲು 1959 ರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಚುರಾ ಪ್ರಕಾಶಕರ ಸಂಪಾದಕ ಜೆರ್ಜಿ ಗೈಡ್ರಾಯ್ಕ್ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇದು ಪೋಲಿಷ್ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾದಾದ್ಯಂತದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ವಿರೋಧಿ ಬರಹಗಾರರನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಮೀಸಲಾಗಿತ್ತು.> ಆಗಸ್ಟ್ 13, 1958 ರಂದು ಯೂರಿ ಲಾವ್ರಿನೆಂಕೊಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ, ಗೈಡ್ರಾಯ್ಕ್ ಇತ್ತೀಚಿನ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂಕಲನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಗೈಡ್ರಾಯ್ಕ್ ಅವರ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಲಾವ್ರಿನೆಂಕೊ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದರು: "ಹೆಸರಿನ ಬಗ್ಗೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡುವುದು ಉತ್ತಮವೇ: ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟೆಡ್ ರಿನೈಸಾನ್ಸ್. ಆಂಥಾಲಜಿ 1917–1933 ಇತ್ಯಾದಿ. ಆಗ ಹೆಸರು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಆಂಥಾಲಜಿ ಎಂಬ ವಿನಮ್ರ ಹೆಸರು ಕಬ್ಬಿಣದ ಪರದೆಯ ಮೂಲಕ ನುಗ್ಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೇನು?" "ಹಾಗೇ ಆಗಲಿ," ಲಾವ್ರಿನೆಂಕೊ ಉತ್ತರಿಸಿದರು. ಕಲ್ತುರಾ (1959) ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ "ದಿ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟೆಡ್ ರಿನೈಸಾನ್ಸ್, ಆನ್ ಆಂಥಾಲಜಿ, 1917–1933: ಪೊಯೆಟ್ರಿ, ಪ್ರೊಸ್, ಡ್ರಾಮಾ ಅಂಡ್ ದಿ ಎಸ್ಸೇ" ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವು ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |url=http://frontnews.eu/news/en/16406 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222023005/http://frontnews.eu/news/en/16406 |archive-date=2019-12-22 |url-status=dead}}</ref> ಇದು 1920 ಮತ್ತು 1930 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಾವ್ಯ, ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಬಂಧ-ಬರವಣಿಗೆಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಯಾರಿನಾ ತ್ಸಿಂಬಲ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, "ದಿ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟೆಡ್ ರಿನೈಸಾನ್ಸ್" "ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಹೆಸರು, ಆದರೆ ಸೃಜನಶೀಲ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ." ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, "ರೆಡ್ ರಿನೈಸಾನ್ಸ್" ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವಾದ ರೂಪಕವಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಸ್ವಯಂ ವಿವರಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ಪದವು ಮೊದಲು 1925 ರಲ್ಲಿ ಒಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಲೀಟ್ಸ್ ಅವರ "ದಿ ರೆನೈಸಾನ್ಸ್ ಆಫ್ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಲಿಟರೇಚರ್" ಪುಸ್ತಕ ಮತ್ತು ವೊಲೊಡಿಮಿರ್ ಗ್ಯಾಡ್ಜಿನ್ಸ್ಕಿ <ref>https://web.archive.org/web/20160306155217/http://litakcent.com/2016/03/03/jaryna-cymbal-u-1920-h-psyholohichnyj-roman-pereduvav-masovym-zhanram/</ref> ಅವರ "ದಿ ಕಾಲ್ ಆಫ್ ದಿ ರೆಡ್ ರಿನೈಸಾನ್ಸ್" ಕವಿತೆ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ನಿಯೋ-ಲಿಫ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯು ಗ್ಯಾಡ್ಜಿನ್ಸ್ಕಿಯವರ ಮುನ್ನುಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು:<ref>https://www.facebook.com/788154331214621/photos/a.798135210216533/904888272874559/?type=3</ref> "ನಮಗೆ ಭೂತಕಾಲವು ವರ್ತಮಾನ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಬರೆದರು, "ಕೆಂಪು ನವೋದಯದ ಮಹಾನ್ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯುಕ್ತ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಅಭ್ಯಾಸ." =ಹೊಸ ಗಣ್ಯರು= ಆದಾಗ್ಯೂ, ಲಾವ್ರಿನೆಂಕೊ "ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಒಳಗಾದ ನವೋದಯ"ವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಂಕಲನದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ ನೋಡಿದರು. ಅವರು ಅದನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕವಿಗಳ ಹುತಾತ್ಮತೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪುನರುತ್ಥಾನಗೊಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪದವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದರು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ-ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಸೋವಿಯತ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣದ ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿ ಮರಣದಂಡನೆಗೆ ಒಳಗಾದ ನವೋದಯ ಮಾದರಿಯು ನಂತರ ಹೊಸ ಬೌದ್ಧಿಕ ಗಣ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿರೋಧವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ಭಾಗವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಏಕೀಕೃತ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು. ಹೊಸ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು ದಂಗೆ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಆದರ್ಶಗಳಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ನಂಬಿಕೆ. ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗಿಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು. ಪೊಲೀಸ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಂತರಿಕ ವಲಸೆಯ ಇತರ ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಂತೆ, ಅವರ ಬಾಹ್ಯ "ಸೋವಿಯತ್‌ನೆಸ್" ಆಳವಾದ ಹುಡುಕಾಟಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಡಿದೆ. ಕೆಳವರ್ಗಗಳಿಂದ (ಸೇವಕರು, ಪುರೋಹಿತರ ಕುಟುಂಬಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ರೈತರು) ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಗಣ್ಯರ ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಯುದ್ಧ, ಕ್ಷಾಮ ಮತ್ತು ದೈನಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುವ ಅಗತ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅವಕಾಶವಿರಲಿಲ್ಲ. "ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ" ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ, ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹರಡಲು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕಲಾತ್ಮಕ ಗಣ್ಯರ ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯು ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಚಲಿತ ಕಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯೊಂದು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವು ಮತ್ತು ಸೋಲುಗಳ ನೈತಿಕ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು, ವಿಶ್ವ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹಾದಿಯ ತಿಳುವಳಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ಅದರ ತೀರ್ಪುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವಿಚಾರಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸೊಲೊಮಿಯಾ ಪಾವ್ಲಿಚ್ಕೊ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, <ref>{{Cite web |url=https://www.e-reading.club/chapter.php/1017952/34/Pavlichko_-_Teoriya_literaturi.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-23 |archive-date=2019-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191226083829/https://www.e-reading.club/chapter.php/1017952/34/Pavlichko_-_Teoriya_literaturi.html |url-status=dead }}</ref> ಸಾಹಿತ್ಯ "ಹಿಂದಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಈ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬರಹಗಾರರು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ವಿಭಿನ್ನ ಕಲಾತ್ಮಕ ನಿರ್ದೇಶನಗಳು, ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದ ಆಧುನೀಕರಣದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಅಧೀನವಾಗಲು ಮತ್ತು ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಸಮಾನಾಂತರ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸಿತು." =ಸಾಹಿತ್ಯ ಗುಂಪುಗಳು= ಬಹುಪಾಲು ಬರಹಗಾರರನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಗಳು ಅಥವಾ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲಾಯಿತು. 1925 ಮತ್ತು 1928 ರ ನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೈಕೋಲಾ ಖ್ವಿಲೋವಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ "ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರ್ಚೆ" ನಡೆಯಿತು. ಹೊಸ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬರಹಗಾರನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಇದರ ಒಂದು ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಖ್ವಿಲೋವಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹಚರರು ರಷ್ಯಾದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಿಂತ ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕಡೆಗೆ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು; ಅವರು "ಕೆಂಪು ಗ್ರಾಫೊಮೇನಿಯಾ" ವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು ಆದರೆ ಕಮ್ಯುನಿಸಂ ಅನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಘಟನೆಗಳು: ಹಾರ್ಟ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Гарт, ಗಟ್ಟಿಯಾಗುವುದು) 1923 ರಿಂದ 1925 ರವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಶ್ರಮಜೀವಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಶ್ರಮಜೀವಿ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. "ಹಾರ್ಟ್" ನ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದು. ಅದರ ನಾಯಕ ವಾಸಿಲ್ ಎಲ್ಲನ್-ಬ್ಲಾಕಿಟ್ನಿ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ ಸಂಸ್ಥೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ.<ref>http://journlib.univ.kiev.ua/index.php?act=article&article=2234</ref> ವ್ಯಾಪ್ಲೈಟ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: ВАПЛІТЕ, "ದಿ ಫ್ರೀ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಪ್ರೊಲೆಟೇರಿಯನ್ ಲಿಟರೇಚರ್") ಅನ್ನು 1926 ರಲ್ಲಿ ಮೈಕೋಲಾ ಖ್ವಿಲೋವಿ ಅವರು "ಹಾರ್ಟ್" ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಿದರು. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸುವುದು ಇದರ ಗುರಿಯಾಗಿತ್ತು. ವ್ಯಾಪ್ಲೈಟ್ ಕಮ್ಯುನಿಸಂ ಅನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು ಆದರೆ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಅರ್ಥದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ವ್ಯಾಪ್ಲೈಟ್ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಡೊವ್ಜೆಂಕೊ, ಮೈಕೋಲಾ ಕುಲಿಶ್, ಲೆಸ್ ಕುರ್ಬಾಸ್, ಮೇಕ್ ಜೋಹಾನ್ಸೆನ್, ಪಾವ್ಲೊ ಟೈಚಿನಾ, ಒಲೆಕ್ಸಾ ಸ್ಲಿಸರೆಂಕೊ, ಮೈಕೋಲಾ ಬಜಾನ್, ಯೂರಿ ಸ್ಮೋಲಿಚ್ ಮತ್ತು ಯುಲಿಯನ್ ಶ್ಪೋಲ್ ಇದ್ದರು.<ref>https://archive.org/details/dzhereladoistori00luckuoft</ref> MARS (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: МАРС, "ದಿ ವರ್ಕ್‌ಶಾಪ್ ಆಫ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನರಿ ಲಿಟರೇಚರ್") 1924 ರಿಂದ 1929 ರವರೆಗೆ (ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ "ಲಂಕಾ" ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ) ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆ ಯುಗವನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದು MARS ನ ಮುಖ್ಯ ನಿಲುವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ವಲೇರಿಯನ್ ಪಿಡ್ಮೊಹಿಲ್ನಿ, ಹ್ರಿಹೋರಿ ಕೊಸಿಂಕಾ, ಯೆವ್ಹೆನ್ ಪ್ಲುಜ್ನಿಕ್, ಬೋರಿಸ್ ಆಂಟೊನೆಂಕೊ-ಡೇವಿಡೋವಿಚ್, ಟೊಡೊಸ್ ಓಸ್ಮಾಚ್ಕಾ, ಇವಾನ್ ಬಹ್ರಿಯಾನಿ ಮತ್ತು ಮರಿಯಾ ಹ್ಯಾಲಿಚ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಆಸ್ಪಾನ್‌ಫುಟ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Аспанфут), ನಂತರ ಕೊಮುನ್‌ಕುಲ್ಟ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Комункульт) ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಫ್ಯೂಚರಿಸ್ಟ್‌ಗಳ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ಮೌಲ್ಯಗಳು "ಕಮ್ಯುನಿಸಂ, ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲಿಸಂ, ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲಿಸಂ, ವೈಚಾರಿಕತೆ, ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟ". ಅದರ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಮೈಖೈಲ್ ಸೆಮೆಂಕೊ, ಹಿಯೋ ಶ್ಕುರುಪಿ, ಯೂರಿ ಯಾನೋವ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಯುಲಿಯನ್ ಶ್ಪೋಲ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ನವ-ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾದಿಗಳು (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Неокласики) ಆಧುನಿಕತಾವಾದಿಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಚಳುವಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೈಕೋಲಾ ಝೆರೋವ್, ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್ ರೈಲ್ಸ್ಕಿ, ಪಾವ್ಲೋ ಫೈಲಿಪೋವಿಚ್ ಮತ್ತು ಮೈಖೈಲೋ ಡ್ರೈ-ಖ್ಮಾರಾ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಔಪಚಾರಿಕ ಸಂಘಟನೆ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಆಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ನವ-ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾದಿಗಳು ಉನ್ನತ ಕಲೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು "ಸಾಮೂಹಿಕ ಕಲೆ", ನೀತಿಬೋಧಕ ಬರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಚಾರದ ಕೆಲಸವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. <ref>http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?AddButton=pages\N\E\Neoclassicists.htm</ref> ಪ್ಲುಹ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Плуг, ನೇಗಿಲು), ಗ್ರಾಮೀಣ ಬರಹಗಾರರ ಸಂಘಟನೆ. ಅವರ ಮುಖ್ಯ ನಿಲುವು "ರೈತರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟ ಮತ್ತು ಶ್ರಮಜೀವಿ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಆದರ್ಶಗಳ ಪ್ರಚಾರ". ಅದರ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಸೆರ್ಹಿ ಪೈಲಿಪೆಂಕೊ, ಪೆಟ್ರೋ ಪಂಚ್, ಡೋಕಿಯಾ ಹುಮೆನ್ನಾ ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರಿ ಹೊಲೊವ್ಕೊ ಇದ್ದರು. <ref>http://feb-web.ru/feb/litenc/encyclop/le8/le8-7322.htm</ref> ಜಖಿದ್ನಾ ಉಕ್ರೇನ್ (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Західна Україна; ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್) ಏಪ್ರಿಲ್ 1926 ರ ನಂತರ ಅದು ಪ್ಲುಹ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಗೊಂಡು ಕೈವ್, ಒಡೆಸಾ, ಡ್ನಿಪ್ರೊ ಮತ್ತು ಪೋಲ್ಟವಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಐವತ್ತು ಬರಹಗಾರರು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲು ಡಿಮಿಟ್ರೋ ಜಾಗುಲ್ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು, ನಂತರ ಮೈರೋಸ್ಲಾವ್ ಇರ್ಚಾನ್ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು. =ನಾವೀನ್ಯತೆ= ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ (ಕೆಂಪು) ನವೋದಯದ ಬರಹಗಾರರು ಗದ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದರು: ಕಥಾವಸ್ತು (ನಿರೂಪಣೆ) ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ಕಥಾವಸ್ತುವಲ್ಲದ ಗದ್ಯ. ಕಥಾವಸ್ತುವಲ್ಲದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ, ವಾಕ್ಯ ಅಥವಾ ಪದವು ಅತಿಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಉಪಪಠ್ಯ, ಚೈತನ್ಯ, ಅಥವಾ ಖ್ವಿಲೋವಿ ಹೇಳಿದಂತೆ, "ಪದದ ವಾಸನೆ".<ref>https://doi.org/10.32612%2Fuw.23535644.2018.pp.111-122</ref> ಬಲವಾದ ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಒಳಹೊಕ್ಕು ಶೈಲಿಯನ್ನು "ನವ-ಪ್ರಣಯ" ಅಥವಾ "ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿವಾದ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಅನೇಕ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಲೇಖಕರಲ್ಲಿ ಮೈಕೋಲಾ ಖ್ವಿಲೋವಿ ("ಜೂಲಿಯಾ ಶ್ಪೋಲ್"), ಯೂರಿ ಯಾನೋವ್ಸ್ಕಿ, ಆಂಡ್ರಿ ಹೊಲೊವ್ಕೊ, ಒಲೆಕ್ಸಾ ವ್ಲೈಕೊ, ಲೆಸ್ ಕುರ್ಬಾಸ್ ಮತ್ತು ಮೈಕೋಲಾ ಕುಲಿಶ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಖ್ವಿಲೋವಿಯವರ ಕಾದಂಬರಿ ಯಾ (ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕಾ) (ನಾನು (ಪ್ರಣಯ))ದ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಗಳು ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರಾಶೆ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವರ ಕಿರುಚುವ ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳು ಮತ್ತು ವಿಭಜಿತ ಸ್ವಭಾವ. ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೆಸರಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅಥವಾ ಆತ್ಮವಿಲ್ಲ. ಕ್ರಾಂತಿಗಾಗಿ ಅವನು ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕೊಂದು ನಂತರ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಖಂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ: "ಕ್ರಾಂತಿಯು ಅಂತಹ ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿದೆಯೇ?" ವ್ಯಾಲೆರಿಯನ್ ಪಿಡ್ಮೊಗಿಲ್ನಿಯವರ ಕಾದಂಬರಿ "ದಿ ಸಿಟಿ"ಯಲ್ಲಿ, ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದದ ಅಂಶಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು. ಆನಂದದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ನಾಯಕ ತನ್ನ ದೈಹಿಕ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವುದರಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಂತಹ ಸಂಕೀರ್ಣ ವಿಷಯದೊಂದಿಗೆ ಸಹ, ಲೇಖಕನು ತನ್ನ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು "ಜನರ" ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸರಳ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಅದರ ಅನ್ವಯದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸೃಜನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕಾಲದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಂಕೇತಿಕವಾದಿಗಳಾದ ಓಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಓಲೆಸ್ ಮತ್ತು ಪಾವ್ಲೊ ಟೈಚಿನಾ ಅನುಸರಿಸಿದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಿದೆ. "ದಿ ಕ್ಲಾರಿನೆಟ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸನ್" ನಲ್ಲಿ, ಟೈಚಿನಾ ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೂಲ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುವ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯುಎಸ್ಎಸ್ಆರ್ನ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷವು ಅಂತಹ ಬರಹಗಾರರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡಾಗ , ಅದು ಅನುಮತಿಸಲಾಗದ ದಮನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು: ಅದು ಅವರನ್ನು ಮೌನಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿತು, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಬಂಧಿಸಿತು ಅಥವಾ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿತು. ಬರಹಗಾರರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ (1933 ರಲ್ಲಿ ಖ್ವಿಲೋವಿ) ಮತ್ತು ಕಾನ್ಸಂಟ್ರೇಶನ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಗಳು (ಗುಲಾಗ್) (ಬಿ. ಆಂಟೊನೆಂಕೊ-ಡೇವಿಡೋವಿಚ್ ಮತ್ತು ಒಸ್ಟಾಪ್ ವೈಶ್ನ್ಯಾ) ನಡುವೆ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು; ಅವರು ಮೌನಕ್ಕೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಬಹುದು (ಇವಾನ್ ಬಹ್ರಿಯಾನಿ ಮತ್ತು ವಿ. ಡೊಮೊಂಟೊವಿಚ್), ಉಕ್ರೇನ್ ಅನ್ನು ತೊರೆಯಬಹುದು (ವಿ. ವಿನ್ನಿಚೆಂಕೊ ಮತ್ತು ಯೆವ್ಹೆನ್ ಮಲಾನಿಯುಕ್), ಅಥವಾ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸುವ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬರೆಯಬಹುದು (ಪಿ. ಟೈಚಿನಾ ಮತ್ತು ಮೈಕೋಲಾ ಬಜನ್). ಈ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ನವೋದಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರಿಸಲಾಯಿತು ಅಥವಾ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. =ಗಡೀಪಾರು, ಬಂಧನಗಳು ಮತ್ತು ಮರಣದಂಡನೆಗಳು (1927–1938)= ೧೯೨೭ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಟಾಲಿನ್ ಹೊಸ ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯ ಬಲವಂತದ ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯ ಸಾಮೂಹಿಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದರು. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿಯೂ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಿಚಾರಣೆಯು ಒಂದು ಆರಂಭಿಕ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ೪೫ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು, ಬರಹಗಾರರು, ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಮತ್ತು ಪಾದ್ರಿಯನ್ನು ಆಗಿನ ಸೋವಿಯತ್ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿದ್ದ ಖಾರ್ಕಿವ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಹದಿನೈದು ಆರೋಪಿಗಳನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಇನ್ನೂ ಅನೇಕರನ್ನು ಪ್ರತಿವಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ (೨೪೮) ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದವರನ್ನು ಶಿಬಿರಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು; ಇದು ಸಮಕಾಲೀನ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಿಚಾರಣೆಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು, ಇದನ್ನು ಉತ್ತರ ಕಾಕಸಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ೧೯೨೯ ರಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ, ೧೯೩೦ ರ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಕ್ಷದ ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ೧೯೩೧ ರ ಮೆನ್ಶೆವಿಕ್ ವಿಚಾರಣೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮೇ ೧೯೩೩ ರಲ್ಲಿ ಮೈಖೈಲೊ ಯಾಲೋವಿಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು; ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಮೈಕೋಲಾ ಖ್ವಿಲೋವಿ ಖಾರ್ಕಿವ್‌ನ "ಸ್ಲೋವೊ" (ಪದ) ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಈ ಅಭಿಯಾನವು 1934 ರಿಂದ 1940 ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು, 1937–1938 ರ ಮಹಾ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿತು. ಒಟ್ಟು 223 ಬರಹಗಾರರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಜೈಲಿಗೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. 1920 ಮತ್ತು 1930 ರ ದಶಕದ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ನವೋದಯದ ಸುಮಾರು ಮುನ್ನೂರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 27 ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್ 4, 1937 ರ ನಡುವೆ ಕರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ (ವಾಯುವ್ಯ ರಷ್ಯಾ) ಬೃಹತ್ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡವಾದ ಸಂದರ್ಮೋಖ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |url=http://fmm51.org.ua/html_books/lavrinenko_rozstriliane_vidrodzhennia.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2026-08-23 |archive-date=2010-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101213085603/http://fmm51.org.ua/html_books/lavrinenko_rozstriliane_vidrodzhennia.htm |url-status=dead }}</ref> ಈ ಪೀಳಿಗೆಯ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಬದುಕುಳಿದರು. ಅನೇಕರು ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು: ಒಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಡೊವ್ಜೆಂಕೊ, ಪಾವ್ಲೊ ಟೈಚಿನಾ, ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮ್ ರೈಲ್ಸ್ಕಿ, ಬೋರಿಸ್ ಆಂಟೊನೆಂಕೊ-ಡೇವಿಡೋವಿಚ್, ಒಸ್ಟಾಪ್ ವೈಶ್ನಿಯಾ ಮತ್ತು ಮೈಕೋಲಾ ಬಜನ್. ಕೆಲವರು ವಲಸೆ ಬಂದರು: ಉಲಾಸ್ ಸ್ಯಾಮ್ಚುಕ್, ಜಾರ್ಜ್ ಶೆವೆಲೋವ್ ಮತ್ತು ಇವಾನ್ ಬಹ್ರಿಯಾನಿ. ದುರಂತದ ಪ್ರಮಾಣ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಮಾಲ್ಕೊ ಪ್ರಕಾರ, 1930 ರ ಉಕ್ರೇನ್ ವಿಮೋಚನೆ ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ನಂತರದ ದಮನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ 30,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು, ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಅಥವಾ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬರಹಗಾರರ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿವೆ. "ಸ್ಲೋವೊ" ಸಂಘ (ವಲಸೆಯಲ್ಲಿರುವ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬರಹಗಾರರು) ಡಿಸೆಂಬರ್ 20, 1954 ರಂದು ಯುಎಸ್ಎಸ್ಆರ್ನಲ್ಲಿನ ಎರಡನೇ ಆಲ್-ಯೂನಿಯನ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ರೈಟರ್ಸ್ಗೆ ತನ್ನ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು: 1930 ರಲ್ಲಿ, 259 ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬರಹಗಾರರ ಕೃತಿಗಳು ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದವು; 1938 ರ ನಂತರ ಕೇವಲ 36 ಬರಹಗಾರರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು (ಹಿಂದಿನ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತದ 13.9%). "ಸ್ಲೋವೊ" ಪ್ರಕಾರ, "ಕಾಣೆಯಾದ" 223 ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ 192 ಜನರನ್ನು ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಗುಲಾಗ್ಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು ಅಥವಾ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು; ಇನ್ನೂ 16 ಮಂದಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾದರು; ಮತ್ತು ಎಂಟು ಬರಹಗಾರರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.<ref>https://web.archive.org/web/20101213085603/http://fmm51.org.ua/html_books/lavrinenko_rozstriliane_vidrodzhennia.htm</ref> ಈ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬರಹಗಾರರ ಹುತಾತ್ಮರ ಶಾಸ್ತ್ರವಾದ ದಿ ಆಲ್ಟರ್ ಆಫ್ ಸಾರೋ (ಸಂಪಾದಿತ, ಒಲೆಕ್ಸಿ ಮುಸಿಯೆಂಕೊ) ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ನ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ 246 ಬರಹಗಾರ-ಬಲಿಪಶುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>http://www.sbu.gov.ua/sbu/doccatalog/document?id=42800</ref> ಇತರ ಮೂಲಗಳು 260 ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಬರಹಗಾರರಲ್ಲಿ 228 ಜನರನ್ನು ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಜೈಲಿನಲ್ಲಿಡಲಾಯಿತು ಅಥವಾ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= 17hn141ed12pjwiktk3qqzveezw45zn 0 187511 1431816 1430623 2026-10-12T11:56:41Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431816 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = ಗ್ರೌಬುಂಡೆನ್ (ಗ್ರೀಸನ್) | other_name = Graubünden<!--Often used in English--> | native_name = | official_name = {{native name list |tag1=de |name1=Kanton Graubünden |tag2=rm |name2=Chantun Grischun |tag3=it |name3=Cantone dei Grigioni}} | type = [[Cantons of Switzerland|Canton]] | image_flag = CHE Graubünden Flag.svg | image_shield = CHE Graubünden COA.svg | shield_size = 80x80px | shield_link = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 6 | mapframe-point = none | map_alt = Map of Switzerland, location of the Grisons highlighted | map_caption = Location in Switzerland {{hidden |ta1 = left| border = 1px solid grey | header = Map of the Grisons| content = <br/>[[File:Karte Kanton Graubünden 2010.png|250px]] }} | coordinates = {{coord|46|45|N|9|30|E|region:CH-GR|display=inline,title}} | seat_type = Capital | seat = [[Chur]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Municipalities of the canton of Grisons|100 municipalities]] | p2 = [[Districts of Switzerland#Grisons|11 districts]] | leader_title = [[President (government title)|President]] | leader_name = Jon Domenic Parolini | leader_title2 = [[List of cantonal executives of Switzerland|Executive]] | leader_name2 = Executive Council<br/>{{ublist|{{native name|de|Regierungsrat}}|{{native name|rm|Regenza}}|{{native name|it|Governo}}}} (5) | leader_title3 = [[List of cantonal legislatures of Switzerland|Legislative]] | leader_name3 = [[Grand Council of Graubünden|Grand Council]]<br/>{{ublist|{{native name|de|Grosser Rat}}|{{native name|rm|Cussegl Grond}}|{{native name|it|Gran Consiglio}}}} (120) | area_footnotes = {{Swiss area data||QUELLE-KT}} | area_total_km2 = {{Swiss area|GR|km=yes }} | population_footnotes = {{Swiss populations ref|CH-GR }} | population_total = {{Swiss populations NC|CH-GR|CH-GR}} | population_as_of = {{Swiss populations data CH-GR|YM}} | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = GDP | demographics1_footnotes = <ref>{{Cite web |last=Statistik |first=Bundesamt für |date=2021-01-21 |title=Bruttoinlandsprodukt (BIP) nach Grossregion und Kanton - 2008-2018 {{!}} Tabelle |url=https://www.bfs.admin.ch/asset/de/15304856 |access-date=2023-07-01 |website=Bundesamt für Statistik |language=de}}</ref> | demographics1_title1 = Total | demographics1_info1 = [[Swiss franc|CHF]] 14.519 billion (2020) | demographics1_title2 = Per capita | demographics1_info2 = CHF 72,754 (2020) | iso_code = CH-GR | custom_label_sec1 = [[List of cantons of Switzerland by elevation|Highest point]] | custom_data_sec1 = {{convert|4049|m|ft|0|abbr=on}}: {{lang|it|[[Piz Bernina]]}} | custom_label1_sec1 = [[List of cantons of Switzerland by elevation|Lowest point]] | custom_data1_sec1 = {{convert|260|m|ft|0|abbr=on}}: border to [[Ticino]] at {{lang|it|[[San Vittore, Switzerland|San Vittore]]}} | custom_label_sec2 = [[History of Switzerland#Order of accession of the cantons|Joined]] | custom_data_sec2 = 1803 | custom_label1_sec2 = Languages | custom_data1_sec2 = [[German language|German]], [[Romansh language|Romansh]], [[Italian language|Italian]] | custom_label2_sec2 = Other languages | custom_data2_sec2 = [[Lombard language|Lombard]], [[Walser German]] | website = {{URL|gr.ch}} }} '''ಗ್ರೌಬುಂಡೆನ್''' ಅಥವಾ ಗ್ರೀಸನ್ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಟ್‍ಜರ್ಲೆಂಡಿ]]ನ ಪೂರ್ವದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮಂಡಲ (ಕ್ಯಾಂಟನ್). ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 2,750 ಚ. ಮೈ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೨,೦೦,೦೯೬ (೨೦೨೦). ಗ್ರೌಬುಂಡೆನ್ ಮಂಡಲದ 138.6 ಚ. ಮೈ. ಪ್ರದೇಶ ಹಿಮನದಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಉತ್ತರದ ಟಡಿ, ನೈಋತ್ಯದ ಮೆಡೆಲ್ಸ್ ಆಡೂಲಾ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ರೈನ್‍ವಾಲ್ಡ್ ಹಾರ್ನ್, ಆಗ್ನೇಯದ ಬೆರ್ನೀನಾ, ಪೂರ್ವದ ಪೀಟ್ಸಕೆಷ್ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯದ ಪೀಟ್ಸ್ ಲಿನಾರ್ಡನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸಿಲ್ವರೆಟ ಗುಂಪು-ಈ ಉನ್ನತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಮನದಿಗಳಿವೆ. ==ಹವಾಮಾನ== ಸ್ವಿಟ್‍ಜರ್ಲೆಂಡಿನ ರ್ಹೈನ್ ಮತ್ತು ಇನ್ [[ನದಿ]]ಗಳೂ ಪೋ ನದಿಯ ಉಪನದಿಗಳಿಗೂ ನೀರು ಒದಗಿಸುವುದು ಈ ಪ್ರದೇಶವೇ. ಇಲ್ಲಿಯ [[ಕಣಿವೆ]]ಗಳು ಕಿರಿದಾಗಿವೆ ; [[ಸಾಗುವಳಿ]], [[ಪಶುಪಾಲನೆ]]ಗಳಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಕೂಡಿವೆ. ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಇಂಗಡೈನ್ ಕಣಿವೆಗಳು ಉಳಿದವಕ್ಕಿಂತ ಅಗಲವಾಗಿವೆ. ರ್ಹೈನ್ ನದಿ ಹರಿಯುವುದು ಇಲ್ಲೇ. ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಹಿತಕರ ಹವೆ ಇರುತ್ತದೆ. ==ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು== ಗ್ರೌಬುಂಡೆನಿನ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಲ್ಪ್ಸ್ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ತಾಣಗಳಿವೆ. ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಖನಿಜಾಂಶ ಒಳಗೊಂಡ ನೀರಿನ ಅನೇಕ ಚಿಲುಮೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಒತ್ತಾದ ಅರಣ್ಯಗಳೂ ಉಂಟು. ಪಶುಪಾಲನೆ, ಕೃಷಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವೂ ಇಲ್ಲಿಯವರ ಒಂದು ಜೀವನೋಪಾಯ. ==ಆಡಳಿತ== ಈ ಮಂಡಲದ ರಾಜಧಾನಿ ಕೂರ್. ಕೂರ್, ದಾವೋಸ್, ಸೇಂಟ್ ಮರಿಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಆರೋಸಾ ಪ್ರವಾಸ ಕೇಂದ್ರಗಳು. ಕೂರ್‍ನಿಂದ [[ಇಟಲಿ]]ಗೆ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕವುಂಟು. ಕೂರ್, ಆರೋಸ ಮತ್ತು ದಾವೋಸಗಳಲ್ಲಿ ಜನ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್‍ಭಾಷೆ]] ಆಡುತ್ತಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಭಾಷೆ]]ಯೂ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿದೆ. ಇಂಗಡೈನ್ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಣ ಕಣಿವೆಯ ಜನ [[ರೊಮಾನ್ಷ್ ಭಾಷೆ]] ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಆಧುನಿಕ ಗ್ರೌಬುಂಡೆನ್ ಮಂಡಲದ ಬಹುಭಾಗ ಹಿಂದೆ ರೇಟಿಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ರೋಮನರು]] ಕ್ರಿ. ಪೂ. 15ರಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಗವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಈಚೆಗೆ ಬಹಳ ಕಾಲ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಗ್ರೌಬುಂಡೆನ್ 1803 ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಟ್‍ಜರ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಸೇರಿತು. ==ಹೆಸರು== ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ರೌ ಎಂದರೆ ಬೂದು ಬಣ್ಣ. 14 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು 15 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಆಳರಸರ ವಿರುದ್ಧ ಸಂಘಟಿತರಾದ ಜನರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನೇದ, ಬೂದು ಬಣ್ಣದ ಮೇಲುಡುಗೆ ತೊಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಗ್ರೌಬುಂಡೆನ್ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬಂತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery mode=packed widths=220 heights=165><!--This gallery is supposed to show clearly distinct ecosystems. See Altitudinal zonation for terminology.--> File:Maienfeld Falknis 02.JPG|Lowlands: Vineyards of the Bündner Herrschaft, at the foot of the [[Falknis]] File:Stairs with a view.jpg|Montane zone: Val Bregaglia, at the foot of [[Piz Badile]] File:Val Frisal.jpg|Alpine zone: Val Frisal, at the foot of [[Piz Durschin]] File:PizBernina.jpg|Nival zone: [[Piz Bernina]] from [[Piz Morteratsch]] </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[https://www.gr.ch/ Official Canton website] *[https://web.archive.org/web/20260712084549/http://graubunden.com/ Canton of the Grisons Tourism website] *[https://www.youtube.com/watch?v=ZJfn4lVR1m0 Short documentary from the cantonal authorities] *[https://web.archive.org/web/20130606131303/http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/regionen/kantone/gr/key.html Official Canton of the Grisons statistics website] *{{HDS|7391|rm=1168}} * {{Cite EB1911|wstitle= Grisons | volume= 12 |last= Coolidge |first= William Augustus Brevoort |author-link= W. A. B. Coolidge| pages = 608&ndash;610 |short= 1}} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗ್ರೌಬುಂಡೆನ್}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು]] 5532g7d1bgdfab7cyigxdcebm44k8ip 0 187532 1431790 1431267 2026-10-12T04:27:14Z Simsar Writer 102064 Simsar Writer [[ಸದಸ್ಯ:Simsar Writer/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] ಪುಟವನ್ನು [[ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಿಂದ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ 1431267 wikitext text/x-wiki {{Short description|ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತರು ಸಂಘಟಕ}} {{Infobox person | name = ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು | image = DR Haji S ABUBAKKAR ARLAPADVU.jpg | image_size = 220px | caption = ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು | birth_place = ಆರ್ಲಪದವು, ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ | residence = ಆರ್ಲಪದವು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ | nationality = ಭಾರತೀಯ | occupation = ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಸಾಹಿತಿ, ಸಂಘಟಕ, ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರು ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ,ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು ದ.ಕ ಜಿಲ್ಲೆ | parents = ಜನಾಬ್ ಎಸ್. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ (ತಂದೆ)<br>ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್. ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ (ತಾಯಿ) | spouse = ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ | children = ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಕ್, ಖದೀಜತ್ ಸಫರ | awards = ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಉತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೧-೦೨)<br>ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br>ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<br>ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್<br>ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು }} '''ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಟಕರು ಹಾಗೂ ಗಡಿನಾಡು ಕನ್ನಡ ಹೋರಾಟಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಹಾಗೂ ಕೇರಳದ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಲು ದಶಕಗಳಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಇವರು 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರು ಹಾಗೂ ಪ್ರಕಾಶಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಅನುದಾನವಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಸತತ 8 ಬಾರಿ 'ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿನಾಡ ಸಮ್ಮೇಳನ'ವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸಿದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಇವರದ್ದಾಗಿದೆ. ಭಾಷಾ ರಕ್ಷಣೆ, ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಸಾರ, ಕಾನೂನು ಅರಿವು ಹಾಗೂ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇವರು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ 'ಅುತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ', ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಾಗೂ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಸನ್ಮಾನಗಳಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:DR_Haji_S_ABUBAKKAR_ARLAPADVU.jpg |title=Dr. Haji S. Abubakkar Arlapadavu Details |publisher=Wikimedia Commons |access-date=2026-09-30}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಇವರು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಪನಾಜೆ ಗ್ರಾಮದ ಆರ್ಲಪದವಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಂದೆ ಜನಾಬ್ ಎಸ್. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ ಹಾಗೂ ತಾಯಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್. ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ. ಇವರ ಪತ್ನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ. ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಕ್ ಆರ್ಲಪದವು ಮತ್ತು ಖದೀಜತ್ ಸಫರ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. == ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸೇವೆ == ನಾಡೋಜ ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಞ್ಞಣ್ಣ ರೈ ಅವರ ದಿವ್ಯ ಹಸ್ತದಿಂದ ಲೋಕಾರ್ಪಣೆಗೊಂಡ 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯು, ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು ಅವರ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಕಯ್ಯಾರರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಹಾಗೂ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಆಶಯದೊಂದಿಗೆ, ಸುದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯಿಂದ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಇವರು, ಗಡಿನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗರ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ನಿರಂತರ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅಚ್ಚಿನ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದು, ವೆಬ್ ನ್ಯೂಸ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಮೂಲಕವೂ ಗಡಿನಾಡಿನ ಸುದ್ದಿ-ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು == ಇವರು ಹಲವಾರು ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ: * '''ಅಧ್ಯಕ್ಷರು:''' ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು (ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿ). * '''ಅಧ್ಯಕ್ಷರು:''' ಗಡಿನಾಡು ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ (ರಿ.). * '''ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು:''' 'ತುಳು ಮಿನದನ' ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಘಟನೆ.<ref>{{cite web |url=https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/-/articleshow/45137180.cms |title=ತುಳು ಮಿನದನ: ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಸಭೆ |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=2026-09-30}}</ref> * '''ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ವಾಲಂಟೀರ್:''' ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ. <ref>{{cite web |url=https://vknews.in/543803/ |title=ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ವಾಲಂಟೀರ್ |publisher=VK NEWS |access-date=2026-09-30}}</ref> * '''ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ:''' ಖಲೀಲ್ ಸಲಾಹ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಗಾಳಿಮುಖ. * '''ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ:''' ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ಸೀರತ್ ಕಮಿಟಿ (ರಿ.). * '''ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (PTA):''' ಸಂತ ಫಿಲೋಮಿನಾ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜು, ಪುತ್ತೂರು. * '''ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (PTA):''' ಸುಬೋಧ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಪನಾಜೆ. * '''ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯತ್ವ:''' ದೆಹಲಿಯ 'ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ' (ರಿ.), 'ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು' (ಬೆಂಗಳೂರು), ಮತ್ತು 'ಇಂಡಿಯನ್ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸೊಸೈಟಿ'. == ಗಡಿನಾಡು ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು ಮತ್ತು ಚಳವಳಿಗಳು == ಸರ್ಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಅನುದಾನದ ಹಂಗಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ೮ ಬಾರಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ "ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿನಾಡು ಸಮ್ಮೇಳನ"ಗಳನ್ನು ಇವರು ಸಂಘಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=https://vijaykarnataka.com/news/kasaragod/-/articleshow/29452559.cms |title=ಗಡಿನಾಡು ಕನ್ನಡ ಸಮ್ಮೇಳನ ಸಂಘಟನೆ |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=2026-09-30}}</ref> ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜಾಗೃತಿಗಾಗಿ ಶಾಸಕರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ 'ಕನ್ನಡ ಮಾತಾಡು ಚಳವಳಿ' ಪ್ರೇರಣಾ ಜಾಥಾವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=https://vijaykarnataka.com/news/mangaluru/mla-sanjeev-matandur-inaugurated-kannada-matadu-campaign-at-putturu/articleshow/90729403.cms |title=ಪುತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಮಾತಾಡು ಅಭಿಯಾನ |publisher=ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ |access-date=2026-09-30}}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ವಿವಿಧ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮಾವೇಶಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.kannadaprabha.in/amp/karnataka-news/art-and-litruter-programe-at-putturu/articleshow-d2k503a |title=ಪುತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ |publisher=ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭ |access-date=2026-09-30}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು == * '''ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' <ref>{{cite web |url=https://puttur.suddinews.com/archives/925877 |title=ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವರದಿ |publisher=ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ |access-date=2026-09-30}}</ref> * '''ಉತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2001-02):''' ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಯುವಜನ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಗೌರವ. * '''ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' <ref>{{cite web |url=https://www.varthabharati.in/amp/article/2017_05_24/75245 |title=ಅಬೂಬಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆ ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ವಾರ್ತಾ ಭಾರತಿ |access-date=2026-09-30}}</ref> * '''ಕಸ್ತೂರಿ ಸಿರಿಗನ್ನಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' <ref>{{cite web |url=https://www.vijayavani.net/district/kasturi-sirigannada-award-for-abubakar-arlapadavu |title=ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆ ಕಸ್ತೂರಿ ಸಿರಿಗನ್ನಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ವಿಜಯವಾಣಿ |access-date=2026-10-03}}</ref> * ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ * ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{cite web |url=https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/bharat-sevarat-award-to-abu-bakr-3105512 |title=ಅಬೂಬಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ಪ್ರಜಾ ವಾಣಿ |access-date=2026-09-30}}</ref> * ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ <ref>{{cite web |url=https://puttur.suddinews.com/archives/826065 |title= ಆರ್ಲಪದವು ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರವರಿಗೆ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ |access-date=2026-09-30}}</ref> * ವಿಶ್ವಮಾನವ ಸಂದೇಶ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * ದುಬೈ ಹಾಗೂ ಶಾರ್ಜಾ ಕನ್ನಡ/ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಗೌರವ ಸನ್ಮಾನ. "...ಸೇರಿದಂತೆ ಇವರ ಸುದೀರ್ಘ ಸೇವಾ ಪಥಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ಇವರನ್ನು ಅರಸಿ ಬಂದಿವೆ." == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [https://gadinadadhwani.co.in/ ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] 2ps3ouccvlufusqymzoz8tcqq6g7uvh 3 187657 1431745 2026-10-11T12:47:01Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1431745 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Mallikarjun Suresh Oddar}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೧೭, ೧೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 4aww3b7zdlbsv0wnui277vh1bftmev8 0 187658 1431746 2026-10-11T13:40:06Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ವುಲಿಂಗ್ಯುವಾನ್<br /><small>(武陵源)</small> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em;" | [[File:1 tianzishan wulingyuan zhangjiajie 2012.jpg|250px]]<br /><small>ಟಿಯಾನ್ಜಿ ಪ... 1431746 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ವುಲಿಂಗ್ಯುವಾನ್<br /><small>(武陵源)</small> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em;" | [[File:1 tianzishan wulingyuan zhangjiajie 2012.jpg|250px]]<br /><small>ಟಿಯಾನ್ಜಿ ಪರ್ವತದಿಂದ ಕಾಣುವ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನ ಸ್ತಂಭಗಳು</small> |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | Wulingyuan Scenic and Historic Interest Area |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಸ್ಥಳ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಹುನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಚೀನಾ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಮಾನದಂಡ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ನೈಸರ್ಗಿಕ: (vii) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರ್ಪಡೆ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೧೯೯೨ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಸ್ತೀರ್ಣ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೨೬,೪೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ (ಬಫರ್ ವಲಯ: ೧೨,೬೮೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ದೇಶ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಚೀನಾ |} '''ವುಲಿಂಗ್ಯುವಾನ್''' ಚೀನಾದ ಹುನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ. ೩,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಿರಿದಾದ ಕ್ವಾರ್ಟ್ಜ್ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನ ಸ್ತಂಭಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಖರಗಳು ಇದರ ವಿಶೇಷ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ೨೦೦ ಮೀಟರ್‌ಗಿಂತ ಎತ್ತರ.<ref name="unesco">{{cite web |title=Wulingyuan Scenic and Historic Interest Area |url=https://whc.unesco.org/en/list/640/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-10}}</ref> ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿತು.<ref name="unesco"/> == ನಾಲ್ಕು ಪ್ರದೇಶಗಳು == ವುಲಿಂಗ್ಯುವಾನ್ ಝಾಂಗ್ಜಿಯಾಜಿ, ಟಿಯಾನ್ಜಿ ಪರ್ವತ, ಸುವೋಶಿ ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಯಾಂಗ್ಜಿಯಾಜಿ ಎಂಬ ಉಪಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಝಾಂಗ್ಜಿಯಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರಣ್ಯ ಉದ್ಯಾನ ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರಣ್ಯ ಉದ್ಯಾನವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.<ref name="nationalparks">{{cite web |title=Zhangjiajie National Forest Park |url=https://national-parks.org/china/zhangjiajie/ |website=National-Parks.org |access-date=2026-10-10}}</ref> ಈ ಉದ್ಯಾನ ಸುಮಾರು ೧೩೦ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ; ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರು ೩೯೭ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್, ಅದರಲ್ಲಿ ೨೬೪ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನ ಶಿಖರ ಅರಣ್ಯ.<ref name="advantour">{{cite web |title=Zhangjiajie National Forest Park Itinerary Planner & Scenic Highlights |url=https://www.advantour.com/china/zhangjiajie/zhangjiajie-national-forest-park.htm |website=Advantour |access-date=2026-10-10}}</ref> == ಭೂರಚನೆ == [[File:ZhangjiajieNP1.jpg|thumb|ಮರಳುಗಲ್ಲಿನ ಸ್ತಂಭಗಳು]] ಇವು ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಲ್ಲ, ಕ್ವಾರ್ಟ್ಜ್ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನ ರಚನೆಗಳು. ಸವೆತ, ಹವಾಮಾನ ಪ್ರಭಾವ, ಬಿರುಕುಗಳು ಮತ್ತು ನದಿಗಳ ಕೊರೆತದಿಂದ ನಿರಂತರ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಸ್ತಂಭಗಳಾಯಿತು.<ref name="nationalparks"/> ಸ್ತಂಭಗಳ ನಡುವೆ ಕಂದರ, ಹೊಳೆ, ಕೊಳ ಮತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳಿವೆ; ಸುಮಾರು ೪೦ ಗುಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೇತುವೆಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಣಿವೆಯ ತಳದಿಂದ ೩೫೭ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಹಳದಿ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾಲಕ್ಟೈಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಗತ ನದಿಯಿದೆ.<ref name="asiaodyssey">{{cite web |title=Wulingyuan National Park: Map, Town & Scenic Area |url=https://www.asiaodysseytravel.com/zhangjiajie/wulingyuan-national-park.html |website=Asia Odyssey Travel |access-date=2026-10-10}}</ref> ಮಂಜು ಮತ್ತು ಮೋಡಗಳು ದೃಶ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="unesco"/> == ಬೈಲಾಂಗ್ ಲಿಫ್ಟ್ == [[File:Bailong Elevator.jpg|thumb|left|ಬೈಲಾಂಗ್ ಲಿಫ್ಟ್]] ಯುವಾನ್ಜಿಯಾಜಿ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಕಡಿದಾದ ಬಂಡೆಗೆ ಅಂಟಿದ ಬೈಲಾಂಗ್ ಗಾಜಿನ ಲಿಫ್ಟ್ ೩೨೬ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದ್ದು, ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಹೊರಾಂಗಣ ಲಿಫ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="chinadiscovery">{{cite web |title=Bailong Elevator (Zhangjiajie): Facts, Location, Map & Cost |url=https://www.chinadiscovery.com/hunan/zhangjiajie/yuanjiajie/bailong-elevator.html |website=China Discovery |access-date=2026-10-10}}</ref> ಇದು ಸುಮಾರು ಎರಡು ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ಗಿನ್ನಿಸ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="chinadiscovery"/> ಕೆಳಗಿನಿಂದ ನಡೆದು ಹತ್ತಲು ಸುಮಾರು ಮೂರು ಗಂಟೆ ಬೇಕು.<ref name="chinadiscovery"/> ಲಿಫ್ಟ್ ಶುಲ್ಕ ಉದ್ಯಾನ ಪ್ರವೇಶ ಟಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ.<ref name="advantour"/> ಏರುವಾಗ ಗಾಜಿನ ಮೂಲಕ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನ ಸ್ತಂಭಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ.<ref name="chinadiscovery"/> == ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು == [[File:1 zhangjiajie huangshizhai wulingyuan panorama 2012.jpg|thumb|ಹುವಾಂಗ್ಶಿಝೈ ಪನೋರಮಾ]] ಟಿಯಾನ್ಜಿ ಪರ್ವತ ಸ್ತರಗೊಂಡ ಕಲ್ಲಿನ ಶಿಖರಗಳ ವಿಶಾಲ ನೋಟ ನೀಡುತ್ತದೆ; ಹೆ ಲಾಂಗ್ ಉದ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕುಂಚ ಶಿಖರ ಪ್ರಮುಖ ವೀಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಳಗಳು.<ref name="nationalparks"/><ref name="asiaodyssey"/> ಹುವಾಂಗ್ಶಿಝೈ ("ಹಳದಿ ಕಲ್ಲಿನ ಗ್ರಾಮ") ಸುಮಾರು ೧,೨೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪರ್ವತ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref name="asiaodyssey"/> ಸುವೋಶಿ ಕಣಿವೆಯ ಹತ್ತು ಮೈಲಿ ಚಿತ್ರಶಾಲೆ ಸುಮಾರು ೧೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಕಂದರ.<ref name="asiaodyssey"/> ಜಿನ್ಬಿಯಾನ್ (ಸುವರ್ಣ ಚಾವಟಿ) ಹೊಳೆಯ ಮೇಲೆ ಬಹುತೇಕ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಕಾಲ್ದಾರಿಯಿದ್ದು, ಕಾಡಿನ ಕಣಿವೆ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಬಂಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="nationalparks"/> ಇದು ಸುಮಾರು ೧.೫ ಗಂಟೆಯ ನಡಿಗೆ.<ref name="asiaodyssey"/> ಟಿಯಾನ್ಜಿ ಪರ್ವತ, ಹುವಾಂಗ್ಶಿಝೈ ಮತ್ತು ಯಾಂಗ್ಜಿಯಾಜಿಗೆ ಕೇಬಲ್ ಕಾರ್ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref name="advantour"/> ಸುಮಾರು ೩೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದ ಝಾಂಗ್ಜಿಯಾಜಿ ಮಹಾ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ೩೦೦ ಮೀಟರ್ ಆಳದ ಮೇಲೆ ತೂಗುವ ಗಾಜಿನ ಸೇತುವೆಯಿದೆ; ಅದು ಈ ತಾಣದ ಭಾಗವಲ್ಲ.<ref name="advantour"/> == ಅವತಾರ್ ಸಂಪರ್ಕ == ಯುವಾನ್ಜಿಯಾಜಿಯ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹುನಾನ್ ಸರ್ಕಾರ "ಅವತಾರ್" ಚಿತ್ರದ ತೇಲುವ ಪರ್ವತಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="nationalparks"/> ಅಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ದಕ್ಷಿಣ ಆಕಾಶ ಸ್ತಂಭವನ್ನು ನಂತರ "ಅವತಾರ್ ಹಲ್ಲೆಲುಯಾ ಪರ್ವತ" ಎಂದು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="nationalparks"/> ಆದರೆ ಜೇಮ್ಸ್ ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ಹೇಳುವಂತೆ ಚಿತ್ರದ ಪರಿಸರವನ್ನು ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆದಿಲ್ಲ.<ref name="nationalparks"/> [[File:ZhangJiaJie.JPG|thumb|left|ಝಾಂಗ್ಜಿಯಾಜಿ]] == ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ == ದಟ್ಟ ಅಗಲ ಎಲೆಯ ಕಾಡು ಇಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾಡು ನಾಯಿ (ಧೋಲ್), ಏಷ್ಯನ್ ಕಪ್ಪು ಕರಡಿ ಮತ್ತು ಚೀನೀ ನೀರಿನ ಜಿಂಕೆಯಂಥ ಅಪಾಯದಂಚಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ.<ref name="unesco"/> ಉದ್ಯಾನದ ಸುಮಾರು ೯೭ ಶೇಕಡಾ ಅರಣ್ಯವೆಂದು ಹುನಾನ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಿಂದೆ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="nationalparks"/> ರೀಸಸ್ ಕೋತಿ, ಚೀನೀ ಸೆರೋ, ಜೈಂಟ್ ಹಾರುವ ಅಳಿಲು ಮತ್ತು ಅಪಾಯದಂಚಿನ ಚೀನೀ ಪ್ಯಾಂಗೊಲಿನ್ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ; ಕೋತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸುವರ್ಣ ಚಾವಟಿ ಹೊಳೆ ಮತ್ತು ಟಿಯಾನ್ಜಿ ಪರ್ವತದ ಬಳಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡಬಾರದು.<ref name="nationalparks"/><ref name="asiaodyssey"/> ಕೋಳಿಜಾತಿ ಪಕ್ಷಿಗಳು, ಮರಕುಟುಕ ಮತ್ತು ಬೇಟೆಯ ಪಕ್ಷಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿವೆ.<ref name="nationalparks"/> == ಭೇಟಿ == ಹವಾಮಾನ ತೇವಭರಿತ ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪರ್ವತ ಹವಾಮಾನ; ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನ ಸುಮಾರು ೧೬ ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್, ಮಳೆ ಸುಮಾರು ೧,೨೦೦ರಿಂದ ೧,೬೦೦ ಮಿಲಿಮೀಟರ್.<ref name="nationalparks"/> ಏಪ್ರಿಲ್–ಮೇ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್–ನವೆಂಬರ್ ಭೇಟಿಗೆ ಉತ್ತಮ; ಬೇಸಿಗೆ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಜನಜಂಗುಳಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ; ಚಳಿಗಾಲ ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಿಮಭರಿತ.<ref name="nationalparks"/><ref name="advantour"/> ಬೈಲಾಂಗ್ ಲಿಫ್ಟ್‌ಗೆ ಜನದಟ್ಟಣೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ೧–೨ ಗಂಟೆ ಸರತಿ ಇರಬಹುದು.<ref name="chinadiscovery"/> == ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಹತ್ವ == ಈ ತಾಣ ೨೬,೪೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಿದ್ದು, ಬಫರ್ ವಲಯ ೧೨,೬೮೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್. ಅಸಂಖ್ಯ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನ ಸ್ತಂಭ, ಇತರ ಭೂರೂಪ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಾನದಂಡ (vii) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="unesco"/> ನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಒತ್ತಡ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮ ಇಲ್ಲಿನ ಸವಾಲುಗಳೆಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref name="unesco"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> 39syq1axg6xmp096iwtb9pyj7neyti8 0 187659 1431747 2026-10-11T13:43:28Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {{short description|ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆ}} ''ಪ್ರಾಚೀನ ಮಗಧ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಷೆಯ ಕುರಿತು [[ಮಗಧಿ ಭಾಷೆ]] ಲೇಖನ ನೋಡಿ.'' '''ಮಗಹಿ''' (ಮಗಹಿ: मगही; ''Magahi''), '''ಮಗಧಿ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಪೂರ್ವ ಇ... 1431747 wikitext text/x-wiki {{short description|ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆ}} ''ಪ್ರಾಚೀನ ಮಗಧ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಷೆಯ ಕುರಿತು [[ಮಗಧಿ ಭಾಷೆ]] ಲೇಖನ ನೋಡಿ.'' '''ಮಗಹಿ''' (ಮಗಹಿ: मगही; ''Magahi''), '''ಮಗಧಿ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಪೂರ್ವ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆ. ಇದು [[ಮೈಥಿಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಭೋಜಪುರಿ ಭಾಷೆ|ಭೋಜಪುರಿ]]ಯ ಜೊತೆಗೆ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಬಿಹಾರಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.<ref name="britannica">{{Cite web|title=Magahi language|publisher=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Magahi-language|access-date=2026-10-10}}</ref> ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಬಿಹಾರ]] ಮತ್ತು [[ಝಾರ್ಖಂಡ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="omniglot">{{Cite web|title=Magahi (मगही)|publisher=Omniglot|url=https://omniglot.com/writing/magahi.htm|access-date=2026-10-10}}</ref> ೨೦೧೧ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯು ಮಗಹಿ ಮಾತೃಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ೧,೨೭,೦೬,೮೨೫ ಜನರನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.<ref name="census">{{Cite web|title=Census of India 2011, Table C-16: Population by Mother Tongue – Statement 1: Abstract of Speakers' Strength of Languages and Mother Tongues|publisher=ಭಾರತದ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತರ ಕಚೇರಿ|url=https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf|access-date=2026-10-10}}</ref> ಮಗಹಿ ಸಮೃದ್ಧ ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="britannica"/> [[File:बेटी का शादी का गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಹುಡುಗಿಯರ ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಮಗಹಿ ಹಾಡು]] == ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ == ಮಗಹಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪ್ರಾಚೀನ [[ಮಗಧ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬಂದಿದೆ; ಭಾಷೆಯು ಮಗಧೀ [[ಪ್ರಾಕೃತ]]ದಿಂದ ಬೆಳೆದುಬಂದಿದೆ.<ref name="omniglot"/> ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಇದನ್ನು ಮಗಧೀ ಪ್ರಾಕೃತದ "ಆಧುನಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿ" ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ; ಮಗಹಿಯು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿ]]ಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದಿಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದೂ ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="britannica"/> ಮಗಹಿಯ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಬರವಣಿಗೆ ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದ್ದು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು; ಇದರ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ "ಸುನೀತಾ" ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಒಂದು ಲೇಖನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="southfirst">{{Cite web|last=Sinha|first=Arun|title=Magahi, a language that refuses to die despite Hindi imperialism|publisher=The South First|date=2022-11-24|url=https://thesouthfirst.com/opinion/magahi-a-language-that-refuses-to-die-despite-hindi-imperialism|access-date=2026-10-10}}</ref> == ಹರಡುವಿಕೆ == ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಪ್ರಕಾರ ಮಗಹಿಯನ್ನು ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಪಟ್ನಾ]] ಮತ್ತು [[ಗಯಾ]]ದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ನೇಪಾಳದ ತರಾಯ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="britannica"/> ದಕ್ಷಿಣ ಬಿಹಾರದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪಟ್ನಾ, [[ನಳಂದ]], ಗಯಾ, ಅರ್ವಾಲ್, ನವಾಡ, ಔರಂಗಾಬಾದ್, ಜೆಹಾನಾಬಾದ್, ಶೇಖ್‌ಪುರ ಮತ್ತು ಲಖೀಸರಾಯ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಮಗಹಿಯ ತವರು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="southfirst"/> ಇದಲ್ಲದೆ ಝಾರ್ಖಂಡ್, ಒಡಿಶಾ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಮಗಹಿ ಮಾತನಾಡುವವರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="omniglot"/> ಶಿಕ್ಷಣದ ಕಾರಣದಿಂದ ಸ್ಥಿತಿವಂತ ಕುಟುಂಬಗಳು ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನತ್ತ ವಾಲುತ್ತಿದ್ದು, ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಂತಹ ಕಡಿಮೆ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಗುಂಪುಗಳು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಿವೆ ಎಂದು ಅದೇ ಲೇಖನ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="southfirst"/> == ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಮಾನ == ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಗಹಿಗೆ ಕೈಥಿ ಲಿಪಿ ಮುಖ್ಯ ಲಿಪಿಯಾಗಿತ್ತು; ಈಗ [[ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಬಂಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಒಡಿಯಾ ಲಿಪಿಗಳಲ್ಲೂ ಇದನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="omniglot"/> ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕೈಥಿಯನ್ನು ಬಿಹಾರದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಲಿಪಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref name="southfirst"/> ಜನಗಣತಿಯ ಭಾಷಾ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಗಹಿ (ಮಗಧಿ/ಮಗಹಿ) ಅನ್ನು [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಎಂಬ ಗುಂಪಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="census"/> ಮಗಹಿ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಎಂಟನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ; ಹಿಂದಿಯು ಇದನ್ನು ತನ್ನ ಉಪಭಾಷೆಯೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೆ, ಮಗಹಿಯ ಪರವಾಗಿರುವವರು ಇದು ತನ್ನದೇ ಇತಿಹಾಸ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಪರಂಪರೆ ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾಷೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="southfirst"/> == ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು == ಮಗಹಿಯಲ್ಲಿ ಋತುಗಳು, ಬಿತ್ತನೆ, ಸುಗ್ಗಿ, ಹಬ್ಬಗಳು, ಮದುವೆ, ಹೆರಿಗೆ ಮುಂತಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಹಾಡುಗಳಿವೆ; ರಾಮ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ನೂರಾರು ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಉದಯ್ ಶಂಕರ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರು "ಮಗಹಿ ಮಂಜೂಷಾ"ದಲ್ಲಿ ನೂರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="southfirst"/> ಈ ಹಾಡುಗಳು ಮೌಖಿಕ ಪಠ್ಯಗಳಾಗಿ ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತನ್ನು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮಗಧ ಪ್ರದೇಶದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಟ್ನಾ ಮತ್ತು ಗಯಾ ಪ್ರದೇಶದ, ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಧರತಿ ಮಾಯಿ (ಭೂದೇವಿ) ಮತ್ತು ಸೀತೆಯ ವನವಾಸದಂತಹ ಪುರಾಣ ಸಂಕೇತಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತವೆ; ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಬಿತ್ತನೆಯ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="sharma">{{Cite journal|last=Sharma|first=Ishita|year=2025|title=Echoes of the Divine: Cultural Memory and Myth in Magahi Folk Songs|journal=EPRA International Journal of Multidisciplinary Research (IJMR)|volume=11|issue=7|doi=10.36713/epra22970|url=https://eprajournals.com/IJMR/article/16884}}</ref> === ಸೋಹರ್ ಹಾಡುಗಳು === ಬಿಹಾರದ ಮಗಹಿ ಮಹಿಳೆಯರ "ಸೋಹರ್" ಹಾಡುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ, ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಹಾಡಲ್ಪಡುವಂಥವು ಎಂದು ೨೦೨೬ರ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮನೆಯೊಳಗೆ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮಾತುಕತೆಯ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಾರ್ಗವೂ ಆಗಿವೆ ಎಂದು ಲೇಖಕರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="anand">{{Cite book|last1=Anand|first1=Rituraj|last2=Sehrawat|first2=Anil|last3=Singh|first3=Bijender|year=2026|chapter=Negotiating patriarchy through performance: A gendered analysis of Sohar songs among Magahi women in Bihar|title=Humanities and Social Sciences|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781003771937-78|url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/oa-edit/10.4324/9781003771937-78/negotiating-patriarchy-performance-gendered-analysis-sohar-songs-among-magahi-women-bihar-rituraj-anand-anil-sehrawat-bijender-singh}}</ref> == ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಗೀತೆಗಳು == ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ "ಎನ್‌ಹ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಇಂಡಿಕ್ ಓರಲ್ ಕಲ್ಚರ್" ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಗಹಿ ಭಾಷೆಯ ಹಲವು ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳ ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆ, ತಿಲಕ, ಮುಂಡನ (ಮಕ್ಕಳ ತಲೆಗೂದಲು ತೆಗೆಯುವ ಸಂಸ್ಕಾರ) ಮುಂತಾದ ಕುಟುಂಬದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಗೀತೆಗಳಿವೆ. [[File:तिलक गीत.webm|thumb|ಮಗಹಿ ತಿಲಕ ಗೀತೆ]] [[File:मुंडन का गीत.webm|thumb|ಮಗಹಿ ಮುಂಡನ ಗೀತೆ]] ಇದೇ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಒಂದು ಮಗಹಿ ವಿರಹ ಗೀತೆಯೂ ಇದೆ. [[File:विरह गीत.webm|thumb|ಮಗಹಿ ವಿರಹ ಗೀತೆ]] == ಛಠ್ ಗೀತೆಗಳು == [[ಛಠ್]] ಹಬ್ಬದ ಪ್ರತಿ ಹಂತಕ್ಕೂ ಅದರದೇ ಆದ ಹಾಡುಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅವನ್ನು ಮಹಿಳಾ ವ್ರತಧಾರಿಗಳು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಒಂದು ವರದಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="pioneer">{{Cite web|last=Kumari|first=Neetu|title=From Bihar to the world: The songs that carry Chhath's spirit across oceans|publisher=The Daily Pioneer|date=2025-10-27|url=https://www.dailypioneer.com/2025/india/from-bihar-to-the-world-the-songs-that-carry-chhath-s-spirit-across-oceans.html|access-date=2026-10-10}}</ref> ಹಬ್ಬದ ಎರಡನೆಯ ದಿನ "ಖರ್ನಾ"; ಅಂದು ವ್ರತಧಾರಿಗಳು ದಿನವಿಡೀ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ, ಸಂಜೆ ಹೊಸ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿಯ ಪಾಯಸ (ಖೀರ್) ಅನ್ನು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಗೋಧಿ ರೊಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಅದರ ನಂತರ ೩೬ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನೀರು ಕುಡಿಯದೆ ಉಪವಾಸ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="hitavada">{{Cite web|title=Kharna marks second day of Chhath festival|publisher=The Hitavada|date=2019-11-02|url=https://www.thehitavada.com/Encyc/2019/11/2/-Kharna-marks-second-day-of-Chhath-festival.html|access-date=2026-10-10}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಹೊರ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [[:commons:Category:EIOC Magahi|ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಗಹಿ ಜಾನಪದ ವೀಡಿಯೊಗಳು]] lw9xda0nve8d2u917hf8sxa1zrgnbtc 1431748 1431747 2026-10-11T13:44:05Z Reema Jalihal 87461 1431748 wikitext text/x-wiki {{short description|ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆ}} ''ಪ್ರಾಚೀನ ಮಗಧ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಷೆಯ ಕುರಿತು [[ಮಗಧಿ ಭಾಷೆ]] ಲೇಖನ ನೋಡಿ.'' '''ಮಗಹಿ''' (ಮಗಹಿ: मगही; ''Magahi''), '''ಮಗಧಿ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಪೂರ್ವ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆ. ಇದು [[ಮೈಥಿಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಭೋಜಪುರಿ ಭಾಷೆ|ಭೋಜಪುರಿ]]ಯ ಜೊತೆಗೆ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಬಿಹಾರಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.<ref name="britannica">{{Cite web|title=Magahi language|publisher=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Magahi-language|access-date=2026-10-10}}</ref> ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಬಿಹಾರ]] ಮತ್ತು [[ಝಾರ್ಖಂಡ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="omniglot">{{Cite web|title=Magahi (मगही)|publisher=Omniglot|url=https://omniglot.com/writing/magahi.htm|access-date=2026-10-10}}</ref> ೨೦೧೧ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯು ಮಗಹಿ ಮಾತೃಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ೧,೨೭,೦೬,೮೨೫ ಜನರನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.<ref name="census">{{Cite web|title=Census of India 2011, Table C-16: Population by Mother Tongue – Statement 1: Abstract of Speakers' Strength of Languages and Mother Tongues|publisher=ಭಾರತದ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತರ ಕಚೇರಿ|url=https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf|access-date=2026-10-10}}</ref> ಮಗಹಿ ಸಮೃದ್ಧ ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="britannica"/> [[File:बेटी का शादी का गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಹುಡುಗಿಯರ ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಮಗಹಿ ಹಾಡು]] == ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ == ಮಗಹಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪ್ರಾಚೀನ [[ಮಗಧ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬಂದಿದೆ; ಭಾಷೆಯು ಮಗಧೀ [[ಪ್ರಾಕೃತ]]ದಿಂದ ಬೆಳೆದುಬಂದಿದೆ.<ref name="omniglot"/> ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಇದನ್ನು ಮಗಧೀ ಪ್ರಾಕೃತದ "ಆಧುನಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿ" ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ; ಮಗಹಿಯು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿ]]ಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದಿಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದೂ ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="britannica"/> ಮಗಹಿಯ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಬರವಣಿಗೆ ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದ್ದು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು; ಇದರ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ "ಸುನೀತಾ" ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಒಂದು ಲೇಖನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="southfirst">{{Cite web|last=Sinha|first=Arun|title=Magahi, a language that refuses to die despite Hindi imperialism|publisher=The South First|date=2022-11-24|url=https://thesouthfirst.com/opinion/magahi-a-language-that-refuses-to-die-despite-hindi-imperialism|access-date=2026-10-10}}</ref> == ಹರಡುವಿಕೆ == ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಪ್ರಕಾರ ಮಗಹಿಯನ್ನು ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಪಟ್ನಾ]] ಮತ್ತು [[ಗಯಾ]]ದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ನೇಪಾಳದ ತರಾಯ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="britannica"/> ದಕ್ಷಿಣ ಬಿಹಾರದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪಟ್ನಾ, [[ನಳಂದ]], ಗಯಾ, ಅರ್ವಾಲ್, ನವಾಡ, ಔರಂಗಾಬಾದ್, ಜೆಹಾನಾಬಾದ್, ಶೇಖ್‌ಪುರ ಮತ್ತು ಲಖೀಸರಾಯ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಮಗಹಿಯ ತವರು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="southfirst"/> ಇದಲ್ಲದೆ ಝಾರ್ಖಂಡ್, ಒಡಿಶಾ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಮಗಹಿ ಮಾತನಾಡುವವರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="omniglot"/> ಶಿಕ್ಷಣದ ಕಾರಣದಿಂದ ಸ್ಥಿತಿವಂತ ಕುಟುಂಬಗಳು ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನತ್ತ ವಾಲುತ್ತಿದ್ದು, ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಂತಹ ಕಡಿಮೆ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಗುಂಪುಗಳು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಿವೆ ಎಂದು ಅದೇ ಲೇಖನ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="southfirst"/> == ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಮಾನ == ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಗಹಿಗೆ ಕೈಥಿ ಲಿಪಿ ಮುಖ್ಯ ಲಿಪಿಯಾಗಿತ್ತು; ಈಗ [[ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಬಂಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಒಡಿಯಾ ಲಿಪಿಗಳಲ್ಲೂ ಇದನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="omniglot"/> ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕೈಥಿಯನ್ನು ಬಿಹಾರದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಲಿಪಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref name="southfirst"/> ಜನಗಣತಿಯ ಭಾಷಾ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಗಹಿ (ಮಗಧಿ/ಮಗಹಿ) ಅನ್ನು [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಎಂಬ ಗುಂಪಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="census"/> ಮಗಹಿ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಎಂಟನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ; ಹಿಂದಿಯು ಇದನ್ನು ತನ್ನ ಉಪಭಾಷೆಯೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೆ, ಮಗಹಿಯ ಪರವಾಗಿರುವವರು ಇದು ತನ್ನದೇ ಇತಿಹಾಸ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಪರಂಪರೆ ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾಷೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="southfirst"/> == ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು == ಮಗಹಿಯಲ್ಲಿ ಋತುಗಳು, ಬಿತ್ತನೆ, ಸುಗ್ಗಿ, ಹಬ್ಬಗಳು, ಮದುವೆ, ಹೆರಿಗೆ ಮುಂತಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಹಾಡುಗಳಿವೆ; ರಾಮ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ನೂರಾರು ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಉದಯ್ ಶಂಕರ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರು "ಮಗಹಿ ಮಂಜೂಷಾ"ದಲ್ಲಿ ನೂರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="southfirst"/> ಈ ಹಾಡುಗಳು ಮೌಖಿಕ ಪಠ್ಯಗಳಾಗಿ ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತನ್ನು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮಗಧ ಪ್ರದೇಶದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಟ್ನಾ ಮತ್ತು ಗಯಾ ಪ್ರದೇಶದ, ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಧರತಿ ಮಾಯಿ (ಭೂದೇವಿ) ಮತ್ತು ಸೀತೆಯ ವನವಾಸದಂತಹ ಪುರಾಣ ಸಂಕೇತಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತವೆ; ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಬಿತ್ತನೆಯ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="sharma">{{Cite journal|last=Sharma|first=Ishita|year=2025|title=Echoes of the Divine: Cultural Memory and Myth in Magahi Folk Songs|journal=EPRA International Journal of Multidisciplinary Research (IJMR)|volume=11|issue=7|doi=10.36713/epra22970|url=https://eprajournals.com/IJMR/article/16884}}</ref> === ಸೋಹರ್ ಹಾಡುಗಳು === ಬಿಹಾರದ ಮಗಹಿ ಮಹಿಳೆಯರ "ಸೋಹರ್" ಹಾಡುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ, ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಹಾಡಲ್ಪಡುವಂಥವು ಎಂದು ೨೦೨೬ರ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮನೆಯೊಳಗೆ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮಾತುಕತೆಯ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಾರ್ಗವೂ ಆಗಿವೆ ಎಂದು ಲೇಖಕರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="anand">{{Cite book|last1=Anand|first1=Rituraj|last2=Sehrawat|first2=Anil|last3=Singh|first3=Bijender|year=2026|chapter=Negotiating patriarchy through performance: A gendered analysis of Sohar songs among Magahi women in Bihar|title=Humanities and Social Sciences|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781003771937-78|url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/oa-edit/10.4324/9781003771937-78/negotiating-patriarchy-performance-gendered-analysis-sohar-songs-among-magahi-women-bihar-rituraj-anand-anil-sehrawat-bijender-singh}}</ref> == ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಗೀತೆಗಳು == ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ "ಎನ್‌ಹ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಇಂಡಿಕ್ ಓರಲ್ ಕಲ್ಚರ್" ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಗಹಿ ಭಾಷೆಯ ಹಲವು ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳ ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆ, ತಿಲಕ, ಮುಂಡನ (ಮಕ್ಕಳ ತಲೆಗೂದಲು ತೆಗೆಯುವ ಸಂಸ್ಕಾರ) ಮುಂತಾದ ಕುಟುಂಬದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಗೀತೆಗಳಿವೆ. [[File:तिलक गीत.webm|thumb|ಮಗಹಿ ತಿಲಕ ಗೀತೆ]] [[File:मुंडन का गीत.webm|thumb|ಮಗಹಿ ಮುಂಡನ ಗೀತೆ]] ಇದೇ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಒಂದು ಮಗಹಿ ವಿರಹ ಗೀತೆಯೂ ಇದೆ. [[File:विरह गीत.webm|thumb|ಮಗಹಿ ವಿರಹ ಗೀತೆ]] == ಛಠ್ ಗೀತೆಗಳು == [[ಛಠ್]] ಹಬ್ಬದ ಪ್ರತಿ ಹಂತಕ್ಕೂ ಅದರದೇ ಆದ ಹಾಡುಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅವನ್ನು ಮಹಿಳಾ ವ್ರತಧಾರಿಗಳು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಒಂದು ವರದಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="pioneer">{{Cite web|last=Kumari|first=Neetu|title=From Bihar to the world: The songs that carry Chhath's spirit across oceans|publisher=The Daily Pioneer|date=2025-10-27|url=https://www.dailypioneer.com/2025/india/from-bihar-to-the-world-the-songs-that-carry-chhath-s-spirit-across-oceans.html|access-date=2026-10-10}}</ref> ಹಬ್ಬದ ಎರಡನೆಯ ದಿನ "ಖರ್ನಾ"; ಅಂದು ವ್ರತಧಾರಿಗಳು ದಿನವಿಡೀ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ, ಸಂಜೆ ಹೊಸ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿಯ ಪಾಯಸ (ಖೀರ್) ಅನ್ನು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಗೋಧಿ ರೊಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಅದರ ನಂತರ ೩೬ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನೀರು ಕುಡಿಯದೆ ಉಪವಾಸ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="hitavada">{{Cite web|title=Kharna marks second day of Chhath festival|publisher=The Hitavada|date=2019-11-02|url=https://www.thehitavada.com/Encyc/2019/11/2/-Kharna-marks-second-day-of-Chhath-festival.html|access-date=2026-10-10}}</ref> [[File:छठ पूजा का गीत.webm|thumb|ಮಗಹಿ ಛಠ್ ಗೀತೆ]] [[File:छठ पर्व का खरना गीत.webm|thumb|ಛಠ್ ಹಬ್ಬದ ಖರ್ನಾ ಸಂದರ್ಭದ ಮಗಹಿ ಗೀತೆ]] == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಮಗಧಿ ಭಾಷೆ]] * [[ಮೈಥಿಲಿ]] * [[ಭೋಜಪುರಿ ಭಾಷೆ]] * [[ಛಠ್]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಹೊರ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [[:commons:Category:EIOC Magahi|ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಗಹಿ ಜಾನಪದ ವೀಡಿಯೊಗಳು]] gmzf26bcd2qrzy98fr40u4la2ovtkle 1431749 1431748 2026-10-11T13:44:46Z Reema Jalihal 87461 1431749 wikitext text/x-wiki {{short description|ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆ}} ''ಪ್ರಾಚೀನ ಮಗಧ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಷೆಯ ಕುರಿತು [[ಮಗಧಿ ಭಾಷೆ]] ಲೇಖನ ನೋಡಿ.'' '''ಮಗಹಿ''' (ಮಗಹಿ: मगही; ''Magahi''), '''ಮಗಧಿ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಪೂರ್ವ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆ. ಇದು [[ಮೈಥಿಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಭೋಜಪುರಿ ಭಾಷೆ|ಭೋಜಪುರಿ]]ಯ ಜೊತೆಗೆ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಬಿಹಾರಿ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.<ref name="britannica">{{Cite web|title=Magahi language|publisher=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Magahi-language|access-date=2026-10-10}}</ref> ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಬಿಹಾರ]] ಮತ್ತು [[ಝಾರ್ಖಂಡ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="omniglot">{{Cite web|title=Magahi (मगही)|publisher=Omniglot|url=https://omniglot.com/writing/magahi.htm|access-date=2026-10-10}}</ref> ೨೦೧೧ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯು ಮಗಹಿ ಮಾತೃಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ೧,೨೭,೦೬,೮೨೫ ಜನರನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.<ref name="census">{{Cite web|title=Census of India 2011, Table C-16: Population by Mother Tongue – Statement 1: Abstract of Speakers' Strength of Languages and Mother Tongues|publisher=ಭಾರತದ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಜನರಲ್ ಮತ್ತು ಜನಗಣತಿ ಆಯುಕ್ತರ ಕಚೇರಿ|url=https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf|access-date=2026-10-10}}</ref> ಮಗಹಿ ಸಮೃದ್ಧ ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="britannica"/> [[File:बेटी का शादी का गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಹುಡುಗಿಯರ ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಮಗಹಿ ಹಾಡು]] == ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ == ಮಗಹಿ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಪ್ರಾಚೀನ [[ಮಗಧ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬಂದಿದೆ; ಭಾಷೆಯು ಮಗಧೀ [[ಪ್ರಾಕೃತ]]ದಿಂದ ಬೆಳೆದುಬಂದಿದೆ.<ref name="omniglot"/> ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಇದನ್ನು ಮಗಧೀ ಪ್ರಾಕೃತದ "ಆಧುನಿಕ ಪ್ರತಿನಿಧಿ" ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ; ಮಗಹಿಯು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿ]]ಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದಿಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದೂ ಅದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="britannica"/> ಮಗಹಿಯ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಬರವಣಿಗೆ ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದ್ದು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು; ಇದರ ಮೊದಲ ಕಾದಂಬರಿ "ಸುನೀತಾ" ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಹಿಂದೆ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಒಂದು ಲೇಖನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="southfirst">{{Cite web|last=Sinha|first=Arun|title=Magahi, a language that refuses to die despite Hindi imperialism|publisher=The South First|date=2022-11-24|url=https://thesouthfirst.com/opinion/magahi-a-language-that-refuses-to-die-despite-hindi-imperialism|access-date=2026-10-10}}</ref> == ಹರಡುವಿಕೆ == ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ ಪ್ರಕಾರ ಮಗಹಿಯನ್ನು ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಪಟ್ನಾ]] ಮತ್ತು [[ಗಯಾ]]ದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ನೇಪಾಳದ ತರಾಯ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="britannica"/> ದಕ್ಷಿಣ ಬಿಹಾರದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಪಟ್ನಾ, [[ನಳಂದ]], ಗಯಾ, ಅರ್ವಾಲ್, ನವಾಡ, ಔರಂಗಾಬಾದ್, ಜೆಹಾನಾಬಾದ್, ಶೇಖ್‌ಪುರ ಮತ್ತು ಲಖೀಸರಾಯ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಮಗಹಿಯ ತವರು ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="southfirst"/> ಇದಲ್ಲದೆ ಝಾರ್ಖಂಡ್, ಒಡಿಶಾ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಮಗಹಿ ಮಾತನಾಡುವವರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="omniglot"/> ಶಿಕ್ಷಣದ ಕಾರಣದಿಂದ ಸ್ಥಿತಿವಂತ ಕುಟುಂಬಗಳು ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನತ್ತ ವಾಲುತ್ತಿದ್ದು, ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಂತಹ ಕಡಿಮೆ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಗುಂಪುಗಳು ಭಾಷೆಯನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಿವೆ ಎಂದು ಅದೇ ಲೇಖನ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="southfirst"/> == ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನಮಾನ == ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಗಹಿಗೆ ಕೈಥಿ ಲಿಪಿ ಮುಖ್ಯ ಲಿಪಿಯಾಗಿತ್ತು; ಈಗ [[ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ]] ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಬಂಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಒಡಿಯಾ ಲಿಪಿಗಳಲ್ಲೂ ಇದನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref name="omniglot"/> ಬ್ರಿಟಿಷರು ಕೈಥಿಯನ್ನು ಬಿಹಾರದ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಲಿಪಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.<ref name="southfirst"/> ಜನಗಣತಿಯ ಭಾಷಾ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಗಹಿ (ಮಗಧಿ/ಮಗಹಿ) ಅನ್ನು [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] ಎಂಬ ಗುಂಪಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="census"/> ಮಗಹಿ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಎಂಟನೇ ಅನುಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ; ಹಿಂದಿಯು ಇದನ್ನು ತನ್ನ ಉಪಭಾಷೆಯೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೆ, ಮಗಹಿಯ ಪರವಾಗಿರುವವರು ಇದು ತನ್ನದೇ ಇತಿಹಾಸ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಪರಂಪರೆ ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾಷೆ ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="southfirst"/> == ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು == ಮಗಹಿಯಲ್ಲಿ ಋತುಗಳು, ಬಿತ್ತನೆ, ಸುಗ್ಗಿ, ಹಬ್ಬಗಳು, ಮದುವೆ, ಹೆರಿಗೆ ಮುಂತಾದ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಹಾಡುಗಳಿವೆ; ರಾಮ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರು ನೂರಾರು ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಉದಯ್ ಶಂಕರ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರು "ಮಗಹಿ ಮಂಜೂಷಾ"ದಲ್ಲಿ ನೂರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="southfirst"/> ಈ ಹಾಡುಗಳು ಮೌಖಿಕ ಪಠ್ಯಗಳಾಗಿ ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತನ್ನು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಮಗಧ ಪ್ರದೇಶದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಟ್ನಾ ಮತ್ತು ಗಯಾ ಪ್ರದೇಶದ, ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಧರತಿ ಮಾಯಿ (ಭೂದೇವಿ) ಮತ್ತು ಸೀತೆಯ ವನವಾಸದಂತಹ ಪುರಾಣ ಸಂಕೇತಗಳು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತವೆ; ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಬಿತ್ತನೆಯ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="sharma">{{Cite journal|last=Sharma|first=Ishita|year=2025|title=Echoes of the Divine: Cultural Memory and Myth in Magahi Folk Songs|journal=EPRA International Journal of Multidisciplinary Research (IJMR)|volume=11|issue=7|doi=10.36713/epra22970|url=https://eprajournals.com/IJMR/article/16884}}</ref> === ಸೋಹರ್ ಹಾಡುಗಳು === ಬಿಹಾರದ ಮಗಹಿ ಮಹಿಳೆಯರ "ಸೋಹರ್" ಹಾಡುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಬಗ್ಗೆ, ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಹಾಡಲ್ಪಡುವಂಥವು ಎಂದು ೨೦೨೬ರ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಹಾಡುಗಳು ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮನೆಯೊಳಗೆ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮಾತುಕತೆಯ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಾರ್ಗವೂ ಆಗಿವೆ ಎಂದು ಲೇಖಕರು ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="anand">{{Cite book|last1=Anand|first1=Rituraj|last2=Sehrawat|first2=Anil|last3=Singh|first3=Bijender|year=2026|chapter=Negotiating patriarchy through performance: A gendered analysis of Sohar songs among Magahi women in Bihar|title=Humanities and Social Sciences|publisher=Routledge|doi=10.4324/9781003771937-78|url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/oa-edit/10.4324/9781003771937-78/negotiating-patriarchy-performance-gendered-analysis-sohar-songs-among-magahi-women-bihar-rituraj-anand-anil-sehrawat-bijender-singh}}</ref> == ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಗೀತೆಗಳು == ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ "ಎನ್‌ಹ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಇಂಡಿಕ್ ಓರಲ್ ಕಲ್ಚರ್" ಯೋಜನೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಗಹಿ ಭಾಷೆಯ ಹಲವು ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳ ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮದುವೆ, ತಿಲಕ, ಮುಂಡನ (ಮಕ್ಕಳ ತಲೆಗೂದಲು ತೆಗೆಯುವ ಸಂಸ್ಕಾರ) ಮುಂತಾದ ಕುಟುಂಬದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಗೀತೆಗಳಿವೆ. [[File:तिलक गीत.webm|thumb|ಮಗಹಿ ತಿಲಕ ಗೀತೆ]] [[File:मुंडन का गीत.webm|thumb|ಮಗಹಿ ಮುಂಡನ ಗೀತೆ]] ಇದೇ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಒಂದು ಮಗಹಿ ವಿರಹ ಗೀತೆಯೂ ಇದೆ. [[File:विरह गीत.webm|thumb|ಮಗಹಿ ವಿರಹ ಗೀತೆ]] == ಛಠ್ ಗೀತೆಗಳು == [[ಛಠ್]] ಹಬ್ಬದ ಪ್ರತಿ ಹಂತಕ್ಕೂ ಅದರದೇ ಆದ ಹಾಡುಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ಅವನ್ನು ಮಹಿಳಾ ವ್ರತಧಾರಿಗಳು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಒಂದು ವರದಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="pioneer">{{Cite web|last=Kumari|first=Neetu|title=From Bihar to the world: The songs that carry Chhath's spirit across oceans|publisher=The Daily Pioneer|date=2025-10-27|url=https://www.dailypioneer.com/2025/india/from-bihar-to-the-world-the-songs-that-carry-chhath-s-spirit-across-oceans.html|access-date=2026-10-10}}</ref> ಹಬ್ಬದ ಎರಡನೆಯ ದಿನ "ಖರ್ನಾ"; ಅಂದು ವ್ರತಧಾರಿಗಳು ದಿನವಿಡೀ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ, ಸಂಜೆ ಹೊಸ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿಯ ಪಾಯಸ (ಖೀರ್) ಅನ್ನು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಗೋಧಿ ರೊಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸಾದವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಅದರ ನಂತರ ೩೬ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನೀರು ಕುಡಿಯದೆ ಉಪವಾಸ ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="hitavada">{{Cite web|title=Kharna marks second day of Chhath festival|publisher=The Hitavada|date=2019-11-02|url=https://www.thehitavada.com/Encyc/2019/11/2/-Kharna-marks-second-day-of-Chhath-festival.html|access-date=2026-10-10}}</ref> [[File:छठ पूजा का गीत.webm|thumb|ಮಗಹಿ ಛಠ್ ಗೀತೆ]] [[File:छठ पर्व का खरना गीत.webm|thumb|ಛಠ್ ಹಬ್ಬದ ಖರ್ನಾ ಸಂದರ್ಭದ ಮಗಹಿ ಗೀತೆ]] == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಮೈಥಿಲಿ]] * [[ಭೋಜಪುರಿ ಭಾಷೆ]] * [[ಛಠ್]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಹೊರ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [[:commons:Category:EIOC Magahi|ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಗಹಿ ಜಾನಪದ ವೀಡಿಯೊಗಳು]] 1wiidnvpwmtn1ccron3xqqhfumvz695 3 187660 1431752 2026-10-11T14:49:29Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1431752 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Muttu Vadodar}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೧೯, ೧೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) llnq1ju2w39web4mlkqlf0cef6utfcg 3 187661 1431753 2026-10-11T15:11:27Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1431753 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Ameerbhashar}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೪೧, ೧೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) jz2c7m39i4ttmdccczez0vvblrunn4b 3 187662 1431754 2026-10-11T15:13:09Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1431754 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Mallikkarjun Hadapad}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೪೩, ೧೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) qwfvnz08095uaft2afswwk4dx7iawdw 3 187663 1431759 2026-10-11T16:25:05Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1431759 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Ambika Bilkar}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೫, ೧೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 7um4g18nmuajya7p8r0kr6fpd474xk7 3 187664 1431786 2026-10-12T03:33:22Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1431786 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Safiyaafra}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೦೩, ೧೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 87vbyvzrqkxt1s5l1wss6uitdheb8cj 2 187665 1431791 2026-10-12T04:27:14Z Simsar Writer 102064 Simsar Writer [[ಸದಸ್ಯ:Simsar Writer/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] ಪುಟವನ್ನು [[ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಿಂದ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ 1431791 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು]] 2wfkj2zlik4pxgwhksheoy3xhn83pr3 2 187666 1431794 2026-10-12T04:32:17Z Simsar Writer 102064 Simsar Writer [[ಸದಸ್ಯ:ARLAPADAVU]] ಪುಟವನ್ನು [[ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಿಂದ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ 1431794 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು]] a91drsrzjkhs9j0zpkhbyqdn2q9bj2g 3 187667 1431796 2026-10-12T04:32:17Z Simsar Writer 102064 Simsar Writer [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ARLAPADAVU]] ಪುಟವನ್ನು [[ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಿಂದ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ 1431796 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು]] svkp9p5wbb8jryq4hvmnz3ngkh2za32 3 187668 1431805 2026-10-12T07:27:32Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1431805 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=B nagaraja}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೫೭, ೧೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 6kxsl4i36smctkwyifyp8ln8oytw3ra